Wicipedia cywiki https://cy.wikipedia.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicipedia Sgwrs Wicipedia Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Porth Sgwrs Porth TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk Alfred Russel Wallace 0 1935 15669015 14608742 2026-10-22T09:53:04Z Geemjay 114871 15669015 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth }} [[Bioleg]]ydd a [[natur]]iaethwr o Sais<ref>{{Cite book|last=Wallace|first=Alfred Russel|url=http://archive.org/details/b31360580_0002|title=My Life: A Record of Events and Opinions|date=1905|publisher=London: Chapman & Hall, Ld|others=Wellcome Library|pages=34|quote="I was the only Englishman who had lived some months alone in that country...."}}</ref> oedd '''Alfred Russel Wallace''' ([[8 Ionawr]] [[1823]] – [[7 Tachwedd]] [[1913]]). Cafodd ei eni yn [[Llanbadog]] ger [[Brynbuga]], [[Mynwy]], [[Cymru]]. Roedd yn [[natur]]iaethwr, [[daearyddiaeth|daearyddwr]], [[anthropoleg]]ydd ac yn [[bioleg|fiolegydd]] bydenwog, yn bennaf gan iddo ddatblygu'r cysyniad o [[esblygiad]] o flaen, neu ar yr un pryd â [[Charles Darwin]], er mai Darwin a gafodd y clod. Roedd yn [[Sosialaeth|Sosialydd]] ac roedd yn gefnogol i [[hawliau menywod]].<ref>[http://www.theguardian.com/science/2008/jun/22/darwinbicentenary.evolution ''The Guardian'']; awdur: Robin McKie 22 Mehefin 2008</ref> Dechreuodd ei waith ar [[Afon Amazon]] gyda'r naturiaethwr [[Henry Walter Bates]] ond cafwyd tân ar fwrdd y llong wrth ddychwelyd a chollodd ei samplau, a'r arian o'u gwerthu. Teithiodd yn ddiweddarach i [[Archipelago Malay]] - unwaith eto i gasglu samplau o fywyd gwyllt masnachol. Yno y disgrifiodd yr hyn a elwir, bellach, yn [[Llinell Wallace]] sef dosraniad pwysig rhwng [[Indonesia]] ac [[Awstralia]]. Adnabyddir ef hefyd fel "tad [[bioddaearyddiaeth]]".<ref>{{cite web|last=Smith|first=Charles H.|title=Alfred Russel Wallace: Evolution of an Evolutionist Introduction|url=http://www.wku.edu/~smithch/wallace/chsarwin.htm|publisher=Western Kentucky University|accessdate=2007-04-27|archive-date=2009-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218215210/http://www.wku.edu/~smithch/wallace/chsarwin.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{dyf gwe |url=http://www.bbc.co.uk/newyddion/24841161 |teitl=Cofio Darwin Cymru |cyhoeddwr=[[BBC]] |dyddiad=7 Tachwedd 2013 |dyddiadcyrchiad=11 Tachwedd 2013 }}</ref> Bu farw yn 90 oed. ==Bywyd== Cafodd ei eni yn [[Llanbadog]], ger [[Brynbuga]], [[Sir Fynwy]] i Thomas Vere Wallace a Mary Anne Greenell - y seithfed o naw plentyn. Hanai ei fam o [[Hertford]] yn Lloegr a symudodd y teulu yno pan oedd yn bump oed ac aeth i ysgol [[Hertford Grammar School]] hyd at 1836.<ref name="WKU_bio">{{cite web|last=Smith|first=Charles H.|title=Alfred Russel Wallace: A Capsule Biography|url=http://www.wku.edu/~smithch/index1.htm|publisher=Western Kentucky University|accessdate=2007-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070405170132/http://www.wku.edu/~smithch/index1.htm|archivedate=2007-04-05|url-status=live}}</ref> Honnai ei dad ei fod yn wreiddiol o'r [[Alban]] ac yn perthyn i [[William Wallace]]. Ar un o'r lluniau a dynnodd, ysgrifennodd yn Gymraeg "Merch Gymraeg yn cario dwfr"; a defnyddiodd ei wybodaeth am y Gymraeg yn rhan o'i gysyniadau blaenllaw ar [[esblygiad]]. Symudodd i Lundain i weithio fel prentis efo'i frawd John, a oedd yn adeiladwr 19 oed. Codwyd plac iddo yn 1979, yn 44 Ffordd Sant Pedr, [[Croydon]] i gofio hyn. Symudodd eildro i weithio fel prentis i'w frawd hynaf William, fel [[arolygydd tir]] yn 1837. Mynychodd ddarlithoedd yn y London [[Mechanics' Institute]], sef [[Prifysgol Birkbeck]] erbyn hyn, a daeth yn ddarlithydd yno dan ddylanwad y [[sosialaeth|sosialydd]] [[Robert Owen]] a [[Thomas Paine]]. [[Delwedd:Wallace Mechanics Institute.jpg|bawd|Adeilad [[Sefydliad y Mecanyddwyr]], [[Castell Nedd]]]] Yn 1839, symudodd i [[Kington]], Sir Henffordd, gan ymsefydlu yng [[Castell Nedd|Nghastell Nedd]] ym [[Morgannwg]] a gweithio (hyd at 1843) fel syrfëwr yng Nghymru gan amlaf. Dywed rhai haneswyr fod Wallace yn nodi ei genedligrwydd fel Sais yn hytrach na Chymro, ac mae sylwadau helaeth ganddo fe am y Cymry Cymraeg yn ei hunangofiant "My Life" (Cymry Cymraeg, iddo ef, oedd y werin o gwmpas Castell Nedd cofier). Daeth yn athro yng Nghastell Nedd ac wedyn yng [[Caerlŷr|Nghaerlŷr]] lle treuliodd gryn amser yn llyfrgell y dref; yno hefyd y cyfarfu Henry Walter Bates. Bu farw ei frawd yn 1845, a chymerodd Wallace ofal o fusnes ei frawd, John, ond aeth yr hwch drwy'r siop, a chymerodd swydd fel syrfëwr yn cynllunio [[rheilffordd]] drwy [[Afon Nedd|Ddyffryn Nedd]]. Roedd y gwaith hwn yn caniatáu iddo ymwneud â'i brif ddiddordeb, sef casglu [[pryfed]]. [[Delwedd:Wallace map archipelago.jpg|bawd|300px|Map o ''The Malay Archipelago'' yn dangos ei deithiau]] =="Egwyddor o ymwahaniad" Wallace == Dilynodd yn nhraddodiad [[Alexander von Humboldt]], [[William Henry Edwards]] a [[Charles Darwin]] ym 1848, pan deithiodd Wallace a [[Henry Bates]] i [[Brasil|Frasil]] i hel samplau daearyddol ac i werthu a chasglu tystiolaeth am rywiogaethau'n esblygu. Enwodd oddeutu 200 o rywogaethau newydd ar y daith hon. Ymunodd y botanegydd [[Richard Spruce]], a brawd iau Wallace, Herbert, gyda'r daith ym 1849. Astudiodd afon [[Rio Negro]] am bedair blynedd a [[fawna|ffawna]], [[fflora]] a'r brodorion lleol yn [[Indonesia]] am 8 mlynedd gan nodi llawer am eu harferion a'u hieithoedd. Dychwelodd ar gwch o'r enw "Helen" ar 12 Gorffennaf 1852 ond bu tân ar fwrdd y llong a suddodd. Ar yr ymweliad hwn ag Indonesia yr esgorodd ar y syniad fod gan rywogaethau un hynafiad cyffredin, er fod y rhywogaeth honno wedi diflannu. Un enghraifft a nododd oedd y [[Glöyn aden aderyn]]. Nododd fod rhywogaethau'n perthyn i'w gilydd yn hytrach nag yn cael eu creu gan Dduw a chyhoeddodd bapur ''The Decent with Modification''. Danfonodd y papur i Lundain yn 1855. Disgrifiad o'r broses esblygol oedd y papur hwn mewn gwirionedd. Er gwaethaf colli ei holl stoc (ar wahân i'w ddyddiadur), ei bapurau a'i arian ysgrifennodd chwech o bapurau academaidd gan gynnwys: ''On the Monkeys of the Amazon'', ''Palm Trees of the Amazon and Their Uses'' a ''Travels on the Amazon''. [[Delwedd:Wallace frog.jpg|bawd|Llun o ''The Malay Archipelago'' yn dangos y Broga Hedegog a ddarganfu Wallace]] Erbyn 1858 roedd ei syniadau'n aeddfed ac roedd ganddo dystiolaeth gadarn i brofi ei ddamcaniaethau, ac felly anfonodd hwy at Darwin. Cyhoeddwyd ei bapur helaeth a nodiadau byr 'ar y gweill' gan Darwin mewn cyfarfod arbennig o'r Linnaean Society of London. Danfonodd bapur arall lle nododd fod esgyrn traed Cornylfinir a'r Si yn union yr un fath ac felly'n perthyn i'r un teulu. Dechreuodd Wallace lythyru gyda Darwin, gan nodi ei ddarganfyddiadau i'r manylyn eithaf. O hyn ymlaen newidiodd syniadau Darwin, gan adlewyrchu darganfyddiadau Wallace. Treuliodd ddeunaw mis yn Llundain yn byw ar y taliadau yswiriant a dderbyniodd. O 1854 i 1862 (yn 31 - 39 oed), roedd e yn y [[Malay Archipelago]] (a adnabyddwn heddiw fel Singapôr, Malaysia ac Indonesia) lle casglodd dros 125,000 o rywiogaethau (dros 80,000 o chwilod).<ref>Shermer ''In Darwin's Shadow'' tud 14.</ref> Enwyd ''[[Rhacophorus nigropalmatus]]'', fel "Wallace's flying frog" ar ei ôl. Dychwelodd i Brydain o Malaysia ym 1862, gan aros gyda'i chwaer Fanny Sims, ac anerchodd nifer o'r cymdeithasau gwyddonol lu yn Llundain fel Cymdeithas Swolegol Llundain, a chymdeithasodd gyda Darwin yn [[Down House]], [[Charles Lyell]] a [[Herbert Spencer]]. [[Delwedd:Alfred Russel Wallace 1862 - Project Gutenberg eText 15997.png|bawd|Ffoto o A.R. Wallace a dynnwyd yn [[Singapôr]] ym 1862]] ==Y blynyddoedd olaf== [[Delwedd:Habroptila wallacii 2012 Indonesia stamp.jpg|bawd|chwith|120px|Stamp ac arni lun o [[Rhegen Wallace|Regen Wallace]]]] Ym 1866 priododd Annie Mitten a chawsant dri o blant: Herbert (1867–1874), Violet (1869–1945), a William (1871–1951). Bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed. Dywedodd y [[The New York Times|New York Times]] mewn coffâd amdano: ''"the last of the giants belonging to that wonderful group of intellectuals that included, among others, Darwin, Huxley, Spencer, Lyell and Owen, whose daring investigations revolutionized and evolutionized the thought of the century."'' Ar 19 Gorffennaf 2017 bu arwerthiant o 24 o lythyrau olaf Wallace gan yr arwerthwr Dominic Winter<ref>{{eicon en}} {{Cite web|url=https://www.dominicwinter.co.uk/|title=Dominic Winter Auctioneers|date=2017|access-date=19 Gorffennaf 2017|website=|last=|first=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> a'r wythnos ganlynol, gwerthwyd nodiadau ar gyfer llyfr yr oedd Wallace a'i olygydd, Syr James Marchant, yn bwriadu cyhoeddi o'r enw ''Darwin a Wallace''.<ref>{{Cite news|url=http://golwg360.cymru/newyddion/gwyddoniaeth-a-thechnoleg/270283-clip-sain-gwerthu-llythyraur-cymro-yng-nghysgod-charles-darwin|title=Gwerthu llythyrau’r Cymro oedd yng nghysgod Charles Darwin|last=|first=|date=19 Gorffennaf 2017|work=Golwg 360|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=19 Gorffennaf 2017}}</ref><ref name=":0">{{eicon en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/science/2017/jul/14/tired-of-medals-new-letters-reveal-how-alfred-russel-wallace-shunned-darwins-fame|title=Tired of medals: new letters reveal how Alfred Russel Wallace shunned Darwin's fame|date=14 Gorffennaf 2017|access-date=19 Gorffennaf 2017|website=The Guardian|last=Devlin|first=Hannah|archiveurl=|archivedate=}}</ref> Disgrifiwyd y casgliad hwn yn "''fascinating''"<ref name=":0" /> gan y Dr George Beccaloni, cyfarwyddwr Prosiect Llythyrau Alfred Russel Wallace<ref>{{eicon en}} {{Cite web|url=http://wallaceletters.info/content/homepage|title=The Alfred Russel Wallace Correspondence Project|date=16 Tachwedd 2010|access-date=19 Gorffennaf 2017|website=The Alfred Russel Wallace Correspondence Project|last=Beccaloni|first=George|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709170722/http://wallaceletters.info/content/homepage|archivedate=2017-07-09|url-status=dead}}</ref>. Galwyd dwy rywogaeth o adar sy'n frodorol o [[Indonesia]] ar ei ôl, sef: [[Rhegen Wallace]] ac [[Aderyn paradwys Wallace]] (''Semioptera wallacei''), a'r [[Gwalcheryr Wallace]] sy'n frodorol o Indonesia, [[Brwnei]], [[Gwlad Tai]], [[Myanmar]] a [[Maleisia]]. [[Delwedd:Memorial to Alfred Russel Wallace, Llanbadoc - geograph.org.uk - 1268341.jpg|bawd|Cofeb iddo ger yr eglwys lle cafodd ei fedyddio yn Llanbadog]] [[Delwedd:Alfred Russel Wallace - Project Gutenberg eText 14558.jpg|bawd|Llun Alfred Russel Wallace ar flaen-dudalen ei lyfr ''Darwinism'' (1889)]] ==Gwobrau ac Anrhydeddau== *[[Order of Merit (Commonwealth)|Urdd Teilyngdod y Gymanwlad]] (''Order of Merit''; 1908), *'Medal Frenhinol' [[y Gymdeithas Frenhinol]] (1868) *Medal Copley (1908) *''Founder's Medal'', y Gymdeithas Ddaearyddol, Frenhinol (''Royal Geographical Society'') (1892) *[[Cymrodoriaeth y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol|Cymrawd y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol]] (FRGS) *Medal Aur Linnean (1892), y ''[[Linnean Society of London|Linnean Society]]'' a Medal Darwin–Wallace Medal (1908). *Pennaeth Anthropoleg ''British Association'' 1866. *Llywydd yr ''Entomological Society of London'' 1870. *Pennaeth y ''British Association'' 1876. *Pensiwn y Llywodraeth o £200 y flwyddyn o 1881. *Etholwyd i'r [[Gymdeithas Frenhinol]] 1893. *Canolfan ymchwil yn [[Sarawak]] 2005. *Enwyd Adeilad Bioleg a Daearyddiaeth, Prifysgol Abertawe, ar ei ôl *Enwyd Theatr Ddarlithio ym Mhrifysgol Caerdydd, ar ei ôl. Cyhoeddodd 22 llyfr llawn, 747 o weithiau llai a 508 o bapurau gwyddonol. ==Llyfryddiaeth ddethol== *''Palm Trees of the Amazon and their Uses'' (1853) *''The Origin of Human Races and the Antiquity of Man Deduced from the Theory of 'Natural Selection'' (1864) *''The Malay Archipelago'' (1869) *''The Geographical Distribution of Animals'' (1876) *''Tropical Nature, and Other Essays'' (1878) *''Island Life'' (1881) *''Darwinism: An Exposition of the Theory of Natural Selection, with Some of Its Applications'' (1889) *''Travels on the Amazon and Rio Negro'' (1889) *''My Life'' (1905) Y papur gwreiddiol yn llawn. Sylwer 1858 nid 1859. Alfred Russel Wallace, [http://www.wku.edu/%7Esmithch/wallace/S043.htm "On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020190633/http://www.wku.edu/%7Esmithch/wallace/S043.htm |date=2009-10-20 }} (1858) * Cymraeg: R. Elwyn Hughes, ''[[Alfred Russel Wallace - Gwyddonydd Anwyddonol]]'' (1997). ===Papurau dethol=== *[http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S008.htm ''On the Monkeys of the Amazon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015010223/http://www.wku.edu/%7Esmithch/wallace/S008.htm |date=2009-10-15 }}, On the Monkeys of the Amazon 1853 *[http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S020.htm ''On the Law Which Has Regulated the Introduction of New Species''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428194531/http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S020.htm |date=2007-04-28 }}, On the Law Which Has Regulated the Introduction of New Species 1855 *[http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S043.htm ''On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429183411/http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S043.htm |date=2007-04-29 }}, On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type 1858 Papur enwog Wallace a anfonwyd i Darwin. *[http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S053.htm ''On the Zoological Geography of the Malay Archipelago''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091014231855/http://www.wku.edu/%7Esmithch/wallace/S053.htm |date=2009-10-14 }}, On the Zoological Geography of the Malay Archipelago 1859 *[http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S083.htm ''Remarks on the Rev. S. Haughton's Paper on the Bee's Cell, And on the Origin of Species''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090630080614/http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S083.htm |date=2009-06-30 }}, Remarks on the Rev. S. Haughton's Paper on the Bee's Cell, And on the Origin of Species 1863 Llyfryddiaeth llawn gan: * [[Charles H. Smith]] at [http://www.wku.edu/~smithch/index1.htm The Alfred Russel Wallace Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405170132/http://www.wku.edu/~smithch/index1.htm |date=2007-04-05 }}. * Roy Davies ''The Darwin Conspiracy''; cyhoeddwyd 2008<ref>[http://www.evolutionnews.org/2012/01/darwin_plagiari055371.html Gwefan ''Evolution News'']; adalwyd 7 Rhagfyr 2013</ref> ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} *Darwin, y Cymro a'r Cynllwyn; rhaglen gan Telesgop ar gyfer S4C Digidol, 2013. ==Dolenni allanol== *[http://www.wku.edu/~smithch/index1.htm The Alfred Russel Wallace Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405170132/http://www.wku.edu/~smithch/index1.htm |date=2007-04-05 }} *[http://wallacefund.info/ Gwefan Alfred Russel Wallace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623113158/http://wallacefund.info/ |date=2010-06-23 }} * Jonathan Rosen, [http://www.newyorker.com/arts/critics/atlarge/2007/02/12/070212crat_atlarge_rosen "Missing Link: Alfred Russel Wallace, Charles Darwin's Neglected Double"], ''The New Yorker'', 12 Chwefror 2007 *[http://www.papuaweb.org/dlib/bk/wallace/cover.html ''The Malay Archipelago'' illustrated edition at Papua WebProject] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618003836/http://www.papuaweb.org/dlib/bk/wallace/cover.html |date=2013-06-18 }} *[http://www.100welshheroes.com/en/biography/alfredrussellwallace Wallace at 100 Welsh Heroes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124191414/http://www.100welshheroes.com/en/biography/alfredrussellwallace |date=2010-01-24 }} *{{Gutenberg author}} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/7847060.stm BBC] *[http://ngm.nationalgeographic.com/2008/12/wallace/quammen-text "The Man Who Wasn't Darwin"], ''National Geographic Magazine'', Tachwedd 2008 *{{findagrave|grid=6416}} *[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/02/07/AR2009020702104.html "The Work In Darwin's Shadow" by Joel Achenbach, ''The Washington Post'', 9 Chwefror 2009] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Wallace, Alfred Russel}} [[Categori:Biolegwyr o Gymru]] [[Categori:Genedigaethau 1823]] [[Categori:Marwolaethau 1913]] [[Categori:Naturiaethwyr o Gymru]] [[Categori:Pobl o Frynbuga]] [[Categori:Pobl o Sir Fynwy]] blg37ooir18b8jetd1h7pvy7m3u5xcq Richard Price 0 2210 15669016 15278495 2026-10-22T09:54:21Z Geemjay 114871 15669016 wikitext text/x-wiki :''Am y gwleidydd o'r un enw gweler [[Richard Price (AS Maesyfed)]]'' {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= cenedl dinasyddiaeth | dateformat = dmy | image = Dr Richard Price, DD, FRS - Benjamin West contrasted.jpg }} [[Athronydd]] radicalaidd ac awdur o [[Cymru|Gymru]] oedd '''Richard Price''' ([[23 Chwefror]] [[1723]] – [[19 Ebrill]] [[1791]]). Galwyd ef yn "Gyfaill Dynolryw" ac roedd yn ddyn hynod o boblogaidd yn ei amser, ond gan iddo ochri gyda'r Chwyldro Ffrengig, ychydig iawn o sôn amdano fu wedi iddo farw. Yn ôl yr hanesydd [[John Davies (hanesydd)|John Davies]], "Richard Price oedd y meddyliwr mwyaf gwreiddiol a fagodd Cymru erioed".<ref>Gareth Ffowc Roberts, ''Cyfri'n Cewri'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 2020), t.36</ref> ==Bywgraffiad== Cafodd ei eni ar ffermdy o'r enw "Tynton" (neu "Tyn-Ton") yn [[Llangeinwyr]] tua 5 milltir i'r gogledd o dref [[Pen-y-bont ar Ogwr]]. Priododd ei dad Rees Price ddwywaith, yr ail dro gyda mam Richard, Catherine; roedd hi'n ferch i Dr. Richards o [[Pen-y-bont ar Ogwr|Ben-y-bont ar Ogwr]].<ref>[http://hellohistoria.blogspot.co.uk/2012/12/cyfaill-dynolryw-dr-richard-price-of.html D.H. Harries;] adalwyd Tachwedd 2015</ref> Roedd y teulu'n ddysgedig ag yn eitha cyfoethog. Dau o hoff ddiddordebau Richard oedd cerdded a [[marchogaeth]]. Cyfnither Richard Price oedd [[Ann Maddocks|Ann Thomas]] (neé Madox) sef "Y Ferch o Gefn Ydfa". Sentar (neu [[Anghydffurfiaeth|Anghydffurfiwr]]) oedd ei dad, gŵr a gredai mewn disgyblaeth lem yn y cartref. Yr adeg yma, gadawai llawer o glerigwyr eu heglwysi gan na fedrant dderbyn y Llyfr Gweddi fel gair Duw ac roedd un o'r rhain, y Parch. Samuel Jones, yn ficer yn Llangynwyd. Roedd yntau'n ŵr dysgedig iawn, a phan adawodd yr eglwys, fe'i dilynwyd gan nifer o deuluoedd yr ardal, gan gynnwys teuluoedd "Tynton" a "Chefn Ydfa". Sefydlodd Samuel goleg yn ei dŷ ym Mrynllywarch, ac un o'i ddisgyblion gloywaf oedd Rees Price, a afaelodd yn yr awenau pan fu farw Samuel Jones. Symudwyd y coleg (neu'r 'Academi' fel y cafodd ei alw) i Tynton a daeth Price yn weinidog. Drwy ei ysbrydoliaeth ef, a'i oruchwyliaeth codwyd dau gapel i gynnal cyfarfodydd anghydffurfiol: yn y Betws ac wrth droed gallt [[Castell Newydd, Pen-y-bont ar Ogwr]]. Rhagwelodd Rees y byddai ei fab Richard yn disgleirio mewn busnes, ac i'r perwyl hwnnw, yn bymtheg oed, danfonwyd ef i goleg yn [[Talgarth|Nhalgarth]]. Cafodd ei addysg ym Mhentwyn gan Samuel Jones, yn Chancefield gan Vavasor Griffiths ac yna yn Moorfields gan John Eames.<ref>[http://yba.llgc.org.uk/cy/c5-PRIC-RIC-1723.html''Y Bywgraffiadur Cymreig Ar-lein'']{{Dolen marw|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; gwefan [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]]; adalwyd Tachwedd 2015.</ref> Pan fu farw ei fam Catherine yn 1740, newidiwyd bywyd Richard; roedd ei dad eisoes wedi marw flwyddyn ynghynt. Yn un deg saith oed, aeth i Lundain ble roedd ewyrth iddo'n byw: y Parch. Samuel Price, myfyriwr arall a elwodd o'r addysg ym Mrynllywarch. Wedi pedair blynedd mewn coleg yn Llundain, ordeiniwyd Richard Price yn gaplan.<ref name="ODNB">{{cite ODNB|id=22761|title=Price, Richard|first=D. O.|last=Thomas}}</ref><ref>{{cite DNB|wstitle=Price, Richard (1723–1791)|volume=46}}</ref> ==Gwaith== ===Y diwygiwr cymdeithasol a gwleidyddol=== Yn fuan, fe'i ystyriwyd yn bregethwr medrus ac ymddiddorai mewn rhyddid gwledydd a phobl. Bu'n weinidog yn [[Newington]] a [[Hackney]]. Yn 35 mlwydd oed cyhoeddodd ''Review of the Principal Questions in Morals'' (1758) gyda'i syniadau ar foeseg felly'n rhagflaenu rhai [[Immanuel Kant]]. Ar wahân i'w bwysigrwydd fel athronydd [[moeseg]], ac ym myd actiwariaeth, dylanwadodd ar y [[Chwyldro Americanaidd]], gan gysylltu yn aml gyda [[Benjamin Franklin]], Adams a [[Thomas Jefferson]]. Dylanwadodd hefyd ar Gyfansoddiad America. Roedd yn gryf ei syniadau dros [[hawliau menywod]] a dylanwadodd ar y ffeminist [[Mary Wollstonecraft]], a ddatblygodd ei syniadau ef ar 'egalitariaeth' Ffrengig. ===Y mathemategydd=== Cyhoeddodd lawer ym myd [[ystadegau]] ac [[arian]] hefyd a chafodd ei dderbyn gan [[Y Gymdeithas Frenhinol]] oherwydd y cyfraniadau hyn. Roedd yn ffrind i'r [[mathemategydd]] [[Thomas Bayes]]. Golygodd ei waith enwocaf, sef "Essay towards solving a problem in the doctrine of chances" sy'n cynnwys [[Theori Bayes|Theorem Bayes-Price]]<ref>''Cyfri'n Cewri'' gan [[Gareth Ffowc Roberts]] ([[Gwasg Prifysgol Cymru]]; 2020); tud 40.</ref>, gan ei addasu gryn dipyn, yn un o theoriau pwysicaf a sgwennwyd ar [[tebygolrwydd|debygolrwydd]] mewn unrhyw iaith. Roedd ei gyflwyniad i'r gyfrol yn cynnwys rhan o gonglfeini'r theori hwn ar ystadegau Bayesaidd. Gweithiodd arno am ddwy flynedd cyn ei ddanfon at aelod o'r [[Y Gymdeithas Frenhinol]], lle darllenwyd y gwaith ar 23 Rhagfyr 1763.<ref>''Cyfri'n Cewri'' gan [[Gareth Ffowc Roberts]] ([[Gwasg Prifysgol Cymru]]; 2020); tud 39.</ref> Yn 1765 cyhoeddodd waith a oedd yn datblygu ar hyn, ac erbyn Rhagfyr y flwyddyn honno roedd wedi ei ethol yn FRS. [[Delwedd:Smelling out a rat.jpg|bawd|chwith|360px|Cartŵn o Richard Price yn gweld dros ei ysgwydd ei wrthwynebydd Edmund Burke, gyda sbectol ar ei drwyn. Rhagfyr 1790.]] Yr hyn a wnaeth Bayes oedd edrych sut i gyfrifo'r [[tebygolrwydd]] i rywbeth ddigwydd, o edrych yn ôl ar yr amlder hanesyddol. Cymhwysodd Price hyn i fyd [[yswiriant]] - pa mor debygol yw hi i berson fyw i ryw oed arbennig yn ddibynol ar eu gwaith, neu er enghraifft, sut i ragweld y tywydd, o wybod sut dywydd a gafwyd yn ystod y dyddiau diwethaf. Ef, felly, a sylfaenodd egwyddorion yswiriant ac actiwariaeth ==America== Pan ddechreuodd [[Rhyfel Annibyniaeth America]] ar 9fed Ebrill 1775, daeth ei awr fawr, a daeth i boblogrwydd byd-eang. Cyhoeddodd ''Observations on the Nature of Civil Liberty, the Principles of Government, and the Justice and Policy of the War with America'' yn 1776 a gwerthwyd 60,000 o gopiau o fewn dyddiau. Ailgyhoeddwyd rhifyn rhatach a gwerthwyd dros ddwywaith cymaint.<ref name="plumb">[[J. H. Plumb]], ''England in the Eighteenth Century'', (Middlesex: Penguin Books Ltd, 1950)</ref> Roedd y pamffled yn condemnio cynnig Shelburne a deddfau dros goloneiddio America.<ref>{{cite book|author1=Jack P. Greene|author2=J. R. Pole|title=A Companion to the American Revolution|url=http://books.google.com/books?id=xK1NuzpAcH8C&pg=PA250|accessdate=18 Mehefin 2013|date=15 Ebrill 2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-75644-7|page=250}}</ref> Fe'i beirniadwyd yn hallt, fodd bynnag, gan Adam Ferguson,<ref>{{cite book|last=Fitzpatrick|first=Martin|editor=Knud Haakonssen|title=''Enlightenment and Religion: Rational Dissent in Eighteenth-Century Britain''|url=http://books.google.co.uk/books?id=oOY56Aqh77YC&lpg=PA70&dq=Richard%20Price%20Adam%20Ferguson&pg=PA70#v=onepage&q=Richard%20Price%20Adam%20Ferguson&f=false|year=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521029872|page=70}}</ref> yr Esgob William Markham, [[John Wesley]], ac [[Edmund Burke]]. Rhoddwyd iddo "Ryddid Dinas Llundain" a chredir i'w bamffled ddylanwadu ar [[Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau|Ddatganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau]].<ref name = plumb /> Yng ngwanwyn 1777 cyhoeddodd ail bamffled am ddyledion Prydain i America a'r rhyfel yno. ==Llyfryddiaeth== [[Delwedd:Price - Observations on reversionary payments, 1772 - 328.tif|bawd|''Observations on reversionary payments'', [[1772]].]] *''Review of the Principal Questions in Morals'' ([[1757]]) *''Appeal to the Public on the Subject of the National Debt'' ([[1772]]) *''Observations on Civil Liberty and the Justice and Policy of the War with America'' ([[1776]]) *''Essay on the Population of England'' *''Observations on the importance of the American Revolution and the means of rendering it a benefit to the World'' ([[1784]]) ==Gweler hefyd== *[[Mary Wollstonecraft]], [[Ffeministiaeth|ffeminydd]] cynnar ac awdur ''A Vindication of the Rights of Woman'' (1792) *Darlith gan yr Athro [[E. Wyn James]], ‘Watford: man cyfarfod radicaliaethau rhyngwladol’: https://www.youtube.com/watch?v=o398HGiOwtU&t=184s ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Price, Richard}} [[Categori:Athronwyr o Gymru]] [[Categori:Genedigaethau 1723]] [[Categori:Gweriniaethwyr o Gymru]] [[Categori:Llenorion Saesneg o Gymru]] [[Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Marwolaethau 1791]] [[Categori:Pobl o Sir Forgannwg]] [[Categori:Pobl y 18fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Rhyddfrydiaeth]] [[Categori:Ystadegwyr o Gymru]] ffrihn0i80cd5nhk58bmemodec8ln40 Ystradgynlais 0 2522 15669012 15281578 2026-10-22T09:24:34Z Geemjay 114871 15669012 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa | ynganiad = {{wikidata|property|P443}} | gwlad = {{banergwlad|Cymru}} | gwleidyddiaeth = Gwleidyddiaeth | etholaeth_cymru = [[Brycheiniog Tawe Nedd (etholaeth Senedd)|Brycheiniog Tawe Nedd]] | aelod_y_DU = {{Swits Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe i enw AS y DU}} }} Tref a [[Cymuned (Cymru)|chymuned]] yn ne-orllewin [[Powys]], [[Cymru]], yw '''Ystradgynlais'''.<ref>{{Cite web|url=https://llyw.cymru/rhestr-o-enwau-lleoedd-safonol-cymru|title=Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru|date=14 Hydref 2021|website=Llywodraeth Cymru}}</ref> Saif yng [[Cwm Tawe|Nghwm Tawe]] Uchaf. Lleolwyd ar yr [[Afon Tawe]] ac o fewn ffiniau hanesyddol [[Sir Frycheiniog]]. ==Cyfrifiad 2011== Yng [[Cyfrifiad 2011|nghyfrifiad 2011]] roedd y sefyllfa fel a ganlyn:<ref>{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html|title=Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru|publisher=Swyddfa Ystadegau Gwladol|accessdate=2012-12-12|archive-date=2015-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002033137/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html|url-status=dead}}. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.</ref><ref>[http://www.golwg360.com/newyddion/cymru/94179-cyfrifiad-niferoedd-y-siaradwyr-cymraeg-wedi-disgyn Canran y diwaith drwy Gymru]; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013</ref><ref>[http://www.golwg360.com/newyddion/cymru/94179-cyfrifiad-niferoedd-y-siaradwyr-cymraeg-wedi-disgyn Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol]; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.</ref> {{bar box |float=left |title=Cyfrifiad 2011 |titlebar=#AAF |caption= |width= |bars= {{bar percent|'''Poblogaeth cymuned Ystradgynlais (pob oed) (8,092)'''|yellow|100}} {{bar percent|'''Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Ystradgynlais) (3,369)'''|red|42.8}} {{bar percent|:''Y ganran drwy Gymru''|grey|19}} {{bar percent|'''Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Ystradgynlais) (6835)'''|green|84.5}} {{bar percent|:''Y ganran drwy Gymru''|grey|73}} {{bar percent|'''Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Ystradgynlais) (1,645)'''|blue|45}} {{bar percent|:''Y ganran drwy Gymru''|grey|5}} }} {{clirio}} ==Eisteddfod Genedlaethol== Cynhaliwyd [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru]] yn Ystradgynlais ym [[1954]]. Am wybodaeth bellach gweler: *[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlais 1954]] ==Enwogion== *[[Stephen J. Williams]], gramadegydd ac ysgolhaig *[[Caerwyn Roderick]] Aelod Seneddol ==Gefeilldref== *{{flagicon|USA}} [[Clarks Summit, Pennsylvania|Clarks Summit]], [[Pennsylvania]], [[Unol Daleithiau America]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Trefi_Powys}} {{eginyn Powys}} [[Categori:Cymunedau Powys]] [[Categori:Trefi Powys]] [[Categori:Ystradgynlais| ]] [[Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)]] [[Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Brycheiniog Tawe Nedd]] rwt8mskz9qwson1ms1xk961ltk38sew 15669033 15669012 2026-10-22T10:30:48Z Craigysgafn 40536 15669033 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa | ynganiad = {{wikidata|property|P443}} | gwlad = {{banergwlad|Cymru}} | gwleidyddiaeth = Gwleidyddiaeth | etholaeth_cymru = [[Brycheiniog Tawe Nedd (etholaeth Senedd)|Brycheiniog Tawe Nedd]] | aelod_y_DU = {{Swits Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe i enw AS y DU}} }} Tref a [[Cymuned (Cymru)|chymuned]] yn ne-orllewin [[Powys]], [[Cymru]], yw '''Ystradgynlais'''.<ref>[https://www.comisiynyddygymraeg.cymru/enwau-lleoedd-safonol-cymru "Enwau Lleoedd Safonol Cymru"], Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 22 Hydref 2026</ref> Saif yng [[Cwm Tawe|Nghwm Tawe]] Uchaf. Lleolwyd ar [[Afon Tawe]] ac o fewn ffiniau hanesyddol [[Sir Frycheiniog]]. ==Cyfrifiad 2011== Yng [[Cyfrifiad 2011|nghyfrifiad 2011]] roedd y sefyllfa fel a ganlyn:<ref>{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html|title=Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru|publisher=Swyddfa Ystadegau Gwladol|accessdate=2012-12-12|archive-date=2015-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002033137/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html|url-status=dead}}. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.</ref><ref>[http://www.golwg360.com/newyddion/cymru/94179-cyfrifiad-niferoedd-y-siaradwyr-cymraeg-wedi-disgyn Canran y diwaith drwy Gymru]; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013</ref><ref>[http://www.golwg360.com/newyddion/cymru/94179-cyfrifiad-niferoedd-y-siaradwyr-cymraeg-wedi-disgyn Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol]; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.</ref> {{bar box |float=left |title=Cyfrifiad 2011 |titlebar=#AAF |caption= |width= |bars= {{bar percent|'''Poblogaeth cymuned Ystradgynlais (pob oed) (8,092)'''|yellow|100}} {{bar percent|'''Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Ystradgynlais) (3,369)'''|red|42.8}} {{bar percent|:''Y ganran drwy Gymru''|grey|19}} {{bar percent|'''Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Ystradgynlais) (6835)'''|green|84.5}} {{bar percent|:''Y ganran drwy Gymru''|grey|73}} {{bar percent|'''Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Ystradgynlais) (1,645)'''|blue|45}} {{bar percent|:''Y ganran drwy Gymru''|grey|5}} }} {{clirio}} ==Eisteddfod Genedlaethol== Cynhaliwyd [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru]] yn Ystradgynlais ym [[1954]]. Am wybodaeth bellach gweler: *[[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlais 1954]] ==Enwogion== *[[Stephen J. Williams]], gramadegydd ac ysgolhaig *[[Caerwyn Roderick]] Aelod Seneddol ==Gefeilldref== *{{flagicon|USA}} [[Clarks Summit, Pennsylvania|Clarks Summit]], [[Pennsylvania]], [[Unol Daleithiau America]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Trefi_Powys}} {{eginyn Powys}} [[Categori:Cymunedau Powys]] [[Categori:Trefi Powys]] [[Categori:Ystradgynlais| ]] [[Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)]] [[Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Brycheiniog Tawe Nedd]] pm1iv7na02w36nf3o0g86hm9c01juxd Dinas Efrog Newydd 0 3139 15668981 15557387 2026-10-21T23:31:04Z Varlaam 9204 15668981 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen lle| gwlad={{banergwlad|Unol Daleithiau America}}}} Dinas yn [[Talaith Efrog Newydd|Nhalaith Efrog Newydd]] yw '''Dinas Efrog Newydd''' ([[Saesneg]]: ''New York City''; enw brodorol: '''Lenapehoking'''). Hi yw'r ddinas fwyaf poblog yn [[Unol Daleithiau America]] ac fe'i lleolir ar arfordir Gogledd-ddwyreiniol yr Unol Daleithiau ar lannau [[Môr Iwerydd]]. Ers 1898, pan ffurfiwyd y ddinas, ceir yma bum bwrdeisdref: Y [[Bronx]], [[Brooklyn]], [[Manhattan]], [[Queens]], ac [[Ynys Staten]]<ref>{{Cite web |year=1997 |title=A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History |url=http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111023193440/http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html |archive-date=23 Hydref 2011 |access-date=26 Hydref 2011 |publisher=The New York City Department of Correction}}</ref>. Poblogaeth y ddinas ei hun yw {{wikidata|properties|qualifier|references|normal+|best|Q60|P1082|P585}} o fewn arwynebedd ychydig yn llai na 305 milltir sgwâr (790&nbsp;km²), sy'n ei gwneud y ddinas gyda'r dwysedd poblogaeth mwyaf yn yr unol Daleithiau.<ref>[http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/lucds/nycprofile.pdf. NYC Profile" (PDF)]{{Dolen marw|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Adran Gynllunio Dinas Efrog Newydd. Adalwyd 2008-05-22.</ref> Mae poblogaeth yr ardal ehangach, sef yr ardal fetropolitan tua {{wikidata|properties|qualifier|references|normal+|best|Q683705|P1082|P585}} o bobl dros ardal o 6,720 milltir sgwâr (17,400&nbsp;km²).<ref>[http://www.census.gov/popest/metro/files/2007/CBSA-EST2007-alldata.csv. Amcangyfrifau Blynyddol Poblogaeth Ardaloedd Metropolitanaidd: 1 Ebrill 2000 tan 1 Gorffennaf 2007]. U.S. Census Bureau. Adalwyd 30 Rhagfyr 2008.</ref> Mae'n ddinas ryngwladol flaenllaw, gyda dylanwad sylweddol yn fyd-eang ar fasnach, economi, diwylliant, ffasiwn ac adloniant. Yma hefyd ceir pencadlys y [[Cenhedloedd Unedig]], ac felly mae'n ganolfan bwysig o safbwynt materion rhyngwladol. Fe'i disgrifir gan rai fel "prifddinas arian a diwylliant y Ddaear".<ref name="WorldEconomicAndFinancialSuperCenter">{{Cite web |date=31 Gorffennaf 2011 |title=Top 8 Cities by GDP: China vs. The U.S. |url=http://www.businessinsider.com/top-8-cities-by-gdp-china-vs-the-us-2011-8 |access-date=1 Gorffennaf 2018 |publisher=Business Insider, Inc |quote=For instance, Shanghai, the largest Chinese city with the highest economic production, and a fast-growing global financial hub, is far from matching or surpassing New York, the largest city in the U.S. and the economic and financial super center of the world.}}{{cite web|date=8 Hydref 2015|title=New York City: The Financial Capital of the World|url=https://www.thejobnetwork.com/new-york-city-the-financial-capital-of-the-world/|access-date=1 Gorffennaf 2018|publisher=Pando Logic}}</ref> {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} [[Delwedd:NYCborolabels.svg|250px]] {{col-break}} : '''Y pum bwrdeisdref''' # [[Manhattan]] # [[Brooklyn]] # [[Queens]] # [[Y Bronx]] # [[Ynys Staten]] {{col-end}} Mae Efrog Newydd fwyaf adnabyddus ymysg dinasoedd yr Unol Daleithiau am ei thrafnidaeth 24 awr, am ddwysedd ei phoblogaeth a'r amrywiaeth o bobl sy'n trigo yno. Yn 2005, roedd bron 170 o ieithoedd yn cael eu siarad yn y ddinas a ganwyd 36% o'i phoblogaeth y tu allan i'r Unol Daleithiau. Weithiau cyfeirir at y ddinas fel "Y Ddinas sydd Byth yn Cysgu", tra bod ei ffugenwau eraill yn cynnwys "'''Gotham'''" a'r "'''Big Apple'''". Ym 1609, fe wnaeth y [[fforiwr]]-archwiliwr o Loegr [[Henry Hudson]] ailddarganfod Harbwr Efrog Newydd wrth chwilio am y ''Northwest Passage'' i'r Dwyrain, tra'n gweithio i gwmni [[Vereenigde Oost-Indische Compagnie]]. Erbyn 1624 roedd y ddinas wedi'i sefydu fel canolfan fasnachu'r cwmni. Galwyd y lleoliad newydd yn "Amsterdam Newydd" tan 1664 pan ddaeth y drefedigaeth o dan reolaeth Lloegr. Newidiwyd yr enw gan Frenin Lloegr pan drosglwyddodd y tiroedd yma i'w frawd [[Iago II & VII, brenin Lloegr a'r Alban|y Duke of York]] ('Dug Efrog').<ref name="u-s-history.com" /><ref>{{Cite web |title=Kingston: Discover 300 Years of New York History Dutch Colonies |url=http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm |access-date=10 Mai 2011 |publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior |archive-date=2008-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081123001850/http://www.nps.gov/nr//travel/kingston/colonization.htm |url-status=dead}}</ref> Bu Efrog Newydd yn brifddinas yr Unol Daleithiau o 1785 tan 1790, ac ers hynny dyma ddinas fwyaf y genedl.<ref name="u-s-history.com">{{Cite web |title=United States History—History of New York City |url=http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html |access-date=9 Medi 2012}}</ref> Erbyn heddiw, mae gan y ddinas nifer o gymdogaethau a chofadeiladau byd enwog. Cyfarchodd y [[Cerflun Rhyddid|y '' Statue of Liberty'']] filiynau o [[mewnlifiad|fewnlifwyr]] wrth iddynt ddod i'r Amerig ar ddiwedd y [[19g]] a dechrau'r [[20g]]. Mae [[Wall St.]] ym Manhattan Isaf wedi bod yn ganolfan ariannol byd-eang ers yr [[Ail Ryfel Byd]] ac yno y lleolir [[Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd]]. Mae'r ddinas hefyd wedi bod yn gartref i nifer o adeiladau talaf y byd, gan gynnwys [[Adeilad Empire State]] a'r ddau dŵr yng [[Canolfan Fasnach y Byd|Nghanolfan Fasnach y Byd]]. == Hanes == ===Cynhanes=== Am ganrifoedd cyn y trefedigaeth gan yr Ewropead, roedd Americanwyr Brodorol [[Algonquian]] a'r [[Lenape]] yn byw yn yr ardal lle saif Dinas Efrog Newydd heddiw. Roedd eu mamwlad, o'r enw Lenapehoking, yn cynnwys Ynys Staten, Manhattan, y Bronx, rhan orllewinol [[Long Island]] (gan gynnwys yr ardaloedd a fyddai wedyn yn dod yn fwrdeistrefi Brooklyn a Queens), a Dyffryn Hudson Isaf. Mae gan y Lenape system hanesyddol lle'r oeddent yn wreig-gynefinol hy roedd y teulu newydd yn byw gyda mam y ferch; ac felly ceid tair cenhedlaeth yn byw gyda'i gilydd yn aml iawn. Cafodd y brodorion hyn eu hel o'r ardal o dan polisi ffurfiol o'u symud a'u rhoi mewn tiriogaeth neilltuol, i'r dwyrain o'r ddinas.<ref>''AmHeritageBk2''; 1961; ''The American Heritage Book of Indians'' gan Alvin M. Josephy, Jr., (golygydd); Cyhoeddwyd gan ''American Heritage Publishing Co., Inc.''.</ref> ===Y goresgyniad Ewropeaidd=== Dechreuodd gwladychiad Ewropeaidd cyntaf o'r ardal yn 1614 a sefydlodd yr Iseldirwyr [[Amsterdam Newydd]] ym 1626, ar ran deheuol Manhattan. Ymsefydlodd nifer o Huguenotiaid yno hefyd, yn chwilio am ryddid crefyddol. Cipwyd y ddinas gan y Saeson yn 1664, a'i hail-enwi'n "Efrog Newydd" ar ôl [[Iago II & VII, brenin Lloegr a'r Alban|Dug Caerfrog]]. Datblygodd pwysigrwydd Dinas Efrog Newydd fel porthladd masnachol tra'r oedd o dan reolaeth Brydeinig. Cynhaliodd y ddinas achos llys arloesol John Peter Zenger ym 1735, a geisiodd sefydlu rhyddid y wasg yng [[Gogledd America|Ngogledd America]]. Ym 1754, sefydlwyd Prifysgol Columbia gan siarter George II o'r [[DU]] fel Coleg y Brenin ym Manhattan Isaf. Cyfarfu Cynghrair y Ddeddf Stamp yn Efrog Newydd ym mis Hydref 1765. [[Delwedd:Johannes_Adam_Simon_Oertel_Pulling_Down_the_Statue_of_King_George_III,_N.Y.C._ca._1859.jpg |thumb|Cafodd cerflun y Brenin Siôr III o Loegr ei symud ym 1776.]] Daeth y ddinas yn ganolbwynt ar gyfer cyfres o frwydrau mawrion a adwaenid fel [[Ymgyrch Efrog Newydd]] yn ystod [[Rhyfel Annibyniaeth America]]. Ar 9 Gorffennaf, 1776, darllenodd cynorthwyydd George Washington Ddatganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau i'w filwyr a dinasyddion Efrog Newydd, a ruthrodd yn ddiweddarach i Bowling Green, lle'r oedd cerflun o'r Brenin Siôr III, yna aethant ati i glymu rhaffau i'r cerflun a'i dynnu oddi ar ei bedestal a chludo ei weddillion i Litchfield, Connecticut, lle cafodd y rhan fwyaf o blwm y cerflun ei droi'n 42,000 o beli mysged ar gyfer y Fyddin Gyfandirol. Ar ôl Brwydr Ffort Washington ym Manhattan Uchaf ym 1776, daeth yn ddinas yn ganolbwynt gwleidyddol a milwrol Prydain yng Ngogledd America tan ddaeth y meddianaeth milwrol i ben ym 1783. Yn fuan ar ôl hyn, gwnaed Dinas Efrog Newydd yn brifddinas cenedlaethol gan Gynghrair y Conffederasiwn; cadarnhawyd Cyfansoddiad yr Unol Daleithiau ac ym 1789, urddwyd [[George Washington]] yn Arlywydd cyntaf yr Unol Daleithiau yno; cyfarfu Cynghrair cyntaf yr Unol Daleithiau yno am y tro cyntaf ym 1789, a draffiwyd Mesur Hawliau a hyn oll yn y Neuadd Ffederal ar Wall St. Erbyn 1790, roedd Dinas Efrog Newydd wedi goddiweddyd [[Philadelphia]] fel dinas fwyaf yr Unol Daleithiau. Yn ystod y [[19g]] gweddnewidwyd y ddinas gan fewnlifiad a datblygiad. Ehangwyd y grid strydoedd i gynnwys holl ardaloedd Manhattan gan Gynllun y Comisiynnydd ym 1811, a phan agorodd Camlas Erie, cysylltodd porthladd Môr Iwerddon gyda marchnadoedd amaethyddol eang mewndirol Gogledd America. Aeth gwleidyddiaeth lleol o dan ddylanwad Neuadd Tammany, peiriant gwleidyddol a gefnogwyd gan fewnfudwyr [[Iwerddon|Gwyddelig]]. Ymgyrchoedd hen aristocratiaid morol am sefydlu parc ganolog, "''Central Park''", a ddatblygodd i fod y parc tir-luniedig cyntaf mewn dinas Americanaidd ym 1857. Roedd poblogaeth o dduon-rhydd hefyd yn bodoli ym Manhattan, yn ogystal ag yn Brooklyn. Daliwyd [[caethwasiaeth|caethweision]] yn Efrog Newydd tan 1827, ond yn ystod y [[1830au]] daeth yn ganolbwynt yr ymgyrch i ddiweddu caethwasiaeth aml-hil yn y Gogledd. [[Delwedd:Mulberry_Street_NYC_c1900_LOC_3g04637u_edit.jpg|bawd|Stryd Mulberry, ar Ochr Ddwyreiniol Isaf Manhattan, tua 1900]] Arweiniodd ddicter at orfodaeth milwrol yn ystod [[Rhyfel Annibyniaeth America]] (1861–1865) at [[Terfysgoedd Drafftio 1863|Derfysgoedd Drafftio 1863]], un o ddigwyddiadau mwyaf cythryblus yn hanes America. Ym 1898, ffurfiwyd dinas fodern Efrog Newydd drwy gyfuno â Brooklyn (a oedd yn ddinas annibynnol cyn hyn), Swydd Efrog Newydd (a oedd yn cynnwys rhannau o'r Bronx), Swydd Richmond a rhan orllewinol o Swydd Queens. Pan agorodd rheilffordd danddaearol Dinas Efrog Newydd ym 1904, llwyddodd hyn i ddod a'r ddinas newydd at ei gilydd. Trwy gydol hanner gyntaf yr [[20g]], roedd y ddinas yn ganolbwynt y byd o ran diwydiant, masnach a chyfathrebu. Fodd bynnag, roedd pris i'w dalu am y datblygiad hwn. Ym 1904, bu tân ar long-stêm y ''General Slocum'' yn yr [[East River]], gan ladd 1,021 o bobl a oedd ar fwrdd y llong. Ym 1911, bu farw 146 o weithwyr dillad yn nhrychineb diwydiannol gwaethaf y ddinas, pan fu tân yn Ffatri Triangle Shirtwaist. Arweiniodd hyn at sefydlu Undeb Rhyngwladol y Gweithwragedd Dillad a gwnaed gwelliannau mewn safonau diogelwch ffatrïoedd. [[Delwedd:NewYorkCityManhattanRockefellerCenter.jpg|bawd|dim|Dinas Efrog Newydd o [[Canolfan Rockefeller|Ganolfan Rockefeller]] ]] Yn ystod y [[1920au]], roedd Dinas Efrog Newydd yn gyrchfan boblogaidd i Americanwyr-Affricanaidd yn ystod yr Ymfudo Mawr o [[De America|Dde America]]. Erbyn [[1916]], roedd Dinas Efrog Newydd yn gartref i'r boblogaeth fwyaf o Affricaniaid dinesig yng [[Gogledd America|Ngogledd America]]. Blodeuodd [[Dadeni Harlem]] yn ystod cyfnod y Gwaharddiad, ynghyd â thŵf economaidd a welodd y ddinas yn cystadlu i adeiladu'r wybren-grafwyr uchaf. Erbyn dechrau'r 1920au, Dinas Efrog Newydd oedd yr ardal ddinesig fwyaf poblog yn y byd, gydag ardal fetropolitanaidd o dros 10 miliwn o drigolion erbyn dechrau'r [[1930au]]. Yn sgîl yr amodau byw caled a ddaeth ar ôl y [[Dirwasgiad Mawr]], etholwyd y diwygiwr [[Fiorello La Guardia]] yn [[maer|faer]] y ddinas. Ar ôl yr [[Ail Ryfel Byd]], dychwelodd y milwyr a mewnfudwyr o [[Ewrop]] ac arweiniodd hyn yn ei dro at dŵf economaidd arall a datblygiadau enfawr o dai yn nwyrain Queens. Prin iawn oedd effaith y rhyfel ar Efrog Newydd a chyda [[Wall Street]] yn arwain y wlad at ddominyddiaeth economaidd, pencadlys y [[Cenhedloedd Unedig]] (a gwblhawyd ym 1950), yn pwysleisio dylanwad gwleidyddol y ddinas, a thŵf celf mynegiannol yn y ddinas, dadleolwyd [[Paris]] fel canolbwynt y byd celfyddydol. Yn ystod y [[1960au]], dioddefodd Efrog Newydd o broblemau economaidd, cynnydd mewn trais a gwrthdaro [[hiliaeth|hiliol]], a gyrhaeddodd uchafbwynt yn y [[1970au]]. Gwellodd sefyllfa economaidd y ddinas yn y [[1980au]] wrth i'r diwydiant ariannol ail-sefydlu ei hun. Erbyn y [[1990au]] roedd gwrthdaro hiliol wedi lleihau, cyfradd troseddau wedi gostwng yn sylweddol a thon newydd o [[mewnlifiad|fewnfudwyr]] wedi cyrraedd o [[Asia]] ac [[America Ladin]]. Ymddangosodd sectorau newydd, megis [[Dyffryn Silicon]], yn economi'r ddinas a chyrhaeddodd poblogaeth y ddinas record newydd yng [[cyfrifiad|nghyfrifiad]] [[2000]]. [[Delwedd:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|bawd|180px|Mae hedfan United Airlines 175 yn cwympo i [[Ganolfan Masnach y Byd]] ar 11 Medi 2001]] Ar [[11 Medi]] [[2001]] bu ymosodiad terfysgol ar y ddinas pan drawodd dwy awyren [[Canolfan Fasnach y Byd|Ganolfan Fasnach y Byd]]. Bu farw bron i 3,000 o bobl yn yr ymosodiad. Bwriedir adeiladu Canolfan Fasnach y Byd newydd (a adwaenid yn flaenorol fel y Tŵr Rhyddid), ynghyd â chofeb a thri tŵr newydd o swyddfeydd ar y safle, a dylai fod yn gyflawn erbyn 2013. Ar y [[19 Rhagfyr|19eg o Ragfyr]], [[2006]], gosodwyd y colofnau [[dur]] cyntaf yn sylfeini'r adeilad. Mae tri adeilad uchel arall wedi'u cynllunio ar gyfer y safle ar hyd Stryd Greenwich, a byddant yn amgylchynu Cofeb Canolfan Fasnach y Byd, sydd yn cael ei adeiladu ar hyn o bryd. Bydd y safle hefyd yn gartref i amgueddfa a fydd yn olrhain hanes y safle. == Daearyddiaeth == Lleolir Dinas Efrog Newydd yng ngogledd-ddwyrain yr Unol Daleithiau, yn ne-ddwyrain Talaith Efrog Newydd, oddeutu hanner ffordd rhwng [[Washington, D.C.]] a [[Boston]]. Saif y ddinas ger aber [[Afon Hudson]], sy'n bwydo harbwr cysgodol ac yna Mor Iwerddon, ac mae'r lleoliad hwn wedi cynorthwyo'r ddinas i dyfu fel tref masnachol. Adeiladwyd rhannau helaeth o Efrog Newydd ar dair ynys [[Manhattan]], [[Ynys Staten]] a [[Long Island]] a achosodd prinder tir a dwysedd poblogaeth uchel. Llifa'r Afon Hudson drwy [[Dyffryn Hudson|Ddyffryn Hudson]] ac i mewn i Fae Efrog Newydd. Rhwng Dinas Efrog Newydd a Troy, Efrog Newydd, mae'r afon yn aber. Gwahana'r Hudson y ddinas o [[New Jersey]]. Mae Afon y Dwyrain yn llifo o [[Swnt Long Island]] ac yn gwahanu'r Bronx a Manhattan o Long Island. Mae'r Afon Harlem yn gwahanu Manhattan o'r Bronx. Mae tir y ddinas wedi newid yn sylweddol oherwydd ymyrraeth dynol, gyda rhannau helaeth o dir wedi'u had-ennill ar hyd y glannau ers cyfnod y trefidigaethau Iseldireg. Gwelwyd yr enghraifft amlycaf o ad-ennill tir ym Manhattan Isaf, gyda datblygiadau fel Dinas Battery Park yn ystod y [[1970au]] a'r [[1980au]]. Mae rhai o amrywiadau naturiol topograffeg wedi cael eu llyfnhau, yn enwedig ym Manhattan. Amcangyfrifir fod arwynebedd y ddinas yn mesur 304.8 milltir sgwâr (789&nbsp;km²). Cyfanswm arwynebedd Dinas Efrog Newydd yw 468.9 milltir sgwâr (1,214&nbsp;km²). Mae 164.1 milltir sgwâr (425&nbsp;km²) o hyn yn ddwr a 304.8 milltir sgwâr (789&nbsp;km²) yn dir. Man uchaf y ddinas yw Todt Hill ar Ynys Staten, sydd 409.8 troedfedd (124.9 m) uwchlaw lefel y mor a dyma yw'r man uchaf ar y glannau dwyreiniol, i'r de o [[Maine]]. Mae copa'r mynydd wedi'i orchuddio gan goedwig fel rhan o dir gwyrdd Ynys Staten. == Hinsawdd == Mae gan Ddinas Efrog Newydd [[hinsawdd is-drofannol llaith]]<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/ World Map of the Köppen-Geiger climate classification] University of Veterinary Medicine Vienna. Adalwyd 2009-01-31</ref> ac ar gyfartaledd ceir yno 234 o ddiwrnodau o heulwen yn flynyddol.<ref>{{Cite web |url=http://www.weatherbase.com/ |title=copi archif |access-date=2009-04-10 |archive-date=2007-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925051247/http://www.weatherbase.com/ |url-status=dead }}</ref> Yn gyffredinol, mae'r hafau yn boeth ac yn glos gyda thymheredd cyfartalog o 79–84&nbsp;°F (26–29&nbsp;°C) a thymheredd isaf o 63–69&nbsp;°F (17–21&nbsp;°C). Fodd bynnag, mae'r tymheredd yn pasio 90&nbsp;°F (32&nbsp;°C) am tua 16-19 diwrnod bob haf.<ref>[http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=330527&refer=&units=us Swyddfa Hinsawdd Dinas Efrog Newydd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916194646/http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=330527&refer=&units=us |date=2012-09-16 }} Adalwyd 2008-11-11</ref> Tuedda'r gaeafau i fod yn oer, gyda'r lleoliadau arfordirol ychydig yn gynhesach, gyda thymheredd uchaf cyfartalog o 38–43&nbsp;°F (3–6&nbsp;°C) a thymheredd isaf o 26–32&nbsp;°F (−3 i 0&nbsp;°C), ond gall y tymheredd ostwng cymaint a'r 10au i'r 20au °F (−12 i −6&nbsp;°C) am rai dyddiau. Weithiau gall y tymheredd godi i hyd at y 50au neu 60au °F (~10 i 15&nbsp;°C) yn ystod y gaeaf.<ref>[http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html The Climate of New York] Swyddfa Hinsawdd Talaith Efrog Newydd. Adalwyd 2008-09-01</ref> Cyfnewidiol yw'r tywydd yn y Gwanwyn a'r Hydref, a gall fod yn oer neu'n gynnes, er fod y cyfnodau hyn yn bleserus gan amlaf oherwydd y lleithder isel.<ref>[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=330527&refer==&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018011355/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=330527&refer==&units=metric |date=2011-10-18 }} Swyddfa Hinsawdd Talaith Efrog Newydd. Adalwyd 2008-09-01</ref> {{Hinsawdd Efrog Newydd}} === Amgylchedd === Y defnydd o drafnidiaeth yn Ninas Efrog Newydd yw'r uchaf yn yr Unol Daleithiau ac mae'r defnydd o [[tanwydd|danwydd]] yno yn gyfatebol i'r cyfartaledd cenedlaethol yn ystod y [[1920au]].<ref>Jervey, Ben (2006). The Big Green Apple: Your Guide to Eco-Friendly Living in New York City. Globe Pequot Press. ISBN 0-7627-3835-9.</ref> Mae allyriannau nwyon sy'n achosi'r effaith tŷ gwydr yn Ninas Efrog Newydd yn 7.1 tunnell metrig i bob person o'i gymharu â chyfartaledd cenedlaethol o 24.5 tunnell metrig.<ref>[http://www.nyc.gov/html/om/pdf/ccp_report041007.pdf. "Inventory of New York City Greenhouse Gas Emissions"]{{Dolen marw|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF). New York City Office of Long-term Planning and Sustainability. Ebrill 2007. Adalwyd 2008-09-01.</ref> Mae holl drigolion Efrog Newydd yn gyfrifol am 1% o holl allyriannau nwyon [[effaith tŷ gwydr]] er mai 2.7% o holl boblogaeth y wlad maent yn cynrychioli. Mae person cyffredin sy'n trigo yn Efrog Newydd yn defnyddio hanner y [[trydan]] a ddefnyddir gan drigolion [[San Francisco]] a bron i chwarter o'r trydan a ddefnyddir gan berson o [[Dallas, Texas]].<ref>[http://www.nyc.gov/html/planyc2030/html/challenge/faq.shtml "Global Warming and Greenhouse Gases".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225070759/http://www.nyc.gov/html/planyc2030/html/challenge/faq.shtml |date=2010-12-25 }} PlaNYC/The City of New York. 2006-12-06. Adalwyd 2008-09-01.</ref> Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae'r ddinas wedi bod yn canolbwyntio ar leihau ei heffaith ar yr amgylchedd. Arweiniodd llygredd y ddinas at lefelau uchel o [[asma]] a chyflyrrau [[System resbiradol|resbiradol]] eraill ymysg trigolion y ddinas.<ref>Coburn, Jason, Jeffrey Osleeb, Michael Porter (June 2006). "Urban Asthma and the Neighbourhood Environment in New York City". Health & Place 12(2): td. 167–179. doi:10.1016/j.healthplace.2004.11.002. PMID 16338632.</ref> Rhaid i lywodraeth y ddinas brynu'r offer mwyaf effeithiol o ran ynni yn unig ar gyfer swyddfeydd a thai cyhoeddus yn y ddinas. Mae gan Efrog Newydd y fflyd mwyaf o [[bws|fysiau]] awyr lan hybrid-diesel yn y wlad, a rhai [[tacsi]]s hybrid cyntaf. == Dinaswedd == {{delwedd llydan|New York Midtown Skyline at night - Jan 2006 edit1.jpg|900px|Yr olygfa o Ganol [[Manhattan]] o ben [[Adeilad Empire State]]|75%}} == Pensaernïaeth == [[Delwedd:America 284.jpg|bawd|160px|Adeilad Chrysler yn 2007]] [[Delwedd:America 318.jpg|160px|bawd|Central Park]] Y math o adeilad a gysylltir â Dinas Efrog Newydd gan amlaf yw'r [[Gwybrengrafwr|wybrengrafwr]], a gwelwyd adeiladau'r ddinas yn newid o adeiladau llai o faint, Ewropeaidd yr olwg, i dyrrau enfawr yr ardaloedd busnes. Erbyn mis Awst 2008, roedd gan Ddinas Efrog Newydd 5,538 o adeiladau tal, gyda 50 o wybregrafwyr a oedd yn dalach na 656 troedfedd (200m). Mae hyn yn fwy nag unrhyw ddinas arall yn yr Unol Daleithiau, ac yn ail y byd ar ôl [[Hong Cong]]. Am fod y ddinas wedi'i hamgylchynu i raddau helaeth gan ddŵr, dwysedd poblogaeth uchel y ddinas a phrisiau uchel ar adeiladau yn yr ardaloedd masnachol, gwelodd y ddinas y casgliad mwyaf o dyrrau unigol o swyddfeydd a chartrefi yn y byd. Mae gan Efrog Newydd adeiladau nodedig o safbwynt pensaernïol ac mae eu harddulliau'n amrywio. Mae'r adeiladau hyn yn cynnwys yr [[Adeilad Woolworth]] (1913), gwybrengrafwr gothig cynnar a adeiladwyd gyda nodweddion gothig y gellir eu gweld o'r stryd sawl can troedfedd yn îs. Mae cynllun [[art deco]] yr [[Adeilad Chrysler]] (1930), gyda'i thŵr dur yn adlewyrchu'r cyfyngiadau a gyflwynwyd er mwyn sicrhau fod digon o oleuni naturiol yn cyrraedd y strydoedd. Ystyria nifer o haneswyr a phenseiri y tŵr hwn fel adeilad mwyaf godidog Efrog Newydd, gyda'i addurniadau cywrain. Mae'r [[Adeilad Condé Nast]] (2000) yn enghraifft bwysig o'r cynllunio amgylcheddol a gyflwynwyd yn ddiweddarach i wybrengrafwyr Americanaidd. == Adeiladau a chofadeiladau == * [[Adeilad Condé Nast]] (2000) * [[Adeilad Chrysler]] (1930) * [[Adeilad Empire State]] (1931) * [[Adeilad Seagram]] (1957) * [[Adeilad Woolworth]] (1913) [[Delwedd:Woolworth01LB.jpg|bawd|160px|Adeilad Woolworth]] * [[Amgueddfa Guggenheim]] * [[Canolfan Masnach y Byd]] (1972) * [[Canolfan Rockefeller]] (1939) * [[Cerflun Rhyddid]] * [[Eglwys Gadeiriol Sant Padrig]] (1878) * [[Pont Brooklyn]] * [[Pont Manhattan]] * [[Yr Amgueddfa Gelf Fetropolitan]] [[Delwedd:EfrogNewydd01LB.jpg|bawd|160px|Pont Brooklyn]] == Chwaer ddinasoedd == {{Chwaerefrognewydd}} {{clear}} == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} == Dolenni allanol == * {{Eicon en}} [http://www.nyc.gov/ Cyngor y Ddinas] [[Categori:Dinas Efrog Newydd| ]] g6gno087bfc80fuqc8nu2cmjfatwy4x Sawdi Arabia 0 3820 15669017 15556656 2026-10-22T09:55:23Z Geemjay 114871 15669017 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen lle | ynganiad = {{wikidata|property|P443}} | math = gwlad image1 sir | enw_brodorol = <big>'''''Teyrnas Sawdi Arabia (KSA)'''''<br /><small>''المملكة العربية السعودية'' ([[Arabeg]])<br />Ynganiad: al-Mamlaka al-ʿArabiyya as-Suʿūdiyya</small></big> | suppressfields= image1 gwlad | map lleoliad = [[Delwedd:LocationSaudiArabia.svg|270px]] | sefydlwyd = 1727 (Emiradau Diriyah) | banergwlad = [[Delwedd:Flag of Saudi Arabia.svg|170px]] }} [[Gwlad]] fawr ar orynys [[Arabia]] yn ne-orllewin [[Asia]] yw '''Teyrnas Sawdi Arabia''' neu '''Sawdi Arabia''' (hefyd: ''Saudi Arabia'''; {{lang-ar|المملكة العربية السعودية}}; sef {{lang|ar-Latn|Al Mamlaka al ʻArabiyya as Suʻūdiyya}}). Hi yw'r wlad Arabaidd fwyaf yng [[De-orllewin Asia|Ngorllewin Asia]] gydag oddeutu {{convert|2150000|km2|sqmi|abbr=on}} a'r ail wlad Arabaidd fwyaf, yn dilyn [[Algeria]]. Y gwledydd cyfagos yw [[Irac]] a [[Coweit]] i'r gogledd-ddwyrain, [[Gwlad Iorddonen]] i'r gogledd-orllewin, [[Oman]], [[Catar]] a'r [[Emiradau Arabaidd Unedig]] i'r dwyrain a [[Iemen]] i'r de-orllewin. Mae gan Sawdi arfordir ar lan [[Y Môr Coch]] i'r gorllewin a [[Gwlff Persia]] i'r dwyrain. [[Anialwch]] yw'r rhan fwyaf o ganolbarth y wlad. [[Riyadh]] yw'r brifddinas. Mae ei phoblogaeth oddeutu 28.7 million, gyda 8 miliwn o'r rheiny o'r tu allan i'r wlad.<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |title=Gwefan Saesneg CIA World Factbook |access-date=2011-06-04 |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/75DFkCF8p?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bbc.com/news/world-middle-east-14703476 Saudi Arabia profile]</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://gulfbusiness.com/2014/03/saudi-arabia-launches-new-housing-scheme-ease-shortage/#.U7vqcPmSxfA|title=Saudi Arabia Launches New Housing Scheme To Ease Shortage}}</ref><ref name=demo>{{cite web|url=http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/GulfReligionGeneral_lg.png|title=Demography of Religion in the Gulf|publisher=[[Mehrdad Izady]]|year=2013}}</ref> Cyn i [[Ibn Saud]] uno'r wlad yn 1932 roedd pedair ardal: [[Hejaz]], [[Najd]] a rhannau o Ddwyrain Arabia ([[Al-Hasa]]) a [[De Arabia]] (ardal 'Asir).<ref>{{cite book|author=[[Madawi Al-Rasheed]]|title=''A Most Masculine State: Gender, Politics and Religion in Saudi Arabia''|url=http://books.google.fr/books?id=JmafWmVNJAAC&pg=PA65&dq|year=2013|page=65}}</ref> Llwyddodd i wneud hyn drwy gyfres o ymosodiadau milwrol gan gychwyn yn 1902 pan gymerodd [[Riyadh]] drwy rym milwrol; Riyadh oedd hen ddinas ei hynafiaid - sef y teulu'r Saud. Brenhiniaeth absoliwt yw'r wlad ers hynny, wedi'i llywodraethu gydag [[Islamiaeth]] yn ganllaw gadarn a dylanwad y [[Wahhabi]].<ref>Focus on Islamic Issues&nbsp;– Tud 23, Cofie D. Malbouisson&nbsp;– 2007</ref> Gelwir Sawdi Arabia weithiau'n "Wlad y Ddau Fosg", sef [[Al-Masjid al-Haram]] (yn [[Mecca]]), a [[Al-Masjid an-Nabawi]] (ym [[Medina]]), y ddau le mwyaf cysegredig yn Islam. Domineiddir y byd olew gan Sawdi Arabia, fel cynhyrchydd a gwerthwr olew ac yno mae'r ail ffynhonnell fwyaf o olew drwy'r byd.<ref name=demo/> Oherwydd yr arian a ddaw o'r diwydiant olew, ystyrir y wlad yn wlad gyfoethog iawn a'r economi'n 'incwm uchel'. Hon yw'r unig wlad Arabaidd sy'n aelod o'r grŵp G-20 a rhestrir hi'n 4ydd safle o ran gwariant y wlad ar [[arf]]au.<ref>[http://www.iiss.org/en/about%20us/press%20room/press%20releases/press%20releases/archive/2014-dd03/february-0abc/military-balance-2014-press-statement-52d7 ''The Military Balance 2014: Top 15 Defence Budgets 2013''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924033509/http://www.iiss.org/en/about%20us/press%20room/press%20releases/press%20releases/archive/2014-dd03/february-0abc/military-balance-2014-press-statement-52d7 |date=2015-09-24 }} (IISS)</ref><ref name="SIPRI">{{cite web |url = http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476 |title = ''The 15 countries with the highest military expenditure in 2013 (table)'' |publisher = Stockholm International Peace Research Institute |format = PDF |accessdate = 14 Ebrill 2014 |archive-date = 2015-01-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150104033821/http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476 |url-status = dead }}</ref> Mae'n aelod o Gyngor Gweithredol y Gwlff, Mudiad Cydweithio islamaidd ac [[OPEC]].<ref>{{cite web |author= |url=http://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours |title=''The erosion of Saudi Arabia's image among its neighbours'' |publisher=Middleeastmonitor.com |date=2013-11-07 |accessdate=2014-04-04 |archive-date=2013-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109115032/https://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours |url-status=dead }}</ref> Fodd bynnag, mae'r wladwriaeth wedi denu beirniadaeth am amryw o resymau, gan gynnwys ei rôl yn Rhyfel Cartref Yemeni, [[Terfysgaeth a noddir gan wladwriaethau|nawdd honedig i derfysgaeth Islamaidd]] a'i record hawliau dynol gwael, sy'n cynnwys defnydd gormodol a rhagfarnllyd o'r gosb eithaf, methu mabwysiadu mesurau digonol yn erbyn masnachu pobl, gwahaniaethu yn erbyn lleiafrifoedd ac anffyddwyr crefyddol, a gwrthsemitiaeth, a'i ddehongliad caeth o gyfraith Shari'a.<ref>{{Cite web|title=The death penalty in Saudi Arabia: Facts and Figure|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/08/the-death-penalty-in-saudi-arabia-facts-and-figures/|website=Amnesty International|date=25 Awst 2015|access-date=4 Ionawr 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/09/26/saudi-arabia-official-hate-speech-targets-minorities|title=Saudi Arabia: Official Hate Speech Targets Minorities|date=26 Medi 2017|website=Human Rights Watch|access-date=31 Mawrth 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.secularism.org.uk/news/2018/10/saudi-arabia-is-worst-country-to-be-an-atheist-report-says|title=Saudi Arabia is worst country to be an atheist, report says|date=29 Hydref 2018|website=National Secular Society|access-date=31 Mawrth 2019}}</ref> Mae Sawdi Arabia yn cael ei ystyried yn bŵer rhanbarthol a chanolig.<ref name="The United States and the Great Powers">{{Cite book|first=Barry|last=Buzan|title=The United States and the Great Powers|url=https://archive.org/details/unitedstatesgrea0000buza|publisher=Polity Press|year=2004|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/unitedstatesgrea0000buza/page/71 71]|isbn=978-0-7456-3375-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours|title=The erosion of Saudi Arabia's image among its neighbours|publisher=Middleeastmonitor.com|date=7 Tachwedd 2013|archivedate=9 Tachwedd 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109115032/https://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours}}</ref> Economi Sawdi yw'r fwyaf yn y Dwyrain Canol a'r ddeunawfed fwyaf yn y byd.<ref>{{Cite web|title=United Nations Statistics Division - National Accounts|url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/Basic}}</ref> Mae gan y wlad hefyd un o boblogaethau ieuengaf y byd, gyda thua 50% o'i phoblogaeth o 34.2 miliwn o dan 25 oed.<ref>{{Cite web|url=http://investsaudi.sa/en/node-1140/|title=Why Saudi Arabia|website=Invest Saudi|access-date=17 Chwefror 2019|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213113722/http://investsaudi.sa/en/node-1140/|url-status=dead}}</ref> Yn ogystal â bod yn aelod o Gyngor Cydweithrediad y Gwlff, mae Saudi Arabia yn aelod gweithgar a sefydlol o'r [[Y Cenhedloedd Unedig|Cenhedloedd Unedig]], [[Sefydliad dros Gydweithio Islamaidd|Sefydliad Cydweithrediad Islamaidd]], [[Y Cynghrair Arabaidd|Cynghrair Arabaidd]], ac [[OPEC]]. == Geirdarddiad == Yn dilyn uno [[Teyrnas Hijaz|Teyrnas Hejaz]] a [[Najd|Nejd]], enwyd y wladwriaeth newydd yn ''al-Mamlakah al-ʿArabīyah fel-Saʿūdīyah'' (trawslythreniad o {{Lang|ar|المملكة العربية السعودية}} mewn [[Arabeg]]) trwy archddyfarniad brenhinol ar 23 Medi 1932 gan ei sylfaenydd, [[Ibn Saud, brenin Sawdi Arabia|Abdulaziz bin Sawd]]. Er bod hyn fel arfer yn cael ei gyfieithu fel "Teyrnas Sawdi Arabia",<ref name="US State Dept Saudi Arabia">{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3584.htm|title=Background Note: Saudi Arabia|publisher=U.S. State Department}}</ref> mae'n golygu'n llythrennol "y deyrnas Sawdi Arabaidd" ("''the Saudi Arab kingdom''") ,<ref>{{Cite book|title=The Crisis of Islam|first=Bernard|last=Lewis|year=2003|isbn=978-0-679-64281-7|pages=[https://archive.org/details/crisisofislamhol00lewi/page/23 xx]|url=https://archive.org/details/crisisofislamhol00lewi}}</ref> neu "Teyrnas Arabaidd Sawdi".<ref name="Safran1988">{{Cite book|first=Nadav|last=Safran|title=Saudi Arabia: The Ceaseless Quest for Security|url=https://books.google.com/books?id=zSkIi_1T1FsC&pg=PA55|year=1988|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-9484-0|page=55}}</ref> Mae'r gair "Sawdi" yn deillio o'r elfen ''as-Saʿūdīyah'' yn [[Arabeg|enw Arabeg]] y wlad, sy'n fath o ansoddair o'r enw nisba, a ffurfiwyd o enw dynastig teulu brenhinol Sawdi, yr [[Llinach Saud|Al Sawd]] ({{Lang-ar|آل سعود}} ). Mae ei gynnwys yn cadarnhau'r farn fod y wlad yn eiddo personol i'r teulu brenhinol.<ref>{{Cite book|title=Saudi Arabia: the coming storm|last=Wilson, Peter W.|last2=Graham, Douglas|year=1994|isbn=978-1-56324-394-3|page=46|url=https://books.google.com/books?id=K_c9FOeeuewC&pg=PA46}}</ref> Yr enw Arabeg yw ''Al Saud a'' ffurfiwyd trwy ychwanegu'r gair ''Al'', sy'n golygu "teulu..." neu "linach..."<ref>{{Cite book|title=A Brief History of Saudi Arabia|first=James|last=Wynbrandt|first2=Fawaz A.|last2=Gerges|year=2010|isbn=978-0-8160-7876-9|page=xvii|url=https://archive.org/details/briefhistoryofsa0000wynb}}</ref> (fel yn y Gymraeg "llinach Aberffro" neu "Deulu'r Tuduriaid"). Yn achos yr Al Saud, dyma Saud ibn Muhammad ibn Muqrin, tad sylfaenydd y llinach o'r [[18g]], Muhammad bin Saud.<ref>{{Cite book|title=The heritage of the Kingdom of Saudi Arabia|first=Wahbi|last=Hariri-Rifai|first2=Mokhless|last2=Hariri-Rifai|year=1990|isbn=978-0-9624483-0-0|page=26}}</ref> == Hanes == === Cynhanes === [[Delwedd:Pergamon-Museum_-_Anthropomorphe_Stele_2.jpg|bawd|284x284px| Stela anthropomorffig (4ydd mileniwm CC), tywodfaen, 57x27 cm, o El-Maakir-Qaryat al-Kaafa ( Amgueddfa Genedlaethol Sawdi Arabia, [[Riyadh]] )]] Ceir tystiolaeth bod pobl yn byw ym Mhenrhyn Arabia tua 125,000 o flynyddoedd yn ôl.<ref>{{Cite journal|url=http://www.nature.com/news/2011/110127/full/news.2011.55.html|title=Early human migration written in stone tools : Nature News|journal=Nature|date=27 Ionawr 2011|doi=10.1038/news.2011.55|last=Callaway|first=Ewen}}</ref> Canfu astudiaeth yn 2011 fod y bodau dynol modern cyntaf i ymledu i'r dwyrain ar draws Asia wedi gadael Affrica tua 75,000 o flynyddoedd yn ôl ar draws y [[Bab al Mandab|Bab-el-Mandeb sy'n]] cysylltu Corn Affrica ac Arabia.<ref>{{Cite journal|title=Hints Of Earlier Human Exit From Africa|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-01-28_331_6016/page/452|last2=Jasim|last6=Uerpmann|first5=V. I.|last5=Usik|first4=A. G.|last4=Parker|first3=A. E.|last3=Marks|first2=S. A.|first=S. J.|journal=Science|last=Armitage|year=2011|publisher=Science News|pmid=21273486|doi=10.1126/science.1199113|pages=453–456|issue=6016|volume=331|first6=H.-P.}}</ref> Mae penrhyn Arabia'n cael ei ystyried yn ganolog i'n dealltwriaeth o [[esblygiad]] a gwasgariad yr [[hominini]]. Cafodd Arabia amrywiad amgylcheddol eithafol yn y [[Cwaternaidd]] a arweiniodd at newidiadau esblygiadol a demograffig dwys. Mae gan Arabia gofnod cyfoethog o'r [[Hen Oes y Cerrig Isaf]], ac mae nifer y safleoedd tebyg i [[Oldowan]] yn y rhanbarth yn nodi'r rôl sylweddol yr oedd Arabia wedi'i chwarae yn meddiannu Ewrasia.<ref>''Out of Africa I: The First Hominin Colonization of Eurasia''.</ref> Yn y [[Oes Newydd y Cerrig|cyfnod Neolithig]], ffynnodd diwylliannau amlwg fel [[Al-Magar]], yr oedd eu canolfan yn gorwedd yn Najd de-orllewinol yr oes fodern. Gellid ystyried Al-Magar yn "Chwyldro Neolithig" mewn gwybodaeth ddynol a sgiliau gwaith llaw.<ref>{{Cite web|url=http://paleolithic-neolithic.com/overview/al-magar//|title=Al Magar – Paleolithic & Neolithic History|website=paleolithic-neolithic.com|access-date=2021-10-15|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817112321/http://paleolithic-neolithic.com/overview/al-magar/|url-status=dead}}</ref> Nodweddir y diwylliant fel un o'r cyntaf yn y byd i gynnwys [[Amaethyddiaeth|dofi anifeiliaid]] yn eang, yn enwedig y [[ceffyl]], yn ystod y cyfnod Neolithig.<ref><span data-segmentid="2490" class="cx-segment">{{Cite news|last=Sylvia|first=Smith|title=Desert finds challenge horse taming ideas|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-21538969|access-date=13 Tachwedd 2016|publisher=BCC|date=26 Chwefror 2013}}</span><cite class="citation news cs1" id="CITEREFSylvia2013"><span class="cx-segment" data-segmentid="2491">[https://www.bbc.com/news/science-environment-21538969 "Desert finds challenge horse taming ideas"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="2492">BCC<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="2493"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">13 November</span> 2016</span>.</span></cite></ref> Ar wahân i geffylau, darganfuwyd anifeiliaid fel defaid, geifr, cŵn, yn enwedig [[Salwci|brîd]] [[Salwci]], estrys, hebogau a physgod ar ffurf cerfluniau cerrig ac engrafiadau creigiau. Gwnaed cerfluniau Al-Magar o garreg leol, ac mae'n ymddangos bod y cerfluniau wedi'u gosod mewn adeilad canolog a allai fod wedi chwarae rhan sylweddol ym mywyd cymdeithasol a chrefyddol y trigolion.  Ym mis Tachwedd 2017, darganfuwyd golygfeydd hela yn dangos delweddau o'r cŵn [[Ci Canaan|dof mwyaf tebygol, yn debyg i'r ci Canaan]], mewn lle o'r enw Shuwaymis, rhanbarth bryniog yng ngogledd-orllewin Saudi Arabia. Mae'r engrafiadau creigiau hyn yn dyddio'n ôl dros 8,000 o flynyddoedd, gan eu gwneud y darluniau cynharaf o gŵn yn y byd.<ref>{{Cite web|url=http://www.sciencemag.org/news/2017/11/these-may-be-world-s-first-images-dogs-and-they-re-wearing-leashes|title=These Mai be the world's first images of dogsand they're wearing leashes|first=David|last=Grimm|date=16 Tachwedd 2017|access-date=18 Mehefin 2018}}</ref> Ar ddiwedd y 4ydd mileniwm CC, aeth Arabia i'r [[Oes yr Efydd]] ar ôl bod yn dyst i drawsnewidiadau syfrdanol; defnyddiwyd metelau yn helaeth, a nodweddwyd y cyfnod gan fannau claddu 2 m a ddilynwyd ar yr un pryd gan nifer o demlau, a oedd yn cynnwys llawer o gerfluniau annibynnol a baentiwyd yn wreiddiol yn goch.<ref>طرق التجارة القديمة، روائع آثار المملكة العربية السعودية pp. 156–157</ref> Gellir cymharu dyfodiad Oes yr Efydd yma gyda Chymru - a ddechreuodd tua 2200 CC ac a ddaeth i ben tua 700 CC. Ym mis Mai 2021, cyhoeddodd archeolegwyr y gallai safle Acheulean 350,000 o flynyddoedd oed o'r enw An Nasim yn rhanbarth Hail fod y safle preswylio dynol hynaf yng ngogledd Sawdi Arabia. Darganfuwyd y safle gyntaf yn 2015 gan ddefnyddio synhwyro o bell a modelu palaeohydrolegol. Mae'n cynnwys dyddodion hen lynnoedd sy'n gysylltiedig â deunyddiau y [[Pleistosen|Pleistosen Canol.]] Cafwyd hyd i 354 o arteffactau, bwyeill llaw ac offer carreg, a naddion gan ymchwilwyr yn darparu gwybodaeth am draddodiadau gwneud offer y dyn cynharaf a oedd yn byw yn Ne-orllewin Asia. Mae'r [[Hen Oes y Cerrig|arteffactau Paleolithig]] yn debyg i olion deunydd a ddaeth i'r wyneb ar safleoedd Acheulean yn Anialwch Nefud.<ref>{{Cite journal|last=Scerri|last9=White|bibcode=2021NatSR..1110111S|pmc=8115331|pmid=33980918|doi=10.1038/s41598-021-89489-6|pages=10111|issue=1|volume=11|language=en|journal=Scientific Reports|title=The expansion of Acheulean hominins into the Nefud Desert of Arabia|date=2021-05-12|first9=Tom S.|first8=Ash|first=Eleanor M. L.|last8=Parton|first7=Nick|last7=Drake|first6=Huw S.|last6=Groucutt|first5=Ian|last5=Candy|first4=Simon J.|last4=Armitage|first3=Paul S.|last3=Breeze|first2=Marine|last2=Frouin|issn=2045-2322}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-12|title=Saudi Arabia discovers new archaeological site dating back to 350,000 years|url=http://saudigazette.com.sa/article/606576|access-date=2021-05-17|website=Saudigazette|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-13|title=Saudi Arabia discovers a 350,000-year-old archaeological site in Hail|url=https://www.thenationalnews.com/gulf/saudi-arabia/saudi-arabia-discovers-a-350-000-year-old-archaeological-site-in-hail-1.1221864|access-date=2021-05-17|website=The National|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ancient site in Nefud Desert offers glimpse of early human activity in Saudi Arabia|url=https://www.arabnews.com/node/1858031/amp|access-date=2021-05-17|website=Arab News|language=en}}</ref> === Cyn-Islamaidd === [[Delwedd:Statue_at_National_Museum_of_Korea.jpg|bawd|Cerflun y "Gwas yn Addoli" (2500 CC), ychydig dros 1 fetr o uchedr (3 tr 3 modf) - llawer talach nag unrhyw fodel Mesopotamaidd neu Harappan. Llun trwy garedigrwydd Amgueddfa Genedlaethol Korea.<ref name="Roads of Arabia p. 180">Roads of Arabia p. 180</ref>]] Erbyn diwedd Oes yr Efydd, roedd pobl a thir y Midian a'r Midianiaid yn rhan ogledd-orllewinol Sawdi Arabia; codnodir hyn yn y Beibl. Wedi'i ganoli yn Tabouk, roedd eu tiroedd yn ymestyn o Wadi Arabah yn y gogledd i ardal al-Wejh yn y de.<ref>Koenig 1971; Payne 1983: Briggs 2009</ref> Prifddinas Midiaid oedd Qurayyah,<ref name="ArnoldStrawn2016">''[https://books.google.com/books?id=e9xrDQAAQBAJ&pg=PT462 The World around the Old Testament: The People and Places of the Ancient Near East]''.</ref> a oedd yn cynnwys tref gaerog mawr 35 hectar ac oddi tano anheddiad gydag amddiffyniad ar ffurf wal, o 15 hectar. Cynhaliodd y ddinas gymaint â 10 i 12 mil o drigolion.<ref name="Coogan2001">Michael D. Coogan.</ref> Darlunir y Midianiaid mewn dau ddigwyddiad mawr yn y Beibl sy'n adrodd am ddau ryfel rhwng Israel â Midian, tua'r 11g CC. Yn wleidyddol, roedd gan y Midianiaid strwythur datganoledig dan arweiniad pum brenin (Evi, Rekem, Tsur, Hur, a Reba), ac ymddengys bod yr enwau yn enwau mawr ar aneddiadau Midianaidd pwysig.<ref>Knauf, 1988</ref><ref name="Midian p. 163">Midian, Moab and Edom: The History and Archaeology of Late Bronze and Iron Age Jordan and North-West Arabia p. 163.</ref> Roedd y Midianiaid crwydrol yn un o ecsbloetwyr cynharaf dofi camelod a'u galluogodd i lywio trwy diroedd sych a garw'r rhanbarth.<ref name="Midian p. 163" /> Ar ddiwedd y [[7 CC|7g CC]], ymddangosodd teyrnas a ddaeth i'r yn bwer canolog yng ngogledd-orllewin Arabia. Dechreuodd fel sieciaeth (''sheikdom'') Dedan, a ddatblygodd i fod yn deyrnas llwyth Lihyan.<ref name="Lihyan p. 192">The State of Lihyan: A New Perspective – p. 192</ref> Yng nghanol y [[6g CC]] roedd yr ardystiad cynharaf o gyfundrefn y wladwriaeth, Brenin Lihyan.<ref>J. Schiettecatte: [https://www.academia.edu/29477825/2016_-_The_political_map_of_Arabia_and_the_Middle_East_in_the_third_century_AD_revealed_by_a_Sabaean_inscription._Arabian_Archaeology_and_Epigraphy_27.2_176-196/ The political map of Arabia and the Middle East in the third century AD revealed by a Sabaean inscription] – p. 183</ref> Yn ail gam y deyrnas gwelwyd trawsnewidiad Dedan yn deyrnas sy'n cwmpasu parth llawer ehangach a oedd yn nodi pinacl gwareiddiad Lihyan.<ref name="Lihyan p. 192" /> Digwyddodd y drydedd wladwriaeth yn gynnar yn y [[3g CC]] gyda gweithgaredd economaidd llewyrchus rhwng y de a'r gogledd a barodd i Lihyan gael dylanwad enfawr.<ref>The State of Lihyan: A New Perspective</ref> Syrthiodd y Lihyaniaid i ddwylo'r Nabataeiaid tua 65 CC ar ôl atafaelu Hegra ac yna gorymdeithio i Tayma, ac i'w prifddinas Dedan yn [[9 CC]]. Rheolodd y Nabataeiaid diriogaethau mawr o ogledd Arabia nes bod eu parth wedi'i atodi gan yr [[Yr Ymerodraeth Rufeinig|Ymerodraeth Rufeinig]], a'i ailenwyd yn [[Arabia Petraea]], ac a oresgynwyd dan lywodraeth y Rhufeiniaid tan 630.<ref>{{Cite book|last=Taylor|first=Jane|title=Petra|url=https://archive.org/details/petra0000tayl|publisher=Aurum Press Ltd|year=2005|isbn=9957-451-04-9|location=London|pages=[https://archive.org/details/petra0000tayl/page/25 25]–31}}</ref> === Oesoedd Canol a dyfodiad Islam === [[Delwedd:Umayyad750ADloc.png|chwith|bawd| Ar ei raddau mwyaf, roedd yr Califfiaeth Umayyad (661-750) yn gorchuddio 11,100,000 km<ref>{{Cite journal|first=Rein|last=Taagepera|author-link=Rein Taagepera|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|pages=475–504|doi=10.1111/0020-8833.00053|jstor=2600793|url=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807}}</ref> gyda 62 miliwn o bobl (29% o boblogaeth y byd),<ref name="Blankinship">{{Citation|last=Blankinship|first=Khalid Yahya|title=The End of the Jihad State, the Reign of Hisham Ibn 'Abd-al Malik and the collapse of the Umayyads|page=37|year=1994|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-1827-7}}</ref> gan ei gwneud yn un o'r ymerodraethau mwyaf mewn hanes. Roedd hefyd yn fwy nag unrhyw ymerodraeth flaenorol mewn hanes.]] Ychydig cyn dyfodiad [[Islam]], ar wahân i aneddiadau masnachu trefol (fel [[Mecca]] a [[Medina]]), poblogwyd llawer o'r hyn a oedd i ddod yn Sawdi Arabia gan gymdeithasau llwythol bugeiliol crwydrol.<ref>{{Cite book|title=The Rise of Islam|url=https://archive.org/details/riseofislam0000gord|first=Matthew|last=Gordon|year=2005|isbn=978-0-313-32522-9|page=[https://archive.org/details/riseofislam0000gord/page/4 4]}}</ref> Ganwyd y proffwyd Islamaidd [[Muhammad]] ym Mecca tua 571 CE. Yn gynnar yn y [[7g]], unodd Muhammad wahanol lwythau’r penrhyn a chreu un grwp crefyddol Islamaidd.<ref name="James E. Lindsay 2005 33">{{Cite book|title=Daily Life in the Medieval Islamic World|first=James E.|last=Lindsay|year=2005|isbn=978-0-313-32270-9|page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33 33]|url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33|publisher=Greenwood Press}}</ref> Yn dilyn ei farwolaeth yn 632, ehangodd ei ddilynwyr y diriogaeth yn gyflym o dan lywodraeth Fwslimaidd y tu hwnt i Arabia, gan orchfygu rhannau helaeth o diriogaeth (o Benrhyn Iberia yn y gorllewin i Bacistan heddiw yn y dwyrain) mewn mater o ddegawdau. Yn fuan daeth Arabia yn rhanbarth mwy ymylol yn wleidyddol yn y byd Mwslemaidd wrth i'r ffocws symud i'r tiroedd helaeth a oedd newydd eu gorchfygu.<ref name="James E. Lindsay 2005 33" /> Sefydlodd [[Arabiaid]] sy'n tarddu o Sawdi Arabia heddiw, yr [[Hijaz]] yn benodol, y Califfiaeth Rashidun (632–661), [[Caliphate Umayyad|Umayyad]] (661-750), [[Abassiaid]] (750–1517) a'r [[Fatimid Caliphate|Califfiaeth Fatimid]] (909–1171). O'r 10g i ddechrau'r 20g, roedd Mecca a Medina o dan reolaeth Arabaidd lleol o'r enw Sharif o Fecca, ond ar adegau roedd y Sharif yn deyrngar i lywodraethwr un o'r ymerodraethau Islamaidd mawr yn Baghdad, Cairo neu Istanbul. Dychwelodd y rhan fwyaf o weddill yr hyn a ddaeth yn Sawdi Arabia i reolaeth lwythol, draddodiadol.<ref>{{Cite book|title=The changing map of Asia|last=William Gordon East|year=1971|isbn=978-0-416-16850-1|pages=[https://archive.org/details/changingmapofasi0000east/page/75 75–76]|url=https://archive.org/details/changingmapofasi0000east/page/75}}</ref> === Sylfaen llinach Saud === [[Delwedd:Arabia,_Egypt,_Nubia_and_Abyssinia_1883_map.jpg|bawd|Map o Arabia a'r rhanbarth ehangach ym1883]] Dechreuodd yr hyn a oedd i ddod yn 'deulu brenhinol Sawdi', a elwir yr Al Sawd, yn [[Najd]] yng nghanol Arabia ym 1744, pan ymunodd [[Muhammad bin Saud]], sylfaenydd y llinach, â'r arweinydd crefyddol [[Muhammad ibn Abd al-Wahhab]],<ref>[[Saudi Arabia#Bowen|Bowen]], pp. 69–70</ref> sylfaenydd y mudiad Wahhabi, ffurf biwritanaidd lem o [[Sunni|Sunni Islam]].<ref>{{Cite book|title=Contemporary Religions: A World Guide|url=https://archive.org/details/isbn_9780582086951|first=Ian|last=Harris|first2=Stuart|last2=Mews|first3=Paul|last3=Morris|first4=John|last4=Shepherd|year=1992|isbn=978-0-582-08695-1|page=[https://archive.org/details/isbn_9780582086951/page/369 369]}}</ref> Rhoddodd y gynghrair hon, a ffurfiwyd yn y 18g, ysgogiad ideolegol i ehangu Sawdi ac mae'n parhau i fod yn sail i reolaeth ddynastig o Sawdi Arabia heddiw.<ref>{{Cite book|title=The Future of Islam in the Middle East|first=Mahmud A.|last=Faksh|year=1997|isbn=978-0-275-95128-3|pages=[https://archive.org/details/futureofislaminm0000faks/page/89 89–90]|url=https://archive.org/details/futureofislaminm0000faks/page/89}}</ref> Ehangodd y "wladwriaeth Saudi" gyntaf a sefydlwyd ym 1744 yn yr ardal o amgylch Riyadh, gan reoli'r rhan fwyaf o diriogaeth Sawdi Arabia.<ref>D. Gold (6 Ebrill 2003) [http://www.jcpa.org/art/nypost-dg6apr03.htm "Reining in Riyadh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210050256/http://www.jcpa.org/art/nypost-dg6apr03.htm |date=2019-02-10 }}.</ref> Ymosododd ar Karbala ym 1802 a chipio Mecca ym 1803, ond fe'i dinistriwyd erbyn 1818 gan ficeroy Otomanaidd yr Aifft, Mohammed Ali Pasha.<ref>"[http://countrystudies.us/saudi-arabia/7.htm The Saud Family and Wahhabi Islam]".</ref> Sefydlwyd ail "wladwriaeth Saudi" lawer llai, a leolwyd yn bennaf yn Nejd, ym 1824. Trwy gydol gweddill y [[19g]], bu'r Al Sawd yn cystadlu yn erbyn rheolaeth ar y tu mewn i'r hyn a oedd i ddod yn Sawdi Arabia gyda theulu Arabaidd arall, yr Al Rashid, a oedd yn rheoli Emiradau Jabal Shammar. Erbyn 1891, roedd yr Al Rashid yn fuddugol a gyrrwyd yr Al Sawd ar ffo i [[Coweit]]. [[Delwedd:Ibn_Saud_(kuwait_1910).jpg|bawd| [[Ibn Saud, brenin Sawdi Arabia|Abdulaziz Ibn Saud]], sefydlydd a brenin cyntaf Saudi Arabia]] Ar ddechrau'r 20g, [[Yr Ymerodraeth Otomanaidd|parhaodd yr Ymerodraeth Otomanaidd]] i reoli neu gael goruchafiaeth dros y rhan fwyaf o'r penrhyn. Yn ddarostyngedig i'r oruchafiaeth hon, rheolwyd Arabia gan glytwaith o lywodraethwyr llwythol,<ref name="Murphy">{{Cite book|title=The Arab Revolt 1916–18: Lawrence Sets Arabia Ablaze|url=https://archive.org/details/arabrevolt1916180000murp|first=David|last=Murphy|year=2008|isbn=978-1-84603-339-1|pages=[https://archive.org/details/arabrevolt1916180000murp/page/5 5]–8}}</ref><ref>{{Cite book|title=Politics in an Arabian Oasis: The Rashidis of Saudi Arabia|last=Madawi Al Rasheed|year=1997|isbn=978-1-86064-193-0|page=81}}</ref> gyda [[Sharif o Mecca|Sharif Mecca yn]] flaenllaw ac yn rheoli'r Hejaz.<ref>{{Cite book|title=The Middle East: Geography and Geopolitics|url=https://archive.org/details/middleeastgeogra0000ande|first=Ewan W.|last=Anderson|last2=William Bayne Fisher|year=2000|isbn=978-0-415-07667-8|page=[https://archive.org/details/middleeastgeogra0000ande/page/106 106]}}</ref> Ym 1902, llwyddodd mab Abdul Rahman, Abdul Aziz - a elwid yn [[Ibn Saud, brenin Sawdi Arabia|Ibn Saud yn ddiweddarach]] - i reoli Riyadh gan ddod â'r Al Saud yn ôl i Nejd, gan greu'r drydedd "wladwriaeth Saudi". Enillodd Ibn Saud gefnogaeth yr Ikhwan, byddin lwythol a ysbrydolwyd gan Wahhabiaeth ac a arweiniwyd gan Faisal Al-Dawish, ac a oedd wedi tyfu'n gyflym ar ôl ei sefydlu ym 1912.<ref>{{Cite book|title=Islam in Revolution: Fundamentalism in the Arab World|last=R. Hrair Dekmejian|year=1994|isbn=978-0-8156-2635-0|page=[https://archive.org/details/islaminrevolutio00dekm/page/131 131]|url=https://archive.org/details/islaminrevolutio00dekm/page/131}}</ref> Gyda chymorth yr Ikhwan, cipiodd Ibn Saud Al-Ahsa oddi wrth yr Otomaniaid ym 1913. Yn 1916, gydag anogaeth a chefnogaeth Prydain (a oedd yn ymladd yn erbyn yr Otomaniaid yn [[y Rhyfel Byd Cyntaf]] ), arweiniodd Sharif Mecca, [[Hussein bin Ali, Sharif Mecca|Hussein bin Ali]][[Y Gwrthryfel Arabaidd|, wrthryfel pan-Arabaidd yn]] erbyn yr Ymerodraeth Otomanaidd i greu gwladwriaeth Arabaidd unedig.<ref>{{Cite book|title=The Encyclopedia of World War I|first=Spencer|last=Tucker|last2=Priscilla Mary Roberts|year=205|isbn=978-1-85109-420-2|page=565}}</ref> Er i Wrthryfel Arabaidd 1916 i 1918 fethu yn ei amcan, arweiniodd buddugoliaeth y Cynghreiriaid yn y Rhyfel Byd Cyntaf at ddiwedd goruchafiaeth a rheolaeth Otomanaidd yn Arabia a daeth Hussein bin Ali yn [[Teyrnas Hijaz|Frenin Hejaz]].<ref>{{Cite book|title=A History of the Arab Peoples|url=https://archive.org/details/historyofarabpeo0000hour_m3g5|first=Albert|last=Hourani|year=2005|isbn=978-0-571-22664-1|pages=[https://archive.org/details/historyofarabpeo0000hour_m3g5/page/315 315]–319}}</ref> === Milwrol === Mae gan Sawdi Arabia un o'r canrannau uchaf o wariant milwrol yn y byd, gan wario tua 8% o'i CMC yn ei byddin, yn ôl amcangyfrif 2020 SIPRI.<ref>{{Cite book|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/Data%20for%20all%20countries%20from%201988%E2%80%932019%20as%20a%20share%20of%20GDP.pdf|title=Military expenditure by country as a percentage of gross domestic product, 1988–2019 © SIPRI 2020|publisher=SIPRI.ORG|year=2020|pages=14}}</ref> Mae byddin Sawdi'n cynnwys Lluoedd Tir Brenhinol Sawdi, Llu Awyr Brenhinol Sawdi, Llynges Frenhinol Sawdi, Amddiffyn Awyr Brenhinol Sawdi, Gwarchodlu Cenedlaethol Sawdi Arabia (SANG, llu milwrol annibynnol), a lluoedd parafilwrol, sy'n gyfanswm o bron i 200,000. Yn 2005 roedd gan y lluoedd arfog y personél canlynol: y fyddin, 75,000; y llu awyr, 18,000; amddiffyn awyr, 16,000; y llynges, 15,500 (gan gynnwys 3,000 o forluoedd); ac roedd gan y SANG 75,000 o filwyr gweithredol a 25,000 o ardollau llwythol.<ref name="Library of Congress 2006">{{Cite web|url=https://www.loc.gov/collections/country-studies/about-this-collection/|title=About this Collection &#124; Country Studies &#124; Digital Collections &#124; Library of Congress|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> Yn ogystal, mae yna wasanaeth cudd-wybodaeth filwrol Al Mukhabarat Al A'amah. Mae gan y deyrnas berthynas filwrol â Phacistan ers blynyddoedd, dyfalwyd ers tro fod Sawdi Arabia wedi ariannu rhaglen bom atomig Pacistan, yn gyfrinachol, ac yn ceisio prynu arfau atomig o Bacistan, yn y dyfodol agos.<ref name="QV">{{Cite book|title=Allah's Bomb: The Islamic Quest for Nuclear Weapons|first=Al J.|last=Venter|pages=[https://archive.org/details/allahsbombislami0000vent/page/150 150–153]|year=2007|publisher=Globe Pequot|isbn=978-1-59921-205-0|url=https://archive.org/details/allahsbombislami0000vent/page/150}}</ref><ref name="SPO">{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/EK07Ak01.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031107031736/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/EK07Ak01.html|archivedate=7 Tachwedd 2003|title=Saudi Arabia's nuclear gambit|website=Asia Times|date=7 Tachwedd 2003}}</ref> MAe SANG yn rym rheng flaen cwbl weithredol, ac yn tarddu o rym milwrol-grefyddol llwythol Ibn Saud, yr Ikhwan. Gellir priodoli ei fodolaeth fodern, serch hynny, i fod yn [[Abdullah, brenin Sawdi Arabia|fyddin breifat Abdullah i]] bob pwrpas ers y [[1960au]] ac, yn wahanol i weddill y lluoedd arfog, mae'n annibynnol ar y Weinyddiaeth Amddiffyn a Hedfan. Roedd y diweddar dywysog Sultan, y cyn Weinidog Amddiffyn a Hedfan, yn un o'r 'Sudairi Seven' fel y'i gelwir ac yn rheoli gweddill y lluoedd arfog hyd ei farwolaeth yn 2011.<ref>{{Cite web|first=John|last=Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/sang.htm|title=Saudi Arabian National Guard|publisher=Globalsecurity.org|date=27 Ebrill 2005}}</ref> [[Delwedd:11th_MEU_141213-M-CB493-105_(15657874453).jpg|bawd|Milwyr Sawdi a'r Unol Daleithiau yn hyfforddi yn Rhagfyr 2014]] Mae gwariant ar amddiffyn a diogelwch wedi cynyddu'n sylweddol ers canol y 1990au ac roedd tua US $ 78.4 biliwn, erbyn 2019.<ref name=":2">[https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2020/02/global-defence-spending Global defence spending: the United States widens the gap] ([[International Institute for Strategic Studies|IISS]]) – 14 Chwefror 2020</ref> Rhestrir Saudi Arabia ymhlith 10 uchaf y byd yng ngwariant y llywodraeth ar ei fyddin, sy'n cynrychioli tua 8 y cant o'r cynnyrch domestig gros yn 2019. Mae ei arsenal technoleg uchel fodern yn gwneud Sawdi Arabia ymhlith cenhedloedd arfog mwyaf dwys y byd, gyda'i offer milwrol yn cael ei gyflenwi'n bennaf gan yr UD, Ffrainc a Lloegr.<ref name="Library of Congress 2006" /> Gwerthodd yr Unol Daleithiau fwy na $ 80 biliwn mewn caledwedd milwrol rhwng 1951 a 2006 i fyddin Sawdi.<ref>{{Cite web|url=https://fas.org/asmp/profiles/saudi_arabia.htm|title=Saudi Arabia|access-date=11 Tachwedd 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101111112056/https://fas.org/asmp/profiles/saudi_arabia.htm|archivedate=11 Tachwedd 2010|website=fas.org}}</ref> Ar 20 Hydref 2010, hysbysodd Adran Wladwriaeth yr UD y Gyngres am ei bwriad i wneud y gwerthiant arfau mwyaf yn hanes America - amcangyfrif o bryniant $ 60.5 biliwn gan Sawdi Arabia.<ref>{{Cite web|url=http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=376&PID=0&IID=5177&TTL=Arms_for_the_King_and_His_Family:_The_U.S._Arms_Sale_to_Saudi_Arabia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205012554/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=376&PID=0&IID=5177&TTL=Arms_for_the_King_and_His_Family%3A_The_U.S._Arms_Sale_to_Saudi_Arabia|archivedate=5 Rhagfyr 2010|title=Arms for the King and His Family|publisher=Jcpa.org|last=Teitelbaum, Joshua|date=4 Tachwedd 2010}}</ref> Yn 2013 dringodd gwariant milwrol Sawdi i $67bn, gan oddiweddyd gwariant y DU, Ffrainc a Japan i ddod yn bedwerydd yn fyd-eang.<ref name="AJE 2013 spending">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/04/saudi-leads-middle-east-military-spending-201441411547583667.html "Saudis lead Middle East military spending"]. 14 Ebrill 2014.</ref> Er gwaethaf ei safon hawliau dynol gwael, mae Lloegr hefyd wedi bod yn brif gyflenwr offer milwrol i Saudi Arabia ers 1965.<ref>{{Cite book|first=Charles|last=Gardner|title=British Aircraft Corporation|url=https://archive.org/details/britishaircraftc0000gard|publisher=B.T. Batsford Ltd|isbn=978-0-7134-3815-4|pages=[https://archive.org/details/britishaircraftc0000gard/page/224 224]–249|year=1981}}</ref> Ers 1985, mae'r DU wedi cyflenwi awyrennau milwrol - yn enwedig awyrennau ymladd Tornado ac offer lladd arall fel rhan o fargen arfau Al-Yamamah tymor hir yr amcangyfrifir ei bod yn werth £43 biliwn erbyn 2006 ac y credir ei bod yn werth a £40 biliwn wedi hynny.<ref>{{Cite news|first=Dominic|last=O'Connell|title=BAE cashes in on £40bn Arab jet deal|work=The Sunday Times|date=20 Awst 2006|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2095-2320097,00.html|location=London|access-date=2021-10-15|archive-date=2008-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907153551/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2095-2320097,00.html|url-status=dead}}</ref> Ym Mai 2012, llofnododd y cwmni Prydeinig BAE fargen gwerth £1.9bn ($ 3bn) i gyflenwi jetiau Hawk i Sawdi Arabia.<ref>{{Cite news|url=http://uk.reuters.com/article/uk-saudi-britain-defence-idUKBRE84M0JN20120523|title=Saudi Arabia|work=Reuters|date=23 Mai 2012|access-date=2021-10-15|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919124540/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-britain-defence-idUKBRE84M0JN20120523|url-status=dead}}</ref> == Daearyddiaeth == [[Delwedd:Saudi_Arabia_Topography.png|chwith|bawd| Topograffi Saudi Arabia]] Mae Sawdi Arabia tua 80 y cant o [[Arabia|Benrhyn Arabia]] (penrhyn mwya'r byd),<ref name="Stokes605">{{Cite book|title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Volume 1|url=https://archive.org/details/encyclopediaofpe0000unse_h6k0|first=Jamie|last=Stokes|year=2009|isbn=978-0-8160-7158-6|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofpe0000unse_h6k0/page/605 605]}}</ref> gorwedd rhwng lledredau 16 ° a 33 ° Gog a hydoedd 34 ° a 56 ° Dwy. Oherwydd nad yw ffiniau deheuol y wlad â'r [[Yr Emiradau Arabaidd Unedig|Emiraethau Arabaidd Unedig]] ac [[Oman]] wedi'u marcio'n fanwl gywir, nid yw union faint y wlad wedi'i diffinio.<ref name="Stokes605" /> Mae Llyfr Ffeithiau'r Byd CIA yn amcangyfrif 2,149,690&nbsp;km ac yn rhestru Sawdi Arabia fel y 13eg wladwriaeth fwyaf yn y byd.<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html|title=CIA World Factbook – Rank Order: Area|date=26 Ionawr 2012|access-date=2021-10-15|archive-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html|url-status=dead}}</ref> Yn ddaearyddol hi yw'r wlad fwyaf yn y [[Y Dwyrain Canol|Dwyrain Canol]] a Phlât Arabia.<ref>{{Cite book|last=University Microfilms|title=Dissertation Abstracts International: The sciences and engineering|date=2004|page=23}}</ref> Dominyddir daearyddiaeth amrywiol Saudi Arabia gan [[Anialwch Arabia]], lled-anialdiroedd cysylltiedig, llwyni, paith, sawl cadwyn o fynyddoedd, caeau lafa folcanig ac ucheldiroedd. Y Rub 'al Khali ("Chwarter Gwag") yn rhan dde-ddwyreiniol y wlad yw anialwch tywod cyffiniol mwyaf y byd, ac mae'n 647,500&nbsp;km sg.<ref>{{Cite book|title=Saudi Arabia: an environmental overview|year=2008|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-41387-9|url=https://books.google.com/books?id=Vacv2wy3yd8C&lpg=PA141|last=Vincent, Peter|page=141}}</ref> Er bod llynnoedd yn y wlad, Saudi Arabia yw'r wlad fwyaf yn y byd (yn ôl ardal) heb afonydd parhaol. Ceir llawer o [[Wadi]]s, sef afonydd nad ydynt yn barhaol. Mae'r ardaloedd ffrwythlon i'w cael yn y dyddodion llifwaddodol mewn wadis, basnau a thir ffrwythlon. Y brif nodwedd dopograffig yw'r llwyfandir canolog sy'n codi'n sydyn o'r [[Môr Coch]] ac yn disgyn yn raddol i'r [[Najd]] a thuag at [[Gwlff Persia]]. Ar arfordir y Môr Coch, mae gwastadedd arfordirol cul, o'r enw Tihamah ac mae talaith de-orllewinol Asir yn fynyddig, ac mae'n cynnwys Mynydd Sawda (3,133 m (10,279 tr) sef copa ucha'r wlad. Ac eithrio'r rhanbarthau de-orllewinol fel Asir, mae gan Sawdi Arabia hinsawdd anial gyda thymheredd uchel iawn yn ystod y dydd, yn yr haf, a chwymp tymheredd sydyn yn y nos. Mae tymereddau cyfartalog yr haf oddeutu 45&nbsp;°C (113&nbsp;°F), ond gall fod mor uchel â 54&nbsp;°C (129&nbsp;°F) ar ei fwyaf eithafol. Yn y gaeaf, anaml y bydd y tymheredd yn gostwng o dan 0&nbsp;°C (32&nbsp;°F) ac eithrio rhanbarthau gogleddol y wlad.<ref>{{Cite web|url=https://stepfeed.com/snow-city-saudi-arabia-s-tabuk-region-dresses-in-white-to-mesmerize-people-0481|title=Snow City: Saudi Arabia's Tabuk region dresses in white to mesmerize people|website=stepfeed.com|date=13 Ionawr 2020|access-date=2021-01-09|archive-date=2021-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218064544/https://stepfeed.com/snow-city-saudi-arabia-s-tabuk-region-dresses-in-white-to-mesmerize-people-0481|url-status=dead}}</ref> Y tymheredd isaf a gofnodwyd hyd yma yw −12.0&nbsp;°C (10.4&nbsp;°F), a hynny yn Turaif.<ref name="SaudiCC">{{Cite web|url=http://unfccc.int/resource/docs/natc/saunc2.pdf|title=Second National Communication|publisher=Kingdom of Saudi Arabia|page=2|access-date=24 Hydref 2016}}</ref> Yn y gwanwyn a'r hydref mae'r gwres yn dymherus, mae'r tymheredd ar gyfartaledd tua 29&nbsp;°C (84&nbsp;°F). Mae'r glawiad blynyddol yn isel iawn. Yn rhanbarthau'r De ceir monsŵn Cefnfor India, sy'n gryn ddylanwad, ac sydd fel arfer yn digwydd rhwng Hydref a Mawrth. 300mm yw cyfartaledd y glawiad yn ystod y cyfnod hwn, sef tua 60 y cant o'r dyodiad blynyddol.<ref name="weather">{{Cite web|url=http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Saudi-Arabia.htm|title=Saudi Arabia|publisher=Weather Online}}</ref> Mae Sawdi Arabia'n gartref i oddeutu 1300 o ynysoedd.<ref>{{Cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/life-style/art-and-culture/2017/05/02/Saudi-Arabia-s-1000-islands-.html|title=VIDEO: Do you know there are 1,300 islands in Saudi Arabia?|website=english.alarabiya.net|date=3 Awst 2017|access-date=2019-10-26}}</ref> === Bioamrywiaeth === {{Multiple image |align=right |direction=vertical |image3=Arabian Leopard Nimr (8454247265).jpg |caption3=[[Y llewpard Arabaidd]], sydd mewn perygl mawr |image2=Halterstandingshotarabianone.jpg |caption2=Mae'r [[ceffyl Arabaidd]] yn frodorol i Arabia, ac yn elfen bwysig o lên gwerin Arabaidd traddodiadol }} Mae Sawdi Arabia'n gartref i bum ecoranbarth: anialwch niwl arfordirol Penrhyn Arabia, safanatroedleoedd De-orllewin Arabia, coetiroedd mynyddig De-orllewin Arabia , Anialwch Arabia, ac anialwch trofannol a lled-anialwch Môr Coch Nubo-Sindia.<ref name="DinersteinOlson2017">{{Cite journal|last=Dinerstein|first8=Suzanne|pmid=28608869|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pages=534–545|year=2017|issue=6|volume=67|journal=BioScience|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|first9=Prashant|last9=Hedao|last8=Palminteri|first=Eric|first7=Nathan|last7=Hahn|first6=Eric|last6=Wikramanayake|first5=Neil D.|last5=Burgess|first4=Carly|last4=Vynne|first3=Anup|last3=Joshi|first2=David|last2=Olson|pmc=5451287}}</ref> Mae'r bywyd gwyllt yn cynnwys [[llewpard Arabia]],<ref name="Judas et al., 2006">{{Cite journal|last=Judas, J.|last2=Paillat, P.|last3=Khoja, A.|last4=Boug, A.|year=2006|title=Status of the Arabian leopard in Saudi Arabia|url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.2._Status_Reports/leopard/Judas_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_Leopard_in_Saudi_Arabia.pdf|journal=Cat News|volume=Special Issue 1|pages=11–19|access-date=2021-10-15|archive-date=2015-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919114352/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.2._Status_Reports/leopard/Judas_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_Leopard_in_Saudi_Arabia.pdf}}</ref><ref name="Spalton et al., 2006">{{Cite journal|last=Spalton, J.A.|last2=Al-Hikmani, H.M.|year=2006|title=The Leopard in the Arabian Peninsula – Distribution and Subspecies Status|journal=Cat News|issue=Special Issue 1|pages=4–8|url=http://www.yemenileopard.org/files/cms/reports/Cat_News_Special_Issue_1_-_Arabian_leopard.pdf|access-date=2021-10-15|archive-date=2020-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216011835/http://www.yemenileopard.org/files/cms/reports/Cat_News_Special_Issue_1_-_Arabian_leopard.pdf}}</ref> blaidd, hyena streipiog, mongws, babŵn, ysgyfarnog, cath dywod, a jerboa. Roedd anifeiliaid fel y gazelle, yr oryx, y llewpard a'r cheetahs<ref name="Nowell1996">{{Cite book|last=Nowell, K.|last2=Jackson, P.|chapter=Asiatic cheetah|title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan|url=https://archive.org/details/wildcatsstatussu00pete|year=1996|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|location=Gland, Switzerland|isbn=978-2-8317-0045-8|pages=[https://archive.org/details/wildcatsstatussu00pete/page/41 41]–44}}</ref> yn gymharol niferus tan y [[19g]], pan lleihawyd niferoedd yr anifeiliaid hyn oherwydd gorhela, a bu bron i lawer ddiflannu'n llwyr. Roedd y llew Asiatig (a oedd o bwys diwylliannol) yn Sawdi Arabia tan ddiwedd y [[19g]] cyn iddo gael ei hela i ddifodiant yn y gwyllt.<ref name="Nader_al1989">{{Cite book|last=Nader|first=I. A.|year=1989|chapter=Rare and endangered mammals of Saudi Arabia|pages=220–228|editor-last=Abu-Zinada|editor-first=A. H.|editor-last2=Goriup|editor-first2=P. D.|editor-last3=Nader|editor-first3=L. A|title=Wildlife conservation and development in Saudi Arabia|location=[[Riyadh]]}}</ref> Ymhlith yr adar mae hebogau (sy'n cael eu dal a'u hyfforddi ar gyfer hela), eryrod, hebogau, fwlturiaid, llysiau'r tywod a bwlbwliaid. Mae yna sawl rhywogaeth o nadroedd, gyda llawer ohonyn nhw'n wenwynig. Ceir bywyd morol cyfoethog, gyda'r Môr Coch yn [[ecosystem]] arbennig o gyfoethog ac amrywiol. Cofnodwyd mwy na 1200 o rywogaethau o bysgod<ref name="fishbase">{{Cite web|url=http://www.fishbase.org/TrophicEco/FishEcoList.php?ve_code=5|title=FishBase|last=Froese|first=Ranier|last2=Pauly, Daniel|access-date=12 Mawrth 2009|year=2009}}</ref> yn y Môr Coch, ac mae tua 10% o'r rhain i'w cael yma'n unig.<ref>{{Cite book|last=Siliotti|first=A.|title=Fishes of the red sea|editor-last=Verona, Geodia|year=2002|isbn=978-88-87177-42-8}}</ref> Mae hyn hefyd yn cynnwys 42 rhywogaeth o bysgod dŵr dwfn .<ref name="fishbase" /> Mae'r amrywiaeth gyfoethog yma'n rhannol oherwydd y 2,000&nbsp;km (1,240&nbsp;mi) o [[Riff cwrel|rîff gwrel]] yn ymestyn ar hyd ei morlin; mae'r riffiau ymylol hyn yn 5000-7000 mlynedd oed ac maent wedi'u ffurfio i raddau helaeth o acropora caregog a chwrelau porites. Mae'r riffiau'n ffurfio llwyfannau ac weithiau morlynnoedd ar hyd yr arfordir ac ambell nodwedd arall fel silindrau (fel y Twll Glas yn Dahab ). Mae rhywogaethau pelagig o bysgod y Môr Coch yn ymweld â'r riffiau arfordirol hyn hefyd, gan gynnwys rhai o'r 44 rhywogaeth o siarc . Yma yn y Môr Coch hefyd ceir llawer o riffiau alltraeth Ymhlith yr anifeiliaid domestig mae'r ceffyl chwedlonol Arabaidd, y camel Arabaidd, defaid, geifr, gwartheg, asynnod, ieir, ac ati. Gan adlewyrchu amodau anialwch amlycaf y wlad, mae bywyd planhigion Sawdi Arabia'n cynnwys perlysiau, planhigion a llwyni nad oes angen llawer o ddŵr arnynt. Mae'r palmwydd dyddiad (y ''Phoenix dactylifera'') yn gyffredin. == Is-adrannau gweinyddol == Rhennir Sawdi Arabia yn 13 [[rhanbarth]]<ref>{{Cite web|url=http://www.arab.net/saudi/sa_admindivisions.htm|title=Saudi Arabia: Administrative divisions|publisher=arab.net}}</ref> ({{Lang-ar|مناطق إدارية}}; ''manatiq idāriyya''). Mae'r rhanbarthau hyn yn cael eu rhannu ymhellach yn 118 o Daleithiau ({{Lang-ar|محافظات}}; ''muhafazat''). Mae'r nifer hwn yn cynnwys y 13 o brifddinasoedd rhanbarthol, sydd â statws gwahanol fel bwrdeistrefi ({{Lang-ar|أمانة}}; ''amanah)'' dan arweiniad meiri ({{Lang-ar|أمين}}; ''amin''). Mae'r Taleithiau yn cael eu rhannu ymhellach i mewn i is-Taleithiau ({{Lang-ar|مراكز}}; ''marakiz'' ''markaz)''.{{Saudi Arabia Prv}}13 rhanbarth Sawdi Arabia. ==Gwleidyddiaeth== Mae gwleidyddiaeth y wlad, ers ei sefydlu yn 1932, yn cael ei rheoli gan y frenhiniaeth absoliwt; olynwyd Ibn Saud gan ei feibion: [[Saud, brenin Sawdi Arabia|Saud]] (1953-64), [[Faisal, brenin Sawdi Arabia|Faisal]] (1964-75), [[Khalid, brenin Sawdi Arabia|Khalid]] (1975-82), [[Fahd, brenin Sawdi Arabia|Fahd]] (1982-2005), [[Abdullah, brenin Sawdi Arabia|Abdullah]] (2005-2015) a [[Salman, brenin Sawdi Arabia|Salman]] (2015 - y presennol). [[Delwedd:Royal Standard of Saudi Arabia.svg|bawd|Mae'r 'Arwydd' neu'r [[Y Faner Frenhinol|'Faner' Frenhinol]], yn cynnwys geiriau mewn math o [[Arabeg]] a elwir yn "Thulutheg" ac mae'n cynnwys cleddyf symbolaidd ac arfbais y teulu brenhinol yn y gornel dde isaf, mewn aur.]] Ceir arni ddatganiad Islamaidd o'u ffydd (neu'r ''[[shahada]]''): : {{lang|ar|لَا إِلٰهَ إِلَّا الله مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله}} : ''{{transl|ar|DIN|lā ʾilāha ʾillā-llāh, muhammadun rasūlu-llāh}}'' :''Nid oes duw ond Duw; Muhammad yw negesydd (neu broffwyd) Duw.''<ref>{{cite web |url=http://www.saudiembassy.net/about/country-information/facts_and_figures/ |title=''About Saudi Arabia: Facts and figures '' |publisher=The Royal Embassy of Saudi Arabia, Washington D.C |accessdate=24 Ebrill 2012 |archive-date=2012-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417231457/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/facts_and_figures/ |url-status=dead }}</ref> Yn ôl gorchymyn brenhinol 1992, mae'n rhaid i'r brenin gydymffurfio gyda chyfraith Islamaidd Sharia, a'r [[Coran]], ac mae'r Coran a'r Sunnah (Traddodiadau Mohammed) ar y cyd yn cael eu hystyried fel Cyfansoddiad swyddogol y wlad. Ni chaniateir unrhyw bleidiau gwleidyddol. Mae'r 'Economist' yn graddoli'r wlad - allan o gyfanswm o 167 o wledydd - fel y pumed gwlad mwayf awdurdodol a llym; o ran 'damocratiaeth mae'n ei rhestru fel y gwaethaf oll (2013).<ref name=EIU>(2013 edition behind paywall) {{cite book|title=''Democracy index 2012 Democracy at a standstill''|date=2012|publisher=''The Economist Intelligence Unit''|url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf|accessdate=13 Hydref 2014|archive-date=2017-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320185156/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf|url-status=dead}}</ref> Gan fod enw'r wlad ("Saudi") yn dod o'r gair Arabeg ''as-Suʻūdīyah'', sef enw'r teulu "Saud" (السعود), fe'i hystyrir yn ansoddair sy'n ddatganiad pwerus mai eiddo'r teulu Saud, mewn gwirionedd, yw'r wlad.<ref>{{cite book |title=Saudi Arabia: the coming storm |last=Wilson |first=Peter W. |author2=Graham, Douglas |year=1994 |isbn=1-56324-394-6 |page=46 |url=http://books.google.com/books?id=K_c9FOeeuewC&pg=PA46}}</ref><ref name= Kamrava>{{cite book |title=''The Modern Middle East: A Political History Since the First World War'' |last=Kamrava |first=Mehran |year=2011 |isbn=978-0-520-26774-9 |page=67 |url=http://books.google.com/books?id=CkLHZCzMEJkC&pg=PA67}}</ref> Sefydlydd y teulu (o ran cofnodi'r enw) oedd Muhammad bin Saud]].<ref>{{cite book |title=The heritage of the Kingdom of Saudi Arabia |last=Hariri-Rifai |first=Wahbi |author2=Hariri-Rifai, Mokhless |year=1990 |isbn=978-0-9624483-0-0 |page=26}}</ref> yn y [[18g]]. Mae'r gwledydd hynny nad ydynt yn cydnabod hawl y teulu Saudi i reoli'r wlad (e.e. Iraq) yn galw'r wlad "Tir yr Haramayn" (sef "Tir y Ddau Le Sanctaidd" - [[Mecca]] a [[Medinia]].<ref>{{cite web|title=Islamic State sets sights on Saudi Arabia|website=http://www.bbc.com/news/world-europe-30061109|publisher=BBC|accessdate=2 Rhagfyr2014}}</ref> === Hawliau dynol === ; [[Hawliau menywod|Menywod]] Gwahaniaethir o ran rhyw yn swyddogol. Ni chaniateir i fenywod yrru car. Heb ganiatâd dyn ni chaniateir i ferched ychwaith wneud cais am [[pasport|basbort]], teithio i unrhyw fan, derbyn addysg uwch na phriodi.<ref>Papur yr ''Independent''; 24 Ionawr 2015 tudalen 5</ref> ; [[Rhyddid y wasg|Rhyddid i fynegiant]] Rheolir penodiadau i swyddi allweddol y wasg gan y Llywodraeth e.e. golygyddion papurau newydd, cynhyrchwyr teledu. Cosbir unrhyw feirniadaeth o'r Llywodraeth neu'r teulu brenhinol gan ddeng mlynedd o garchar. ; [[Y gosb eithaf]] Yn 2013, yn ôl [[Amnest Rhyngwladol]] lladdwyd 79 o bobl yn gyhoeddus am dorri'r gyfraith, y rhan fwyaf drwy dorri eu pennau. ; [[Mudiadau cymdeithasol LHDT|Hawliau hoywon]] Mae gweithredoedd hoyw yn cael eu hystyried yn anghyfreithlon, a chosbir hoywon gyda'r gosb eithaf, neu [[ysbaddiad]] cemegol. ; Crefyddau eraill Nid oes hawl i ddinesydd Shia ddal swyddi mewn rhai meysydd fel dysgu hanes mewn ysgolion. Ychydig iawn o ddinasyddion Shia sy'n cyrraedd y sector uwchradd a nemor dim o fewn system llywodraeth y wlad. == Iaith a diwylliant == [[Arabeg]] yw iaith y wlad. Mae'r trigolion bron i gyd yn [[Arabiaid]] [[Islam|Mwslim]] ac mae'r wlad yn cynnwys [[Mecca]], dinas sanctaidd [[Islam]]. == Economi == Ym mis Hydref 2018, Sawdi Arabia yw'r economi fwyaf yn y [[Dwyrain Canol]] a'r 18fed mwyaf yn y byd. Mae gan Sawdi Arabia gronfeydd wrth gefn ail-fwyaf mwyaf y byd a'r wlad yw'r allforiwr petroliwm mwyaf.<ref name="autogenerated1995">{{Cite web|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/169.htm|title=Saudi Arabia|publisher=OPEC|date=1 Ionawr 1995|access-date=28 Medi 2012}}</ref><ref>[https://www.npr.org/2011/06/08/137065443/opec-decides-not-to-increase-oil-production "OPEC Decides Not To Increase Oil Production"], Jeff Brady.</ref> Mae ganddi hefyd y pumed gronfa wrth gefn o nwy naturiol profedig fwyaf. Oherwydd hyn oll, ystyrir Sawdi Arabia'n "bŵer ynni".<ref name="undp">{{Cite web|url=http://arabstates.undp.org/subpage.php?spid=31&sscid=142|title=Saudi Arabia's first step towards clean energy technologies|publisher=[[United Nations Development Programme|UNDP]]|access-date=5 Chwefror 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120528085109/http://arabstates.undp.org/subpage.php?spid=31&sscid=142|archivedate=28 Mai 2012}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Global Energy Geopolitics and Iran|journal=Uluslararası İlişkiler|last=Balamir Coşkun, Bezen|volume=5|issue=20|pages=179–201|date=Winter 2009|url=http://www.uidergisi.com/wp-content/uploads/2011/06/Global-Energy-Geopolitics-and-Iran.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401102351/http://www.uidergisi.com/wp-content/uploads/2011/06/Global-Energy-Geopolitics-and-Iran.pdf|archive-date=1 Ebrill 2014}}</ref> Mae ganddi gyfanswm amcangyfrifedig ail uchaf o adnoddau naturiol, a brisiwyd yn US $34.4 triliwn yn 2016.<ref>{{Cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp|title=10 Countries With The Most Natural Resources|date=12 Medi 2016|last=Anthony|first=Craig|website=[[Investopedia]]}}</ref> Prif economi'r wlad yw [[petroliwm]]; mae tua 63%<ref>{{Cite news|last=By Nayla Razzouk and Claudia Carpenter|title=Saudi Arabia Sees Higher Oil Revenue as OPEC Cuts Boost Prices|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-19/saudi-arabia-sees-higher-oil-revenue-as-opec-cuts-boost-prices|work=Bloomberg.com|date=19 Rhagfyr 2017}}</ref> o refeniw cyllideb a 67%<ref>{{Cite web|url=https://oec.world/en/profile/country/sau/|title=OEC – Saudi Arabia (SAU) Exports, Imports, and Trade Partners|website=oec.world|access-date=15 Awst 2019}}</ref> o'i enillion allforio yn dod o'r diwydiant olew. Dibyna'n helaeth ar weithwyr tramor, gyda thua 80% o'r rhai a gyflogir yn y sector preifat yn dod o wledydd eraill.<ref name="coy-employ">{{Cite journal|last=Coy, Peter|title=Online Education Targets Saudi Arabia's Labor Problem, Starting With Women|journal=Bloomberg Businessweek|date=16 Gorffennaf 2014|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-07-16/can-online-classes-fix-saudi-arabias-broken-labor-market|quote=Saudi citizens account for two-thirds of employment in the high-paying, comfortable public sector, but only one-fifth of employment in the more dynamic private sector, according to the International Monetary Fund (PDF).|access-date=2021-10-15|archive-date=2014-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717192344/http://www.businessweek.com/articles/2014-07-16/can-online-classes-fix-saudi-arabias-broken-labor-market}}</ref><ref name="McDowall">Economists "estimate only 30–40 percent of working-age Saudis hold jobs or actively seek work," the official employment rate of around 12 percent notwithstanding: {{Cite news|first=Angus|last=McDowall|title=Saudi Arabia doubles private sector jobs in 30-month period|url=http://english.alarabiya.net/en/business/2014/01/20/Saudi-Arabiya-doubles-number-of-citizens-in-private-sector-jobs.html|agency=Reuters|date=19 Ionawr 2014}}</ref> Ymhlith yr heriau i economi Saudi mae atal neu wrthdro’r dirywiad mewn incwm y pen, gwella addysg i baratoi ieuenctid ar gyfer y gweithlu a darparu cyflogaeth iddynt, arallgyfeirio’r economi, ysgogi’r sector preifat ac adeiladu tai, a lleihau llygredd ac anghydraddoldeb.<ref name="HT2009: 150">[[Saudi Arabia#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: p. 206</ref> Yn 2021 roedd y diwydiant olew yn cynnwys tua 45% o gynnyrch mewnwladol crynswth enwol Sawdi Arabia, o'i gymharu â 40% o'r sector preifat. Yn swyddogol mae gan Sawdi Arabia oddeutu 260 biliwn barel o gronfeydd olew wrth gefn, sy'n cynnwys tua un rhan o bump o gyfanswm cronfeydd wrth gefn petroliwm profedig y byd.<ref>{{Cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.html|title=World Proved Reserves of Oil and Natural Gas, Most Recent Estimates|publisher=Eia.doe.gov}}</ref> Gosododd effaith annisgwyl [[pandemig COVID-19]] ar yr economi, ynghyd â tystiolaeth o [[hawliau dynol]] gwael Sawdi Arabia, heriau annisgwyl iawn.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-04-29/saudi-prince-mbs-s-vision-2030-confronts-coronavirus-oil-shock|title=Saudi Prince's Year of Prestige Is Unraveling in Front of Him|access-date=29 Ebrill 2020|website=Bloomberg}}</ref> Ar 2 Mai, cyfaddefodd Gweinidog Cyllid Sawdi Arabia fod economi’r wlad yn wynebu argyfwng economaidd difrifol am y tro cyntaf ers degawdau, oherwydd y pandemig yn ogystal â dirywiad mewn marchnadoedd olew byd-eang. Dywedodd Mohammed Al-Jadaan y bydd y wlad yn cymryd mesurau "poenus" ac yn cadw'r holl opsiynau ar agor i ddelio â'r effaith.â<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-02/saudi-arabia-looking-at-painful-measures-deep-spending-cuts|title=Saudi Arabia Looks at 'Painful' Measures, Deep Spending Cuts|access-date=2 Mai 2020|website=Bloomberg}}</ref> === Menywod === Nid oes gan ferched hawliau cyfartal i ddynion yn y deyrnas; mae [[Adran Wladol yr Unol Daleithiau|Adran Wladwriaeth]] yr UD yn ystyried bod sut y mae llywodraeth Sawdi Arabia yn gwahaniaethu yn erbyn menywod yn “broblem sylweddol” ac yn nodi nad oes gan fenywod lawer o hawliau gwleidyddol oherwydd polisïau gwahaniaethol y llywodraeth.<ref name="State2010" /> Roedd Adroddiad Bwlch Rhyw Byd-eang [[Fforwm Economaidd y Byd]] 2021 yn Sawdi Arabia yn 147fed allan o 156 o wledydd ar gyfer cydraddoldeb rhywiol.<ref name="jpost.com">{{Cite web|title=Women in Saudi Arabia to be allowed to live, travel without male guardian|url=https://www.jpost.com/middle-east/women-in-saudi-arabia-to-be-allowed-to-live-travel-without-male-guardian-671041|access-date=2021-06-21|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|language=en-US}}</ref> Fodd bynnag, ers i Mohammed bin Salman gael ei benodi’n Dywysog y Goron yn 2017, gwelwyd cyfres o ddiwygiadau cymdeithasol ynglŷn â hawliau menywod. O dan gyfraith Sawdi, rhaid i bob oedolyn benywaidd gael perthynas wrywaidd yn "warcheidwad" ( neu ''wali''),<ref name="State2010">{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110412164532/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm|archivedate=2011-04-12|title=2010 Human Rights Report: Saudi Arabia|date=8 Ebrill 2011|publisher=U.S. State Department|access-date=11 Gorffennaf 2011|url-status=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. </cite></ref> O 2008 ymlaen, roedd yn ofynnol i fenyw gael caniatâd gan ei gwarcheidwad gwrywaidd er mwyn eithio, astudio neu weithio.<ref name="State2010" /><ref name="HRWPM2">{{Cite book|title=Perpetual Minors: human rights abuses from male guardianship and sex segregation in Saudi Arabia|last=Human Rights Watch|year=2008|page=2|url=https://books.google.com/books?id=nFv4d6LdyFEC}}</ref> Caniataodd archddyfarniad brenhinol a basiwyd ym Mai 2017 iddynt ddefnyddio gwasanaethau'r llywodraeth fel addysg a gofal iechyd heb fod angen caniatâd gwarcheidwad gwrywaidd. Fodd bynnag, nododd y gorchymyn hefyd na ddylid ei ganiatáu oni bai ei fod yn cyd-fynd â system Sharia.<ref>{{Cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2017/05/04/Saudi-women-no-longer-need-male-guardian-consents-to-receive-services-.html|title=Saudi women no longer need male guardian consents to receive services|website=[[Al Arbiya]]|date=4 Mai 2017|access-date=10 Mai 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-male-guardianship-relax-women-work-study-gender-equality-a7721641.html|title=Saudi Arabia to let women work and study without man's permission|first=Jon|last=Sharman|website=[[The Independent]]|date=4 Mai 2017|access-date=10 Mai 2017}}</ref> [[Delwedd:Saudi in niqab.jpg|bawd|Dynes Saudi yn gwisgo niqāb yn Riyadh.]] Yn ôl ffeminydd a newyddiadurwr blaenllaw o Sawdi, Wajeha al-Huwaider, "Mae menywod Sawdi'n wan, waeth pa mor uchel yw eu statws, hyd yn oed y rhai 'pampered' yn eu plith, oherwydd 'does ganddyn nhw ddim deddf i'w hamddiffyn rhag ymosodiad gan unrhyw un."<ref>{{Cite web|title=Saudi Writer and Journalist Wajeha Al-Huwaider Fights for Women's Rights|url=http://memri.org/bin/articles.cgi?Page=archives&Area=ia&ID=IA31206|publisher=[[MEMRI]]}}</ref> Mae menywod yn wynebu gwahaniaethu yn y llysoedd, ee mae tystiolaeth un dyn yn cyfateb i dystiolaeth dwy fenyw mewn cyfraith teulu ac etifeddiaeth.<ref name="State2010" /> Caniateir polygami ar gyfer dynion,<ref>[[Saudi Arabia#Long|Long]], p. 66</ref> ac mae gan ddynion hawl unochrog i ysgaru eu gwragedd heb unrhyw gyfiawnhad cyfreithiol.<ref name="Otto164">[[Saudi Arabia#Otto|Otto]], p. 164</ref> Dim ond gyda chydsyniad ei gŵr neu yn farnwrol y gall menyw gael ysgariad os yw ei gŵr wedi ei niweidio.<ref name="Otto163" /> Yn ymarferol, mae'n anodd iawn i fenyw o Sawdi gael ysgariad barnwrol.<ref name="Otto163">[[Saudi Arabia#Otto|Otto]], p. 163</ref> O ran y gyfraith etifeddiaeth, mae'r [[Corân]] yn nodi bod yn rhaid gadael dognau sefydlog o ystâd yr ymadawedig i'r ''etifeddion Qur'anig'' <ref name="Otto165">[[Saudi Arabia#Otto|Otto]], p. 165</ref> ac yn gyffredinol, mae etifeddion benywaidd yn derbyn hanner cyfran yr etifeddion gwrywaidd.<ref name="Otto165" /> Ar 25 Medi 2011, cyhoeddodd y Brenin Abdullah y byddai menywod Sawdi yn ennill yr hawl i bleidleisio ac i fod yn ymgeiswyr mewn etholiadau trefol, ar yr amod bod gwarcheidwad gwrywaidd yn rhoi caniatâd iddynt wneud hynny.<ref><span data-segmentid="4315" class="cx-segment">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-15052030|title=Women in Saudi Arabia to vote and run in elections|work=BBC News|date=25 Medi 2011}}</span><cite class="citation news cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="4316">''BBC News''. 25 Medi 2011.</span></cite></ref> Caniatawyd i fenywod bleidleisio a bod yn ymgeiswyr yn etholiadau trefol 12 Rhagfyr 2015.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-35075702|title=Saudi Arabia's women vote in election for first time|work=BBC News|date=12 Rhagfyr 2015|access-date=27 Medi 2017}}</ref> Ym Medi 2017, cyhoeddodd y Brenin Salman archddyfarniad yn caniatáu i ferched yrru ceir, gan godi unig waharddiad y byd ar yrwyr sy'n fenywod.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/09/26/saudi-king-issues-decree-allowing-women-to-drive-report.html|title=Saudi King issues decree allowing women to drive|date=26 Medi 2017|publisher=CNBC}}</ref> Yn Chwefror 2018, gall menywod Sawdi nawr agor eu busnes eu hunain, heb ganiatâd dyn.<ref>{{Cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2018/02/18/Saudi-women-to-start-own-business-without-male-permission.html|title=Saudi women to start own business without male permission|website=Al Arabiya|date=18 Chwefror 2018|access-date=30 Mawrth 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331104139/http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2018/02/18/Saudi-women-to-start-own-business-without-male-permission.html|archivedate=31 Mawrth 2018}}</ref> Ym Mawrth 2018, pasiwyd deddf yn caniatáu i famau Sawdi gadw eu plant ar ôl ysgariad heb orfod ffeilio unrhyw achosion cyfreithiol.<ref>{{Cite news|last=Qiblawi|first=Tamara|date=12 Mawrth 2018|title=Divorced Saudi women win right to get custody of children|url=https://edition.cnn.com/2018/03/12/middleeast/saudi-arabia-custody-law-intl/index.html|work=CNN|access-date=24 Medi 2018}}</ref> Ar 1 Awst 2019, caniataodd Sawdi Arabia i ferched deithio dramor, cofrestru ysgariad neu briodas, a gwneud cais am ddogfennau swyddogol heb gydsyniad gwarcheidwad gwrywaidd. Mae'r deddfau hefyd yn rhoi hawliau i fenywod ar gyfer gwarchod plant bach.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/aug/03/we-feel-empowered-saudi-women-relish-new-freedoms|title='We feel empowered': Saudi women relish their new freedoms|last=correspondent|first=Martin Chulov Middle East|date=3 Awst 2019|work=The Guardian|access-date=4 Awst 2019|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/02-Aug-2019/saudi-arabia-to-allow-adult-women-to-travel-register-divorce|title=Saudi Arabia to allow adult women to travel, register divorce|date=2 Awst 2019|website=The Nation|access-date=4 Awst 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/08/02/middleeast/saudi-women-travel-passport-intl-hnk/index.html|title=Saudi Arabian women finally allowed to hold passports and travel independently|first=Jessie|last=Yeung|first2=Hamdi|last2=Alkhshali|website=CNN|date=2 Awst 2019|access-date=4 Awst 2019}}</ref> == Addysg == Mae addysg am ddim ar bob lefel, er bod addysg uwch wedi'i chyfyngu i ddinasyddion yn unig.<ref>{{Cite web|url=https://www.ukessays.com/essays/education/the-saudi-education-system-education-essay.php|title=Saudi Education System|website=UKEssays.com|access-date=28 Ebrill 2019}}</ref> Ceir ysgolion elfennol, canolradd ac uwchradd lle mae rhan fawr o'r cwricwlwm ar bob lefel wedi'i neilltuo i Islam, ac, ar y lefel uwchradd, gall myfyrwyr ddilyn naill ai drac crefyddol neu drac technegol. Cyfradd llythrennedd yw 97.1% ymhlith dynion ac mae tua 92.71% ymhlith menywod (2017).<ref>{{Cite web|url=https://uis.unesco.org/en/country/sa?theme=education-and-literacy|title=Saudi Arabia- Literacy Rate|date=27 Tachwedd 2016|website=UNESCO Institute of Statistics uis.unesco.org|access-date=28 Hydref 2019|archive-date=2019-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119014749/http://uis.unesco.org/en/country/sa?theme=education-and-literacy|url-status=dead}}</ref> Mae dosbarthiadau wedi'u gwahanu yn ôl rhyw. Yn 2018, roedd Sawdi Arabia yn 28ain ledled y byd o ran allbwn ymchwil o ansawdd uchel yn ôl y cyfnodolyn gwyddonol ''Nature.''<ref>{{Cite web|url=https://www.natureindex.com/annual-tables/2018/country/all|title=2018 tables: Countries/territories|website=Nature Index|access-date=2021-10-15|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019214046/https://www.natureindex.com/annual-tables/2018/country/all|url-status=dead}}</ref> Mae hyn yn golygu mai Sawdi Arabia yw'r wlad Dwyrain Canol, Arabaidd a Mwslimaidd sy'n perfformio orau.  Mae Sawdi Arabia'n gwario 8.8% o'i gynnyrch mewnwladol crynswth ar [[addysg]], o'i gymharu â'r cyfartaledd byd-eang o 4.6%.<ref>{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/1503356/business-economy|title=Saudi Arabia most improved economy for business|date=28 Mai 2019|website=Arab News|access-date=28 Mai 2019}}</ref> Roedd yn safle 66 yn y Mynegai Arloesi Byd-eang yn 2020, i fyny o'r 68fed yn 2019.<ref>{{Cite web|title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation?|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global Innovation Index 2019|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=RTD - Item|url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898|access-date=2021-09-02|website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-10-28|title=Global Innovation Index|url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|access-date=2021-09-02|website=INSEAD Knowledge|language=en|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202092023/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|url-status=dead}}</ref> ==Gweler hefyd== * [[Cytundeb amddiffyn cydfuddiannol Sawdi Arabia–Pacistan]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau|2}} {{notelist}} {{Gwledydd Arabaidd}} {{Asia}} [[Categori:Sawdi Arabia| ]] [[Categori:Gwledydd Asia]] [[Categori:Gwledydd y Dwyrain Canol]] [[Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig]] [[Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cynghrair Arabaidd]] [[Categori:Aelod-wladwriaethau OPEC]] [[Categori:Teyrnasoedd]] [[Categori:Aelod-wladwriaethau'r G20]] [[Categori:Gwledydd a thiriogaethau Arabeg]] [[Categori:Arabia]] 2b17yr2qv86xp5o3dz42untqviaycy3 1573 0 5025 15668743 14386479 2026-10-21T14:33:57Z Craigysgafn 40536 15668743 wikitext text/x-wiki <center> [[15g]] - '''[[16g]]''' - [[17g]]<br /> [[1520au]] [[1530au]] [[1540au]] [[1550au]] [[1560au]] - '''[[1570au]]''' - [[1580au]] [[1590au]] [[1600au]] [[1610au]] [[1620au]]<br /> [[1568]] [[1569]] [[1570]] [[1571]] [[1572]] - '''1573''' - [[1574]] [[1575]] [[1576]] [[1577]] [[1578]] </center> ---- == Digwyddiadau == *[[25 Ionawr]] &ndash; [[Brwydr Mikatagahara]] yn Japan: mae [[Takeda Shingen]] yn trechu [[Tokugawa Ieyasu]].<ref>{{cite book|author=Jeroen Pieter Lamers|title=Japonius Tyrannus: The Japanese Warlord, Oda Nobunaga Reconsidered|url=https://books.google.com/books?id=2-CIg2yGJx8C|year=2000|publisher=Hotei Publishing|isbn=978-90-74822-22-0|page=49|language=en}}</ref> *[[6 Gorffennaf]] &ndash; Sefydlwyd dinas [[Córdoba, yr Ariannin]], gan [[Jerónimo Luis de Cabrera]].<ref name="Henderson2000">{{cite book|author1=James D. Henderson|author2=Alexander C. Henderson|author3=Helen Delpar|title=A Reference Guide to Latin American History|url=https://books.google.com/books?id=e2F7c0wW7g4C&pg=PA83|year=2000|publisher=M.E. Sharpe|isbn=978-1-56324-744-6|pages=83|language=en}}</ref> *[[12 Gorffennaf]] &ndash; Diwedd y Gwarchae [[Haarlem]] *[[15 Tachwedd]] &ndash; Sefydlwyd dinas [[Santa Fe, yr Ariannin]], gan [[Juan de Garay]].<ref name="Henderson2000"/> *''yn ystod y flwyddyn'' &ndash; [[Humphrey Llwyd]] yn cyhoeddi map o Gymru. ===Llyfrau=== *Syr [[John Price]] - ''[[Historiae Britannicae Defensio]]''<ref>{{cite book|author=Philip Schwyzer|title=Literature, Nationalism, and Memory in Early Modern England and Wales|url=https://books.google.com/books?id=L7yK4nvXmMYC&pg=PA42|date=21 Hydref 2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-45662-3|pages=42|language=en}}</ref> ===Cerddoriaeth=== *Cipriano de Rore - ''Sacrae cantiones'' == Genedigaethau == *[[26 Ebrill]] &ndash; [[Marie de' Medici]], gwraig [[Harri IV, brenin Ffrainc]] (m. [[1642]])<ref>{{cite book|author1=T. J. Spencer|author2=Stanley W. Wells|title=A Book of Masques: In Honour of Allardyce Nicoll|url=https://books.google.com/books?id=WPM3AAAAIAAJ&pg=RA2-PA368|date=23 Hydref 1980|publisher=CUP Archive|isbn=978-0-521-29758-5|pages=2|language=en}}</ref> *[[15 Gorffennaf]] &ndash; [[Inigo Jones]], pensaer (m. [[1652]])<ref>{{cite book|author=John Alfred Gotch|title=Inigo Jones|url=https://books.google.com/books?id=fxzqAAAAMAAJ|year=1968|publisher=B. Blom|page=257}}</ref> *[[7 Hydref]] &ndash; [[William Laud]], [[Archesgob Caergaint]] (m. [[1645]])<ref>{{cite book|author1=Ronald H. Fritze|author2=William B. Robison|title=Historical Dictionary of Stuart England, 1603-1689|url=https://books.google.com/books?id=8goko0Lpr5sC&pg=PA284|year=1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-28391-8|pages=284|language=en}}</ref> *''yn ystod y flwyddyn'' **[[Gabrielle d'Estrées]], cariad [[Harri IV, brenin Ffrainc]] (m. [[1599]])<ref>{{cite book|author=Ira Moskowitz|title=Great Drawings of All Time: French, thirteenth century to 1919|url=https://books.google.com/books?id=6OdOAAAAYAAJ|year=1976|publisher=Kodansha International|isbn=978-0-87011-292-8|page=647|language=en}}</ref> **[[Robert Mansell]], swyddog yn y llynges o Gymru (m. [[1656]])<ref>{{cite book|author=John Wiedhofft Gough|title=The Rise of the Entrepreneur|url=https://books.google.com/books?id=a4jsAAAAMAAJ|year=1969|publisher=Batsford|isbn=978-0-7134-1357-1|page=218|language=en}}</ref> == Marwolaethau == *[[13 Mawrth]] &ndash; [[Michel de l'Hôpital]], gwleidydd, tua 66<ref>{{cite book|author=Seong-Hak Kim|title=Michel de L'Hôpital: The Political Vision of a Reformist Chancellor 1560-1568|url=https://books.google.com/books?id=xUsi0wTCFSIC|year=1991|publisher=University of Minnesota|page=270|language=en}}</ref> *Gorffennaf &ndash; [[Étienne Jodelle]], bardd a dramodydd, 41<ref>{{cite book|author=Harry S. Ashmore|title=Encyclopaedia Britannica: A New Survey of Universal Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=yQ5GAQAAIAAJ|year=1961|publisher=Encyclopaedia Britannica|page=80|language=en}}</ref> *[[27 Hydref]] &ndash; [[Laurentius Petri]], archesgob Sweden, 74<ref>{{cite book|author=August Strindberg|title=Mäster Olof: prosaupplagan skådespel i fem akter|url=https://books.google.com/books?id=0Us8AQAAMAAJ|year=1921|publisher=A. Bonniers|page=xx|language=en}}</ref> *''yn ystod y flwyddyn'' &ndash; [[Richard Bulkeley (bu farw 1573)|Richard Bulkeley]], gwleidydd, ''tua'' 48<ref>{{cite book|title=Bye-gones: Relating to Wales and the Border Counties|url=https://books.google.com/books?id=iowVAAAAYAAJ|year=1895|publisher=Printed at the Caxton workd|page=12|language=en}}</ref> ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:1573| ]] drhyd5hmtejtjaapdta84egiwuxddsu Terfysg Paris 1968 0 7182 15668772 10911732 2026-10-21T15:56:36Z Adda'r Yw 251 cat 15668772 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen lle | ynganiad = {{wikidata|property|P443}} }} [[Delwedd:Photographie d'étudiants à la Sorbonne- Archives nationales - SCAN001698.jpg|bawd|350px|Myfyrwyr yn protestio y tu allan i'r Sorbonne, Paris, 3 Mai 1968]] Dechreuodd '''Terfysg Paris 1968''' ym Mai 1968 wrth i fyfyrwyr brotestio ar y strydoedd yn erbyn gor wario ar amddiffyn gan fynnu mwy o wariant ar addysg. Cefnogwyd y myfyrwyr gan y gweithwyr a chafwyd streic cyffredinol yn erbyn Arlywydd Ffrainc, [[Charles de Gaulle]]. Bu rhaid iddo gyfaddawdu gan addo i'r myfyrwyr y byddai yna ddiwygiadau a lleiafswm cyflog i'r gweithwyr. {{eginyn hanes Ffrainc}} [[Categori:1968 yn Ffrainc]] [[Categori:Gwleidyddiaeth yr adain chwith]] [[Categori:Hanes Paris]] [[Categori:Protestiadau myfyrwyr]] [[Categori:Protestiadau yn Ffrainc]] [[Categori:Streiciau]] [[Categori:Terfysgoedd yr 20fed ganrif yn Ffrainc|Paris 1968]] 8z2zgfxhoncyiuwgwhx9yqpkzsmvd1c Deddf yr Iaith Gymraeg 1993 0 7235 15668717 14581522 2026-10-21T12:00:20Z Welbru 69440 15668717 wikitext text/x-wiki {{Pethau|gwladwriaeth=[[Cymru]]|suppressfields=iaith|olynwyd=Diwigiwyd gan [[Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011]]}} Deddf seneddol yw '''Deddf yr iaith Gymraeg 1993''',<ref>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1993/38/contents Welsh Language Act 1993<!-- Bot generated title -->]</ref> sydd yn ddeddf a basiwyd gan Senedd Sansteffan sydd yn rhoi i'r Gymraeg yr un statws a'r Saesneg yng Nghymru mor bell ag y mae'r sector gyhoeddus yn y cwestiwn. == Hanes == Roedd [[Deddf Uno]] 1536 a 1542 wedi deddfu mai Saesneg yn unig fyddai iaith y llysoedd a sefydliadau gweinyddol a chyhoeddus <ref>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo6/5-6/40/contents Welsh Courts Act 1942 (repealed 21.12.1993)<!-- Bot generated title -->]</ref> Roedd Deddf Llysoedd 1942 wedi rhoi yr hawl i ddefnyddio'r Gymraeg tra bod y siaradwr Cymraeg dan fantais wrth siarad Saesneg, ond roedd hyn yn cael ei ddiffinio yn gyfyng iawn. Gwrthdrôdd Deddf yr Iaith Gymraeg 1967 y deddfau hyn gan greu'r cysyniad o statws cyfartal rhwng y ddwy iaith.<ref>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1967/66/contents Welsh Language Act 1967 (repealed 21.12.1993)<!-- Bot generated title -->]</ref> O ganlyniad paratôdd rhai adrannau o'r Llywodraeth a rhai awdurdodau lleol ddeunydd Cymraeg, ac yn dilyn ymgyrch o ddifrodi arwyddion codwyd rhai arwyddion dwyieithog. == Darpariaeth y Ddeddf == Deddf Iaith 1993 a roddodd statws cyfatal i'r Gymraeg a'r Saesneg cyhyd a'i bod yn rhesymol, o ran awdurdodau lleol, cyrff cyhoeddus, y llysoedd a'r Llywodraeth. Prif ofynion y ddeddf oedd: * gorfodi cyrff cyhoeddus yng Nghymru i ddarparu gwasanaethau drwy gyfrwng y Gymraeg ac i baratoi cynllun i ddangos sut maen nhw'n bwriadu defnyddio'r iaith * rhoi hawl i ddefnyddio'r Gymraeg mewn llys barn yng Nghymru * rhoi'r hawl i gwmnïau ac i elusennau ddefnyddio rhai dogfennau swyddogol yn Gymraeg heb gyfieithiad i'r Saesneg * creu [[Bwrdd yr Iaith Gymraeg]] i oruchwylio defnydd o'r iaith gan gyrff cyhoeddus ac i gymeradwyo cynlluniau iaith cyrff cyhoeddus Roedd y ddeddf yn rhoi hawl i [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]] benodi 15 aelod o'r Bwrdd. Gyda sefydliad [[Cynulliad Cenedlaethol Cymru]], mae'r hawl i benodi aelodau i'r Bwrdd wedi pasio i'r cynulliad. == Pwnc llosg == Mae’r ddeddf hon wedi bod yn bwnc llosg ers cyn ei derbyn. Cafodd y ddeddf ei phasio gan fwyafrif ond ni wnaeth mwyafrif [[Aelod Seneddol|ASau]] Cymru ei chefnogi. Yn wir, ni fyddai wedi llwyddo oni bai am gefnogaeth [[Ceidwadwyr]] o Loegr. Gwrthododd [[Rhodri Morgan]] gefnogi'r ddeddf ym [[1993]], gan ddweud: ''"The Government calls this a Welsh Language Bill, but it would be better described as a Welsh Language Quango Bill. What one could call a Quango for the lingo ...... We shall be abstaining tonight because we hope to have the opportunity before long to do the job properly. That will be done when we revisit the question of a Welsh language messure when we are in Government." '' Yn y [[1990au|nawdegau]], cyfeiriwyd ati fel enghraifft glasurol pam bod angen [[datganoli]] a chynulliad i Gymru. Beirniedir y ddeddf gan rai, yn enwedig [[Cymdeithas yr Iaith Gymraeg|Cymdeithas yr Iaith]] am nad oes gorfodaeth ar y sector breifat i gydymffurfio â’i gofynion. Mae [[Cymdeithas yr Iaith]] hefyd wedi beirniadu'r ddeddf yn llym am nad yw'n ymdrin â phroblemau cymunedau gwledig Cymraeg eu hiaith. == Gweler hefyd == *[[Deddf yr Iaith Gymraeg 1967]] *[[Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011|Mesur y Gymraeg 2011]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== *{{Eicon en}} [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1993/38/contents Testun Deddf Iaith 1993] {{Yr Iaith Gymraeg}} [[Categori:Deddfau Cymreig|Iaith Gymraeg 1993]] [[Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 1993]] [[Categori:Gwleidyddiaeth Cymru]] [[Categori:Hanes y Gymraeg]] [[Categori:Hawliau iaith]] [[Categori:1993 yng Nghymru]] m2mwr5nsl4fjhwjvfjh7pdnvyh531ik Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Seland Newydd 0 8051 15669004 13643676 2026-10-22T08:29:09Z Craigysgafn 40536 15669004 wikitext text/x-wiki {{Diweddaru}} Y '''Crysau Duon''' yw'r enw a ddefnyddir ar gyfer tîm [[rygbi'r undeb]] cenedlaethol [[Seland Newydd]]. Defnyddiwyd y term am y tro cyntaf yn ystod taith 1905-06 i [[Ynysoedd Prydain]] gan y tîm cenedlaethol cyntaf o Seland Newydd. Maent yn gwisgo yn gyfangwbl mewn du ar y maes chwarae, gyda rhedynnen arian ar y crys. Cyn dechrau'r gêm mae'n draddodiad fod y tîm yn perfformio'r ''[[haka]]'', sef dawns ryfel draddodiadol y [[Maori]]. Mae'n medru bod yn brofiad i ddychryn gwrthwynebwyr. Mae'r Crysau Duon bob amser ymhlith y timau cryfaf yn y byd, a maen nhw wedi ennill [[Cwpan Rygbi'r Byd]] tair waith, yn 1987, 2011 a 2015, y rhif fwyaf o deitlau yn hanes y gystadleuaeth. Maent yn cystadlu bob blwyddyn yn erbyn [[Awstralia]] a [[De Affrica]] ym [[Pencampwriaeth y Tair Gwlad|Mhencampwriaeth y Tair Gwlad]], a'r Crysau Duon enillodd y gystadleuaeth hon yn [[2005]]. ==Canylyniadau== :(cywir ar 26 Tachwedd 2016):<ref name="ABrecord">{{cite web| url=http://stats.allblacks.com |publisher= All Blacks |title=All Blacks test match Record since first test match |accessdate=22 Hydref 2016}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! style="width:180px;"| Gwrthwynebydd ! style="width:50px;"| Chwaraewyd ! style="width:50px;"| Ennill ! style="width:50px;"| Colli ! style="width:50px;"| Cydradd ! style="width:50px;"| % Ennill ! style="width:50px;"| Dros ! style="width:50px;"| Aga ! style="width:50px;"| Gwahan |- | {{ru|ARG}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol yr Ariannin|24]] || 23 || 0 || 1 || 95.83% || 974 || 333 || +641 |- | {{ru|AUS}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Awstralia|158]] || 109 || 42 || 7 || 68.99% || 3268 || 2187 || +1081 |- | {{noflag|[[British and Irish Lions]]}} || [[Y Llewod Prydeinig a Gwyddelig|38]] || 29 || 6 || 3 || 76.32% || 634 || 345 || +289 |- | {{ru|CAN}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100.00% || 313 || 54 || +259 |- | {{ru|ENG}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Lloegr|40]] || 32 || 7 || 1 || 80.00% || 969 || 560 || +409 |- | {{ru|FIJ}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100.00% || 364 || 50 || +314 |- | {{ru|FRA}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Ffrainc|57]] || 44 || 12 || 1 || 77.19% || 1431 || 745 || +686 |- | {{ru|GEO}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100.00% || 43 || 10 || +33 |- | {{ru|IRE}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Iwerddon|30]] || 28 || 1 || 1 || 93.33% || 862 || 359 || +503 |- | {{ru|ITA}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol yr Eidal|13]] || 13 || 0 || 0 || 100.00% || 754 || 128 || +626 |- | {{ru|JPN}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100.00% || 282 || 30 || +252 |- | {{ru|NAM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100.00% || 58 || 14 || +44 |- | {{noflag|Ynysoedd y Môr Tawel}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100.00% || 41 || 26 || +15 |- | {{ru|POR}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100.00% || 108 || 13 || +95 |- | {{ru|ROU}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100.00% || 99 || 14 || +85 |- | {{ru|SAM}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100.00% || 333 || 72 || +261 |- | {{ru|SCO}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol yr Alban|30]] || 28 || 0 || 2 || 93.33% || 900 || 332 || +568 |- | {{ru|RSA}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol De Affricaa|93]] || 55 || 35 || 3 || 59.14% || 1863 || 1458 || +405 |- | {{ru|TON}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100.00% || 326 || 35 || +291 |- | {{ru|USA}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100.00% || 171 || 15 || +156 |- | {{ru|WAL}} || [[Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru|33]] || 30 || 3 || 0 || 90.91% || 1037 || 356 || +681 |- | {{noflag|XV y Byd}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66.67% || 94 || 69 || +25 |- class="sortbottom" ! Cyfanswm !! 552 !! 426 !! 107 !! 19 !! 77.17% !! 14924 !! 7205 !! +7719 |} == Rhai chwaraewyr enwog == <table> <tr> <td valign=top width=30%> * [[Zinzan Brooke]] * [[Daniel Carter]] * [[Don Clarke]] * [[Jerry Collins]] * [[Grant Fox]] * [[Doug Howlett]] * [[Brian Lochore]] * [[Jonah Lomu]] * [[Richie McCaw]] * [[Colin Meads]] * [[Andrew Mehrtens]] * [[Mils Muliaina]] * [[Joe Rokocoko]] * [[Tana Umaga]] * [[Wilson Whineray]] </td> </tr> </table> ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Timau rygbi'r undeb cenedlaethol|Seland Newydd]] [[Categori:Rygbi'r undeb yn Seland Newydd]] pwurese72k6f62z8vascd5wq59r0klg Hindŵaeth 0 9439 15669024 15246983 2026-10-22T10:09:38Z Craigysgafn 40536 tacluso cyfeiriadau 15669024 wikitext text/x-wiki {{Pethau| suppressfields= | fetchwikidata = ALL }} '''Hindŵaeth''' yw [[crefydd]] gynhenid [[isgyfandir India]] a phrif grefydd [[India]] ei hun heddiw. Mae’n un o'r crefyddau hynaf a gychwynnodd ryw bedair mil o flynyddoedd yn ôl. Bydd rhai o ddilynwyr y grefydd hon yn addoli un duw yn unig, ond bydd eraill yn addoli llawer. Y duw pwysicaf oll yw [[Brahman]], ond nid yw’n bosibl i neb ei addoli yn uniongyrchol; mae’n rhaid agosáu ato drwy gyfrwng duwiau eraill megis [[Brahma]] y Creawdwr, [[Shiva|Sifa]] y Dinistriwr neu [[Vishnu|Fisnw]] y Ceidwad sydd hefyd yn dduw cariad. Cred yr Hindŵ fod gan ddyn [[atman]] oddi wrth [[Brahman]], sef yr [[enaid]] tragwyddol sydd yn llifo drwy bob math o fywyd, boed anifail neu lysieuyn. Gall yr enaid hwn gael ei aileni mewn gwahanol ffurfiau dro ar ôl tro yn unol â chyfundrefn o wobrwyo a chosbi a elwir [[karma]]. Os bu bywyd dyn yn ddrwg, mae'n debyg mai fel planhigyn neu anifail y bydd ei enaid yn ailymddangos, a bydd yn rhaid i’r enaid wneud hyn sawl gwaith cyn cael trigo mewn corff dynol eilwaith. Os bu bywyd dyn yn un da a rhinweddol, bydd ei enaid yn symud yn agosach at yr hapusrwydd a ddaw o fod gyda [[Brahman]]. Maent hefyd yn addoli mewn [[Mandir]], sef math o [[teml|deml]]. ==Yn fyr== Mae Hindŵaeth hefyd yn ''dharma'', sef ffordd o fyw. Hi yw trydydd crefydd fwyaf y byd, gyda dros 1.2 biliwn o ddilynwyr, neu 15–16% o'r boblogaeth fyd-eang, a elwir yn Hindŵiaid. Mewn cymhariaeth, yr ail fwyaf yw Islam gydag 1.9 biliwn o ddilynwyr a Christnogaeth sydd a 2.4 biliwn o aelodau. [[File:Holi Festival of Colors Utah, United States 2013.jpg|bawd|310px|chwith|Dathlu 'Holi' yn Nheml Sri Radha Krishna Utah, [[Utah]], UDA (2013)]] Mae'r gair ''Hindŵ'' yn tarddu o'r gair [[Sansgrit]] ''Sindhu'' sef [[Afon Indus]]. Tra bod Hindŵaeth wedi cael ei alw'n grefydd hyna'r byd, mae llawer o ymarferwyr yn cyfeirio at eu crefydd fel Sanātana Dharma ({{lang-sa|सनातन धर्म|lit='the Eternal Dharma'}}; y Dharma Tragwyddol), sy'n cyfeirio at y syniad bod ei darddiad y tu hwnt i hanes dyn, fel sy'n cael ei ddatgan yn y testunau Hindŵaidd. Hunan-ddynodiad arall, er yn llai ffit,<ref name="SmithBK1998">{{Cite journal|last=Smith|first=Brian K.|title=Questioning Authority: Constructions and Deconstructions of Hinduism|journal=International Journal of Hindu Studies|volume=2|issue=3|pages=313–339|year=1998|doi=10.1007/s11407-998-0001-9|jstor=20106612}}</ref> yw ''Vaidika dharma'', y 'dharma sy'n gysylltiedig â'r [[Veda]].'<ref>{{Cite web|title=View Dictionary|url=https://sanskritdictionary.com/scans/?col=1&img=mw1022.jpg|access-date=2021-11-19|website=sanskritdictionary.com}}</ref> Mae Hindŵaeth yn system o feddwl amrywiol iawn, gydag athroniaethau a chysyniadau sy'n gyffredin i lawer o wledydd, [[defod]]au, systemau cosmolegol, safleoedd pererindod, ffynonellau testunol, [[metaffiseg]], mytholeg, yajna Vedig, [[ioga]], defodau agamic, ac adeiladu temlau, ymhlith pynciau eraill. Ymhlith y themâu amlwg yng nghredoau Hindŵaidd mae pedwar Puruṣārthas, nodau neu nodau priodol bywyd dynol; sef, dharma (moeseg / dyletswyddau), artha (ffyniant / gwaith), kama (dymuniadau / nwydau) a moksha (rhyddhad / rhyddid rhag y nwydau a chylch marwolaeth ac aileni),<ref name="Bilimoria 2007 p. 103">{{Harvard citation no brackets|Bilimoria|2007}}; see also {{Harvard citation no brackets|Koller|1968}}.</ref> yn ogystal â [[karma]] (gweithredu, bwriad a chanlyniadau) a [[Samsara|saṃsāra]] (cylch marwolaeth ac aileni). Mae Hindŵaeth yn pwysleisio dyletswyddau tragwyddol, fel gonestrwydd, ymatal rhag anafu bodau byw (''Ahiṃsā''), amynedd, goddefgarwch, hunan-ataliaeth, rhinwedd a thosturi ac eraill.<ref>{{Cite book|last=Dharma|first=Samanya|title=History of Dharmasastra|last2=Kane|first2=P. V.|volume=2|pages=4–5}} See also {{Harvard citation no brackets|Widgery|1930}}</ref> Mae arferion Hindŵaidd yn cynnwys defodau fel puja (addoli) a datganiadau, japa, myfyrdod ([[Dhyana mewn Hindŵaeth|dhyāna]]), defodau newid byd (''rites of passage'') sy'n deulu-ganolog, gwyliau blynyddol, ac ambell bererindod. Ynghyd ag arferion amrywiol fel [[ioga]], mae rhai [[Hindwiaid]] yn gadael eu byd cymdeithasol a'u heiddo materol ac yn cymryd rhan mewn Sannyasa (mynachaeth) gydol oes er mwyn cyflawni moksha.<ref name="ellinger70">{{Cite book|last=Ellinger|first=Herbert|url=https://books.google.com/books?id=pk3iAwAAQBAJ|title=Hinduism|publisher=Bloomsbury Academic|year=1996|isbn=978-1-56338-161-4|pages=69–70}}</ref> Mae testunau Hindŵaidd yn cael eu dosbarthu i ddau grŵp: Śruti ("clywed") a Smṛti ("cofio"), ''a'u prif ysgrythurau yw'r [[Veda]]'', yr ''[[Upanishadau|Upanishads]]'', y ''Purānas'', y ''[[Mahabharata|Mahābhārata]]'', y ''[[Ramayana|Rāmāyana]]'', a'r ''Āgamas''.<ref>{{Cite book|last=Zaehner|first=R. C.|url=https://books.google.com/books?id=eWuezQEACAAJ|title=Hindu Scriptures|publisher=Penguin Random House|year=1992|isbn=978-0-679-41078-2|pages=1–7}}</ref> Ceir chwe ysgol athroniaeth Hindŵ a elwir yn āstika, sy'n cydnabod awdurdod y Vedas, sef Sānkhya, Ioga, Nyāya, Vaisheshika, Mimāmsā a Vedanta .<ref name="Matthew Clarke 2011 28">{{Cite book|last=Clarke|first=Matthew|url=https://books.google.com/books?id=DIvHQc0-rwgC&pg=PA28|title=Development and Religion: Theology and Practice|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2011|isbn=978-0-85793-073-6|page=28|access-date=11 Chwefror 2015}}</ref><ref>{{Cite book|editor-last=Holberg|editor-first=Dale|title=Students' Britannica India|year=2000|volume=4|publisher=Encyclopædia Britannica India|isbn=978-0-85229-760-5|page=316}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nicholson|first=Andrew|title=Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-231-14987-7|pages=2–5}}</ref> Mae'r gronoleg Puranig yn cyflwyno achau o filoedd o flynyddoedd, gan ddechrau gyda'r ''rishis'' Vedig, ond mae ysgolheigion yn ystyried Hindŵaeth fel ymasiad neu synthesis o orthopraxy Brahmanaidd gyda diwylliannau Indiaidd amrywiol, â gwreiddiau amrywiol a dim sylfaenydd penodol. Daeth y synthesis Hindŵaidd hwn i'r amlwg ar ôl y cyfnod Vedic, rhwng c. 500 –200 BCE ac c. 300 CE, yng nghyfnod yr [[Hanes India|Ail Drefoli]] a chyfnod clasurol cynnar Hindŵaeth, pan gyfansoddwyd yr Epics a'r Purānas cyntaf. Ffynnodd yn y cyfnod canoloesol, gyda dirywiad Bwdhaeth yn India. Ar hyn o bryd, y pedwar enwad mwyaf o fewn Hindŵaeth yw Vaishnavism, Shaivism, Shaktism a Smartism. Mae ffynonellau awdurdod a gwirioneddau tragwyddol yn y testunau Hindŵaidd yn chwarae rhan bwysig, ond ceir traddodiad Hindŵaidd cryf hefyd o gwestiynu awdurdod er mwyn dyfnhau dealltwriaeth o'r gwirioneddau hyn a datblygu'r traddodiad ymhellach.<ref name="frazierintrop2">{{Cite book|last=Frazier|first=Jessica|url=https://archive.org/details/continuumcompani00fraz|title=The Continuum companion to Hindu studies|date=2011|publisher=Continuum|isbn=978-0-8264-9966-0|location=London|pages=[https://archive.org/details/continuumcompani00fraz/page/n15 1]–15}}</ref> Hindŵaeth yw'r ffydd a broffesir fwyaf eang yn India, Nepal a Mauritius. Mae nifer sylweddol o gymunedau Hindŵaidd i'w cael yn [[Hindŵaeth yn Ne-ddwyrain Asia|Ne-ddwyrain Asia]] gan gynnwys yn [[Bali]], [[Indonesia]],<ref>{{Cite web|title=Peringatan|url=https://sp2010.bps.go.id/index.php/page/warning|website=sp2010.bps.go.id}}</ref> y [[Y Caribî|Caribî]], [[Gogledd America]], Ewrop, Oceania, Affrica, a rhanbarthau eraill .<ref>{{Cite book|last=Vertovec|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=FRVTAQAAQBAJ|title=The Hindu Diaspora: Comparative Patterns|publisher=Routledge|year=2013|pages=1–4, 7–8, 63–64, 87–88, 141–143}}</ref> == Diffiniadau == Mae Hindŵaeth yn cynnwys amrywiaeth o syniadau ar [[ysbrydolrwydd]] a thraddodiadau, ond nid oes ganddo drefn eglwysig, dim awdurdod crefyddol diamheuol, dim corff llywodraethu, dim proffwyd/i nac unrhyw lyfr sanctaidd penodol. Gall Hindŵiaid ddewis bod yn [[Amldduwiaeth|amldduwiol]], [[Pantheistiaeth|pantheistig]], panentheistig, pandeistig, henotheistig, [[Undduwiaeth|monotheistig]], monistig, [[Agnosticiaeth|agnostig]], [[Anffyddiaeth|anffyddiol]] neu [[Dyneiddiaeth|ddyneiddiol]].<ref name="Lipner2009p8">{{Harvard citation no brackets|Lipner|2009}} </ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict|publisher=Academic Press|year=2008|editor-last=Kurtz|editor-first=Lester}}</ref><ref>MK Gandhi, ''[http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive}}'', Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man Mai not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> Yn ôl Doniger, "mae syniadau am holl brif faterion ffydd a ffordd o fyw - llysieuaeth, di-drais, cred mewn aileni, hyd yn oed [[Y drefn gastiau yn India|cast]] - yn destunau dadl, ac nid [[dogma]]." Oherwydd yr ystod eang o draddodiadau a syniadau a gwmpesir gan y term Hindŵaeth, mae'n anodd dod o hyd i ddiffiniad cynhwysfawr. Mae'r grefydd "yn gwadu ein hawydd i'w diffinio a'i chategoreiddio". Diffiniwyd Hindŵaeth yn amrywiol fel crefydd, fel traddodiad crefyddol, ac fel set o gredoau crefyddol, ac fel "ffordd o fyw". O safbwynt geirfa'r Gorllewin, cyfeirir at Hindŵaeth fel 'crefydd', ond yn India, caiff ei diffinio'n amlach fel ''dharma'', sy'n ehangach na ''chrefydd'' y Gorllewin.<ref>{{Harvard citation no brackets|Radhakrishnan|Moore|1967|p=3}}; {{Harvard citation no brackets|Witzel|2003|p=68}}</ref> Mae'r astudiaeth o India, ei diwylliannau a'i chrefyddau, a'r diffiniad o "Hindŵaeth", wedi cael eu llunio gan fuddiannau [[gwladychiaeth]] a chan syniadau Gorllewinol am grefydd. Ers y [[1990au]], mae'r dylanwadau hyn wedi bod yn destun dadl ymhlith ysgolheigion Hindŵaidd,{{Refn|Sweetman mentions: * {{harvnb|Halbfass|1988}}, ''India and Europe'' * {{harvnb|Sontheimer|1989}}, ''Hinduism Reconsidered'' * [[Ronald Inden]], ''Imagining India'' * [[Carol Breckenridge]] and [[Peter van der Veer]], ''Orientalism and the Postcolonial Predicament'' * Vasudha Dalmia and [[Heinrich von Stietencron]], ''Representing Hinduism'' * [[S.N. Balagangadhara]], ''The Heathen in his Blindness...'' * [[Thomas Trautmann]], ''Aryans and British India'' * {{harvnb|King|1999}}, ''Orientalism and religion''}} ac maent hefyd wedi beirniadu gogwydd y gorllewin ar India.{{Refn|See [[Rajiv Malhotra]] and [[Being Different]] for a critic who gained widespread attention outside the academia, [[Invading the Sacred]], and [[Hindu studies]].}} ==== Diffiniadau cyfreithiol ==== Diffinnir Hindŵaeth yng Nghyfraith India fel us sy'n: "Derbyn y [[Veda]] gyda pharch; cydnabyddiaeth o'r ffaith bod y modd neu'r ffyrdd i [[Moksha]] yn amrywiol; a sylweddoliad o'r gwir bod nifer y duwiau i'w haddoli yn fawr".<ref>{{Cite book|last=Derrett|first=J.|last2=Duncan|first2=M.|title=Dharmaśāstra and juridical literature|date=1973|publisher=Harrassowitz|location=Wiesbaden|oclc=1130636}}</ref> === Barn ysgolheigaidd === Bathwyd y term ''Hindŵaeth'' yn ethnograffeg y Gorllewin yn y [[18g]],<ref name="Sweetman2003">{{Cite book|last=Sweetman|first=Will|title=Mapping Hinduism: 'Hinduism' and the Study of Indian Religions, 1600–1776|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2003|pages=163, 154–168}}</ref> ac mae'n cyfeirio at ymasiad neu synthesis amrywiol ddiwylliannau a thraddodiadau Indiaidd, gyda gwreiddiau amrywiol a dim sylfaenydd. Daeth y synthesis Hindŵaidd hwn i'r amlwg ar ôl y cyfnod [[Veda|Vedig]], rhwng c. 500 –200 [[CC]] a c. [[300|300 OC]], yng nghyfnod yr [[Hanes India|Ail Drefoli]] a chyfnod clasurol cynnar Hindŵaeth, pan gyfansoddwyd yr Epics a'r Puranas cyntaf. Ffynnodd yn y cyfnod canoloesol, gyda dirywiad Bwdhaeth yn India. Mae goddefgarwch Hindŵaeth i amrywiadau mewn cred a'i ystod eang o draddodiadau yn ei gwneud hi'n anodd ei ddiffinio fel crefydd yn ôl diffiniadau traddodiadol y gorllewin. == Amrywiaeth ac undod == === Amrywiaeth === [[Delwedd:Ganapati.1..JPG|bawd| [[Ganesha]] yw un o'r duwiau mwyaf adnabyddus a mwyaf addoledig yn y pantheon Hindŵaidd.]] Mae credoau Hindŵaidd yn helaeth ac yn amrywiol iawn, ac felly cyfeirir at Hindŵaeth yn aml fel teulu o grefyddau yn hytrach nag un grefydd.<ref>{{Cite web|title=Hinduism|url=https://www.history.com/topics/religion/hinduism|access-date=2020-04-23|website=HISTORY|archivedate=29 Rhagfyr 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201229174138/https://www.history.com/topics/religion/hinduism}}</ref> O fewn pob crefydd yn y teulu hwn o grefyddau, mae yna wahanol ddiwinyddiaeth, arferion, a thestunau cysegredig.<ref>{{Cite web|title=Basics of Hinduism|publisher=Kauai's Hindu Monastery|url=https://www.himalayanacademy.com/readlearn/basics/fourteen-questions/|access-date=2020-04-23|archivedate=29 Rhagfyr 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201229174156/https://www.himalayanacademy.com/readlearn/basics/fourteen-questions/}}</ref><ref>{{Cite book|last=Dasgupta|first=Surendranath|title=A history of Indian philosophy (part 1)|last2=Banarsidass|first2=Motilall|year=1992|page=70}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chande|first=M.B.|title=Indian Philosophy in Modern Times|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2000|page=277}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Culp|first=John|date=2008-12-04|title=Panentheism|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/panentheism/|access-date=29 Rhagfyr 2020|archive-date=29 Rhagfyr 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174122/https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/panentheism/}}</ref><ref>{{Cite web|date=2004-06-15|title=Is Hinduism monotheistic?|website=The Oxford Centre for Hindu Studies|url=https://ochs.org.uk/news/hinduism-monotheistic|access-date=2020-04-23|archivedate=29 Rhagfyr 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201229174152/https://ochs.org.uk/news/hinduism-monotheistic}}</ref> Nid oes gan Hindŵaeth "system gred unedig wedi'i hamgodio mewn datganiad o ffydd neu gredo", ond yn hytrach mae'n derm ymbarél sy'n cynnwys lluosogrwydd ffenomenau crefyddol India.<ref>{{Cite book|last=Smith|first=W. C.|year=1962|url=https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC|title=The Meaning and End of Religion|location=San Francisco|publisher=Harper and Row|page=65|access-date=27 Hydref 2015}}</ref> Yn ôl Goruchaf Lys India, {{Dyfyniad|Yn wahanol i grefyddau eraill yn y Byd, nid yw'r grefydd Hindŵaidd yn hawlio un Proffwyd, nid yw'n addoli unrhyw un Duw, nid yw'n credu mewn unrhyw un cysyniad athronyddol ac nid yw'n dilyn unrhyw un ddefod neu berfformiad/au crefyddol; mewn gwirionedd, nid yw'n bodloni nodweddion traddodiadol crefydd na chredo. Mae'n ffordd o fyw a dim byd mwy ".}} === Undod === Er gwaethaf y gwahaniaethau, mae yna ymdeimlad o undod hefyd. Mae'r rhan fwyaf o draddodiadau Hindŵaidd yn parchu corff o lenyddiaeth grefyddol neu gysegredig, y [[Veda]]s,{{Sfn|Nicholson|2010}} er bod eithriadau.{{Sfn|Flood|1996}} Mae'r testunau hyn yn ein hatgoffa o'r dreftadaeth ddiwylliannol hynafol ac maent yn destun balchder i Hindŵiaid,<ref name="andreapinkney" /><ref>{{Cite book|last=Haines|first=Jeffrey|title=Routledge Handbook of Religion and Politics|publisher=Routledge|year=2008|page=80}}</ref> gyda Louis Renou yn nodi "hyd yn oed yn y parthau mwyaf uniongred, mae'r parch i'r Vedas yn amlwg".<ref name="andreapinkney">{{Cite book|last=Pinkney|first=Andrea|title=Routledge Handbook of Religions in Asia|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-0-415-63503-5|editor-last=Turner|editor-first=Bryan|pages=31–32|editor-last2=Salemink|editor-first2=Oscar}}</ref> == Credoau == [[Delwedd:Halebid3.JPG|de|bawd| Cerflun ar banel wal yn [[Teml Hoysaleswara|nheml Hoysaleswara]] yn Halebidu, yn cynrychioli'r [[Trimurti]]: [[Brahma]], [[Shiva]] a [[Vishnu]]]] Mae themâu amlwg yng nghredoau Hindŵaidd yn cynnwys (ond heb fod yn gyfyngedig i) Dharma (moeseg / dyletswyddau), [[Samsara|saṃsāra]] (cylch parhaus ymglymiad mewn nwydau a'r enedigaeth, bywyd, marwolaeth ac aileni sy'n deillio o hynny), [[Karma]] (gweithredu, bwriad, a chanlyniadau ), moksha (rhyddhad rhag ymlyniad a saṃsāra), a'r amrywiol [[ioga]]s (llwybrau neu arferion). === Purusharthas === Mae Purusharthas yn cyfeirio at amcanion bywyd dynol. Mae meddwl Clasurol Hindŵaidd yn derbyn pedwar nod neu nod cywir ym mywyd dynol, a elwir yn Puruṣārthas:<ref name="Bilimoria 2007 p. 103">{{Harvard citation no brackets|Bilimoria|2007}}; see also {{Harvard citation no brackets|Koller|1968}}.</ref> * Dharma * Artha * Kama * Moksha ==== Dharma (cyfiawnder, moeseg) ==== Ystyrir Dharma fel y nod mwyaf blaenllaw mewn Hindŵaeth.<ref>{{Cite book|last=Flood|first=Gavin|title=The Fruits of Our Desiring|url=https://archive.org/details/fruitsofourdesir0000unse|year=1996a|isbn=978-1-896209-30-2|editor-last=Lipner|editor-first=Julius|pages=[https://archive.org/details/fruitsofourdesir0000unse/page/n31 16]–21|chapter=The meaning and context of the Purusarthas}}</ref> Mae'r cysyniad o dharma yn cynnwys ymddygiadau yr ystyrir eu bod yn unol ag [[rta]], y drefn sy'n gwneud bywyd a bydysawd yn bosibl, ac mae'n cynnwys dyletswyddau, hawliau, deddfau, ymddygiad, rhinweddau a "ffordd gywir o fyw".<ref name="tce">{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-7876-5015-5|edition=6th|chapter=Dharma}}</ref> Mae dharma Hindŵaidd yn cynnwys dyletswyddau crefyddol, hawliau moesol a dyletswyddau pob unigolyn, ynghyd ag ymddygiadau sy'n galluogi trefn gymdeithasol, ymddygiad cywir, a rhai rhinweddol.<ref name="tce" /> Dharma, yn ôl Van Buitenen,<ref name="vanbuitenen">{{Cite journal|last=Van Buitenen|first=J. A. B.|date=Ebrill–Gorffennaf 1957|title=Dharma and Moksa|url=https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_april-july-1957_7_1-2/page/33|journal=Philosophy East and West|volume=7|issue=1/2|pages=33–40|doi=10.2307/1396832|jstor=1396832}}</ref> yw'r hyn y mae'n rhaid i bob bod dynol presennol ei dderbyn a'i barchu i gynnal cytgord a threfn yn y byd.<ref name="vanbuitenen" /> ==== Artha (bywoliaeth, cyfoeth) ==== Artha yw'r ymgais rhinweddol i gael cyfoeth materol, bywoliaeth, rhwymedigaethau a ffyniant economaidd. Mae'n cynnwys bywyd gwleidyddol, diplomyddiaeth a lles materol. Mae'r cysyniad artha yn cynnwys yr holl "ffyrdd o fyw", gweithgareddau ac adnoddau sy'n galluogi person i fod mewn cyflwr arbennig: cyfoeth, gyrfa a diogelwch ariannol.{{Sfn|Koller|1968}} Mae mynd ar drywydd artha yn iawn yn cael ei ystyried yn nod pwysig ym mywyd dynol mewn Hindŵaeth.{{Sfn|Lochtefeld|2002a}}<ref name="bruces">Bruce Sullivan (1997), ''Historical Dictionary of Hinduism'', {{ISBN|978-0-8108-3327-2}}, pp. 29–30</ref> ==== Kāma (pleser y synhwyrau) ==== Mae Kāma (Sansgrit, [[Pali]]: काम) yn golygu awydd, awch, dymuniad, angerdd, hiraeth, pleser y synhwyrau, mwynhad esthetig bywyd, hoffter, neu gariad, gyda neu heb yr ochr rhywiol.<ref>{{Cite journal|last=Macy|first=Joanna|year=1975|title=The Dialectics of Desire|journal=Numen|volume=22|issue=2|pages=145–60|doi=10.2307/3269765|jstor=3269765}}</ref> Mewn Hindŵaeth, mae kama yn cael ei ystyried yn nod hanfodol ac iach ym mywyd dynol cyn belled nad yw'r person yn aberthu dharma, artha a moksha.<ref>See: </ref> ==== Mokṣa (rhyddhad, rhyddid rhag saṃsāra) ==== Moksha ({{Lang-sa|मोक्ष|translit=mokṣa}}; Mokṣa) neu '''mukti''' ({{Lang-sa|मुक्ति|links=no}}) yw'r nod eithaf, pwysicaf yn Hindŵaeth. Ar un ystyr, mae moksha yn gysyniad sy'n gysylltiedig â rhyddhau rhag tristwch, dioddefaint a saṃsāra (cylch aileni genedigaeth). Gelwir rhyddhau o'r cylch hwn, ar ôl bywyd, yn enwedig yn ysgolion damcaniaethol Hindŵaeth yn moksha.<ref name="vanbuitenen"/><ref>{{Cite book|last=Long|first=J. Bruce|title=The concepts of human action and rebirth in the Mahabharata|url=https://archive.org/details/karmarebirthincl0000unse|publisher=University of California Press|year=1980|editor-last=O'Flaherty|editor-first=Wendy D.|chapter=2 Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions}}</ref> Ystyrir marwolaeth yn ddibwys mewn perthynas â'r Hunan cosmig.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=58UZWWzqglMC|title=Hindu spirituality - Volume 25 of Documenta missionalia|publisher=Editrice Pontificia Università Gregoriana|year=1999|page=1|access-date=29 Rhagfyr 2020}}</ref> === Karma a saṃsāra === Mae [[Karma]] yn cyfieithu'n llythrennol fel ''gwaith'', neu ''weithred'',<ref>{{Cite book|last=Apte|first=Vaman S|url=https://archive.org/details/studentsenglishs00apte_271|title=The Student's English-Sanskrit Dictionary|publisher=Motilal Banarsidas|year=1997|location=Delhi}}</ref> ac mae hefyd yn cyfeirio at theori [[Veda|Vedig]] o "gyfraith foesol achos ac effaith".<ref>{{Cite book|last=Smith|first=Huston|year=1991|title=The World's Religions: Our Great Wisdom Traditions|location=San Francisco|publisher=Harper|page=64|url=https://archive.org/details/worldsreligions000smit}}</ref><ref>Karl Potter (1964), "The Naturalistic Principle of Karma", ''Philosophy East and West'', Vol. 14, No. 1 (Ebrill 1964), pp. 39–49</ref> Mae'r theori yn gyfuniad o (1) achosiaeth a all fod yn foesegol neu'n an-foesegol; (2) moeseg, hynny yw gweithredoedd da neu ddrwg sy'n arwain at ganlyniadau; a (3) aileni.<ref name="wdointro">Wendy D. O'Flaherty (1980), ''Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions'', University of California Press,, tt.xi–xxv, 3–37</ref> Dehonglir theori Karma fel un sy'n egluro amgylchiadau presennol unigolyn gan gyfeirio at ei weithredoedd yn y gorffennol. Gall y gweithredoedd hyn a'u canlyniadau fod ym mywyd cyfredol unigolyn, neu, yn ôl rhai ysgolion Hindŵaidd, ym mywydau'r gorffennol.<ref name="wdointro" /><ref>Karl Potter (1980), in ''Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions'' (O'Flaherty, Editor), University of California Press, tt.241–267</ref> Gelwir y cylch hwn o eni, bywyd, marwolaeth ac aileni yn ''[[Samsara|saṃsāra]]''. Credir bod rhyddhau o saṃsāra trwy moksha yn sicrhau hapusrwydd a [[heddwch]] parhaol.{{Sfn|Radhakrishnan|1996}}<ref>{{Cite book|last=Vivekananda|first=Swami|title=Jnana Yoga|publisher=Kessinger Publishing|year=2005|isbn=978-1-4254-8288-6|pages=301–302}} (8th Printing 1993)</ref> Mae ysgrythurau Hindŵaidd yn dysgu bod y dyfodol yn swyddogaeth o ymdrech ddynol gyfredol sy'n deillio o ewyllys rydd a gweithredoedd dynol yn y gorffennol sy'n gosod yr amgylchiadau.<ref>{{Cite book|last=Chapple|first=Christopher Key|url=https://books.google.com/books?id=QSrzLfyHvxYC&q=Karma+and+Creativity|title=Karma and Creativity|date=1986-01-01|publisher=SUNY Press|pages=60–64}}</ref> === Y cysyniad o Dduw === Mae Hindŵaeth yn system amrywiol o feddwl gydag amrywiaeth eang o gredoau;<ref name="Lipner2009p8">{{Harvard citation no brackets|Lipner|2009}} </ref><ref>{{Cite book|last=Chakravarti|first=Sitansu|title=Hinduism, a way of life|publisher=Motilal Banarsidass|year=1991|isbn=978-81-208-0899-7|url=https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71|page=71|access-date=29 Rhagfyr 2020|archive-date=13 Ebrill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170413105302/https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71|url-status=live}}</ref><ref "web">{{Cite encyclopedia|last=Smart|first=Ninian|year=2007|title=Polytheism|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/eb/article-38143/polytheism|access-date=5 Gorffennaf 2007|archive-date=10 Awst 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60pyc0FDi?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/469156/polytheism|url-status=live}}</ref> mae ei gysyniad o Dduw yn gymhleth ac yn dibynnu ar bob unigolyn a'r traddodiad a'r athroniaeth a ddilynir. Cyfeirir ato weithiau fel henotheistig (h.y., yn ymwneud ag ymroddiad i dduw sengl wrth dderbyn bodolaeth eraill), ond mae unrhyw derm o'r fath yn llawer rhy syml.{{Sfn|Michaels|2004}}<ref>{{Cite web|last=Gill|first=N.S|title=Henotheism|url=http://ancienthistory.about.com/cs/egyptmyth/g/henotheism.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070317151629/http://ancienthistory.about.com/cs/egyptmyth/g/henotheism.htm|archivedate=17 Mawrth 2007|access-date=5 Gorffennaf 2007|publisher=[[About.com|About, Inc]]}}</ref> Mae'r ''[[Nasadiya Sukta]]'' (''Emyn y Creu'') o'r ''[[Rig Veda]]'' yn un o'r testunau cynharaf {{Sfn|Flood|1996}} sy'n "dangos ymdeimlad o ddyfalu metaffisegol" am yr hyn a greodd y bydysawd, y cysyniad o dduw (iau) Yr Un, ac a yw hyd yn oed Yr Un yn gwybod sut y daeth y bydysawd i fodolaeth.<ref>{{Harvard citation no brackets|Flood|1996}}; {{Harvard citation no brackets|Kramer|1986}}</ref> Mae'r ''Rig Veda yn'' canmol nifer o dduwdodau (neu fân dduwiau), dim un ohonyn nhw'n uwchraddol nac yn israddol, mewn modd henotheistig.<ref>{{Cite book|last=Muller|first=Max|year=1878|title=Lectures on the Origins and Growth of Religions: As Illustrated by the Religions of India|publisher=Longmans Green & Co|pages=260–271}}<br /><br />{{Cite book|last=Wilkins|first=William Joseph|year=1882|title=Hindu Mythology: Vedic and Purānic|publisher=London Missionary Society|location=Calcutta|page=8|url={{Google books|ZBUHAAAAQAAJ|page=8|plain-url=yes}}}}</ref> Mae'r emynau yn cyfeirio dro ar ôl tro at Un Gwirionedd ac un Realaeth Eithaf. Dehonglwyd "Un Gwirionedd" o fewn llenyddiaeth Vedig, yn ysgolheictod yr oes fodern, fel undduwiaeth, monistiaeth, yn ogystal ag Egwyddorion Cudd y tu ôl i ddigwyddiadau a phrosesau mawr natur.<ref>{{Cite journal|last=Raghavendrachar|first=H.N.|year=1944|title=Monism in the Vedas|journal=The Half-yearly Journal of the Mysore University|volume=4|issue=2|pages=137–152|url=http://eprints.uni-mysore.ac.in/15675/1/12MONISMINTHEVEDAS.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206070146/http://eprints.uni-mysore.ac.in/15675/1/12MONISMINTHEVEDAS.pdf|archive-date=6 Chwefror 2015}}<br /><br />{{Cite journal|last=Werner|first=K.|year=1982|title=Men, gods and powers in the Vedic outlook|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland|volume=114|issue=1|pages=14–24|doi=10.1017/S0035869X00158575}}<br /><br />{{Cite journal|last=Coward|first=H.|year=1995|title=The Limits of Scripture: Vivekananda's Reinterpretation of the Vedas|journal=Journal of Hindu-Christian Studies|volume=8|issue=1|pages=45–47|doi=10.7825/2164-6279.1116}}</ref> Mae Hindwiaid yn credu bod gan bob creadur byw 'Yr Hunan' (tebyg i 'Enaid'). Gelwir y gwir "Hunan" hwn o bob person yn '''ātman''' . Credir bod yr Hunan yn dragwyddol.{{Sfn|Monier-Williams|1974}} Yn ôl diwinyddiaeth monistig / pantheistig (di-ddeuol) Hindŵaidd, mae'r Atman hwn yn wahanol i Brahman, yr ysbryd goruchaf neu'r ''Realiti Ultimate''.<ref name="bhaskaranandaessential">{{Harvard citation no brackets|Bhaskarananda|1994}}</ref> Nod bywyd, yn ôl ysgol Advaita, yw sylweddoli bod Hunan rhywun yn union yr un fath â Hunan y goruchaf, bod yr Hunan goruchaf yn bresennol ym mhopeth a phawb, mae'r holl fywyd yn rhyng-gysylltiedig ac mae undod ym mhob bywyd.{{Sfn|Vivekananda|1987}}<ref>John Koller, ''Routledge Companion to Philosophy of Religion'', gol. Chad Meister a Paul Copan (Routledge, 2012), tt.99–107</ref><ref>Lance Nelson, "Living liberation in Shankara and classical Advaita", yn ''Living Liberation in Hindu Thought'', gol. Andrew O. Fort a Patricia Y. Mumme (State University of New York Press, 19996), tt.38–39, 59 (n.105)</ref> Mae ysgolion deuistig (Dvaita a Bhakti) yn dehongli Brahman fel y Bod Goruchaf sydd ar wahân i'r Hunan unigol.<ref name="R Prasad 2009 pages 345-347">R Prasad (2009), A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals, Concept Publishing, {{ISBN|978-81-8069-595-7}}, pages 345–347</ref> Maent yn addoli'r Bod Goruchaf fel [[Vishnu]], [[Brahma]], [[Shiva]], neu Shakti, yn dibynnu ar y sect. Gelwir Duw yn ''Ishvara'', ''Bhagavan'', ''Parameshwara'', ''[[Deva (Hindŵaeth)|Deva]]'' neu ''Devi'', ac mae gan y termau hyn wahanol ystyron mewn gwahanol ysgolion Hindŵaeth.{{Sfn|Eliade|2009}}{{Sfn|Radhakrishnan|Moore|1967}}{{Sfn|Monier-Williams|2001}} == Prif draddodiadau == === Enwadau === [[Delwedd:Ganesha_pachayatana.jpg|bawd| Panchayatana Ganesha-ganolog ("pum duwdod", o'r traddodiad Smarta): [[Ganesha]] (canol) gyda [[Shiva]] (chwith uchaf), [[Parvati]] (dde uchaf), [[Vishnu]] (chwith isaf) a [[Surya]] (dde isaf). Mae gan yr holl dduwdodau hyn sectau ar wahân wedi'u cysegru iddynt hefyd.]] Nid oes gan Hindŵaeth awdurdod athrawiaethol canolog ac nid yw llawer o Hindwiaid sy'n ymarfer yn honni eu bod yn perthyn i unrhyw enwad neu draddodiad penodol.{{Sfn|Werner|2005|pp=13, 45}} Fodd bynnag, defnyddir pedwar enwad mawr mewn astudiaethau ysgolheigaidd: ''Vaishnavism'', ''Shaivism'', ''Shaktism'' a ''Smartism''.{{Sfn|Tattwananda|n.d.}}{{Sfn|Nath|2001}}{{Sfn|Flood|1996|pp=113, 134, 155–161, 167–168}}<ref name="lancenelson">{{Harvard citation|Espín|Nickoloff|2007|pp=562–563}}</ref> Mae'r enwadau hyn yn wahanol i'w gilydd, yn bennaf o ran y duwdod canolog a addolir, y traddodiadau a'r rhagolwg <ref name="sskumar">SS Kumar (2010), ''Bhakti – the Yoga of Love'', LIT Verlag Münster, {{ISBN|978-3-643-50130-1}}, pp. 35–36</ref> Mae enwadau Hindŵaeth, dywed Lipner, yn wahanol i'r rhai a geir ym mhrif grefyddau'r byd, oherwydd bod enwadau Hindŵaidd yn niwlog gydag unigolion yn ymarfer mwy nag un, ac mae'n awgrymu'r term "polyganolog Hindŵaidd". {{Sfn|Lipner|2009|pp=371–375}} == Arferion == === Defodau === [[Delwedd:(A)_Hindu_wedding,_Saptapadi_ritual_before_Agni_Yajna.jpg|de|bawd|Priodas yw'r ddefod bersonol fwyaf helaeth y mae oedolyn Hindŵaidd yn ymgymryd â hi yn ei fywyd. Mae priodas Hindŵaidd nodweddiadol yn cael ei gweinyddu cyn defod tân Vedig (gw. y llun).{{Sfn|Lochtefeld|2002a}}]] Mae'r rhan fwyaf o Hindwiaid yn cynnal defodau crefyddol gartref.<ref>{{Harvard citation no brackets|Muesse|2011}}. "rituals daily prescribe routine"</ref> Mae'r defodau'n amrywio'n fawr ymhlith ardaloedd, pentrefi ac unigolion. Nid ydyn nhw'n orfodol mewn Hindŵaeth. Dewis unigolyn yw natur a lle defodau. Mae rhai Hindwiaid defosiynol yn perfformio defodau dyddiol fel addoli ar doriad y wawr ar ôl cael bath (fel arfer mewn cysegr teulu, ac yn nodweddiadol mae'n cynnwys goleuo lamp ac yn cynnig bwydydd o flaen delweddau o'r duwiau), llefaru o sgriptiau crefyddol, canu bhajans (emynau defosiynol), [[ioga]], [[myfyrdod]], llafarganu [[mantra]]s ac eraill.{{Sfn|Heitzman|Worden|1996|pp=145–146}} Gwelir defodau Vedig gyda thân (''yajna'') a llafarganu emynau Vedig ar achlysuron arbennig, fel priodasau Hindŵaidd.<ref>{{Cite journal|last=Sharma|first=A|year=1985|title=Marriage in the Hindu religious tradition|journal=Journal of Ecumenical Studies|volume=22|issue=1|pages=69–80}}</ref> Mae digwyddiadau mawr eraill bywyd, fel defodau ar ôl [[marwolaeth]], yn cynnwys ''yajña'' a llafarganu [[Mantra|mantrâu]] Vedig.<ref>{{Cite web|title=Hindu Marriage Act, 1955|url=http://www.sudhirlaw.com/HMA55.htm|access-date=25 Mehefin 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070605133731/http://www.sudhirlaw.com/HMA55.htm|archivedate=5 Mehefin 2007}}</ref> Mae geiriau'r mantrâu yn "sanctaidd." Wrth eu defnyddio mewn defodau Vedig maent yn dod yn [[Dewiniaeth|synau hudol]], "yn ddull i gyrraedd y nod." Yn y persbectif Brahmanaidd, mae gan y synau eu hystyr eu hunain, ystyrir mantrâu yn "rythmau cyntefig cyntaf y greadigaeth", cyn y ffurfiau y maent yn cyfeirio atynt. Trwy eu llafarganu mae'r cosmos yn cael ei adfywio, "trwy fywiogi a maethu ffurfiau'r greadigaeth yn eu sylfaen. Cyn belled â bod purdeb y synau yn cael ei gadw, bydd adrodd y mantrâu yn effeithiol, ni waeth a yw bodau dynol yn deall eu hystyr disylwedd." === Gwyliau === [[Delwedd:Deepawali-festival.jpg|de|bawd| Mae gŵyl y goleuadau, [[Divali|Diwali]], yn cael ei dathlu gan Hindwiaid ledled y byd.]] [[Delwedd:Hindus_in_Ghana_celebrating_Ganesh_Chaturti.jpg|bawd|Hindwiaid yn Ghana yn dathlu Ganesh Chaturti]] Mae gwyliau Hindŵaidd (Sansgrit: ''Utsava'' ; yn llythrennol: "i godi'n uwch") yn seremonïau sy'n plethu bywyd unigol a chymdeithasol i dharma.<ref name="sandrarobinson" /><ref name="yustf">{{Cite book|last=Yust|first=Karen-Marie|title=Nurturing Child and Adolescent Spirituality|url=https://archive.org/details/nurturingchildad0000unse|publisher=Rowman & Littlefield|year=2005|isbn=978-0-7425-4463-5|page=[https://archive.org/details/nurturingchildad0000unse/page/234 234]|chapter=Sacred Celebrations|postscript=. See also Chapter 18.}}</ref> Mae gan Hindŵaeth lawer o wyliau trwy gydol y flwyddyn, lle mae'r dyddiadau'n cael eu gosod gan y calendr Hindŵaidd lunisolar, ac mae llawer ohonynt yn cyd-daro naill ai â'r lleuad lawn (''Holi'') neu'r lleuad newydd (''Diwali''), yn aml gyda newidiadau tymhorol.<ref name="denisecushf">{{Cite book|last=Robinson|first=Sandra|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000unse_t8y2|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0-7007-1267-0|editor-last=Cush|editor-first=Denise|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000unse_t8y2/page/907 907]}}</ref> Dim ond yn rhanbarthol y mae rhai gwyliau i'w cael ac maen nhw'n dathlu traddodiadau lleol, tra bod ambell un fel ''Holi'' a ''Diwali'' yn draws-Hindŵaidd.<ref name="denisecushf" /><ref>{{Cite book|last=Foulston|first=Lynn|title=Hindu Goddesses: Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/hindugoddessesbe0000foul|last2=Abbott|first2=Stuart|publisher=Sussex Academic Press|year=2009|isbn=978-1-902210-43-8|page=[https://archive.org/details/hindugoddessesbe0000foul/page/155 155]}}</ref> Mae'r gwyliau fel arfer yn dathlu digwyddiadau Hindŵaidd, gan gysylltu themâu ysbrydol a dathlu agweddau ar berthnasoedd dynol fel y berthynas agos Chwaer-Frawd dros ''ŵyl Raksha Bandhan'' (neu Bhai Dooj).<ref name="yustf" /><ref>{{Cite book|editor-last=Holberg|editor-first=Dale|title=Students' Britannica India|publisher=Encyclopædia Britannica (India)|year=2000|isbn=978-0-85229-760-5|volume=2|page=120|chapter=Festival calendar of India}}</ref> Mae'r un ŵyl weithiau'n nodi gwahanol straeon yn dibynnu ar yr enwad Hindŵaidd, ac mae'r dathliadau'n ymgorffori themâu rhanbarthol, amaethyddiaeth draddodiadol, celfyddydau lleol, cyfarfyddiadau teuluol, defodau a gwleddoedd Puja.<ref name="sandrarobinson">{{Cite book|last=Robinson|first=Sandra|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000unse_t8y2|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0-7007-1267-0|editor-last=Cush|editor-first=Denise|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000unse_t8y2/page/908 908]–912}}</ref><ref>{{Cite book|last=Frazier|first=Jessica|title=The Bloomsbury Companion to Hindu Studies|publisher=Bloomsbury Academic|year=2015|pages=255, 271–273}}</ref> === Pererindota === Mae llawer o ymlynwyr yn ymgymryd â [[Pererindod|phererindodau]], sydd yn hanesyddol wedi bod yn rhan bwysig o Hindŵaeth ac yn parhau felly heddiw. Ceir safleoedd pererindota yn ''Tirtha'', ''Kshetra'', ''Gopitha'' neu ''Mahalaya''. Enw'r broses neu'r siwrnai sy'n gysylltiedig â ''Tirtha'' yw ''Tirtha-yatra''. Yn ôl y testun Hindŵaidd ''Skanda Purana'', mae tri math i Tirtha: mae Jangam Tirtha i le y gellir ei symud o sadhu, rishi, guru. Mae Sthawar Tirtha i le na ellir ei symud, fel Benaras, Haridwar, Mynydd Kailash, afonydd sanctaidd; tra bod Manas Tirtha i le o feddwl, o wirionedd, elusen, amynedd, tosturi, neu'r Hunan.<ref>{{Cite book|last=Sharma|first=Krishan|last2=Sinha|first2=Anil Kishore|last3=Banerjee|first3=Bijon Gopal|url=https://books.google.com/books?id=RrkUMlsu_YIC|title=Anthropological Dimensions of Pilgrimage|publisher=Northern Book Centre|year=2009|pages=3–5}}</ref><ref>{{Cite book|last=Maw|first=Geoffrey Waring|url=https://books.google.com/books?id=IarXAAAAMAAJ|title=Pilgrims in Hindu Holy Land: Sacred Shrines of the Indian Himalayas|publisher=Sessions Book Trust|year=1997|page=7|access-date=5 Gorffennaf 2017}}</ref> Mae ''Tīrtha-yatra'', yn unrhyw beth sydd â gwerth salvific i Hindw, ac mae'n cynnwys safleoedd pererindod fel mynyddoedd neu goedwigoedd neu lan y môr neu afonydd neu byllau, yn ogystal â rhinweddau, gweithredoedd, astudiaethau neu gyflwr meddwl. == Diwylliant == Mae'r term " diwylliant Hindŵaidd " yn cyfeirio at agweddau cymedrig ar ddiwylliant sy'n ymwneud â'r grefydd, fel [[Gŵyl|gwyliau]] a chodau gwisg a ddilynir gan yr Hindwiaid y gellir eu hysbrydoli'n bennaf o [[Diwylliant India|ddiwylliant India]] a [[De-ddwyrain Asia]]. Er y bu cymysgedd o ddiwylliant gwahanol mewn Hindŵaeth, mae hefyd wedi dylanwadu ar ddiwylliannau llawer o genhedloedd, yn bennaf y rhan o India Fwyaf. == Darllen pellach == {{refbegin|30em}} ; Gwyddoniaduron * {{cite encyclopedia |surname=Dalal |given=Roshen |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |year=2010b |url={{Google books|DH0vmD8ghdMC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=New Delhi |publisher=Penguin Books India }} * {{cite encyclopedia |year=2009–2015 |title=Brill's Encyclopedia of Hinduism |editor-surname=Jacobsen |editor-given=Knut A. |volume=1–6 |place=Leiden |publisher=Brill |url=https://brill.com/view/package/9789004271289?language=en&packages=about }} ** Vol. 1: ''Regions, Pilgrimage, Deities'' (2009). ** Vol. 2: ''Sacred Languages, Ritual Traditions, Arts, Concepts'' (2010). ** Vol. 3: ''Society, Religious Professionals, Religious Communities, Philosophies'' (2011). ** Vol. 4: ''Historical Perspectives, Poets/Teachers/Saints, Relation to Other Religions and Traditions, Hinduism and Contemporary Issues'' (2012). ** Vol. 5: ''Symbolism, Diaspora, Modern Groups and Teachers'' (2013). ** Vol. 6: ''Indices'' (2015). * {{cite encyclopedia|year=2018 |editor-last=Jain |editor-first=Pankaj |editor2-last=Sherma |editor2-first=Rita |editor3-last=Khanna |editor3-first=Madhu |title=Hinduism and Tribal Religions |series=Encyclopedia of Indian Religions |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |doi=10.1007/978-94-024-1036-5_541-1 |isbn=978-94-024-1036-5}} * {{cite encyclopedia |surname=Jones |given=Constance A. |surname2=Ryan |given2=James D. |title=Encyclopedia of Hinduism |url={{Google books|OgMmceadQ3gC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2007 |place=New York |publisher=Facts On File |series=Encyclopedia of World Religions. [[J. Gordon Melton]], Series Editor |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211115/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PR17 |archive-date=2020-04-02|url-status=live |ref=none}} * {{cite book |surname=Werner |given=Karel |title=A Popular Dictionary of Hinduism |place=Surrey |publisher=Curzon Press |year=1997 |edition=Rev. |url={{Google books|HvuQAgAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} }} ; Introductory * {{cite book |last=Fowler |first=Jeaneane D. |year=1997 |title=Hinduism: Beliefs and Practices |publisher=Sussex Academic Press |url={{Google books|RmGKHu20hA0C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |ref=none }}{{Dolen marw|date=Chwefror 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book |last=Flood |first=Gavin D. |title=An Introduction to Hinduism |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo |url-access=registration |ref=none }} ; Hanes * {{cite book |editor-surname=Chattopadhyaya |editor-given=D. P. |title=History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization |volume=1–15 |place=Delhi |publisher=[[Centre for Studies in Civilizations]]}} * {{Cite book |last=Parpola |first=Asko |title=The Roots of Hinduism. The Early Aryans and the Indus Civilization |publisher=Oxford University Press |year=2015 | |url=https://books.google.com/books?id=DagXCgAAQBAJ |ref=none }} * {{Cite book |last=Samuel |first=Geoffrey |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |ref=none}} ; Athroniaeth * {{cite book |year=1923–1927 |surname=Radhakrishnan |given=Sarvepalli |title=Indian Philosophy |publisher=Oxford University Press |volume=1–2 |url=https://archive.org/details/Sarvepalli.Radhakrishnan.Indian.Philosophy.Volume.1-2 |ref=none }} ; Testun * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |title=A Survey of Hinduism: Third Edition |publisher=State University of New York Press |year=2007 |url=https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C |ref=none }} * {{Cite book |editor-last=Flood |editor-first=Gavin |title=Blackwell companion to Hinduism |publisher=[[Blackwell Publishing]] |year=2003 |ref=none}} * {{cite book |editor-last=Richards |editor-first=Glyn |year=1985 |title=A Sourcebook of Modern Hinduism |url=https://archive.org/details/sourcebookofmode0000unse_k2p0 |location=London |publisher=Curzon Press |page=[https://archive.org/details/sourcebookofmode0000unse_k2p0/page/212 212] }} {{refend}} ==Gweler hefyd== * [[Rhestr duwiau a duwiesau Hindŵaidd]] * [[Veda]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} <!-- A --> {{refbegin|30em}} * {{cite book |editor-surname1=Acri |editor-given1=Andrea |editor-surname2=Creese |editor-given2=Helen |editor-surname3=Griffiths |editor-given3=Arlo |year=2011 |title=From Lanka Eastwards: The Ramayaṇa in the Literature and Visual Arts of Indonesia |place=Leiden |publisher=KITLV Press}} * {{Cite book |last=Anthony |first=David W. |title=The Horse The Wheel And Language. How Bronze-Age Riders From the Eurasian Steppes Shaped The Modern World |url=https://archive.org/details/horsewheellangua0000anth |publisher=Princeton University Press |year=2007 }} * {{Citation | last1 =Anthony | first1 =David | last2 =Ringe | first2 =Don | year =2015 | title =The Indo-European Homeland from Linguistic and Perspectives | journal =Annual Review of Linguistics |volume=1 |pages=199–219 | doi =10.1146/annurev-linguist-030514-124812}} * {{Cite book |last=Avari |first=Burjor |title=Islamic Civilization in South Asia: A history of Muslim power and presence in the Indian subcontinent |url=https://archive.org/details/islamiccivilizat0000avar |publisher=Routledge |year=2013 }} * {{Cite book |last=Ayalon |first=David |title=Studies in Islamic History and Civilisation |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-965-264-014-7}} * {{cite book|first=P. K.|last=Acharya|year=1927|title=Indian Architecture according to the Manasara Shilpa Shastra|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|location=London}} <!-- B --> * {{Cite journal |last=Bakker |first=F.L. |year=1997 |title=Balinese Hinduism and the Indonesian State: Recent Developments |journal=Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia|volume=153 |issue=1 |pages=15–41 |doi=10.1163/22134379-90003943 |jstor=27864809}} * {{Cite book |last=Basham |first=Arthur Llewellyn |url={{Google books|2aqgTYlhLikC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=The Origins and Development of Classical Hinduism |publisher=Oxford University Press |year=1989 }} * {{Cite book |last=Basham |first=A. L. |title=A Cultural History of India |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1999 }} * {{Cite book |editor-surname=Beck |editor-given=Guy L. |title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity |url={{Google books|0SJ73GHSCF8C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=Albany, NY |publisher=[[SUNY Press]] |year=2005}} *{{Cite book |last=Bhardwaj |first=Surinder Mohan |url=https://books.google.com/books?id=D6XJFokSJzEC |title=Hindu Places of Pilgrimage in India: A Study in Cultural Geography |publisher=University of California Press |year=1983 |isbn=978-0-520-04951-2 }} * {{Cite book |last=Bhaskarananda |first=Swami |url=https://archive.org/details/isbn_9781884852022 |title=Essentials of Hinduism |publisher=Viveka Press |year=1994 |isbn=978-1-884852-02-2 }} * {{Citation |title=Indian Ethics: Classical Traditions and Contemporary Challenges |year=2007 |editor-last=Bilimoria}} * {{Cite book |last=Bowker |first=John |url=https://archive.org/details/isbn_9780192800947 |title=The Concise Oxford Dictionary of World Religions |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-280094-7 |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Brodd |first=Jeffrey |title=World Religions |url=https://archive.org/details/worldreligionsvo00unse |publisher=Saint Mary's Press |year=2003 |isbn=978-0-88489-725-5 |location=Winona, MN }} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=Greater Magadha: Studies in the Culture of Early India |year=2007 |publisher=BRILL}} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=Buddhism in the Shadow of Brahmanism |url=https://www.researchgate.net/publication/294688170 |year=2011 |publisher=BRILL |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174126/https://www.researchgate.net/publication/294688170_Buddhism_in_the_Shadow_of_Brahmanism |url-status=live }} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=History and Religion: Narrating a Religious Past |year=2015 |editor-last=Otto |editor-last2=Rau |editor-last3=Rupke |chapter=The historiography of Brahmanism |publisher=Walter deGruyter}} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=How the Brahmains Won |url=https://www.researchgate.net/publication/309179849 |year=2016 |publisher=BRILL |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174222/https://www.researchgate.net/publication/309179849_How_the_Brahmins_Won_From_Alexander_to_the_Guptas |url-status=live }} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=Brahmanism: Its place in ancient Indian society |work=Contributions to Indian Sociology |volume=51 |issue=3 |pages=361–369 |year=2017}} * {{cite book |last=Bryant |first=Edwin |year=2001 |title=The Quest for the Origins of Vedic Culture |url=https://archive.org/details/questfororiginso0000brya |publisher=Oxford University Press }} * {{Cite book |last=Bryant |first=Edwin |title=Krishna: A Sourcebook |url=https://archive.org/details/krishnasourceboo0000unse |publisher=Oxford University Press |year=2007 }} * {{Cite book |last1=Bryant |first1=Edwin |last2=Ekstrand |first2=Maria |year=2004 |title=The Hare Krishna Movement |url=https://archive.org/details/harekrishnamovem0000unse_b8x3 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-12256-6 }} * {{Cite book |last1=Bryant |first1=Edwin Francis |url=https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC |title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant |last2=Ekstrand |first2=Maria |publisher=Columbia University Press |year=2013 }} * {{Cite book |last=Burley |first=Mikel |title=Classical Samkhya and Yoga: An Indian Metaphysics of Experience |publisher=Taylor & Francis |year=2007}} <!-- C --> * {{Cite book |surname=Carney |given=Gerald T. |chapter=Baba Premananda Bharati: his trajectory into and through Bengal Vaiṣṇavism to the West |chapter-url=https://books.google.com/books?id=1hTADwAAQBAJ&pg=PT135 |title=The Legacy of Vaiṣṇavism in Colonial Bengal |url={{Google books|1hTADwAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |editor1=Ferdinando Sardella |editor2=Lucian Wong |year=2020 |place=London; New York |publisher=Routledge |pages=135–160 |isbn=978-1-138-56179-3 |series=Routledge Hindu Studies Series }} * {{Cite book |last=Christian |first=David |year=2011 |title=Maps of Time: An Introduction to Big History |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-95067-2 |url=https://archive.org/details/mapstimeintroduc00chri_515 |url-access=limited }} * {{Cite book |last=Clarke |first=Peter Bernard |url=https://archive.org/details/newreligionsglob00clar |title=New Religions in Global Perspective |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-7007-1185-7 |page=[https://archive.org/details/newreligionsglob00clar/page/n224 209] }} * {{cite book |surname=Cœdès |given=George |title=The Indianized States of Southeast Asia |translator=Susan Brown Cowing |year=1968 |place=Honolulu |publisher=University of Hawaii Press}} * {{Cite book |last=Comans |first=Michael |title=The Method of Early Advaita Vedānta: A Study of Gauḍapāda, Śaṅkara, Sureśvara, and Padmapāda |publisher=Motilal Banarsidass |year=2000 |location=Delhi}} * {{Cite book |last=Cousins |first=L. S. |title=The Penguin Handbook of the World's Living Religions |publisher=Penguin |year=2010 |chapter=Buddhism|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bNAJiwpmEo0C |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=2 Ebrill 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211114/https://books.google.com/books?id=bNAJiwpmEo0C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Coward |first=Harold |url=https://books.google.com/books?id=LkE_8uch5P0C |title=The perfectibility of human nature in eastern and western thought |year=2008 |access-date=2 Gorffennaf 2015 |archive-date=1 Ionawr 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101025131/https://books.google.com/books?id=LkE_8uch5P0C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Crangle |first=Edward Fitzpatrick |title=The Origin and Development of Early Indian Contemplative Practices |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |year=1994}} <!-- D --> * {{Cite book |surname=Dalal |given=Roshen |url={{Google books|pNmfdAKFpkQC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths |place=Delhi |publisher=Penguin Books India |year=2010 |archive-date=18 Ebrill 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418131501/https://books.google.com/books?id=pNmfdAKFpkQC |url-status=live}} * {{Cite book |last=Deutsch |first=Eliot |year=2001 |chapter=The self in Advaita Vedanta |pages=343–360 |editor=Roy Perrett |title=Indian philosophy: Volume 3, metaphysics |publisher=Taylor and Francis}} * {{Citation |last1=Deutsch |first1=Eliot |last2=Dalvi |first2=Rohit |year=2004 |title=The essential Vedanta. A New Source Book of Advaita Vedanta |publisher=World Wisdom}} * {{cite book|last=Dirks|first=Nicholas|year=2001|title=Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India|url=https://archive.org/details/castesofmindcolo0000dirk|publisher=Princeton University Press}} * {{Cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |year=1996 |title=Origin legends and linguistic relationships |url=https://archive.org/details/sim_oceania_1996-12_67_2/page/127 |journal=Oceania |volume=67 |number=2 |pages=127–140 |jstor=40331537 |doi=10.1002/j.1834-4461.1996.tb02587.x }} * {{Cite book|last=Doniger|first=Wendy|title=Textual Sources for the Study of Hinduism|url=https://archive.org/details/textualsourcesfo0000unse_z9g2|publisher=University of Chicago Press|year=1990}} * {{Cite book |last=Doniger |first=Wendy |url=https://archive.org/details/isbn_9780877790440 |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions |publisher=Merriam-Webster |year=2000 |url-access=registration }} * {{Cite book|last=Doniger|first=Wendy|url=https://books.google.com/books?id=nNsXZkdHvXUC|title=The Hindus: An Alternative History|publisher=Oxford University Press|year=2010}} * {{Citation |last=Doniger |first=Wendy |title=On Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=iM_QAgAAQBAJ&pg=PA3 |year=2014 |publisher=Oxford University Press USA |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174158/https://books.google.com/books?id=iM_QAgAAQBAJ&pg=PA3 |url-status=live }} <!-- E --> * {{Cite book|last=Eaton|first=Richard M.|url=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9;brand=ucpress|title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760|publisher=University of California Press|year=1993|access-date=8 Awst 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527003759/http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9;brand=ucpress|archive-date=27 Mai 2016|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Eaton|first=Richard M.|year=2000a|title=Temple desecration in pre-modern India. Part I|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples1.pdf|journal=Frontline|access-date=8 Awst 2015|archive-date=29 Rhagfyr 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174152/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples1.pdf|url-status=live}} * {{Cite book|last=Eaton |first=Richard M.|title=Slavery and South Asian History |publisher=Indiana University Press 0–2533|year=2006| |editor-last=Chatterjee|editor-first=Indrani|chapter=Introduction|editor-last2=Eaton|editor-first2=Richard M.}} * {{Cite book |last=Eck |first=Diana L. |url=https://books.google.com/books?id=uD_0P6gS-vMC |title=India: A Sacred Geography |publisher=Harmony |year=2012 }} * {{Cite book |last=Eck |first=Diana L. |url=https://books.google.com/books?id=PyC4o7i9tnEC |title=India: A Sacred Geography |publisher=Random House |year=2013 }} * {{Cite book |last=Eliade |first=Mircea |year=1970 |title=Yoga: Immortality and Freedom |url=https://archive.org/details/yogaimmortalityf0000elia |publisher=Princeton University Press }} * {{Cite book |last=Eliade |first=Mircea |year=2009 |title=Yoga: Immortality and Freedom |publisher=Princeton University Press}} * {{Cite book |last=Embree |first=Ainslie T. |title=Sources of Indian Tradition. Vol. 1: From the beginning to 1800|edition=2nd |publisher=Columbia University Press |year=1988}} * {{Cite book |editor-last1=Espín |editor-first1=Orlando O. |editor-last2=Nickoloff |editor-first2=James B. |year=2007 |title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies |url=https://archive.org/details/introductorydict0000unse |publisher=Liturgical Press}} * {{Cite book |last=Esposito |first=John |title=The Oxford Dictionary of Islam |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_j1d2 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-512559-7 |chapter=Suhrawardi Tariqah }} <!-- F --> * {{Cite book |last=Feuerstein |first=Georg |title=The Yoga Tradition |publisher=Motilal Banarsidass |year=2002 }} * {{Cite book |last=Flood |first=Gavin D. |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo |title=An Introduction to Hinduism |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |url-access=registration }} * {{Cite book|last=Flood|first=Gavin|title=The Bhagavadgītā for Our Times|publisher=Oxford University Press|year=1997|editor-last=Lipner|editor-first=Julius J.|chapter=The Meaning and Context of the Puruṣārthas}} * {{cite book|editor-last=Flood|editor-first=Gavin|year=2003|title=The Blackwell Companion to Hinduism|publisher=Blackwell Publishing|url=https://archive.org/details/blackwellcompani00floo}} . * {{Cite book|last=Flood|first=Gavin|title=The Tantric Body. The Secret Tradition of Hindu Religion|url=https://archive.org/details/tantricbodysecre0000floo|publisher=I.B Taurus|year=2006}} * {{Cite book|last=Flood|first=Gavin|title=The Blackwell Companion to Hinduism|publisher=John Wiley & Sons|year=2008}} * {{Cite book |last=Fowler |first=Jeaneane D. |url=https://books.google.com/books?id=RmGKHu20hA0C |title=Hinduism: Beliefs and Practices |publisher=Sussex Academic Press |year=1997 |access-date=10 Gorffennaf 2016 |archive-date=22 Ionawr 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122044339/https://books.google.com/books?id=RmGKHu20hA0C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Fuller |first=Christopher John |url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |publisher=Princeton University Press |year=2004 |isbn=978-0-691-12048-5 |access-date=10 Gorffennaf 2016 |archive-date=7 Ionawr 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107064106/https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Gaborieau |first=Marc |date=Mehefin 1985 |title=From Al-Beruni to Jinnah: Idiom, Ritual and Ideology of the Hindu-Muslim Confrontation in South Asia |url=https://archive.org/details/sim_anthropology-today_1985-06_1_3/page/7 |journal=Anthropology Today |volume=1 |issue=3 |pages=7–14 |doi=10.2307/3033123 |jstor=3033123 }} * {{Cite book |last=Ghurye |first=Govind Sadashiv |url=https://books.google.com/books?id=pTNmCIc9hCUC |title=The Scheduled Tribes of India |publisher=Transaction Publishers |year=1980 |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174152/https://books.google.com/books?id=pTNmCIc9hCUC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Gombrich |first=Richard F. |url=https://archive.org/details/theravadabuddhis00gomb |title=Theravāda Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo |publisher=London: Routledge |year=1988 |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Gombrich |first=Richard F. |title=Theravada Buddhism. A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo |publisher=Routledge |year=1996 |location=London }} * {{Cite book |last=Gomez |first=Luis O. |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |publisher=Routledge |year=2013 |editor-last=Joseph Kitagawa |chapter=Buddhism in India |isbn=9781136875908 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&pg=PA42 }} * {{Cite book |last1=Gosch |first1=Stephen |title=Premodern Travel in World History |last2=Stearns |first2=Peter |publisher=Routledge |year=2007 |pages=88–99}} * {{Cite book |last=Grapperhaus |first=F. H. M. |title=Taxes through the Ages |year=2009 |isbn=978-90-8722-054-9}} <!-- H --> * {{Citation | last=Halbfass | first=Wilhelm | year=1988 | title=India and Europe: An Essay in Understanding | publisher=State University of New York Press}} * {{Cite book |last=Halbfass |first=Wilhelm |url=https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC |title=Tradition and Reflection |publisher=SUNY Press |year=1991 |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=2 Ebrill 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211115/https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Halbfass |first=Wilhelm |title=Philology and Confrontation: Paul Hacker on Traditional and Modern Vedānta |publisher=SUNY Press |year=1995}} * {{Cite book |last1=Hark |first1=Lisa |last2=DeLisser |first2=Horace |date=7 Medi 2011 |title=Achieving Cultural Competency |publisher=John Wiley & Sons}} * {{Cite book |last=Harman |first=William |title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice |url=https://archive.org/details/contemporaryhind0000unse_x1k0 |publisher=ABC-CLIO |year=2004 |isbn=978-1-57607-905-8 |editor-last=Rinehart |editor-first=Robin |pages=[https://archive.org/details/contemporaryhind0000unse_x1k0/page/99 99]–122 |chapter=Hindu Devotion }} * {{Cite book |last=Harshananda |first=Swami |chapter=A Bird's Eye View of the Vedas |title=Holy Scriptures: A Symposium on the Great Scriptures of the World |publisher=Sri Ramakrishna Math |year=1989 |edition=2nd |location=Mylapore}} * {{Cite journal |last=Hardy |first=P. |year=1977 |title=Modern European and Muslim explanations of conversion to Islam in South Asia: A preliminary survey of the literature |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland |volume=109 |issue=2 |pages=177–206 |doi=10.1017/s0035869x00133866}} * {{Cite book |last=Harvey |first=Andrew |title=Teachings of the Hindu Mystics |url=https://archive.org/details/teachingsofhindu0000unse |publisher=Shambhala |year=2001 |isbn=978-1-57062-449-0 }} * {{Citation |last=Hatcher |first=Brian A. |title=Hinduism in the Modern World |url=https://books.google.com/books?id=IdeoCgAAQBAJ |year=2015 |publisher=Routledge }} * {{Cite book |last=Heesterman |first=Jan |url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_v8f2 |title=The Encyclopedia of Religion |publisher=Macmillan Reference |year=2005 |isbn=978-0-02-865733-2 |editor-last=Jones |editor-first=Lindsay |edition=2nd |volume=14 |pages=9552–9553 |chapter=Vedism and Brahmanism |url-access=registration }} * {{cite book |surname=Hefner |given=Robert W. |year=1989 |title=Hindu Javanese: Tengger Tradition and Islam |url={{Google books|j11yMMLK1AkC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press }} * {{Cite book |last1=Heitzman |first1=James |url=https://www.loc.gov/item/96019266/ |title=India: a country study |last2=Worden |first2=Robert L. |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |date=1996 |lccn=96019266 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174224/https://www.loc.gov/item/96019266/ |url-status=live }} * {{Cite book |last=Hiltebeitel |first=Alf |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |publisher=Routledge |year=2002 |editor-last=Kitagawa |editor-first=Joseph |chapter=Hinduism |isbn=9781136875977 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kfyzAAAAQBAJ }} * {{Cite book |last=Hiltebeitel |first=Alf |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |publisher=Routledge |year=2007 |editor-last=Kitagawa |editor-first=Joseph |chapter=Hinduism |isbn=9781136875908 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ |edition=Digital }} * {{Cite book |last=Hiltebeitel |first=Alf |year=2013 |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |publisher=Routledge |editor-last=Kitagawa |editor-first=Joseph |chapter=Hinduism |isbn=9781136875977 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kfyzAAAAQBAJ }} * {{Citation |last=Holdrege |first=Barbara A. |title=Veda and Torah: Transcending the Textuality of Scripture |year=1996 |publisher=SUNY Press}} * {{Cite book |last1=Holm |first1=Jean |last2=Bowker |first2=John |year=2001 |orig-year=1994 |title=Sacred Place |publisher=Continuum |isbn=978-0-8264-5303-7 |format=pb. |url=https://books.google.com/books?id=5xlfCgAAQBAJ }} {{ISBN|978-1-6235-6623-4}} * {{Cite book |last1=Hopfe |first1=Lewis M. |url=https://books.google.com/books?id=BVbiMBDVrdEC |title=Religions of the World |last2=Woodward |first2=Mark R. |publisher=Pearson Education |year=2008 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174230/https://books.google.com/books?id=BVbiMBDVrdEC |url-status=live }} * {{cite book|surname=Howe |given=Leo |title=Hinduism & Hierarchy in Bali |url=https://archive.org/details/hinduismhierarch0000howe |place=Oxford |publisher=James Currey|year=2001}} <!-- I --> * {{Cite book |last=Inden |first=Ronald |title=Kingship and Authority in South Asia |publisher=South Asian Studies |year=1978 |editor=John F. Richards |location=New Delhi |chapter=Ritual, Authority, and Cycle Time in Hindu Kingship }} * {{Cite book |last=Inden |first=Ronald B. |title=Imagining India |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |year=2000}} * {{Cite book |surname=Isaeva |given=Natalia |year=1995 |title=From Early Vedanta to Kashmir Shaivism |place=Albany, NY |publisher=SUNY Press}} <!-- J --> * {{Cite book |last=Jain |first=Andrea |title=Selling Yoga : from Counterculture to Pop culture |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-939024-3 |oclc=878953765e}} * {{Cite book |last=Jacobsen |first=Knut A. |url=https://books.google.com/books?id=Kn6_3oBFAqIC |title=Pilgrimage in the Hindu Tradition: Salvific Space |publisher=Routledge |year=2013 }} * {{Cite encyclopedia |last=Johnson |first=W. J. |title=A Dictionary of Hinduism |publisher=Oxford University Press |year=2009}} * {{Cite encyclopedia |surname=Jones |given=Constance A. |surname2=Ryan |given2=James D. |title=Encyclopedia of Hinduism |url={{Google books|OgMmceadQ3gC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2007 |place=New York |publisher=Facts On File |series=Encyclopedia of World Religions. J. Gordon Melton, Series Editor |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211115/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PR17 |archive-date=2020-04-02 |url-status=live}} * {{Citation | last =Joseph | first =Tony | year =2018 | title =Early Indians: The Story of Our Ancestors and Where We Came From | publisher =Juggernaut}} * {{Cite journal |last=Jouhki |first=Jukka |year=2006 |title=Orientalism and India |url=http://research.jyu.fi/jargonia/artikkelit/jargonia8.pdf |url-status=dead |journal=J@rgonia |volume=8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525144417/http://research.jyu.fi/jargonia/artikkelit/jargonia8.pdf |archive-date=25 Mai 2017 |access-date=20 Tachwedd 2013 }} <!-- K --> *{{Cite book |last=Kane |first=P. V. |url=https://archive.org/details/HistoryOfDharmasastraancientAndMediaevalReligiousAndCivilLawV.4 |title=History of Dharmaśāstra: Ancient and Medieval Religious and Civil Law in India |year=1953 |volume=4 }} * {{Cite book |last=Khanna |first=Meenakshi |title=Cultural History Of Medieval India |publisher=Berghahn Books |year=2007}} * {{cite encyclopedia |surname=Kim |given=Hanna H. |title=Swaminarayan Movement |encyclopedia=Encyclopedia of Religion: 15-volume Set |editor=Lindsay Jones |edition=2nd |volume=13 |place=Detroit, Mi |publisher=MacMillan Reference USA |year=2005 |url=https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/swaminarayan-movement |via=[[Encyclopedia.com]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174230/https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/swaminarayan-movement |archive-date=2020-12-29 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Kim |first=Sebastian |year=2005 |title=In Search of Identity: Debates on Religious Conversion in India |url=https://archive.org/details/snj.insearchofidenti0000seba |publisher=Oxford University Press |ref={{sfnref|Kim, Sebastian|2005}} }} * {{Cite book |last=King |first=Richard |title=Orientalism and Religion: Post-Colonial Theory, India and "The Mystic East" |url=https://archive.org/details/orientalismrelig0000king |publisher=Routledge |year=1999 }} * {{Cite journal |last=King |first=Richard |year=1999b |title=Orientalism and the Modern Myth of "Hinduism" |url=https://semanticscholar.org/paper/8b0081fa33185989d3d188473e829a624b354e45 |journal=NUMEN |volume=46 |issue=2 |pages=146–185 |doi=10.1163/1568527991517950 |s2cid=45954597 |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174234/https://www.semanticscholar.org/paper/Orientalism-and-the-Modern-Myth-of-%22Hinduism%22-King/8b0081fa33185989d3d188473e829a624b354e45 |url-status=live }} * {{Cite book |last=King |first=Richard |title=Orientalism and Religion: Post-Colonial Theory, India and "The Mystic East" |publisher=Taylor & Francis e-Library |year=2001}} * {{cite book |year=2003 |surname1=Kinney |given1=Ann R. |surname2=Klokke |given2=Marijke J. |surname3=Kieven |given3=Lydia |title=Worshiping Siva and Buddha: The Temple Art of East Java |place=Honolulu |publisher=University of Hawaii Press |url={{Google books|sfa2FiIERLYC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} }} * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=1994 |title=A Survey of Hinduism |url=https://archive.org/details/surveyofhinduism00klos |publisher=SUNY Press |edition=2nd }} * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=2007 |title=A Survey of Hinduism |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-7082-4 |edition=3rd |url=https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=22 Ionawr 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122033955/https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |date=5 Gorffennaf 2007a |title=A Survey of Hinduism |url=https://archive.org/details/surveyofhinduism0003klos |publisher=SUNY Press |chapter=The Divine Presence in Space and Time – Murti, Tirtha, Kala }} * {{Citation |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=2007b |title=Hinduism: A Beginner's Guide |publisher=Oneworld Publications |url=https://books.google.com/books?id=P0VCO1900dMC |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174233/https://books.google.com/books?id=P0VCO1900dMC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=2010 |title=A Survey of Hinduism |publisher=SUNY Press |edition=3rd |url=https://books.google.com/books?id=8CVviRghVtIC }} * {{Citation |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=2014 |title=A Concise Encyclopedia of Hinduism |publisher=Oneworld Publications |isbn=978-1-7807-4672-2 |url=https://books.google.com/books?id=v1UQBwAAQBAJ |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174254/https://books.google.com/books?id=v1UQBwAAQBAJ |url-status=live }} * {{Cite book |last=Knott |first=Kim |url=https://books.google.com/books?id=p4kzNzII3zAC&pg=PA6 |title=Hinduism: A Very Short Introduction |publisher=Oxford University Press |year=1998 |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174324/https://books.google.com/books?id=p4kzNzII3zAC&pg=PA6 |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Koller |first=John M. |year=1968 |title=Puruṣārtha as Human Aims |journal=Philosophy East and West |volume=18 |issue=4 |pages=315–319 |doi=10.2307/1398408 |jstor=1398408}} * {{Cite journal |last=Koller |first=John M. |year=1984 |title=The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity, by J. L. Brockington (Book Review) |url=https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_1984-04_34_2/page/234 |journal=Philosophy East and West |volume=34 |issue=2 |pages=234–236 |doi=10.2307/1398925 |jstor=1398925 }} * {{cite book |last=Kramer |first=Kenneth |year=1986 |title=World Scriptures: An Introduction to Comparative Religions |publisher=Paulist Press |url=https://archive.org/details/worldscripturesi0000kram |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Kramrisch |first=Stella |title=The Hindu Temple |publisher=Motilal Banarsidass |year=1976a |isbn=978-81-208-0223-0 |volume=1 }} * {{Cite book |last=Kramrisch |first=Stella |title=The Hindu Temple |publisher=Motilal Banarsidass |year=1976b |isbn=978-81-208-0224-7 |volume=2 }} * {{Cite journal |last=Kurien |first=Prema |year=2006 |title=Multiculturalism and American Religion: The Case of Hindu Indian Americans |url=https://archive.org/details/sim_social-forces_2006-12_85_2/page/723 |journal=Social Forces |volume=85 |issue=2 |pages=723–741 |doi=10.1353/sof.2007.0015 |s2cid=146134214 }} <!-- L --> * {{Cite book |last=Larson |first=Gerald |url=https://books.google.com/books?id=wIOSb97ph3EC |title=India's Agony Over Religion |publisher=SUNY Press |year=1995 |isbn=978-0-7914-2411-7 }} * {{Cite book |last=Larson |first=Gerald James |title=World Religions in America: An Introduction |publisher=Westminster John Knox Press |year=2009 |pages=179–198 |chapter=Hinduism |isbn=9781611640472 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=34vGv_HDGG8C }} * {{Citation |last=Leaf |first=Murray J. |title=The Anthropology of Eastern Religions: Ideas, Organizations, and Constituencies |url=https://books.google.com/books?id=NRavAwAAQBAJ |year=2014 |publisher=Lexington Books |isbn=9780739192412 |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174232/https://books.google.com/books?id=NRavAwAAQBAJ |url-status=live }} * {{Cite book |last=Lingat |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=Sauo8iSIj7YC |title=The Classical Law of India |publisher=University of California Press |year=1973 |isbn=978-0-520-01898-3 |access-date=5 Gorffennaf 2017 |archive-date=22 Rhagfyr 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222192718/https://books.google.com/books?id=Sauo8iSIj7YC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Lipner |first=Julius |title=Hindus: their religious beliefs and practices |url=https://archive.org/details/hindustheirrelig0002edlipn_u8c4 |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0-203-86464-7 |edition=2nd |location=Abingdon |oclc=812916971 }} * {{Cite book |last=Lochtefeld |first=James G. |url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC |title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M |publisher=The Rosen Publishing Group |year=2002a |isbn=978-0-8239-3179-8 |access-date=10 Tachwedd 2017 |archive-date=28 Rhagfyr 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228001754/https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC |url-status=live }} . * {{Cite book |last=Lochtefeld |first=James G. |url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch |title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z |publisher=The Rosen Publishing Group |year=2002n |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Lockard |first=Craig A. |url=https://books.google.com/books?id=yJPlCpzOY_QC |title=Societies, Networks, and Transitions. Volume I: to 1500 |publisher=Cengage Learning |year=2007 |isbn=978-0-618-38612-3 |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=26 Tachwedd 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161126122832/https://books.google.com/books?id=yJPlCpzOY_QC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Long |first=Jeffrey D. |title=Jainism: An Introduction |publisher=I. B. Tauris |year=2013}} * {{Cite journal|last=Lorenzen|first=David N.|year=1999|title=Who Invented Hinduism?|url=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_1999-10_41_4/page/630|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=41|issue=4|pages=630–659|doi=10.1017/s0010417599003084}} * {{Cite book|last=Lorenzen|first=David N.|title=The Roots of Tantra|url=https://archive.org/details/rootsoftantra0000unse|publisher=State University of New York Press|year=2002|isbn=978-0-7914-5306-3|editor-last=Harper|editor-first=Katherine Anne|chapter=Early Evidence for Tantric Religion|editor-last2=Brown|editor-first2=Robert L.}} * {{Cite book |last=Lorenzen |first=David N. |url=https://books.google.com/books?id=SO-YmMWpcVEC |title=Who Invented Hinduism: Essays on Religion in History |publisher=Yoda Press |year=2006|access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=3 Ionawr 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103164759/https://books.google.com/books?id=SO-YmMWpcVEC |url-status=live }} <!-- M --> * {{Cite book|last=Malik|first=Jamal|title=Islam in South Asia: A Short History|url=https://archive.org/details/islaminsouthasia0000mali_t5l2|publisher=Brill Academic|year=2008|isbn=978-90-04-16859-6}} * {{Cite book|last1=Marsh|first1=Donna|url=https://books.google.com/books?id=7_brBQAAQBAJ&q=saudi+arabia+hindu+idol+icon&pg=PT79|title=Doing Business in the Middle East: A cultural and practical guide for all business professionals|date= 11 Mai 2015|publisher=Little, Brown Book Group}} * {{Cite book |last=McMahan |first=David L. |title=The Making of Buddhist Modernism |publisher=Oxford University Press |year=2008}} * {{cite encyclopedia|year=2010 |editor-surname1=Melton |editor-given1=J. Gordon |editor-surname2=Baumann |editor-given2=Martin |title=Religions of the world: a comprehensive encyclopedia of beliefs and practices |edition=2nd |place=Santa Barbara; Denver; Oxford |publisher=ABC-Clio |volume=6-volume Set |url={{Google books|v2yiyLLOj88C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530001305/https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C |archive-date=2016-05-30 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Michaels |first=Axel |url=https://books.google.com/books?id=jID3TuoiOMQC |title=Hinduism: Past and Present |publisher=Princeton University Press |year=2004 |translator-last=Harshav |translator-first=Barbara |access-date=5 Gorffennaf 2017 |archive-date=5 Chwefror 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205003241/https://books.google.com/books?id=jID3TuoiOMQC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Michell |first=George |title=The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms |publisher=University of Chicago Press |year=1977 |url=https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=4 Chwefror 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204224928/https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Michell |first=George |title=The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms |url=https://archive.org/details/hindutempleintro0000mich |publisher=University of Chicago Press |year=1988 }} * {{Cite book |last=Misra |first=Amalendu |title=Identity and Religion: Foundations of Anti-Islamism in India |url=https://archive.org/details/identityreligion0000misr |publisher=SAGE |year=2004}} * {{Cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |url=https://books.google.com/books?id=U5IBXA4UpT0C |title=Brahmanism and Hinduism: Or, Religious Thought and Life in India, as Based on the Veda and Other Sacred Books of the Hindus |publisher=Adamant Media Corporation |year=1974 |isbn=978-1-4212-6531-5 |series=Elibron Classics |access-date=8 Gorffennaf 2007 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174256/https://books.google.com/books?id=U5IBXA4UpT0C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |url=http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/index.html |title=English Sanskrit dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |year=2001 |location=Delhi |access-date=24 Gorffennaf 2007 |orig-year=first published 1872 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174240/http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/index.html |url-status=live }} * {{Cite book |last=Muesse |first=Mark William |url=http://www.docshut.com/rquv/lectures-on-great-world-religions-hinduism.html |title=Great World Religions: Hinduism |year=2003 |access-date=2022-01-02 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227040433/http://www.docshut.com/rquv/lectures-on-great-world-religions-hinduism.html |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Muesse |first=Mark W. |year=2011 |title=The Hindu Traditions: A Concise Introduction |publisher=Fortress Press |url=https://archive.org/details/hindutraditionsc00mues |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Muller |first=Max |year=1859 |title=A History of Ancient Sanskrit Literature |place=London |publisher=Williams and Norgate |url=https://archive.org/stream/historyofancient00mluoft#page/564/mode/2up }} <!-- N --> * {{Cite book |last=Nakamura |first=Hajime |title=A History of Early Vedanta Philosophy. Part Two |publisher=Motilal Banarsidass |year=2004 |location=Delhi}} * {{cite journal |last1=Narasimhan |first1=Vagheesh M. |last2=Patterson |first2=Nick |last3=Moorjani |first3=Priya |last4=Rohland |first4=Nadin |year=2019 |title=The Formation of Human Populations in South and Central Asia |journal=Science |volume=365 |issue=6457 |at=eaat7487 |url=https://scholar.harvard.edu/vagheesh/centralsouthasia |doi=10.1126/science.aat7487 |pmid=31488661 |pmc=6822619 |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174307/https://scholar.harvard.edu/vagheesh/centralsouthasia |url-status=live }} * {{Cite book |last=Narayanan |first=Vasudha |url=https://books.google.com/books?id=E0Mm6S1XFYAC |title=Hinduism |publisher=The Rosen Publishing Group |year=2009 }} * {{Cite journal |last=Nath |first=Vijay |year=2001 |title=From 'Brahmanism' to 'Hinduism': Negotiating the Myth of the Great Tradition |journal=Social Scientist |volume=29 |issue=3/4 |pages=19–50 |doi=10.2307/3518337 |jstor=3518337}} * {{Cite book |editor-last=Neusner |editor-first=Jacob |year=2009 |title=World Religions in America: An Introduction |publisher=Westminster John Knox Press |edition=4th |isbn=978-0-664-23320-4 |url=https://books.google.com/books?id=34vGv_HDGG8C&pg=PA183 |access-date=2 Gorffennaf 2015 |archive-date=18 Ebrill 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418085646/https://books.google.com/books?id=34vGv_HDGG8C&pg=PA183 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Nicholson |first=Andrew J. |year=2010 |title=Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History |volume=3 |series=South Asia across the disciplines |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-14986-0 |url=https://books.google.com/books?id=fv4rtMlLv3kC }} * {{Cite journal |last=Noble |first=Allen |year=1998 |title=South Asian Sacred Places |url=https://archive.org/details/journal-of-cultural-geography_spring-summer-1998_17_2/page/1 |journal=Journal of Cultural Geography |volume=17 |issue=2 |pages=1–3 |doi=10.1080/08873639809478317}} * {{Cite book |last=Novetzke |first=Christian Lee |title=Religion and Public Memory |url=https://archive.org/details/religionpublicme0000nove |publisher=Columbia University Press |year=2013}} * {{Cite book |last=Nussbaum |first=Martha C. |url=https://books.google.com/books?id=JLMQh4oc38gC&pg=PA361 |title=The Clash Within: Democracy, Religious Violence, and India's Future |publisher=Harvard University Press |year=2009 |access-date=25 Mai 2013 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174239/https://books.google.com/books?id=JLMQh4oc38gC&pg=PA361 |url-status=live }} <!-- O --> * {{Cite book |last=Oberlies |first=T. |title=Die Religion des Rgveda |publisher=Institut für Indologie der Universität Wien |year=1998 |location=Vienna}} * {{Cite book |last=Osborne |first=E. |year=2005 |title=Accessing R.E. Founders & Leaders, Buddhism, Hinduism and Sikhism Teacher's Book Mainstream |publisher=Folens}} <!-- P --> * {{cite book |editor-surname=Pande |editor-given=Govind Chandra |title=India's Interaction with Southeast Asia |series=History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, vol. 1, part 3 |year=2006 |url={{Google books|dnVuAAAAMAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=Delhi |publisher=[[Centre for Studies in Civilizations]] |isbn=9788187586241 }} * {{Cite book |last=Parpola |first=Asko |title=The Roots of Hinduism. The Early Aryans and the Indus Civilization |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=9780190226930 |url=https://books.google.com/books?id=DagXCgAAQBAJ |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174254/https://books.google.com/books?id=DagXCgAAQBAJ |url-status=live }} * {{Citation | last =Patel | first =Iva | year =2018 | chapter =Swaminarayan | editor-last1 =Jain | editor-first1 =P. | editor-last2 =Sherma | editor-first2 =R. | editor-last3 =Khanna | editor-first3 =M. | title =Hinduism and Tribal Religions. Encyclopedia of Indian Religions | series =Encyclopedia of Indian Religions | pages =1–6 | publisher =Springer, Dordrecht | doi=10.1007/978-94-024-1036-5_541-1 }} * {{Cite book |last=Pennington |first=Brian K. |title=Was Hinduism Invented?: Britons, Indians, and the Colonial Construction |url=https://archive.org/details/washinduisminven0000penn |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-516655-2 }} * {{cite book |year=2011 |surname1=Phuong |given1=Tran Ky |surname2=Lockhart |given2=Bruce |title=The Cham of Vietnam: History, Society and Art |url={{Google books|GUHeBgAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=NUS Press |isbn=978-9971-69-459-3 }} * {{Cite book |last=Possehl |first=Gregory L. |title=The Indus Civilization: A Contemporary Perspective |date=11 Tachwedd 2002 |publisher=Rowman Altamira |isbn=978-0-7591-1642-9 |pages=141–156 |chapter=Indus religion|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XVgeAAAAQBAJ&pg=PA154 }} * {{Cite book |last=Prentiss |first=Karen Pechilis |title=The Embodiment of Bhakti |publisher=Oxford University Press |year=2014 }} <!-- R --> * {{Cite journal |author-last=Radhakrishnan |author-first=S. |date=Hydref 1922 |title=The Hindu Dharma |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/intejethi.33.1.2377174 |url-status=live |format=PDF |journal=International Journal of Ethics |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |volume=33 |issue=1 |pages=1-22 |doi=10.1086/intejethi.33.1.2377174 |doi-access=free |issn=1539-297X |jstor=2377174 |s2cid=144844920 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230114545/https://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/intejethi.33.1.2377174 |archive-date=30 Rhagfyr 2021 |access-date=30 Rhagfyr 2021 }} * {{Cite book |last1=Radhakrishnan |first1=S. |url=https://archive.org/details/sourcebookinindi00radh |title=A Source Book in Indian Philosophy |last2=Moore |first2=C. A. |publisher=Princeton University Press |year=1967}} * {{Cite book |last=Radhakrishnan |first=S. |title=Indian Philosophy |publisher=Oxford University Press |year=1996 |volume=1}} * {{Cite book |last=Raju |first=P. T. |title=The Philosophical Traditions of India |url=https://archive.org/details/liang.philosophicaltra0000raju_v1y2 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1992 |location=Delhi}} * {{Cite book |last=Renou |first=Louis |title=The Nature of Hinduism |publisher=Walker |year=1964 }} * {{Cite book |last=Richman |first=Paula |year=1988 |title=Women, branch stories, and religious rhetoric in a Tamil Buddhist text |url=https://archive.org/details/womenbranchstori0000rich |place=Buffalo, NY |publisher=Maxwell School of Citizenship and Public Affairs, Syracuse University }} * {{Cite book |last=Rinehart |first=Robin |title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice |publisher=ABC-CLIO |year=2004}} * {{Cite book |last=Rocher |first=Ludo |url=https://books.google.com/books?id=n0-4RJh5FgoC |title=The Puranas |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |year=1986 r }} * {{cite book |last=Roer |first=Edward |year=1908 |chapter=Shankara's Introduction |title=The Brīhād Aranyaka Upanishad |url={{Google books|3uwDAAAAMAAJ|Shankara's Introduction|page=2|plainurl=yes}} }} <!-- S --> * {{Cite book|last=Samuel|first=Geoffrey|title=The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century|publisher=Cambridge University Press|year=2008}} * {{Cite book|last=Samuel|first=Geoffrey|title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century|publisher=Cambridge University Press|year=2010}} * {{Cite book |last=Sanderson |first=Alexis |title=Genesis and Development of Tantrism |publisher=Institute of Oriental Culture, University of Tokyo |year=2009 |editor-last=Einoo |editor-first=Shingo |series=Institute of Oriental Culture Special Series |volume=23 |location=Tokyo |chapter=The Śaiva Age: The Rise and Dominance of Śaivism during the Early Medieval Period}} * {{Cite book |last1=Sargeant |first1=Winthrop |title=The Bhagavad Gita|last2=Chapple |first2=Christopher |publisher=State University of New York Press |year=1984 |location=New York }} * {{Cite book |last=Sen Gupta |first=Anima |title=The Evolution of the Sāṃkhya School of Thought |publisher=South Asia Books |year=1986 }} * {{Cite journal |last=Sharf |first=Robert H. |year=1993 |title=The Zen of Japanese Nationalism |url=http://www.thezensite.com/ZenEssays/HistoricalZen/Zen_of_Japanese_Nationalism.html |journal=History of Religions |volume=33 |issue=1 |pages=1–43 |doi=10.1086/463354 |s2cid=161535877 |access-date=8 Rhagfyr 2013 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174255/http://www.thezensite.com/ZenEssays/HistoricalZen/Zen_of_Japanese_Nationalism.html |url-status=live }} * {{Cite web |last=Sharf |first=Robert H. |year=1995 |title=Whose Zen? Zen Nationalism Revisited |url=http://www.thezensite.com/ZenEssays/CriticalZen/whose%20zen_sharf.pdf |access-date=8 Rhagfyr 2013 |archive-date=2 Chwefror 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202090252/http://www.thezensite.com/ZenEssays/CriticalZen/whose%20zen_sharf.pdf |url-status=live }} * {{Cite book|last=Sharma|first=Arvind|title=Classical Hindu Thought: An Introduction|url=https://archive.org/details/classicalhinduth0000shar|publisher=Oxford University Press|year=2000}} * {{Cite journal|last=Sharma|first=Arvind|year=2002|title=On Hindu, Hindustān, Hinduism and Hindutva|journal=Numen|volume=49|issue=1|pages=1–36|doi=10.1163/15685270252772759|jstor=3270470}} * {{Cite book|last=Sharma|first=Arvind|title=The Study of Hinduism|url=https://archive.org/details/studyofhinduism0000unse|publisher=University of South Carolina Press|year=2003}} * {{Cite book|last=Sharma|first=Arvind|title=Hinduism as a Missionary Religion|url=https://archive.org/details/hinduismasmissio0000shar|publisher=State University of New York Press|year=2011}} * {{Citation |last1=Sharma |first1=Suresh K. |title=Cultural and Religious Heritage of India: Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=XFKi3Uak8ssC&pg=PA1 |year=2004 |publisher=Mittal Publications |last2=Sharma |first2=Usha |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174311/https://books.google.com/books?id=XFKi3Uak8ssC&pg=PA1 |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Shults |first=Brett |year=2014 |title=On the Buddha's Use of Some Brahmanical Motifs in Pali Texts |url=http://jocbs.org/index.php/jocbs/article/view/76/96 |journal=Journal of the Oxford Centre for Buddhist Studies |volume=6 |pages=121–9 }} * {{Citation |last1=Siemens |first1=Herman |title=Nietzsche, Power and Politics: Rethinking Nietzsche's Legacy for Political Thought |url=https://books.google.com/books?id=L2sEL7Kj6lcC |year=2009 |publisher=Walter de Gruyter |last2=Roodt |first2=Vasti |isbn=9783110217339 }} * {{Cite journal |last=Silverberg |first=James |year=1969 |title=Social Mobility in the Caste System in India: An Interdisciplinary Symposium |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1969-11_75_3/page/442 |journal=The American Journal of Sociology |volume=75 |issue=3 |pages=442–443 |doi=10.1086/224812 }} * {{cite book|first=D. N.|last=Shukla|year=1993|title=Vastu-Sastra: Hindu Science of Architecture|publisher=Munshiram Manoharial Publishers|isbn=978-81-215-0611-3}} * {{Cite book |last=Singh |first=Upinder |year=2008 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC |access-date=2 Gorffennaf 2015 |archive-date=20 Rhagfyr 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220004242/https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC |url-status=live }} * {{Citation |last=Singh |first=Upinder |year=2009 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Longman }} * {{Cite journal |last=Sjoberg |first=Andree F. |year=1990 |title=The Dravidian Contribution to the Development of Indian Civilization: A Call for a Reassessment |journal=Comparative Civilizations Review |volume=23 |issue=23 |pages=40–74 |id=Article 4 |url=https://scholarsarchive.byu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1188&context=ccr |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174248/https://scholarsarchive.byu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1188&context=ccr |url-status=live }} * {{Citation |last=Smart |first=Ninian |year=1993 |title=THE FORMATION RATHER THAN THE ORIGIN OF A TRADITION |url=http://www.basr.ac.uk/diskus/diskus1-6/SMART.txt |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231922/http://www.basr.ac.uk/diskus/diskus1-6/SMART.txt |archive-date=2 Rhagfyr 2013 |url-status=dead |journal=DISKUS |volume=1 |issue=1 |page=1 }} * {{Cite book |last=Smart |first=Ninian |title=Godsdiensten van de wereld (The World's Religions) |publisher=Uitgeverij Kok |year=2003 |location=Kampen}} * {{Cite book |title=Social Structure and Mobility in Economic Development |publisher=Aldine Transaction |year=2005 |editor-last=Smelser |editor-first=Neil J. |editor-last2=Lipset |editor-first2=Seymour Martin }} * {{Cite book |last1=Smith |first1=Bonnie |title=Crossroads and Cultures, Combined Volume: A History of the World's Peoples |last2=Van De Mieroop |first2=Marc |last3=von Glahn |first3=Richard |last4=Lane |first4=Kris |year=2012 |publisher=Macmillan |url=https://books.google.com/books?id=wjOyxUzKWLAC |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174322/https://books.google.com/books?id=wjOyxUzKWLAC |url-status=live }} * {{Cite book | editor-last=Sontheimer | editor-first=Sunther-Dietz | title = Hinduism Reconsidered | url=https://archive.org/details/hinduismreconsid0000unse_y1v3 |year=1989 | publisher = Manohar |isbn=8173041989 }} * {{Citation |last=Sponsel |first=Leslie Elmer |title=Spiritual Ecology: A Quiet Revolution |year=2012 |publisher=ABC-CLIO}} * {{Cite book |last=Stein |first=Burton |url=http://www.investigacioneshistoricaseuroasiaticas-ihea.com/files/HISTORYINDIA-BurtonStein.pdf |title=A History of India, Second Edition |publisher=Wiley-Blackwell |year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140114070555/http://www.investigacioneshistoricaseuroasiaticas-ihea.com/files/HISTORYINDIA-BurtonStein.pdf |archive-date=14 Ionawr 2014 |url-status=dead}} * {{cite book |surname=Stuart-Fox |given=David J. |year=2002 |title=Pura Besakih: Temple, religion and society in Bali |url=https://archive.org/details/purabesakihtempl0000stua |place=Leiden |publisher=KITLV Press}} * {{Cite journal |last=Sweetman |first=Will |date=2004 |title=The prehistory of Orientalism: Colonialism and the Textual Basis for Bartholomaus Ziegenbalg's Account of Hinduism |url=http://www.nzasia.org.nz/downloads/NZJAS-Dec04/6_2_3.pdf |journal=New Zealand Journal of Asian Studies |volume=6 |issue=2 |pages=12–38 |archive-date=7 Chwefror 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130207044659/http://nzasia.org.nz/downloads/NZJAS-Dec04/6_2_3.pdf |url-status=dead }} <!-- T --> * {{Cite book |surname=Tattwananda |given=Swami |title=Vaisnava Sects, Saiva Sects, Mother Worship |place=Calcutta |publisher=Nirmalendra Bikash Sen Gupta |year=n.d. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.128453 }} * {{Cite book |last=Thapar |first=R. |title=Interpreting Early India |url=https://archive.org/details/nlsiu.934.tha.11710 |publisher=Oxford University Press |year=1993 |location=Delhi }} * {{Cite book |last=Thompson Platts |first=John |title=A dictionary of Urdu, classical Hindī, and English |publisher=W. H. Allen & Co., Oxford University |year=1884}} * {{Cite book |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |title=Tribal Roots Of Hinduism |publisher=Sarup & Sons |year=2002}} * {{Cite book |last1=Toropov |first1=Brandon |title=The Complete Idiot's Guide to World Religions |last2=Buckles |first2=Luke |publisher=Penguin |year=2011}} * {{Cite book |last=Turner |first=Bryan S. |url=https://books.google.com/books?id=YDwRcguxbGwC |title=For Weber: Essays on the Sociology of Fate |year=1996a |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174249/https://books.google.com/books?id=YDwRcguxbGwC |url-status=live }} <!-- V --> * {{cite book|last=Viswanathan|first=G|editor1-first=Gavin|editor1-last=Flood|year=2003|chapter=Colonialism and the Construction of Hinduism|doi=10.1002/9780470998694.ch2|title=The Blackwell Companion to Hinduism|pages=23–44|isbn=9780470998694}} * {{Cite book |last=Vivekananda |first=Swami |title=Complete Works of Swami Vivekananda |publisher=Advaita Ashrama |year=1987 |location=Calcutta}} * {{Cite book |last=Vivekjivandas |title=Hinduism: An Introduction - Part 1 |url=https://archive.org/details/hinduismintroduc0000vive |publisher=Swaminarayan Aksharpith |year=2010 |location=Ahmedabad}} <!-- W --> * {{Cite book|last=Walker|first=Benjamin|publisher=Taylor & Francis|year=1968|url=https://www.google.co.in/books/edition/Hindu_World/6zj3DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|title=The Hindu world: an encyclopedic survey of Hinduism}} * {{Cite book|last=Werner|first=Karel|title=Yoga And Indian Philosophy|orig-year=1977|publisher=Motilal Banarsidass|edition=Reprint|year=1998}} * {{Cite book|last=Werner|first=Karel|url=https://books.google.com/books?id=HvuQAgAAQBAJ|title=A Popular Dictionary of Hinduism|publisher=Routledge|year=2005}} * {{Cite book|last=White|first=David Gordon|title=Tantra in Practice|publisher=Princeton University Press|year=2000|editor-last=David Gordon White|chapter=Introduction}} * {{cite journal |last=Widgery |first=Alban G. |title=The Principles of Hindu Ethics |journal=International Journal of Ethics |volume=40 |issue=2 |date=Jan 1930 |pages=232–245 |doi=10.1086/intejethi.40.2.2377977 |jstor=2377977|s2cid=170183611 }} * {{Cite book |last=Wink |first=Andre |title=Al-Hind: the Making of the Indo-Islamic World, Volume 1 |publisher=Brill Academic |year=1991 }} * {{Cite journal |last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization: Origin and Development of the Kuru state |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |publisher=Praeger |volume=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 Mehefin 2007 |number=4 }} <!-- Z --> * {{Cite book|last=Zimmer|first=Heinrich|title=Philosophies of India|publisher=Princeton University Press|year=1951}} {{refend}} == Dolenni allanol == {{refbegin}} ; Prif adnoddau * {{cite encyclopedia |title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online |date= |editor-surname=Jacobsen |editor-given=Knut A. |url=https://referenceworks.brillonline.com/browse/brill-s-encyclopedia-of-hinduism }} * {{cite encyclopedia|title=Hinduism|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism|date=}} * [https://www.learnreligions.com/hinduism-4684846 Many articles about Hinduism]{{Dolen marw|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by ''[[Dotdash]]'' (formerly ''About.com'') ; Golygfeydd Hindu * [http://www.iep.utm.edu/hindu-ph/ Hindu Philosophy and Hinduism], IEP, Shyam Ranganathan, York University * [http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/vedica.pdf Vedic Hinduism] SW Jamison and M Witzel, Harvard University * [[Wikisource:The Complete Works of Swami Vivekananda/Volume 1/Lectures And Discourses/The Hindu Religion|The Hindu Religion]], Swami Vivekananda (1894), Wikisource * [http://www.ramakrishna.org/catalog/archive/Spirit_of_Hinduism.htm Hinduism by Swami Nikhilananda], The Ramakrishna Mission * [http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf All About Hinduism by Swami Sivananda (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222000944/http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf |date=22 Rhagfyr 2019 }}, The Divine Life Society (one of the Theistic Hindu Movements) * [http://www.iep.utm.edu/adv-veda/ Advaita Vedanta Hinduism by Sangeetha Menon], IEP * [https://web.archive.org/web/20051103040233/http://hinduism.iskcon.com/ Heart of Hinduism: An overview of Hindu traditions] ISKCON * [http://www.hinduismtoday.com/modules/wfchannel/index.php?wfc_cid=21 What is Hinduism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418012219/https://www.hinduismtoday.com/modules/wfchannel/index.php?wfc_cid=21 |date=18 Ebrill 2021 }} gan ''Hinduism Today'' ; Ymchwil * {{Cite web|title=Oxford Centre for Hindu Studies|url=https://ochs.org.uk/|url-status=live|website=University of Oxford|language=en-US}} * {{cite web|url=http://jhs.oxfordjournals.org/content/current|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430112926/http://jhs.oxfordjournals.org/content/current|url-status=dead|archive-date=2012-04-30|title=Latest issue of 'The Journal of Hindu Studies|publisher=Oxford University Press|language=en-US}} * {{cite web|url=https://link.springer.com/journal/volumesAndIssues/11407|url-status=live|title=Latest issue of the 'International Journal of Hindu Studies'|publisher=Springer|language=en-US}} * {{cite web|url=http://digitalcommons.butler.edu/jhcs/|url-status=live|title=Latest issue of 'The Journal of Hindu-Christian Studies'|website=Butler University|language=en-US}} * {{cite web|url=http://jewishstudies.fiu.edu/about-us/initiative-for-global-jewish-communities/society-for-indo-judaic-studies/journal-archives/|url-status=live|title=Latest issue of 'The Journal of Indo-Judaic Studies'|website=Florida International University|language=en-US}}{{Dolen marw|date=Hydref 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite web|title=International Journal of Dharma Studies|url=https://internationaljournaldharmastudies.springeropen.com/|url-status=live|access-date=2021-03-17|website=International Journal of Dharma Studies|language=en)}} * [https://web.archive.org/web/20150420084630/http://pluralism.org/religion/hinduism/bibliography Hinduism outside India], A Bibliography, Harvard University (The Pluralism Project) * [https://hal.archives-ouvertes.fr/halshs-00196705/ What's in a Name? Agama Hindu Bali in the Making – Hinduism in Bali, Indonesia] Michel Picard, Le CNRS (Paris, France) {{refend}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Amldduwiaeth]] [[Categori:Hindŵaeth| ]] [[Categori:Credoau, traddodiadau a mudiadau crefyddol]] [[Categori:Crefydd yn India]] [[Categori:Undduwiaeth]] h88k6nz7zdz5r5m61y06875c8hklaxt 15669027 15669024 2026-10-22T10:20:01Z Craigysgafn 40536 15669027 wikitext text/x-wiki {{Pethau| suppressfields= | fetchwikidata = ALL }} '''Hindŵaeth''' yw [[crefydd]] gynhenid [[isgyfandir India]] a phrif grefydd [[India]] ei hun heddiw. Mae’n un o'r crefyddau hynaf a gychwynnodd ryw bedair mil o flynyddoedd yn ôl. Bydd rhai o ddilynwyr y grefydd hon yn addoli un duw yn unig, ond bydd eraill yn addoli llawer. Y duw pwysicaf oll yw [[Brahman]], ond nid yw’n bosibl i neb ei addoli yn uniongyrchol; mae’n rhaid agosáu ato drwy gyfrwng duwiau eraill megis [[Brahma]] y Creawdwr, [[Shiva|Sifa]] y Dinistriwr neu [[Vishnu|Fisnw]] y Ceidwad sydd hefyd yn dduw cariad. Cred yr Hindŵ fod gan ddyn [[atman]] oddi wrth [[Brahman]], sef yr [[enaid]] tragwyddol sydd yn llifo drwy bob math o fywyd, boed anifail neu lysieuyn. Gall yr enaid hwn gael ei aileni mewn gwahanol ffurfiau dro ar ôl tro yn unol â chyfundrefn o wobrwyo a chosbi a elwir [[karma]]. Os bu bywyd dyn yn ddrwg, mae'n debyg mai fel planhigyn neu anifail y bydd ei enaid yn ailymddangos, a bydd yn rhaid i’r enaid wneud hyn sawl gwaith cyn cael trigo mewn corff dynol eilwaith. Os bu bywyd dyn yn un da a rhinweddol, bydd ei enaid yn symud yn agosach at yr hapusrwydd a ddaw o fod gyda [[Brahman]]. Maent hefyd yn addoli mewn [[Mandir]], sef math o [[teml|deml]]. ==Yn fyr== Mae Hindŵaeth hefyd yn ''dharma'', sef ffordd o fyw. Hi yw trydydd crefydd fwyaf y byd, gyda dros 1.2 biliwn o ddilynwyr, neu 15–16% o'r boblogaeth fyd-eang, a elwir yn Hindŵiaid. Mewn cymhariaeth, yr ail fwyaf yw Islam gydag 1.9 biliwn o ddilynwyr a Christnogaeth sydd a 2.4 biliwn o aelodau. [[File:Holi Festival of Colors Utah, United States 2013.jpg|bawd|310px|chwith|Dathlu 'Holi' yn Nheml Sri Radha Krishna Utah, [[Utah]], UDA (2013)]] Mae'r gair ''Hindŵ'' yn tarddu o'r gair [[Sansgrit]] ''Sindhu'' sef [[Afon Indus]]. Tra bod Hindŵaeth wedi cael ei alw'n grefydd hyna'r byd, mae llawer o ymarferwyr yn cyfeirio at eu crefydd fel Sanātana Dharma ({{lang-sa|सनातन धर्म|lit='the Eternal Dharma'}}; y Dharma Tragwyddol), sy'n cyfeirio at y syniad bod ei darddiad y tu hwnt i hanes dyn, fel sy'n cael ei ddatgan yn y testunau Hindŵaidd. Hunan-ddynodiad arall, er yn llai ffit,<ref name="SmithBK1998">{{Cite journal|last=Smith|first=Brian K.|title=Questioning Authority: Constructions and Deconstructions of Hinduism|journal=International Journal of Hindu Studies|volume=2|issue=3|pages=313–339|year=1998|doi=10.1007/s11407-998-0001-9|jstor=20106612}}</ref> yw ''Vaidika dharma'', y 'dharma sy'n gysylltiedig â'r [[Veda]].'<ref>{{Cite web|title=View Dictionary|url=https://sanskritdictionary.com/scans/?col=1&img=mw1022.jpg|access-date=2021-11-19|website=sanskritdictionary.com}}</ref> Mae Hindŵaeth yn system o feddwl amrywiol iawn, gydag athroniaethau a chysyniadau sy'n gyffredin i lawer o wledydd, [[defod]]au, systemau cosmolegol, safleoedd pererindod, ffynonellau testunol, [[metaffiseg]], mytholeg, yajna Vedig, [[ioga]], defodau agamic, ac adeiladu temlau, ymhlith pynciau eraill. Ymhlith y themâu amlwg yng nghredoau Hindŵaidd mae pedwar Puruṣārthas, nodau neu nodau priodol bywyd dynol; sef, dharma (moeseg / dyletswyddau), artha (ffyniant / gwaith), kama (dymuniadau / nwydau) a moksha (rhyddhad / rhyddid rhag y nwydau a chylch marwolaeth ac aileni),<ref name="Bilimoria 2007 p. 103">{{Harvard citation no brackets|Bilimoria|2007}}; see also {{Harvard citation no brackets|Koller|1968}}.</ref> yn ogystal â [[karma]] (gweithredu, bwriad a chanlyniadau) a [[Samsara|saṃsāra]] (cylch marwolaeth ac aileni). Mae Hindŵaeth yn pwysleisio dyletswyddau tragwyddol, fel gonestrwydd, ymatal rhag anafu bodau byw (''Ahiṃsā''), amynedd, goddefgarwch, hunan-ataliaeth, rhinwedd a thosturi ac eraill.<ref>{{Cite book|last=Dharma|first=Samanya|title=History of Dharmasastra|last2=Kane|first2=P. V.|volume=2|pages=4–5}} See also {{Harvard citation no brackets|Widgery|1930}}</ref> Mae arferion Hindŵaidd yn cynnwys defodau fel puja (addoli) a datganiadau, japa, myfyrdod ([[Dhyana mewn Hindŵaeth|dhyāna]]), defodau newid byd (''rites of passage'') sy'n deulu-ganolog, gwyliau blynyddol, ac ambell bererindod. Ynghyd ag arferion amrywiol fel [[ioga]], mae rhai [[Hindwiaid]] yn gadael eu byd cymdeithasol a'u heiddo materol ac yn cymryd rhan mewn Sannyasa (mynachaeth) gydol oes er mwyn cyflawni moksha.<ref name="ellinger70">{{Cite book|last=Ellinger|first=Herbert|url=https://books.google.com/books?id=pk3iAwAAQBAJ|title=Hinduism|publisher=Bloomsbury Academic|year=1996|isbn=978-1-56338-161-4|pages=69–70}}</ref> Mae testunau Hindŵaidd yn cael eu dosbarthu i ddau grŵp: Śruti ("clywed") a Smṛti ("cofio"), ''a'u prif ysgrythurau yw'r [[Veda]]'', yr ''[[Upanishadau|Upanishads]]'', y ''Purānas'', y ''[[Mahabharata|Mahābhārata]]'', y ''[[Ramayana|Rāmāyana]]'', a'r ''Āgamas''.<ref>{{Cite book|last=Zaehner|first=R. C.|url=https://books.google.com/books?id=eWuezQEACAAJ|title=Hindu Scriptures|publisher=Penguin Random House|year=1992|isbn=978-0-679-41078-2|pages=1–7}}</ref> Ceir chwe ysgol athroniaeth Hindŵ a elwir yn āstika, sy'n cydnabod awdurdod y Vedas, sef Sānkhya, Ioga, Nyāya, Vaisheshika, Mimāmsā a Vedanta .<ref name="Matthew Clarke 2011 28">{{Cite book|last=Clarke|first=Matthew|url=https://books.google.com/books?id=DIvHQc0-rwgC&pg=PA28|title=Development and Religion: Theology and Practice|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2011|isbn=978-0-85793-073-6|page=28|access-date=11 Chwefror 2015}}</ref><ref>{{Cite book|editor-last=Holberg|editor-first=Dale|title=Students' Britannica India|year=2000|volume=4|publisher=Encyclopædia Britannica India|isbn=978-0-85229-760-5|page=316}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nicholson|first=Andrew|title=Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-231-14987-7|pages=2–5}}</ref> Mae'r gronoleg Puranig yn cyflwyno achau o filoedd o flynyddoedd, gan ddechrau gyda'r ''rishis'' Vedig, ond mae ysgolheigion yn ystyried Hindŵaeth fel ymasiad neu synthesis o orthopraxy Brahmanaidd gyda diwylliannau Indiaidd amrywiol, â gwreiddiau amrywiol a dim sylfaenydd penodol. Daeth y synthesis Hindŵaidd hwn i'r amlwg ar ôl y cyfnod Vedic, rhwng c. 500 –200 BCE ac c. 300 CE, yng nghyfnod yr [[Hanes India|Ail Drefoli]] a chyfnod clasurol cynnar Hindŵaeth, pan gyfansoddwyd yr Epics a'r Purānas cyntaf. Ffynnodd yn y cyfnod canoloesol, gyda dirywiad Bwdhaeth yn India. Ar hyn o bryd, y pedwar enwad mwyaf o fewn Hindŵaeth yw Vaishnavism, Shaivism, Shaktism a Smartism. Mae ffynonellau awdurdod a gwirioneddau tragwyddol yn y testunau Hindŵaidd yn chwarae rhan bwysig, ond ceir traddodiad Hindŵaidd cryf hefyd o gwestiynu awdurdod er mwyn dyfnhau dealltwriaeth o'r gwirioneddau hyn a datblygu'r traddodiad ymhellach.<ref name="frazierintrop2">{{Cite book|last=Frazier|first=Jessica|url=https://archive.org/details/continuumcompani00fraz|title=The Continuum companion to Hindu studies|date=2011|publisher=Continuum|isbn=978-0-8264-9966-0|location=London|pages=[https://archive.org/details/continuumcompani00fraz/page/n15 1]–15}}</ref> Hindŵaeth yw'r ffydd a broffesir fwyaf eang yn India, Nepal a Mauritius. Mae nifer sylweddol o gymunedau Hindŵaidd i'w cael yn [[Hindŵaeth yn Ne-ddwyrain Asia|Ne-ddwyrain Asia]] gan gynnwys yn [[Bali]], [[Indonesia]],<ref>{{Cite web|title=Peringatan|url=https://sp2010.bps.go.id/index.php/page/warning|website=sp2010.bps.go.id}}</ref> y [[Y Caribî|Caribî]], [[Gogledd America]], Ewrop, Oceania, Affrica, a rhanbarthau eraill .<ref>{{Cite book|last=Vertovec|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=FRVTAQAAQBAJ|title=The Hindu Diaspora: Comparative Patterns|publisher=Routledge|year=2013|pages=1–4, 7–8, 63–64, 87–88, 141–143}}</ref> == Diffiniadau == Mae Hindŵaeth yn cynnwys amrywiaeth o syniadau ar [[ysbrydolrwydd]] a thraddodiadau, ond nid oes ganddo drefn eglwysig, dim awdurdod crefyddol diamheuol, dim corff llywodraethu, dim proffwyd/i nac unrhyw lyfr sanctaidd penodol. Gall Hindŵiaid ddewis bod yn [[Amldduwiaeth|amldduwiol]], [[Pantheistiaeth|pantheistig]], panentheistig, pandeistig, henotheistig, [[Undduwiaeth|monotheistig]], monistig, [[Agnosticiaeth|agnostig]], [[Anffyddiaeth|anffyddiol]] neu [[Dyneiddiaeth|ddyneiddiol]].<ref name="Lipner2009p8">{{Harvard citation no brackets|Lipner|2009}} </ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict|publisher=Academic Press|year=2008|editor-last=Kurtz|editor-first=Lester}}</ref><ref>MK Gandhi, ''[http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive}}'', Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man Mai not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> Yn ôl Doniger, "mae syniadau am holl brif faterion ffydd a ffordd o fyw - llysieuaeth, di-drais, cred mewn aileni, hyd yn oed [[Y drefn gastiau yn India|cast]] - yn destunau dadl, ac nid [[dogma]]." Oherwydd yr ystod eang o draddodiadau a syniadau a gwmpesir gan y term Hindŵaeth, mae'n anodd dod o hyd i ddiffiniad cynhwysfawr. Mae'r grefydd "yn gwadu ein hawydd i'w diffinio a'i chategoreiddio". Diffiniwyd Hindŵaeth yn amrywiol fel crefydd, fel traddodiad crefyddol, ac fel set o gredoau crefyddol, ac fel "ffordd o fyw". O safbwynt geirfa'r Gorllewin, cyfeirir at Hindŵaeth fel 'crefydd', ond yn India, caiff ei diffinio'n amlach fel ''dharma'', sy'n ehangach na ''chrefydd'' y Gorllewin.<ref>{{Harvard citation no brackets|Radhakrishnan|Moore|1967|p=3}}; {{Harvard citation no brackets|Witzel|2003|p=68}}</ref> Mae'r astudiaeth o India, ei diwylliannau a'i chrefyddau, a'r diffiniad o "Hindŵaeth", wedi cael eu llunio gan fuddiannau [[gwladychiaeth]] a chan syniadau Gorllewinol am grefydd. Ers y [[1990au]], mae'r dylanwadau hyn wedi bod yn destun dadl ymhlith ysgolheigion Hindŵaidd,{{Refn|Sweetman mentions: * {{harvnb|Halbfass|1988}}, ''India and Europe'' * {{harvnb|Sontheimer|1989}}, ''Hinduism Reconsidered'' * [[Ronald Inden]], ''Imagining India'' * [[Carol Breckenridge]] and [[Peter van der Veer]], ''Orientalism and the Postcolonial Predicament'' * Vasudha Dalmia and [[Heinrich von Stietencron]], ''Representing Hinduism'' * [[S.N. Balagangadhara]], ''The Heathen in his Blindness...'' * [[Thomas Trautmann]], ''Aryans and British India'' * {{harvnb|King|1999}}, ''Orientalism and religion''}} ac maent hefyd wedi beirniadu gogwydd y gorllewin ar India.{{Refn|See [[Rajiv Malhotra]] and [[Being Different]] for a critic who gained widespread attention outside the academia, [[Invading the Sacred]], and [[Hindu studies]].}} ==== Diffiniadau cyfreithiol ==== Diffinnir Hindŵaeth yng Nghyfraith India fel us sy'n: "Derbyn y [[Veda]] gyda pharch; cydnabyddiaeth o'r ffaith bod y modd neu'r ffyrdd i [[Moksha]] yn amrywiol; a sylweddoliad o'r gwir bod nifer y duwiau i'w haddoli yn fawr".<ref>{{Cite book|last=Derrett|first=J.|last2=Duncan|first2=M.|title=Dharmaśāstra and juridical literature|date=1973|publisher=Harrassowitz|location=Wiesbaden|oclc=1130636}}</ref> === Barn ysgolheigaidd === Bathwyd y term ''Hindŵaeth'' yn ethnograffeg y Gorllewin yn y [[18g]],<ref name="Sweetman2003">{{Cite book|last=Sweetman|first=Will|title=Mapping Hinduism: 'Hinduism' and the Study of Indian Religions, 1600–1776|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2003|pages=163, 154–168}}</ref> ac mae'n cyfeirio at ymasiad neu synthesis amrywiol ddiwylliannau a thraddodiadau Indiaidd, gyda gwreiddiau amrywiol a dim sylfaenydd. Daeth y synthesis Hindŵaidd hwn i'r amlwg ar ôl y cyfnod [[Veda|Vedig]], rhwng c. 500 –200 [[CC]] a c. [[300|300 OC]], yng nghyfnod yr [[Hanes India|Ail Drefoli]] a chyfnod clasurol cynnar Hindŵaeth, pan gyfansoddwyd yr Epics a'r Puranas cyntaf. Ffynnodd yn y cyfnod canoloesol, gyda dirywiad Bwdhaeth yn India. Mae goddefgarwch Hindŵaeth i amrywiadau mewn cred a'i ystod eang o draddodiadau yn ei gwneud hi'n anodd ei ddiffinio fel crefydd yn ôl diffiniadau traddodiadol y gorllewin. == Amrywiaeth ac undod == === Amrywiaeth === [[Delwedd:Ganapati.1..JPG|bawd| [[Ganesha]] yw un o'r duwiau mwyaf adnabyddus a mwyaf addoledig yn y pantheon Hindŵaidd.]] Mae credoau Hindŵaidd yn helaeth ac yn amrywiol iawn, ac felly cyfeirir at Hindŵaeth yn aml fel teulu o grefyddau yn hytrach nag un grefydd.<ref>{{Cite web|title=Hinduism|url=https://www.history.com/topics/religion/hinduism|access-date=2020-04-23|website=HISTORY|archivedate=29 Rhagfyr 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201229174138/https://www.history.com/topics/religion/hinduism}}</ref> O fewn pob crefydd yn y teulu hwn o grefyddau, mae yna wahanol ddiwinyddiaeth, arferion, a thestunau cysegredig.<ref>{{Cite web|title=Basics of Hinduism|publisher=Kauai's Hindu Monastery|url=https://www.himalayanacademy.com/readlearn/basics/fourteen-questions/|access-date=2020-04-23|archivedate=29 Rhagfyr 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201229174156/https://www.himalayanacademy.com/readlearn/basics/fourteen-questions/}}</ref><ref>{{Cite book|last=Dasgupta|first=Surendranath|title=A history of Indian philosophy (part 1)|last2=Banarsidass|first2=Motilall|year=1992|page=70}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chande|first=M.B.|title=Indian Philosophy in Modern Times|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2000|page=277}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Culp|first=John|date=2008-12-04|title=Panentheism|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/panentheism/|access-date=29 Rhagfyr 2020|archive-date=29 Rhagfyr 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174122/https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/panentheism/}}</ref><ref>{{Cite web|date=2004-06-15|title=Is Hinduism monotheistic?|website=The Oxford Centre for Hindu Studies|url=https://ochs.org.uk/news/hinduism-monotheistic|access-date=2020-04-23|archivedate=29 Rhagfyr 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201229174152/https://ochs.org.uk/news/hinduism-monotheistic}}</ref> Nid oes gan Hindŵaeth "system gred unedig wedi'i hamgodio mewn datganiad o ffydd neu gredo", ond yn hytrach mae'n derm ymbarél sy'n cynnwys lluosogrwydd ffenomenau crefyddol India.<ref>{{Cite book|last=Smith|first=W. C.|year=1962|url=https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC|title=The Meaning and End of Religion|location=San Francisco|publisher=Harper and Row|page=65|access-date=27 Hydref 2015}}</ref> Yn ôl Goruchaf Lys India, {{Dyfyniad|Yn wahanol i grefyddau eraill yn y Byd, nid yw'r grefydd Hindŵaidd yn hawlio un Proffwyd, nid yw'n addoli unrhyw un Duw, nid yw'n credu mewn unrhyw un cysyniad athronyddol ac nid yw'n dilyn unrhyw un ddefod neu berfformiad/au crefyddol; mewn gwirionedd, nid yw'n bodloni nodweddion traddodiadol crefydd na chredo. Mae'n ffordd o fyw a dim byd mwy ".}} === Undod === Er gwaethaf y gwahaniaethau, mae yna ymdeimlad o undod hefyd. Mae'r rhan fwyaf o draddodiadau Hindŵaidd yn parchu corff o lenyddiaeth grefyddol neu gysegredig, y [[Veda]]s,{{Sfn|Nicholson|2010}} er bod eithriadau.{{Sfn|Flood|1996}} Mae'r testunau hyn yn ein hatgoffa o'r dreftadaeth ddiwylliannol hynafol ac maent yn destun balchder i Hindŵiaid,<ref name="andreapinkney" /><ref>{{Cite book|last=Haines|first=Jeffrey|title=Routledge Handbook of Religion and Politics|publisher=Routledge|year=2008|page=80}}</ref> gyda Louis Renou yn nodi "hyd yn oed yn y parthau mwyaf uniongred, mae'r parch i'r Vedas yn amlwg".<ref name="andreapinkney">{{Cite book|last=Pinkney|first=Andrea|title=Routledge Handbook of Religions in Asia|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-0-415-63503-5|editor-last=Turner|editor-first=Bryan|pages=31–32|editor-last2=Salemink|editor-first2=Oscar}}</ref> == Credoau == [[Delwedd:Halebid3.JPG|de|bawd| Cerflun ar banel wal yn [[Teml Hoysaleswara|nheml Hoysaleswara]] yn Halebidu, yn cynrychioli'r [[Trimurti]]: [[Brahma]], [[Shiva]] a [[Vishnu]]]] Mae themâu amlwg yng nghredoau Hindŵaidd yn cynnwys (ond heb fod yn gyfyngedig i) Dharma (moeseg / dyletswyddau), [[Samsara|saṃsāra]] (cylch parhaus ymglymiad mewn nwydau a'r enedigaeth, bywyd, marwolaeth ac aileni sy'n deillio o hynny), [[Karma]] (gweithredu, bwriad, a chanlyniadau ), moksha (rhyddhad rhag ymlyniad a saṃsāra), a'r amrywiol [[ioga]]s (llwybrau neu arferion). === Purusharthas === Mae Purusharthas yn cyfeirio at amcanion bywyd dynol. Mae meddwl Clasurol Hindŵaidd yn derbyn pedwar nod neu nod cywir ym mywyd dynol, a elwir yn Puruṣārthas:<ref name="Bilimoria 2007 p. 103">{{Harvard citation no brackets|Bilimoria|2007}}; see also {{Harvard citation no brackets|Koller|1968}}.</ref> * Dharma * Artha * Kama * Moksha ==== Dharma (cyfiawnder, moeseg) ==== Ystyrir Dharma fel y nod mwyaf blaenllaw mewn Hindŵaeth.<ref>{{Cite book|last=Flood|first=Gavin|title=The Fruits of Our Desiring|url=https://archive.org/details/fruitsofourdesir0000unse|year=1996a|isbn=978-1-896209-30-2|editor-last=Lipner|editor-first=Julius|pages=[https://archive.org/details/fruitsofourdesir0000unse/page/n31 16]–21|chapter=The meaning and context of the Purusarthas}}</ref> Mae'r cysyniad o dharma yn cynnwys ymddygiadau yr ystyrir eu bod yn unol ag [[rta]], y drefn sy'n gwneud bywyd a bydysawd yn bosibl, ac mae'n cynnwys dyletswyddau, hawliau, deddfau, ymddygiad, rhinweddau a "ffordd gywir o fyw".<ref name="tce">{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-7876-5015-5|edition=6th|chapter=Dharma}}</ref> Mae dharma Hindŵaidd yn cynnwys dyletswyddau crefyddol, hawliau moesol a dyletswyddau pob unigolyn, ynghyd ag ymddygiadau sy'n galluogi trefn gymdeithasol, ymddygiad cywir, a rhai rhinweddol.<ref name="tce" /> Dharma, yn ôl Van Buitenen,<ref name="vanbuitenen">{{Cite journal|last=Van Buitenen|first=J. A. B.|date=Ebrill–Gorffennaf 1957|title=Dharma and Moksa|url=https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_april-july-1957_7_1-2/page/33|journal=Philosophy East and West|volume=7|issue=1/2|pages=33–40|doi=10.2307/1396832|jstor=1396832}}</ref> yw'r hyn y mae'n rhaid i bob bod dynol presennol ei dderbyn a'i barchu i gynnal cytgord a threfn yn y byd.<ref name="vanbuitenen" /> ==== Artha (bywoliaeth, cyfoeth) ==== Artha yw'r ymgais rhinweddol i gael cyfoeth materol, bywoliaeth, rhwymedigaethau a ffyniant economaidd. Mae'n cynnwys bywyd gwleidyddol, diplomyddiaeth a lles materol. Mae'r cysyniad artha yn cynnwys yr holl "ffyrdd o fyw", gweithgareddau ac adnoddau sy'n galluogi person i fod mewn cyflwr arbennig: cyfoeth, gyrfa a diogelwch ariannol.{{Sfn|Koller|1968}} Mae mynd ar drywydd artha yn iawn yn cael ei ystyried yn nod pwysig ym mywyd dynol mewn Hindŵaeth.{{Sfn|Lochtefeld|2002a}}<ref name="bruces">Bruce Sullivan (1997), ''Historical Dictionary of Hinduism'', {{ISBN|978-0-8108-3327-2}}, pp. 29–30</ref> ==== Kāma (pleser y synhwyrau) ==== Mae Kāma (Sansgrit, [[Pali]]: काम) yn golygu awydd, awch, dymuniad, angerdd, hiraeth, pleser y synhwyrau, mwynhad esthetig bywyd, hoffter, neu gariad, gyda neu heb yr ochr rhywiol.<ref>{{Cite journal|last=Macy|first=Joanna|year=1975|title=The Dialectics of Desire|journal=Numen|volume=22|issue=2|pages=145–60|doi=10.2307/3269765|jstor=3269765}}</ref> Mewn Hindŵaeth, mae kama yn cael ei ystyried yn nod hanfodol ac iach ym mywyd dynol cyn belled nad yw'r person yn aberthu dharma, artha a moksha.<ref>See: </ref> ==== Mokṣa (rhyddhad, rhyddid rhag saṃsāra) ==== Moksha ({{Lang-sa|मोक्ष|translit=mokṣa}}; Mokṣa) neu '''mukti''' ({{Lang-sa|मुक्ति|links=no}}) yw'r nod eithaf, pwysicaf yn Hindŵaeth. Ar un ystyr, mae moksha yn gysyniad sy'n gysylltiedig â rhyddhau rhag tristwch, dioddefaint a saṃsāra (cylch aileni genedigaeth). Gelwir rhyddhau o'r cylch hwn, ar ôl bywyd, yn enwedig yn ysgolion damcaniaethol Hindŵaeth yn moksha.<ref name="vanbuitenen"/><ref>{{Cite book|last=Long|first=J. Bruce|title=The concepts of human action and rebirth in the Mahabharata|url=https://archive.org/details/karmarebirthincl0000unse|publisher=University of California Press|year=1980|editor-last=O'Flaherty|editor-first=Wendy D.|chapter=2 Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions}}</ref> Ystyrir marwolaeth yn ddibwys mewn perthynas â'r Hunan cosmig.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=58UZWWzqglMC|title=Hindu spirituality - Volume 25 of Documenta missionalia|publisher=Editrice Pontificia Università Gregoriana|year=1999|page=1|access-date=29 Rhagfyr 2020}}</ref> === Karma a saṃsāra === Mae [[Karma]] yn cyfieithu'n llythrennol fel ''gwaith'', neu ''weithred'',<ref>{{Cite book|last=Apte|first=Vaman S|url=https://archive.org/details/studentsenglishs00apte_271|title=The Student's English-Sanskrit Dictionary|publisher=Motilal Banarsidas|year=1997|location=Delhi}}</ref> ac mae hefyd yn cyfeirio at theori [[Veda|Vedig]] o "gyfraith foesol achos ac effaith".<ref>{{Cite book|last=Smith|first=Huston|year=1991|title=The World's Religions: Our Great Wisdom Traditions|location=San Francisco|publisher=Harper|page=64|url=https://archive.org/details/worldsreligions000smit}}</ref><ref>Karl Potter (1964), "The Naturalistic Principle of Karma", ''Philosophy East and West'', Vol. 14, No. 1 (Ebrill 1964), pp. 39–49</ref> Mae'r theori yn gyfuniad o (1) achosiaeth a all fod yn foesegol neu'n an-foesegol; (2) moeseg, hynny yw gweithredoedd da neu ddrwg sy'n arwain at ganlyniadau; a (3) aileni.<ref name="wdointro">Wendy D. O'Flaherty (1980), ''Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions'', University of California Press,, tt.xi–xxv, 3–37</ref> Dehonglir theori Karma fel un sy'n egluro amgylchiadau presennol unigolyn gan gyfeirio at ei weithredoedd yn y gorffennol. Gall y gweithredoedd hyn a'u canlyniadau fod ym mywyd cyfredol unigolyn, neu, yn ôl rhai ysgolion Hindŵaidd, ym mywydau'r gorffennol.<ref name="wdointro" /><ref>Karl Potter (1980), in ''Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions'' (O'Flaherty, Editor), University of California Press, tt.241–267</ref> Gelwir y cylch hwn o eni, bywyd, marwolaeth ac aileni yn ''[[Samsara|saṃsāra]]''. Credir bod rhyddhau o saṃsāra trwy moksha yn sicrhau hapusrwydd a [[heddwch]] parhaol.{{Sfn|Radhakrishnan|1996}}<ref>{{Cite book|last=Vivekananda|first=Swami|title=Jnana Yoga|publisher=Kessinger Publishing|year=2005|isbn=978-1-4254-8288-6|pages=301–302}} (8th Printing 1993)</ref> Mae ysgrythurau Hindŵaidd yn dysgu bod y dyfodol yn swyddogaeth o ymdrech ddynol gyfredol sy'n deillio o ewyllys rydd a gweithredoedd dynol yn y gorffennol sy'n gosod yr amgylchiadau.<ref>{{Cite book|last=Chapple|first=Christopher Key|url=https://books.google.com/books?id=QSrzLfyHvxYC&q=Karma+and+Creativity|title=Karma and Creativity|date=1986-01-01|publisher=SUNY Press|pages=60–64}}</ref> === Y cysyniad o Dduw === Mae Hindŵaeth yn system amrywiol o feddwl gydag amrywiaeth eang o gredoau;<ref name="Lipner2009p8">{{Harvard citation no brackets|Lipner|2009}} </ref><ref>{{Cite book|last=Chakravarti|first=Sitansu|title=Hinduism, a way of life|publisher=Motilal Banarsidass|year=1991|isbn=978-81-208-0899-7|url=https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71|page=71|access-date=29 Rhagfyr 2020|archive-date=13 Ebrill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170413105302/https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|last=Smart|first=Ninian|year=2007|title=Polytheism|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/eb/article-38143/polytheism|access-date=5 Gorffennaf 2007|archive-date=10 Awst 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60pyc0FDi?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/469156/polytheism|url-status=live}}</ref> mae ei gysyniad o Dduw yn gymhleth ac yn dibynnu ar bob unigolyn a'r traddodiad a'r athroniaeth a ddilynir. Cyfeirir ato weithiau fel henotheistig (h.y., yn ymwneud ag ymroddiad i dduw sengl wrth dderbyn bodolaeth eraill), ond mae unrhyw derm o'r fath yn llawer rhy syml.{{Sfn|Michaels|2004}}<ref>{{Cite web|last=Gill|first=N.S|title=Henotheism|url=http://ancienthistory.about.com/cs/egyptmyth/g/henotheism.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070317151629/http://ancienthistory.about.com/cs/egyptmyth/g/henotheism.htm|archivedate=17 Mawrth 2007|access-date=5 Gorffennaf 2007|publisher=[[About.com|About, Inc]]}}</ref> Mae'r ''[[Nasadiya Sukta]]'' (''Emyn y Creu'') o'r ''[[Rig Veda]]'' yn un o'r testunau cynharaf {{Sfn|Flood|1996}} sy'n "dangos ymdeimlad o ddyfalu metaffisegol" am yr hyn a greodd y bydysawd, y cysyniad o dduw (iau) Yr Un, ac a yw hyd yn oed Yr Un yn gwybod sut y daeth y bydysawd i fodolaeth.<ref>{{Harvard citation no brackets|Flood|1996}}; {{Harvard citation no brackets|Kramer|1986}}</ref> Mae'r ''Rig Veda yn'' canmol nifer o dduwdodau (neu fân dduwiau), dim un ohonyn nhw'n uwchraddol nac yn israddol, mewn modd henotheistig.<ref>{{Cite book|last=Muller|first=Max|year=1878|title=Lectures on the Origins and Growth of Religions: As Illustrated by the Religions of India|publisher=Longmans Green & Co|pages=260–271}}<br /><br />{{Cite book|last=Wilkins|first=William Joseph|year=1882|title=Hindu Mythology: Vedic and Purānic|publisher=London Missionary Society|location=Calcutta|page=8|url={{Google books|ZBUHAAAAQAAJ|page=8|plain-url=yes}}}}</ref> Mae'r emynau yn cyfeirio dro ar ôl tro at Un Gwirionedd ac un Realaeth Eithaf. Dehonglwyd "Un Gwirionedd" o fewn llenyddiaeth Vedig, yn ysgolheictod yr oes fodern, fel undduwiaeth, monistiaeth, yn ogystal ag Egwyddorion Cudd y tu ôl i ddigwyddiadau a phrosesau mawr natur.<ref>{{Cite journal|last=Raghavendrachar|first=H.N.|year=1944|title=Monism in the Vedas|journal=The Half-yearly Journal of the Mysore University|volume=4|issue=2|pages=137–152|url=http://eprints.uni-mysore.ac.in/15675/1/12MONISMINTHEVEDAS.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206070146/http://eprints.uni-mysore.ac.in/15675/1/12MONISMINTHEVEDAS.pdf|archive-date=6 Chwefror 2015}}<br /><br />{{Cite journal|last=Werner|first=K.|year=1982|title=Men, gods and powers in the Vedic outlook|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland|volume=114|issue=1|pages=14–24|doi=10.1017/S0035869X00158575}}<br /><br />{{Cite journal|last=Coward|first=H.|year=1995|title=The Limits of Scripture: Vivekananda's Reinterpretation of the Vedas|journal=Journal of Hindu-Christian Studies|volume=8|issue=1|pages=45–47|doi=10.7825/2164-6279.1116}}</ref> Mae Hindwiaid yn credu bod gan bob creadur byw 'Yr Hunan' (tebyg i 'Enaid'). Gelwir y gwir "Hunan" hwn o bob person yn '''ātman''' . Credir bod yr Hunan yn dragwyddol.{{Sfn|Monier-Williams|1974}} Yn ôl diwinyddiaeth monistig / pantheistig (di-ddeuol) Hindŵaidd, mae'r Atman hwn yn wahanol i Brahman, yr ysbryd goruchaf neu'r ''Realiti Ultimate''.<ref name="bhaskaranandaessential">{{Harvard citation no brackets|Bhaskarananda|1994}}</ref> Nod bywyd, yn ôl ysgol Advaita, yw sylweddoli bod Hunan rhywun yn union yr un fath â Hunan y goruchaf, bod yr Hunan goruchaf yn bresennol ym mhopeth a phawb, mae'r holl fywyd yn rhyng-gysylltiedig ac mae undod ym mhob bywyd.{{Sfn|Vivekananda|1987}}<ref>John Koller, ''Routledge Companion to Philosophy of Religion'', gol. Chad Meister a Paul Copan (Routledge, 2012), tt.99–107</ref><ref>Lance Nelson, "Living liberation in Shankara and classical Advaita", yn ''Living Liberation in Hindu Thought'', gol. Andrew O. Fort a Patricia Y. Mumme (State University of New York Press, 19996), tt.38–39, 59 (n.105)</ref> Mae ysgolion deuistig (Dvaita a Bhakti) yn dehongli Brahman fel y Bod Goruchaf sydd ar wahân i'r Hunan unigol.<ref name="R Prasad 2009 pages 345-347">R Prasad (2009), A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals, Concept Publishing, {{ISBN|978-81-8069-595-7}}, pages 345–347</ref> Maent yn addoli'r Bod Goruchaf fel [[Vishnu]], [[Brahma]], [[Shiva]], neu Shakti, yn dibynnu ar y sect. Gelwir Duw yn ''Ishvara'', ''Bhagavan'', ''Parameshwara'', ''[[Deva (Hindŵaeth)|Deva]]'' neu ''Devi'', ac mae gan y termau hyn wahanol ystyron mewn gwahanol ysgolion Hindŵaeth.{{Sfn|Eliade|2009}}{{Sfn|Radhakrishnan|Moore|1967}}{{Sfn|Monier-Williams|2001}} == Prif draddodiadau == === Enwadau === [[Delwedd:Ganesha_pachayatana.jpg|bawd| Panchayatana Ganesha-ganolog ("pum duwdod", o'r traddodiad Smarta): [[Ganesha]] (canol) gyda [[Shiva]] (chwith uchaf), [[Parvati]] (dde uchaf), [[Vishnu]] (chwith isaf) a [[Surya]] (dde isaf). Mae gan yr holl dduwdodau hyn sectau ar wahân wedi'u cysegru iddynt hefyd.]] Nid oes gan Hindŵaeth awdurdod athrawiaethol canolog ac nid yw llawer o Hindwiaid sy'n ymarfer yn honni eu bod yn perthyn i unrhyw enwad neu draddodiad penodol.{{Sfn|Werner|2005|pp=13, 45}} Fodd bynnag, defnyddir pedwar enwad mawr mewn astudiaethau ysgolheigaidd: ''Vaishnavism'', ''Shaivism'', ''Shaktism'' a ''Smartism''.{{Sfn|Tattwananda|n.d.}}{{Sfn|Nath|2001}}{{Sfn|Flood|1996|pp=113, 134, 155–161, 167–168}}<ref name="lancenelson">{{Harvard citation|Espín|Nickoloff|2007|pp=562–563}}</ref> Mae'r enwadau hyn yn wahanol i'w gilydd, yn bennaf o ran y duwdod canolog a addolir, y traddodiadau a'r rhagolwg <ref name="sskumar">SS Kumar (2010), ''Bhakti – the Yoga of Love'', LIT Verlag Münster, {{ISBN|978-3-643-50130-1}}, pp. 35–36</ref> Mae enwadau Hindŵaeth, dywed Lipner, yn wahanol i'r rhai a geir ym mhrif grefyddau'r byd, oherwydd bod enwadau Hindŵaidd yn niwlog gydag unigolion yn ymarfer mwy nag un, ac mae'n awgrymu'r term "polyganolog Hindŵaidd". {{Sfn|Lipner|2009|pp=371–375}} == Arferion == === Defodau === [[Delwedd:(A)_Hindu_wedding,_Saptapadi_ritual_before_Agni_Yajna.jpg|de|bawd|Priodas yw'r ddefod bersonol fwyaf helaeth y mae oedolyn Hindŵaidd yn ymgymryd â hi yn ei fywyd. Mae priodas Hindŵaidd nodweddiadol yn cael ei gweinyddu cyn defod tân Vedig (gw. y llun).{{Sfn|Lochtefeld|2002a}}]] Mae'r rhan fwyaf o Hindwiaid yn cynnal defodau crefyddol gartref.<ref>{{Harvard citation no brackets|Muesse|2011}}. "rituals daily prescribe routine"</ref> Mae'r defodau'n amrywio'n fawr ymhlith ardaloedd, pentrefi ac unigolion. Nid ydyn nhw'n orfodol mewn Hindŵaeth. Dewis unigolyn yw natur a lle defodau. Mae rhai Hindwiaid defosiynol yn perfformio defodau dyddiol fel addoli ar doriad y wawr ar ôl cael bath (fel arfer mewn cysegr teulu, ac yn nodweddiadol mae'n cynnwys goleuo lamp ac yn cynnig bwydydd o flaen delweddau o'r duwiau), llefaru o sgriptiau crefyddol, canu bhajans (emynau defosiynol), [[ioga]], [[myfyrdod]], llafarganu [[mantra]]s ac eraill.{{Sfn|Heitzman|Worden|1996|pp=145–146}} Gwelir defodau Vedig gyda thân (''yajna'') a llafarganu emynau Vedig ar achlysuron arbennig, fel priodasau Hindŵaidd.<ref>{{Cite journal|last=Sharma|first=A|year=1985|title=Marriage in the Hindu religious tradition|journal=Journal of Ecumenical Studies|volume=22|issue=1|pages=69–80}}</ref> Mae digwyddiadau mawr eraill bywyd, fel defodau ar ôl [[marwolaeth]], yn cynnwys ''yajña'' a llafarganu [[Mantra|mantrâu]] Vedig.<ref>{{Cite web|title=Hindu Marriage Act, 1955|url=http://www.sudhirlaw.com/HMA55.htm|access-date=25 Mehefin 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070605133731/http://www.sudhirlaw.com/HMA55.htm|archivedate=5 Mehefin 2007}}</ref> Mae geiriau'r mantrâu yn "sanctaidd." Wrth eu defnyddio mewn defodau Vedig maent yn dod yn [[Dewiniaeth|synau hudol]], "yn ddull i gyrraedd y nod." Yn y persbectif Brahmanaidd, mae gan y synau eu hystyr eu hunain, ystyrir mantrâu yn "rythmau cyntefig cyntaf y greadigaeth", cyn y ffurfiau y maent yn cyfeirio atynt. Trwy eu llafarganu mae'r cosmos yn cael ei adfywio, "trwy fywiogi a maethu ffurfiau'r greadigaeth yn eu sylfaen. Cyn belled â bod purdeb y synau yn cael ei gadw, bydd adrodd y mantrâu yn effeithiol, ni waeth a yw bodau dynol yn deall eu hystyr disylwedd." === Gwyliau === [[Delwedd:Deepawali-festival.jpg|de|bawd| Mae gŵyl y goleuadau, [[Divali|Diwali]], yn cael ei dathlu gan Hindwiaid ledled y byd.]] [[Delwedd:Hindus_in_Ghana_celebrating_Ganesh_Chaturti.jpg|bawd|Hindwiaid yn Ghana yn dathlu Ganesh Chaturti]] Mae gwyliau Hindŵaidd (Sansgrit: ''Utsava'' ; yn llythrennol: "i godi'n uwch") yn seremonïau sy'n plethu bywyd unigol a chymdeithasol i dharma.<ref name="sandrarobinson" /><ref name="yustf">{{Cite book|last=Yust|first=Karen-Marie|title=Nurturing Child and Adolescent Spirituality|url=https://archive.org/details/nurturingchildad0000unse|publisher=Rowman & Littlefield|year=2005|isbn=978-0-7425-4463-5|page=[https://archive.org/details/nurturingchildad0000unse/page/234 234]|chapter=Sacred Celebrations|postscript=. See also Chapter 18.}}</ref> Mae gan Hindŵaeth lawer o wyliau trwy gydol y flwyddyn, lle mae'r dyddiadau'n cael eu gosod gan y calendr Hindŵaidd lunisolar, ac mae llawer ohonynt yn cyd-daro naill ai â'r lleuad lawn (''Holi'') neu'r lleuad newydd (''Diwali''), yn aml gyda newidiadau tymhorol.<ref name="denisecushf">{{Cite book|last=Robinson|first=Sandra|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000unse_t8y2|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0-7007-1267-0|editor-last=Cush|editor-first=Denise|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000unse_t8y2/page/907 907]}}</ref> Dim ond yn rhanbarthol y mae rhai gwyliau i'w cael ac maen nhw'n dathlu traddodiadau lleol, tra bod ambell un fel ''Holi'' a ''Diwali'' yn draws-Hindŵaidd.<ref name="denisecushf" /><ref>{{Cite book|last=Foulston|first=Lynn|title=Hindu Goddesses: Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/hindugoddessesbe0000foul|last2=Abbott|first2=Stuart|publisher=Sussex Academic Press|year=2009|isbn=978-1-902210-43-8|page=[https://archive.org/details/hindugoddessesbe0000foul/page/155 155]}}</ref> Mae'r gwyliau fel arfer yn dathlu digwyddiadau Hindŵaidd, gan gysylltu themâu ysbrydol a dathlu agweddau ar berthnasoedd dynol fel y berthynas agos Chwaer-Frawd dros ''ŵyl Raksha Bandhan'' (neu Bhai Dooj).<ref name="yustf" /><ref>{{Cite book|editor-last=Holberg|editor-first=Dale|title=Students' Britannica India|publisher=Encyclopædia Britannica (India)|year=2000|isbn=978-0-85229-760-5|volume=2|page=120|chapter=Festival calendar of India}}</ref> Mae'r un ŵyl weithiau'n nodi gwahanol straeon yn dibynnu ar yr enwad Hindŵaidd, ac mae'r dathliadau'n ymgorffori themâu rhanbarthol, amaethyddiaeth draddodiadol, celfyddydau lleol, cyfarfyddiadau teuluol, defodau a gwleddoedd Puja.<ref name="sandrarobinson">{{Cite book|last=Robinson|first=Sandra|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000unse_t8y2|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0-7007-1267-0|editor-last=Cush|editor-first=Denise|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofhi0000unse_t8y2/page/908 908]–912}}</ref><ref>{{Cite book|last=Frazier|first=Jessica|title=The Bloomsbury Companion to Hindu Studies|publisher=Bloomsbury Academic|year=2015|pages=255, 271–273}}</ref> === Pererindota === Mae llawer o ymlynwyr yn ymgymryd â [[Pererindod|phererindodau]], sydd yn hanesyddol wedi bod yn rhan bwysig o Hindŵaeth ac yn parhau felly heddiw. Ceir safleoedd pererindota yn ''Tirtha'', ''Kshetra'', ''Gopitha'' neu ''Mahalaya''. Enw'r broses neu'r siwrnai sy'n gysylltiedig â ''Tirtha'' yw ''Tirtha-yatra''. Yn ôl y testun Hindŵaidd ''Skanda Purana'', mae tri math i Tirtha: mae Jangam Tirtha i le y gellir ei symud o sadhu, rishi, guru. Mae Sthawar Tirtha i le na ellir ei symud, fel Benaras, Haridwar, Mynydd Kailash, afonydd sanctaidd; tra bod Manas Tirtha i le o feddwl, o wirionedd, elusen, amynedd, tosturi, neu'r Hunan.<ref>{{Cite book|last=Sharma|first=Krishan|last2=Sinha|first2=Anil Kishore|last3=Banerjee|first3=Bijon Gopal|url=https://books.google.com/books?id=RrkUMlsu_YIC|title=Anthropological Dimensions of Pilgrimage|publisher=Northern Book Centre|year=2009|pages=3–5}}</ref><ref>{{Cite book|last=Maw|first=Geoffrey Waring|url=https://books.google.com/books?id=IarXAAAAMAAJ|title=Pilgrims in Hindu Holy Land: Sacred Shrines of the Indian Himalayas|publisher=Sessions Book Trust|year=1997|page=7|access-date=5 Gorffennaf 2017}}</ref> Mae ''Tīrtha-yatra'', yn unrhyw beth sydd â gwerth salvific i Hindw, ac mae'n cynnwys safleoedd pererindod fel mynyddoedd neu goedwigoedd neu lan y môr neu afonydd neu byllau, yn ogystal â rhinweddau, gweithredoedd, astudiaethau neu gyflwr meddwl. == Diwylliant == Mae'r term " diwylliant Hindŵaidd " yn cyfeirio at agweddau cymedrig ar ddiwylliant sy'n ymwneud â'r grefydd, fel [[Gŵyl|gwyliau]] a chodau gwisg a ddilynir gan yr Hindwiaid y gellir eu hysbrydoli'n bennaf o [[Diwylliant India|ddiwylliant India]] a [[De-ddwyrain Asia]]. Er y bu cymysgedd o ddiwylliant gwahanol mewn Hindŵaeth, mae hefyd wedi dylanwadu ar ddiwylliannau llawer o genhedloedd, yn bennaf y rhan o India Fwyaf. == Darllen pellach == {{refbegin|30em}} ; Gwyddoniaduron * {{cite encyclopedia |surname=Dalal |given=Roshen |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |year=2010b |url={{Google books|DH0vmD8ghdMC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=New Delhi |publisher=Penguin Books India }} * {{cite encyclopedia |year=2009–2015 |title=Brill's Encyclopedia of Hinduism |editor-surname=Jacobsen |editor-given=Knut A. |volume=1–6 |place=Leiden |publisher=Brill |url=https://brill.com/view/package/9789004271289?language=en&packages=about }} ** Vol. 1: ''Regions, Pilgrimage, Deities'' (2009). ** Vol. 2: ''Sacred Languages, Ritual Traditions, Arts, Concepts'' (2010). ** Vol. 3: ''Society, Religious Professionals, Religious Communities, Philosophies'' (2011). ** Vol. 4: ''Historical Perspectives, Poets/Teachers/Saints, Relation to Other Religions and Traditions, Hinduism and Contemporary Issues'' (2012). ** Vol. 5: ''Symbolism, Diaspora, Modern Groups and Teachers'' (2013). ** Vol. 6: ''Indices'' (2015). * {{cite encyclopedia|year=2018 |editor-last=Jain |editor-first=Pankaj |editor2-last=Sherma |editor2-first=Rita |editor3-last=Khanna |editor3-first=Madhu |title=Hinduism and Tribal Religions |series=Encyclopedia of Indian Religions |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |doi=10.1007/978-94-024-1036-5_541-1 |isbn=978-94-024-1036-5}} * {{cite encyclopedia |surname=Jones |given=Constance A. |surname2=Ryan |given2=James D. |title=Encyclopedia of Hinduism |url={{Google books|OgMmceadQ3gC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2007 |place=New York |publisher=Facts On File |series=Encyclopedia of World Religions. [[J. Gordon Melton]], Series Editor |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211115/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PR17 |archive-date=2020-04-02|url-status=live |ref=none}} * {{cite book |surname=Werner |given=Karel |title=A Popular Dictionary of Hinduism |place=Surrey |publisher=Curzon Press |year=1997 |edition=Rev. |url={{Google books|HvuQAgAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} }} ; Introductory * {{cite book |last=Fowler |first=Jeaneane D. |year=1997 |title=Hinduism: Beliefs and Practices |publisher=Sussex Academic Press |url={{Google books|RmGKHu20hA0C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |ref=none }}{{Dolen marw|date=Chwefror 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book |last=Flood |first=Gavin D. |title=An Introduction to Hinduism |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo |url-access=registration |ref=none }} ; Hanes * {{cite book |editor-surname=Chattopadhyaya |editor-given=D. P. |title=History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization |volume=1–15 |place=Delhi |publisher=[[Centre for Studies in Civilizations]]}} * {{Cite book |last=Parpola |first=Asko |title=The Roots of Hinduism. The Early Aryans and the Indus Civilization |publisher=Oxford University Press |year=2015 | |url=https://books.google.com/books?id=DagXCgAAQBAJ |ref=none }} * {{Cite book |last=Samuel |first=Geoffrey |title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |ref=none}} ; Athroniaeth * {{cite book |year=1923–1927 |surname=Radhakrishnan |given=Sarvepalli |title=Indian Philosophy |publisher=Oxford University Press |volume=1–2 |url=https://archive.org/details/Sarvepalli.Radhakrishnan.Indian.Philosophy.Volume.1-2 |ref=none }} ; Testun * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |title=A Survey of Hinduism: Third Edition |publisher=State University of New York Press |year=2007 |url=https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C |ref=none }} * {{Cite book |editor-last=Flood |editor-first=Gavin |title=Blackwell companion to Hinduism |publisher=[[Blackwell Publishing]] |year=2003 |ref=none}} * {{cite book |editor-last=Richards |editor-first=Glyn |year=1985 |title=A Sourcebook of Modern Hinduism |url=https://archive.org/details/sourcebookofmode0000unse_k2p0 |location=London |publisher=Curzon Press |page=[https://archive.org/details/sourcebookofmode0000unse_k2p0/page/212 212] }} {{refend}} ==Gweler hefyd== * [[Rhestr duwiau a duwiesau Hindŵaidd]] * [[Veda]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} <!-- A --> {{refbegin|30em}} * {{cite book |editor-surname1=Acri |editor-given1=Andrea |editor-surname2=Creese |editor-given2=Helen |editor-surname3=Griffiths |editor-given3=Arlo |year=2011 |title=From Lanka Eastwards: The Ramayaṇa in the Literature and Visual Arts of Indonesia |place=Leiden |publisher=KITLV Press}} * {{Cite book |last=Anthony |first=David W. |title=The Horse The Wheel And Language. How Bronze-Age Riders From the Eurasian Steppes Shaped The Modern World |url=https://archive.org/details/horsewheellangua0000anth |publisher=Princeton University Press |year=2007 }} * {{Citation | last1 =Anthony | first1 =David | last2 =Ringe | first2 =Don | year =2015 | title =The Indo-European Homeland from Linguistic and Perspectives | journal =Annual Review of Linguistics |volume=1 |pages=199–219 | doi =10.1146/annurev-linguist-030514-124812}} * {{Cite book |last=Avari |first=Burjor |title=Islamic Civilization in South Asia: A history of Muslim power and presence in the Indian subcontinent |url=https://archive.org/details/islamiccivilizat0000avar |publisher=Routledge |year=2013 }} * {{Cite book |last=Ayalon |first=David |title=Studies in Islamic History and Civilisation |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-965-264-014-7}} * {{cite book|first=P. K.|last=Acharya|year=1927|title=Indian Architecture according to the Manasara Shilpa Shastra|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|location=London}} <!-- B --> * {{Cite journal |last=Bakker |first=F.L. |year=1997 |title=Balinese Hinduism and the Indonesian State: Recent Developments |journal=Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia|volume=153 |issue=1 |pages=15–41 |doi=10.1163/22134379-90003943 |jstor=27864809}} * {{Cite book |last=Basham |first=Arthur Llewellyn |url={{Google books|2aqgTYlhLikC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=The Origins and Development of Classical Hinduism |publisher=Oxford University Press |year=1989 }} * {{Cite book |last=Basham |first=A. L. |title=A Cultural History of India |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1999 }} * {{Cite book |editor-surname=Beck |editor-given=Guy L. |title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity |url={{Google books|0SJ73GHSCF8C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=Albany, NY |publisher=[[SUNY Press]] |year=2005}} *{{Cite book |last=Bhardwaj |first=Surinder Mohan |url=https://books.google.com/books?id=D6XJFokSJzEC |title=Hindu Places of Pilgrimage in India: A Study in Cultural Geography |publisher=University of California Press |year=1983 |isbn=978-0-520-04951-2 }} * {{Cite book |last=Bhaskarananda |first=Swami |url=https://archive.org/details/isbn_9781884852022 |title=Essentials of Hinduism |publisher=Viveka Press |year=1994 |isbn=978-1-884852-02-2 }} * {{Citation |title=Indian Ethics: Classical Traditions and Contemporary Challenges |year=2007 |editor-last=Bilimoria}} * {{Cite book |last=Bowker |first=John |url=https://archive.org/details/isbn_9780192800947 |title=The Concise Oxford Dictionary of World Religions |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-280094-7 |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Brodd |first=Jeffrey |title=World Religions |url=https://archive.org/details/worldreligionsvo00unse |publisher=Saint Mary's Press |year=2003 |isbn=978-0-88489-725-5 |location=Winona, MN }} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=Greater Magadha: Studies in the Culture of Early India |year=2007 |publisher=BRILL}} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=Buddhism in the Shadow of Brahmanism |url=https://www.researchgate.net/publication/294688170 |year=2011 |publisher=BRILL |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174126/https://www.researchgate.net/publication/294688170_Buddhism_in_the_Shadow_of_Brahmanism |url-status=live }} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=History and Religion: Narrating a Religious Past |year=2015 |editor-last=Otto |editor-last2=Rau |editor-last3=Rupke |chapter=The historiography of Brahmanism |publisher=Walter deGruyter}} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=How the Brahmains Won |url=https://www.researchgate.net/publication/309179849 |year=2016 |publisher=BRILL |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174222/https://www.researchgate.net/publication/309179849_How_the_Brahmins_Won_From_Alexander_to_the_Guptas |url-status=live }} * {{Citation |last=Bronkhorst |first=Johannes |title=Brahmanism: Its place in ancient Indian society |work=Contributions to Indian Sociology |volume=51 |issue=3 |pages=361–369 |year=2017}} * {{cite book |last=Bryant |first=Edwin |year=2001 |title=The Quest for the Origins of Vedic Culture |url=https://archive.org/details/questfororiginso0000brya |publisher=Oxford University Press }} * {{Cite book |last=Bryant |first=Edwin |title=Krishna: A Sourcebook |url=https://archive.org/details/krishnasourceboo0000unse |publisher=Oxford University Press |year=2007 }} * {{Cite book |last1=Bryant |first1=Edwin |last2=Ekstrand |first2=Maria |year=2004 |title=The Hare Krishna Movement |url=https://archive.org/details/harekrishnamovem0000unse_b8x3 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-12256-6 }} * {{Cite book |last1=Bryant |first1=Edwin Francis |url=https://books.google.com/books?id=mBMxPdgrBhoC |title=The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant |last2=Ekstrand |first2=Maria |publisher=Columbia University Press |year=2013 }} * {{Cite book |last=Burley |first=Mikel |title=Classical Samkhya and Yoga: An Indian Metaphysics of Experience |publisher=Taylor & Francis |year=2007}} <!-- C --> * {{Cite book |surname=Carney |given=Gerald T. |chapter=Baba Premananda Bharati: his trajectory into and through Bengal Vaiṣṇavism to the West |chapter-url=https://books.google.com/books?id=1hTADwAAQBAJ&pg=PT135 |title=The Legacy of Vaiṣṇavism in Colonial Bengal |url={{Google books|1hTADwAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |editor1=Ferdinando Sardella |editor2=Lucian Wong |year=2020 |place=London; New York |publisher=Routledge |pages=135–160 |isbn=978-1-138-56179-3 |series=Routledge Hindu Studies Series }} * {{Cite book |last=Christian |first=David |year=2011 |title=Maps of Time: An Introduction to Big History |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-95067-2 |url=https://archive.org/details/mapstimeintroduc00chri_515 |url-access=limited }} * {{Cite book |last=Clarke |first=Peter Bernard |url=https://archive.org/details/newreligionsglob00clar |title=New Religions in Global Perspective |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-7007-1185-7 |page=[https://archive.org/details/newreligionsglob00clar/page/n224 209] }} * {{cite book |surname=Cœdès |given=George |title=The Indianized States of Southeast Asia |translator=Susan Brown Cowing |year=1968 |place=Honolulu |publisher=University of Hawaii Press}} * {{Cite book |last=Comans |first=Michael |title=The Method of Early Advaita Vedānta: A Study of Gauḍapāda, Śaṅkara, Sureśvara, and Padmapāda |publisher=Motilal Banarsidass |year=2000 |location=Delhi}} * {{Cite book |last=Cousins |first=L. S. |title=The Penguin Handbook of the World's Living Religions |publisher=Penguin |year=2010 |chapter=Buddhism|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bNAJiwpmEo0C |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=2 Ebrill 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211114/https://books.google.com/books?id=bNAJiwpmEo0C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Coward |first=Harold |url=https://books.google.com/books?id=LkE_8uch5P0C |title=The perfectibility of human nature in eastern and western thought |year=2008 |access-date=2 Gorffennaf 2015 |archive-date=1 Ionawr 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101025131/https://books.google.com/books?id=LkE_8uch5P0C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Crangle |first=Edward Fitzpatrick |title=The Origin and Development of Early Indian Contemplative Practices |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |year=1994}} <!-- D --> * {{Cite book |surname=Dalal |given=Roshen |url={{Google books|pNmfdAKFpkQC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths |place=Delhi |publisher=Penguin Books India |year=2010 |archive-date=18 Ebrill 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418131501/https://books.google.com/books?id=pNmfdAKFpkQC |url-status=live}} * {{Cite book |last=Deutsch |first=Eliot |year=2001 |chapter=The self in Advaita Vedanta |pages=343–360 |editor=Roy Perrett |title=Indian philosophy: Volume 3, metaphysics |publisher=Taylor and Francis}} * {{Citation |last1=Deutsch |first1=Eliot |last2=Dalvi |first2=Rohit |year=2004 |title=The essential Vedanta. A New Source Book of Advaita Vedanta |publisher=World Wisdom}} * {{cite book|last=Dirks|first=Nicholas|year=2001|title=Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India|url=https://archive.org/details/castesofmindcolo0000dirk|publisher=Princeton University Press}} * {{Cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |year=1996 |title=Origin legends and linguistic relationships |url=https://archive.org/details/sim_oceania_1996-12_67_2/page/127 |journal=Oceania |volume=67 |number=2 |pages=127–140 |jstor=40331537 |doi=10.1002/j.1834-4461.1996.tb02587.x }} * {{Cite book|last=Doniger|first=Wendy|title=Textual Sources for the Study of Hinduism|url=https://archive.org/details/textualsourcesfo0000unse_z9g2|publisher=University of Chicago Press|year=1990}} * {{Cite book |last=Doniger |first=Wendy |url=https://archive.org/details/isbn_9780877790440 |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions |publisher=Merriam-Webster |year=2000 |url-access=registration }} * {{Cite book|last=Doniger|first=Wendy|url=https://books.google.com/books?id=nNsXZkdHvXUC|title=The Hindus: An Alternative History|publisher=Oxford University Press|year=2010}} * {{Citation |last=Doniger |first=Wendy |title=On Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=iM_QAgAAQBAJ&pg=PA3 |year=2014 |publisher=Oxford University Press USA |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174158/https://books.google.com/books?id=iM_QAgAAQBAJ&pg=PA3 |url-status=live }} <!-- E --> * {{Cite book|last=Eaton|first=Richard M.|url=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9;brand=ucpress|title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760|publisher=University of California Press|year=1993|access-date=8 Awst 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527003759/http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9;brand=ucpress|archive-date=27 Mai 2016|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Eaton|first=Richard M.|year=2000a|title=Temple desecration in pre-modern India. Part I|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples1.pdf|journal=Frontline|access-date=8 Awst 2015|archive-date=29 Rhagfyr 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174152/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples1.pdf|url-status=live}} * {{Cite book|last=Eaton |first=Richard M.|title=Slavery and South Asian History |publisher=Indiana University Press 0–2533|year=2006| |editor-last=Chatterjee|editor-first=Indrani|chapter=Introduction|editor-last2=Eaton|editor-first2=Richard M.}} * {{Cite book |last=Eck |first=Diana L. |url=https://books.google.com/books?id=uD_0P6gS-vMC |title=India: A Sacred Geography |publisher=Harmony |year=2012 }} * {{Cite book |last=Eck |first=Diana L. |url=https://books.google.com/books?id=PyC4o7i9tnEC |title=India: A Sacred Geography |publisher=Random House |year=2013 }} * {{Cite book |last=Eliade |first=Mircea |year=1970 |title=Yoga: Immortality and Freedom |url=https://archive.org/details/yogaimmortalityf0000elia |publisher=Princeton University Press }} * {{Cite book |last=Eliade |first=Mircea |year=2009 |title=Yoga: Immortality and Freedom |publisher=Princeton University Press}} * {{Cite book |last=Embree |first=Ainslie T. |title=Sources of Indian Tradition. Vol. 1: From the beginning to 1800|edition=2nd |publisher=Columbia University Press |year=1988}} * {{Cite book |editor-last1=Espín |editor-first1=Orlando O. |editor-last2=Nickoloff |editor-first2=James B. |year=2007 |title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies |url=https://archive.org/details/introductorydict0000unse |publisher=Liturgical Press}} * {{Cite book |last=Esposito |first=John |title=The Oxford Dictionary of Islam |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_j1d2 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-512559-7 |chapter=Suhrawardi Tariqah }} <!-- F --> * {{Cite book |last=Feuerstein |first=Georg |title=The Yoga Tradition |publisher=Motilal Banarsidass |year=2002 }} * {{Cite book |last=Flood |first=Gavin D. |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo |title=An Introduction to Hinduism |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |url-access=registration }} * {{Cite book|last=Flood|first=Gavin|title=The Bhagavadgītā for Our Times|publisher=Oxford University Press|year=1997|editor-last=Lipner|editor-first=Julius J.|chapter=The Meaning and Context of the Puruṣārthas}} * {{cite book|editor-last=Flood|editor-first=Gavin|year=2003|title=The Blackwell Companion to Hinduism|publisher=Blackwell Publishing|url=https://archive.org/details/blackwellcompani00floo}} . * {{Cite book|last=Flood|first=Gavin|title=The Tantric Body. The Secret Tradition of Hindu Religion|url=https://archive.org/details/tantricbodysecre0000floo|publisher=I.B Taurus|year=2006}} * {{Cite book|last=Flood|first=Gavin|title=The Blackwell Companion to Hinduism|publisher=John Wiley & Sons|year=2008}} * {{Cite book |last=Fowler |first=Jeaneane D. |url=https://books.google.com/books?id=RmGKHu20hA0C |title=Hinduism: Beliefs and Practices |publisher=Sussex Academic Press |year=1997 |access-date=10 Gorffennaf 2016 |archive-date=22 Ionawr 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122044339/https://books.google.com/books?id=RmGKHu20hA0C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Fuller |first=Christopher John |url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |publisher=Princeton University Press |year=2004 |isbn=978-0-691-12048-5 |access-date=10 Gorffennaf 2016 |archive-date=7 Ionawr 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107064106/https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Gaborieau |first=Marc |date=Mehefin 1985 |title=From Al-Beruni to Jinnah: Idiom, Ritual and Ideology of the Hindu-Muslim Confrontation in South Asia |url=https://archive.org/details/sim_anthropology-today_1985-06_1_3/page/7 |journal=Anthropology Today |volume=1 |issue=3 |pages=7–14 |doi=10.2307/3033123 |jstor=3033123 }} * {{Cite book |last=Ghurye |first=Govind Sadashiv |url=https://books.google.com/books?id=pTNmCIc9hCUC |title=The Scheduled Tribes of India |publisher=Transaction Publishers |year=1980 |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174152/https://books.google.com/books?id=pTNmCIc9hCUC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Gombrich |first=Richard F. |url=https://archive.org/details/theravadabuddhis00gomb |title=Theravāda Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo |publisher=London: Routledge |year=1988 |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Gombrich |first=Richard F. |title=Theravada Buddhism. A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo |publisher=Routledge |year=1996 |location=London }} * {{Cite book |last=Gomez |first=Luis O. |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |publisher=Routledge |year=2013 |editor-last=Joseph Kitagawa |chapter=Buddhism in India |isbn=9781136875908 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&pg=PA42 }} * {{Cite book |last1=Gosch |first1=Stephen |title=Premodern Travel in World History |last2=Stearns |first2=Peter |publisher=Routledge |year=2007 |pages=88–99}} * {{Cite book |last=Grapperhaus |first=F. H. M. |title=Taxes through the Ages |year=2009 |isbn=978-90-8722-054-9}} <!-- H --> * {{Citation | last=Halbfass | first=Wilhelm | year=1988 | title=India and Europe: An Essay in Understanding | publisher=State University of New York Press}} * {{Cite book |last=Halbfass |first=Wilhelm |url=https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC |title=Tradition and Reflection |publisher=SUNY Press |year=1991 |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=2 Ebrill 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211115/https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Halbfass |first=Wilhelm |title=Philology and Confrontation: Paul Hacker on Traditional and Modern Vedānta |publisher=SUNY Press |year=1995}} * {{Cite book |last1=Hark |first1=Lisa |last2=DeLisser |first2=Horace |date=7 Medi 2011 |title=Achieving Cultural Competency |publisher=John Wiley & Sons}} * {{Cite book |last=Harman |first=William |title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice |url=https://archive.org/details/contemporaryhind0000unse_x1k0 |publisher=ABC-CLIO |year=2004 |isbn=978-1-57607-905-8 |editor-last=Rinehart |editor-first=Robin |pages=[https://archive.org/details/contemporaryhind0000unse_x1k0/page/99 99]–122 |chapter=Hindu Devotion }} * {{Cite book |last=Harshananda |first=Swami |chapter=A Bird's Eye View of the Vedas |title=Holy Scriptures: A Symposium on the Great Scriptures of the World |publisher=Sri Ramakrishna Math |year=1989 |edition=2nd |location=Mylapore}} * {{Cite journal |last=Hardy |first=P. |year=1977 |title=Modern European and Muslim explanations of conversion to Islam in South Asia: A preliminary survey of the literature |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland |volume=109 |issue=2 |pages=177–206 |doi=10.1017/s0035869x00133866}} * {{Cite book |last=Harvey |first=Andrew |title=Teachings of the Hindu Mystics |url=https://archive.org/details/teachingsofhindu0000unse |publisher=Shambhala |year=2001 |isbn=978-1-57062-449-0 }} * {{Citation |last=Hatcher |first=Brian A. |title=Hinduism in the Modern World |url=https://books.google.com/books?id=IdeoCgAAQBAJ |year=2015 |publisher=Routledge }} * {{Cite book |last=Heesterman |first=Jan |url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_v8f2 |title=The Encyclopedia of Religion |publisher=Macmillan Reference |year=2005 |isbn=978-0-02-865733-2 |editor-last=Jones |editor-first=Lindsay |edition=2nd |volume=14 |pages=9552–9553 |chapter=Vedism and Brahmanism |url-access=registration }} * {{cite book |surname=Hefner |given=Robert W. |year=1989 |title=Hindu Javanese: Tengger Tradition and Islam |url={{Google books|j11yMMLK1AkC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press }} * {{Cite book |last1=Heitzman |first1=James |url=https://www.loc.gov/item/96019266/ |title=India: a country study |last2=Worden |first2=Robert L. |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |date=1996 |lccn=96019266 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174224/https://www.loc.gov/item/96019266/ |url-status=live }} * {{Cite book |last=Hiltebeitel |first=Alf |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |publisher=Routledge |year=2002 |editor-last=Kitagawa |editor-first=Joseph |chapter=Hinduism |isbn=9781136875977 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kfyzAAAAQBAJ }} * {{Cite book |last=Hiltebeitel |first=Alf |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |publisher=Routledge |year=2007 |editor-last=Kitagawa |editor-first=Joseph |chapter=Hinduism |isbn=9781136875908 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ |edition=Digital }} * {{Cite book |last=Hiltebeitel |first=Alf |year=2013 |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |publisher=Routledge |editor-last=Kitagawa |editor-first=Joseph |chapter=Hinduism |isbn=9781136875977 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kfyzAAAAQBAJ }} * {{Citation |last=Holdrege |first=Barbara A. |title=Veda and Torah: Transcending the Textuality of Scripture |year=1996 |publisher=SUNY Press}} * {{Cite book |last1=Holm |first1=Jean |last2=Bowker |first2=John |year=2001 |orig-year=1994 |title=Sacred Place |publisher=Continuum |isbn=978-0-8264-5303-7 |format=pb. |url=https://books.google.com/books?id=5xlfCgAAQBAJ }} {{ISBN|978-1-6235-6623-4}} * {{Cite book |last1=Hopfe |first1=Lewis M. |url=https://books.google.com/books?id=BVbiMBDVrdEC |title=Religions of the World |last2=Woodward |first2=Mark R. |publisher=Pearson Education |year=2008 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174230/https://books.google.com/books?id=BVbiMBDVrdEC |url-status=live }} * {{cite book|surname=Howe |given=Leo |title=Hinduism & Hierarchy in Bali |url=https://archive.org/details/hinduismhierarch0000howe |place=Oxford |publisher=James Currey|year=2001}} <!-- I --> * {{Cite book |last=Inden |first=Ronald |title=Kingship and Authority in South Asia |publisher=South Asian Studies |year=1978 |editor=John F. Richards |location=New Delhi |chapter=Ritual, Authority, and Cycle Time in Hindu Kingship }} * {{Cite book |last=Inden |first=Ronald B. |title=Imagining India |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |year=2000}} * {{Cite book |surname=Isaeva |given=Natalia |year=1995 |title=From Early Vedanta to Kashmir Shaivism |place=Albany, NY |publisher=SUNY Press}} <!-- J --> * {{Cite book |last=Jain |first=Andrea |title=Selling Yoga : from Counterculture to Pop culture |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-939024-3 |oclc=878953765e}} * {{Cite book |last=Jacobsen |first=Knut A. |url=https://books.google.com/books?id=Kn6_3oBFAqIC |title=Pilgrimage in the Hindu Tradition: Salvific Space |publisher=Routledge |year=2013 }} * {{Cite encyclopedia |last=Johnson |first=W. J. |title=A Dictionary of Hinduism |publisher=Oxford University Press |year=2009}} * {{Cite encyclopedia |surname=Jones |given=Constance A. |surname2=Ryan |given2=James D. |title=Encyclopedia of Hinduism |url={{Google books|OgMmceadQ3gC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2007 |place=New York |publisher=Facts On File |series=Encyclopedia of World Religions. J. Gordon Melton, Series Editor |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402211115/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PR17 |archive-date=2020-04-02 |url-status=live}} * {{Citation | last =Joseph | first =Tony | year =2018 | title =Early Indians: The Story of Our Ancestors and Where We Came From | publisher =Juggernaut}} * {{Cite journal |last=Jouhki |first=Jukka |year=2006 |title=Orientalism and India |url=http://research.jyu.fi/jargonia/artikkelit/jargonia8.pdf |url-status=dead |journal=J@rgonia |volume=8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525144417/http://research.jyu.fi/jargonia/artikkelit/jargonia8.pdf |archive-date=25 Mai 2017 |access-date=20 Tachwedd 2013 }} <!-- K --> *{{Cite book |last=Kane |first=P. V. |url=https://archive.org/details/HistoryOfDharmasastraancientAndMediaevalReligiousAndCivilLawV.4 |title=History of Dharmaśāstra: Ancient and Medieval Religious and Civil Law in India |year=1953 |volume=4 }} * {{Cite book |last=Khanna |first=Meenakshi |title=Cultural History Of Medieval India |publisher=Berghahn Books |year=2007}} * {{cite encyclopedia |surname=Kim |given=Hanna H. |title=Swaminarayan Movement |encyclopedia=Encyclopedia of Religion: 15-volume Set |editor=Lindsay Jones |edition=2nd |volume=13 |place=Detroit, Mi |publisher=MacMillan Reference USA |year=2005 |url=https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/swaminarayan-movement |via=[[Encyclopedia.com]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174230/https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/swaminarayan-movement |archive-date=2020-12-29 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Kim |first=Sebastian |year=2005 |title=In Search of Identity: Debates on Religious Conversion in India |url=https://archive.org/details/snj.insearchofidenti0000seba |publisher=Oxford University Press |ref={{sfnref|Kim, Sebastian|2005}} }} * {{Cite book |last=King |first=Richard |title=Orientalism and Religion: Post-Colonial Theory, India and "The Mystic East" |url=https://archive.org/details/orientalismrelig0000king |publisher=Routledge |year=1999 }} * {{Cite journal |last=King |first=Richard |year=1999b |title=Orientalism and the Modern Myth of "Hinduism" |url=https://semanticscholar.org/paper/8b0081fa33185989d3d188473e829a624b354e45 |journal=NUMEN |volume=46 |issue=2 |pages=146–185 |doi=10.1163/1568527991517950 |s2cid=45954597 |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174234/https://www.semanticscholar.org/paper/Orientalism-and-the-Modern-Myth-of-%22Hinduism%22-King/8b0081fa33185989d3d188473e829a624b354e45 |url-status=live }} * {{Cite book |last=King |first=Richard |title=Orientalism and Religion: Post-Colonial Theory, India and "The Mystic East" |publisher=Taylor & Francis e-Library |year=2001}} * {{cite book |year=2003 |surname1=Kinney |given1=Ann R. |surname2=Klokke |given2=Marijke J. |surname3=Kieven |given3=Lydia |title=Worshiping Siva and Buddha: The Temple Art of East Java |place=Honolulu |publisher=University of Hawaii Press |url={{Google books|sfa2FiIERLYC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} }} * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=1994 |title=A Survey of Hinduism |url=https://archive.org/details/surveyofhinduism00klos |publisher=SUNY Press |edition=2nd }} * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=2007 |title=A Survey of Hinduism |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-7082-4 |edition=3rd |url=https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=22 Ionawr 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122033955/https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |date=5 Gorffennaf 2007a |title=A Survey of Hinduism |url=https://archive.org/details/surveyofhinduism0003klos |publisher=SUNY Press |chapter=The Divine Presence in Space and Time – Murti, Tirtha, Kala }} * {{Citation |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=2007b |title=Hinduism: A Beginner's Guide |publisher=Oneworld Publications |url=https://books.google.com/books?id=P0VCO1900dMC |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174233/https://books.google.com/books?id=P0VCO1900dMC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=2010 |title=A Survey of Hinduism |publisher=SUNY Press |edition=3rd |url=https://books.google.com/books?id=8CVviRghVtIC }} * {{Citation |last=Klostermaier |first=Klaus K. |year=2014 |title=A Concise Encyclopedia of Hinduism |publisher=Oneworld Publications |isbn=978-1-7807-4672-2 |url=https://books.google.com/books?id=v1UQBwAAQBAJ |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174254/https://books.google.com/books?id=v1UQBwAAQBAJ |url-status=live }} * {{Cite book |last=Knott |first=Kim |url=https://books.google.com/books?id=p4kzNzII3zAC&pg=PA6 |title=Hinduism: A Very Short Introduction |publisher=Oxford University Press |year=1998 |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174324/https://books.google.com/books?id=p4kzNzII3zAC&pg=PA6 |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Koller |first=John M. |year=1968 |title=Puruṣārtha as Human Aims |journal=Philosophy East and West |volume=18 |issue=4 |pages=315–319 |doi=10.2307/1398408 |jstor=1398408}} * {{Cite journal |last=Koller |first=John M. |year=1984 |title=The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity, by J. L. Brockington (Book Review) |url=https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_1984-04_34_2/page/234 |journal=Philosophy East and West |volume=34 |issue=2 |pages=234–236 |doi=10.2307/1398925 |jstor=1398925 }} * {{cite book |last=Kramer |first=Kenneth |year=1986 |title=World Scriptures: An Introduction to Comparative Religions |publisher=Paulist Press |url=https://archive.org/details/worldscripturesi0000kram |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Kramrisch |first=Stella |title=The Hindu Temple |publisher=Motilal Banarsidass |year=1976a |isbn=978-81-208-0223-0 |volume=1 }} * {{Cite book |last=Kramrisch |first=Stella |title=The Hindu Temple |publisher=Motilal Banarsidass |year=1976b |isbn=978-81-208-0224-7 |volume=2 }} * {{Cite journal |last=Kurien |first=Prema |year=2006 |title=Multiculturalism and American Religion: The Case of Hindu Indian Americans |url=https://archive.org/details/sim_social-forces_2006-12_85_2/page/723 |journal=Social Forces |volume=85 |issue=2 |pages=723–741 |doi=10.1353/sof.2007.0015 |s2cid=146134214 }} <!-- L --> * {{Cite book |last=Larson |first=Gerald |url=https://books.google.com/books?id=wIOSb97ph3EC |title=India's Agony Over Religion |publisher=SUNY Press |year=1995 |isbn=978-0-7914-2411-7 }} * {{Cite book |last=Larson |first=Gerald James |title=World Religions in America: An Introduction |publisher=Westminster John Knox Press |year=2009 |pages=179–198 |chapter=Hinduism |isbn=9781611640472 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=34vGv_HDGG8C }} * {{Citation |last=Leaf |first=Murray J. |title=The Anthropology of Eastern Religions: Ideas, Organizations, and Constituencies |url=https://books.google.com/books?id=NRavAwAAQBAJ |year=2014 |publisher=Lexington Books |isbn=9780739192412 |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174232/https://books.google.com/books?id=NRavAwAAQBAJ |url-status=live }} * {{Cite book |last=Lingat |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=Sauo8iSIj7YC |title=The Classical Law of India |publisher=University of California Press |year=1973 |isbn=978-0-520-01898-3 |access-date=5 Gorffennaf 2017 |archive-date=22 Rhagfyr 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222192718/https://books.google.com/books?id=Sauo8iSIj7YC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Lipner |first=Julius |title=Hindus: their religious beliefs and practices |url=https://archive.org/details/hindustheirrelig0002edlipn_u8c4 |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0-203-86464-7 |edition=2nd |location=Abingdon |oclc=812916971 }} * {{Cite book |last=Lochtefeld |first=James G. |url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC |title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M |publisher=The Rosen Publishing Group |year=2002a |isbn=978-0-8239-3179-8 |access-date=10 Tachwedd 2017 |archive-date=28 Rhagfyr 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228001754/https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC |url-status=live }} . * {{Cite book |last=Lochtefeld |first=James G. |url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch |title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z |publisher=The Rosen Publishing Group |year=2002n |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Lockard |first=Craig A. |url=https://books.google.com/books?id=yJPlCpzOY_QC |title=Societies, Networks, and Transitions. Volume I: to 1500 |publisher=Cengage Learning |year=2007 |isbn=978-0-618-38612-3 |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=26 Tachwedd 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161126122832/https://books.google.com/books?id=yJPlCpzOY_QC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Long |first=Jeffrey D. |title=Jainism: An Introduction |publisher=I. B. Tauris |year=2013}} * {{Cite journal|last=Lorenzen|first=David N.|year=1999|title=Who Invented Hinduism?|url=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_1999-10_41_4/page/630|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=41|issue=4|pages=630–659|doi=10.1017/s0010417599003084}} * {{Cite book|last=Lorenzen|first=David N.|title=The Roots of Tantra|url=https://archive.org/details/rootsoftantra0000unse|publisher=State University of New York Press|year=2002|isbn=978-0-7914-5306-3|editor-last=Harper|editor-first=Katherine Anne|chapter=Early Evidence for Tantric Religion|editor-last2=Brown|editor-first2=Robert L.}} * {{Cite book |last=Lorenzen |first=David N. |url=https://books.google.com/books?id=SO-YmMWpcVEC |title=Who Invented Hinduism: Essays on Religion in History |publisher=Yoda Press |year=2006|access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=3 Ionawr 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103164759/https://books.google.com/books?id=SO-YmMWpcVEC |url-status=live }} <!-- M --> * {{Cite book|last=Malik|first=Jamal|title=Islam in South Asia: A Short History|url=https://archive.org/details/islaminsouthasia0000mali_t5l2|publisher=Brill Academic|year=2008|isbn=978-90-04-16859-6}} * {{Cite book|last1=Marsh|first1=Donna|url=https://books.google.com/books?id=7_brBQAAQBAJ&q=saudi+arabia+hindu+idol+icon&pg=PT79|title=Doing Business in the Middle East: A cultural and practical guide for all business professionals|date= 11 Mai 2015|publisher=Little, Brown Book Group}} * {{Cite book |last=McMahan |first=David L. |title=The Making of Buddhist Modernism |publisher=Oxford University Press |year=2008}} * {{cite encyclopedia|year=2010 |editor-surname1=Melton |editor-given1=J. Gordon |editor-surname2=Baumann |editor-given2=Martin |title=Religions of the world: a comprehensive encyclopedia of beliefs and practices |edition=2nd |place=Santa Barbara; Denver; Oxford |publisher=ABC-Clio |volume=6-volume Set |url={{Google books|v2yiyLLOj88C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530001305/https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C |archive-date=2016-05-30 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Michaels |first=Axel |url=https://books.google.com/books?id=jID3TuoiOMQC |title=Hinduism: Past and Present |publisher=Princeton University Press |year=2004 |translator-last=Harshav |translator-first=Barbara |access-date=5 Gorffennaf 2017 |archive-date=5 Chwefror 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205003241/https://books.google.com/books?id=jID3TuoiOMQC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Michell |first=George |title=The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms |publisher=University of Chicago Press |year=1977 |url=https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=4 Chwefror 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204224928/https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC |url-status=live }} * {{Cite book |last=Michell |first=George |title=The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms |url=https://archive.org/details/hindutempleintro0000mich |publisher=University of Chicago Press |year=1988 }} * {{Cite book |last=Misra |first=Amalendu |title=Identity and Religion: Foundations of Anti-Islamism in India |url=https://archive.org/details/identityreligion0000misr |publisher=SAGE |year=2004}} * {{Cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |url=https://books.google.com/books?id=U5IBXA4UpT0C |title=Brahmanism and Hinduism: Or, Religious Thought and Life in India, as Based on the Veda and Other Sacred Books of the Hindus |publisher=Adamant Media Corporation |year=1974 |isbn=978-1-4212-6531-5 |series=Elibron Classics |access-date=8 Gorffennaf 2007 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174256/https://books.google.com/books?id=U5IBXA4UpT0C |url-status=live }} * {{Cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |url=http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/index.html |title=English Sanskrit dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |year=2001 |location=Delhi |access-date=24 Gorffennaf 2007 |orig-year=first published 1872 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174240/http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/index.html |url-status=live }} * {{Cite book |last=Muesse |first=Mark William |url=http://www.docshut.com/rquv/lectures-on-great-world-religions-hinduism.html |title=Great World Religions: Hinduism |year=2003 |access-date=2022-01-02 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227040433/http://www.docshut.com/rquv/lectures-on-great-world-religions-hinduism.html |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Muesse |first=Mark W. |year=2011 |title=The Hindu Traditions: A Concise Introduction |publisher=Fortress Press |url=https://archive.org/details/hindutraditionsc00mues |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Muller |first=Max |year=1859 |title=A History of Ancient Sanskrit Literature |place=London |publisher=Williams and Norgate |url=https://archive.org/stream/historyofancient00mluoft#page/564/mode/2up }} <!-- N --> * {{Cite book |last=Nakamura |first=Hajime |title=A History of Early Vedanta Philosophy. Part Two |publisher=Motilal Banarsidass |year=2004 |location=Delhi}} * {{cite journal |last1=Narasimhan |first1=Vagheesh M. |last2=Patterson |first2=Nick |last3=Moorjani |first3=Priya |last4=Rohland |first4=Nadin |year=2019 |title=The Formation of Human Populations in South and Central Asia |journal=Science |volume=365 |issue=6457 |at=eaat7487 |url=https://scholar.harvard.edu/vagheesh/centralsouthasia |doi=10.1126/science.aat7487 |pmid=31488661 |pmc=6822619 |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174307/https://scholar.harvard.edu/vagheesh/centralsouthasia |url-status=live }} * {{Cite book |last=Narayanan |first=Vasudha |url=https://books.google.com/books?id=E0Mm6S1XFYAC |title=Hinduism |publisher=The Rosen Publishing Group |year=2009 }} * {{Cite journal |last=Nath |first=Vijay |year=2001 |title=From 'Brahmanism' to 'Hinduism': Negotiating the Myth of the Great Tradition |journal=Social Scientist |volume=29 |issue=3/4 |pages=19–50 |doi=10.2307/3518337 |jstor=3518337}} * {{Cite book |editor-last=Neusner |editor-first=Jacob |year=2009 |title=World Religions in America: An Introduction |publisher=Westminster John Knox Press |edition=4th |isbn=978-0-664-23320-4 |url=https://books.google.com/books?id=34vGv_HDGG8C&pg=PA183 |access-date=2 Gorffennaf 2015 |archive-date=18 Ebrill 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418085646/https://books.google.com/books?id=34vGv_HDGG8C&pg=PA183 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Nicholson |first=Andrew J. |year=2010 |title=Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History |volume=3 |series=South Asia across the disciplines |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-14986-0 |url=https://books.google.com/books?id=fv4rtMlLv3kC }} * {{Cite journal |last=Noble |first=Allen |year=1998 |title=South Asian Sacred Places |url=https://archive.org/details/journal-of-cultural-geography_spring-summer-1998_17_2/page/1 |journal=Journal of Cultural Geography |volume=17 |issue=2 |pages=1–3 |doi=10.1080/08873639809478317}} * {{Cite book |last=Novetzke |first=Christian Lee |title=Religion and Public Memory |url=https://archive.org/details/religionpublicme0000nove |publisher=Columbia University Press |year=2013}} * {{Cite book |last=Nussbaum |first=Martha C. |url=https://books.google.com/books?id=JLMQh4oc38gC&pg=PA361 |title=The Clash Within: Democracy, Religious Violence, and India's Future |publisher=Harvard University Press |year=2009 |access-date=25 Mai 2013 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174239/https://books.google.com/books?id=JLMQh4oc38gC&pg=PA361 |url-status=live }} <!-- O --> * {{Cite book |last=Oberlies |first=T. |title=Die Religion des Rgveda |publisher=Institut für Indologie der Universität Wien |year=1998 |location=Vienna}} * {{Cite book |last=Osborne |first=E. |year=2005 |title=Accessing R.E. Founders & Leaders, Buddhism, Hinduism and Sikhism Teacher's Book Mainstream |publisher=Folens}} <!-- P --> * {{cite book |editor-surname=Pande |editor-given=Govind Chandra |title=India's Interaction with Southeast Asia |series=History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, vol. 1, part 3 |year=2006 |url={{Google books|dnVuAAAAMAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=Delhi |publisher=[[Centre for Studies in Civilizations]] |isbn=9788187586241 }} * {{Cite book |last=Parpola |first=Asko |title=The Roots of Hinduism. The Early Aryans and the Indus Civilization |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=9780190226930 |url=https://books.google.com/books?id=DagXCgAAQBAJ |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174254/https://books.google.com/books?id=DagXCgAAQBAJ |url-status=live }} * {{Citation | last =Patel | first =Iva | year =2018 | chapter =Swaminarayan | editor-last1 =Jain | editor-first1 =P. | editor-last2 =Sherma | editor-first2 =R. | editor-last3 =Khanna | editor-first3 =M. | title =Hinduism and Tribal Religions. Encyclopedia of Indian Religions | series =Encyclopedia of Indian Religions | pages =1–6 | publisher =Springer, Dordrecht | doi=10.1007/978-94-024-1036-5_541-1 }} * {{Cite book |last=Pennington |first=Brian K. |title=Was Hinduism Invented?: Britons, Indians, and the Colonial Construction |url=https://archive.org/details/washinduisminven0000penn |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-516655-2 }} * {{cite book |year=2011 |surname1=Phuong |given1=Tran Ky |surname2=Lockhart |given2=Bruce |title=The Cham of Vietnam: History, Society and Art |url={{Google books|GUHeBgAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=NUS Press |isbn=978-9971-69-459-3 }} * {{Cite book |last=Possehl |first=Gregory L. |title=The Indus Civilization: A Contemporary Perspective |date=11 Tachwedd 2002 |publisher=Rowman Altamira |isbn=978-0-7591-1642-9 |pages=141–156 |chapter=Indus religion|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XVgeAAAAQBAJ&pg=PA154 }} * {{Cite book |last=Prentiss |first=Karen Pechilis |title=The Embodiment of Bhakti |publisher=Oxford University Press |year=2014 }} <!-- R --> * {{Cite journal |author-last=Radhakrishnan |author-first=S. |date=Hydref 1922 |title=The Hindu Dharma |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/intejethi.33.1.2377174 |url-status=live |format=PDF |journal=International Journal of Ethics |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |volume=33 |issue=1 |pages=1-22 |doi=10.1086/intejethi.33.1.2377174 |doi-access=free |issn=1539-297X |jstor=2377174 |s2cid=144844920 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230114545/https://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/intejethi.33.1.2377174 |archive-date=30 Rhagfyr 2021 |access-date=30 Rhagfyr 2021 }} * {{Cite book |last1=Radhakrishnan |first1=S. |url=https://archive.org/details/sourcebookinindi00radh |title=A Source Book in Indian Philosophy |last2=Moore |first2=C. A. |publisher=Princeton University Press |year=1967}} * {{Cite book |last=Radhakrishnan |first=S. |title=Indian Philosophy |publisher=Oxford University Press |year=1996 |volume=1}} * {{Cite book |last=Raju |first=P. T. |title=The Philosophical Traditions of India |url=https://archive.org/details/liang.philosophicaltra0000raju_v1y2 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1992 |location=Delhi}} * {{Cite book |last=Renou |first=Louis |title=The Nature of Hinduism |publisher=Walker |year=1964 }} * {{Cite book |last=Richman |first=Paula |year=1988 |title=Women, branch stories, and religious rhetoric in a Tamil Buddhist text |url=https://archive.org/details/womenbranchstori0000rich |place=Buffalo, NY |publisher=Maxwell School of Citizenship and Public Affairs, Syracuse University }} * {{Cite book |last=Rinehart |first=Robin |title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice |publisher=ABC-CLIO |year=2004}} * {{Cite book |last=Rocher |first=Ludo |url=https://books.google.com/books?id=n0-4RJh5FgoC |title=The Puranas |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |year=1986 }} * {{cite book |last=Roer |first=Edward |year=1908 |chapter=Shankara's Introduction |title=The Brīhād Aranyaka Upanishad |url={{Google books|3uwDAAAAMAAJ|Shankara's Introduction|page=2|plainurl=yes}} }} <!-- S --> * {{Cite book|last=Samuel|first=Geoffrey|title=The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century|publisher=Cambridge University Press|year=2008}} * {{Cite book|last=Samuel|first=Geoffrey|title=The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century|publisher=Cambridge University Press|year=2010}} * {{Cite book |last=Sanderson |first=Alexis |title=Genesis and Development of Tantrism |publisher=Institute of Oriental Culture, University of Tokyo |year=2009 |editor-last=Einoo |editor-first=Shingo |series=Institute of Oriental Culture Special Series |volume=23 |location=Tokyo |chapter=The Śaiva Age: The Rise and Dominance of Śaivism during the Early Medieval Period}} * {{Cite book |last1=Sargeant |first1=Winthrop |title=The Bhagavad Gita|last2=Chapple |first2=Christopher |publisher=State University of New York Press |year=1984 |location=New York }} * {{Cite book |last=Sen Gupta |first=Anima |title=The Evolution of the Sāṃkhya School of Thought |publisher=South Asia Books |year=1986 }} * {{Cite journal |last=Sharf |first=Robert H. |year=1993 |title=The Zen of Japanese Nationalism |url=http://www.thezensite.com/ZenEssays/HistoricalZen/Zen_of_Japanese_Nationalism.html |journal=History of Religions |volume=33 |issue=1 |pages=1–43 |doi=10.1086/463354 |s2cid=161535877 |access-date=8 Rhagfyr 2013 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174255/http://www.thezensite.com/ZenEssays/HistoricalZen/Zen_of_Japanese_Nationalism.html |url-status=live }} * {{Cite web |last=Sharf |first=Robert H. |year=1995 |title=Whose Zen? Zen Nationalism Revisited |url=http://www.thezensite.com/ZenEssays/CriticalZen/whose%20zen_sharf.pdf |access-date=8 Rhagfyr 2013 |archive-date=2 Chwefror 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202090252/http://www.thezensite.com/ZenEssays/CriticalZen/whose%20zen_sharf.pdf |url-status=live }} * {{Cite book|last=Sharma|first=Arvind|title=Classical Hindu Thought: An Introduction|url=https://archive.org/details/classicalhinduth0000shar|publisher=Oxford University Press|year=2000}} * {{Cite journal|last=Sharma|first=Arvind|year=2002|title=On Hindu, Hindustān, Hinduism and Hindutva|journal=Numen|volume=49|issue=1|pages=1–36|doi=10.1163/15685270252772759|jstor=3270470}} * {{Cite book|last=Sharma|first=Arvind|title=The Study of Hinduism|url=https://archive.org/details/studyofhinduism0000unse|publisher=University of South Carolina Press|year=2003}} * {{Cite book|last=Sharma|first=Arvind|title=Hinduism as a Missionary Religion|url=https://archive.org/details/hinduismasmissio0000shar|publisher=State University of New York Press|year=2011}} * {{Citation |last1=Sharma |first1=Suresh K. |title=Cultural and Religious Heritage of India: Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=XFKi3Uak8ssC&pg=PA1 |year=2004 |publisher=Mittal Publications |last2=Sharma |first2=Usha |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174311/https://books.google.com/books?id=XFKi3Uak8ssC&pg=PA1 |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Shults |first=Brett |year=2014 |title=On the Buddha's Use of Some Brahmanical Motifs in Pali Texts |url=http://jocbs.org/index.php/jocbs/article/view/76/96 |journal=Journal of the Oxford Centre for Buddhist Studies |volume=6 |pages=121–9 }} * {{Citation |last1=Siemens |first1=Herman |title=Nietzsche, Power and Politics: Rethinking Nietzsche's Legacy for Political Thought |url=https://books.google.com/books?id=L2sEL7Kj6lcC |year=2009 |publisher=Walter de Gruyter |last2=Roodt |first2=Vasti |isbn=9783110217339 }} * {{Cite journal |last=Silverberg |first=James |year=1969 |title=Social Mobility in the Caste System in India: An Interdisciplinary Symposium |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1969-11_75_3/page/442 |journal=The American Journal of Sociology |volume=75 |issue=3 |pages=442–443 |doi=10.1086/224812 }} * {{cite book|first=D. N.|last=Shukla|year=1993|title=Vastu-Sastra: Hindu Science of Architecture|publisher=Munshiram Manoharial Publishers|isbn=978-81-215-0611-3}} * {{Cite book |last=Singh |first=Upinder |year=2008 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC |access-date=2 Gorffennaf 2015 |archive-date=20 Rhagfyr 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220004242/https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC |url-status=live }} * {{Citation |last=Singh |first=Upinder |year=2009 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Longman }} * {{Cite journal |last=Sjoberg |first=Andree F. |year=1990 |title=The Dravidian Contribution to the Development of Indian Civilization: A Call for a Reassessment |journal=Comparative Civilizations Review |volume=23 |issue=23 |pages=40–74 |id=Article 4 |url=https://scholarsarchive.byu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1188&context=ccr |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174248/https://scholarsarchive.byu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1188&context=ccr |url-status=live }} * {{Citation |last=Smart |first=Ninian |year=1993 |title=THE FORMATION RATHER THAN THE ORIGIN OF A TRADITION |url=http://www.basr.ac.uk/diskus/diskus1-6/SMART.txt |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231922/http://www.basr.ac.uk/diskus/diskus1-6/SMART.txt |archive-date=2 Rhagfyr 2013 |url-status=dead |journal=DISKUS |volume=1 |issue=1 |page=1 }} * {{Cite book |last=Smart |first=Ninian |title=Godsdiensten van de wereld (The World's Religions) |publisher=Uitgeverij Kok |year=2003 |location=Kampen}} * {{Cite book |title=Social Structure and Mobility in Economic Development |publisher=Aldine Transaction |year=2005 |editor-last=Smelser |editor-first=Neil J. |editor-last2=Lipset |editor-first2=Seymour Martin }} * {{Cite book |last1=Smith |first1=Bonnie |title=Crossroads and Cultures, Combined Volume: A History of the World's Peoples |last2=Van De Mieroop |first2=Marc |last3=von Glahn |first3=Richard |last4=Lane |first4=Kris |year=2012 |publisher=Macmillan |url=https://books.google.com/books?id=wjOyxUzKWLAC |access-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174322/https://books.google.com/books?id=wjOyxUzKWLAC |url-status=live }} * {{Cite book | editor-last=Sontheimer | editor-first=Sunther-Dietz | title = Hinduism Reconsidered | url=https://archive.org/details/hinduismreconsid0000unse_y1v3 |year=1989 | publisher = Manohar |isbn=8173041989 }} * {{Citation |last=Sponsel |first=Leslie Elmer |title=Spiritual Ecology: A Quiet Revolution |year=2012 |publisher=ABC-CLIO}} * {{Cite book |last=Stein |first=Burton |url=http://www.investigacioneshistoricaseuroasiaticas-ihea.com/files/HISTORYINDIA-BurtonStein.pdf |title=A History of India, Second Edition |publisher=Wiley-Blackwell |year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140114070555/http://www.investigacioneshistoricaseuroasiaticas-ihea.com/files/HISTORYINDIA-BurtonStein.pdf |archive-date=14 Ionawr 2014 |url-status=dead}} * {{cite book |surname=Stuart-Fox |given=David J. |year=2002 |title=Pura Besakih: Temple, religion and society in Bali |url=https://archive.org/details/purabesakihtempl0000stua |place=Leiden |publisher=KITLV Press}} * {{Cite journal |last=Sweetman |first=Will |date=2004 |title=The prehistory of Orientalism: Colonialism and the Textual Basis for Bartholomaus Ziegenbalg's Account of Hinduism |url=http://www.nzasia.org.nz/downloads/NZJAS-Dec04/6_2_3.pdf |journal=New Zealand Journal of Asian Studies |volume=6 |issue=2 |pages=12–38 |archive-date=7 Chwefror 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130207044659/http://nzasia.org.nz/downloads/NZJAS-Dec04/6_2_3.pdf |url-status=dead }} <!-- T --> * {{Cite book |surname=Tattwananda |given=Swami |title=Vaisnava Sects, Saiva Sects, Mother Worship |place=Calcutta |publisher=Nirmalendra Bikash Sen Gupta |year=n.d. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.128453 }} * {{Cite book |last=Thapar |first=R. |title=Interpreting Early India |url=https://archive.org/details/nlsiu.934.tha.11710 |publisher=Oxford University Press |year=1993 |location=Delhi }} * {{Cite book |last=Thompson Platts |first=John |title=A dictionary of Urdu, classical Hindī, and English |publisher=W. H. Allen & Co., Oxford University |year=1884}} * {{Cite book |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |title=Tribal Roots Of Hinduism |publisher=Sarup & Sons |year=2002}} * {{Cite book |last1=Toropov |first1=Brandon |title=The Complete Idiot's Guide to World Religions |last2=Buckles |first2=Luke |publisher=Penguin |year=2011}} * {{Cite book |last=Turner |first=Bryan S. |url=https://books.google.com/books?id=YDwRcguxbGwC |title=For Weber: Essays on the Sociology of Fate |year=1996a |access-date=27 Hydref 2015 |archive-date=29 Rhagfyr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229174249/https://books.google.com/books?id=YDwRcguxbGwC |url-status=live }} <!-- V --> * {{cite book|last=Viswanathan|first=G|editor1-first=Gavin|editor1-last=Flood|year=2003|chapter=Colonialism and the Construction of Hinduism|doi=10.1002/9780470998694.ch2|title=The Blackwell Companion to Hinduism|pages=23–44|isbn=9780470998694}} * {{Cite book |last=Vivekananda |first=Swami |title=Complete Works of Swami Vivekananda |publisher=Advaita Ashrama |year=1987 |location=Calcutta}} * {{Cite book |last=Vivekjivandas |title=Hinduism: An Introduction - Part 1 |url=https://archive.org/details/hinduismintroduc0000vive |publisher=Swaminarayan Aksharpith |year=2010 |location=Ahmedabad}} <!-- W --> * {{Cite book|last=Walker|first=Benjamin|publisher=Taylor & Francis|year=1968|url=https://www.google.co.in/books/edition/Hindu_World/6zj3DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|title=The Hindu world: an encyclopedic survey of Hinduism}} * {{Cite book|last=Werner|first=Karel|title=Yoga And Indian Philosophy|orig-year=1977|publisher=Motilal Banarsidass|edition=Reprint|year=1998}} * {{Cite book|last=Werner|first=Karel|url=https://books.google.com/books?id=HvuQAgAAQBAJ|title=A Popular Dictionary of Hinduism|publisher=Routledge|year=2005}} * {{Cite book|last=White|first=David Gordon|title=Tantra in Practice|publisher=Princeton University Press|year=2000|editor-last=David Gordon White|chapter=Introduction}} * {{cite journal |last=Widgery |first=Alban G. |title=The Principles of Hindu Ethics |journal=International Journal of Ethics |volume=40 |issue=2 |date=Jan 1930 |pages=232–245 |doi=10.1086/intejethi.40.2.2377977 |jstor=2377977|s2cid=170183611 }} * {{Cite book |last=Wink |first=Andre |title=Al-Hind: the Making of the Indo-Islamic World, Volume 1 |publisher=Brill Academic |year=1991 }} * {{Cite journal |last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization: Origin and Development of the Kuru state |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |publisher=Praeger |volume=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 Mehefin 2007 |number=4 }} <!-- Z --> * {{Cite book|last=Zimmer|first=Heinrich|title=Philosophies of India|publisher=Princeton University Press|year=1951}} {{refend}} == Dolenni allanol == {{refbegin}} ; Prif adnoddau * {{cite encyclopedia |title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online |date= |editor-surname=Jacobsen |editor-given=Knut A. |url=https://referenceworks.brillonline.com/browse/brill-s-encyclopedia-of-hinduism }} * {{cite encyclopedia|title=Hinduism|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism|date=}} * [https://www.learnreligions.com/hinduism-4684846 Many articles about Hinduism]{{Dolen marw|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by ''[[Dotdash]]'' (formerly ''About.com'') ; Golygfeydd Hindu * [http://www.iep.utm.edu/hindu-ph/ Hindu Philosophy and Hinduism], IEP, Shyam Ranganathan, York University * [http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/vedica.pdf Vedic Hinduism] SW Jamison and M Witzel, Harvard University * [[Wikisource:The Complete Works of Swami Vivekananda/Volume 1/Lectures And Discourses/The Hindu Religion|The Hindu Religion]], Swami Vivekananda (1894), Wikisource * [http://www.ramakrishna.org/catalog/archive/Spirit_of_Hinduism.htm Hinduism by Swami Nikhilananda], The Ramakrishna Mission * [http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf All About Hinduism by Swami Sivananda (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222000944/http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf |date=22 Rhagfyr 2019 }}, The Divine Life Society (one of the Theistic Hindu Movements) * [http://www.iep.utm.edu/adv-veda/ Advaita Vedanta Hinduism by Sangeetha Menon], IEP * [https://web.archive.org/web/20051103040233/http://hinduism.iskcon.com/ Heart of Hinduism: An overview of Hindu traditions] ISKCON * [http://www.hinduismtoday.com/modules/wfchannel/index.php?wfc_cid=21 What is Hinduism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418012219/https://www.hinduismtoday.com/modules/wfchannel/index.php?wfc_cid=21 |date=18 Ebrill 2021 }} gan ''Hinduism Today'' ; Ymchwil * {{Cite web|title=Oxford Centre for Hindu Studies|url=https://ochs.org.uk/|url-status=live|website=University of Oxford|language=en-US}} * {{cite web|url=http://jhs.oxfordjournals.org/content/current|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430112926/http://jhs.oxfordjournals.org/content/current|url-status=dead|archive-date=2012-04-30|title=Latest issue of 'The Journal of Hindu Studies|publisher=Oxford University Press|language=en-US}} * {{cite web|url=https://link.springer.com/journal/volumesAndIssues/11407|url-status=live|title=Latest issue of the 'International Journal of Hindu Studies'|publisher=Springer|language=en-US}} * {{cite web|url=http://digitalcommons.butler.edu/jhcs/|url-status=live|title=Latest issue of 'The Journal of Hindu-Christian Studies'|website=Butler University|language=en-US}} * {{cite web|url=http://jewishstudies.fiu.edu/about-us/initiative-for-global-jewish-communities/society-for-indo-judaic-studies/journal-archives/|url-status=live|title=Latest issue of 'The Journal of Indo-Judaic Studies'|website=Florida International University|language=en-US}}{{Dolen marw|date=Hydref 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite web|title=International Journal of Dharma Studies|url=https://internationaljournaldharmastudies.springeropen.com/|url-status=live|access-date=2021-03-17|website=International Journal of Dharma Studies|language=en)}} * [https://web.archive.org/web/20150420084630/http://pluralism.org/religion/hinduism/bibliography Hinduism outside India], A Bibliography, Harvard University (The Pluralism Project) * [https://hal.archives-ouvertes.fr/halshs-00196705/ What's in a Name? Agama Hindu Bali in the Making – Hinduism in Bali, Indonesia] Michel Picard, Le CNRS (Paris, France) {{refend}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Amldduwiaeth]] [[Categori:Hindŵaeth| ]] [[Categori:Credoau, traddodiadau a mudiadau crefyddol]] [[Categori:Crefydd yn India]] [[Categori:Undduwiaeth]] h20vjqxytad0ew1axz1bgfd8tgcs6xz Robert Maynard Jones (Bobi Jones) 0 12441 15668733 15633016 2026-10-21T14:00:42Z Welbru 69440 15668733 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy}} [[Llenyddiaeth Gymraeg|Llenor yn yr iaith Gymraeg]] ac ysgolhaig o [[Cymru|Gymru]] oedd '''Robert Maynard Jones''' neu '''Bobi Jones''' ([[20 Mai]] [[1929]] – [[22 Tachwedd]] [[2017]]).<ref>{{dyf newyddion|url=http://www.bbc.co.uk/cymrufyw/42077665|teitl=Yr Athro Emeritws Bobi Jones wedi marw yn 88 oed|cyhoeddwr=BBC Cymru Fyw|dyddiad=22 Tachwedd 2017|dyddiadcyrchiad=22 Tachwedd 2017}}</ref> Tueddai i ddefnyddio 'R. M. Jones' ar waith academaidd neu olygyddol, tra'n defnyddio'r enw 'Bobi Jones' ar weithiau creadigol. Ganwyd Jones yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]] a chafodd ei addysg yn [[Ysgol Uwchradd Cathays]], a [[Prifysgol Caerdydd|Choleg Prifysgol De Cymru a Mynwy]] (Prifysgol Caerdydd bellach, a [[Coleg Prifysgol Dulyn|Choleg Prifysgol Dulyn]]. Bu'n Athro Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg ym [[Prifysgol Aberystwyth|Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth]] o 1980 tan ei ymddeoliad.<ref>{{Cite web |url=http://www.archiveswales.org.uk/anw/get_collection.php?inst_id=1&coll_id=78051&expand= |title=Papurau Bobi Jones |access-date=2014-10-25 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305164453/http://www.archiveswales.org.uk/anw/get_collection.php?inst_id=1&coll_id=78051&expand= |url-status=dead }}</ref> Roedd yn gyd-sylfaenydd [[CYD]] (a alwyd yn aml, ar gam, yn "Cymdeithas y Dysgwyr") yn 1982. Bu farw yn Ysbyty Bronglais, Aberystwyth yn Nhachwedd 2017 gan adael ei wraig Beti a dau o blant. ==Llyfryddiaeth Ddethol== [[Delwedd:Ôl Troed - Cerddi Bobi Jones (llyfr).jpg|250px|bawd|Clawr un o gyfrolau Bobi Jones]] [[Delwedd:Dryw record and book covers (Bobi Jones).jpg|250px|bawd]] ===Barddoniaeth=== *''Y Gân Gyntaf'' (Gwasg Aberystwyth, 1957) *''Rhwng Taf a Thaf'' (Llyfrau'r Dryw, 1960) *''Tyred Allan'' (Llyfrau'r Dryw, 1965) *''Man Gwyn: Caneuon Quebec'' (Llyfrau'r Dryw, 1965) *''Yr Ŵyl Ifori'' (Llyfrau'r Dryw, 1967) *''Allor Wydn'' (Llyfrau'r Dryw, 1971) *''Gwlad Llun'' (C. Davies, 1976) * ''[[Hunllef Arthur]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 1986) * ''Canu Arnaf I'' (1994) * ''Canu Arnaf II'' (1995) * ''[[Ynghylch Tawelwch]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 1998) * ''[[Ôl Troed: Cerddi Bobi Jones|Ôl Troed]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 2003) * ''[[Y Fadarchen Hudol]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 2005) * ''[[Yr Amhortreadwy a Phortreadau Eraill]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 2009) ===Nofelau=== *''Nid yw Dwr yn Plygu'' (Llyfrau'r Dryw, 1958) *''Bod yn Wraig'' (Llyfrau'r Dryw, 1960) * ''[[Epistol Serch a Selsig]]'' (Gwasg Gomer, 1997) Cyhoeddwyd rhagor o nofelau ganddo ar ffurf cyfresi yn ''Barn'', ac ar ei wefan. ===Straeon Byrion=== *''Y Dyn na Ddaeth Adref'' (Llyfrau'r Dryw, 1966) *''Ci Wrth y Drws'' (Llyfrau'r Dryw, 1968) *''Daw'r Pasg i Bawb'' (Llyfrau'r Dryw, 1969) *''Traed Prydferth'' (D. Davies, 1973) *''Pwy Laddodd Miss Wales?'' (C. Davies, 1977) * ''[[Crio Chwerthin]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 1990) * ''[[Dawn Gweddwon]]'' (Gwasg Gomer, 1992) * ''[[Rhy Iach]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 2004) ===Beirniadaeth a Llyfrau Eraill=== *''I'r Arch'' (Llyfrau'r Dryw, 1959) *''Y Tair Rhamant'' (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, 1960) *''Lenyddiaeth Gymraeg yn Addysg Cymru'' (Llyfrau'r Dryw, 1961) *''Emile'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 1963) *''Cyflwyno'r Gymraeg'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 1964) *''System in Child Language'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 1964) *''Cymraeg i Oedolion'' (1965-1966) *''Highlights in Welsh Literature'' (Christopher Davies, 1969) *''Pedwar Emynydd'' (Llyfrau'r Dryw, 1970) *''Sioc o'r Gofod'' (Gwasg Gee, 1971) *''Tafod y Llenor'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 1974) *''Ysgrifennu Creadigol i Fyfyrwyr Prifysgol'' (1974) *''Cyfeiriadur i'r Athro Iaith'', gyda Megan E. Roberts (Gwasg Prifysgol Cymru, 1974-1979) *''Llenyddiaeth Gymraeg 1936-1972'' (1975) *''Ann Griffiths: y Cyfrinydd Sylweddol'' (Llyfrgell Efengylaidd Cymru, 1977) *''Llên Cymru a Chrefydd'' (C. Davies, 1977) *''Llenyddiaeth Gymraeg 1902-1936'' (1994) * ''[[Crist a Chenedlaetholdeb]]'' (Gwasg Bryntirion, 1994) * ''[[Cyfriniaeth Gymraeg]]'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 1994) * ''[[Ysbryd y Cwlwm: Delwedd y Genedl yn ein Llenyddiaeth]]'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 1998) * ''[[O'r Bedd i'r Crud - Hunangofiant Tafod]]'' (Gwasg Gomer, 2000) * ''[[Mawl a'i Gyfeillion - Cyfrol 1|Mawl a'i Gyfeillion]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 2000) * ''[[Beirniadaeth Gyfansawdd - Fframwaith Cyflawn Beirniadaeth Lenyddol|Beirniadaeth Gyfansawdd]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 2003) * ''[[Meddwl y Gynghanedd]]'' (Cyhoeddiadau Barddas, 2005) ===== Golygydd neu gyd-olygydd cyfres [[Storïau Tramor]], ar ran [[Gwasg Gomer]] ===== * ''Storïau tramor, II,'' 1975 * ''Storïau tramor, IV: storïau [[Anton Chekhov|Tshecof]]'', 1977 * ''Storïau tramor, V: storïau o'r [[Iseldireg]]'', 1977 * ''Storiau tramor, VI: storiau [[Ffrangeg]]'' allfro, 1978 * ''Storïau tramor, VII: storïau o'r [[Ffinneg]]'', 1979 * ''Storïau tramor, VIII: storïau o'r [[Llydaweg]]'', 1979 ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [http://www.rmjones-bobijones.net Gwefan R.M.Jones - Bobi Jones] {{Rheoli awdurdod}} {{eginyn llenor Cymreig}} {{DEFAULTSORT:Jones, Robert Maynard}} [[Categori:Academyddion o Gymru]] [[Categori:Beirdd Cymraeg]] [[Categori:Beirniaid llenyddol Cymraeg]] [[Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd]] [[Categori:Genedigaethau 1929]] [[Categori:Marwolaethau 2017]] [[Categori:Llenorion Cymraeg]] [[Categori:Llenorion Saesneg o Gymru]] [[Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Nofelwyr Cymraeg]] [[Categori:Pobl o Gaerdydd]] [[Categori:Ysgolheigion Cymraeg]] [[Categori:Ysgolheigion o Gymru]] r2kzqkpnw1b77bc5rcsu9eikc1n12i3 Nos Ystwyll (drama) 0 16256 15668756 15256876 2026-10-21T14:57:28Z Paulpesda 728 /* Cynyrchiadau nodedig */ 15668756 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= gwladwriaeth}} [[Delwedd:Nos Ystwyll clawr.jpg|bawd|Clawr y llyfr]] [[Comedi]] ramantus gan [[William Shakespeare]] yw '''''Nos Ystwyll''''' ([[Saesneg]] '''''Twelfth Night, or What you Will''''') a chredir iddi gael ei chyfansoddi tua 1601–1602 fel adloniant [[Nos Ystwyll]]. Trosodd [[J. T. Jones]] y ddrama i'r Gymraeg ar gyfer cystadleuaeth trosi drama yn yr [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru|Eisteddfod Genedlaethol]], a daeth i'r brig ym [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1952|mhrifwyl 1952]]. Mae'r ddrama'n canolbwyntio ar yr efeilliaid Viola a Sebastian, sy'n cael eu gwahanu mewn llongddrylliad. Mae Viola (wedi'i chuddio fel gwychfab "eunych" o'r enw 'Cesario') yn syrthio mewn cariad â'r Dug Orsino, sydd yn ei dro mewn cariad â'r Iarlles Olivia. Ar ôl cwrdd â Viola, mae'r Iarlles Olivia yn syrthio mewn cariad â hi, gan feddwl ei bod hi'n ddyn. Cafwyd y perfformiad cyhoeddus cyntaf ohoni [a ddogfennwyd] ar [[2 Chwefror]] [[1602]], yn ystod Gŵyl y Canhwyllau, diwedd ffurfiol tymor y [[Nadolig]] yng nghalendr y flwyddyn. Ni chyhoeddwyd y ddrama nes iddi gael ei chynnwys yn y Ffolio Cyntaf 1623. == Cymeriadau == {| class="wikitable" |+ !Enwau Saesneg Shakespeare !Trosiad J. T. Jones !Disgrifiad |- |Viola |'''Viola''' |merch ifanc o long-ddrylliad sy'n cuddio fel gwychfab [page] o'r enw Cesario. |- |Sebastian |'''Sebastian''' |efaill Viola |- |Duke Orsino |'''Orsino''' |Dug Illyria |- |Olivia |'''Olivia''' |duges gyfoethog |- |Malvolio |'''Malvolio''' |goruchwiliwr yn nhŷ Olivia |- |Maria |'''Maria''' |gwasanaethyddes Olivia |- |Sir Toby Belch |'''Syr Tobi Belsh''' |ewythr Olivia |- |Sir Andrew Aguecheek |'''Syr Andrw Aguecheek''' |cyfaill i Syr Tobi |- |Feste |'''Ffeste''' |gwasanaethyddwr Olivia a Gwawdiwr [jester] |- |Fabian |'''Ffabian''' |gwasanaethyddwr Olivia |- |Antonio |'''Antonio''' |capten llong; cyfaill Sebastian |- |Valentine a Curio |'''Valentein a Cwrio''' |swyddogion yn nhŷ'r Dug |- |A Sea Captain | '''-''' |cyfaill Viola. |} == Crynodeb == Fe egyr y ddrama gyda'r llinellau enwog:<blockquote>"Os porthir serch â miwsig, ewch ymlaen! Moeswch ormodedd, a rhowch syrffed im, Oni chlafycho'r chwant a marw o'm mewn."</blockquote>Yn dilyn llongddrylliad ar arfordir [[Illyria]], mae Viola wedi cyrraedd y lan gyda chymorth y capten. Mae hi wedi colli cysylltiad â'i brawd a'i hefaill, Sebastian, gan gredu ei fod wedi boddi. Gyda chymorth y Capten mae hi'n cuddio fel dyn ifanc o'r enw Cesario ac yn mynd i wasanaethu'r Dug Orsino, sef Dug Illyria. Mae Orsino wedi argyhoeddi'i hun ei fod mewn cariad ag Olivia sydd mewn galar, ac felly'n gwrthod derbyn unrhyw adloniant am saith mlynedd, na bod yng nghwmni dynion, na derbyn cynigion am gariad neu briodas gan unrhyw un, gan gynnwys Orsino. Yna mae Orsino'n defnyddio 'Cesario' fel cyfryngwr i gyffesu ei gariad angerddol at Olivia. Ond mae Olivia'n syrthio mewn cariad â 'Cesario', gan ei rhoi mewn gwrthdaro â'i dyletswydd honedig. Yn y cyfamser, mae Viola wedi syrthio mewn cariad ag Orsino, gan greu triongl cariad: mae Viola'n caru Orsino, mae Orsino'n caru Olivia, ac mae Olivia'n caru Viola wedi'i chuddio fel Cesario. Yn yr is-blot comig, mae sawl cymeriad yn cynllwynio i sicrhau bod Olivia yn credu ei bod wedi syrthio mewn cariad gyda'i gorchuchwyliwr honfawr, Malvolio. Mae hyn yn cynnwys ewythr terfysglyd Olivia, Syr Toby Belch; darpar gariad arall, y sgweiar gwirion Syr Andrew Aguecheek; gweision Olivia, Maria a Fabian; a ffŵl doniol Olivia, Feste. Mae Syr Toby a Syr Andrew yn yfed ac yn mwynhau'r hwyl, gan amharu ar heddwch cartref Olivia tan yn hwyr yn y nos, gan annog Malvolio i'w ceryddu. Mae Syr Toby yn ateb, "'Wyt ti'n meddwl, am dy fod ti'n fucheddol, na cheir na theisen na chwrw byth mwy?"<ref name=":0">{{Cite book|title=Nos Ystwyll|last=Jones|first=J. T.|publisher=Cymdeithas Lyfrau Ceredigion|year=1970}}</ref> [[Delwedd:Clawr Nos Ystwyll 1970.jpg|bawd|Clawr cyhoeddiad 1970]] Mae Maria'n awgrymu dial ar Malvolio drwy ei argyhoeddi'n gyfrinachol bod Olivia mewn cariad ag ef. Mae hi'n ffugio llythyr cariad, gan efelychu llawysgrifen Olivia, ac yn ei blannu yn yr ardd. Mae'r llythyr yn gofyn i Malvolio wisgo hosanau melyn â gartiau croes—lliw a ffasiwn y mae Olivia yn eu casáu, i fod yn anghwrtais wrth weddill y gweision, ac i wenu'n gyson ym mhresenoldeb Olivia. Wedi'i wylio gan Syr Toby, Syr Andrew, a Fabian, mae Malvolio'n dod o hyd i'r llythyr, ac er synnu, mae'n falch iawn. Mae'n dechrau dilyn cyfarwyddiadau'r llythyr i ddangos ei deimladau at Olivia. Mae Olivia wedi'i syfrdanu gan y newidiadau ynddo a, chan gytuno ei fod yn ymddangos yn wallgof, mae'n ei adael i gael ei boenydio gan ei boenydwyr. Gan esgus bod Malvolio yn wallgof, mae'r poenydwyr yn ei gloi mewn siambr dywyll. Mae Feste, wedi'i guddio fel offeiriad, yn ymweld â Malvolio i wneud hwyl am ei wallgofrwydd honedig. Yn y cyfamser, mae efaill Viola, Sebastian, wedi cael ei achub gan Antonio, capten môr a fu’n ymladd ag Orsino yn y gorffennol, ond sy’n mynd gyda Sebastian i Illyria, er gwaetha'r perygl, oherwydd ei edmygedd o Sebastian. Gyda’u hoffder o jôcs ymarferol, mae Syr Toby a Fabian yn perswadio Syr Andrew i herio Cesario i ornest, gan wybod na all y naill na’r llall ymladd. Torrir ar draws eu gornest gychwynnol gan Antonio, sy’n credu mai Cesario yw Sebastian. Yna mae swyddogion Orsino'n arestio Antonio. Wedi’i galonogi gan hyn, mae Syr Andrew yn camgymryd Sebastian am Cesario ac yn ei daro, gan annog Sebastian i guro Syr Andrew. Mae Olivia yn dyst i’r ysgarmes ac yn ceryddu Syr Toby, Syr Andrew, a Fabian. Gan gam-gymryd Sebastian am ‘Cesario’, mae Olivia yn gofyn iddo ei phriodi, ac maent yn priodi’n gyfrinachol mewn eglwys. Pan fydd ‘Cesario’ a Sebastian yn ymddangos ym mhresenoldeb Olivia ac Orsino, mae mwy o ryfeddod a dryswch ynghylch eu tebygrwydd corfforol. Ar y pwynt hwn, mae Viola'n datgelu ei gwir adnabyddiaeth, ac yn cael ail-gyfarfod â’i brawd. [[File:Daniel Maclise (1806-1870) - Scene from 'Twelfth Night' ('Malvolio and the Countess') - N00423 - National Gallery.jpg|350px|right|thumb|''Golygfa o Nos Ystwyll ('Malvolio a'r Dduges')'', [[Daniel Maclise]] (1840)]] Wedi'r ail-gyfarfod a'r datgelu, mae'r holl ddryswch yn cael ei ddatrys. Mae Orsino a Viola'n priodi ac mae Antonio'n cael ei ryddhau. Mae Fabian yn cyfaddef y cynllwyn yn erbyn Malvolio, ac yn datgelu bod Syr Toby wedi priodi Maria. Mae Malvolio'n tyngu dial ar ei boenydio ac yn dianc, ond mae Orsino'n anfon Fabian i'w dawelu. Mae'r ddrama'n dod i ben gyda chân a genir gan Feste: <blockquote>"Ond hen erbyn hyn yw'r ddaear fawr, (Gyda hei-ho, a'r curlaw ar fy ngrudd); Rhown derfyn, dro, ar ein chwarae'n awr: (Ac ymrown i'ch plesio nos a dydd)."<ref name=":0" /></blockquote> == Cefndir == Credir bod y ddrama wedi'i dylanwadu'n helaeth gan y cynhyrchiad Eidalaidd ''Gl'ingannati'' (Y Rhai Twylledig) ym 1531.<ref>{{Cite book|title=Caldecott, Henry Stratford (1896). "Our English Homer, or, The Bacon–Shakespeare Controversy: A Lecture". Johannesburg Times. Johannesburg. p. 9. OCLC 83492745.}}</ref> Tybir bod enw'r prif actor gwrywaidd, Orsino, wedi'i awgrymu gan Virginio Orsini, Dug Bracciano, uchelwr Eidalaidd a ymwelodd â Llundain yng ngaeaf 1600–01.<ref>{{Cite book|title=Halliday, F.E. (1964). A Shakespeare Companion 1564–1964 (First ed.). Harmondsworth: Penguin. pp. 71, 505. OCLC 69117982.}}</ref> Mae "Nos Ystwyll" yn cyfeirio at y ddeuddegfed noson ar ôl Dydd Nadolig, a elwir hefyd yn Noswyl Gŵyl yr Ymddangosiad. Yn wreiddiol, roedd yn ŵyl [[Yr Eglwys Gatholig Rufeinig|Gatholig]], ac yn cael ei hystyried weithiau fel achlysur am hwyl, fel dyddiau gŵyl Cristnogol eraill. Byddai gweision yn aml yn gwisgo fel eu meistri a dynion fel menywod. Byddai'r Piwritaniaid yn gwrthwynebu dathliadau Ystwyll yn aml, yn union fel y mae Malvolio yn gwrthwynebu'r hwyl a sbri yn y ddrama.<ref>{{Cite book|title=van den Brink, Bret (2023). "What You Will: Double Predestination and the Plot of Twelfth Night" (PDF). Sinestesieonline. 40: 4.}}</ref>[[File:Twelfth Night F1.jpg|thumb|upright|Blaen dudalen ''Twelfth Night'' o'r Ffolio Cyntaf ym 1623]] == Cynyrchiadau nodedig == Dadleua rhai ysgolheigion bod y ddrama wreiddiol yn Saesneg wedi'i chomisiynu i'w pherfformio fel rhan o ddathliadau [[Nos Ystwyll]] a gynhaliwyd gan y Frenhines [[Elisabeth I, brenhines Lloegr|Elisabeth I]] ym Mhalas [[Whitehall]] ar [[6 Ionawr]] [[1601]] i nodi diwedd llysgenhadaeth y diplomydd Eidalaidd, Dug Orsino.<ref>{{Cite book|title=Hotson, Leslie (1954). The First Night of Twelfth Night (First ed.). New York: Macmillan. OCLC 353282.}}</ref> Mae eraill yn anghytuno, gan ddadlau y byddai "moesau anhyblyg llys y Frenhines Elisabeth" wedi'i gwneud hi'n "amhosibl" i [[William Shakespeare|Shakespeare]] enwi prif gymeriad mewn comedi ar gyfer yr union ddiplomydd oedd yn mynychu'r perfformiad, a'i bod hi'n fwy tebygol bod Shakespeare wedi defnyddio'r enw o'r ymweliad diplomyddol ym 1601, a berfformiwyd am y tro cyntaf y gaeaf canlynol.<ref>{{Cite book|title=Mahood, M.M. (1968). Twelfth Night. Middlesex: Penguin.}}</ref> Fe'i llwyfannwyd eto yn y Llys ar ddydd Llun y Pasg ym 1618 ac ar noson Gŵyl y Canhwyllau ym 1623. ==== 2020au ==== Llwyfannwyd y ddrama yn Saesneg gan [[Theatr Clwyd]] yn [[2026]], ar y cyd â [[Theatr y Sherman]] dan gyfarwyddyd Juliette Manon. Roedd y cast yn cynnwys Lee Braithwaite, Lucy Ellinson, [[Phylip Harries]], Bethan Rose Young, [[Garmon Rhys]], Jax Guerrero, Joseph Benjamin Baker, Phillippa Cole, Oncel Camci ac [[Arwel Gruffydd]]. Disgrifiwyd y cynhyrchiad fel un "beiddgar a chyfoes" ac "yn ail-ddychmygu comedi annwyl y Bardd fel antur [[cwiar]], gan roi hunaniaeth, dymuniad a drygioni hyfryd wrth wraidd y cyfan. Y canlyniad yw cynhyrchiad sy'n llawn uchelgais a dawn weledol, wedi'i angori gan berfformiadau eithriadol, er ei fod weithiau'n cael trafferth plethu'r holl edafedd yn un cyfanwaith cydlynol".<ref>{{Cite web|title=Twelfth Night at Theatr Clwyd Review: A Bold Queer Reimagining of Shakespeare's Comedy|url=https://www.britishtheatre.com/posts/twelfth-night-at-theatr-clwyd-review|website=British Theatre|date=6 Mai 2026|access-date=21 Hydref 2026|language=en|first=Susan|last=Novak}}</ref> === Trosiad J. T. Jones === [[Delwedd:Nos Ystwyll Garthewin 1953.jpg|bawd|Cynhyrchiad [[Chwaraewyr Garthewin]] ym 1953]] Llwyfannwyd y ddrama gan [[Chwaraewyr Garthewin]] ar y 13 a 14 Tachwedd 1953, blwyddyn wedi i'r ddrama ddod yn fuddugol yng nghystadleuaeth trosi drama yn [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1952]]. [[Morris Jones (actor a chyfarwyddwr)|Morris Jones]] oedd yn cyfarwyddo; cast:<ref>{{Cite book|title=Saunders Lewis a Theatr Garthewin|last=Davies|first=Hazel Walford|publisher=Gomer|year=1995}}</ref> * Viola - Eirian Evans * Sebastian - * Orsino - * Olivia - * Malvolio - * Maria - [[Nora Jones (actores)|Nora Jones]] * Syr Tobi Belsh - Tom Jones * Syr Andrw - * Ffeste - * Ffabian - * Antonio - * Valentin * Cwrio == Llyfryddiaeth == *Shakespeare, William. ''Nos Ystwyll''. Cyfieithwyd gan [[J. T. Jones]] (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, 1970). == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg]] [[Categori:Dramâu Saesneg]] [[Categori:Dramâu 1601]] [[Categori:William Shakespeare]] 42djddpleahfsyaghzp29lpofgzw09a 15668995 15668756 2026-10-22T08:12:53Z Paulpesda 728 /* Cynyrchiadau nodedig */ 15668995 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= gwladwriaeth}} [[Delwedd:Nos Ystwyll clawr.jpg|bawd|Clawr y llyfr]] [[Comedi]] ramantus gan [[William Shakespeare]] yw '''''Nos Ystwyll''''' ([[Saesneg]] '''''Twelfth Night, or What you Will''''') a chredir iddi gael ei chyfansoddi tua 1601–1602 fel adloniant [[Nos Ystwyll]]. Trosodd [[J. T. Jones]] y ddrama i'r Gymraeg ar gyfer cystadleuaeth trosi drama yn yr [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru|Eisteddfod Genedlaethol]], a daeth i'r brig ym [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1952|mhrifwyl 1952]]. Mae'r ddrama'n canolbwyntio ar yr efeilliaid Viola a Sebastian, sy'n cael eu gwahanu mewn llongddrylliad. Mae Viola (wedi'i chuddio fel gwychfab "eunych" o'r enw 'Cesario') yn syrthio mewn cariad â'r Dug Orsino, sydd yn ei dro mewn cariad â'r Iarlles Olivia. Ar ôl cwrdd â Viola, mae'r Iarlles Olivia yn syrthio mewn cariad â hi, gan feddwl ei bod hi'n ddyn. Cafwyd y perfformiad cyhoeddus cyntaf ohoni [a ddogfennwyd] ar [[2 Chwefror]] [[1602]], yn ystod Gŵyl y Canhwyllau, diwedd ffurfiol tymor y [[Nadolig]] yng nghalendr y flwyddyn. Ni chyhoeddwyd y ddrama nes iddi gael ei chynnwys yn y Ffolio Cyntaf 1623. == Cymeriadau == {| class="wikitable" |+ !Enwau Saesneg Shakespeare !Trosiad J. T. Jones !Disgrifiad |- |Viola |'''Viola''' |merch ifanc o long-ddrylliad sy'n cuddio fel gwychfab [page] o'r enw Cesario. |- |Sebastian |'''Sebastian''' |efaill Viola |- |Duke Orsino |'''Orsino''' |Dug Illyria |- |Olivia |'''Olivia''' |duges gyfoethog |- |Malvolio |'''Malvolio''' |goruchwiliwr yn nhŷ Olivia |- |Maria |'''Maria''' |gwasanaethyddes Olivia |- |Sir Toby Belch |'''Syr Tobi Belsh''' |ewythr Olivia |- |Sir Andrew Aguecheek |'''Syr Andrw Aguecheek''' |cyfaill i Syr Tobi |- |Feste |'''Ffeste''' |gwasanaethyddwr Olivia a Gwawdiwr [jester] |- |Fabian |'''Ffabian''' |gwasanaethyddwr Olivia |- |Antonio |'''Antonio''' |capten llong; cyfaill Sebastian |- |Valentine a Curio |'''Valentein a Cwrio''' |swyddogion yn nhŷ'r Dug |- |A Sea Captain | '''-''' |cyfaill Viola. |} == Crynodeb == Fe egyr y ddrama gyda'r llinellau enwog:<blockquote>"Os porthir serch â miwsig, ewch ymlaen! Moeswch ormodedd, a rhowch syrffed im, Oni chlafycho'r chwant a marw o'm mewn."</blockquote>Yn dilyn llongddrylliad ar arfordir [[Illyria]], mae Viola wedi cyrraedd y lan gyda chymorth y capten. Mae hi wedi colli cysylltiad â'i brawd a'i hefaill, Sebastian, gan gredu ei fod wedi boddi. Gyda chymorth y Capten mae hi'n cuddio fel dyn ifanc o'r enw Cesario ac yn mynd i wasanaethu'r Dug Orsino, sef Dug Illyria. Mae Orsino wedi argyhoeddi'i hun ei fod mewn cariad ag Olivia sydd mewn galar, ac felly'n gwrthod derbyn unrhyw adloniant am saith mlynedd, na bod yng nghwmni dynion, na derbyn cynigion am gariad neu briodas gan unrhyw un, gan gynnwys Orsino. Yna mae Orsino'n defnyddio 'Cesario' fel cyfryngwr i gyffesu ei gariad angerddol at Olivia. Ond mae Olivia'n syrthio mewn cariad â 'Cesario', gan ei rhoi mewn gwrthdaro â'i dyletswydd honedig. Yn y cyfamser, mae Viola wedi syrthio mewn cariad ag Orsino, gan greu triongl cariad: mae Viola'n caru Orsino, mae Orsino'n caru Olivia, ac mae Olivia'n caru Viola wedi'i chuddio fel Cesario. Yn yr is-blot comig, mae sawl cymeriad yn cynllwynio i sicrhau bod Olivia yn credu ei bod wedi syrthio mewn cariad gyda'i gorchuchwyliwr honfawr, Malvolio. Mae hyn yn cynnwys ewythr terfysglyd Olivia, Syr Toby Belch; darpar gariad arall, y sgweiar gwirion Syr Andrew Aguecheek; gweision Olivia, Maria a Fabian; a ffŵl doniol Olivia, Feste. Mae Syr Toby a Syr Andrew yn yfed ac yn mwynhau'r hwyl, gan amharu ar heddwch cartref Olivia tan yn hwyr yn y nos, gan annog Malvolio i'w ceryddu. Mae Syr Toby yn ateb, "'Wyt ti'n meddwl, am dy fod ti'n fucheddol, na cheir na theisen na chwrw byth mwy?"<ref name=":0">{{Cite book|title=Nos Ystwyll|last=Jones|first=J. T.|publisher=Cymdeithas Lyfrau Ceredigion|year=1970}}</ref> [[Delwedd:Clawr Nos Ystwyll 1970.jpg|bawd|Clawr cyhoeddiad 1970]] Mae Maria'n awgrymu dial ar Malvolio drwy ei argyhoeddi'n gyfrinachol bod Olivia mewn cariad ag ef. Mae hi'n ffugio llythyr cariad, gan efelychu llawysgrifen Olivia, ac yn ei blannu yn yr ardd. Mae'r llythyr yn gofyn i Malvolio wisgo hosanau melyn â gartiau croes—lliw a ffasiwn y mae Olivia yn eu casáu, i fod yn anghwrtais wrth weddill y gweision, ac i wenu'n gyson ym mhresenoldeb Olivia. Wedi'i wylio gan Syr Toby, Syr Andrew, a Fabian, mae Malvolio'n dod o hyd i'r llythyr, ac er synnu, mae'n falch iawn. Mae'n dechrau dilyn cyfarwyddiadau'r llythyr i ddangos ei deimladau at Olivia. Mae Olivia wedi'i syfrdanu gan y newidiadau ynddo a, chan gytuno ei fod yn ymddangos yn wallgof, mae'n ei adael i gael ei boenydio gan ei boenydwyr. Gan esgus bod Malvolio yn wallgof, mae'r poenydwyr yn ei gloi mewn siambr dywyll. Mae Feste, wedi'i guddio fel offeiriad, yn ymweld â Malvolio i wneud hwyl am ei wallgofrwydd honedig. Yn y cyfamser, mae efaill Viola, Sebastian, wedi cael ei achub gan Antonio, capten môr a fu’n ymladd ag Orsino yn y gorffennol, ond sy’n mynd gyda Sebastian i Illyria, er gwaetha'r perygl, oherwydd ei edmygedd o Sebastian. Gyda’u hoffder o jôcs ymarferol, mae Syr Toby a Fabian yn perswadio Syr Andrew i herio Cesario i ornest, gan wybod na all y naill na’r llall ymladd. Torrir ar draws eu gornest gychwynnol gan Antonio, sy’n credu mai Cesario yw Sebastian. Yna mae swyddogion Orsino'n arestio Antonio. Wedi’i galonogi gan hyn, mae Syr Andrew yn camgymryd Sebastian am Cesario ac yn ei daro, gan annog Sebastian i guro Syr Andrew. Mae Olivia yn dyst i’r ysgarmes ac yn ceryddu Syr Toby, Syr Andrew, a Fabian. Gan gam-gymryd Sebastian am ‘Cesario’, mae Olivia yn gofyn iddo ei phriodi, ac maent yn priodi’n gyfrinachol mewn eglwys. Pan fydd ‘Cesario’ a Sebastian yn ymddangos ym mhresenoldeb Olivia ac Orsino, mae mwy o ryfeddod a dryswch ynghylch eu tebygrwydd corfforol. Ar y pwynt hwn, mae Viola'n datgelu ei gwir adnabyddiaeth, ac yn cael ail-gyfarfod â’i brawd. [[File:Daniel Maclise (1806-1870) - Scene from 'Twelfth Night' ('Malvolio and the Countess') - N00423 - National Gallery.jpg|350px|right|thumb|''Golygfa o Nos Ystwyll ('Malvolio a'r Dduges')'', [[Daniel Maclise]] (1840)]] Wedi'r ail-gyfarfod a'r datgelu, mae'r holl ddryswch yn cael ei ddatrys. Mae Orsino a Viola'n priodi ac mae Antonio'n cael ei ryddhau. Mae Fabian yn cyfaddef y cynllwyn yn erbyn Malvolio, ac yn datgelu bod Syr Toby wedi priodi Maria. Mae Malvolio'n tyngu dial ar ei boenydio ac yn dianc, ond mae Orsino'n anfon Fabian i'w dawelu. Mae'r ddrama'n dod i ben gyda chân a genir gan Feste: <blockquote>"Ond hen erbyn hyn yw'r ddaear fawr, (Gyda hei-ho, a'r curlaw ar fy ngrudd); Rhown derfyn, dro, ar ein chwarae'n awr: (Ac ymrown i'ch plesio nos a dydd)."<ref name=":0" /></blockquote> == Cefndir == Credir bod y ddrama wedi'i dylanwadu'n helaeth gan y cynhyrchiad Eidalaidd ''Gl'ingannati'' (Y Rhai Twylledig) ym 1531.<ref>{{Cite book|title=Caldecott, Henry Stratford (1896). "Our English Homer, or, The Bacon–Shakespeare Controversy: A Lecture". Johannesburg Times. Johannesburg. p. 9. OCLC 83492745.}}</ref> Tybir bod enw'r prif actor gwrywaidd, Orsino, wedi'i awgrymu gan Virginio Orsini, Dug Bracciano, uchelwr Eidalaidd a ymwelodd â Llundain yng ngaeaf 1600–01.<ref>{{Cite book|title=Halliday, F.E. (1964). A Shakespeare Companion 1564–1964 (First ed.). Harmondsworth: Penguin. pp. 71, 505. OCLC 69117982.}}</ref> Mae "Nos Ystwyll" yn cyfeirio at y ddeuddegfed noson ar ôl Dydd Nadolig, a elwir hefyd yn Noswyl Gŵyl yr Ymddangosiad. Yn wreiddiol, roedd yn ŵyl [[Yr Eglwys Gatholig Rufeinig|Gatholig]], ac yn cael ei hystyried weithiau fel achlysur am hwyl, fel dyddiau gŵyl Cristnogol eraill. Byddai gweision yn aml yn gwisgo fel eu meistri a dynion fel menywod. Byddai'r Piwritaniaid yn gwrthwynebu dathliadau Ystwyll yn aml, yn union fel y mae Malvolio yn gwrthwynebu'r hwyl a sbri yn y ddrama.<ref>{{Cite book|title=van den Brink, Bret (2023). "What You Will: Double Predestination and the Plot of Twelfth Night" (PDF). Sinestesieonline. 40: 4.}}</ref>[[File:Twelfth Night F1.jpg|thumb|upright|Blaen dudalen ''Twelfth Night'' o'r Ffolio Cyntaf ym 1623]] == Cynyrchiadau nodedig == Dadleua rhai ysgolheigion bod y ddrama wreiddiol yn Saesneg wedi'i chomisiynu i'w pherfformio fel rhan o ddathliadau [[Nos Ystwyll]] a gynhaliwyd gan y Frenhines [[Elisabeth I, brenhines Lloegr|Elisabeth I]] ym Mhalas [[Whitehall]] ar [[6 Ionawr]] [[1601]] i nodi diwedd llysgenhadaeth y diplomydd Eidalaidd, Dug Orsino.<ref>{{Cite book|title=Hotson, Leslie (1954). The First Night of Twelfth Night (First ed.). New York: Macmillan. OCLC 353282.}}</ref> Mae eraill yn anghytuno, gan ddadlau y byddai "moesau anhyblyg llys y Frenhines Elisabeth" wedi'i gwneud hi'n "amhosibl" i [[William Shakespeare|Shakespeare]] enwi prif gymeriad mewn comedi ar gyfer yr union ddiplomydd oedd yn mynychu'r perfformiad, a'i bod hi'n fwy tebygol bod Shakespeare wedi defnyddio'r enw o'r ymweliad diplomyddol ym 1601, a berfformiwyd am y tro cyntaf y gaeaf canlynol.<ref>{{Cite book|title=Mahood, M.M. (1968). Twelfth Night. Middlesex: Penguin.}}</ref> Fe'i llwyfannwyd eto yn y Llys ar ddydd Llun y Pasg ym 1618 ac ar noson Gŵyl y Canhwyllau ym 1623. === Yng Nghymru === ==== 1990au ==== Cafwyd llwyfanniad o'r ddrama o dan gyfarwyddyd [[Terry Hands]] gan [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]] ym 1999; cast: {{colbegin}} * Orsino - [[Steffan Rhodri]] * Curio - [[Alun ap Brinley]] * Valentine - [[Kai Owen]] * Viola - Kirsten Parker * A Sea Captain - Alan Towner * Sir Toby Belch - Richard Moore * Maria - Vivienne Moore * Sir Aguecheek - Johnson Willis * Feste - Jon Atkins * Olivia - Rachel Pickup * Malvolio - [[Christian Patterson]] * Antonio - [[Ifan Huw Dafydd]] * Sebastian - Andres Williams * Fabian - Dennis Clinton * Priest - Alan Towner {{colend}} ==== 2020au ==== Llwyfannwyd y ddrama yn Saesneg gan [[Theatr Clwyd]] yn [[2026]], ar y cyd â [[Theatr y Sherman]] dan gyfarwyddyd Juliette Manon. Roedd y cast yn cynnwys Lee Braithwaite, Lucy Ellinson, [[Phylip Harries]], Bethan Rose Young, [[Garmon Rhys]], Jax Guerrero, Joseph Benjamin Baker, Phillippa Cole, Oncel Camci ac [[Arwel Gruffydd]]. Disgrifiwyd y cynhyrchiad fel un "beiddgar a chyfoes" ac "yn ail-ddychmygu comedi annwyl y Bardd fel antur [[cwiar]], gan roi hunaniaeth, dymuniad a drygioni hyfryd wrth wraidd y cyfan. Y canlyniad yw cynhyrchiad sy'n llawn uchelgais a dawn weledol, wedi'i angori gan berfformiadau eithriadol, er ei fod weithiau'n cael trafferth plethu'r holl edafedd yn un cyfanwaith cydlynol".<ref>{{Cite web|title=Twelfth Night at Theatr Clwyd Review: A Bold Queer Reimagining of Shakespeare's Comedy|url=https://www.britishtheatre.com/posts/twelfth-night-at-theatr-clwyd-review|website=British Theatre|date=6 Mai 2026|access-date=21 Hydref 2026|language=en|first=Susan|last=Novak}}</ref> === Trosiad J. T. Jones === [[Delwedd:Nos Ystwyll Garthewin 1953.jpg|bawd|Cynhyrchiad [[Chwaraewyr Garthewin]] ym 1953]] Llwyfannwyd y ddrama gan [[Chwaraewyr Garthewin]] ar y 13 a 14 Tachwedd 1953, blwyddyn wedi i'r ddrama ddod yn fuddugol yng nghystadleuaeth trosi drama yn [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1952]]. [[Morris Jones (actor a chyfarwyddwr)|Morris Jones]] oedd yn cyfarwyddo; cast:<ref>{{Cite book|title=Saunders Lewis a Theatr Garthewin|last=Davies|first=Hazel Walford|publisher=Gomer|year=1995}}</ref> * Viola - Eirian Evans * Sebastian - * Orsino - * Olivia - * Malvolio - * Maria - [[Nora Jones (actores)|Nora Jones]] * Syr Tobi Belsh - Tom Jones * Syr Andrw - * Ffeste - * Ffabian - * Antonio - * Valentin * Cwrio == Llyfryddiaeth == *Shakespeare, William. ''Nos Ystwyll''. Cyfieithwyd gan [[J. T. Jones]] (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, 1970). == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg]] [[Categori:Dramâu Saesneg]] [[Categori:Dramâu 1601]] [[Categori:William Shakespeare]] brcv38acwzdp2znuykenvzvn5w7fr0a Trawsrywedd 0 31463 15668737 15582934 2026-10-21T14:11:33Z Fwltur Gwydr 68027 dolen 15668737 wikitext text/x-wiki [[File:Transgender Pride flag.svg|thumb|upright=1.1|[[Baner trawsrywedd|Baner balcher trawsrywedd]]]]{{Trawsrywedd}} {{defnyddiaueraill|deurywiaeth}}Person '''trawsryweddol''' (byrheir yn aml i berson '''traws''') yw rhywun nad yw ei [[hunaniaeth rhywedd]] yn cyfateb i'r [[rhyw]] a [[Pennu rhyw|bennwyd adeg ei eni]].<ref name="Altilio">{{cite book|last1=Altilio|first1=Terry|url=https://books.google.com/books?id=XS3XJL_RGIgC&pg=PA380|title=Oxford Textbook of Palliative Social Work|last2=Otis-Green|first2=Shirley|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0199838271|page=380|access-date= 12 Ebrill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201182734/https://books.google.com/books?id=XS3XJL_RGIgC&pg=PA380|archive-date= 1 Rhagfyr 2016|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Berg-Weger">{{cite book|last=Berg-Weger|first=Marla|url=https://books.google.com/books?id=Fx7NCwAAQBAJ&pg=PA229|title=Social Work and Social Welfare: An Invitation|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1317592020|page=229||access-date= 12 Ebrill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201170448/https://books.google.com/books?id=Fx7NCwAAQBAJ&pg=PA229|archive-date= 1 Rhagfyr 2016|url-status=live|language=en}}</ref> Mae llawer o bobl drawsryweddol yn profi [[dysfforia rhywedd]], y ceisiant ei leddfu trwy [[Trawsnewid rhywedd|drawsnewid]],<ref name="Maizes2">{{cite book|last1=Maizes|first1=Victoria|url=https://books.google.com/books?id=uveJCgAAQBAJ&pg=PA745|title=Integrative Women's Health|last2=Low Dog|first2=Tieraona|date=19 Tachwedd 2015|publisher=Oxford University Press|page=745}}</ref> yn aml mabwysiadu [[Newid enw|enw gwahanol]] a set o [[Rhagenwau rhrywedd|ragenwau]] gwahanol yn y broses. Gallant dderbyn [[Therapi ailbennu rhyw|therapïau ailbennu rhyw]] megis [[Therapi hormonau trawsryweddol|therapi hormonau]] a gwahanol [[Llawdriniaeth cadarnhau rhywedd|lawdriniaethau cadarnhau rhywedd]] i gysoni eu [[nodweddion rhywiol cynradd]] ac [[Nodweddion rhywiol eilaidd|eilaidd]] â'u hunaniaeth rhywedd. Nid yw pob person trawsryweddol eisiau'r triniaethau hyn ac efallai bob eraill yn methu eu cael am resymau ariannol neu feddygol.<ref name="Maizes2" /><ref>{{cite web|date=1 Mai 2009|title=Understanding Transgender People FAQ|url=http://www.transequality.org/issues/resources/understanding-transgender-people-faq|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422081846/http://www.transequality.org/issues/resources/understanding-transgender-people-faq|archive-date=22 Ebrill 2016|access-date=20 Ebrill 2016|website=National Center for Transgender Equality}}</ref> Gall y rhai sydd eisiau trawsnewid yn feddygol i ryw gwahanol uniaethu'n [[Trawsrywioldeb|drawsrywiol]].<ref name="Bevan2">{{cite book|last=Bevan|first=Dana J.|url=https://books.google.com/books?id=gvk7BQAAQBAJ&dq=transsexual&pg=PA42|title=The Psychobiology of Transsexualism and Transgenderism|date=17 Tachwedd 2014|publisher=ABC-Clio/Greenwood Publishing|location=Santa Barbara, California|page=42|oclc=1021404840|access-date=14 Mai 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515150235/https://www.google.co.in/books/edition/The_Psychobiology_of_Transsexualism_and/gvk7BQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=transsexual&pg=PA42|archive-date=15 Mai 2022|url-status=live}}</ref><ref name="Polly2">{{cite journal|last1=Polly|first1=Ryan|last2=Nicole|first2=Julie|date=Mawrth 2011|title=Understanding transsexual patients: culturally sensitive care in emergency nursing practice|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21317698/|url-status=live|journal=[[Advanced Emergency Nursing Journal]]|volume=33|issue=1|pages=55–64|doi=10.1097/TME.0b013e3182080ef4|pmid=21317698|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311010934/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21317698/|archive-date=11 Mawrth 2022|access-date=14 Mai 2022}}</ref> [[Term mantell]] yw ''trawsrywedd''. Yn ogystal â [[Dyn trawsryweddol|dynion traws]] a [[Menyw drawsryweddol|menywod traws]], gall hefyd gynnwys pobl sy'n [[anneuaidd o ran rhywedd]].<ref name="Forsyth">{{cite book|last1=Forsyth|first1=Craig J.|url=https://books.google.com/books?id=NAjmBQAAQBAJ&pg=PA740|title=Encyclopedia of Social Deviance|last2=Copes|first2=Heith|publisher=[[Sage Publications]]|year=2014|isbn=978-1483364698|page=740|access-date= 12 Ebrill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201105833/https://books.google.com/books?id=NAjmBQAAQBAJ&pg=PA740|archive-date= 1 Rhagfyr 2016|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Bilodeau">{{cite journal|last1=Bilodeau|first1=Brent|date=2005|title=Beyond the Gender Binary: A Case Study of Two Transgender Students at a Midwestern Research University|journal=Journal of Gay & Lesbian Issues in Education|volume=3|issue=1|pages=29–44|doi=10.1300/J367v03n01_05|s2cid=144070536}} "Yet Jordan and Nick represent a segment of transgender communities that have largely been overlooked in transgender and student development research&nbsp;– individuals who express a non-binary construction of gender[.]"</ref> Mae diffiniadau eraill o ''drawsrywedd'' hefyd yn cynnwys pobl sy'n perthyn i [[Trydydd rhywedd|drydydd rhywedd]], neu mae rhai'n gweld pobl drawsryweddol fel trydydd rhywedd,<ref name="Towle">{{cite book |editor1-first=Susan |editor1-last=Stryker |editor1-link=Susan Stryker |editor2-first=Stephen |editor2-last=Whittle |editor2-link=Stephen Whittle |title=The Transgender Studies Reader |isbn=1-135-39884-4 |page=666 |publisher=Routledge |date=2006}}</ref><ref name="Chrisler">{{cite book |first1=Joan C. |last1=Chrisler |first2=Donald R. |last2=McCreary |title=Handbook of Gender Research in Psychology, Volume 1 |date=2010 |isbn=978-1-4419-1465-1 |page=486}}</ref> a gellir diffinio'r term yn eang iawn i gynnwys [[Croes-wisgo|croes-wisgwyr]].<ref name="ReisnerEtAl">{{cite journal|last1=Reisner|first1=Sari L|last2=Conron|first2=Kerith|last3=Scout|first3=Nfn|last4=Mimiaga|first4=Matthew J|last5=Haneuse|first5=Sebastien|last6=Austin|first6=S Bryn|year=2014|title=Comparing In-Person and Online Survey Respondents in the U.S. National Transgender Discrimination Survey: Implications for Transgender Health Research|journal=LGBT Health|volume=1|issue=2|pages=98–106}}</ref> Mae rhai pobl [[Dau-Enaid|dau-enaid]] hefyd yn uniaethu'n drawsryweddol.<ref>{{Cite web|title=Two-Spirit {{!}} The Canadian Encyclopedia|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/two-spirit|access-date=2023-03-26|website=www.thecanadianencyclopedia.ca}}</ref> Mae hunaniaeth rhywedd ar wahân i [[Cyfeiriadedd rhywiol|gyfeiriadedd rhywiol]],<ref>{{cite web |author=<!--staff writers--> |title=Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Health: Transgender Persons |url=https://www.cdc.gov/lgbthealth/transgender.htm |date= 29 Medi 2020 |website=CDC |publisher=U.S. Department of Health and Human Services |access-date=21 Tachwedd 2020 }}</ref> a gall pobl drawsryweddol fod yn rhan o unrhyw gyfeiriadedd rhywiol. Cyferbyn i ''drawsrywedd'' yw [[cydrywedd]], sy'n disgrifio pobl y mae eu hunaniaeth rhywedd yn cyfateb i'r rhyw a bennwyd.<ref name="cisgenderdef">{{Cite web|title=Definition of CISGENDER|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cisgender|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190326162554/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cisgender|archive-date=26 Mawrth 2019|access-date=26 Mawrth 2019|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Blank|first=Paula|date=24 Medi 2014|title=Will the Word "Cisgender" Ever Go Mainstream?|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2014/09/cisgenders-linguistic-uphill-battle/380342/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513081542/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2014/09/cisgenders-linguistic-uphill-battle/380342/|archive-date=13 Mai 2018|access-date=14 Awst 2021|website=The Atlantic|language=en}}</ref> Amrywia ystadegau ar y nifer o bobl drawsryweddol yn eang,<ref>{{cite report|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/721642/GEO-LGBT-factsheet.pdf|title=Factsheet: Trans People in the UK|date=3 Gorffennaf 2018|publisher=gov.uk|access-date=29 Mai 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408195457/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/721642/GEO-LGBT-factsheet.pdf|archive-date=8 Ebrill 2022|url-status=live}}</ref> yn rhannol oherwydd amrywiaeth diffiniadau o ''drawsrywedd.''<ref name=":4">{{Cite web|title=Transgender|url=https://www.britannica.com/topic/transgender|access-date=14 Mehefin 2022|website=Encyclopædia Britannica|language=en}}</ref> Mae rhai gwledydd, megis Canada, yn casglu data cyfrifiad ar bobl drawsryweddol.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/canada/calgary/census-data-trans-non-binary-statscan-1.6431928|title='Historic' census data sheds light on number of trans and non-binary people for the first time|date=27 Ebrill 2022|last=Easton|first=Rob|work=[[CBC.ca]]|access-date=29 Mai 2022|archive-date=27 Ebrill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427233104/https://www.cbc.ca/news/canada/calgary/census-data-trans-non-binary-statscan-1.6431928|url-status=live}}</ref> Yn gyffredinol, darganfyddir hunaniaeth drawsryweddol mewn llai nag 1% o boblogaeth y byd, â ffigurau yn amrywio o <0.1% i 0.6%.<ref>{{Cite news|last=M.H.|date= 1 Medi 2017|title=Why transgender people are being sterilised in some European countries|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/09/01/why-transgender-people-are-being-sterilised-in-some-european-countries|url-status=live|url-access=subscription|access-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322125936/https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2017/09/economist-explains|archive-date=22 Mawrth 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Percentage of the Population is Transgender 2022|url=https://worldpopulationreview.com/state-rankings/transgender-population-by-state|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522051801/https://worldpopulationreview.com/state-rankings/transgender-population-by-state|archive-date=2022-05-22|access-date=2022-05-22|website=World Population Review}}</ref><ref>{{Cite web|title=Counting Trans Populations|url=https://prevention.ucsf.edu/transhealth/education/data-recs-summary|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513105623/https://prevention.ucsf.edu/transhealth/education/data-recs-summary|archive-date=2022-05-13|access-date=2022-05-22|website=Division of Prevention Science|publisher=[[University of California, San Francisco]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ghorayshi|first=Azeen|date=2022-06-10|title=Report Reveals Sharp Rise in Transgender Young People in the U.S.|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/06/10/science/transgender-teenagers-national-survey.html|access-date=2023-03-26|issn=0362-4331}}</ref> Mae [[Cyfrifiadau yn y Deyrnas Unedig|Cyfrifiad Cymru a Lloegr]] yn cynnwys cwestiwn am hunaniaeth rhywedd ers 2021<ref name=":5">{{Cite news|title=England and Wales census counts trans and non-binary people for first time|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/jan/06/england-and-wales-census-counts-trans-and-non-binary-people-for-first-time|work=The Guardian|date=6 Ionawr 2023|access-date=21 Ebrill 2023|language=en-GB|first=Robert|last=Booth|first2=Michael|last2=Goodier}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Hunaniaeth o ran rhywedd, Cymru a Lloegr - Office for National Statistics|url=https://cy.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/genderidentity/bulletins/genderidentityenglandandwales/census2021?_gl=1*94s8ex*_ga*NzI3MDIyNDgwLjE2NzM3MjQwMzA.*_ga_W804VY6YKS*MTY4MjEwMTM0Mi4xMi4wLjE2ODIxMDEzNDIuNjAuMC4w|website=cy.ons.gov.uk|access-date=2023-04-21}}</ref>, dywedodd 0.5% o'r boblogaeth nad yw'r rhywedd y maent yn uniaethu ag ef yn yr un peth a'r rhyw gofrestrwyd pan gawsant eu geni. Mae llawer o bobl drawsryweddol yn [[Trawsffobia|wynebu gwahaniaethu]] yn y gweithle,<ref>{{cite journal|last1=Lombardi|first1=Emilia L.|last2=Anne Wilchins|first2=Riki|last3=Priesing|first3=Dana|last4=Malouf|first4=Diana|date=Hydref 2008|title=Gender Violence: Transgender Experiences with Violence and Discrimination|journal=Journal of Homosexuality|volume=42|issue=1|pages=89–101|doi=10.1300/J082v42n01_05|pmid=11991568|s2cid=34886642}}</ref> wrth ddefnyddio gwasanaethau<ref name="GLAAD-public-services">Gay and Lesbian Alliance Against Defamation. [http://glaadblog.org/2011/02/04/groundbreaking-report-reflects-persistent-discrimination-against-transgender-community/ "Groundbreaking Report Reflects Persistent Discrimination Against Transgender Community"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803205502/http://glaadblog.org/2011/02/04/groundbreaking-report-reflects-persistent-discrimination-against-transgender-community/|date=2011-08-03}}, ''GLAAD'', 4 Chwefror 2011. Retrieved 2011-02-24.</ref> ac mewn gofal iechyd.<ref>{{cite journal|last1=Bradford|first1=Judith|last2=Reisner|first2=Sari L.|last3=Honnold|first3=Julie A.|last4=Xavier|first4=Jessica|date=2013|title=Experiences of Transgender-Related Discrimination and Implications for Health: Results From the Virginia Transgender Health Initiative Study|journal=American Journal of Public Health|volume=103|issue=10|pages=1820–1829|doi=10.2105/AJPH.2012.300796|pmc=3780721|pmid=23153142}}</ref> Yn llawer o leoedd, nis amddiffynnir rhag gwahaniaethu yn gyfreithiol.<ref name="Whittle, Stephen 2002">{{cite book | last=Whittle | first=Stephen | title=Respect and equality : transsexual and transgender rights | url=https://archive.org/details/respectequalityt0000whit | publisher=Cavendish Pub | publication-place=London Portland, OR | year=2002| page=}}</ref> [[File:2017.05.13 -HeroesGala2017 Capital Pride Washington DC, USA 4854 (34519692261).jpg (cropped).jpg|thumb|Ffrindiau sy'n drawsryweddol yn [[Washington, D.C.]]<ref>{{cite news |last1=DiGuglielmo |first1=Joey |title=Querry: Bianca Rey |url=https://www.washingtonblade.com/2016/05/11/queery-bianca-rey/ |access-date=28 Tachwedd 2020 |work=Washington Blade |date=11 Mai 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Griggs |first1=Brandon |title=America's transgender moment |url=https://www.cnn.com/2015/04/23/living/transgender-moment-jenner-feat/index.html |access-date=28 Tachwedd 2020 |work=CNN |date=1 Mehefin 2015}}</ref>]] == Terminoleg == Cyn i ganol yr 20fed ganrif defnyddiwyd amryw o dermau o fewn a thu hwnt i wyddoniaeth meddygol a seicolegol y Gorllewin er mwyn cydnabod personau a hunaniaethau a labelwyd ''trawsrywiol'' (''transsexual'' yn Saesneg) , ac yn nes ymlaen ''trawsryweddol'' (''transgender'' yn Saesneg).{{Angen ffynhonnell|date=Mehefin 2021}} Fe'i benthyciwyd o'r Almaeneg ac fe'i modelwyd ar ''Transsexualismus'' Almaeneg (bathwyd ym 1923) yn y pen draw,<ref>Hirschfeld, Magnus; "Die intersexuelle Konstitution" in ''Jahrbuch für sexuelle Zwischenstufen'' 1923.</ref> mae'r term Saesneg ''transsexual'' wedi mwynhau derbynioldeb rhyngwladol, ond mae ''transgender'' (1965, gan J. Oliven<ref>{{Cite book |last=Oliven |first=John F. |url=https://books.google.com/books?id=gw4-AQAAIAAJ |title=Sexual hygiene and pathology: a manual for the physician and the professions |date=1965 |publisher=Lippincott |oclc=264364221}}</ref>) wedi dod yn y term well gan bobl dros ''transsexual.''{{cn|date=Mehefin 2021}} === ''Trawsrywedd'' === Bathodd seiciatrydd John F. Oliven o Brifysgol Columbia y term ''transgender'' yn ei gyfeirlyfr 1965 ''Sexual Hygiene and Pathology'',<ref>{{Cite book|last=Oliven|first=John F.|url=https://books.google.com/books?id=gw4-AQAAIAAJ|title=Sexual hygiene and pathology: a manual for the physician and the professions|date=1965|publisher=Lippincott|language=en}}</ref> yn ysgrifennu bod y term a ddefnyddiwyd yn flaenorol, ''[[Trawsrywioldeb|transsexualism]]'' (''trawsrywioldeb''), "yn gamarweiniol; mewn gwirionedd, 'transgenderism' (trawsryweddiaeth) a fwriedir, achos nad yw rhywioldeb yn brif ffactor mewn trawswisgaeth cynradd."<ref>{{cite journal|last1=Oliven|first1=John F.|year=1965|title=Sexual Hygiene and Pathology|journal=The American Journal of the Medical Sciences|volume=250|issue=2|pages=235|doi=10.1097/00000441-196508000-00054}}, p. 514</ref><ref name="Rawson">{{cite journal|last1=Rawson|first1=K. J.|last2=Williams|first2=Cristan|date=2014|title=Transgender: The Rhetorical Landscape of a term|url=http://www.presenttensejournal.org/volume-3/transgender-the-rhetorical-landscape-of-a-term/|url-status=live|journal=Present Tense: A Journal of Rhetoric in Society|volume=3|issue=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20170515040154/http://www.presenttensejournal.org/volume-3/transgender-the-rhetorical-landscape-of-a-term/|archive-date=2017-05-15|access-date=2017-05-18}}</ref> Poblogeiddiwyd y term ''transgender'' gyda diffiniadau gwahanol gan amrywiaeth o bobl drawsryweddol, trawsrywiol a thrawswisgol, gan gynnwys [[Virginia Prince]],<ref name="Bevan">{{cite book|first=Thomas E.|last=Bevan|title=The Psychobiology of Transsexualism and Transgenderism|url=https://archive.org/details/psychobiologyoft0000beva|date=2014|page=[https://archive.org/details/psychobiologyoft0000beva/page/42 42]|language=en}}</ref> a'i defnyddiodd yn rhifyn Rhagfyr 1969 ''Transvestia'', cylchgrawn cenedlaethol i groes-wisgwyr iddi sefydlu.<ref name="TGP">{{cite book|last1=Elkins|first1=Richard|url=https://books.google.com/books?id=R8eHAAAAIAAJ|title=The Transgender Phenomenon|last2=King|first2=Dave|publisher=Sage|year=2006|isbn=978-0-7619-7163-4|pages=13–14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926071354/https://books.google.com/books?id=R8eHAAAAIAAJ|archive-date=2015-09-26|url-status=live}}</ref> Erbyn canol y 1970au, roedd ''trans-gender'' a ''trans people'' mewn defnydd fel [[Term mantell|termau ymbarél]],<ref group="nodyn">* Ym mis Ebrill 1970, cyhoeddodd ''TV Guide'' erthygl a gyfeirnododd cymeriad ffilm trawsrywiol ôl-driniaethol ei bod yn "drawsryweddol." ({{cite journal|date=Ebrill 26, 1970|title=Sunday Highlights|url=http://research.cristanwilliams.com/2012/03/25/1970-transgendered/|url-status=live|journal=[[TV Guide]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604191207/http://research.cristanwilliams.com/2012/03/25/1970-transgendered/|archive-date=4 Mehefin 2012|access-date=28 Mai 2012}}) * Yn rhifyn 1974 ''Clinical Sexuality: A Manual For the Physician and the Professions'', defnyddiwyd ''trawsryweddol'' fel term ymbarél ac defnyddiodd Adroddiad y Gynhadledd o'r ''National TV.TS Conference'' a gynhaliwyd yn Leeds, Gorllewin Swydd Efrog, y DU "trans-gender" a "trans.people" fel termau ymbarél.({{cite book|last=Oliven|first=John F.|url=https://books.google.com/books?id=Z-lrAAAAMAAJ|title=Clinical sexuality: A Manual for the Physician and the Professions|publisher=Lippincott|year=1974|isbn=978-0-397-50329-2|edition=3rd|location=Prifysgol Michigan (digideiddiwyd Awst 2008)|pages=110, 484–487|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205091123/https://books.google.com/books?id=Z-lrAAAAMAAJ|archive-date=2015-12-05|url-status=live}}), (2006). ''The Transgender Phenomenon'' ({{cite book|last1=Elkins|first1=Richard|url=https://books.google.com/books?id=R8eHAAAAIAAJ|title=The Transgender Phenomenon|last2=King|first2=Dave|publisher=Sage|year=2006|isbn=978-0-7619-7163-4|page=13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926071354/https://books.google.com/books?id=R8eHAAAAIAAJ|archive-date=2015-09-26|url-status=live}}) * Fodd bynnag, mae ''A Practical Handbook of Psychiatry'' (1974) yn cyfeirio "transgender surgery" yn nodi, "The transvestite rarely seeks transgender surgery, since the core of his perversion is an attempt to realize the fantasy of a phallic woman."({{cite book|last=Novello|first=Joseph R.|url=https://books.google.com/books?id=xfFrAAAAMAAJ|title=A Practical Handbook of Psychiatry|publisher=C. C. Thomas|year=1974|isbn=978-0-398-02868-8|location=Prifysgol Michigan (digideiddiwyd Awst 2008)|page=176|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919152319/https://books.google.com/books?id=xfFrAAAAMAAJ|archive-date=2015-09-19|url-status=live}}) </ref> ac defnyddiwyd ''transgenderist'' a ''transgenderal'' i gyfeirio at bobl sydd am fyw yn groes-ryweddol heb lawdriniaeth ailbennu rhyw.<ref>{{cite journal |last1=Ekins |first1=Richard |last2=King |first2=Dave |title=Towards a Sociology of Transgendered Bodies |url=https://archive.org/details/sim_sociological-review_1999-08_47_3/page/580 |journal=The Sociological Review |date=1999 |volume=47 |issue=3 |pages=580–602 |doi=10.1111/1467-954X.00185 |s2cid=144738527 }}</ref> Erbyn 1976, byrhawyd ''transgenderist'' fel ''TG'' mewn deunyddiau addysgol.<ref>''The Radio Times'', 2 Mehefin 1979</ref> Erbyn 1984, mae'r cysyniad o "gymuned drawsryweddol" wedi datblygu, lle y defnyddiwyd ''trawsrywedd'' fel term ymbarél.<ref>{{cite news|last=Peo, TV-TS Tapestry Board of Advisors|first=Roger E|year=1984|title=The 'Origins' and 'Cures' for Transgender Behavior|newspaper=The TV-TS Tapestry|issue=2|url=http://research.cristanwilliams.com/2012/03/08/1984-transgender-community-modern-transgender-community/|url-status=live|access-date=28 Mai 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407040646/http://research.cristanwilliams.com/2012/03/08/1984-transgender-community-modern-transgender-community/|archive-date=7 Ebrill 2012}}</ref> Ym 1985, sefydlodd Richard Elkins y "Trans-Gender Archive" ym Mhrifysgol Ulster.<ref name=TGP /> Erbyn 1992, diffiniodd Cynhadledd Ryngwladol ar Gyfraith a Pholisi Trawsryweddol ''drawsrywedd'' fel term ymbarél eang yn cynnwys "transsexuals, transgenderists, cross-dressers", ac unrhyw un yn [[Trawsnewid rhywedd|trawsnewid]].<ref>{{cite web|year=1992|title=First International Conference on Transgender Law and Employment Policy (1992)|url=http://research.cristanwilliams.com/2012/03/19/1992-international-conference-on-transgender-law-and-employment-policy/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330144938/http://research.cristanwilliams.com/2012/03/19/1992-international-conference-on-transgender-law-and-employment-policy/|archive-date=30 Mawrth 2012|access-date=28 Mai 2012|work=organizational pamphlet|publisher=ICTLEP}}</ref> Dynododd pamffled [[Leslie Feinberg]], "Transgender Liberation: A Movement Whose Time has Come", a ddosbarthwyd ym 1992, ''drawsrywedd'' fel term i uno pob math o anghydffurfiaeth o ran rhywedd; yn y ffordd hon mae ''trawsrywedd'' wedi dod yn gyfystyr â ''[[queer]]''.<ref>Stryker, Susan. "Transgender History, Homonormativity, and Disciplinarity". Radical History Review, Vol. 2008, No. 100. (Winter 2008), pp. 145–157</ref> Ym 1994, diffiniodd y damcaniaethydd [[Susan Stryker]] ''drawsrywedd'' fel term sy'n cwmpasu "pob hunaniaeth neu arferiad sy'n croesi dros, torri ar draws, symud rhwng, neu fel arall ffiniau rhyw/rhywedd wedi'u adeiladu yn gymdeithasol cwiar", gan gynnwys "trawsrywioldeb, trawswisgaeth heterorywiol, drag hoyw, lesbiadaeth bwtsh, a hunaniaethau di-Ewropeaidd o'r fath fel [[Berdache]]'r Americanwyr Brodorol neu [[Hijra (De Asia)|Hijra]] India."<ref name="Currah">{{cite book |last1=Currah |first1=Paisley |editor1-last=Currah |editor1-first=P. |editor2-last=Juang |editor2-first=R.M. |editor3-last=Minter |editor3-first=S. |title=Transgender Rights |date=2006 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-4312-7 |page=4 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FUwOKayHVwcC&q=umbrella+stryker |chapter=Gender Pluralisms under the Transgender Umbrella}}</ref> Rhwng canol y 1990au a'r 2000au cynnar, y prif dermau a ddefnyddiwyd o dan ymbarél trawsrywedd oedd "female to male" (FtM) ar gyfer dynion sydd wedi trawsnewid o fenyw i wryw, a "male to female" (MtF) ar gyfer menyw sydd wedi trawsnewid o wryw i fenwy. Erbyn hyn, disodlwyd y termau hyn gan "trans man" ([[Dyn trawsryweddol|dyn traws]]) a "trans woman" ([[Menyw drawsryweddol|menyw draws]]) yn ôl eu trefn, ac mae'r termau "traws-wrywaidd" neu "traws-fenywaidd" mewn defnydd fwyfwy.<ref name="Slate 14 Mai 2018">{{cite news|last1=Myers|first1=Alex|date=14 Mai 2018|title=Trans Terminology Seems Like It's Changing All the Time. And That's a Good Thing.|language=en|work=Slate Magazine|url=https://slate.com/human-interest/2018/05/trans-terminologys-constant-evolution-is-good-for-everyone.html|url-status=live|access-date=15 Mai 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180515012348/https://slate.com/human-interest/2018/05/trans-terminologys-constant-evolution-is-good-for-everyone.html|archive-date=15 Mai 2018}}</ref> Mae'r newid mewn dewis o dermau sy'n pwysleidio rhyw biolegol ("trawsrywiol", "FtM") i dermau sy'n pwysleisio hunaniaeth a mynegiant rhywedd ("trawsryweddol", "menyw draws") yn adlewyrchu newid ehanach yn y ddealltwriaeth o ymdeimlad pobl drawsryweddol o'u hunain a'r gydnabyddiaeth gynyddol o'r rheini sy'n gwrthod ailbennu meddygol fel rhan o'r gymuned drawsryweddol.<ref name="Slate 14 Mai 2018" /> ''Trawsfenywaidd'' (''transfeminine'' yn Saesneg) yw term ar gyfer unrhyw berson, deuaidd neu anneuaidd, a bennwyd yn wryw ar enedigaeth ac sydd â hunaniaeth rhywedd neu gyflwyniad rhywedd sy'n fenywaidd yn bennaf; ''trawswrywaidd'' (''transmasculine'' yn Saesneg) yw'r term cyfatebol ar gyfer rhywun a bennwyd yn fenywaidd ar enedigaeth ac sydd â hunaniaeth rhywedd neu gyflwyniad rhywedd sy'n wrywaidd yn bennaf.<ref>{{cite book|first=Ashley|last=Mardell|title=The ABC's of LGBT+|url=https://books.google.com/books?id=R0UzDwAAQBAJ&pg=PT96|date=2016|publisher=Mango Media Inc.|location=Coral Gables, Florida|isbn=978-1-63353-408-7|pages=96|access-date=14 Rhagfyr 2019|archive-date=1 Awst 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801222143/https://books.google.com/books?id=R0UzDwAAQBAJ&pg=PT96|url-status=live}}</ref> Term cyffredin mewn llenyddiaeth hŷn yw ''transgendered'' (wedi'i trawsryweddu); mae llawer yn y gymuned drawsryweddol erbyn hyn yn ei resynu ar sail y ffaith bod ''transgender'' yn ansoddair, nid berf.<ref name="Vincent">{{cite book |last1=Vincent |first1=Ben |title=Non-Binary Genders: Navigating Communities, Identities, and Healthcare |date=2020 |publisher=Policy Press |location=Bristol, UK |isbn=978-1-4473-5192-4 |page=[https://books.google.com/books?id=V53uDwAAQBAJ&pg=PA17 17, note 10] }}</ref> Hefyd, mae sefydliadau megis [[GLAAD]] a ''[[The Guardian]]'' yn dweud na ddylid defnyddio ''transgender'' fel enw.<ref name="GLAAD Media Reference">{{cite web |publisher=Gay and Lesbian Alliance Against Defamation (GLAAD) |url=https://www.glaad.org/reference/transgender |title=GLAAD Media Reference Guide – Transgender |date=9 Medi 2011 |access-date=25 Tachwedd 2020 }}</ref><ref name="Guardian Style">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/guardian-observer-style-guide-t |title=Guardian and Observer style guide: T |publisher=Guardian News & Media |location=London |date=20 November 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709224453/https://www.theguardian.com/guardian-observer-style-guide-t |archive-date=2017-07-09}}</ref> Fodd bynnag, defnyddir ''transgender'' hefyd fel enw yn gyfwerth â'r pwnc ehangach o ''drawsryweddaeth'', hynny yw hunaniaeth a phrofiad trawsryweddol.<ref>{{Citation|title=transgender, adj. and n.|url=https://www.oed.com/view/Entry/247649|work=OED Online|publisher=Oxford University Press|language=en-GB|access-date=2022-01-06}}</ref> Yn Gymraeg, gellir cyfieithu ''transgender'' fel naill ai ''trawsrywedd'', sy'n enw, ynteu ''trawsryweddol'', sy'n y ffurf ansoddeiriol. Mae cyfarwyddiadur ymarferwyr iechyd, [[canllawiau steil]] newyddiadurwyr proffesiynol, a grwpiau eiriolaeth LHDT yn cynghori derbyn yr enw a'r rhagenwau a nodwyd gan y person dan sylw, gan gynnwys cyfeiriadau presennol at orffennol y person trawsryweddol.<ref name="APA Complicated">{{cite web|last=Glicksman|first=Eve|date=Ebrill 2013|title=Transgender terminology: It's complicated|url=http://www.apa.org/monitor/2013/04/complicated.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925130527/http://www.apa.org/monitor/2013/04/complicated.aspx|archive-date=25 Medi 2013|access-date=17 Medi 2013|publisher=American Psychological Association|location=Vol 44, No. 4|page=39}}</ref><ref name="Fenway Meeting">{{cite web|title=Meeting the Health Care Needs of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender (LGBT) People: The End to LGBT Invisibility|url=http://www.ama-assn.org/resources/doc/glbt/tfi-grand-rounds-makadon.ppt|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020025808/http://www.ama-assn.org/resources/doc/glbt/tfi-grand-rounds-makadon.ppt|archive-date=20 Hydref 2013|access-date=17 Medi 2013|publisher=The Fenway Institute|page=24|format=PowerPoint Presentation}}</ref> Ar y llaw arall, gelwir pobl sydd ag ymdeimlad o hunaniaeth personol sy'n yr un â'r rhyw a'r rhywedd a [[Pennu rhyw|bennwyd iddynt ar eu genedigaeth]] – hynny yw, y rheini nad yw'n drawsryweddol nac yn anneuaidd – yn [[Cydrywedd|gydrywedd]].<ref name="OED definition of cisgender">{{cite web|last1=Martin|first1=Katherine|title=New words notes|date=Mehefin 2015|url=http://public.oed.com/the-oed-today/recent-updates-to-the-oed/june-2015-update/new-words-notes-june-2015/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814051905/http://public.oed.com/the-oed-today/recent-updates-to-the-oed/june-2015-update/new-words-notes-june-2015/|archive-date=14 Awst 2015|access-date=2 Awst 2015|website=Oxford English Dictionary|publisher=Oxford University Press}}</ref> === ''Trawsrywiol'' === {{Gweler hefyd|Trawsrywiol}} .Fe'i hysbrydolwyd gan derm 1923 [[Magnus Hirschfeld]] ''seelischer Transsexualismus'' (Almaeneg am ''Trawsrywioldeb meddyliol''), cyflwynwyd y term ''transsexual'' i'r Saesneg ym 1949 gan [[David Oliver Cauldwell]]<ref group="nodyn">Bathodd [[Magnus Hirschfeld]] y term Almaeneg ''Transsexualismus'' ym 1923, a gyfieithodd Cauldwell i'r Saesneg.</ref> a'i boblogeiddio gan [[Harry Benjamin]] ym 1966, tua'r un adeg ag y bathwyd ''transgender'' a dechrau'i boblogeidio.<ref name="Bevan" /> Ers y 1990au, defnyddir ''transsexual'' yn gyffredinol wrth gyfeirio at yr is-set o bobl drawsryweddol<ref name="Bevan" /><ref name="TR2006">''Transgender Rights'' (2006, {{ISBN|0-8166-4312-1}}), edited by Paisley Currah, Richard M. Juang, Shannon Minter</ref><ref name="Alegria">A. C. Alegria, ''Transgender identity and health care: Implications for psychosocial and physical evaluation'', in the ''Journal of the American Academy of Nurse Practitioners'', volume 23, issue 4 (2011), pages 175–182: "Transgender, Umbrella term for persons who do not conform to gender norms in their identity and/or behavior (Meyerowitz, 2002). Transsexual, Subset of transgenderism; persons who feel discordance between natal sex and identity (Meyerowitz, 2002)."</ref> sy'n dymuno trawsnewid i'r rhywedd y maent yn uniaethu ag ef am byth ac yn ceisio cymorth meddygol (er enghriaifft, [[llawdriniaeth ailbennu rhyw]]) gyda hyn. Seiliwyd gwahaniaethau rhwng y termau ''trawsrywedd'' a ''thrawsrywiol'' yn gyffredin ar [[Gwahaniaeth rhwng ryw a rhywedd|gwahaniaethau rhwng rhywedd (seicolegol, cymdeithasol) a rhyw (corfforol)]].<ref>For example, [[Virginia Prince]] used ''transgender'' to distinguish cross-dressers from trans''sexual'' people ({{cite web|title=glbtq > social sciences >> Prince, Virginia Charles|url=http://www.glbtq.com/social-sciences/prince_vc.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211063223/http://www.glbtq.com/social-sciences/prince_vc.html|archive-date=2015-02-11|publisher=glbtq.com}}), writing in ''Men Who Choose to Be Women'' (in ''Sexology'', February 1969) that "I, at least, know the difference between sex and gender and have simply elected to change the latter and not the former."</ref><ref>{{cite web|title=Sex -- Medical Definition|url=http://www.medilexicon.com/medicaldictionary.php?t=81336|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222012037/http://www.medilexicon.com/medicaldictionary.php?t=81336|archive-date=22 Chwefror 2014|publisher=medilexicon.com}}: defines sex as a biological or physiological quality, while gender is a (psychological) "category to which an individual is assigned by self or others...".</ref> Gan hynny, gellir dweud bod trawsrywioldeb yn ymwneud mwy ag arweddion corfforol rhyw person, tra bod trawsrywedd yn ymwneud mwy ag arweddion neu ragarweddion o ran rhywedd seicolegol, yn ogystal â'r disgwyliadau cymdeithasol perthynol a all gyd-fynd rôl rhywedd penodol.<ref>[http://dl.uncw.edu/etd/2006/swanstromn/novaswanstrom.pdf UNCW: Developing and Implementing a Scale to Assess Attitudes Regarding Transsexuality] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221213319/http://dl.uncw.edu/etd/2006/swanstromn/novaswanstrom.pdf|date=2014-02-21}}</ref> Mae llawer o bobl drawsryweddol yn gwrthod y term ''trawsrywiol''.<ref name="Polly">R Polly, J Nicole, ''Understanding the transsexual patient: culturally sensitive care in emergency nursing practice'', in the ''[[Advanced Emergency Nursing Journal]]'' (2011): "The use of terminology by transsexual individuals to self-identify varies. As aforementioned, many transsexual individuals prefer the term transgender, or simply trans, as it is more inclusive and carries fewer stigmas. There are some transsexual individuals [,] however, who reject the term transgender; these individuals view transsexualism as a treatable congenital condition. Following medical and/or surgical transition, they live within the binary as either a man or a woman and may not disclose their transition history."</ref><ref name="Swanson">A Swenson, ''Medical Care of the Transgender Patient'', in ''Family Medicine'' (2014): "While some transsexual people still prefer to use the term to describe themselves, many transgender people prefer the term transgender to transsexual."</ref>{{r|GLAAD Media Reference}} Gwrthododd [[Christine Jorgensen]] ''transsexual'' yn gyhoeddus ym 1979 ac yn lle uniaethodd ei hun mewn papurau newyddion fel ''trans-gender'', yn dweud, "nid yw rhywedd yn ymwneud â phartneriaid y gwely, mae'n ymwneud â hunaniaeth.<ref>{{cite news|last=Parker|first=Jerry|date= 18 Hydref 1979|title=Christine Recalls Life as Boy from the Bronx|newspaper=Newsday/Winnipeg Free Press|url=http://research.cristanwilliams.com/2011/08/21/christine-jorgensen-transgender-woman/|url-status=live|access-date=28 Mai 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425161528/http://research.cristanwilliams.com/2011/08/21/christine-jorgensen-transgender-woman/|archive-date=25 Ebrill 2012}}</ref><ref>{{cite news|date= 11 Mai 1982|title=News From California: 'Transgender'|pages=A–10|newspaper=Appeal-Democrat/Associate Press|url=http://research.cristanwilliams.com/2012/02/06/1982-transgenders-transsexuals-christine-jorgensen/|url-status=live|access-date=28 Mai 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412004837/http://research.cristanwilliams.com/2012/02/06/1982-transgenders-transsexuals-christine-jorgensen/|archive-date=12 Ebrill 2012}}</ref> Mae rhai wedi gwrthod y term ''trawsrywiol'' ar y sail ei fod yn disgrifio cyflwr sy'n gysylltiedig â hunaniaeth rhywedd yn hytrach na [[rhywioldeb]].<ref name="Fenway Health Glossary">{{cite web |date=January 2010 |publisher=Fenway Health |location=Boston, Mass. |title=Glossary of Gender and Transgender Terms |url=http://www.fenwayhealth.org/site/DocServer/Handout_7-C_Glossary_of_Gender_and_Transgender_Terms__fi.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019120607/http://www.fenwayhealth.org/site/DocServer/Handout_7-C_Glossary_of_Gender_and_Transgender_Terms__fi.pdf |archive-date=19 Hydref 2013 |page=15}}</ref><ref group="nodyn">Daw'r pryder sydd yn codi dro ar ôl tro bod ''trawsrywiol'' yn awgrymu ''rhywioldeb'' o duedd siaradwyr anffurfiol i anwybyddu'r [[gwahaniaeth rhwng rhyw a rhywedd]] a defnyddio ''rhywedd'' ar gyfer unrhyw gwahaniaeth rhwng gwryw a benyw a ''rhyw'' ar gyfer [[cyfathrach rywiol]]. ({{cite web|last=Liberman|first=Mark|title=Single-X Education|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/004621.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415202619/http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/004621.html|archive-date=15 Ebrill 2012|access-date=28 Mehefin 2012|publisher=Language Log}})</ref> Mae rhai pobl drawsrywiol yn gwrthwynebu cael eu cynnwys yn yr ymbarél ''trawsrywedd.''<ref name="Valentine">Valentine, David. ''Imagining Transgender: An Ethnography of a Category'', Duke University, 2007</ref><ref name="Stryker 2006">Stryker, Susan. "Introduction". In Stryker and S. Whittle (eds.), ''The Transgender Studies Reader'', New York: Routledge, 2006. pp. 1–17. </ref><ref>Winters, Kelley. "Gender Madness in American Psychiatry, essays from the struggle for dignity, 2008, p. 198. "Some Transsexual individuals also identify with the broader transgender community; others do not."</ref> Yn ei lyfer 2007 ''Imagining Transgender: An Ethnography of a Category'', mae'r anthropolegydd David Valentine yn honni y bathwyd a defnyddio ''transgender'' gan ymgyrchwyr i gynnwys llawer o bobl nad ydynt yn uniaethu â'r term o reidrwydd ac yn dweud na ddylid cynnwys pobl nad ydynt yn uniaethu â'r term ''trawsrywedd'' yn y sbectrwm trawsryweddol.<ref name="Valentine" /> Yn yr un modd, mae [[Leslie Feinberg]] yn honni nad hunan-ddynodwr yw ''trawsrywedd'' (i rhai pobl) ond categori a osodir ar bobl gan sylwedyddion er mwyn deall pobl eraill.<ref name="Stryker 2006" /> Yn ôl y Rhaglen Iechyd Drawsryweddol (THP) yn [[Fenway Health]] ym Moston, nid oes diffiniadau a dderbynnir yn gyfanfydol, ac mae dryswch yn gyffredin achos gellir ystyried bod termau a oedd yn boblogaidd ar droad yr 21ain ganrif yn sarhaus. Mae'r THP yn argymell bod clinigwyr yn gofyn i gleientiaid pa derminoleg sy'n well ganddynt, ac yn osgoi'r term ''trawsrywiol'' oni fyddent yn sicr bod cleient yn gyfforddus ag ef.<ref name="Fenway Health Glossary" /> Dyfeisiodd [[Harry Benjamin]] system ddosbarthu ar gyfer trawsrywiolion a thrawswisgwyr, o'r enw [[Sex Orientation Scale]] (SOS), lle y neilltuodd drawsrywiolion a thrawswisgwyr i un o chwe chategori ar sail eu rhesymau dros groes-wisgo a brys cymharol eu hangen (os oes un) am lawdriniaeth ailbennu rhyw.<ref name="benjaminscale">Benjamin, H. (1966). ''The transsexual phenomenon''. New York: Julian Press, page 23.</ref> Mae barnau cyfoes ar hunaniaeth rhywedd a dosbarthu yn wahanol iawn i farnau gwreidiol Harry Benjamin.<ref name="Ekins2005">Ekins, Richard (2005). Science, politics and clinical intervention: Harry Benjamin, transsexualism and the problem of heteronormativity ''Sexualities'', vol. 8 no. 3 (Gorffennaf 2005): 306-328 </ref> Nid ystyrir cyfeiriadedd rhywiol mwyach fel maen prawf ar gyfer diagnosis, neu ar gyfer gwahaniaethu rhwng trawsrywioldeb, trawswisgaeth a ffurfau eraill o ymddygiad a mynegiant rhywedd-amrywiol. Gwnaethpwyd graddfa Benjamin i'w defnyddio â [[Menyw drawsryweddol|menywod traws]], ac nid yw hunaniaethau [[Dyn trawsryweddol|dynion traws]] yn cyd-fynd â'i gategrïau.<ref name="Hansbury2008">Hansbury, Griffin (2008). The Middle Men: An Introduction to the Transmasculine Identities. ''Studies in Gender and Sexuality'' Volume 6, Issue 3, 2005 </ref> == Hunaniaeth anneuaidd == {{Main|Rhywedd anneuaidd|Androgynedd}} Mae rhai pobl anneuaidd (neu genderqueer) yn uniaethu'n drawsryweddol. Nid yw'r hunaniaethau hyn yn benodol wrywaidd nac yn benodol fenywaidd. Gallant fod yn [[Rhywedd anneuaidd#Diffiniadau a hunaniaeth|anrhyweddol, androgynaidd, deuryweddol, hollryweddol, neu rywedd-hylif]],<ref>McCrea, Amy. ''Under the Transgender Umbrella: Improving ENDA's Protections'', in the ''Georgetown Journal of Gender and the Law'' (2013): "This article will begin by providing a background on transgender people, highlighting the experience of a subset of non-binary individuals, bigender people, ..."</ref> maent yn bodoli y tu allan i [[Cydnormatifedd|gydnormatifedd]].<ref>Wilchins, Riki Anne (2002) 'It's Your Gender, Stupid’, pp.23–32 in Joan Nestle, Clare Howell and Riki Wilchins (eds.) Genderqueer: Voices from Beyond the Sexual Binary. Los Angeles:Alyson Publications, 2002.</ref><ref>Nestle, J. (2002) "...pluralistic challenges to the male/female, woman/man, gay/straight, butch/femme constructions and identities..." from ''Genders on My Mind'', pp.3–10 in ''Genderqueer: Voices from Beyond the Sexual Binary'', edited by Joan Nestle, Clare Howell and Riki Wilchins, published by Los Angeles:Alyson Publications, 2002:9. Retrieved 2007-04-07.</ref> Categorïau gorgyffyrddol yw deurywedd ac androgynedd; gall unigolion deuryweddol uniaethu y maent yn symud rhwng rolau gwrywaidd a benywaidd (rhywedd-hylif) neu fel y maent yn wrywaidd ac yn fenywaidd ar yr un pryd (adrogynedd), ac, yn yr un modd, gall pobl androgynaidd uniaethu y maent y tu hwnt i rywedd neu'n di-rywedd ([[Ôlryweddaeth|ôl-rywedd]], anrhywedd), rhwng rhyweddau (rhyngrywedd), yn symud ar draws rhyweddau (rhywedd-hylif), neu'n arddangos rhyweddau lluosol ar yr un pryd (hollrywedd).<ref>{{Cite journal|last=Lindqvist|first=Anna|date=18 Chwefror 2020|title=What is gender, anyway: a review of the options for operationalising gender|journal=Psychology & Sexuality|pages=1–13|doi=10.1080/19419899.2020.1729844|doi-access=free}}</ref> Defnyddir y Saesneg ''Androgyne'' (person androgynaidd) weithiau fel gair cyfystyr ar gyfer person [[Rhyngrywiol|rhyngryw]].<ref>{{Cite encyclopedia|title=Androgyne&nbsp;– Define Androgyne at Dictionary.com|encyclopedia=Dictionary.com|url=http://dictionary.reference.com/browse/androgyne|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413044915/http://dictionary.reference.com/browse/androgyne|archive-date=2008-04-13|url-status=live}}</ref> Mae hunaniaethau anneuaidd yn annibynnol ar gyfeiriadedd rhywiol.<ref>{{Cite web|title=Sexual Orientation and Gender Identity Definitions|url=https://www.hrc.org/resources/sexual-orientation-and-gender-identity-terminology-and-definitions|access-date=2020-07-10}}</ref><ref>{{cite web|last=Adams|first=Cydney|date= 24 Mawrth 2017|title=The difference between sexual orientation and gender identity|url=https://www.cbsnews.com/news/the-difference-between-sexual-orientation-and-gender-identity/|access-date=21 Tachwedd 2020|website=CBS News|publisher=Viacom CBS}}</ref> == Hunaniaethau ac arferion perthnasol == === Trawswisgaeth a chroes-wisgo === {{Prif|Trawswisgaeth}} Person sy'n [[croes-wisgo]], neu'n gwisgo dillad a gysylltir yn gyffredinol â'r rhywedd gyferbyn â'r un a [[Pennu rhyw|bennwyd iddynt ar eu genedigaeth]] yw [[trawswisgwr]].<ref name="TV1">E. D. Hirsch, Jr., E.D., Kett, J.F., Trefil, J. (2002) "Transvestite: Someone who dresses in the clothes usually worn by the opposite sex." in [http://www.bartleby.com/cgi-bin/texis/webinator/sitesearch?query=transvestite&filter=col59 Definition of the word "transvestite"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012042109/http://bartleby.com/cgi-bin/texis/webinator/sitesearch?query=transvestite&filter=col59|date=2007-10-12}} from [http://www.bartleby.com/59/ The New Dictionary of Cultural Literacy, Third Edition] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818065027/http://www.bartleby.com/59/|date= 18 Awst 2007}}. Retrieved 2007-08-13.</ref><ref name="TV2">various (2006) "trans·ves·tite... (plural trans·ves·tites), noun. Definition: somebody who dresses like opposite sex:" in [http://encarta.msn.com/dictionary_/transvestite.html Definition of the word "transvestite"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109164009/http://encarta.msn.com/dictionary_/transvestite.html |date=2007-11-09 }} from the [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/dictionaryhome.aspx Encarta World English Dictionary (North American Edition)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102162627/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/dictionaryhome.aspx |date=2009-11-02 }}. Retrieved 2007-08-13.</ref> Defnyddir y term ''trawswigwr'' yn gyfystyr â ''croes-wisgwr'',<ref name="TV3">Raj, R (2002) "transvestite (TV): n. Synonym: crossdresser (CD):" in [http://www.symposion.com/ijt/ijtvo06no02_04.htm Towards a Transpositive Therapeutic Model: Developing Clinical Sensitivity and Cultural Competence in the Effective Support of Transsexual and Transgendered Clients] from the International Journal of Transgenderism 6,2. Retrieved 2007-08-13. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183942/http://www.symposion.com/ijt/ijtvo06no02_04.htm|date=27 Medi 2007}}</ref><ref name="TV4">Hall, B. et al. (2007) "...Many say this term (crossdresser) is preferable to transvestite, which means the same thing..." and "...transvestite (TV)&nbsp;– same as cross-dresser. Most feel cross-dresser is the preferred term..." in [http://www.ohrc.on.ca/en/resources/discussion_consultation/genderidentity?page=dfhh-Appendix-2.html Discussion Paper: Toward a Commission Policy on Gender Identity] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927031902/http://www.ohrc.on.ca/en/resources/discussion_consultation/genderidentity?page=dfhh-Appendix-2.html|date=2007-09-27}} from the [http://www.ohrc.on.ca/en/ Ontario Human Rights Commission] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813112257/http://www.ohrc.on.ca/en|date=13 Awst 2007}}. Retrieved 2007-08-13.</ref> er yr ystyrir ''croes-wisgwr'' fel y term gorau.<ref name="TV4" /><ref name="TV6">Green, E., Peterson, E.N. (2006) "...The preferred term is 'cross-dresser', but the term 'transvestite' is still used in a positive sense in England..." in [http://www.trans-academics.org/lgbttsqiterminology.pdf LGBTTSQI Terminology] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905233210/http://www.trans-academics.org/trans_and_sexuality_termi|date=2013-09-05}} from [http://www.trans-academics.org/ Trans-Academics.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070424185600/http://www.trans-academics.org/|date=2007-04-24}}. Retrieved 2007-08-13.</ref> Ni ddiffinir y term ''croes-wisgwri'' yn y llenyddiaeth berthnasol yn union. Mae Michael A. Gilbert, athro yn Adran Athroniaeth, [[Prifysgol York]], Toronto, yn cynnig y diffiniad hwn: "[Croes-wisgwr] yw person sydd â [[hunaniaeth rhywedd]] amlwg ag un rhyw, ac y'i dynodwyd yn perthyn i'r rhyw [hwnnw], ond sy'n gwisgo dillad y rhyw gyferbyn oherwydd taw dillad y rhyw gyferbyn ydyw."<ref>{{Cite journal|last=Gilbert|first=Michael A.|year=2000|title=The Transgendered Philosopher|url=http://iiav.nl/ezines/web/IJT/97-03/numbers/symposion/gilbert.htm|url-status=live|journal=[[International Journal of Transgenderism]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126101549/http://www.iiav.nl/ezines/web/IJT/97-03/numbers/symposion/gilbert.htm|archive-date=January 26, 2016|access-date=December 16, 2015}}</ref> Mae'r diffianiad hwn yn allgáu pobl "sy'n gwisgo dillad y rhyw gyferbyn am resymau eraill", megis "[[Brenhines drag|personadwyr benywaidd]] sy'n gweld gwisgo yn gysylltiedig â'u bywoliaeth, actorion yn gwneud rolau, gwrywod a benywod unigol yn mwynhau dawns fasgiau, ac yn y blaen. Mae'r unigolion hyn yn croes-wisgo ond nid croes-wisgwyr ydynt."<ref name="CD1">Gilbert, Michael ‘Miqqi Alicia’ (2000) "The Transgendered Philosopher" in [http://www.symposion.com/ijt/gilbert/gilbert.htm Special Issue on What is Transgender?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011211239/http://www.symposion.com/ijt/gilbert/gilbert.htm|date=11 Hydref 2007}} o [http://www.symposion.com/ijt/ ''International Journal of Transgenderism'', Rhifyn Arbennig, Gorffennaf 2000] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011211319/http://symposion.com/ijt/index.htm|date=2007-10-11}}. Retrieved 2007-10-09.</ref> Gallai croes-wisgwyr beidio ag uniaethu â, bod ag eisiau bod yn, neu dderbyn ymddygiadau neu arferion y rhywedd gyferbyn ac nid ydynt yn gyffredin ag eisiau [[Trawsnewid rhywedd|newid eu cyrff yn feddygol neu'n llawfyddegol]]. Mae'r rhan fwyaf o groes-wisgwyr yn uniaethu'n heterorywiol.<ref>{{cite journal|last1=Docter|first1=Richard F.|last2=Prince|first2=Virginia|year=1997|title=Transvestism: A survey of 1032 cross-dressers|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1997-12_26_6/page/589|journal=Archives of Sexual Behavior|volume=26|issue=6|pages=589–605|doi=10.1023/a:1024572209266|pmid=9415796|s2cid=43816859}}</ref> Mae'r term ''trawswisgwr'' a'r term hen-ffasiwn cysylltiedig ''trawswisgaeth'' yn gysyniadol wahanol i'r term ''[[Ffetisiaeth drawswisgo|ffetisiaeth drawswisgol]]'', gan fod ''ffetisiwr trawswisgol'' yn cyfeirio at y rheini sy'n defnyddio dillad y rhywedd gyferbyn yn ysbeidiol am ddibenion ffetisiaethol.<ref name="TV7">World Health Organisation (1992) "...Fetishistic transvestism is distinguished from transsexual transvestism by its clear association with sexual arousal and the strong desire to remove the clothing once orgasm occurs and sexual arousal declines...." in [https://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/ ICD-10, Gender Identity Disorder, category F65.1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422160923/http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/|date=2009-04-22}} published by the [https://www.who.int/ World Health Organisation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160705141348/http://www.who.int/|date=2016-07-05}}. Retrieved 2007-08-13.</ref><ref name="TV8">APA task force (1994) "...The paraphiliac focus of Transvestic Fetishism involves cross-dressing. Usually the male with Transvestic Fetishism keeps a collection of female clothes that he intermittently uses to cross-dress. While cross dressed, he usually masturbates..." in [http://www.mental-health-today.com/gender/dsm.htm DSM-IV: Sections 302.3] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211020457/http://www.mental-health-today.com/gender/dsm.htm|date=2007-02-11}} published by the American Psychiatric Association. Retrieved 2007-08-13.</ref> Mewn termau meddygol, gwahaniaethir ''ffetisiaeth drawswisgol'' oddi wrth groes-wisgo trwy ddefnyddio'r codau gwhanol, 302.3<ref name="TV8" /> yn y [[Cyfarwyddiadur Diagnostig ac Ystadegol ar gyfer Afiechyd Meddwl]] (DSM) ac F65.1<ref name="TV7" /> yn yr [[ICD]] === Drag === {{Gweler hefyd|Brenin drag|Brenhines drag|Brenhines ffug}} [[File:Victoria Sin, sandwich.jpg|thumb|Perfformiwr [[brenhines drag]]]] Dillad a cholur a wisgir ar achlysuron arbennig er mwyn perfformio neu adlonni yw [[drag]], yn wahanol i'r rheini sy'n drawsryweddol neu'n croes-wisgo am resymau eraill.<ref>{{cite web|date=28 Ebrill 2017|title=Understanding Drag|url=https://transequality.org/issues/resources/understanding-drag|access-date=3 Medi 2020|website=National Center For Transgender Equality|publisher=National Center For Transgender Equality}}</ref> Mae perfformiad drag yn cynnwyn cyflwyniad ac ymddygiad yn ogystal â dillad a cholur. Gall drag fod yn theatraidd, comedig, neu grostesg. Ystyrwyd taw gwawdluniau o fenywod yw brenhinesau drag gan [[ail don ffeministiaeth]]. Traddodiad hir yn [[Diwylliant LHDT|niwylliant LHDT]]. Yn gyffredinol, mae'r term ''[[brenhines drag]]'' yn cynnwys dynion yn gwneud drag benywaidd, mae ''[[brenin drag]]'' yn cynnwys menywod yn gwneud drag gwrywaidd, ac mae [[brenhines ffug]] yn cynnwys menywod yn gwneud drag benywaidd.<ref>{{Cite web|date=2019-11-12|title=The Many Styles Of Drag Kings, Photographed In And Out Of Drag|url=https://www.huffpost.com/entry/drag-kings_l_5db9c682e4b00d83f72159c8|access-date=2020-06-03|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 Tachwedd 2012|title=How Drag Queens Work|url=https://people.howstuffworks.com/drag-queen.htm|access-date=3 Mehefin 2020|website=HowStuffWorks|language=en}}</ref> Er hynny, ceir artistiaid drag o bod rhywedd a rhywioldeb sy'n perfformio am resymau amrywiol. Nid yw perfformwyr drag yn drawsryweddol yn eu hanfod. Mae rhai perfformwyr drag, trawswisgwyr, a phobl yn y gymuned hoyw wedi cofleidio'r term a darddwyd yn bornograffig ''tranny'' (o'r Saesneg ''trans'') am frenhinesau drag neu bobl sy'n cymryd rhan mewn trawswisgaeth neu groes-wisgo; fodd bynnag, ystyrir y term hwn yn sarhaus os y'i defnyddir i ddisgrifo pobl drawsryweddol. == Hanes == {{Prif|Hanes trawsryweddol}} Gwyddys bod pobl drawsryweddol yn bodoli ers amseroedd hynafol. Roedd gan ystod eang o gymdeithasau drydydd rolau rhywedd traddodiadol, neu fel arall, derbynient bobl draws mewn rhyw ffurf.<ref name=":2">{{Cite web|title=The Trans History You Weren't Taught in Schools|url=https://www.yesmagazine.org/social-justice/2021/06/07/trans-history-gender-diversity|access-date=2022-01-23|website=YES! Magazine|language=en-US|archive-date=2022-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123215909/https://www.yesmagazine.org/social-justice/2021/06/07/trans-history-gender-diversity|url-status=live}}</ref> Fodd bynnag, mae hanes manwl gywir yn anodd oherwydd na ddatblygodd cysyniad modern trawsrywedd, a rhywedd yn gyffredinol, tan ganol y 1900au. Felly, hidlir dealltwriaethau hanesyddol trwy egwyddorion modern, ac ar y cyfan fe'u gwelid o safbwynt meddygol tan ddiwedd y 1900au.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Janssen|first=Diederik F.|date=2020-04-21|title=Transgenderism Before Gender: Nosology from the Sixteenth Through Mid-Twentieth Century|journal=Archives of Sexual Behavior|language=Saesneg|volume=49|issue=5|pages=1415–1425|doi=10.1007/s10508-020-01715-w|issn=0004-0002|pmid=32319033|s2cid=216073926}}</ref> Mae'r meddyg Groeg hynafol [[Hippocrates]] (wrth ddehongli ysgrifen [[Herodotus]]) yn trafod trawsrywedd yn fyr, yn ei ddisgrifio fel "clefyd y [[Scythiaid]]", a briodolodd i reidio ceffyl heb warthaflau. Trafodid cyfeiriad Hippocrates yn dda gan ysgrifennau meddygol y 1500s–1700s. Ystyriodd [[Pierre Petit]], wrth ysgrifennu ym 1596, y "clefyd Scythiaidd" fel amrywiaeth naturiol, ond erbyn y 1700au fe'i ystyriodd ysgrifenwyr fel clefyd seiciatrig "pruddglwyfus" neu "hysterig". Erbyn dechrau'r 1800au, honnid bod trawsrywedd ar wahân i syniad Hippocrates ohono yn hysbys iawn, ond ei fod yn aros wedi'i ddogfennu'n wael. Dyfynnwyd unigolion gwryw-i-fenyw a benyw-i-wryw yng ngwallgofdai Ewropeaidd dechrau'r 1800au. Daeth yr adroddiad mwyaf cyflawn o'r amser o fywyd y [[Chavalier d'Éon]] (1728–1810). Wrth i groes-wisgo ddod yn fwy cyffredinol yn niwedd y 1800au, cynyddodd trafodaeth pobl drawsryweddol yn fawr ac ceisiodd ysgrifenwyr esbonio gwraidd trawsrywedd. Daeth llawer o astudiaeth o'r Almaen, ac y'i allforiwyd i gynulleidfaoedd eraill y Gorllewin. Gwelid croes-wisgo mewn goleuni pragmatig tan ddiwedd y 1800au; cyflwynasai ddiben dychanol neu guddiol. Ond yn hanner olaf y 1800au, daeth croes-wisgo a bod yn drawsryweddol i gael eu hystyried fel perygl cymdeithasol cynyddol.<ref name=":32">{{Cite journal|last=Janssen|first=Diederik F.|date=2020-04-21|title=Transgenderism Before Gender: Nosology from the Sixteenth Through Mid-Twentieth Century|journal=Archives of Sexual Behavior|language=Saesneg|volume=49|issue=5|pages=1415–1425|doi=10.1007/s10508-020-01715-w|issn=0004-0002|pmid=32319033|s2cid=216073926}}</ref> Yn 1882, ysgrifennodd [[William A. Hammond]] adroddiad o siamaniaid [[Pweblo|Pwebloaidd]] (''mujerados''), wrth eu cymharu â chlefyd Scythiaidd. Roedd ysgrifenwyr eraill diwedd y 1700au a'r 1800au (gan gynnwys cymdeithion Hammond yn yr [[Cymdeithas Niwrolegol America]]) wedi nodi pa mor gyffredinol yw arferion diwylliannol trawsryweddol ymhlith pobl frodorol. Roedd esboniadau yn amrywiol, ni phriodolodd awdurau yn gyffredinol arferion trawsryweddol brodorol i achosion seiciatrig, yn lle y condermniasant yr arferoedd mewn synnwyr crefyddol a moesol. Darparodd grwpiau brodorol lawer o astudiaeth ar y pwnc, ac efallai taw'r rhan fwyaf o'r holl astudiaeth tan ar ôl yr Ail Ryfel Byd oedd.<ref name=":32" /> Dechreuodd astudiaethau allweddol ymddangos yn gyntaf yn niwedd y 1800au yn yr Almaen, gyda gweithiau [[Magnus Hirschfeld]]. Bathodd Hirschfeld y term "''Transvestit''" ("trawswisgwr") ym 1910 wrth i gwmpas astudiaeth trawsrywedd dyfu. Arweiniai ei waith at sefydlu'r [[Institut für Sexualwissenschaft]] ym Merlin ym 1919. Er bod dadl am etifeddiaeth Hirscheld, chwyldrôdd y maes astudiaeth. Dinistriwyd yr Institut pan enillodd y Natsïaid rym ym 1933, ac llosgwyd ei ymchwil. Aeth materion trawsryweddol allan o lygad y cyhoedd tan ar ôl yr ail ryfel byd. Hyd yn oed pan ailymddangosasant, adlewyrchasant ddull [[seicoleg fforensig]], yn wahanol i'r dull mwy [[Rhywoleg|rhywolegol]] a ddefnyddiwyd yn yr ymchwil Almaenig goll.<ref name=":32" /><ref>{{Cite news|title=WashingtonPost.com: Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm|access-date=23 Ionawr 2022|newspaper=The Washington Post|archive-date=2017-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213181804/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm|url-status=live}}</ref> == Cymuned LHDT == {{Gweler hefyd|LHDT|Cymuned LHDT|Diwylliant LHDT}} Mae'r cysyniadau o hunaniaeth rhywedd a hunaniaeth trawsryweddol yn wahanol i [[Cyfeiriadedd rhywiol|gyfeiriadedd rhywiol]].<ref name="apatransgenderanswers">[http://www.apa.org/topics/sexuality/transgender.aspx Answers to Your Questions About Transgender Individuals and Gender Identity] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615045832/http://apa.org/topics/sexuality/transgender.aspx|date=2010-06-15}} report from the website of the American Psychological Association - "What is the relationship between transgender and sexual orientation?"</ref> Atyniad rhamantus neu rywiol (neu gyfuniad y ddau) parhaol i berson arall yw cyfeiradedd rhywiol<ref name="AmPsycholAssn-definitions">{{cite web|title=Definitions Related to Sexual Orientation and Gender Diversity in APA Documents|publisher=[[American Psychological Association]]|date=2015|access-date=Medi 20, 2021|page=6|url=https://www.apa.org/pi/lgbt/resources/sexuality-definitions.pdf}}</ref>, tra taw synnwyr personol rhywun o'i rywedd ei hun yw hunaniaeth rhywedd (bod yn ddyn, yn fenyw neu'n rywbeth arall).<ref name="MorrowMessinger">''Sexual Orientation and Gender Expression in Social Work Practice'', edited by Deana F. Morrow and Lori Messinger (2006), p. 8: "Gender identity refers to an individual's personal sense of identity as masculine or feminine, or some combination thereof."</ref><ref name="GLAAD Media Reference" /> Mae gan bobl drawsryweddol fwy neu lai yr un amrywiaeth o gyfeiriadedd rhywiol fel pobl [[Cydrywedd|gydryweddol]].<ref name="sexualityintstg">Tobin, H.J. (2003) "...It has become more and more clear that trans people come in more or less the same variety of sexual orientations as non-trans people..." [https://web.archive.org/web/20091021171236/http://geocities.com/harperjeantobin/SexualOrientation.htm Sexual Orientation] from Sexuality in Transsexual and Transgender Individuals.</ref> Yn y gorffennol, defnydiwyd y termau ''cyfunrywiol'' a ''heterorywiol'' yn anghywir i labelu cyfeiriadedd rhywiol unigolion trawsryweddol yn seiliedig ar ryw eu genedigaeth.<ref name="classnongendysphoria">Blanchard, R. (1989) [[doi:10.1007/BF01541951|The classification and labeling of nonhomosexual gender dysphorias]] from Archives of Sexual Behavior, Volume 18, Number 4, Awst 1989. Retrieved via [http://www.springerlink.com/ SpringerLink] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120122001007/http://www.springerlink.com/|date=2012-01-22}} on 2007-04-06.</ref> Yn aml, mae llenyddiaeth broffesiynol yn defnyddio termau fel ''wedi'i ddenu at ddynion'' ([[Androffilia a geineffilia|androffilig]]), ''wedi'i ddenu at fenywod'' ([[Androffilia a geineffilia|geineffilig]]), ''wedi'i ddenu at y ddau'' (deurywiol), neu ''wedi'i ddenu at nid y naill na'r llall'' (anrhywiol) i ddisgrifio cyfeiriadedd rhywiol person heb gyfeirio at ei hunaniaeth rhywedd.<ref name="dsmivtwo">APA task force (1994) "...For sexually mature individuals, the following specifiers may be noted based on the individual's sexual orientation: Sexually Attracted to Males, Sexually Attracted to Females, Sexually Attracted to Both, and Sexually Attracted to Neither..." in [http://www.mental-health-today.com/gender/dsm.htm DSM-IV: Sections 302.6 and 302.85] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211020457/http://www.mental-health-today.com/gender/dsm.htm|date=2007-02-11}} published by the American Psychiatric Association. Retrieved via [http://www.mental-health-matters.com/ Mental Health Matters] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407163232/http://www.mental-health-matters.com/|date=2007-04-07}} on 2007-04-06.</ref> Mae therapyddion yn dechrau deall yr angen i ddefnydio termau mewn perthynas â hoffterau a hunaniaethau rhywedd eu cleientiaid.<ref name="councritgendeth">Goethals, S.C. and Schwiebert, V.L. (2005) "...counselors to rethink their assumptions regarding gender, sexuality and sexual orientation. In addition, they supported counselors' need to adopt a transpositive disposition to counseling and to actively advocate for transgendered persons..." [[doi:10.1007/s10447-005-8206-8|Counseling as a Critique of Gender: On the Ethics of Counseling Transgendered Clients]] from the International ''Journal for the Advancement of Counselling'', Vol. 27, No. 3 (Medi 2005). Retrieved via [http://www.springerlink.com/ SpringerLink] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120122001007/http://www.springerlink.com/|date=2012-01-22}} on 2007-04-06.</ref> Er enghraifft, nodid person a bennwyd yn wryw ar ei enedigaeth, sydd wedi trawsnewid i fenyw, ac a ddenir at ddynion yn heterorywiol. Er gwaethaf y gwahaniaeth rhwng cyfeiriadedd rhywiol a rhywedd, trwy hanes yr unig le y derbyniwyd pobl rywedd-amrywiol yn gymdeithasol yn y [[rôl rhywedd]] yr oeddent yn teimlo eu bod yn perthyn iddi oedd yr isddiwylliant [[LHDT|hoyw, lesbiaidd a deurywiol]]; yn enwedig yn ystod yr amser pan oedd [[Trawsnewid rhywedd|trawsnewid]] cyfreithiol neu feddygol bron yn amhosib. Mae'r derbyniad hwn wedi cael hanes cymhleth. Fel y byd ehanach, ni wahaniaethodd y gymuned hoyw yng [[Cymdeithasau'r Gorllewin|nghymdeithasau'r Gorllewin]] yn gyffredinol rhwng rhyw a [[hunaniaeth rhywedd]] tan y 1970au, ac yn aml ystyried pobl rywedd-amrywiol yn fwy fel cyfunrywiolion a oedd yn ymddwyn mewn ffordd rywedd-amrywiol na phobl rywedd-amrywiol yn eu rhinwedd eu hunain. Yn ogystal, anwybyddwyd yn aml rôl y gymuned drawsryweddol yn hanes hawliau LHDT, fel y'i dangosir yn ''Transforming History''.<ref>{{cite web|last1=Retro Report|date=15 Mehefin 2015|title=Transforming History|url=http://www.retroreport.org/video/transforming-history/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710160835/http://www.retroreport.org/video/transforming-history/|archive-date=10 Gorffennaf 2015|access-date=15 Gorffennaf 2015|website=Retro Report|publisher=Retro Report}}</ref> === Cyfeiriadedd rhywiol pobl drawsryweddol === {{Main|Rhywioldeb trawsryweddol}}{{Gwybodaeth pellach|Trawsnewid rhywedd}} Yn 2015, cynhalioddd [[Canolfan Genedlaethol ar gyfer Cydraddoldeb Trawsryweddol]] America Arolwg Gwahaniaethu Trawsryweddol Cenedlaethol. O'r 27,715 o bobl drawsryweddol ac [[anneuaidd]] a gymerodd yr arolwg, dywedodd 21% fod y term ''queer'' yn eu disgrifio'u cyfeiriadedd rhywiol orau, dywedodd 18% "[[Hollrywioldeb|pansexual]]", dywedodd 16% ''hoyw'', ''lesbiaidd'' neu ''cariadus o'r un rhywedd'', dywedodd 15% ''syth'', dywedodd 14% ''deurywiol'' ac dywedodd 10% ''anrhywiol''.<ref>{{cite web|title=The Report of the 2015 U.S. Transgender Survey|url=http://www.transequality.org/sites/default/files/docs/USTS-Full-Report-FINAL.PDF|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161209150153/http://www.transequality.org/sites/default/files/docs/USTS-Full-Report-FINAL.PDF|archive-date=9 December 2016|access-date=6 Mawrth 2016|website=National Center for Transgender Equality}}</ref> Ac dangosodd arolwg yn 2019 o bobl draws ac anneuaidd yng Nghanada o'r enw ''Trans PULSE Canada'' fod o blith 2,873 o ymatebwyr, pan drafodwyd cyfeiriadedd rhywiol, uniaethodd 13% yn ''anrhywiol'', uniaethodd 28% yn ''ddeurywiol'', uniaethodd 13% yn ''hoyw'', uniaethodd 15% yn ''lesbiaidd'', uniaethodd 31% yn ''hollrywiol'', uniaethodd 8% yn ''syth'' neu'n ''heterorywiol'', uniaethodd 4% yn ''[[Dau-Enaid|ddau-enaid]]'' ac uniaethodd 9% yn ansicr neu'n cwestiynu.<ref name="Trans PULSE Canada Report No. 1 or 10">{{cite web|date=10 Mawrth 2020|title=Trans PULSE Canada Report No. 1 or 10|url=https://transpulsecanada.ca/results/report-1/|access-date=10 Mawrth 2020}}</ref> == Gofal iechyd == {{Prif|Gofal iechyd trawsryweddol}} === Gofal iechyd meddwl === Argymhella'r rhan fwyaf o weithwyr iechyd meddwl proffesiynol therapi ar gyfer gwrthdaro mewnol am hunaniaeth rhywedd neu anghysur mewn rôl rhywedd a bennwyd, yn enwedig os yw rhywun yn dymuno [[Trawsnewid rhywedd|trawsnewid]]. Gall pobl sy'n profi anghytgord rhwng eu rhywedd a disgwyliadau pobl eraill neu sydd â hunaniaeth rhywedd yn groes i'w corff elwa ar siarad am eu teimladau mewn manylder; fodd bynnag, mae ymchwil ar hunaniaeth rhywedd o ran seicoleg, a dealltwriaeth wyddonol o'r ffenomen a'i faterion cysylltiedig, yn gymharol newydd.<ref name="Brown&Rounsley">Brown, M.L. & Rounsley, C.A. (1996) ''True Selves: Understanding Transsexualism&nbsp;– For Families, Friends, Coworkers, and Helping Professionals'' Jossey-Bass: San Francisco</ref> Rhestrwyd y termau T''rawsrywioldeb'', ''Trawswisgaeth ddwy-rôl'', ''[[Dysfforia rhywedd|anhwylder hunaniaeth rhywedd]] o blentyndod'', ''Anhwylder hunaniaeth rhywedd mewn llanciau ac oedolion'', ac ''Anhwylder hunaniaeth rhywedd na phennwyd fel arall'' felly yn [[Dosbarthiad rhyngwladol o Afiechydon|Nosbarthiad rhyngwladol Afiechydon (ICD)]] gan [[Sefydliad Iechyd y Byd]] neu [[Llawlyfr Diagnostig ac Ystadegol Anhwylderau Meddwl (DSM)|Lawlyfr Diagnostig ac Ystadegol Anhwylderau Meddwl (DSM)]] dan y codau F64.0, F64.1, F64.2, 302.85 a 302.6 yn y drefn honno.<ref name="DSM-IV">[[Llawlyfr Diagnostig ac Ystadegol Anhwylderau Meddwl (DSM)|Llawlyfr Diagnostig ac Ystadegol Anhwylderau Meddwl]] (''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' yn Saesneg), Pedwerydd argraffiad (1994)</ref> Tynnodd Ffrainc Anhwylder hunaniaeth rhywedd fel diagnosis trwy archddyfarniad yn 2010,<ref>{{Cite web|last=Atwill|first=Nicole|date=2010-02-17|title=France: Gender Identity Disorder Dropped from List of Mental Illnesses {{!}} Global Legal Monitor|url=https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/france-gender-identity-disorder-dropped-from-list-of-mental-illnesses/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511065253/http://www.loc.gov/law/foreign-news/article/france-gender-identity-disorder-dropped-from-list-of-mental-illnesses/|archive-date=11 Mai 2017|access-date=18 Hydref 2017|website=www.loc.gov|language=en}}</ref><ref>{{cite news|date= 16 Mai 2009|title=La transsexualité ne sera plus classée comme affectation psychiatrique|newspaper=Le Monde|url=http://www.lemonde.fr/societe/article/2009/05/16/la-transsexualite-ne-sera-plus-classee-comme-affectation-psychiatrique_1193860_3224.html|url-status=live|access-date= 14 Mawrth 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226213224/http://www.lemonde.fr/societe/article/2009/05/16/la-transsexualite-ne-sera-plus-classee-comme-affectation-psychiatrique_1193860_3224.html|archive-date= 26 Chwefror 2018|language=fr}}</ref> ond yn ôl sefydliadau hawliau traws Ffrengig, y tu hwnt i effaith y cyhoeddiad ei hun, nid oes dim byd wedi newid.<ref>{{Cite news|date=2011-05-17|title=La France est très en retard dans la prise en charge des transsexuels|language=fr|work=Libération|url=http://www.liberation.fr/societe/2011/05/17/la-france-est-tres-en-retard-dans-la-prise-en-charge-des-transsexuels_736344|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141130231929/http://www.liberation.fr/societe/2011/05/17/la-france-est-tres-en-retard-dans-la-prise-en-charge-des-transsexuels_736344|archive-date=2014-11-30}}</ref> Yn 2017, diddymodd senedd Denmarc yr Anhwylderau hunaniaeth rhywedd F64. Yn [[ICD-11]], gelir trawsrywedd a dysfforia rhywedd (anhwylder hunaniaeth rhywedd) yn Anghyfathiant rhywedd. Dilewyd trawswisgaeth ddwy-rôl oherwydd diffyg o berthansedd i iechyd y cyhoedd neu berthnasedd clinigol.<ref name="Reed_et_al._(2016)">{{cite journal|vauthors=Reed GM, Drescher J, Krueger RB, Atalla E, Cochran SD, First MB, Cohen-Kettenis PT, Arango-de Montis I, Parish SJ, Cottler S, Briken P, Saxena S|display-authors=6|title=Disorders related to sexuality and gender identity in the ICD-11: revising the ICD-10 classification based on current scientific evidence, best clinical practices, and human rights considerations|journal=World Psychiatry|volume=15|issue=3|pages=205–221|date=Hydref 2016|pmid=27717275|pmc=5032510|doi=10.1002/wps.20354|language=Saesneg}}</ref> Ailenwyd Trawsrywioldeb yn ''Anghyfathiant rhywedd o lencyndod ac oedolaeth'' (HA60), ac ailenwyd Anhwylder hunaniaeth rhywedd o blentyndod yn ''Anghyfathiant rhywedd o blentyndod'' (HA61). Mae'r ''[[DSM-5]]'' yn cyfeirio at y pwnc fel ''[[dysfforia rhywedd]]'' wrth atgyfnerthu na ystyrir bod yn drawsryweddol yn salwch meddwl.<ref>{{cite news|last1=Garloch|first1=Karen|date=9 Mai 2016|title=What it means to be transgender: Answers to 5 key questions|newspaper=Charlotte Observer|url=http://www.charlotteobserver.com/living/health-family/article76580862.html|url-status=live|access-date=18 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220182205/http://www.charlotteobserver.com/living/health-family/article76580862.html|archive-date=20 December 2016}}</ref> Gall pobl drawsryweddol fodoloni'r meini prawf ar gyfer diagnosis o ddysfforia rhywedd "dim ond os yw [bod yn drawsryweddol] yn achosi cyfyngder neu anabledd."<ref name="apatransgenderanswersdisorder">[http://www.apa.org/topics/sexuality/transgender.aspx Answers to Your Questions About Transgender Individuals and Gender Identity] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615045832/http://apa.org/topics/sexuality/transgender.aspx|date=2010-06-15}} report from the website of the American Psychological Association - "Is being transgender a mental disorder?"</ref> Gall y cyfyngder hwn ddod i'r amlwg fel iselder neu anallu i weithio a ffurfio perthnasau iach ag eraill. Yn aml, camddehonglir y diagnosis hwn fel y'i awgrymir bod pob person trawsryweddol yn dioddef dysfforia rhywedd, sydd wedi drysu pobl drawsryweddol a'r rheini sy'n ceisio naill ai eu beirniadu neu eu cadarnhau. Nid yw pobl drawsryweddol sy'n gyfforddus â'u rhywedd ac nad yw eu rhywedd yn achosi rhwystredigaeth fewnol neu amharu ar eu gweithredu yn uniongyrchol yn dioddef dysfforia rhywedd. Hefyd, nid yw dysfforia rhywedd yn barhaol o angenreidrwydd ac fe'i datrysir yn alm trwy therapi neu drawsnewid. Nid yw teimlo o dan ormes oherwydd agweddau ac ymddygiadau negyddol oddi wrth eraill fel endidau cyfreithiol yn dangos dysfforia rhywedd. Nid yw dysfforia rhywedd yn cyfleu barn o anfoesoldeb; barn y sefydliad seicolegol yw na ddylai pobl sydd â unrhyw fath o broblem meddwl neu emosiynol gael stigma. Yr ateb i ddysfforia rhywedd yw beth bynnag a leddfa ddioddefaint ac adfer swyddogaeth; mae'r ateb hwn yn aml, ond nid yn wastad, yn cynnwys [[trawsnewid rhywedd]].<ref name="Brown&Rounsley" /> Mewn hyfforddiant clinigol, ceir diffyg gwybodaeth berthnasol y mae ei hangen er mwyn helpu cleientiaid trawsryweddol yn ddigonol, sy'n arwain at nifer fawr o ymarferwyr nad ydynt yn barod i weithio'n ddigonol â'r boblogaeth o unigolion hon.<ref name="L. Carroll, P.J. Gilroy, and J. Ryan">{{cite journal|last1=Carroll|first1=L.|last2=Gilroy|first2=P.J.|last3=Ryan|first3=J.|year=2002|title=Transgender issues in counselor education|url=https://archive.org/details/sim_counselor-education-and-supervision_2002-03_41_3/page/233|journal=Counselor Education and Supervision|volume=41|issue=3|pages=233–242|doi=10.1002/j.1556-6978.2002.tb01286.x}}</ref> Ychydig iawn y mae llawer o ddarparwyr gofal iechyd meddwl yn ei wybod am faterion trawsryweddol. Mae'r rheini sy'n ceisio help oddi wrth y gweithwyr proffesiynol hyn yn aml yn eu dysgu heb gael help.<ref name="Brown&Rounsley" /> Mae'r datrysiad hwn fel arfer yn dda ar gyfer pobl drawsrywiol ond nid yw'n ddatrysiad ar gyfer pobl drawsryweddol eraill, pobl [[Rhywedd anneuaidd|anneuaidd]] yn enwedig sydd heb hunaniaeth sy'n wryw neu'n fenyw yn unig. Yn lle, gall therapyddion gefnogi'u cleientiaid ym mha gamau y maent yn dewis i'w cymryd i drawsnewid neu gefnogi'u dewis i beidio â thrawsnewid tra hefyd yn mynd i'r afael ag ymdeimlad o gyfathiant rhwng hunaniaeth rhywedd ac ymddangosiad eu cleientiaid.<ref name="10.1177/0361684312442161">{{cite journal|last1=Kozee|first1=H. B.|last2=Tylka|first2=T. L.|last3=Bauerband|first3=L. A.|year=2012|title=Measuring transgender individuals' comfort with gender identity and appearance: Development and validation of the Transgender Congruence Scale|url=https://semanticscholar.org/paper/f2bf1550e882125f22f7b182b383d249ab05c7ac|journal=Psychology of Women Quarterly|volume=36|issue=2|pages=179–196|doi=10.1177/0361684312442161|s2cid=10564167}}</ref> Mae cydnabyddiaeth o ddiffyg hyfforddiant clinigol wedi cynyddu; beth bynnag, mae ymchwil ar y problemau penodol a wybebir gan y gymuned drawsryweddol mewn iechyd meddwl wedi canolbwyntio ar ddiagnosis a phrofiadau clinigwyr yn lle profiadau cleientiaid trawsryweddol.<ref name="H.E. Benson">{{cite journal|last1=Benson|first1=Kristen E|year=2013|title=Seeking support: Transgender client experiences with mental health services|url=https://semanticscholar.org/paper/226e2f3fef07af260e7b051ccd9f9ddb3a4ebafd|journal=Journal of Feminist Family Therapy|volume=25|issue=1|pages=17–40|doi=10.1080/08952833.2013.755081|s2cid=144491629}}</ref> Ni cheisiwyd therapi bob amser gan bobl drawsryweddol oherwydd anghenion iechyd meddwl. Cyn seithfed fersiwn y [[Safonau Gofal ar gyfer Iechyd Pobl Drawsrywiol, Trawsryweddol ac Anghydffurfiol o ran Rhywedd|Safonau Gofal]] (SOC), roedd rhaid diagnosio unigolyn ag anhwylder hunaniaeth rhywedd er mwyn mynd ymlaen â thriniaethau hormonau neu lawdriniaeth ailbennu rhyw. Lleihaodd y fersiwn newydd y ffocws ar ddiagnosis ac yn lle pwysleisio pwysigrwydd hyblygrwydd er mwyn diwallu anghenion gofal iechyd amrywiol yr holl bobl drawsrywiol, trawsryweddol ac anghydffurfiol o ran rhywedd.<ref name="SOC">{{cite web|title=Standards of care for the health of transsexual, transgender, and gender nonconforming people – 7th version|url=http://www.wpath.org/documents/Standards%20of%20Care%20V7%20-%202011%20WPATH.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303035205/http://www.wpath.org/documents/Standards%20of%20Care%20V7%20-%202011%20WPATH.pdf|archive-date=3 Mawrth 2012|access-date=30 Tachwedd 2014|website=The World Professional Association for Transgender Health}}</ref> Mae'r rheswm dros geisio gwasanaethau iechyd meddwl yn amrywio yn ôl yr unigolyn. Nid yw person trawsryweddol yn ceisio triniaeth yn golygu bod ei hunaniaeth rhywedd yn broblematig. Mae'r straen emosiynol o ddelio â stigma a phrofi [[trawsffobia]] yn gwthio llawer o bobl drawsryweddol i geisio triniaeth i wella ansawdd eu bywyd, fel yr adlewyrchodd un ferch draws: "Daw unigolion trawsryweddol at therapydd ac nid yw'r rhan fwyaf o'u materion yn ymwneud, yn benodol, â bod yn drawsryweddol. Mae ymwneud â ffaith bod rhaid iddynt guddio, rhaid iddynt ddweud celwyddau, ac eu bod wedi teimlo'r holl euogrwydd a chywilydd hyn, yn anffodus am flyneddoedd!"<ref name="H.E. Benson" /> Mae llawer o bobl drawsryweddol hefyd yn ceisio triniaeth iechyd meddwl ar gyfer iselder a phryder a achosir gan y stigma ymghlwm wrth fod yn drawsryweddol, ac mae rhai pobl drawsryweddol wedi pwysleidio pwysigrwydd cydnabod eu hunaniaeth rhywedd gyda therapydd er mwyn trafod materion ansawdd bywyd arall.<ref name="H.E. Benson" /> Mae eraill yn difaru bod wedi cael triniaeth ac yn dymuno [[dad-drawsnewid]].<ref>{{cite web|last=Shute|first=Joe|date=2 Hydref 2017|title=The new taboo: More people regret sex change and want to 'detransition', surgeon says|url=https://nationalpost.com/news/world/the-new-taboo-more-people-regret-sex-change-and-want-to-detransition-surgeon-says|access-date=2 Hydref 2017|website=National Post|publisher=Postmedia}}</ref> Erys problemau o amgylch camwybodaeth ynglŷn â materion trawsryweddol sy'n brifo profiadau iechyd meddwl pobl drawsryweddol o hyd. Amlygodd un dyn traws a gofrestrwyd mewn rhaglen graddedigion seicoleg y prif bryderion gyda hyfforddiant clinigol modern: "Mae'r rhan fwyaf o bobl yn gyfarwydd â'r term trawsrywedd o debyg, ond efallai dyna ef. Ni chredaf fy mod wedi cael unrhyw hyfforddiant ffurfiol yn mynd trwy raglenni [clinigol] yn unig ... Ni chredaf y gŵyr y rhan fwyaf [o therapyddion]. Y rhan fwyaf o therapyddion – lefel gradd Meistr, PhD – maent wedi cael ... un dosbarth amrywiaeth am faterion GLBT. Un dosbarth o'r hyfforddiant amrywiaeth enfawr. Un dosbarth. Ac roedd e am y ffordd o fyw hoyw yn bennaf o debyg."<ref name="H.E. Benson" /> Nid yw llawer o bolisïau yswiriant iechyd yn cwmpasu triniaeth sy'n gysylltiedig â thrawsnewid rhywedd, ac mae nifer fawr o bobl heb ddigon o yswiriant neu unrhyw yswiriant o gwbl, sy'n peri pryder am yr hyfforddiant annigonol a dderbyn y rhan fwyaf o therapyddion i weithio gyda chleientiaid trawsryweddol, yn cynyddu straen ariannol ar gleientiaid heb ddarparu'r driniaeth y maent ei hangen.<ref name="H.E. Benson" /> Mae llawer o glinigwyr sy'n gweithio gyda chleientiaid trawsryweddol yn derbyn hyfforddiant cyffredin gweddol ar hunaniaeth rhywedd yn unig, ond yn ddiweddar darparir hyfforddiant rhagarweiniol ar ryngweithio â phobl drawsryweddol i weithwyr gofal iechyd proffesiynol i helpu dileu rhwystrau a chynyddu lefel y gwasanaeth i'r boblogaeth drawsryweddol.<ref name="Hanssman, Morrison, & Russian">{{cite journal|last1=Hanssmann|first1=C.|last2=Morrison|first2=D.|last3=Russian|first3=E.|year=2008|title=Talking, gawking, or getting it done: Providing trainings to increase cultural and clinical competence for transgender and gender-nonconforming patients and clients|journal=Sexuality Research and Social Policy|volume=5|pages=5–23|doi=10.1525/srsp.2008.5.1.5|s2cid=52025741}}</ref> Ym mis Chwefror 2010, daeth Ffrainc yn y wlad gyntaf yn y byd i dynnu hunaniaeth trawsrywedd o'r rhestr o afiechydon meddwl.<ref>{{cite web|title=France: Transsexualism will no longer be classified as a mental illness in France|url=http://trans.ilga.org/trans/welcome_to_the_ilga_trans_secretariat/news/france_transsexualism_will_no_longer_be_classified_as_a_mental_illness_in_france|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130910105007/http://trans.ilga.org/trans/welcome_to_the_ilga_trans_secretariat/news/france_transsexualism_will_no_longer_be_classified_as_a_mental_illness_in_france|archive-date=2013-09-10|publisher=ilga.org}}</ref><ref>{{cite news|date=December 2, 2010|title=Le transsexualisme n'est plus une maladie mentale en France|language=fr|trans-title=Transsexualism is no longer a mental illness in France|newspaper=Le Monde.fr|url=http://www.lemonde.fr/societe/article/2010/02/12/le-transsexualisme-n-est-plus-une-maladie-mentale-en-france_1305090_3224.html|url-status=live|access-date= 12 Chwefror 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213052734/http://www.lemonde.fr/societe/article/2010/02/12/le-transsexualisme-n-est-plus-une-maladie-mentale-en-france_1305090_3224.html|archive-date= 13 Chwefror 2010}}</ref> Canfu astudiaeth yn 2014 a gynhaliwyd gan y [[Williams Institute]] (melin drafod [[Prifysgol Califfornia]], Los Angeles) fod 41% o bobl drawsryweddol wedi ceisio lladd eu hunain, gyda'r gyfradd yn uwch ymhlith pobl a brofodd wahaniaethu o ran mynediad at dai neu ofal iechyd, aflonyddu, ymosodiad corfforol neu rywiol, neu wrthod gan deulu.<ref>{{cite book|last1=Haas|first1=Ann P.|url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/AFSP-Williams-Suicide-Report-Final.pdf|title=Suicide Attempts among Transgender and Gender Non-Conforming Adults: Findings of the National Transgender Discrimination Survey|last2=Rodgers|first2=Philip L.|last3=Herman|first3=Jody L.|year=2014|publisher=[[American Foundation for Suicide Prevention]] and the [[Williams Institute on Sexual Orientation and Gender Identity Law and Public Policy]]|pages=2–3, 11|access-date= 9 Hydref 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008072751/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/AFSP-Williams-Suicide-Report-Final.pdf|archive-date= 8 Hydref 2017}}</ref> Canfu astudiaeth ddilynol yn 2019 fod gan bobl drawsryweddol a oedd eisiau ac a dderbyniodd [[Therapi ailbennu rhyw|ofal meddygol cadarnhau rhywedd]] gyfraddau sylweddol is o feddyliau am ac ymgeisiau i ladd eu hunain.<ref>{{cite web|last1=Herman|first1=Jody L.|last2=Brown|first2=Taylor N.T.|last3=Haas|first3=Ann P.|date=Medi 2019|title=Suicide Thoughts and Attempts Among Transgender Adults|url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Suicidality-Transgender-Sep-2019.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513172602/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Suicidality-Transgender-Sep-2019.pdf|archive-date= 13 Mai 2020|access-date= 13 Mai 2020|publisher=[[Williams Institute on Sexual Orientation and Gender Identity Law and Public Policy]]}}</ref> Mae awtistiaeth yn fwy cyffredin mewn pobl sy'n ddisfforig o ran rhywedd. Nid yw'n hysbys a oes sail fiolegol. Gallai hyn fod oherwydd bod pobl ar y sbectrwm awtistig yn llai pryderus am anghymeradwyaeth gymdeithasol, ac yn teimlo llai o ofn neu ataliad ynglŷn â dod allan yn draws nag eraill.<ref name="Urquhart-2018">{{cite web|last=Urquhart|first=Evan|date= 21 Mawrth 2018|title=A Disproportionate Number of Autistic Youth Are Transgender. Why?|url=https://slate.com/human-interest/2018/03/why-are-a-disproportionate-number-of-autistic-youth-transgender.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321223559/https://slate.com/human-interest/2018/03/why-are-a-disproportionate-number-of-autistic-youth-transgender.html|archive-date= 21 Mawrth 2018|access-date= 10 Ionawr 2018|website=Slate}}</ref> === Gofal iechyd corfforol === [[Delwedd:Double mastectomy.jpg|bawd|Dyn traws sy wedi [[ail-lunio'r frest gwrywaidd|ail-lunio neu gwryweiddio ei frest o]], fel llawdriniaeth sy'n cadarnhau rhyw]] Mae gweithdrefnau meddygol a llawfeddygol yn bodoli ar gyfer pobl drawsrywiol a rhai pobl drawsryweddol, ond ni wyddys y rhan fwyaf o gategorïau o bobl drawsryweddol fel y'u disgrifiwyd uchod am geisio'r triniaethau canlynol. Mae [[Therapi hormonau gwryweidio|therapi amnewid hormonau i ddynion traws]] yn achosi tyfiant barf a gwryweidio croen, gwallt, llais a dosbarthiad braster. Mae [[Therapi hormonau benyweidio|therapi amnewid hormonau i fenywod traws]] yn benyweidio dosbarthiad braster a bronnau. Mae [[dileu gwallt laser]] neu [[Electroleg|electrolysis]] yn dileu gwallt gormodol i fenywod traws. Gall gweithdrefnau llawfeddygol i fenywod traws fenyweiddio'r [[Therapi llais trawsryweddol#Llawdriniaethau lleisiol|llais]], [[Dermabrasion|croen]], [[Llawdriniaeth benyweidio'r wyneb|wyneb]], [[Chondrolaryngoplasti|afal breuant]], [[Mewnblannu bronnau|bronnau]], [[Liposuction|gwasg]], [[Ychwanegiad y ffolen|ffolen]] a'r [[Llawdriniaeth ailbennu rhyw (gwryw-i-fenyw)|organau cenhedlu]]. Gall gweithdrefnau llawfeddygol i ddynion traws wryweiddio'r [[Ail-lunio'r frest gwrywaidd|frest]] a'r [[Llawdriniaeth ailbennu rhyw (benyw-i-wryw)#Ailbennu'r organau cenhedlu|organau cenhedlu]] a [[Hysterectomi|thynnu'r groth]], [[Oofforectomi|ofarïau, a'r tiwbiau ffalopaidd]]. Mae'r llythrenwau "[[Llawdriniaeth ailbennu rhyw|GRS]]" a "[[Llawdriniaeth ailbennu rhyw|SRS]]" yn cyfeirio at lawdriniaeth yr organau cenhedlu. Defnyddir y term "[[therapi ailbennu rhyw]]" (SRT) fel term mantell am weithdrefnau corfforol sydd eu hangen ar gyfer [[Trawsnewid rhywedd|trawsnewid]]. Beirniadwyd defnydd y term "[[newid rhyw]]" am ei bwyslais ar lawdriniaeth, a'r term "trawsnewid" a ffafrir.<ref name="GLAAD Media Reference" /><ref name="pfaefflin">Pfäfflin F., Junge A. (1998) "...This critique for the use of the term sex change in connection to sex reassignment surgery stems from the concern about the patient, to take the patient seriously...." in [https://web.archive.org/web/20070503090247/http://www.symposion.com/ijt/pfaefflin/1000.htm Sex Reassignment: Thirty Years of International Follow-Up Studies: A Comprehensive Review, 1961–1991] from the Electronic Book Collection of the International Journal of Transgenderism. Retrieved 2007-09-06.</ref> Mae argaeledd y gweithdrefnau hyn yn dibynnu ar raddau [[Dysfforia rhywedd|disfforia rhywedd]], presenoldeb neu absenoldeb [[Anhwylder hunaniaeth ryweddol|anhwylder hunaniaeth rhywedd]],<ref name="dsmivthree">APA task force (1994) "...preoccupation with getting rid of primary and secondary sex characteristics..." in [http://www.mental-health-today.com/gender/dsm.htm DSM-IV: Sections 302.6 and 302.85] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211020457/http://www.mental-health-today.com/gender/dsm.htm|date=2007-02-11}} published by the American Psychiatric Association. Retrieved via [http://www.mental-health-matters.com/ Mental Health Matters] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407163232/http://www.mental-health-matters.com/|date=2007-04-07}} on 2007-04-06.</ref> a'r [[Safonau Gofal ar gyfer Iechyd Pobl Drawsrywiol, Trawsryweddol ac Anghydffurfiol o ran Rhywedd|safonau gofal]] yn yr awdurdodaeth benodol. Mae dynion traws nad ydynt wedi cael hysterectomi a sy'n cymryd testosteron mewn mwy o berygl o [[Canser endometriaidd|ganser endometriaidd]] oherwydd gellir trosi [[androstenedion]], a wnaethpwyd o destosteron yn y corff, yn [[oestrogen]], a ffactor risg ar gyfer canser endometriaidd yw oestrogen allanol.<ref>{{cite journal|author1=Committee on Health Care for Underserved Women|year=2011|title=Committee Opinion No. 512|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=118|issue=6|pages=1454–1458|doi=10.1097/AOG.0b013e31823ed1c1|pmid=22105293}}</ref> === Dad-drawsnewid === {{prif|Dad-drawsnewid}}Stopio neu ddadwneud [[llawdriniaeth ailbennu rhyw]] neu [[Trawsnewid rhywedd|drawsnewid rhywedd]] yw dad-drawsnewid. Mae astudiaethau ffurfiol am dad-drawsnewid yn ychydig o ran nifer,<ref>* "There is a paucity of literature." {{harvnb|Danker et al.|2018}} * "We urgently need systematic data on this point in order to inform best practice clinical care." {{harvnb|Zucker|2019}}</ref> o ansawdd dadleuol<ref>"The research on outcomes post-transition is mixed at best." {{harvnb|Marchiano|2017}}</ref> ac yn wleidyddol ddadleuol.<ref>"[R]esearch in this field is extremely controversial." {{harvnb|Danker et al.|2018}}</ref> Amrywia amcangyfrifon o'r gyfradd y mae dad-drawsnewid yn digwydd o lai nag 1% i gymaint ag 13%.<ref>"Detransitioning after surgical interventions&nbsp;... is exceedingly rare....Detransitioning is actually far more common in the stages before surgery, when people are still exploring their options." {{harvnb|Clark-Flory|2015}}</ref> Mae gan bobl a chafodd lawdriniaeth ailbennu rhyw gyfraddau isel iawn o ddad-drawsnewid neu ddifaru.<ref name="detransitionestimates">Detransition estimates: * "Detransitioning after surgical interventions&nbsp;... is exceedingly rare. Research has often put the percentage of regret between 1 and 2%&nbsp;... Detransitioning is actually far more common in the stages before surgery, when people are still exploring their options. 'There are people who take hormones and then decide to go off hormones,' says Randi Ettner, a therapist who has served on the board of the World Professional Association for Transgender Health. 'That is not uncommon.{{' "}} {{harvnb|Clark-Flory|2015}} * "There were 15 (5 [female-to-male] and 10 [male-to-female]) regret applications corresponding to a 2.2% regret rate for both sexes. There was a significant decline of regrets over the time period." (Dhejne et al. define "regret" as "application for reversal of the legal gender status among those who were sex reassigned" which "gives the person the right to treatment to reverse the body as much as possible."), "the median time lag until applying for a reversal was 8 years." {{harvnb|Dhejne et al.|2014}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hall|first1=R.|last2=Mitchell|first2=L.|last3=Sachdeva|first3=J.|date=1 Hydref 2021|title=Access to care and frequency of detransition among a cohort discharged by a UK national adult gender identity clinic: retrospective case-note review|journal=BJPsych Open|language=en|volume=7|issue=6|pages=e184|doi=10.1192/bjo.2021.1022|pmid=34593070|pmc=8503911|issn=2056-4724}}</ref><ref name="turban">{{Cite journal|author1-link=Jack Turban|last1=Turban|first1=Jack L.|last2=Loo|first2=Stephanie S.|last3=Almazan|first3=Anthony N.|last4=Keuroghlian|first4=Alex S.|date=2021-06-01|title=Factors Leading to "Detransition" Among Transgender and Gender Diverse People in the United States: A Mixed-Methods Analysis|journal=LGBT Health|volume=8|issue=4|pages=273–280|doi=10.1089/lgbt.2020.0437|issn=2325-8292|pmc=8213007|pmid=33794108}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Bustos|first1=Valeria P.|last2=Bustos|first2=Samyd S.|last3=Mascaro|first3=Andres|last4=Del Corral|first4=Gabriel|last5=Forte|first5=Antonio J.|last6=Ciudad|first6=Pedro|last7=Kim|first7=Esther A.|last8=Langstein|first8=Howard N.|last9=Manrique|first9=Oscar J.|date=2021-03-19|title=Regret after Gender-affirmation Surgery: A Systematic Review and Meta-analysis of Prevalence|journal=Plastic and Reconstructive Surgery - Global Open|language=en|volume=9|issue=3|pages=e3477|doi=10.1097/GOX.0000000000003477|issn=2169-7574|pmc=8099405|pmid=33968550}}</ref> Casglodd Arolwg Trawsrywedd UD 2015 ymatebion o 27,715 o unigolion o oedd yn uniaethu'n "drawsryweddol, traws, ''genderqueer'', [neu] anneuaidd". Dywedodd 13.1% o'r ymatebwyr a benderfynodd gael cadarnhad rhywedd yn maent erioed wedi dad-drawsnewid, hyd yn oed dros dro. Roedd dad-drawsnewid yn gysylltiedig â phobl a bennywd yn wryw ar eu genedigaeth, hunaniaeth rhywedd anneuaidd a chyfeiriadedd deurywiol, ymlith cohortau eraill.<ref name="turban" /> Dim ond 5% o ddad-drawsnewidwyr a ddywedodd eu bod wedi dad-drawsnewid oherwydd nad oedd trawsnewid rhywedd "iddynt hwy"; nododd 82% resymau allanol, gan gynnwys pwyl oddiwrth bobl eraill, anawsterau trawsnewid a gwahaniaethu.<ref>{{harvnb|Boslaugh|2018|p=43}}; {{harvnb|James|Herman|Rankin|Keisling|2016|pp=111, 292–294}}</ref><ref>{{Cite book|last=Boslaugh|first=Sarah|url=https://www.google.co.in/books/edition/Transgender_Health_Issues/agVnDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=detransition%20harassment&pg=PA43|title=Transgender Health tIssues|date=3 Awst 2018|oclc=1031430413|publisher=ABC-CLIO|pages=43–44|language=en}}</ref> == Cyfraith == [[File:Camille Cabral pour les Trans.JPG|thumb|upright|[[Camille Cabral]], ymgyrchydd trawsrywedd Ffrengig mewn gwrthdystiad ar gyfer pobl drawsryweddol ym Mharis, 1 Hydref 2005]] {{Prif|Cydnabyddiaeth gyfreithiol o bobl drawsryweddol}}{{Gwybodaeth pellach|Cydnabyddiaeth gyfreithiol o rywedd anneuaidd}} Mae gweithdrefnau cyfreithiol yn bodoli mewn rhai [[Awdurdodaeth (cyfraith)|awdurdodaethau]] sy'n caniatáu i unigolion newid eu rhywedd neu enw cyfreithiol i adlewyrchu'u hunaniaeth rhywedd. Mae gofyniadau ar gyfer y gweithdrefnau hyn yn amrywio o ddiagnosis ffurfiol diamwys o [[Trawsrywioldeb|drawsrywioldeb]], i ddiagnosis o anhwylder hunaniaeth rhywedd, i lythyr oddi wrth feddyg a dystia drawsnewid rhywedd yr unigolyn neu'i fod wedi sefydlu [[rôl rhywedd]] gwahanol.<ref name="Greenberg">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FUwOKayHVwcC&q=transgender+rights|title=Transgender Rights|publisher=Minnesota University Press|year=2006|editor1-last=Currah|editor1-first=Paisley|pages=51–73|editor2-last=M. Juang|editor2-first=Richard|editor3-last=Minter|editor3-first=Shannon Price}}</ref> Ym 1994, newidiwyd cofnod DSM IV o "Trawsrywiol" i "Anhwylder hunaniaeth rhywedd". Mewn llawer o leoedd, ni amddiffynnir pobl drawsryweddol yn gyfreithiol rhag gwahaniaethu yn y gweithle neu mewn lletyau cyhoeddus.<ref name="Whittle, Stephen 2002" /> Canfu adroddiad a ryddhawyd ym mis Chwefror i 90% o bobl drawsryweddol wynebu gwahaniaethu yn y gweithle a'u bod yn ddi-waith ar ddwywaith cyfradd y boblogaeth yn gyffredinol,<ref name="GLAAD-public-services" /> ac roedd dros hanner y rheini wedi cael eu haflonyddu neu'u gwrthod wrth ceisio cael gwasanaethau cyhoeddus.<ref name="GLAAD-public-services" /> Mae aelodau o'r gymuned drawsryweddol hefyd yn profi lefelau uwch o wahaniaethu mewn gofal iechyd.<ref>Gay and Lesbian Alliance Against Defamation. [http://glaadblog.org/2010/11/03/in-the-life-follows-lgbt-seniors-as-they-face-inequality-in-healthcare/ "IN THE LIFE Follows LGBT Seniors as They Face Inequality in Healthcare"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804060104/http://glaadblog.org/2010/11/03/in-the-life-follows-lgbt-seniors-as-they-face-inequality-in-healthcare/|date=2011-08-04}}, "[[GLAAD]]", USA, November 3, 2010. Retrieved 2011-02-24.</ref> === Ewrop === [[File:Hate Hurts Wales - Portrayal of Transgender Hate Crime.webm|thumb|left|Fideo cynghorol [[Llywodraeth Cymru]] am drosedd casineb trawsryweddol]] Mae 36 o wledydd yn Ewrop yn gofyn am ddiagnosis iechyd meddwl ar gyfer cydnabod rhywedd cyfreithiol ac mae 20 o wledydd yn gofyn am sterileidio o hyd.<ref>{{Cite web|title=– Trans Rights Europe Map & Index 2017|url=https://tgeu.org/trans-rights-map-2017/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019004745/https://tgeu.org/trans-rights-map-2017/|archive-date=2017-10-19|access-date=2017-10-18|website=tgeu.org|date=18 Mai 2017|language=en}}</ref> Ym mis Ebrill 2017, dyfarnodd Llys Hawliau Dynol Ewrop fod gofyn am sterileiddio ar gyfer cydnabod rhywedd cyfreithiol yn groes i hawliau dynol.<ref>{{Cite web|title=HUDOC - European Court of Human Rights|url=http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-172556|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019060936/https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-172556|archive-date=2017-10-19|access-date=2017-10-18|website=hudoc.echr.coe.int}}</ref> ==== Yr Almaen ==== {{Main|Hawliau trawsryweddol yn yr Almaen}} Ym mis Tachwedd 2017, dyfarnodd y [[Llys Cyfansoddiadol Ffederal yr Almaen|Llys Cyfansoddiadol Ffederal]] fod rhaid i'r gyfraith statws sifil ganiatáu trydydd dewisiad rhywedd.<ref>{{Cite web|title=Bundesverfassungsgericht - Press - Civil status law must allow a third gender option|url=http://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/EN/2017/bvg17-095.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115083403/http://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/EN/2017/bvg17-095.html|archive-date=2017-11-15|access-date=2017-12-18|website=www.bundesverfassungsgericht.de|language=en}}</ref> Felly oherwydd cydnabod "trydydd rhywedd" yn swyddogol, ni fydd gan tystysgrifau geni gofnodion rhywedd gwag ar gyfer pobl ryngrywiol. Daeth y dyfarniad ar ôl i berson rhyngrywiol, nad yw'n ddyn nac yn fenwy yn ôl dadansoddiad cromosomaidd, ddod â her gyfreithiol ar ôl ceisio newid eu rhywedd cofrestredig i "rhwng" neu ''[[wikt:divers#Adjective 5|divers]]''.<ref>{{Cite news|date=2017-11-08|title=Germany's top court just officially recognised a third sex|language=en-GB|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/germany-third-gender-male-female-intersex-court-parliament-bundesverfassungsgericht-berlin-lgbt-a8043261.html|url-status=live|access-date=2017-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204051849/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/germany-third-gender-male-female-intersex-court-parliament-bundesverfassungsgericht-berlin-lgbt-a8043261.html|archive-date=2017-12-04}}</ref> ==== Y Deyrnas Unedig ==== {{Prif|Hawliau trawsryweddol yn y Deyrnas Unedig}} Ar 11 Gorffennaf 2002, yn [[Goodwin v Y Deyrnas Unedig|''Goodwin v Y Deyrnas Unedig'']], dyfarnodd [[Llys Hawliau Dynol Ewrop]] y tresmaswyd ar hawliau i breifatrwydd a bywyd teuluol ac bod [[Llywodraeth y DU]] wedi gwahaniaethu ar sail y canlynol: Treisio Erthygl 8 ac Erthygl 12 o'r [[Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol]]. Yn dilyn y dyfarniad hwn, pasiodd [[Senedd y DU]] [[Deddf Cydnabod Rhywedd 2004|Ddeddf Cydnabod Rhywedd 2004]] a roddodd, i bob pwrpas, cydnabyddiaeth gyfreithiol lawn o bobl drawsryweddol ddeuaidd.<ref name="equalityhumanrights.com1">{{cite web|title=Transgender: what the law says|url=http://www.equalityhumanrights.com/your-rights/equal-rights/transgender/transgender-what-the-law-says|website=equalityhumanrights.com|publisher=Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol|access-date=5 Ebrill 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318072658/http://www.equalityhumanrights.com/your-rights/equal-rights/transgender/transgender-what-the-law-says|archive-date=18 Mawrth 2015}}</ref> Ers 4 Ebrill 2005, yn unol â Deddf Cydnabod Rhywedd 2004, mae'n bosib i bobl drawsryweddol newid eu rhywedd cyfreithiol yn y DU. Mae rhaid i bobl drawsryweddol gyflwyno tystiolaeth i [[Panel Cydnabod Rhywedd|Banel Cydnabod Rhywedd]], a fydd yn ystyried eu hachos ac yn rhoi Tystysgrif Cydnabod Rhywedd (TCRh); mae rhaid iddynt fod wedi trawsnewid ddwy flynedd cyn y rhoddir TCRh. Nid oes angen cael llawdriniaeth ailbennu rhyw, fodd bynnag, derbynir llawdriniaeth o'r fath fel rhan o'r dystiolaeth ategol mewn achos pan y'i gwnaethpwyd. Dynododd [[Deddf Cydraddoldeb 2010]] "ailbennu rhywedd" fel "nodwedd gwarchodedig" yn swyddogol, yn dweud:<ref>{{cite web|title=Equality Act 2010|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2010/15/section/7|website=legislation.gov.uk|publisher=The National Archives|access-date=5 Ebrill 2015|date=2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331072739/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2010/15/section/7|archive-date=31 Mawrth 2015}}</ref><blockquote>Mae gan berson nodwedd gwarchodedig o ailbennu rhywedd os yw'n bwriadu cael, yn cael neu wedi cael proses (neu rhan o broses) er mwyn ailbennu'i ryw trwy newid priodweddau ffisiolegol neu arall o ryw. </blockquote>Mae'r ddeddf hon yn amddiffyn pobl drawsryweddol yn y gweithle, mewn addysg, fel defnyddiwr, wrth ddefnyddio gwasanaethau cyhoeddus, wrth brynu neu rentu eiddo, neu fel aelod neu westai o glwb preifat neu gymdeithas.<ref>{{Cite news|url=https://www.gov.uk/discrimination-your-rights|title=Discrimination: your rights|work=GOV.UK|access-date=2018-09-30|language=en}}</ref> Cynhwysir hefyd amddiffyn rhag gwahaniaethu trwy gysylltiad â pherson draws. Yn 2020, dyfarnodd achos llys ''[[Taylor v Jaguar Land Rover Ltd]]'' bod hunaniaethau rhywedd anneuaidd a rhywedd-hylif yn dod o dan y nodwedd gwarchodedig o ailbennu rhywedd yn Neddf Cydraddoldeb 2010.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jamiewareham/2020/09/16/non-binary-people-protected-by-equality-act-in-landmark-ruling-against-jaguar-land-rover/|title=Non-Binary People Protected By U.K. Equality Act, Says Landmark Ruling Against Jaguar Land Rover|first=Jamie|last=Wareham|website=Forbes}}</ref> === Canada === {{Main|Hawliau trawsryweddol yng Nghanada}} Pennir awdurdodaeth dros ddosbarthiad cyfreithiol o ryw yng Nghanada i'r taleithiau a thiriogaethau. Mae hyn yn cynnwys newid dosbarthiad rhywedd yn gyfreithiol. Ar 19 Mehefin 2017, daeth [[Deddf diwygio Deddf Hawliau Dynol Canada a'r Cod Troseddol|Bil C-16]], wedi pasio'r broses ddeddfwriaethol yn [[Tŷ'r Cyffredin (Canada)|Nhŷ Cyffredin Canada]] ac yn [[Senedd Canada]], yn ddeddf ar ôl derbyn [[Cydsyniad Brenhinol]], a'i rhoddwyd mewn grym.<ref>{{Cite web|url=https://www.parl.ca/LEGISInfo/Home.aspx?language=E&ParliamentSession=42-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20160522081151/http://www.parl.gc.ca/LegisInfo/Home.aspx?language=E&ParliamentSession=42-1 |url-status=dead |title=LEGISinfo|archive-date= 22 Mai 2016|website=www.parl.ca}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parl.ca/LegisInfo/BillDetails.aspx?billId=8269852&Language=E&Mode=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224032029/http://www.parl.gc.ca/LegisInfo/BillDetails.aspx?Language=E&Mode=1&billId=8269852 |url-status=dead |title=LEGISinfo - House Government Bill C-16 (42-1)|archive-date= 24 Rhagfyr 2016|website=www.parl.ca}}</ref><ref name="cbc-16jun2017">{{cite news|last1=Tasker|first1=John Paul|date= 16 Mehefin 2017|title=Canada enacts protections for transgender community|newspaper=[[CBC News]]|url=http://www.cbc.ca/news/politics/transgender-rights-bill-senate-1.4163823|url-status=live|access-date= 16 Mehefin 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170617032107/http://www.cbc.ca/news/politics/transgender-rights-bill-senate-1.4163823|archive-date= 17 Mehefin 2017}}</ref> Diweddarodd y ddeddf [[Ddeddf Hawliau Dynol Canada]] a'r [[Cod Troseddol (Canada)|Cod Troseddol]] i gynnwys "hunaniaeth rhywedd a mynegiant rhywedd" fel seiliau gwarchodedig rhag gwahaniaethu, cyhoeddiadau casineb a dadlau o blaid hil-laddiad. Hefyd, ychwanegodd y bil "hunaniaeth a mynegiant rhywedd" at y rhestr o ffactorau gwaethygol mewn dedfrydu, pan yw'r cyhuddedig yn cyflawni trosedd yn erbyn unigolyn oherwydd y nodweddion personol hynny. Mae deddfau trawsryweddol tebyg hefyd yn bodoli yn yr holl daleithiau a thiriogaethau.<ref>{{cite web|date=Ionawr 2018|title=Overview of Human Rights Codes by Province and Territory in Canada|url=https://ccdi.ca/media/1414/20171102-publications-overview-of-hr-codes-by-province-final-en.pdf|publisher=Canadian Center for Diversity and Inclusion|language=en|access-date=2022-02-22|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919023941/https://ccdi.ca/media/1414/20171102-publications-overview-of-hr-codes-by-province-final-en.pdf|url-status=dead}}</ref> Gwaherddir therapi trosi yn nhaleithiau [[Manitoba]],<ref>{{Cite web |url=https://torontosun.com/2015/05/22/manitoba-bans-conversion-therapy/wcm/828ead05-c405-4a85-8d77-526d7701f6a1 |title=Archived copy |access-date=28 Medi 2018 |archive-date=7 Ebrill 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407204907/https://torontosun.com/2015/05/22/manitoba-bans-conversion-therapy/wcm/828ead05-c405-4a85-8d77-526d7701f6a1 |url-status=live }}</ref> [[Ontario]]<ref>{{Cite web |url=https://www.thestar.com/news/canada/2015/06/04/ontario-becomes-first-province-to-ban-conversion-therapy-for-lgbtq-children.html |title=Archived copy |access-date=28 Medi 2018 |archive-date=7 Ebrill 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407200400/https://www.thestar.com/news/canada/2015/06/04/ontario-becomes-first-province-to-ban-conversion-therapy-for-lgbtq-children.html |url-status=live }}</ref> a [[Nova Scotia]]<ref>{{Cite web |url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/conversion-therapy-ban-lgbtq-bill-manitoba-ontario-1.4838311 |title=Archived copy |access-date=28 Medi 2018 |archive-date=18 Mai 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140722/https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/conversion-therapy-ban-lgbtq-bill-manitoba-ontario-1.4838311 |url-status=live }}</ref> a dinas [[Vancouver]],<ref>{{Cite web |url=https://www.thestar.com/vancouver/2018/06/06/vancouver-bans-conversion-therapy.html |title=Archived copy |access-date=28 Medi 2018 |archive-date=16 Ebrill 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416201224/https://www.thestar.com/vancouver/2018/06/06/vancouver-bans-conversion-therapy.html |url-status=live }}</ref> ond mae deddf Nova Scotia yn cynnwys cymal a ganiatâ i "''mature minors''", plant rhwng oedrannau 16 a 18, gydsynio iddo. === Yr Unol Daleithiau === {{Main|Hawliau trawsryweddol yn yr Unol Daleithiau}} Yn yr Unol Daleithiau, amddiffynnir pobl drawsryweddol rhag gwahaniaethu mewn cyflogaeth trwy Deitl VII o [[Deddf Hawliau Sifil 1964 (UD)|Ddeddf Hawliau Sifil 1964]]. Mae eithriadau yn berthnasol i rai mathau o gyflogwyr, er enghraifft, cyflogwyr sydd â llai na 15 o gyflogeion a sefydliadau crefyddol.<ref name="Finduslaw">{{cite web|title=Civil Rights Act of 1964 – CRA – Title VII – Equal Employment Opportunities – 42 US Code Chapter 21|url=http://finduslaw.com/civil_rights_act_of_1964_cra_title_vii_equal_employment_opportunities_42_us_code_chapter_21|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021141154/http://finduslaw.com/civil_rights_act_of_1964_cra_title_vii_equal_employment_opportunities_42_us_code_chapter_21|archive-date= 21 Hydref 2010|access-date= 6 Mehefin 2010|publisher=finduslaw}}</ref> Yn 2020, cadarnhaodd [[Goruchaf Lys yr UD]] fod Teitl VII yn gwahardd gwahaniaethu yn erbyn pobl drawsryweddol yn yr achos ''[[R.G. & G.R. Harris Funeral Homes Inc. v. Equal Employment Opportunity Commission]]''.<ref>{{cite web|last=Neidig|first=Harper|date= 15 Mehefin 2020|title=Workers can't be fired for being gay or transgender, Supreme Court rules|url=https://thehill.com/regulation/court-battles/502729-supreme-court-rules-lgbt-workers-protected-by-civil-rights-law|access-date= 15 Mehefin 2020|work=The Hill (cylchgrawn)}}</ref> Aeth [[Nicole Maines]], merch draws, ag achos i Goruchaf Lys Maine ym mis Mehefin 2013. Dadleuodd taw rhwystro mynediad i doiledau merched ei hysgol uwchradd oedd trais o Ddeddf Hawliau Dynol Maine; mae un barnwr talaith wedi anghytuno â hi,<ref>{{cite web|last=Mehefin|first=Daniel|date=13 Mehefin 2013|title=Transgender Girl in Maine Seeks Supreme Court's Approval to Use School's Girls Room|url=http://www.jdjournal.com/2013/06/13/transgender-girl-in-maine-seeks-supreme-courts-approval-to-use-schools-girls-room/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130615222439/http://www.jdjournal.com/2013/06/13/transgender-girl-in-maine-seeks-supreme-courts-approval-to-use-schools-girls-room/|archive-date=15 Mehefin 2013|access-date=13 Mehefin 2013|work=JD Journal}}</ref> ond enillodd Maines ei hachos llys yn erbyn ardal ysgolion Orono ym mis Ionawr 2014 o flaen Goruchaf Lys Barnwrol Maine.<ref>{{Cite news|last=Sharp|first=David|date=January 31, 2014|title=Maine Court Rules In Favor Of Transgender Pupil|work=Huffington Post|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/01/31/maine-court-transgender-pupil_n_4703670.html|url-status=live|access-date=December 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212073816/http://www.huffingtonpost.com/2014/01/31/maine-court-transgender-pupil_n_4703670.html|archive-date= 12 Rhagfyr 2015}}</ref> Ar 14 Mai 2016 cyhoeddodd [[Adran Addysg yr Unol Daleithiau|Adran Addysg]] ac [[Adran Gyfiawnder yr Unol Daleithiau]] ganllawiau yn cyfarwyddo ysgolion cyhoeddus i ganiatáu i fyfyrwyr trawsryweddol ddefnyddio'r toiledau sy'n cyd-fynd â'u hunaniaethau rhywedd.<ref>{{cite web|last=Grinberg|first=Emanuella|date= 14 Mai 2016|title=Feds issue guidance on transgender access to school bathrooms|url=http://www.cnn.com/2016/05/12/politics/transgender-bathrooms-obama-administration/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518070709/http://www.cnn.com/2016/05/12/politics/transgender-bathrooms-obama-administration/|archive-date= 18 Mai 2016|access-date= 19 Mai 2016|publisher=CNN}}</ref> Ar 30 Mehefin 2016, dileodd [[Adran Amddiffyn yr Unol Daleithiau]] y gwaharddiad a waharddodd bobl drawsryweddol rhag gwasanaethu yn agored yn lluoedd milwrol yr UD.<ref name=":0">{{cite web|date= 30 Mehefin 2016|title=Transgender Service Members Can Now Serve Openly, Carter Announces|url=https://www.defense.gov/News/Article/Article/822235/transgender-service-members-can-now-serve-openly-carter-announces/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810090404/https://www.defense.gov/News/Article/Article/822235/transgender-service-members-can-now-serve-openly-carter-announces/|archive-date= 10 Awst 2017|access-date= 9 Awst 2017}}</ref> Ar 27 Gorffennaf 2017 [[Trydar|trydarodd]] Arlywydd [[Donald Trump]] na fyddai Americaniaid trawsryweddol yn gallu gwasanaethu "in any capacity" yn [[Lluoedd Arfog yr Unol Daleithiau]].<ref name="reinstatement">{{cite news|date= 26 Gorffennaf 2017|title=Trump: Transgender people 'can't serve' in US military|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-40729996|url-status=live|access-date= 9 Awst 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729073833/http://www.bbc.com/news/world-us-canada-40729996|archive-date= 29 Gorffennaf 2017}}</ref> Yn ddiweddarach y diwrnod hwnnw, datganodd Cadeirydd Cyd-benaethiaid Staff [[Joseph Dunford]], "ni fydd unryw newidiadau i'r polisi presennol hyd nes y derbynnir cyfarwyddyd yr Arlywydd gan yr [[Jim Mattis|Ysgrifennydd Amddiffyn]] ac mae'r ysgrifennydd wedi cyhoeddi canllawiau ar weithredu."<ref name=":1">{{Cite news|date=26 Gorffennaf 2017|title=The Joint Chiefs say there'll be no transgender policy changes until Trump clarifies his Tweets|publisher=NBC News|url=http://www.nbcnews.com/politics/national-security/joint-chiefs-no-transgender-policy-changes-until-trump-clarifies-tweets-n787076|url-status=live|access-date=9 Awst 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809032120/http://www.nbcnews.com/politics/national-security/joint-chiefs-no-transgender-policy-changes-until-trump-clarifies-tweets-n787076|archive-date=9 Awst 2017}}</ref> Yn ddiweddarach, gwrthdrodd [[Joe Biden]] bolisi Trump pan ddaeth yn Arlywyedd yn 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/01/25/politics/lloyd-austin-transgender-military-harris-biden/index.html|title=Biden lifts transgender military ban|author=Kate Sullivan|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/video/biden-to-transgender-americans-your-president-has-your-back-111031877945|title=Biden to transgender Americans: 'Your president has your back'|website=NBC News}}</ref> === India === {{Main|Hawliau LHDT yn India#Hawliau trawsryweddol }} [[File:Jogappas at Bangalore.jpg|thumb|Cymuned drawsryweddol yn [[Karnataka]] ac [[Andhra Pradesh]] yw'r [[Hindŵaeth a phynciau LHDT#Y%20Jogappa|Jogappa]]. Cantorion gwerin a dawnswyr traddodiadol ydynt.]] Ym mis Ebrill 2014, datganodd [[Goruchaf Lys India]] taw trawsrywedd fydd 'trydydd rhywedd' yng nghyfraith India.<ref>{{cite news|date=15 Ebrill 2014|title=India recognises transgender people as third gender|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/india-recognises-transgender-people-third-gender|url-status=live|access-date=15 Ebrill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415221112/http://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/india-recognises-transgender-people-third-gender|archive-date=15 Ebrill 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=McCoy|first=Terrence|date=15 Ebrill 2014|title=India now recognizes transgender citizens as 'third gender'|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2014/04/15/india-now-recognizes-transgender-citizens-as-third-gender/?tid=hp_mm|url-status=live|access-date=15 Ebrill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415141006/http://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2014/04/15/india-now-recognizes-transgender-citizens-as-third-gender/?tid=hp_mm|archive-date=15 Ebrill 2014}}</ref><ref>{{cite news|date=15 Ebrill 2014|title=Supreme Court recognizes transgenders as 'third gender'|newspaper=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Supreme-Court-recognizes-transgenders-as-third-gender/articleshow/33767900.cms|url-status=live|access-date=15 Ebrill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415112611/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Supreme-Court-recognizes-transgenders-as-third-gender/articleshow/33767900.cms|archive-date=15 Ebrill 2014}}</ref> Mae gan y gymuned drawsryweddol yn India (yn cynnwys Hijras ac eraill) hanes hir yn India ac mewn [[mytholeg Hindŵaidd]].<ref>{{cite web|title=Why transgender not an option in civil service exam form: HC|website=Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-transgender-not-an-option-in-civil-service-exam-form-HC/articleshow/47677633.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151203163129/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-transgender-not-an-option-in-civil-service-exam-form-HC/articleshow/47677633.cms|archive-date=3 Rhagfyr 2015}}</ref><ref>{{cite news|date=15 Mehefin 2015|title=Why transgender not an option in civil service exam form: HC|newspaper=The Economic Times|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/why-transgender-not-an-option-in-civil-service-exam-form-delhi-hc/articleshow/47677858.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125192422/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/why-transgender-not-an-option-in-civil-service-exam-form-delhi-hc/articleshow/47677858.cms|archive-date=2016-01-25}}</ref> Nododd Ustus KS Radhakrishnan yn ei benderfyniad taw, "anaml, y mae ein cymdeithas yn sylweddoli neu'n gofalu i sylweddoli'r trawma, ing a'r boen y mae'r aelodau o'r gymuned Drawsryweddol yn eu dioddef, nac yn gwerthfawrogi teimladau cynhenid yr aelodau o'r gymuned Drawsryweddol, yn enwedig teimladau'r rheini y mae eu meddwl a'u corff yn gwrthod eu rhyw biolegol", yn ychwanegu: Justice KS Radhakrishnan noted in his decision that, "Seldom, our society realizes or cares to realize the trauma, agony and pain which the members of Transgender community undergo, nor appreciates the innate feelings of the members of the Transgender community, especially of those whose mind and body disown their biological sex", adding:<blockquote>Mae gwrthod cydnabod hunaniaeth Hijras/personau trawsryweddol yn gwadu amddiffyniad cyfartal y gyfraith iddynt, o'r herwydd eu gadael yn eithriadol o agored i aflonyddwch, trais ac ymosodiad rhywiol mewn mannau cyhoeddus, gartref ac yn y carchar, hefyd gan yr heddlu. Cyflawnir ymosodiad rhywiol, gan gynnwys molestu, treisio, rhyw rhefrol a geneuol dan orfod, treisio gan bobl luosog a stripio, heb gosb ac mae ystadegau a deunyddiau dibynadwy sy'n cefnogi gweithgareddau o'r fath. Yn bellach, mae gwrthod cydnabod hunaniaeth Hijras/personau trawsryweddol yn arwain at iddynt wynebu gwahaniaethu eithafol ym mhob cylch o gymdeithas, yn enwedig ym maes cyflogaeth, addysg, gofal iechyd ayyb.<ref>{{cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/5356279d4.pdf|title=IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION WRIT PETITION (CIVIL) NO.400 OF 2012|access-date=19 Mehefin 2019}}</ref></blockquote>Mae Hijras yn wynebu gwahaniaethu stwythurol gan gynnwys peidio â gallu cael trwyddedau gyrru, ac yn cael eu gwahardd rhag defnyddio buddion cydeithasol amrywiol. Hefyd, mae'n gyffredin iddynt gael alltudio o gymunedau.<ref name="worldpolicy">{{cite web|date=29 January 2014|title=Hijras: The Battle for Equality|url=https://worldpolicy.org/2014/01/29/hijras-the-battle-for-equality/|access-date=23 Mehefin 2019|archive-date=23 Mehefin 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623220946/https://worldpolicy.org/2014/01/29/hijras-the-battle-for-equality/|url-status=dead}}</ref> == Crefydd == {{Prif|Pobl drawsryweddol a chrefydd}} Mae'r [[Yr Eglwys Gatholig Rufeinig|Eglwys Gatholig Rufeinig]] yn ran o'r allgymorth i'r gymuned LHDT ers sawl blwyddyn ac yn parhau i wneud hynny trwy ganolfannau allgymorth trefol Ffransisgaidd, er enghraifft, yr Open Hearts outreach yn [[Hartford, Connecticut]], yn yr UD.<ref>{{cite web|title=Open Hearts LGBT Ministry :: Community Life :: St. Patrick - St. Anthony Church and the Franciscan Center for Urban Ministry :: Hartford, CT Roman Catholic Church|url=http://www.spsact.org/main-menu/community-life/open-hearts-lgbt-ministry/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813103514/http://www.spsact.org/main-menu/community-life/open-hearts-lgbt-ministry/|archive-date=2017-08-13|access-date=13 Awst 2017}}</ref> Mae'r [[Y Fatican|Fatican]], ar y llaw arall, o'r farn na all pobl drawsryweddol ddod yn [[Rhiant bedydd|rhieni bedydd]], ac maent yn cymharu trawsnewid â hunan-niwed.<ref>{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/news/world/2019/06/10/vatican-rejects-gender-change-alarm-lgbt-catholics/6mZJ4YXK3eIYyzb2qT3lgK/story.html|title=Vatican rejects gender change to alarm of LGBT Catholics|website=BostonGlobe.com}}</ref> == Ffeministiaeth == {{Main|Barn ffeministaidd am bynciau trawsryweddol|Thrawsffeministiaeth}} Mae barnau ffeministaidd ar fenywod trawsryweddol wedi newid dros amser, ond yn gyffredinol, daethant yn fwy cynhwysol. Gwelodd [[ail don ffeministiaeth]] wrthdaro yn erbyn menywod trawsryweddol, gan nas ystyrid fel menywod "gwir", ac fel yr oeddent yn meddiannu lleoedd i fenywod yn unig.<ref>{{Cite magazine|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2014-07-28|title=What Is a Woman?|url=https://www.newyorker.com/magazine/2014/08/04/woman-2|access-date=2022-01-23|magazine=The New Yorker|language=en-US|archive-date=2019-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113031943/https://www.newyorker.com/magazine/2014/08/04/woman-2|url-status=live}}</ref><ref name="Marcus156">{{cite book|author-last=Marcus|author-first=Eric|title=Making Gay History: The Half-Century Fight for Lesbian and Gay Equal Rights|url=https://archive.org/details/makinggayhistory0000marc|date=2002|publisher=Harper|location=New York|page=[https://archive.org/details/makinggayhistory0000marc/page/156 156]|oclc=1082454306|author-link=Eric Marcus}}</ref> Er y dadleuai ail don ffeministiaeth o blaid [[gwahaniaeth rhyw a rhywedd]], credai rhai ffeministiaeth bod gwrthdaro rhwng hunaniaeth trawsrywedd a'r achos ffeministaidd; e.e., credent fod trawsnewid gwryw-i-fenyw yn cefnu neu yn dibrisio hunaniaeth fenywaidd a bob pobl drawsryweddol yn cofleidio rolau rhywedd a stereoteipiau traddodiadol.<ref>{{cite book|last1=Hines|first1=Sally|url=https://archive.org/details/transforminggend00hine|title=TransForming Gender: Transgender Practices of Identity, Intimacy and Care|date=2007|publisher=Policy Press|location=Bryste|pages=[https://archive.org/details/transforminggend00hine/page/n89 85]–101|url-access=limited}}</ref> Erbyn ymddangosiad [[trydedd don ffeministiaeth]] (tua 1990), newidiasai barnau i fod yn fwy cynhwysol o ran hunaniaethau traws a hoyw.<ref name="grady_vox2">{{cite news|last=Grady|first=Constance|date=20 Mehefin 2018|title=The waves of feminism, and why people keep fighting over them, explained|work=Vox|url=https://www.vox.com/2018/3/20/16955588/feminism-waves-explained-first-second-third-fourth|url-status=live|access-date=26 Ebrill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405172242/https://www.vox.com/2018/3/20/16955588/feminism-waves-explained-first-second-third-fourth|archive-date=5 Ebrill 2019}}</ref><ref name="Witherspoon Institute">{{cite web|last1=Yenor|first1=Scott|date=31 Gorffennaf 2017|title=The Rolling Revolution in Sex and Gender: A History|url=https://www.thepublicdiscourse.com/2017/07/19766/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215060405/https://www.thepublicdiscourse.com/2017/07/19766/|archive-date=15 Rhagfyr 2018|access-date=21 Ebrill 2019|website=Public Discourse|publisher=[[Witherspoon Institute]]}}</ref> Ar y cyfan, mae [[pedwaredd don ffeministiaeth]] (yn dechrau tua 2012) yn draws-gynhwysol, ond erys grwpiau a syniadau traws-anghynhwysol fel lleiafrif, un sy'n arbennig o amlwg yn y DU.<ref name="Flaherty 2018a">{{cite web|author-last1=Flaherty|author-first1=Colleen|date=6 Mehefin 2018|title=By Any Other Name|url=https://www.insidehighered.com/news/2018/06/06/philosophy-really-ignoring-important-questions-about-transgender-identity|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519075321/http://www.insidehighered.com/news/2018/06/06/philosophy-really-ignoring-important-questions-about-transgender-identity|archive-date=19 Mai 2019|access-date=6 Mai 2019|website=[[Inside Higher Ed]]|language=en}}</ref><ref name="grady_vox2" /><ref name="Lewis 2019">{{cite news|date=7 Chwefror 2019|title=Opinion {{!}} How British Feminism Became Anti-Trans|language=en-US|work= New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/02/07/opinion/terf-trans-women-britain.html|url-status=live|access-date=5 Mai 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115191351/https://www.nytimes.com/2019/02/07/opinion/terf-trans-women-britain.html|archive-date=15 Tachwedd 2019|issn=0362-4331|author-last=Lewis|author-first=Sophie}}</ref> Gellir labeli pobl sy'n galw eu hunain yn ffeminyddion nad ydynt yn derbyn unigolion traws yn "trans-exclusionary radical feminists" ("ffeminyddion radical traws-anghynhwysol") neu [[TERF|TERFs]].<ref name=":02">{{cite journal|last1=Stryker|volume=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405174836/https://read.dukeupress.edu/tsq/article/3/1-2/5/91824/IntroductionTrans-Feminisms|archive-date=5 Ebrill 2019|doi-access=free|access-date=17 Medi 2020|doi=10.1215/23289252-3334127|issue=1–2|publisher=Duke University Press|first1=Susan|journal=Transgender Studies Quarterly|url=https://read.dukeupress.edu/tsq/article/3/1-2/5/91824/IntroductionTrans-Feminisms#|title=Introduction: Trans/Feminisms|date=2016|first2=Talia|last2=Bettcher|url-status=live}}</ref> == Gwahaniaethu == {{Gweler hefyd|Trawsffobia}} === Gwahaniaethu mewn cyflogaeth === Mae unigolion trawsryweddol yn profi cyfraddau sylweddol o wahaniaethu mewn cyflogaeth. Mae tua 90% o bobl draws wedi profi rhyw fath o aflonyddu neu gam-drin yn eu gweithle. Ar ben hynny, mae 47% wedi profi rhyw fath o ganlyniad cyflogaeth anffafriol oherwydd bod yn drawsryweddol; o'r ffigur hwn, anwybyddwyd 44% am swydd, gwrthodwyd dyrchafiad i 23%, diswyddwyd 26% ar sail y ffaith eu bod yn drawsryweddol.<ref>{{Cite web|date=2011-06-03|title=Gay and Transgender People Face High Rates of Workplace Discrimination and Harassment|url=https://genprogress.org/gay-and-transgender-people-face-high-rates-of-workplace-discrimination/|access-date=2021-03-23|website=Generation Progress|language=en-US|archive-date=21 Ebrill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421133050/https://genprogress.org/gay-and-transgender-people-face-high-rates-of-workplace-discrimination/|url-status=dead}}</ref> ===Cefnogaeth=== {{Eginyn-adran|Mis Medi 2021}} Mae astudiaethau mewn sawl diwylliant wedi canfod bod menywod cydryweddol yn fwy tebygol o dderbyn pobl draws na dynion traws.<ref>{{cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19317611.2019.1701170?journalCode=wijs20|title=Patrolling the Boundaries of Gender: Beliefs, Attitudes and Behaviors Toward Trans and Gender Diverse People in Portuguese Adolescents|first1=María Victoria|last1=Carrera-Fernández|first2=Ana|last2=Almeida|first3=Xosé Manuel|last3=Cid-Fernández|first4=Pablo|last4=Vallejo-Medina|first5=Yolanda|last5=Rodríguez-Castro|journal=International Journal of Sexual Health|volume=32|issue=1|pages=40–56|date=18 Rhagfyr 2019|doi=10.1080/19317611.2019.1701170|s2cid=214355852}}</ref><ref>{{cite journal|first1=Karolina|last1=Konopka|first2=Monika|last2=Prusik|first3=Michał|last3=Szulawski|title=Two Sexes, Two Genders Only: Measuring Attitudes toward Transgender Individuals in Poland|journal=Sex Roles|year=2020|volume=82|issue=9–10|pages=600–621|doi=10.1007/s11199-019-01071-7|s2cid=199862108|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://bmjopen.bmj.com/content/10/4/e031569|title=Paediatricians' attitudes and beliefs towards transgender people: a cross-sectional survey in Israel|first1=Nitsan |last1=Landau|first2=Uri|last2=Hamiel|first3=Itay Tokatly|last3=Latzer|first4=Elinor|last4=Mauda|first5=Noah|last5=Levek|first6=Liana|last6=Tripto-Shkolnik|first7=Orit|last7=Pinhas-Hamiel|journal=BMJ Open|doi=10.1136/bmjopen-2019-031569|date=2020|volume=10|number=4|pages=e031569|pmid=32341041|pmc=7204925}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jcop.22546|title=Individual factors and cisgender college students' attitudes and behaviors toward transgender individuals|first1=Laura|last1=Hackimer|first2=Cliff Y.-C.|last2=Chen|first3=Jay|last3=Verkuilen|journal=Journal of Community Psychology|date=5 Mawrth 2021|volume=49|issue=6|pages=2023–2039|doi=10.1002/jcop.22546|pmid=33667012|s2cid=232121524}}</ref> == Astudiaethau gwyddonol o drawsrywioldeb == Amcangyfrifodd astudiaeth o Swediaid gymhareb o 1.4:1 menywod traws i ddynion traws am y rheini yn ceisio llawdriniaeth ailbennu rhyw a chymhareb o 1:1 am y rheini a fwriodd ymlaen â hi.<ref name="sept2207">{{cite journal|last1=Landén|first1=M|last2=Wålindel|first2=J|last3=Lundström|first3=B|year=1996|title=Incidence and sex ratio of transsexualism in Sweden|journal=Acta Psychiatrica Scandinavica|volume=93|issue=4|pages=261–3|doi=10.1111/j.1600-0447.1996.tb10645.x|pmid=8712025|s2c<ref></ref>id=145126158}}</ref> Sylwodd astudiaeth yn 2020 taw, ers 1990, o ran y rheini yn ceisio therapi hormonau rhyw ar gyfer dysfforia rhywedd y mae cynnydd cyson yn y ganran o ddynion draws, fel y maent yn hafal i nifer menywod traws yn ceisio'r llawdriniaeth hon erbyn hyn.<ref>{{cite journal |last1=Leinung |first1=Matthew C |title=Changing Demographics in Transgender Individuals Seeking Hormonal Therapy: Are Trans Women More Common Than Trans Men? |journal=Transgender Health |date=2020 |volume=11 |issue=5 |pages=241–245 |doi=10.1089/trgh.2019.0070 |pmid=33644314 |pmc=7906237 |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33644314/ |access-date=13 December 2021}}</ref><blockquote>''Y rhan hon yw dyfyniad o'' {{Dolen amlieithog|Achosion trawsrywioldeb|en|Causes of transsexuality}}''.'' Awgryma [[Astudiaeth gefell|astudiaethau gefell]] fod achosion genetig tebygol trawsrywioldeb, er na ddeellir y genynnau manwl a ymwna ag ef yn llwyr.<ref name="heylens et al">{{cite journal|vauthors=Heylens G, De Cuypere G, Zucker KJ, Schelfaut C, Elaut E, Vanden Bossche H, De Baere E, T'Sjoen G|display-authors=6|title=Gender identity disorder in twins: a review of the case report literature|journal=The Journal of Sexual Medicine|volume=9|issue=3|pages=751–7|date=Mawrth 2012|pmid=22146048|doi=10.1111/j.1743-6109.2011.02567.x|author3-link=Kenneth Zucker}}</ref><ref name="diamond-2013">{{cite journal|last=Diamond|first=Milton|name-list-style=vanc|author-link=Milton Diamond|year=2013|title=Transsexuality Among Twins: Identity Concordance, Transition, Rearing, and Orientation|journal=International Journal of Transgender Health|volume=14|issue=1|pages=24–38|doi=10.1080/15532739.2013.750222|s2cid=144330783}}</ref> Canfu un astudiaeth a gyhoeddwyd yn yr ''International Journal of Transgender Health'' taw 20% o barau gefeilliaid unfath lle yr oedd o leiaf un gefell yn draws yr oedd y ddau yn draws, o'i gymharu â dim ond 2.6% o efeilliaid heb fod yn unfath a fagwyd yn yr un teulu ar y cyd, ond nid oeddent yn enetig unfath.<ref name="diamond-2013" /> Creodd [[Ray Blanchard]] [[Teipoleg trawsrywioldeb Blanchard|dacsonomi trawsrywioldeb gwryw-i-fenyw]] sy'n cynnig dwy achoseg wahanol ar gyfer unigolion androffilig a geineffilig sydd wedi dod yn ddadleuol, wedi'i gefnogi gan [[J. Michael Bailey]], [[Anne Lawrence]], [[James Cantor]] ac eraill, ond wedi'i wrthwynebu gan [[Charles Allen Moser]], [[Julia Serano]] a'r [[Cymdeithas Broffesiynol Fyd-eang ar gyfer Iechyd Trawsryweddol]].</blockquote>Amlygodd astudiaeth arsylwadol fod gan bobl drawsryweddol yn derbyn therapi hormonau o Ganolfan Iechyd [[Prifysgol Amsterdam]] yn yr Iseldiroedd gyfraddau marwolaeth uwch na'r boblogaeth gyffredinol, ac na leihodd hyn yn ystod hyd yr astudiaeth (1972 i 2018). Mae astudiaethau eraill hefyd wedi canfod marwolaeth uwch mewn pobl drawsryweddol.<ref>{{cite journal |last1=de Blok |first1=Christel JM |last2=Wiepjes |first2=Chantal M |last3=van Velzen |first3=Daan M |last4=Staphorsius |first4=Annemieke S |last5=Nota |first5=Nienke M |last6=Gooren |first6=Louis JG |last7=Kreukels |first7=Baudewijntje PC |last8=den Heijer |first8=Martin |title=Mortality trends over five decades in adult transgender people receiving hormone treatment: a report from the Amsterdam cohort of gender dysphoria |journal=The Lancet Diabetes & Endocrinology |date=2021 |volume=9 |issue=10 |pages=663–670 |doi=10.1016/S2213-8587(21)00185-6|pmid=34481559 |s2cid=237423345 }}</ref> == Ffigurau poblogaeth a chyffredinolrwydd == {{Gweler hefyd|Trawsrywioldeb#Cyffredinolrwydd}} Ychydig a wyddys am gyffredinolrwydd pobl drawsryweddol yn y boblogaeth gyffredinol ac effeithir y cyffredinolrwydd adroddedig yn fawr gan ddiffiniadau amrywiol o drawsrywedd.<ref name="Collin2016">{{Cite journal|last1=Collin|first1=Lindsay|last2=Reisner|first2=Sari L.|last3=Tangpricha|first3=Vin|last4=Goodman|first4=Michael|date=2016|title=Prevalence of Transgender Depends on the "Case" Definition: A Systematic Review|journal=The Journal of Sexual Medicine|language=en|volume=13|issue=4|pages=613–626|doi=10.1016/j.jsxm.2016.02.001|pmc=4823815|pmid=27045261}}</ref> Yn ôl adolygiad systematig yn 2016, amcangyfrifir bod 9.2 o bob 100,000 o bobl wedi derbyn neu geisio [[Llawdriniaeth ailbennu rhywedd|llawdriniaeth cadarnhau rhywedd]] neu [[therapi hormonau trawsryweddol]]; bod 6.8 o bob 100,000 o bobl wedi derbyn diagnosis sy'n benodol i drawsrywedd; a bod 355 o bob 100,000 o bobl yn uniaethu'n drawsryweddol .<ref name="Collin2016" /> Mae'r canfyddiadau hyn yn pwysleisio gwerth defnyddio terminoleg gyson sy'n gysylltiedig ag astudio profiad trawsrywedd, gan y gall astudiaethau sy'n archwilio therapi cadarnhau rhywedd llawfeddygol neu hormonaidd fod yn gysylltiedig â'r lleill sy'n dilyn diagnosis o "drawsrywioldeb", "anhwylder hunaniaeth rhywedd" neu "dysfforia rhywedd" neu beidio, a ni all unrhyw un ohonynt ymwneud â'r rheini sy'n asesu hunaniaeth hunan-gofnodedig.<ref name="Collin2016" /> Nid yw terminoleg gyffredin ar draws astudiaethau yn bodoli eto, felly gall niferoedd y boblogaeth fod yn anghyson, yn dibynnu ar sut y'u cyfrifir. === Asia === Yng [[Gwlad Tai|Ngwlad Tai]] a [[Laos]],<ref name="Laos1">Doussantousse, S. (2005) "...The Lao Kathoey's characteristics appear to be similar to other transgenders in the region..." in [http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/paper_doussantousse.htm Male Sexual Health: Kathoeys in the Lao PDR, South East Asia&nbsp;– Exploring a gender minority] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819021051/http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/paper_doussantousse.htm|date=2007-08-19}} from the [http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/ Transgender ASIA Research Centre] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823115109/http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/|date=2007-08-23}}. Retrieved 2007-07-22.</ref> defnyddir y term [[kathoey]] i gyfeirio at bobl drawsryweddol wryw-i-fenyw<ref name="Thailand1">Jackson, P. (2003) [http://wwwsshe.murdoch.edu.au/intersections/issue9/jackson.html Performative Genders, Perverse Desires: A Bio-History of Thailand's Same-Sex and Transgender Cultures] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403051912/http://wwwsshe.murdoch.edu.au/intersections/issue9/jackson.html|date=2007-04-03}} in Intersections: Gender, History and Culture in the Asian Context, Issue 9, Awst 2003.</ref> a dynion hoyw [[Mercheteiddiwch|merchetaidd]].<ref name="Thailand2">Winter, S. and Udomsak, N. (2002) [http://www.symposion.com/ijt/ijtvo06no01_04.htm Male, Female and Transgender: Stereotypes and Self in Thailand] in the International Journal of Transgender, Volume 6, Number 1, Ionawr – Mawrth 2002. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070228130914/http://www.symposion.com/ijt/ijtvo06no01_04.htm|date= 28 Chwefror 2007}}</ref> Dogfennwyd pobl drawsryweddol hefyd yn [[Hawliau LHDT yn Iran|Iran]],<ref name="Iran1">Harrison, F. (2005) "...He shows me the book in Arabic in which, 41 years ago, Ayatollah Khomeini wrote about new medical issues like transsexuality. "I believe he was the first Islamic scientist in the world of Islam who raised the issue of sex change," says Hojatulislam Kariminia. The Ayatollah's ruling that sex-change operations were allowed has been reconfirmed by Iran's current spiritual leader..." in [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/4115535.stm Iran's sex-change operations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070817100337/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/4115535.stm|date=2007-08-17}}, from the [http://news.bbc.co.uk/ BBC] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990421123252/http://news.bbc.co.uk/|date=1999-04-21}}. Retrieved 2007-07-22.</ref> [[Hawliau LHDT yn Japan|Japan]],<ref name="Japan1">{{cite journal|last1=Mitsuhashi|first1=J.|date=2006|title=The transgender world in contemporary Japan: the male to female cross‐dressers' community in Shinjuku|journal=Inter-Asia Cultural Studies|volume=7|issue=2|pages=202–227|doi=10.1080/14649370600673847|s2cid=143080943|translator-last1=Hasegawa|translator-first1=K.}} "...the male to female cross-dressing (MTFCD) community in Shinjuku, Tokyo, which plays an important role in the overall transgender world and how people in the community think and live..."</ref> [[Hawliau LHDT yn Nepal|Nepal]],<ref name="Nepal1">Haviland, C. (2005) "...The Gurung people of western Nepal have a tradition of men called maarunis, who dance in female clothes..." in [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4202893.stm Crossing sexual boundaries in Nepal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070828102820/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4202893.stm|date=2007-08-28}}, from the [http://news.bbc.co.uk/ BBC] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990421123252/http://news.bbc.co.uk/|date=1999-04-21}}. Retrieved 2007-07-22.</ref> [[Hawliau LHDT yn Indonesia|Indonesia]],<ref name="Indonesia1">Graham, S. (2002) "...Among the Bugis of South Sulawesi, possibly four genders are acknowledged plus a fifth para-gender identity. In addition to male-men (oroane) and female-women (makunrai)..., there are calalai (masculine females), calabai (feminine males), and bissu..." in [http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/paper_priests_and_gender.htm Priests and gender in South Sulawesi, Indonesia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011215412/http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/paper_priests_and_gender.htm|date=2007-10-11}} from the [http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/ Transgender ASIA Research Centre] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823115109/http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/|date=2007-08-23}}. Retrieved 2007-07-22.</ref> [[Hawliau LHDT yn Fietnam|Fietnam]],<ref name="Vietnam1">Walters, I. (2006) "...In Vietnam, male to female (MtF) transgender people are categorised as lai cai, bong cai, bong lai cai, dong co, or be-de..." in [http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/paper_vietnam.htm Vietnam Some notes by Ian Walters] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011220422/http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/paper_vietnam.htm|date=2007-10-11}} from the [http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/ Transgender ASIA Research Centre] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823115109/http://web.hku.hk/~sjwinter/TransgenderASIA/|date=2007-08-23}}. Retrieved 2007-07-22.</ref> [[Hawliau LHDT yn Ne Corea|De Corea]],<ref name="SKorea1">Shim, S. (2006) "...Rush, catering especially to crossdressers and transgenders, is a cafe owned by a 46-year-old man who goes by the female name Lee Cho-rong. "...Many people in South Korea don't really understand the difference between gay and transgender. I'm not gay. I was born a man but eager to live as a woman and be beautiful," said Lee..." in [http://english.yna.co.kr/Engnews/20060523/480100000020060523094019E8.html S. Korea in dilemma over transgender citizens right to choose] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070817101936/http://english.yna.co.kr/Engnews/20060523/480100000020060523094019E8.html|date=2007-08-17}} from the [http://english.yna.co.kr/Engservices/6800000000.html Yonhap News Agency] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070717185425/http://english.yna.co.kr/Engservices/6800000000.html|date=2007-07-17}}. Retrieved 2007-07-22.</ref> [[Hawliau LHDT yn yr Iorddonen|yr Iorddonen]],<ref>{{Cite web|title=News reporting an average of 2-3 Jordanians per year officially change their gender|url=https://www.ammonnews.net/article/208487|website=Ammon News}}</ref> [[Hawliau LHDT yn Singapôr|Singapôr]],<ref name="Singapore1">Heng, R. (2005) "...Even if we take Bugis Street as a starting point, we should remember that cross-dressing did not emerge suddenly out of nowhere. Across Asia, there is a tradition of cross-dressing and other forms of transgender behaviour in many places with a rich local lexicon and rituals associated with them...." in [http://www.yawningbread.org/guest_2005/guw-101.htm Where queens ruled! - a history of gay venues in Singapore] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011160736/http://yawningbread.org/guest_2005/guw-101.htm|date=2007-10-11}} from [[IndigNation]]. Retrieved 2007-07-22.</ref> a [[Trawsrywedd yn Tsieina|rhanbarth Tsieina fwyaf]], gan gynnwys Hong Cong,<ref name="HongKong1">{{cite journal|last1=Emerton|first1=R.|date=2006|title=Finding a voice, fighting for rights: the emergence of the transgender movement in Hong Kong|journal=Inter-Asia Cultural Studies|volume=7|issue=2|pages=243–269|doi=10.1080/14649370600673896|s2cid=145122793}} "...Hong Kong's transgender movement at its current stage, with particular reference to the objectives and activities of the Hong Kong Transgender Equality and Acceptance Movement..."</ref><ref name="HongKong2">Hung, L. (2007) "...there are many archetypal flamboyant embodiments of female-to-male transgender physicality living and displaying their unrestrained, dashing iconic presence..." in [http://www.cuhk.edu.hk/ant/gender/7Feb07.doc Trans-Boy Fashion, or How to Tailor-Make a King] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927052144/http://www.cuhk.edu.hk/ant/gender/7Feb07.doc |date=2007-09-27 }} from the [http://www.cuhk.edu.hk/ant/gender/ Gender Studies programme of The Chinese University of Hong Kong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927052144/http://www.cuhk.edu.hk/ant/gender/7Feb07.doc |date=2007-09-27 }} . Retrieved 2007-07-22.</ref> [[Hawliau LHDT yn Nhaiwan|Taiwan]],<ref name="Taiwan1">{{cite journal|last1=Ho|first1=J.|author-link=Josephine Ho|date=2006|title=Embodying gender: transgender body/subject formations in Taiwan|url=https://semanticscholar.org/paper/0a6004f43a6a4e4710e5bcd6fd3bddaf6cf7585f|journal=Inter-Asia Cultural Studies|volume=7|issue=2|pages=228–242|doi=10.1080/14649370600673888|s2cid=43951816}} "...specificities of Taiwanese transgender existence in relation to body- and subject-formations, in hope to not only shed light on the actualities of trans efforts toward self-fashioning, but also illuminate the increasing entanglement between trans self-construction and the evolving gender culture that saturates it..."</ref> a Gweriniaeth Pobl Tsieina.<ref name="PRC1">Hahn, L. (2005) "...Aware that he often felt more like a woman than a man, Jin Xing underwent a sex change in 1995; a daring move in a conservative Chinese society..." in [http://www.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/06/13/talkasia.xing.scirpt/ Jin Xing TalkAsia Interview Transcript&nbsp;– June 13, 2005] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011212746/http://www.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/06/13/talkasia.xing.scirpt/|date= 11 Hydref 2007}} from [http://www.cnn.com/ CNN] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010911200318/http://www.cnn.com/|date=2001-09-11}}. Retrieved 2007-07-22.</ref><ref name="PRC3">Goldkorn, J. (2006) "...At one point in 2003, there was so much media coverage of transsexuals in China that Danwei started a special section for it..." in [http://www.danwei.org/newspapers/post_28.php Transsexuals in the Chinese media again] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070827131506/http://www.danwei.org/newspapers/post_28.php|date=2007-08-27}} from [http://www.danwei.org/ Danwei] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705004832/http://danwei.org/|date=2007-07-05}}. Retrieved 2007-07-22.</ref> Mae diwylliannau [[isgyfandir India]] yn cynnwys trydydd rhywedd, y cyfeirir ato fel [[Hijra (De Asia)|hijra]] yn [[Hindi]]. Yn [[India]], ar 15 Ebrill 2014, cydnabu'r [[Goruchaf Lys India|Goruchaf Lys]] drydydd rhywedd nad yw'n wryw nac yn fenyw, yn dweud, "Nid mater cymdeithasol neu feddygol yw cydnabod trawsryweddolion fel trydydd rhywedd, mater hawliau dynol ydyw."<ref>{{cite web|date= 15 Ebrill 2014|title=Transgenders are the 'third gender', rules Supreme Court|url=http://www.ndtv.com/article/india/transgenders-are-the-third-gender-rules-supreme-court-508705|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415135613/http://www.ndtv.com/article/india/transgenders-are-the-third-gender-rules-supreme-court-508705|archive-date= 15 Ebrill 2014|access-date= 15 Ebrill 2014|publisher=NDTV}}</ref> Ym 1998, daeth [[Shabnam Mausi]] yn y person trawsryweddol cyntaf a etholwyd yn India, yn nhalaith ganolog Indiaidd [[Madhya Pradesh]].<ref>{{cite web|date= 22 Tachwedd 2018|title=Telangana assembly elections 2018: Chandramukhi eyes Goshamahal glory, ready for tryst with 1st transgender party|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/chandramukhi-eyes-goshamahal-glory-ready-for-tryst-with-1st-transgender-party/articleshow/66743495.cms|access-date= 22 Tachwedd 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> === Ewrop === ==== Yr Undeb Ewropeaidd ==== Yn ôl [[Amnesty International]] yn 2017, mae 1.5 miliwn o bobl drawsryweddol yn byw yn yr [[Yr Undeb Ewropeaidd|Undeb Ewropeaidd]], sef 0.3% o'r boblogaeth.<ref>{{cite news|author=M.H.|date=1 Medi 2017|title=Why transgender people are being sterilised in some European countries|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2017/09/economist-explains|url-status=live|access-date=2 Medi 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901233033/https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2017/09/economist-explains|archive-date=1 Medi 2017}}</ref> ====Y Deyrnas Unedig==== Canfu arolwg yn 2011 a gynhaliwyd gan y [[Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol]] yn y DU taw o ran 10,026 o ymatebwyr, y dosbarthid 1.4% i grŵp lleiafrifoedd rhyweddol. Dangosodd yr arolwg hefyd fod 1% wedi gwneud unrhyw ran o broses ailbennu rhywedd (gan gynnwys meddyliau neu weithredoedd).<ref name="ehrc2012">{{cite web|last1=Glen|first1=Fiona|last2=Hurrell|first2=Karen|date=2012|title=Technical note: Measuring Gender Identity|url=https://www.equalityhumanrights.com/sites/default/files/technical_note_final.pdf|access-date=30 Mai 2019|publisher=Equality and Human Rights Commission|archive-date=2019-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802101054/https://www.equalityhumanrights.com/sites/default/files/technical_note_final.pdf|url-status=dead}}</ref> Yn 2021, gofynnwyd cwestiwn am hunaniaeth rhywedd am y tro cyntaf mewn [[Cyfrifiadau yn y Deyrnas Unedig|cyfrifiadau yn y DU]] yn 2021 yng Nghymru a Lloegr<ref name=":5" /> ac yn 2022 yn yr Alban.<ref>{{Cite web|title=Census 2022|url=https://www.scottishtrans.org/our-work/census2022/|website=Scottish Trans|access-date=2023-04-21|language=en}}</ref> Ni gynhwyswyd cwestiwn o'r fath yn y cyfrifiad yng Ngogledd Iwerddon.<ref>{{Cite web|title=First NI census to track sexual orientation shows how many identify as LGB+|url=https://www.belfastlive.co.uk/news/northern-ireland/northern-ireland-census-2021-results-26520291|website=BelfastLive|date=2023-03-21|access-date=2023-04-21|language=en|first=Lauren|last=Harte}}</ref> Yng Nghymru a Lloegr, gofynnwyd "''Ydy'r rhywedd rydych chi'n uniaethu ag ef yr un peth â'r rhyw a gofrestrwyd pan gawsoch chi eich geni?''", atebodd 262,000 o bobl (0.5%) "''Nac ydy''".<ref name=":6" /> Yng Nghymru roedd y ffigur ychydig yn is nag yn Lloegr, 0.4% yng Nghymru a 0.55% yn Lloegr. ===Gogledd America=== ==== Canada ==== ===== Cymuned LHDT Canada ===== Canfu arolwg 2017 o bobl LHDT+ Canada o'r enw ''LGBT+ Realities Survey'' taw o ran y 1,897 o ymatebwyr, yr oedd 11% yn uniaethu'n drawsryweddol (7% yn drawsryweddol deuaidd, 4% yn drawsryweddol anneuaidd) ac yr oedd 1% yn uniaethu'n anneuaidd y tu allan i ymbarél trawsrywedd.<ref>{{cite web|date=2017|title=The values, needs and realities of LGBT people in Canada in 2017|url=https://fondationjasminroy.com/en/initiative/lgbt-realities-survey/|access-date=27 Gorffennaf 2019|archive-date=27 Gorffennaf 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727230336/https://fondationjasminroy.com/en/initiative/lgbt-realities-survey/|url-status=dead}}</ref> Dangosodd arolwg 2019 o'r boblogaeth ddau-enaid ac LHDTC+ yn ninas Ganadaidd [[Hamilton, Ontario]], o'r enw ''Mapping the Void: Two-Spirit and LGBTQ+ Experiences in Hamilton'' fod 27.6% o'r 906 o ymatebwyr yn uniaethu'n drawsryweddol.<ref>{{cite web|date=11 Mehefin 2019|title=Mapping the Void: Two-Spirit and LGBTQ+ Experiences in Hamilton|url=https://labourstudies.mcmaster.ca/documents/mappingthevoid.pdf|access-date=19 Gorffennaf 2019}}</ref> ===== Poblogaeth Canada ===== Awgrymodd arolwg ''Trans PULSE'' a gynhaliwyd yn 2009 a 2010 taw efallai fod cymaint ag 1 ym mhob 200 o oedolion yn draws (trawsryweddol, trawsrywiol, wedi trawsnewid) yn nhalaith Ganadaidd [[Ontario]].<ref>{{cite web|date=24 Ebrill 2014|title=Trans PALSE|url=http://transpulseproject.ca/research/sex-gender-diversity-among-transgender-persons-ontario-canada-results-respondent-driven-sampling-survey/|access-date=27 Gorffennaf 2019}}</ref> Yn ôl ''Survey of Safety in Public and Private Spaces'' gan [[Statistics Canada]] yn 2018, roedd 0.24% o boblogaeth Canada yn uniaethu'n ddynion neu fenywod trawsryweddol neu'n unigolion anneuaidd. Gyda 95% o {{Dolen amlieithog|Cyfwng hyder{{!}}gyfwng hyder|en|Confidence interval}} wedi'i gynhwyso, mae'r ffigur hwn yn newid i amrediad o 0.16% i 0.36%.<ref>{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/ref/98-20-0002/982000022020002-eng.cfm|title=Sex at birth and gender: Technical report on changes for the 2021 Census|first=Statistics Canada|last=Government of Canada|date= 20 Gorffennaf 2020|website=www12.statcan.gc.ca}}</ref> ==== Yr Unol Daleithiau ==== Mae'r weinyddiaeth nawdd cymdeithasol yn olrhain rhyw dinasyddion ers 1936.<ref name="Harris">{{Cite web|last=Harris|first=Benjamin Cerf|date=2015|title=Likely Transgender Individuals in U.S. Federal Administrative Records and the 2010 Census|url=https://www.census.gov/content/dam/Census/library/working-papers/2015/adrm/carra-wp-2015-03.pdf|website=Census.gov}}</ref> Trwy ddefnyddio'r wybodaeth hon, ynghyd â data'r Cyfrifiad, olrheiniodd Benjamin Cerf Harris gyffredinolrwydd dinasyddion yn newid i enwau sy'n gysylltiedig â'r rhyw arall neu'n newid marciwr rhyw. Darganfu Harris fod newidiadau o'r fath wedi digwydd mor gynnar â 1936. Amcangyfrifodd fod 89,667 o'r unigolion wedi'u cynnwys yng Nghyfrifiad 2010 wedi newid i enw rhywedd arall, hefyd roedd 21,833 ohonynt wedi newid marciwr rhyw.<ref name="Harris" /> Amrywiodd cyffredinolrwydd yn yr UD, o 1.4 i 10.6 y 100,000.<ref name="Harris" /> Er y newidiodd y rhan fwyaf o bobl enw a rhyw, newidiodd tua chwarter o bobl enw, ac yna bum mlynedd yn ddiweddarach newidiasant ryw.<ref name="Harris" /> Amcangyfrifodd Ira B. Pauly yn 1968 fod tua 2,500 o bobl drawsrywiol yn byw yn yr Unol Daleithiau, gyda phedair gwaith cymaint o fenywod traws na dynion traws<ref name="Pauly">{{Cite journal|last=Pauly|first=Ira B.|date=1968|title=The Current Status of the Change of Sex Operation|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nervous-and-mental-disease_1968-11_147_5/page/460|journal=The Journal of Nervous and Mental Disease|language=en|volume=147|issue=5|pages=460–471|doi=10.1097/00005053-196811000-00003|issn=0022-3018|pmid=5726920|s2cid=42050429}}</ref> Rhoddodd un ymgais i fesur y boblogaeth yn 2011 "amcangyfrif bras" bod 0.3% o oedolion yn yr UD yn drawsrywiol.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/06/09/upshot/the-search-for-the-best-estimate-of-the-transgender-population.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224081511/https://www.nytimes.com/2015/06/09/upshot/the-search-for-the-best-estimate-of-the-transgender-population.html?_r=0 |url-status=dead |title=The Search for the Best Estimate of the Transgender Population|first=Claire Cain|last=Miller|date= 8 Mehefin 2015|archive-date= 24 Chwefror 2017|via=NYTimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/how-many-people-lgbt/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |url-status=dead |title=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender?|first=Loyal &#124;|last=thisisloyal.com|archive-date= 25 Ebrill 2015|website=Williams Institute}}</ref> Amcangyfrifa astudiaethau mwy diweddar a gyhoeddwyd yn 2016 fod cyfran yr Americanwyr sy'n uniaethu'n drawsryweddol rhwng 0.5 i 0.6%. Byddai hyn yn rhoi cyfanswm yr americanwyr trawsryweddol ar tua 1.4 miliwn o oedolion (o 2016).<ref>{{cite magazine|author=Steinmetz, Katy|date=30 Mehefin 2016|title=1.4 Million Americans Identify as Transgender, Study Finds|url=http://time.com/4389936/transgender-americans-statistic-how-many/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630205328/http://time.com/4389936/transgender-americans-statistic-how-many/|archive-date=30 Mehefin 2016|access-date=30 Mehefin 2016|magazine=Time}}</ref><ref>{{cite web|date=Mehefin 2016|title=How Many Adults Identify as Transgender in the United States|url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/How-Many-Adults-Identify-as-Transgender-in-the-United-States.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160718010850/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/How-Many-Adults-Identify-as-Transgender-in-the-United-States.pdf|archive-date=2016-07-18|access-date=2016-08-25|publisher=The Williams Institute}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Crissman|first1=Halley P.|last2=Berger|first2=Mitchell B.|last3=Graham|first3=Louis F.|last4=Dalton|first4=Vanessa K.|year=2016|title=Transgender Demographics: A Household Probability Sample of US Adults, 2014|journal=American Journal of Public Health|volume=107|issue=2|pages=213–215|doi=10.2105/AJPH.2016.303571|pmc=5227939|pmid=27997239}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicalresearch.com/author-interviews/about-1-in-189-us-americans-identify-as-transgender/30672/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103004810/https://medicalresearch.com/author-interviews/about-1-in-189-us-americans-identify-as-transgender/30672/ |url-status=dead |title=About 1 in 189 US Americans Identify as Transgender|first=Marie Benz MD|last=FAAD|archive-date=January 3, 2017}}</ref> Canfu arolwg gan y [[Pew Research Center]] yn 2017 fod cymdeithas America yn ranedig ynghylch "a yw'n bosib i rywun fod yn rywedd gwahanol o'r un a bennwyd iddynt ar eu genedigaeth."<ref name="Brown">{{cite web|last=Brown|first=Anna|date=November 8, 2017|title=Republicans, Democrats have starkly different views on transgender issues|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/08/transgender-issues-divide-republicans-and-democrats/|access-date= 17 Hydref 2019|website=Pew Research Center}}</ref> Noda, "Yn gyffredinol, mae tua hanner o Americanwyr (54%) yn dweud y pennir p'un yw rhywun yn ddyn neu'n fenyw gan y rhyw a bennwyd adeg eu genedigaeth, tra mae 44% yn dweud y gall rhywun fod yn ddyn neu'n fenyw hyd yn oed os yw hynny'n wahanol i'r rhyw a bennwyd adeg eu genedigaeth."<ref name="Brown" /> ==== Americanwyr Brodorol a'r Cenhedloedd Cyntaf ==== Yn yr hyn sydd bellach yn yr Unol Daleithiau a Chanada, mae rhai diwylliannau [[Americanwyr Brodorol]] a'r [[Cenhedloedd Cyntaf]] yn cydnabod bodolaeth mwy na dau rywedd yn draddodiadol,<ref name="theamerindianmanWoman">{{cite journal|last1=Fulton|first1=Robert|last2=Anderson|first2=Steven W.|year=1992|title=The Amerindian "Man-Woman": Gender, Liminality, and Cultural Continuity|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1992-12_33_5/page/603|journal=[[Current Anthropology]]|volume=33|issue=5|pages=603–10|doi=10.1086/204124|issn=1537-5382|jstor=2743927|s2cid=145077361}}</ref> megis y [[Zuni (pobl)|Zuni]] ''lhamana'' â chorff gwrwaidd,<ref name="thezunilhamana">{{cite journal|last=Parsons|first=Elsie Clews|year=1916|title=The Zuñi Ła'mana|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_october-december-1916_18_4/page/521|journal=[[American Anthropologist]]|volume=18|issue=4|pages=521–8|doi=10.1525/aa.1916.18.4.02a00060|issn=1548-1433|jstor=660121}}</ref> y [[Lakota (pobl)|Lakota]] ''winkte'' â chorff gwrwaidd,<ref name="Medicine">Medicine, B. (2002) [http://www.ac.wwu.edu/~culture/medicine.htm Directions in Gender Research in American Indian Societies: Two Spirits and Other Categories] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030330115133/http://www.ac.wwu.edu/~culture/medicine.htm|date=2003-03-30}}, taken from Online Readings in Psychology and Culture Center for Cross-Cultural Research, Unit 3, Chapter 2, Western Washington University.</ref> a'r [[Mohave (pobl)|Mohave]] ''alyhaa'' â chorff gwrwaidd a ''hwamee'' â chorff benywaidd.<ref name="straightmyth">{{cite journal|last1=Parker|first1=H. N.|date=2001|title=The Myth of the Heterosexual: Anthropology and Sexuality for Classicists|url=https://archive.org/details/sim_arethusa_fall-2001_34_3/page/313|journal=Arethusa|volume=34|issue=3|pages=313–362|doi=10.1353/are.2001.0016|s2cid=161526282}}</ref> Weithiau, rhan o gymuned [[Dau-Enaid|Dau-enaid]] ban-Indiaidd gyfoes yw'r bobl draddodiadol hon, ynghyd â'r rheini o ddiwylliannau [[Pobloedd brodorol yr Amerig|brodorol Gogledd America]] eraill.<ref name="Medicine" /> Yn hanesyddol, yn y rhan fwyaf o ddiwylliannau sydd â rolau rhyweddau eraill, os nad yw cymar person trydydd-rhyweddol fel arall yn [[Rhywedd amrywiol|rhywedd-amrywiol]], nis ystyrid yntau yn rywedd arall, dim ond oherwydd eu bod mewn perthynas o'r un rhyw.<ref name="straightmyth" /> Ym Mecsico, mae gan ddiwylliant [[Pobl Zapotec|Zapotec]] drydydd rhywedd ar ffurf y Muxe.<ref name="sexualitiesandgendersinzapotecoaxaca">{{cite journal|last=Stephen|first=Lynn|year=2002|title=Sexualities and Genders in Zapotec Oaxaca|url=https://archive.org/details/sim_latin-american-perspectives_2002-03_29_2/page/41|journal=Latin American Perspectives|volume=29|issue=2|pages=41–59|doi=10.1177/0094582x0202900203|issn=0094-582X|jstor=3185126|s2cid=145808692}}</ref> Trydydd rhywedd traddodiadol yn Hawai'i a Thahiti yw Mahu. Gwerthfawrogir y Mahu fel athrawon, gofalwyr diwylliant ac iachawyr. === America Ladin === Yn niwylliannau America Ladin, unigolyn a bennwyd yn wryw ar ei enedigaeth ac sydd â hunaniaeth fenywaidd, drawsfenywaidd neu "femme" yw [[Travesti (hunanaieth rhywedd)|travesti]]. Mae travestis fel arfer yn cael triniaeth hornonol, defnyddio mynegiant rhywedd benywaidd gan gynnwys enwau a rhagenwau gwahanol i'r rhai gwrywaidd a roddir pan bennwyd rhyw, ac efallai eu bod yn defnyddio mewnblaniadau bron, ond ni chynigir llawdriniaeth ail-bennu rhyw iddynt neu nis ddymunant. Gellid ystyried travesti yn rywedd ynddo'i hun ("trydydd rhywedd"), cymysgedd rhwng dyn a menyw ("rhyngrywedd/androgyn"), neu'n bresenoldeb o hunaniaethau gwrywaidd a benywaiadd mewn person unigol ("deurywedd"). Fe'u fframir fel rhywbeth sy'n hollol wahanol i fenywod trawsryweddol, sydd â'r un hunaniaeth rhywedd â phobl a bennwyd yn fenyw ar eu genedigaeth.<ref>{{Cite book |last=Kulick |first=Don |url=https://www.worldcat.org/oclc/38842085 |title=Travesti : Sex, Gender, and Culture among Brazilian Transgendered Prostitutes |date=1998 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago}}</ref> Mae hunaniaethau trawsryweddol eraill yn dod yn fwy hysbys, yn sgil cyswllt â diwylliannau eraill y byd gorllewinol.<ref name="folha">{{Cite web|url=http://www1.folha.uol.com.br/ilustrissima/1231466-a-nova-geracao-gay-nas-universidades-dos-eua.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222013956/http://www1.folha.uol.com.br/ilustrissima/1231466-a-nova-geracao-gay-nas-universidades-dos-eua.shtml |url-status=dead |title=Folha de S.Paulo - Ilustríssima - A nova geração gay nas universidades dos EUA - 17/02/2013|archive-date= 22 Chwefror 2014|website=Folha online}}</ref> Gelwir yr hunaniaethau newyddach, weithiau a roddir o dan ddefnydd ymbarél y term "genderqueer", ynghyd â'r term hŷn ''travesti'', yn anneuaidd ac ânt ynghyd â hunaniaethau trawsryweddol deuaidd (y rheini a ddiagnosir yn draddodiadol o dan y label bellach wedi darfod o "drawsrywioldeb") o dan ymbarél unigol ''trawsrywedd'', ond maent ar wahân i groes-wisgwyr a breninesau a brenhinoedd drag, y'u gwelir fel mynegiannau rhywedd anghyffurffiol yn hytrach na hunaniaethau rhywedd trawsryweddol pan wneir gwahaniaeth.<ref>[[João W. Nery]]: ''Viagem solitária: Memórias de um transexual 30 anos depois'' (São Paulo: Leya, 2012), t.293.</ref> Mae gan wyro oddi wrth y safonau cymdeithasol ar gyfer ymddygiad rhywiol, cyfeiriadedd/hunaniaeth rhywiol, hunaniaeth rhywedd a mynegiant rhywedd derm ymbarél unigol a adnyddir fel ''sexodiverso'' neu ''sexodiversa'' yn Sbaeneg ac yn Bortiwgaleg, ac ei gyfieithiad agosaf yn Gymraeg yw "cwiar".{{citation needed|reason=I would translate sexodiverso more as 'gender nonconforming' in English.|date=January 2019}}[[File:Nongthoomfairtex.jpg|thumb|left|upright|[[Nong Tum]], [[Kathoey]] a gydnabyddir yn ryngwladol am ei phortread yn y ffilm ''[[Beautiful Boxer]]'']] === Diwylliannau hynafol === Ymhlith pobl [[Yr Ymerodraeth Acadiaidd|Acadiaidd]] hynafol y Dwyrain Canol, person a ddangosodd yn fenywaidd yn fiolegol ond a oedd â nodweddion gwrywaidd amlwg oedd ''salzikrum''. Cyfansoddair yn golygu ''merch wrywaidd'' yw ''salzikrum.'' Yn ôl [[Cyfraith Hammurabi]], roedd gan ''salzikrūm'' hawliau etifeddiaeth fel rhai offeriadesau; etifeddasent oddi wrth eu tadau, yn wahanol i ferched rheolaidd. Roedd tad ''salzikrum'' hefyd yn gallu mynnu ei bod yn etifeddu swm penodol.<ref>Code of Hammurabi §&nbsp;178 and following, and §&nbsp;184 and following.</ref> Yn [[Rhufain hynafol|Rhufain Hynafol]], [[Disbaddu|disbaddid]] y [[Gallae]],<ref name="acybelealtarinlondon">{{cite journal|last=Tillyard|first=E. M. W.|year=1917|title=A Cybele Altar in London|url=https://zenodo.org/record/1449651|journal=[[The Journal of Roman Studies]]|volume=7|pages=284–8|doi=10.2307/295591|issn=0075-4358|jstor=295591}}</ref> dilynwyr y dduwes [[Phrygiaidd]] [[Cybele]] ac fe'u hystyrid yn drawsryweddol yn nhermau heddiw.<ref name="galliancientromanpriests">Endres, N. [http://www.glbtq.com/social-sciences/galli.html Galli: Ancient Roman Priests] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311020942/http://www.glbtq.com/social-sciences/galli.html|date=2007-03-11}} from the GLBTQ: an encyclopedia of gay, lesbian, bisexual, transgender and queer culture.</ref><ref name="twentiethcenturytransgender">Brown, K. [http://www.jenellerose.com/htmlpostings/20th_century_transgender.htm 20th Century Transgender History And Experience] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211131614/http://www.jenellerose.com/htmlpostings/20th_century_transgender.htm|date= 11 Chwefror 2007}}</ref> Yn [[Median]] gynnar, cydnabyddid pobl [[Islamaidd]] wryw-i-fenyw amrywiol o ran rhywedd yn ffurf y [[Mukhannathun]].<ref name="sunanabudawudbook41number4910">[http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/abudawud/041.sat.html#041.4910 Partial Translation of the Sunan Abu-Dawud, Book 41, Number 4910], USC-MSA Compendium of Muslim Texts, University of Southern California, translated by Prof. Ahmad Hasan. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209011008/http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/abudawud/041.sat.html#041.4910|date= 9 Chwefror 2007}}</ref><ref name="theeffeminatesofearlymedina">{{cite journal|last=Rowson|first=Everett K.|year=1991|title=The Effeminates of Early Medina|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_october-december-1991_111_4/page/671|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=111|issue=4|pages=671–93|citeseerx=10.1.1.693.1504|doi=10.2307/603399|issn=0003-0279|jstor=603399}}</ref> Hefyd, yn nhraddodiadau [[Fa'a Sāmoa|Fa'asamoa]], caniatâ diwylliant Samoaidd rôl penodol ar gyfer unigolion trawsryweddol gwryw-i-fenyw fel [[Fa'afafine]]. == Dod allan == {{Main|Dod allan}}{{Gweler hefyd|Diwrnod Dod Allan Cenedlaethol}} Mae pobl drawsryweddol yn amrywio'n fawr yn dewis pryd a sut maent am ddadlennu eu statws trawsryweddol i'w teulu, eu ffrindiau agos ac eraill, a pha un a ydynt am wneud felly ai peidio. Gall mynychder gwahaniaethu<ref>Gay and Lesbian Alliance Against Defamation. {{cite web|title=Groundbreaking Report Reflects Persistent Discrimination Against Transgender Community|url=http://glaadblog.org/2011/02/04/groundbreaking-report-reflects-persistent-discrimination-against-transgender-community/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110803205502/http://glaadblog.org/2011/02/04/groundbreaking-report-reflects-persistent-discrimination-against-transgender-community/|archive-date=2011-08-03|access-date=2011-02-24}}, "GLAAD", USA, 4 Chwefror 2011. Adalwyd 24 Chwefror 2011.</ref> a thrais (mae pobl drawsryweddol 28% yn fwy tebygol o fod yn ddioddefwyr trais)<ref>{{Cite web|last=Bolles|first=Alexandra|date= 4 Mehefin 2012|title=Violence Against Transgender People and People of Color is Disproportionately High, LGBTQH Murder Rate Peaks|url=http://www.glaad.org/blog/violence-against-transgender-people-and-people-color-disproportionately-high-lgbtqh-murder-rate|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151228050921/http://www.glaad.org/blog/violence-against-transgender-people-and-people-color-disproportionately-high-lgbtqh-murder-rate|archive-date= 28 Rhagfyr 2015|access-date= 16 Rhagfyr 2015|publisher=GLAAD}}</ref> yn erbyn personau trawsryweddol wneud dod allan yn benderfyniad peryglus. Ofn ymddygiad dialgar, megis cael eu tynnu o'u cartref rhieniol tra ydynt dan oed, yw achos i bobl drawsryweddol beidio â dod allan i'w teuluoedd hyd nes y dônt yn oedolion.<ref>Gay and Lesbian Alliance Against Defamation. [http://glaadblog.org/2010/02/25/sassafras-lowreys-kicked-out-anthology-shares-stories-of-lgbtq-youth-homelessness/ "Sassafras Lowrey's Kicked Out Anthology Shares Stories of LGBTQ Youth Homelessness"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804080450/http://glaadblog.org/2010/02/25/sassafras-lowreys-kicked-out-anthology-shares-stories-of-lgbtq-youth-homelessness/|date=4 Awst 2011}}, "GLAAD", USA, 25 Chwefror 2010. Retrieved 2011-02-25.</ref> Gall dryswch rhieni a methiant i dderbyn plentyn trawsryweddol arwain at i rieni drin hunaniaeth rhywedd newydd eu dadlennu fel "cyfnod" ("''phase''" yn Saesneg) neu iddynt ymdrechu i newid eu plant yn ôl i "normal" trwy ddefnyddio gwasanaethau iechyd meddwl i [[Therapi trosi|newid hunaniaeth rhywedd y plentyn]].<ref name="hrc-comingout">{{Cite web|title=Coming Out to Family as Transgender|url=http://www.hrc.org/issues/3455.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110103222434/http://www.hrc.org/issues/3455.htm|archive-date=3 Ionawr 2011|access-date=5 Rhagfyr 2010|publisher=Human Rights Campaign}}</ref><ref>{{Cite web|last=Campaign|first=Human Rights|title=Transgender Children & Youth: Understanding the Basics {{!}} Human Rights Campaign|url=http://www.hrc.org/resources/transgender-children-and-youth-understanding-the-basics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910211556/http://www.hrc.org/resources/transgender-children-and-youth-understanding-the-basics|archive-date=10 Medi 2017|access-date=23 Awst 2017|website=Human Rights Campaign|language=en}}</ref> Gall y rhyngrwyd chwarae rhan bwysig ym mhroses dod allan ar gyfer pobl drawsryweddol. Mae rhai yn dod allan mewn [[hunaniaeth ar-lein]] yn gyntaf, yn darparu cyfler i fynd trwy brofiadau yn rhith ac yn ddiogel cyn peryglu sancsiynau cymdeithasol yn y byd real.<ref>{{cite journal|last=Marciano|first=A.|year=2014|title=Living the VirtuReal: Negotiating transgender identity in cyberspace|journal=Journal of Computer-Mediated Communication|volume=19|issue=4|pages=824–838|doi=10.1111/jcc4.12081|doi-access=free}}</ref> == Cynrychiolaeth yn y cyfryngau == {{main|Portreadau pobl drawsryweddol yn y cyfryngau}} [[File:Laverne Cox by Sachyn Mital.jpg|thumb|upright|right|Yr actores [[Laverne Cox]], sy'n draws, ym mis Gorffennaf 2014]] Wrth i fwy o bobl drawsryweddol gael eu cynrychioli a'u cynnwys o fewn byd [[diwylliant poblogaidd]], gall y stigma sy'n gysylltiedig â bod yn drawsryweddol ddylanwadu'r penderfyniadau, syniadau, a'r meddyliau sy'n seiliedig arno. Mae cynrychiolaeth yn y cyfryngau, [[diwydiant diwylliant]] ac [[ymyleiddio cymdeithasol]] i gyd yn awgrymu safonau diwylliannol poblogaidd a'r perthnasoldeb a'r pwysigrwydd i ddiwylliant poblogaidd hefyd. Mae'r termau hyn yn chwarae rhan bwysig wrth ffurfio syniadau ar gyfer y rheini sydd ag ychydig o gydnabyddiaeth neu wybodaeth am bobl drawsryweddol. Dim ond sbectrwm bach iawn o'r grŵp trawsryweddol y mae portreadau yn y cyfryngau yn ei gynrychioli,<ref>{{Cite web|title=MTV to launch new channel for gay viewers in 2005&nbsp;– May. 25, 2004|url=https://money.cnn.com/2004/05/25/news/fortune500/mtv_gay_network|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211113528/http://money.cnn.com/2004/05/25/news/fortune500/mtv_gay_network/|archive-date=2015-12-11|access-date=8 Rhagfyr 2015|work=CNN}}</ref> sy'n cyfleu, yn y bôn, taw'r rheini a ddangosir yw'r unig ddeongliadau a syniadau sydd gan gymdeithas ohonynt. Fodd bynnag, yn 2014, cyrhaeddodd yr Unol Daleithiau "''transgender tipping point''", yn ôl y cylchgrawn ''[[Time (cylchgrawn)|Time]]''.<ref>{{cite magazine|last1=Steinmetz|first1=K.|date= 28 Mai 2014|title=The transgender tipping point|url=http://time.com/135480/transgender-tipping-point/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813102939/http://time.com/135480/transgender-tipping-point/|archive-date=2017-08-13|access-date= 13 Awst 2017|magazine=Time}}</ref><ref>{{cite web|last1=Snow|first1=N.|date=8 Mai 2015|title=Laverne Cox: 'Time' magazine's 'transgender tipping point' cover girl|url=http://www.huffingtonpost.com/nicholas-snow/laverne-cox-time-magazine_b_7238884.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170520220949/http://www.huffingtonpost.com/nicholas-snow/laverne-cox-time-magazine_b_7238884.html|archive-date=20 Mai 2017|access-date= 13 mAwst 2017|website=Huffington Post}}</ref> Ar y pryd, cyrhaeddodd gwelededd pobl drawsryweddol yn y cyfryngau lefel uwch nag a welwyd o'r blaen. Ers hynny, mae'r nifer o borteadau trawsryweddol ar draws llwyfannau teledu yn aros yn uwch.<ref>{{cite web|last1=Townsend|first1=M.|date=November 3, 2016|title=GLAAD's 'Where We Are on TV' report finds progress in LGBTQ representation on TV, but much work still to be done|url=https://www.glaad.org/blog/glaads-where-we-are-tv-report-finds-progress-lgbtq-representation-tv-much-work-still-be-done|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152406/https://www.glaad.org/blog/glaads-where-we-are-tv-report-finds-progress-lgbtq-representation-tv-much-work-still-be-done|archive-date=2017-08-16|access-date= 13 Awst 2017|website=GLAAD}}</ref> Mae ymchwil wedi darganfod bod gweld cymeriadau teledu trawsryweddol lluosog yn gwella agweddau gwelyddion tuag at bobl drawsryweddol a pholisïau cysylltiedig.<ref>{{cite journal|last1=Gillig|first1=Traci K|last2=Rosenthal|first2=Erica L|last3=Murphy|first3=Sheila T|last4=Folb|first4=Kate Langrall|year=2017|title=More than a Media Moment: The Influence of Televised Storylines on Viewers' Attitudes toward Transgender People and Policies|journal=Sex Roles|volume=78|issue=7–8|pages=1–13|doi=10.1007/s11199-017-0816-1|s2cid=149238194}}</ref> == Digwyddiadau == === Diwrnod Rhyngwladol Gwelededd Trawsrywedd === {{Main|Diwrnod Rhyngwladol Gwelededd Trawsryweddol}} Gŵyl flynyddol yn digwydd ar 31 Mawrth yw Diwrnod Rhyngwladol Gwelededd Trawsrywedd,<ref>{{cite web|title=Nenshi proclaims Trans Day of Visibility|url=http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/story/2013/03/31/calgary-trans-day-awareness.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404005217/http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/story/2013/03/31/calgary-trans-day-awareness.html|archive-date= 4 Ebrill 2013|access-date= 4 Ebrill 2013|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref><ref>{{cite web|date=31 Mawrth 2014|title=Model: Why I came out as transgender|url=http://www.kspr.com/news/nationworld/Model-Why-I-came-out-as-transgender/21051646_25244330|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140403062937/http://www.kspr.com/news/nationworld/Model-Why-I-came-out-as-transgender/21051646_25244330|archive-date=3 Ebrill 2014|access-date=31 Mawrth 2014|publisher=KSPR News}}</ref> mae'n ymroddedig i ddathlu pobl drawsryweddol a chodi ymwybyddiaeth gwahaniaethu â wynebir gan bobl drawsryweddol yn fyd-eang. Sefydlwyd yr ŵyl gan yr actifydd trawsryweddol seiliedig ym Michigan<ref>{{cite news|date=27 Mawrth 2014|title=A time to celebrate|newspaper=The Hamilton Spectator|url=http://www.thespec.com/opinion-story/4432181-a-time-to-celebrate/|url-status=live|access-date=31 Mawrth 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140403075929/http://www.thespec.com/opinion-story/4432181-a-time-to-celebrate|archive-date=3 Ebrill 2014}}</ref> Rachel Crandall yn 2009.<ref>{{cite web|last=Carreras|first=Jessica|title=Transgender Day of Visibility plans erupt locally, nationwide|url=http://www.pridesource.com/article.html?article=34351|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327152446/http://www.pridesource.com/article.html?article=34351|archive-date= 27 Mawrth 2013|access-date= 3 Ebrill 2013|publisher=PrideSource}}</ref> === Wythnos Ymwybyddiaeth Trawsrywedd === {{Main|Wythnos Ymwybyddiaeth Trawsrywedd}} Dathliad un-wythnos cyn Diwrnod Cofio Trawsrywedd yw Wythnos Ymwybyddiaeth Trawsrywedd. Ei diben yw addysgu am bobl drawsryweddol ac anghydffurfiol o ran rhywedd a'r materion sy'n gysylltiedig â'u trawsnewid neu eu hunaniaeth.<ref>{{cite web|title=Transgender Awareness Week|url=https://www.glaad.org/transweek|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403012821/https://www.glaad.org/transweek|archive-date=3 Ebrill 2019|access-date=3 Ebrill 2019|publisher=GLAAD}}</ref> === Diwrnod Cofio Trawsrywedd === {{Main|Diwrnod Cofio Trawsrywedd}} Cynhelir Diwrnod Cofio Trawsrywedd bob blwyddyn ar 20 Tachwedd i anrhydeddu Rita Hester, a laddwyd ar 28 Tachwedd 1998 mewn [[trosedd casineb]]. Mae ganddo nifer o ddibenion: * mae'n coffáu pawb fu dioddefwyr troseddau casineb a rhagfarn, * mae'n codi ymwybyddiaeth am droseddau casineb tuag at y gymuned drawsryweddol, * ac mae'n anrhydeddu'r meirw a'u perthnasau.<ref>{{cite web|date=28 Tachwedd 1998|title=About TDOR at Transgender Day of Remembrance|url=http://www.transgenderdor.org/?page_id=4|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723151936/http://www.transgenderdor.org/?page_id=4|archive-date=2011-07-23|access-date=2011-07-06|publisher=Transgenderdor.org}}</ref> [[File:Existrans 2017 (37146607344).jpg|thumb|Y Gorymdaith Traws "Existrans" 2017]] === Gorymdaith Traws === {{Main|Gorymdaith Traws}} Mae gorymdeithiau, protestiadau neu gynulliadau blynyddol yn digwydd ledled y byd ar gyfer materion trawsryweddol, yn aml yn digwydd yn ystod [[Gorymdaith Balchder|gorymdeithiau Balchder]] lleol ar gyfer pobl LHDT. Trefnir y digwyddiadau hyn yn aml gan gymunedau draws i adeiladu cymuned, mynd i'r afael â [[Amddiffynwyr hawliau dynol|brwydrau hawliau dynol]], a chreu gwelededd<ref>{{cite web|date= 21 Mehefin 2006|title=Trans March on Friday|url=https://www.ebar.com/news///237069|access-date=10 Gorffennaf 2020|archive-date=10 Gorffennaf 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710225850/https://www.ebar.com/news///237069|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 Hydref 2016|title=Transgender and Intersex Community Marks 20 Years of Marching in Paris (Video)|url=http://www.advocate.com/world/2016/10/19/transgender-and-intersex-community-marks-20-years-marching-paris-video|access-date=10 Mehefin 2020|website=www.advocate.com|language=en|archive-date=8 Awst 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808212604/https://www.advocate.com/world/2016/10/19/transgender-and-intersex-community-marks-20-years-marching-paris-video|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Paul|first1=Gallant|date= 18 Mehefin 2009|title=Trans march 'overdue'|newspaper=Toronto Star|url=https://www.thestar.com/news/gta/2009/06/18/trans_march_overdue.html|access-date=11 Mehefin 2020|archive-date=10 Gorffennaf 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710225849/https://www.thestar.com/news/gta/2009/06/18/trans_march_overdue.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 Medi 2019|title=London's first Trans Pride support 'overwhelming'|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-49700743|access-date=11 Mehefin 2020|website=bbc.com}}</ref> == Symbolau balchder == {{Main|Symbolau LHDT#Trawsryweddol}}{{Gweler hefyd|Baneri trawsryweddol|Cysylltiadau rhyweddol â phinc a glas}} Baner Balchder Trawsryweddol yw symbol gyffredin ar gyfer y gymuned drawsryweddol, a ddyluniwyd gan yr Americanes draws Monica Helms ym 1999, ac a ddangoswyd yn gyntaf mewn gorymdaith balchder yn [[Phoenix|Phoenix, Arizona]], yn 2000. Mae'r faner yn cynnwys pum streipen lorweddol: glas golau, pinc, gwyn, pinc a glas golau. Disgrifia Helms ystyr y faner fel a ganlyn:<blockquote>Lliw traddodiadol ar gyfer bechgyn bach yw glas golau, mae pinc ar gyfer merched, ac mae'r gwyn yn y canol ar gyfer "y rheini sy'n trawsnewid, y rheini sy'n teimlo bod ganddynt rywedd niwtral neu ddim rhywedd", ac y rheini sy'n [[rhyngrywiol]]. Mae'r patrwm yn golygu taw "waeth pa ffordd y'i chwifir, bydd bob amser yn gywir. Mae hyn yn ein symboleiddio yn ceisio dod o hyn i gywirdeb yn ein bywydau ein hunain."<ref>{{cite news|last=Ford|first=Zack|date= 27 Awst 2014|title=Transgender Pride Flag Designer Applauds Smithsonian LGBT Artifacts Collection|url=http://thinkprogress.org/lgbt/2014/08/27/3476435/transgender-pride-flag/|newspaper=ThinkProgress|location=United States of America|access-date= 4 Rhagfyr 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032253/http://thinkprogress.org/lgbt/2014/08/27/3476435/transgender-pride-flag/|archive-date=17 Tachwedd 2015}}</ref></blockquote>Mae symbolau trawsryweddol eraill yn cynnwys y [[glöyn byw]] (yn symboleidio trawsnewid neu [[metamorffosis]]),<ref>{{cite document|date=24 Medi 2014|title=I'm Scared to Be a Woman|url=https://www.hrw.org/report/2014/09/24/im-scared-be-woman/human-rights-abuses-against-transgender-people-malaysia|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906002753/http://www.hrw.org/report/2014/09/24/im-scared-be-woman/human-rights-abuses-against-transgender-people-malaysia|archive-date=6 Medi 2015|access-date=8 Medi 2015|publisher=Human Rights Watch}}</ref> a symbol [[in ac iang]] pinc/glas golau.<ref>{{Cite book|title=Mental health and mental disorders: an encyclopedia of conditions, treatments, and well-being|others=Sperry, Len|year=2016|location=Santa Barbara, California|pages=1150|oclc=915943054}}</ref> Defnyddid nifer o [[Symbol rhywedd|symbolau rhywedd]] i gynrychioli pobl drawsryweddol, gan gynnwys [[⚥]] a [[⚧]].<ref>{{cite web|title=Symbols|url=http://www.glbtq.com/slideshows/symbols,7.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804080055/http://www.glbtq.com/slideshows/symbols,7.html|archive-date= 4 Awst 2008|publisher=[[glbtq.com]]}}</ref><ref>{{cite web|last=Petronzio|first=Matt|date= 13 Mehefin 2014|title=A Storied Glossary of Iconic LGBT Flags and Symbols|url=https://mashable.com/2014/06/13/lgbt-pride-symbols/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403014428/https://mashable.com/2014/06/13/lgbt-pride-symbols/|archive-date= 3 Ebrill 2019|access-date= 3 Ebrill 2019|work=Mashable}}</ref> ==Nodiadau== {{cyfeiriadau|group=nodyn}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{LHDT}} [[Categori:Trawsrywedd| ]] [[Categori:LHDT]] [[Categori:Rhywedd]] rn8jnga3dh7cdrzgqhcpyhpnfd5saus Pennant Melangell 0 37188 15668999 15040799 2026-10-22T08:17:33Z Craigysgafn 40536 15668999 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa | ynganiad = {{wikidata|property|P443}} | gwlad = {{banergwlad|Cymru}} | gwleidyddiaeth = Gwleidyddiaeth | aelod_y_DU = {{Swits Maldwyn i enw'r AS}} }} Pentref bychan yng [[Cymuned (Cymru)|nghymuned]] [[Llangynog, Powys|Llangynog]] ym [[Maldwyn]], [[Powys]], [[Cymru]], yw '''Pennant Melangell''', sydd 93.7 milltir (150.9&nbsp;km) o [[Caerdydd|Gaerdydd]] a 167.7 milltir (269.8&nbsp;km) o [[Llundain|Lundain]]. Gorwedd ym mhen uchaf Cwm Pennant tua 2.5 milltir i'r gorllewin o bentref [[Llangynog]]. Gorweddai yng [[cantref|nghantref]] [[Mochnant]] yn yr Oesoedd Canol. Mae [[afon Tanad]], sy'n rhedeg trwy'r cwm, yn tarddu yn uchel ar y bryniau i'r gorllewin o Bennant Melangell ar lethrau dwyreiniol [[Cyrniau Nod]]. Dylid darllen yr erthygl hwn ynghyd testun [[Santesau Celtaidd 388-680]] ==Eglwys Pennant Melangell== [[Delwedd:Pennant Melangell.jpg|250px|bawd|chwith|Eglwys Pennant Melangell]] [[Delwedd:PennantMelangell01LB.jpg|bawd|150px|Ffenest yr Eglwys]] Enwir y pentref ar ôl [[Sant]]es [[Melangell]] c.575-641,<ref name=":0">Tomos R, 1995, Melangell, Benywdod a Duw (cylchgrawn)</ref><ref name=":0" /> [[nawddsant]] y [[plwyf]]. Yn ôl traddodiad, roedd yn enedigol o [[Iwerddon]] ond fagwyd hi yng Ngwynedd yn ferch Eithni Wyddeles a Cyfwlch Addfwyn. Ffôdd i osgoi priodas oedd wedi ei threfnu iddi gan ei thad, a daeth i Bowys i fyw yng Nghwm Pennant. Un diwrnod, tua 604, daeth Brochwel (Brochfael), pennaeth Powys, ([[Brochwel Ysgithrog]] efallai) i'r dyffryn i hela. Ymlidiodd ei gŵn hela ysgyfarnog, a rhedodd at Felangell a llochesu dan ei gwisg. Gwnaeth hyn ddigon o argraff ar Brochwel nes peri iddo roi'r tir yn y cwm iddi, a elwir yn awr yn Bennant Melangell. Daeth Melangell yn [[abades|arweinydd]] Cymuned Cristnogol bychan yno.<ref>C. A. Ralegh Radford, 'Pennant Melangell: The Church and the Shrine', ''[[Archaeologia Cambrensis]]'', CVIII, 1959.</ref> [[Delwedd:Cell Melangell.jpg|bawd|chwith|Cell Melangell ar seiliau 10ed canrif]] Yn yr hen eglwys, a gysegrir i'r santes, gellir gweld creirfa Melangell, sydd wedi ei hail-adeiladu wedi iddi gael ei dinistrio adeg y [[Diwygiad Protestannaidd]] ac sy'n un o'r esiamplau gorau o'i fath ym Mhrydain ac yn unigryw yn ei chynllun. Ceir cerfluniau o sgwarnogod ar ysgrîn y [[Crog|Grog]]. Codwyd yr adeilad bresennol yn y [[12g]]. Ychwanegodd cell haner gron a elwir "Cell y Bedd" ar seiliau o'r 10fed canrif yn yr 20ed canrif. Credir fod Melangell wedi claddu yno. Amgylchynir yr eglwys gan [[llan]] fawr sy'n cynnwys coed [[ywen|yw]] hynafol, rhai ononynt yn fwy na 2000 oedsy'n awgrymu fod y safle yn gyn-Gristnogol.<ref name=":0" /> Roedd yr eglwys yn gyrchfan boblogaidd i [[pererindod|bererinion]] yn yr [[Cymru'r Oesoedd Canol|Oesoedd Canol]]. Gyda twf mewn diddordeb yn yr amgylfyd yn ail haner yr ugeinfed canrif daeth Melangell yn santes poblogaidd unwaith eto yng Nghymru fel nawdd santes bywyd gwyllt a'r amgylchfyd naturiol.<ref name=":0" /> Yn ddiweddar mae Cyngor Sir Powys wedi creu llwybr "Pererindod Melangell" yn arwain yno.<ref>T. D. Breverton, ''The Book of Welsh Saints'' (Cyhoediadau Glyn Dŵr, 2001)</ref> ==Gweler hefyd== *[[Rhestr trefi Cymru]] *[[Santesau Celtaidd 388-680]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== *[http://www.st-melangell.org.uk/Cymraeg/Eglwys/eglwys.htm Gwefan Eglwys y Santes Melangell, Pennant Melangell.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929042041/http://www.st-melangell.org.uk/Cymraeg/Eglwys/eglwys.htm |date=2007-09-29 }} {{Trefi Powys}} [[Categori:Eglwysi Powys]] [[Categori:Llangynog, Powys]] [[Categori:Pererindodau]] [[Categori:Pentrefi Powys]] [[Categori:Oes y Seintiau yng Nghymru]] ibytqjewn29dbnvc5zy4gwugelmcm3p Lewis Carroll 0 38966 15669005 15488784 2026-10-22T08:29:50Z Craigysgafn 40536 15669005 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= cenedl dinasyddiaeth | dateformat = dmy }} Awdur o [[Lloegr|Loegr]] oedd '''Charles Lutwidge Dodgson''' a adnabyddir hefyd fel '''"Lewis Carroll"''' ([[27 Ionawr]] [[1832]] - [[14 Ionawr]] [[1898]]); roedd hefyd yn [[mathemategydd|fathemategydd]], yn flaenor yn yr eglwys ac yn [[ffotograffiaeth|ffotograffydd]] cynnar.<ref>{{cite book | title=The big book of beastly mispronunciations: the complete opinionated guide for the careful speaker | first=Charles Harrington | last=Elster | authorlink=Charles Harrington Elster | publisher=Houghton Mifflin Harcourt | year=2006 | pages=158–159 | url=http://books.google.com/books?id=YtojrMr0Ft4C&pg=PA158 }}</ref><ref>{{cite journal | title=The Unpronounceables: Difficult Literary Names 1500–1940 | last=Emerson | first=R. H. | journal=English Language Notes | year=1996 | volume=34 | number=2 | pages=63–74 | issn=0013-8282 | url=http://direct.bl.uk/bld/PlaceOrder.do?UIN=018450859&ETOC=RN&from=searchengine }}</ref> Ei lyfr enwocaf yw ''[[Alice's Adventures in Wonderland]]'' a'r dilyniant ''[[Through the Looking-Glass]]'', sy'n cynnwys y cerddi enwog ''Jabberwocky'' a ''The Hunting of the Snark'', ill dau'n enghreifftiau o'r ''[[genre]]'' 'nonsens llenyddol'. Mae ei ymdriniaeth o eiriau a chwarae gyda geiriau'n wahanol iawn i'w gyfoedion, fel mae ei ddefnydd o [[rhesymeg|resymeg]] a [[ffantasi]] hefyd.<ref>{{cite web |url=http://lewiscarrollsociety.org.uk/pages/eventspeopleplaces/societies.html |title=Lewis Carroll Societies |publisher=Lewiscarrollsociety.org.uk |date= |accessdate=12 Medi 2013 |archive-date=29 Mawrth 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329191009/http://lewiscarrollsociety.org.uk/pages/eventspeopleplaces/societies.html |url-status=dead }}</ref> ==Magwraeth== Ganwyd Dodgson ym mhentref bychan [[Daresbury]] ger trefi [[Warrington]] a [[Runcorn]] yn [[Swydd Gaer]], Lloegr,<ref>{{cite web|url=http://g.co/maps/cp7d5|title=Google map of Daresbury, UK|accessdate=22 Hydref 2011|archive-date=2022-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326161849/https://www.google.com/maps?q=Daresbury+UK&hl=en&ll=53.341123,-2.632599&spn=0.233678,0.410614&sll=53.341123,-2.632599&sspn=0.233678,0.410614&vpsrc=6&hnear=Daresbury,+Warrington,+Halton,+United+Kingdom&t=m&z=11|url-status=dead}}</ref> y bachgen hynaf gyda dwy ferch yn hȳn nag ef. Cafodd ei rieni 8 plentyn ar ei ôl. Pan oedd yn un-ar-ddeg oed dyrchafwyd ei dad, a oedd yn [[rheithor]] a symudodd y teulu i reithordy yn [[Croft-on-Tees]] yng ngogledd [[Swydd Efrog]]. Bu'n gartref iddynt am y 25 mlynedd nesaf. == Llandudno == Arferai [[Alice Liddell]], y ferch ifanc a ysbrydolodd gymeriad "Alice", dreulio ei gwyliau gyda'r teulu ym Mhenmorfa (''West Shore''), [[Llandudno]]. Ceir cofeb i "Alice" a Lewis Carroll ym Mhenmorfa ond anghywir yw'r honiad mai yno y cyfansoddodd ei lyfrau plant enwog - yn wir, ni cheir tystiolaeth iddo ymweld â'r teulu Liddel ar eu gwyliau yn y dref.<ref>[[Ivor Wynne Jones]], ''Llandudno, Queen of Welsh Resorts'' (ail arg., 2002), tt. 106-108.</ref> Ceir sawl cyfieithiad o waith Dodgson, gan gynnwys ''Anturiaethau Alys yng Ngwlad Hud''. Dyma esiampl: :''“Y ffordd acw,” ebe’r Gath gan chwifio’i phawen dde, “mae ’na Hetiwr yn byw; a’r ffordd acw,” gan chwifio’r llall, “mae ’na :Sgwarnog Fawrth yn byw. Ewch i ymweld â’r naill neu’r llall: mae’r ddau yn wallgof.” :''“Ond does arna’ i ddim eisiau mynd i blith pobol wallgof,” ebe Alys.'' :''“O, fedrwch chi ddim peidio,” meddai’r Gath, “rydyn ni i gyd yn wallgof yma. Rydw i’n wallgof. Rydych chi’n wallgof.”''<ref>[http://www.lewiscarroll.org/tag/wales/ www.lewiscarroll.org;] ''New Edition of Anturiaethau Alys yng Ngwlad Hud''; gwefan Lewis Carroll Society of North America; The official web site of the LCSNA; adalwyd Ionawr 2016</ref> == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} {{Alys}} {{Rheoli awdurdod}} {{eginyn Saeson}} {{DEFAULTSORT:Carroll, Lewis}} [[Categori:Lewis Carroll| ]] [[Categori:Genedigaethau 1832]] [[Categori:Marwolaethau 1898]] [[Categori:Anglicaniaid o Loegr]] [[Categori:Awduron llyfrau am fathemateg]] [[Categori:Cyn-fyfyrwyr Eglwys Crist, Rhydychen]] [[Categori:Ffotograffwyr y 19eg ganrif o Loegr]] [[Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr]] [[Categori:Llenorion plant Saesneg o Loegr]] [[Categori:Llenorion yn ymwneud â chathod]] [[Categori:Mathemategwyr y 19eg ganrif o Loegr]] [[Categori:Pobl a aned yn Swydd Gaer]] [[Categori:Pobl fu farw yn Surrey]] [[Categori:Pobl fu farw o niwmonia]] 1doqxnnem0eq3v86cdimhfb6t1isp6h Gwleidyddiaeth Cymru 0 41695 15668738 15655543 2026-10-21T14:12:29Z Ziv 81521 ([[c:GR|GR]]) [[File:Peterlaw.jpg]] → [[File:Peter Law (2003 cropped).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless one word name 15668738 wikitext text/x-wiki {{Gwleidyddiaeth Cymru}} Mae '''gwleidyddiaeth Cymru''' yn cynnwys llywodraeth cenedlaethol datganoledig sef [[Senedd Cymru]] ac mae'r wlad hefyd yn cael ei llywodraethu gan [[Senedd y Deyrnas Unedig]]. Rheolir [[llywodraeth leol yng Nghymru]] gan awdurod unedol. == Trosolwg == Mae Cymru yn wlad sydd yn rhan o'r [[Y Deyrnas Unedig|Deyrnas Unedig (DU)]].<ref>{{Cite web|title=A Beginners Guide to UK Geography (2021) v1.0|url=https://geoportal.statistics.gov.uk/documents/a-beginners-guide-to-uk-geography-2021-v1-0-1/explore|website=geoportal.statistics.gov.uk|access-date=2023-08-31|language=en-us}}</ref> Mae'r DU yn frenhiniaeth seneddol ddemocrataidd.<ref>{{Cite journal|title=Democratic Parliamentary Monarchies|url=https://muse.jhu.edu/pub/1/article/542440|journal=Journal of Democracy|date=2014|issn=1086-3214|pages=35–51|volume=25|issue=2|doi=10.1353/jod.2014.0032|first=Alfred|last=Stepan|first2=Juan J.|last2=Linz|first3=Juli F.|last3=Minoves}}</ref> Llywodraethir Cymru gan system Model Cadw Pwerau, lle restrir holl faterion dan reloaeth [[Senedd y Deyrnas Unedig|Senedd y DU]], gyda'r gweddill o dan reolaeth [[Senedd Cymru]].<ref>{{Cite web|title=Pwerau|url=https://senedd.cymru/sut-rydym-yn-gweithio/ein-rol/pwerau/|website=senedd.cymru|access-date=2023-08-31|language=cy-GB}}</ref> Mae Cymru yn ethol 40 aelod i Senedd y DU.<ref>{{Cite web|title=Canlyniadau yr Etholiad Cyffredinol 2019 - BBC Cymru Fyw|url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/etholiad/2019/canlyniadau|website=www.bbc.co.uk|access-date=2023-08-31|language=cy}}</ref> Mae Swyddfa [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]] yn cefnogi Ysgrifennydd Cymru ac Is-Ysgrifenyddion Gwladol Seneddol gan gynrychioli Llywodraeth y DU yng Nghymru ac yn cynrychioli Cymru yn Llywodraeth y DU.<ref>{{Cite web|title=Amdanom ni|url=https://www.gov.uk/government/organisations/office-of-the-secretary-of-state-for-wales/about.cy|website=GOV.UK|access-date=2023-08-31|language=en}}</ref> Rheolir [[llywodraeth leol yng Nghymru]] gan 22 o awdurdodau unedol.<ref>{{Cite web|title=Llywodraeth Cymru {{!}} Awdurdodau Unedol|url=http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?skip=1&lang=cy|website=web.archive.org|date=2014-06-01|access-date=2023-08-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601021134/http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?skip=1&lang=cy|url-status=bot: unknown}}</ref> ==Senedd Cymru== {{prif|Senedd Cymru}}Mae Senedd Cymru yn gorff etholedig sy'n cynrychioli Cymru a’i phobl ac yn deddfu ar gyfer Cymru ac yn dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif.<ref>{{Cite web|title=Senedd Cymru {{!}} Welsh Parliament|url=https://senedd.cymru/|website=senedd.cymru|access-date=2023-08-31|language=cy-GB}}</ref> Cafodd y Senedd ei sefydlu yn 1997 ar ôl [[Refferendwm datganoli i Gymru, 1997|refferendwm datganoli i Gymru]]. Hyd at 2020, cydnabyddwyd fel Cynulliad Cenedlaethol Cymru, cyn y newid enw i Senedd Cymru. Mae gan y Senedd 60 o aelodau, ond mae cynlluliau i gynyddu hyn i 96. Ar hyn o bryd mae 30 aelod [[Llafur Cymru]], 16 aelod [[Ceidwadwyr Cymreig]], 12 aelod [[Plaid Cymru]], 1 o’r [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru]] ac 1 annibynnol. Bydd [[etholiad nesaf Senedd Cymru]] ar Fai 7, 2026.<ref>{{Cite web|title=Beth yw rôl y Senedd?|url=https://golwg.360.cymru/cipolwg/beth-senedd|website=Golwg360|date=2023-07-21|access-date=2023-08-31|language=cy}}</ref> ==Rhestr o wleidyddion Cymreig== {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { { ?item wdt:P39 ?pos . ?pos wdt:P1001* wd:Q25 } . } |wdq=. |sort=569 |section=31 |columns=number:#,P18,label,disgrifiad,P569,P570,P39 }} == bod dynol == {| class='wikitable sortable' ! # ! delwedd ! label ! disgrifiad ! dyddiad geni ! dyddiad marw ! swydd |- | style='text-align:right'| 1 | [[Delwedd:Kirsty Williams AM (28092338171).jpg|center|128px]] | [[Kirsty Williams]] | | data-sort-value="1971" | 1971-03-19 | | ''[[:d:Q25273109|Arweinydd y Rhyddfrydwyr Cymreig]]''<br/>''[[:d:Q23196598|Minister for Education and Skills]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33109037|Cabinet Secretary for Education]]''<br/>''[[:d:Q60370401|Y Gweinidog Addysg]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | [[Delwedd:Huw Lewis (cropped).jpg|center|128px]] | [[Huw Lewis]] | | data-sort-value="1964" | 1964-01-17 | | ''[[:d:Q23196598|Minister for Education and Skills]]''<br/>''[[:d:Q25713806|Minister for Communities and Tackling Poverty]]''<br/>''[[:d:Q25991475|Deputy Minister for Regeneration]]''<br/>''[[:d:Q113396547|Deputy Minister for Children]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | [[Delwedd:Jane Hutt official portrait (cropped).JPG|center|128px]] | [[Jane Hutt]] | | data-sort-value="1949" | 1949-12-15 | | ''[[:d:Q23196598|Minister for Education and Skills]]''<br/>''[[:d:Q33106254|Minister for Health & Social Care]]''<br/>''[[:d:Q6865829|Minister for Finance]]''<br/>''[[:d:Q32947164|Minister for Budget and Business Management]]''<br/>''[[:d:Q32947381|Secretary for Health & Social Services]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347501|Leader of the House and Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q32947327|Minister for Children, Education, Lifelong Learning and Skills]]''<br/>''[[:d:Q33108982|Minister for Business and Budget]]''<br/>''[[:d:Q60370495|Y Dirprwy Weinidog a’r Prif Chwip]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583662|Minister for Social Justice]]''<br/>''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | [[Delwedd:Leighton Andrews (cropped).jpg|center|128px]] | [[Leighton Andrews]] | | data-sort-value="1957" | 1957-08-11 | | ''[[:d:Q23196598|Minister for Education and Skills]]''<br/>''[[:d:Q25713804|Minister for Public Services]]''<br/>''[[:d:Q25991475|Deputy Minister for Regeneration]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33108961|Minister for Children, Education and Lifelong Learning]]'' |- | style='text-align:right'| 5 | [[Delwedd:Peter Law (2003 cropped).jpg|center|128px]] | [[Peter Law]] | | data-sort-value="1948" | 1948-04-01 | data-sort-value="2006" | 2006-04-25 | ''[[:d:Q23304121|Y Gweinidog dros Lywodraeth Lleol ac Adfywio]]''<br/>''[[:d:Q33106058|Secretary for Local Government and Regeneration]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | [[Delwedd:Ieuan Wyn Jones 2011.jpg|center|128px]] | [[Ieuan Wyn Jones]] | | data-sort-value="1949" | 1949-05-22 | | [[Dirprwy Brif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q23602586|Minister for Business, Enterprise, Technology and Science]]''<br/>''[[:d:Q25713850|Arweinydd Plaid Cymru]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q6865999|Y Gweinidog dros yr Economi a Chludiant]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | [[Delwedd:Edwina Hart.jpg|center|128px]] | [[Edwina Hart]] | | data-sort-value="1957" | 1957-04-26 | | ''[[:d:Q23602586|Minister for Business, Enterprise, Technology and Science]]''<br/>''[[:d:Q6865862|Gweinidog dros Iechyd a'r Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q6865829|Minister for Finance]]''<br/>''[[:d:Q32947469|Secretary for Finance]]''<br/>''[[:d:Q33106302|Y Gweinidog dros Gyllid a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33108635|Minister for Social Justice and Regeneration]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | [[Delwedd:Mark-isherwood.jpg|center|128px]] | [[Mark Isherwood]] | | data-sort-value="1959" | 1959-01-21 | | ''[[:d:Q25341917|Shadow Minister for Social Justice, Equality and Housing]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | [[Delwedd:Alun Ffred Jones.jpg|center|128px]] | [[Alun Ffred Jones]] | | data-sort-value="1949" | 1949-10-29 | | ''[[:d:Q25713775|Minister for Heritage]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | [[Delwedd:Rhodri Glyn Thomas (5804285537) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Rhodri Glyn Thomas]] | | data-sort-value="1953" | 1953-04-11 | | ''[[:d:Q25713775|Minister for Heritage]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 11 | [[Delwedd:Jocelyn Davies 2011.jpg|center|128px]] | [[Jocelyn Davies]] | | data-sort-value="1959" | 1959-06-18 | | ''[[:d:Q25991475|Deputy Minister for Regeneration]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | [[Delwedd:Vera Baird.png|center|128px]] | ''[[:d:Q337563|Vera Baird]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-02-13 | | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q24993984|Northumbria Police and Crime Commissioner]]''<br/>''[[:d:Q30716417|Victims' Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 13 | [[Delwedd:Baroness Newlove.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1601858|Helen Newlove, Baroness Newlove]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-12-28 | data-sort-value="2025" | 2025-11-11 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q30716417|Victims' Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[Delwedd:Dame Louise Casey.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6688670|Louise Casey]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-03-29 | | ''[[:d:Q30716417|Victims' Commissioner]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | [[Delwedd:Court Reform Meeting (55139849798).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q138606417|Claire Waxman]]'' | | | | ''[[:d:Q30716417|Victims' Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | [[Delwedd:Official portrait of Lord German crop 2, 2022.jpg|center|128px]] | [[Mike German]] | | data-sort-value="1945" | 1945-05-08 | | [[Dirprwy Brif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q25273109|Arweinydd y Rhyddfrydwyr Cymreig]]''<br/>''[[:d:Q32859667|Y Gweinidog dros Datblygiad Economaidd]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | [[Delwedd:Sue Essex (cropped).jpg|center|128px]] | [[Sue Essex]] | | data-sort-value="1945" | 1945-08-29 | | ''[[:d:Q33106302|Y Gweinidog dros Gyllid a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q32859668|Y Gweinidog dros Gludiant a Chynllunio]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | [[Delwedd:Andrew Davies (cropped).jpg|center|128px]] | [[Andrew Davies (gwleidydd)]] | | data-sort-value="1952" | 1952-05-05 | | ''[[:d:Q33108890|Minister for Finance and Public Service Delivery]]''<br/>''[[:d:Q32947397|Minister for Social Justice and Public Service Delivery]]''<br/>''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q32947092|Minister for Assembly Business]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33108626|Minister for Economic Development and Transport]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | [[Delwedd:Karen Sinclair (53964457992).jpg|center|128px]] | [[Karen Sinclair]] | | data-sort-value="1952" | 1952-11-20 | | ''[[:d:Q32947092|Minister for Assembly Business]]''<br/>''[[:d:Q1307072|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 20 | [[Delwedd:Carl Sargeant.jpg|center|128px]] | [[Carl Sargeant]] | | data-sort-value="1968" | 1968-07-27 | data-sort-value="2017" | 2017-11-07 | ''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q32947310|Y Gweinidog dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q32947396|Minister for Local Government and Communities]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33109040|Cabinet Secretary for Communities and Children]]'' |- | style='text-align:right'| 21 | [[Delwedd:Janice Gregory.jpg|center|128px]] | [[Janice Gregory]] | | data-sort-value="1955" | 1955-01-10 | | ''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 22 | [[Delwedd:Official photograph of Dawn Bowden MS Minister for Children and Social Care (portrait) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Dawn Bowden]] | | data-sort-value="1960" | 1960-02-14 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q107583881|Deputy Minister for Arts, Sport and Tourism]]'' |- | style='text-align:right'| 23 | [[Delwedd:Jane Davidson.jpg|center|128px]] | [[Jane Davidson]] | | data-sort-value="1957" | 1957-03-19 | | ''[[:d:Q32947174|Minister for Sustainability and Rural Development]]''<br/>''[[:d:Q32947316|Minister for Environment, Sustainability and Housing]]''<br/>''[[:d:Q33106246|Gweinidog Addysg]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | [[Delwedd:Julie James - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[Julie James]] | | data-sort-value="1957" | 1957-02-25 | | ''[[:d:Q32947189|Minister for Skills and Science]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347501|Leader of the House and Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q60370277|Y Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583514|Minister for Climate Change]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | [[Delwedd:Lesley Griffiths (cropped official portrait).JPG|center|128px]] | [[Lesley Griffiths]] | | data-sort-value="1960" | 1960-08-01 | | ''[[:d:Q6865862|Gweinidog dros Iechyd a'r Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33109051|Cabinet Secretary for Environment and Rural Affairs]]''<br/>''[[:d:Q45347344|Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig]]''<br/>''[[:d:Q60370447|Gweinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107063175|Minister for North Wales]]''<br/>''[[:d:Q107583356|Trefnydd]]''<br/>''[[:d:Q32947300|Deputy Minister for Science, Innovation and Skills]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | [[Delwedd:BrianGibbons2006.JPG|center|128px]] | [[Brian Gibbons]] | | data-sort-value="1950" | 1950-08-25 | | ''[[:d:Q6865862|Gweinidog dros Iechyd a'r Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q6865999|Y Gweinidog dros yr Economi a Chludiant]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q32947310|Y Gweinidog dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Llywodraeth Leol]]'' |- | style='text-align:right'| 27 | [[Delwedd:Alun Pugh.jpg|center|128px]] | [[Alun Pugh]] | | data-sort-value="1955" | 1955-06-09 | | ''[[:d:Q32947313|Minister for Culture, Welsh Language and Sport]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Randerson crop 2, 2023.jpg|center|128px]] | [[Jenny Randerson]] | | data-sort-value="1948" | 1948-05-26 | data-sort-value="2025" | 2025-01-04 | [[Swyddfa Cymru|Swyddfa Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q708492|cynghorydd]]''<br/>''[[:d:Q32947378|Minister of Culture]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>[[Dirprwy Brif Weinidog Cymru]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[Delwedd:Ken Skates MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Ken Skates]] | | data-sort-value="1976" | 1976-04-02 | | ''[[:d:Q32947387|Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347415|Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth]]''<br/>''[[:d:Q60370166|Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107063175|Minister for North Wales]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Jones of Penybont crop 2, 2025.jpg|center|128px]] | [[Carwyn Jones]] | | data-sort-value="1967" | 1967-03-21 | | [[Prif Weinidog Cymru]]<br/>[[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>''[[:d:Q23766510|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q32947389|Minister for Agriculture and Rural Development]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33108632|Minister for Environment, Planning and Countryside]]''<br/>''[[:d:Q33108882|y Gweinidog dros Addysg, Diwylliant a'r Gymraeg]]'' |- | style='text-align:right'| 31 | [[Delwedd:Vaughan Gething (cropped official portrait).jpg|center|128px]] | [[Vaughan Gething]] | | data-sort-value="1974" | 1974-03-15 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q32947395|Cabinet Secretary for Health, Well-being & Sport]]''<br/>''[[:d:Q45346940|Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q60368713|Y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583548|Minister for Economy]]''<br/>[[Prif Weinidog Cymru]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Delwedd:Rebecca Evans AM (27555062324) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Rebecca Evans (gwleidydd)|Rebecca Evans]] | | data-sort-value="1976" | 1976-08-02 | | ''[[:d:Q32947404|Minister for Social Services & Public Health]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347773|Y Gweinidog Tai ac Adfywio]]''<br/>''[[:d:Q60368676|Y Gweinidog Cyllid a’r Trefnydd]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33106302|Y Gweinidog dros Gyllid a Llywodraeth Leol]]'' |- | style='text-align:right'| 33 | [[Delwedd:Elin Jones official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Elin Jones]] | | data-sort-value="1966" | 1966-09-01 | | [[Llywydd Senedd Cymru]]<br/>''[[:d:Q708492|cynghorydd]]''<br/>[[maer]]<br/>''[[:d:Q32947412|Cabinet Secretary for Rural Affairs]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | [[Delwedd:John Griffiths.jpg|center|128px]] | [[John Griffiths]] | | data-sort-value="1956" | 1956-12-19 | | [[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q32947432|Minister for Environment & Sustainable Development]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 35 | [[Delwedd:Christinegwyther.jpg|center|128px]] | [[Christine Gwyther]] | | data-sort-value="1959" | 1959 | | ''[[:d:Q33105879|Secretary for Agriculture and the Rural Economy]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 36 | [[Delwedd:Cropped image of Rhodri Morgan at The Celebration of the Mace 5840623762 b47ba98d73 o.jpg|center|128px]] | [[Rhodri Morgan]] | | data-sort-value="1939" | 1939-09-29 | data-sort-value="2017" | 2017-05-17 | [[Prif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q23766510|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q33105970|Yr Ysgrifennydd dros Ddatblygiad Economaidd a Materion Ewropeaidd]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 37 | [[Delwedd:Rosemary Butler - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[Rosemary Butler]] | | data-sort-value="1943" | 1943-01-21 | | ''[[:d:Q33106014|Ysgrifennydd dros Addysg]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 38 | [[Delwedd:Tom Middlehurst, 1999.jpg|center|128px]] | [[Tom Middlehurst]] | | data-sort-value="1936" | 1936-06-25 | | ''[[:d:Q33106025|Ysgrifennydd Addysg a Hyfforddiant (Ol-16)]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 39 | [[Delwedd:Mark Drakeford (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mark Drakeford]] | | data-sort-value="1954" | 1954-09-19 | | ''[[:d:Q6865862|Gweinidog dros Iechyd a'r Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33109044|Cabinet Secretary for Finance and Local Government]]''<br/>''[[:d:Q44914284|Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid]]''<br/>[[Prif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q23766510|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 40 | [[Delwedd:AlunMichael crop.jpg|center|128px]] | [[Alun Michael]] | | data-sort-value="1943" | 1943-08-22 | | [[Prif Weinidog Cymru]]<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q7883053|Is-Ysgrifennydd Gwladol dros y Swyddfa Cartref]]''<br/>''[[:d:Q23766510|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q24993989|Comisiynydd Heddlu a Throsedd De Cymru]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 41 | [[Delwedd:Gwenda Thomas.jpg|center|128px]] | [[Gwenda Thomas]] | | data-sort-value="1942" | 1942-01-22 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 42 | [[Delwedd:Official portrait of Rt Hon Alun Cairns MP crop 2.jpg|center|128px]] | [[Alun Cairns]] | | data-sort-value="1970" | 1970-07-30 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q62681208|Parliamentary Under-Secretary of State for Wales]]''<br/>''[[:d:Q3259412|Arglwydd Gomisiynydd Trysorlys EM]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | [[Delwedd:Official portrait of David T. C. Davies crop 2.jpg|center|128px]] | [[David T. C. Davies|David Davies]] | | data-sort-value="1970" | 1970-07-27 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q62681208|Parliamentary Under-Secretary of State for Wales]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]''<br/>''[[:d:Q3259412|Arglwydd Gomisiynydd Trysorlys EM]]'' |- | style='text-align:right'| 44 | [[Delwedd:Glyn Davies (Welsh Politician) profile photo.jpg|center|128px]] | [[Glyn Davies]] | | data-sort-value="1944" | 1944-02-16 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 45 | [[Delwedd:Pierhead re-opening ail-agoriad y Pierhead 2010 (4406338094).jpg|center|128px]] | [[Dafydd Wigley]] | | data-sort-value="1943" | 1943-04-01 | | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q25713850|Arweinydd Plaid Cymru]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Elis-Thomas crop 2.jpg|center|128px]] | [[Dafydd Elis-Thomas]] | | data-sort-value="1946" | 1946-10-18 | data-sort-value="2025" | 2025-02-07 | [[Llywydd Senedd Cymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q45347662|Y Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon]]''<br/>''[[:d:Q60370070|Y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth]]''<br/>[[Is-ganghellor|Canghellor (addysg)]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Delwedd:Rondavies1998.jpg|center|128px]] | [[Ron Davies]] | | data-sort-value="1946" | 1946-08-06 | | [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q16323054|Ysgrifennydd Gwladol Cysgodol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 48 | [[Delwedd:Official portrait of Mr David Jones crop 2.jpg|center|128px]] | [[David Jones (gwleidydd Cymreig)|David Jones]] | | data-sort-value="1952" | 1952-03-22 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q105162416|Minister of State for Exiting the European Union]]'' |- | style='text-align:right'| 49 | [[Delwedd:Cynog Dafis yn annerch y dorf Climate Strike, Aberystwyth (cropped).jpg|center|128px]] | [[Cynog Dafis]] | | data-sort-value="1938" | 1938-04-01 | | ''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 50 | [[Delwedd:Halford, Alison (53965497383).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4727085|Alison Halford]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-05-08 | data-sort-value="2025" | 2025-02-22 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 51 | [[Delwedd:Ann Jones.jpg|center|128px]] | [[Ann Jones]] | | data-sort-value="1953" | 1953-11-04 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 52 | [[Delwedd:Brian Hancock.png|center|128px]] | [[Brian Hancock]] | | data-sort-value="1950" | 1950-08-08 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 53 | [[Delwedd:Christine Chapman.jpg|center|128px]] | [[Christine Chapman]] | | data-sort-value="1956" | 1956-04-07 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 54 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Humphreys crop 2, 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5111059|Christine Humphreys]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-05-26 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 55 | [[Delwedd:Dai Lloyd AM (28170816265) (cropped).jpg|center|128px]] | [[David Lloyd (gwleidydd)|David Lloyd]] | | data-sort-value="1956" | 1956-12-02 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 56 | [[Delwedd:David Melding AM.jpg|center|128px]] | [[David Melding]] | | data-sort-value="1962" | 1962-08-28 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 57 | [[Delwedd:Delyth Evans.png|center|128px]] | [[Delyth Evans]] | | data-sort-value="1958" | 1958-03-17 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 58 | [[Delwedd:Eleanor Burnham (53965850310) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eleanor Burnham]] | | | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 59 | [[Delwedd:Gareth Jones (53964509022) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Gareth Jones (gwleidydd)|Gareth Jones]] | | data-sort-value="1939" | 1939-05-14 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 60 | [[Delwedd:Brynle Williams.jpg|center|128px]] | [[Brynle Williams]] | | data-sort-value="1949" | 1949-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-04-01 | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 61 | [[Delwedd:Mohammad Asghar.jpg|center|128px]] | [[Mohammad Asghar]] | | data-sort-value="1945" | 1945-09-30 | data-sort-value="2020" | 2020-06-16 | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 62 | [[Delwedd:Alun Davies.jpg|center|128px]] | [[Alun Davies]] | | data-sort-value="1964" | 1964-02-12 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q44911832|Ysgrufennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Gwasanaethau Cyhoeddus]]''<br/>''[[:d:Q45347919|Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 63 | [[Delwedd:Andrew RT Davies official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Andrew R. T. Davies]] | | data-sort-value="1968" | 1968 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q60787127|Arweinydd yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 64 | [[Delwedd:Angela Burns.jpg|center|128px]] | [[Angela Burns]] | | data-sort-value="1957" | 1957-09 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 65 | [[Delwedd:Bethan Jenkins 2011.jpg|center|128px]] | [[Bethan Sayed|Bethan Jenkins]] | | data-sort-value="1981" | 1981-12-09 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 66 | [[Delwedd:Chris-franks.jpg|center|128px]] | [[Chris Franks]] | | data-sort-value="1951" | 1951-08-02 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 67 | [[Delwedd:Darren Millar MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Darren Millar]] | | data-sort-value="1976" | 1976-07-27 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 68 | [[Delwedd:Irene James.jpg|center|128px]] | [[Irene James]] | | data-sort-value="1952" | 1952 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 69 | [[Delwedd:Janet Ryder.jpg|center|128px]] | [[Janet Ryder]] | | data-sort-value="1955" | 1955-06-21 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 70 | [[Delwedd:Jeffrey Cuthbert.jpg|center|128px]] | [[Jeffrey Cuthbert]] | | data-sort-value="1948" | 1948-06-04 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q24993973|Gwent Police and Crime Commissioner]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 71 | [[Delwedd:Joyce Watson.jpg|center|128px]] | [[Joyce Watson]] | | data-sort-value="1955" | 1955 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 72 | [[Delwedd:Lynne Neagle official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Lynne Neagle]] | | data-sort-value="1968" | 1968-01-18 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583952|Deputy Minister for Mental Health and Wellbeing]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 73 | [[Delwedd:Mick Bates (53965644683) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mick Bates]] | | data-sort-value="1947" | 1947-09-24 | data-sort-value="2022" | 2022-08-29 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 74 | [[Delwedd:Cabinet portrait of Nerys Evans, 2026 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Nerys Evans]] | | data-sort-value="1980" | 1980 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 75 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Bourne of Aberystwyth crop 2, 2022.jpg|center|128px]] | [[Nick Bourne]] | | data-sort-value="1952" | 1952-01-01 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q62681208|Parliamentary Under-Secretary of State for Wales]]''<br/>''[[:d:Q108601623|Parliamentary Under-Secretary of State for Faith]]''<br/>''[[:d:Q105274642|Parliamentary Under-Secretary of State for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q108601628|Parliamentary Under-Secretary of State for Energy and Climate Change]]''<br/>''[[:d:Q60787127|Arweinydd yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q108601631|Leader of the Welsh Conservative Party]]''<br/>''[[:d:Q108558782|Minister for Climate Change]]''<br/>''[[:d:Q5212367|Arglwydd preswyl]]'' |- | style='text-align:right'| 76 | [[Delwedd:Nick Ramsay 2011.jpg|center|128px]] | [[Nick Ramsay]] | | data-sort-value="1975" | 1975-06-10 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 77 | [[Delwedd:Paul Davies MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Paul Davies]] | | data-sort-value="1969" | 1969 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | [[Delwedd:Peter Black 2011.jpg|center|128px]] | [[Peter Black (gwleidydd Seisnig)]] | | data-sort-value="1960" | 1960-01-30<br/>1960-01-08 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 79 | [[Delwedd:Sandy Mewies.jpg|center|128px]] | [[Sandy Mewies]] | | data-sort-value="1950" | 1950-02-19 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 80 | [[Delwedd:Trish Law AM 2007.jpg|center|128px]] | [[Trish Law]] | | data-sort-value="1954" | 1954-03-17 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 81 | [[Delwedd:Val Lloyd.jpg|center|128px]] | [[Valerie Lloyd]] | | data-sort-value="1943" | 1943-11-16 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 82 | [[Delwedd:Veronica German 2010.jpg|center|128px]] | [[Veronica German]] | | data-sort-value="1957" | 1957-02-12 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | [[Delwedd:William Graham - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[William Graham]] | | data-sort-value="1949" | 1949-11-18 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 84 | [[Delwedd:Helen Mary Jones AM.jpg|center|128px]] | [[Helen Mary Jones]] | | data-sort-value="1960" | 1960-06-29 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | [[Delwedd:Jonathan-Morgan.jpg|center|128px]] | [[Jonathan Morgan]] | | data-sort-value="1974" | 1974-11-12 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 86 | [[Delwedd:Lorraine Barrett AM.jpg|center|128px]] | [[Lorraine Barrett]] | | data-sort-value="1950" | 1950-03-18 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 87 | [[Delwedd:Leanne Wood AM (27555056394).jpg|center|128px]] | [[Leanne Wood]] | | data-sort-value="1971" | 1971-12-13 | | ''[[:d:Q25713850|Arweinydd Plaid Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 88 | [[Delwedd:Simon Thomas (politician).jpg|center|128px]] | [[Simon Thomas (gwleidydd)|Simon Thomas]] | | data-sort-value="1963" | 1963-12-28 | | ''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 89 | [[Delwedd:Official portrait of Antoinette Sandbach crop 2.jpg|center|128px]] | [[Antoinette Sandbach]] | | data-sort-value="1969" | 1969-02-15 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 90 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Davies of Gower crop 2, 2025.jpg|center|128px]] | [[Byron Davies]] | | data-sort-value="1952" | 1952-09-04 | | ''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q25358150|Parliamentary Under-Secretary of State for Transport]]''<br/>''[[:d:Q5212367|Arglwydd preswyl]]'' |- | style='text-align:right'| 91 | [[Delwedd:Eluned Parrott (6324905297).jpg|center|128px]] | [[Eluned Parrott]] | | data-sort-value="1974" | 1974 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 92 | [[Delwedd:Janet Finch-Saunders.jpg|center|128px]] | [[Janet Finch-Saunders]] | | data-sort-value="1950" | 1950-05-20 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 93 | [[Delwedd:Julie Morgan.jpg|center|128px]] | [[Julie Morgan]] | | data-sort-value="1944" | 1944-11-02 | | ''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q60368747|Y Dirprwy Weinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583810|Deputy Minister for Social Services]]'' |- | style='text-align:right'| 94 | [[Delwedd:Keith Davies - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[Keith Davies]] | | | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 95 | [[Delwedd:Lindsay Whittle MS AS (54876759279) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Lindsay Whittle]] | | data-sort-value="1953" | 1953-03-24 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 96 | [[Delwedd:Llyr Gruffydd official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Llyr Gruffydd|Llyr Huws Gruffydd]] | | data-sort-value="1970" | 1970-09-25 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 97 | [[Delwedd:Mick Antoniw official portrait (cropped).JPG|center|128px]] | [[Mick Antoniw]] | | data-sort-value="1954" | 1954-09-01 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>[[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 98 | [[Delwedd:Mike Hedges MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Mike Hedges]] | | data-sort-value="1956" | 1956-07-08 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 99 | [[Delwedd:Geraint Davies (Rhondda).jpg|center|128px]] | [[Geraint Davies (gwleidydd Plaid Cymru)|Geraint Davies]] | | data-sort-value="1948" | 1948-12-01 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 100 | [[Delwedd:JanetDavies.jpg|center|128px]] | [[Janet Davies]] | | data-sort-value="1938" | 1938-05-29 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 101 | [[Delwedd:John Marek.jpg|center|128px]] | [[John Marek]] | | data-sort-value="1940" | 1940-12-24 | | [[Llywydd Senedd Cymru]]<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 102 | [[Delwedd:Owen John Thomas.jpg|center|128px]] | [[Owen John Thomas]] | | data-sort-value="1939" | 1939-10-03 | data-sort-value="2024" | 2024-05-14 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 103 | | [[Pauline Jarman]] | | data-sort-value="1945" | 1945-12-15 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 104 | [[Delwedd:Psr99.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7176650|Peter Rogers]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-01-02 | data-sort-value="2025" | 2025-01-06 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>[[Uchel Siryf Gwynedd]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Delwedd:Phil Williams.png|center|128px]] | [[Phil Williams]] | | data-sort-value="1939" | 1939-01-11 | data-sort-value="2003" | 2003-06-10 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 106 | [[Delwedd:Richard Edwards, former Labour AM.jpg|center|128px]] | [[Richard Edwards]] | | data-sort-value="1956" | 1956-08-25 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 107 | [[Delwedd:Rodrogers1999.jpg|center|128px]] | [[Rod Richards]] | | data-sort-value="1947" | 1947-03-12 | data-sort-value="2019" | 2019-07-13 | ''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q108601631|Leader of the Welsh Conservative Party]]''<br/>''[[:d:Q62681208|Parliamentary Under-Secretary of State for Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 108 | [[Delwedd:Val Feld.png|center|128px]] | [[Val Feld]] | | data-sort-value="1947" | 1947-10-29 | data-sort-value="2001" | 2001-07-17 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 109 | [[Delwedd:Catherine Thomas.jpg|center|128px]] | [[Catherine Thomas]] | | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 110 | [[Delwedd:Deniseidrisjones.jpg|center|128px]] | [[Denise Idris Jones]] | | data-sort-value="1950" | 1950-12-07 | data-sort-value="2020" | 2020-07-24 | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 111 | [[Delwedd:Lisafrancis.jpg|center|128px]] | [[Lisa Francis]] | | data-sort-value="1960" | 1960 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 112 | [[Delwedd:Tamsin Dunwoody.JPG|center|128px]] | [[Tamsin Dunwoody]] | | data-sort-value="1958" | 1958-09-03 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 113 | [[Delwedd:Laura Anne Jones MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Laura Anne Jones]] | | data-sort-value="1979" | 1979-02-02 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 114 | [[Delwedd:Hannah Blythyn official portrait (cropped).jpg|center|128px]] | [[Hannah Blythyn]] | | data-sort-value="1979" | 1979-04-17 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347855|Gweinidog yr Amgylchedd]]''<br/>''[[:d:Q60370330|Y Dirprwy Weinidog Tai a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583849|Deputy Minister for Social Partnership]]'' |- | style='text-align:right'| 115 | [[Delwedd:Official portrait of Eluned Morgan (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eluned Morgan (gwleidydd)|Eluned Morgan]] | | data-sort-value="1967" | 1967-02-16 | | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347919|Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes]]''<br/>[[Aelod Senedd Ewrop]]<br/>''[[:d:Q60369940|Gweinidog y Gymraeg a Chysylltiadau Rhyngwladol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q60368713|Y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>[[Prif Weinidog Cymru]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[Delwedd:Huw Irranca-Davies official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Huw Irranca-Davies]] | | data-sort-value="1963" | 1963-01-22 | | ''[[:d:Q25906264|Shadow Minister for the Environment, Food and Rural Affairs]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347984|Y Gweinidog Gofal Cymdeithasol a Phlant]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>[[Dirprwy Brif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 117 | [[Delwedd:Sir derek jones.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5262090|Derek Jones]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-12-08 | | ''[[:d:Q57954026|Permanent Secretary to the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 118 | | ''[[:d:Q6271568|Jon Shortridge]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-04-10 | | ''[[:d:Q57954026|Permanent Secretary to the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 119 | [[Delwedd:Shan Morgan (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7487825|Shan Morgan]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-03-12 | | ''[[:d:Q29898729|llysgennad y Deyrnas Unedig i'r Ariannin]]''<br/>''[[:d:Q57954026|Permanent Secretary to the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 120 | [[Delwedd:Gill Morgan.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q16185483|Gillian Morgan]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953 | | ''[[:d:Q57954026|Permanent Secretary to the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 121 | [[Delwedd:Lee Waters AM (28066509142).jpg|center|128px]] | [[Lee Waters]] | | data-sort-value="1976" | 1976-02-12 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q60370254|Deputy Minister for Economy and Transport]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583756|Deputy Minister for Climate Change]]'' |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q14954692|Yvonne Moores]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-06-14 | | ''[[:d:Q130544210|Chief Nursing Officer for England]]''<br/>''[[:d:Q96197024|Chief Nursing Officer for Wales]]''<br/>''[[:d:Q130543904|Chief Nursing Officer for Scotland]]'' |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q64666084|Jean White]]'' | | | | ''[[:d:Q96197024|Chief Nursing Officer for Wales]]''<br/>[[Uchel Siryf Morgannwg Ganol]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[Delwedd:Russell George.jpg|center|128px]] | [[Russell George]] | | data-sort-value="1974" | 1974 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | [[Delwedd:Suzy Davies.jpg|center|128px]] | [[Suzy Davies]] | | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 126 | [[Delwedd:William Powell - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8017036|William Powell]]'' | | | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 127 | [[Delwedd:Rhun Ap Iorwerth official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Rhun ap Iorwerth]] | | data-sort-value="1972" | 1972-08-27 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>[[Prif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 128 | [[Delwedd:Jenny Rathbone - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[Jenny Rathbone]] | | data-sort-value="1950" | 1950-02-12 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 129 | [[Delwedd:David Rees (5804396479).jpg|center|128px]] | [[David Rees (gwleidydd)|David Rees]] | | data-sort-value="1957" | 1957-01-17 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 130 | [[Delwedd:Gwyn Price (5804944776).jpg|center|128px]] | [[Gwyn R. Price]] | | | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 131 | [[Delwedd:Aled Roberts (6324905377).jpg|center|128px]] | [[Aled Roberts]] | | data-sort-value="1962" | 1962-05-17 | data-sort-value="2022" | 2022-02-13 | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 132 | [[Delwedd:Janet Owart.jpg|center|128px]] | [[Janet Haworth]] | | | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 133 | [[Delwedd:Altaf Hussain (Welsh politician).jpg|center|128px]] | [[Altaf Hussain]] | | data-sort-value="1944" | 1944-07-31 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 134 | [[Delwedd:Mark Reckless AM (27889492560).jpg|center|128px]] | [[Mark Reckless]] | | data-sort-value="1970" | 1970-12-06 | | ''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 135 | [[Delwedd:Neil Hamilton (politician), March 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3337819|Neil Hamilton]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-03-09 | | ''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]'' |- | style='text-align:right'| 136 | [[Delwedd:Adam Price official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Adam Price]] | | data-sort-value="1968" | 1968-09-23 | | ''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q25713850|Arweinydd Plaid Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q16707842|Aelod Seneddol, y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Aelod o'r Senedd]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[Delwedd:Nathan Gill AM.png|center|128px]] | [[Nathan Gill|Nathan Lee Gill]] | | data-sort-value="1973" | 1973-07-06 | | [[Aelod Senedd Ewrop]]<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q138542713|Arweinydd Reform UK yng Nghymru]]'' |- | style='text-align:right'| 138 | [[Delwedd:Siân Gwenllian AM (28092344141).jpg|center|128px]] | [[Siân Gwenllian]] | | data-sort-value="1956" | 1956 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 139 | [[Delwedd:Rhianon Passmore AM (27555191783).jpg|center|128px]] | [[Rhianon Passmore]] | | data-sort-value="1972" | 1972 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 140 | [[Delwedd:Hefin David AM (28170811245).jpg|center|128px]] | [[Hefin David]] | | data-sort-value="1977" | 1977-08 | data-sort-value="2025" | 2025-08-12 | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 141 | [[Delwedd:Neil McEvoy AM (28092346611).jpg|center|128px]] | [[Neil McEvoy]] | | data-sort-value="1970" | 1970 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 142 | [[Delwedd:Vikki Howells official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Vikki Howells]] | | | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 143 | [[Delwedd:Michelle Brown AM.png|center|128px]] | ''[[:d:Q24048985|Michelle Brown]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-12-30 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 144 | [[Delwedd:Jayne Bryant AM (28092339351).jpg|center|128px]] | [[Jayne Bryant]] | | | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 145 | [[Delwedd:Caroline Jones AM.png|center|128px]] | ''[[:d:Q24405225|Caroline Jones]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-04-01 | data-sort-value="2026" | 2026-05-14 | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 146 | [[Delwedd:David Rowlands AM (28092341381).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24405234|David Rowlands]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-04-28 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 147 | [[Delwedd:Gareth Bennett AM.png|center|128px]] | ''[[:d:Q24405244|Gareth Bennett]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-12-01 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 148 | [[Delwedd:Steffan Lewis AM (27555190473).jpg|center|128px]] | [[Steffan Lewis]] | | data-sort-value="1984" | 1984-05-30 | data-sort-value="2019" | 2019-01-11 | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 149 | [[Delwedd:Jeremy Miles official portrait (cropped).png|center|128px]] | [[Jeremy Miles]] | | data-sort-value="1971" | 1971-08 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>[[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583630|Minister for Education and Welsh Language]]'' |- | style='text-align:right'| 150 | [[Delwedd:Mandy Jones AM 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mandy Jones (gwleidydd)|Mandy Jones]] | | | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 151 | [[Delwedd:Jack Sargeant AM (40900021582).png|center|128px]] | [[Jack Sargeant]] | | data-sort-value="1994" | 1994-04-09 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 152 | [[Delwedd:Delyth Jewell official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Delyth Jewell]] | | data-sort-value="1987" | 1987 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 153 | | ''[[:d:Q15070059|Jeremy Colman]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-04 | | [[Archwilydd Cyffredinol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 154 | | ''[[:d:Q6245035|John Lloyd]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-12-24 | | [[Prif Weithredwr a Chlerc y Senedd|Prif Weithredwr a Chlerc Senedd Cymru]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[Delwedd:Theodore Huckle QC.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q7781834|Theodore Huckle]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-05-27 | | [[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Delwedd:Thomas Edmund Marsh.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56181099|Thomas Edmund Marsh]]'' | | data-sort-value="1803" | 1803 | data-sort-value="1861" | 1861-01-15 | ''[[:d:Q6797889|mayor of a place in Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 157 | [[Delwedd:E. H. James Esq tanner & Mayor of Aberystwyth 1902-1903 (5349071) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106420692|Evan Hugh James]]'' | | | | ''[[:d:Q6797889|mayor of a place in Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 158 | [[Delwedd:Gwyneth Lewis.jpg|center|128px]] | [[Gwyneth Lewis]] | | data-sort-value="1959" | 1959-11-04 | | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 159 | | [[Gillian Clarke]] | | data-sort-value="1937" | 1937-06-08 | | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 160 | | [[Gwyn Thomas (bardd)|Gwyn Thomas]] | | data-sort-value="1936" | 1936-09-02 | data-sort-value="2016" | 2016-04-13 | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 161 | | [[Ifor ap Glyn]] | | data-sort-value="1961" | 1961-07-22 | | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 162 | | [[Hanan Issa]] | | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 163 | | ''[[:d:Q109997746|Nicholas Bennett]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-04-29 | | ''[[:d:Q7257623|Public Services Ombudsman for Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 164 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Ramsbotham crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q168177|David Ramsbotham, Baron Ramsbotham]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-11-06 | data-sort-value="2022" | 2022-12-13 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 165 | | ''[[:d:Q4768700|Anne Owers]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-06-23 | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 166 | [[Delwedd:Nick Hardwick.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7027249|Nick Hardwick]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-07-19 | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 167 | | ''[[:d:Q7173292|Peter Clarke]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-07-27 | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 168 | | ''[[:d:Q7610716|Stephen Tumim]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-08-30 | data-sort-value="2003" | 2003-12-08 | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 169 | | ''[[:d:Q15967634|James Hennessy]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-09-26 | data-sort-value="2024" | 2024-02-25 | ''[[:d:Q56760962|High Commissioner of the United Kingdom to Uganda]]''<br/>''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 170 | | ''[[:d:Q136345709|Charlie Taylor]]'' | | | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 171 | | ''[[:d:Q136345776|Philip Barry]]'' | | | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 172 | [[Delwedd:Somer Francis Bacon.jpg|center|128px]] | [[Francis Bacon]] | | data-sort-value="1561" | 1561-01-22 | data-sort-value="1626" | 1626-04-09 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q60586066|Aelod o Senedd 1572-83]]''<br/>''[[:d:Q60586104|Member of the 1584-85 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586145|Member of the 1586-87 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586150|Aelod o Senedd 1593]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1869896|Lord Keeper of the Great Seal]]''<br/>''[[:d:Q141672531|Governor of the Charterhouse]]'' |- | style='text-align:right'| 173 | [[Delwedd:Edward Thurlow, Baron Thurlow by Sir Thomas Lawrence.jpg|center|128px]] | [[Edward Thurlow, Barwn 1af Thurlow|Edward Thurlow]] | | data-sort-value="1731" | 1731-12-09 | data-sort-value="1806" | 1806-09-12 | ''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 174 | [[Delwedd:Sir Edward Carson, bw photo portrait seated.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q177235|Edward Carson]]'' | | data-sort-value="1854" | 1854-02-09 | data-sort-value="1935" | 1935-10-22 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Arweinydd yr Wrthblaid (DU)|Arweinydd yr Wrthblaid]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7557767|Solicitor-General for Ireland]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q61412205|Gweinidog heb Weinyddiaeth]]''<br/>''[[:d:Q21561383|Prif Arglwydd y Morlys]]'' |- | style='text-align:right'| 175 | [[Delwedd:Thomas Wilde, 1st Baron Truro by Thomas Youngman Gooderson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q224382|Thomas Wilde]]'' | | data-sort-value="1782" | 1782-07-07 | data-sort-value="1855" | 1855-11-11 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 176 | [[Delwedd:Spencer Perceval (1762–1812).jpg|center|128px]] | [[Spencer Perceval]] | | data-sort-value="1762" | 1762-11-01 | data-sort-value="1812" | 1812-05-11 | [[Prif Weinidog y Deyrnas Unedig]]<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2636053|Arweinydd y Tŷ Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q609884|Prif Arglwydd y Trysorlys]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]'' |- | style='text-align:right'| 177 | [[Delwedd:Official portrait of Rt Hon Harriet Harman QC MP crop 2.jpg|center|128px]] | [[Harriet Harman]] | | data-sort-value="1950" | 1950-07-30 | | ''[[:d:Q5261043|Dirprwy Arweinydd Plaid Lafur Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6467494|Labour Party Chair]]''<br/>''[[:d:Q7460597|Shadow Secretary of State for International Development]]''<br/>[[Arweinydd yr Wrthblaid (DU)|Arweinydd yr Wrthblaid]]<br/>''[[:d:Q3615378|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q7460591|Shadow Secretary of State for Culture, Media and Sport]]''<br/>''[[:d:Q83735045|Shadow Deputy Prime Minister of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q2636053|Arweinydd y Tŷ Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7444357|Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau]]''<br/>''[[:d:Q16321336|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Waith a Phensiynau]]''<br/>''[[:d:Q7460596|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q16324556|Shadow Chief Secretary to the Treasury]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q3315134|Gweinidog dros Fenywod a Chydraddoldebau]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q20086422|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyflogaeth]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 178 | [[Delwedd:Official portrait of Rt Hon Robert Buckland MP crop 2.jpg|center|128px]] | [[Robert Buckland]] | | data-sort-value="1968" | 1968-09-22 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q3477307|Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Delwedd:Edward Timpson Minister.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q272318|Edward Timpson]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-12-26 | | ''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q108602627|Parliamentary Under-Secretary of State for Children and Families]]''<br/>''[[:d:Q6865755|Minister for Schools and Childhood]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q115151251|Parliamentary Under-Secretary of State for Children, Families and Wellbeing]]'' |- | style='text-align:right'| 180 | [[Delwedd:Official portrait of Michael Ellis crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q303085|Michael Ellis]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-10-13 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q15109454|Minister of State for Transport]]''<br/>''[[:d:Q85792279|Parliamentary Under Secretary of State for Arts, Heritage and Tourism]]''<br/>''[[:d:Q104577305|Deputy Leader of the House of Commons]]''<br/>''[[:d:Q1060844|Tâl-feistr Cyffredinol]]''<br/>''[[:d:Q6865995|Gweinidog dros Swyddfa'r Cabinet]]''<br/>''[[:d:Q108046681|Gweinidog Gwladol yn Swyddfa'r Cabinet]]''<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]'' |- | style='text-align:right'| 181 | [[Delwedd:Geoffrey Howe (cropped).jpg|center|128px]] | [[Geoffrey Howe]] | | data-sort-value="1926" | 1926-12-20 | data-sort-value="2015" | 2015-10-09 | ''[[:d:Q1507619|Dirprwy Brif Weinidog y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q2636053|Arweinydd y Tŷ Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q943379|Arglwydd Lywydd y Cyngor]]''<br/>''[[:d:Q1371091|Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q11013932|Canghellor y Trysorlys yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6866372|Gweinidog dros Fasnach]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q7460596|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]'' |- | style='text-align:right'| 182 | [[Delwedd:Stafford Cripps 1947.jpg|center|128px]] | [[Stafford Cripps]] | | data-sort-value="1889" | 1889-04-24 | data-sort-value="1952" | 1952-04-21 | [[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q611513|Secretary of State for Economic Affairs]]''<br/>''[[:d:Q27037814|Llywydd y Bwrdd Masnach]]''<br/>''[[:d:Q6866042|Minister of Aircraft Production]]''<br/>''[[:d:Q2636053|Arweinydd y Tŷ Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q56818255|ambassador of the United Kingdom to the Soviet Union]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>''[[:d:Q212071|rheithor]]'' |- | style='text-align:right'| 183 | [[Delwedd:Edward coke.jpg|center|128px]] | [[Edward Coke]] | | data-sort-value="1552" | 1552-02-01<br/>1549 | data-sort-value="1634" | 1634-09-03 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586150|Aelod o Senedd 1593]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q141672531|Governor of the Charterhouse]]'' |- | style='text-align:right'| 184 | [[Delwedd:1st Lord Chelmsford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q332731|Frederic Thesiger, 1st Baron Chelmsford]]'' | | data-sort-value="1794" | 1794-04-25 | data-sort-value="1878" | 1878-10-05 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 185 | [[Delwedd:1stBaronCampbell.JPG|center|128px]] | [[John Campbell, Barwn 1af Campbell]] | | data-sort-value="1779" | 1779-09-15 | data-sort-value="1861" | 1861-06-23 | ''[[:d:Q1846056|Arglwydd Ganghellor Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 186 | [[Delwedd:Sir Walter Monckton, January 1942 IWM A 6697 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q332995|Walter Monckton]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-01-17 | data-sort-value="1965" | 1965-01-09 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q2747647|Gweinidog dros Amddiffyn]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 187 | [[Delwedd:Thomas Inskip.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333019|Thomas Inskip, 1st Viscount Caldecote]]'' | | data-sort-value="1876" | 1876-03-05 | data-sort-value="1947" | 1947-10-11 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6865766|Minister for Co-ordination of Defence]]''<br/>''[[:d:Q2012061|Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q7444340|Secretary of State for Dominion Affairs]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 188 | [[Delwedd:Viscount Simon.jpg|center|128px]] | [[John Simon, Is-iarll 1af Simon]] | | data-sort-value="1873" | 1873-02-28 | data-sort-value="1954" | 1954-01-11 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q1371091|Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 189 | [[Delwedd:1stLordLyndhurst.jpg|center|128px]] | [[John Copley, Barwn 1af Lyndhurst|John Copley, Barwn Lyndhurst 1af]] | | data-sort-value="1772" | 1772-05-21 | data-sort-value="1863" | 1863-10-12 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q113702662|Rector of Marischal College, Aberdeen]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 190 | | ''[[:d:Q333350|Michael Havers]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-03-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-01 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 191 | [[Delwedd:Frank Soskice 1961.jpg|center|128px]] | [[Frank Soskice|Frank Soskice, Baron Stow Hill]] | | data-sort-value="1902" | 1902-07-23 | data-sort-value="1979" | 1979-01-01 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Delwedd:1stEarlOfBirkenhead.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333683|F. E. Smith, Iarll 1af Penbedw]]'' | | data-sort-value="1872" | 1872-07-12 | data-sort-value="1930" | 1930-09-30 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol India|Ysgrifennydd Gwladol dros India]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q212071|rheithor]]'' |- | style='text-align:right'| 193 | [[Delwedd:George Jessel Vanity Fair 1 March 1879.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333938|George Jessel]]'' | | data-sort-value="1824" | 1824-02-13 | data-sort-value="1883" | 1883-03-21 | ''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q140547735|vice-chancellor of the University of London]]'' |- | style='text-align:right'| 194 | | [[Patrick Mayhew]] | | data-sort-value="1929" | 1929-09-11 | data-sort-value="2016" | 2016-06-25 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Gogledd Iwerddon]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q7444342|Secretary of State for Employment]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 195 | [[Delwedd:Gordon Hewart, 1st Viscount Hewart (full version).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334177|Gordon Hewart, 1st Viscount Hewart]]'' | | data-sort-value="1870" | 1870-01-07 | data-sort-value="1943" | 1943-05-05 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Delwedd:David Maxwell Fyfe and another.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334337|David Maxwell Fyfe]]'' | | data-sort-value="1900" | 1900-05-29 | data-sort-value="1967" | 1967-01-27 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q20086422|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyflogaeth]]'' |- | style='text-align:right'| 197 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Garnier crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334339|Edward Garnier]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-10-26 | | ''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q25906185|Shadow Minister for Prisons]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 198 | [[Delwedd:EarlJowitt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334418|William Jowitt, 1st Earl Jowitt]]'' | | data-sort-value="1885" | 1885-04-15 | data-sort-value="1957" | 1957-08-16 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]'' |- | style='text-align:right'| 199 | [[Delwedd:Portrait of George Cave, 1st Viscount Cave.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334436|George Cave]]'' | | data-sort-value="1856" | 1856-02-23 | data-sort-value="1928" | 1928-03-29 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q6566685|Chancellor of the University of Oxford]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]'' |- | style='text-align:right'| 200 | [[Delwedd:Sir Alexander Cockburn LCJ.jpg|center|128px]] | [[Syr Alexander Cockburn, 12fed Barwnig]] | | data-sort-value="1802" | 1802-09-24 | data-sort-value="1880" | 1880-11-20 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 201 | | ''[[:d:Q334638|Nicholas Lyell, Baron Lyell of Markyate]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-12-06 | data-sort-value="2010" | 2010-08-30 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 202 | | ''[[:d:Q334651|Dingle Foot]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-08-24 | data-sort-value="1978" | 1978-06-18 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 203 | [[Delwedd:Rufus Isaacs, 1st Marquess of Reading in 1917 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q336036|Rufus Isaacs]]'' | | data-sort-value="1860" | 1860-10-10 | data-sort-value="1935" | 1935-12-30 | ''[[:d:Q1371091|Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad]]''<br/>''[[:d:Q641589|Llywodraethwr Cyffredinol India]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[llysgennad]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q2012061|Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q1809853|Arglwydd Geidwad y Pum Porthladd]]'' |- | style='text-align:right'| 204 | [[Delwedd:Charles Falconer, Baron Falconer of Thoroton, May 2009.jpg|center|128px]] | [[Charles Falconer, Barwn Falconer o Thoroton]] | | data-sort-value="1951" | 1951-11-19 | | ''[[:d:Q3477307|Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Cyfansoddiadol]]<br/>''[[:d:Q7460545|Arglwydd Ganghellor yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q7460598|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[Delwedd:John Scott Lord High Chancellor of England 1801–1806 by William Cowen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q337737|John Scott]]'' | | data-sort-value="1751" | 1751-06-04 | data-sort-value="1838" | 1838-01-13 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 206 | [[Delwedd:Official portrait of Sir Oliver Heald crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q478711|Oliver Heald]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-12-15 | | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7460544|Arweinydd yr Wrthblaid yn Nhŷ'r Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q7460598|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q25906187|Shadow Chancellor of the Duchy of Lancaster]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q108554330|Minister of State for Courts and Justice]]'' |- | style='text-align:right'| 207 | [[Delwedd:William Murray, 1st Earl of Mansfield by Jean Baptiste van Loo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q869340|William Murray, 1st Earl of Mansfield]]'' | | data-sort-value="1705" | 1705-03-02<br/>1704-03-02 | data-sort-value="1793" | 1793-03-20 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1449039|Arglwydd Lefarydd]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]'' |- | style='text-align:right'| 208 | [[Delwedd:Lord Coleridge LCJ by EU Eddis.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1574706|John Coleridge]]'' | | data-sort-value="1820" | 1820-12-03 | data-sort-value="1894" | 1894-06-14 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 209 | | ''[[:d:Q1586577|Harry Hylton-Foster]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-04-10 | data-sort-value="1965" | 1965-09-02 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 210 | | ''[[:d:Q1617771|Peter Archer, Baron Archer of Sandwell]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-11-20 | data-sort-value="2012" | 2012-06-14 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7460599|Shadow Secretary of State for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q15039982|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Fusnes a Masnach]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 211 | [[Delwedd:Sir John Freeman-Mitford by Thomas Lawrence.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1700130|John Freeman-Mitford, Barwn 1af Redesdale]]'' | | data-sort-value="1748" | 1748-08-18 | data-sort-value="1830" | 1830-01-16 | ''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[Delwedd:William Robson Vanity Fair 25 January 1906.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1766011|William Robson]]'' | | data-sort-value="1852" | 1852-09-10 | data-sort-value="1918" | 1918-09-11 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[Delwedd:Thomas Egerton 1st viscount of Brackley, studio of Peter Lely.jpg|center|128px]] | [[Thomas Egerton, Is-iarll Brackley 1af]] | | data-sort-value="1540" | 1540-01-23 | data-sort-value="1617" | 1617-03-15 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586104|Member of the 1584-85 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586145|Member of the 1586-87 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6679526|Lord Lieutenant of Buckinghamshire]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q1869896|Lord Keeper of the Great Seal]]'' |- | style='text-align:right'| 214 | | ''[[:d:Q2271478|Reginald Manningham-Buller, 1st Viscount Dilhorne]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-08-01 | data-sort-value="1980" | 1980-09-07 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 215 | | ''[[:d:Q2404523|Terence O'Connor]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-09-13 | data-sort-value="1940" | 1940-05-08 | ''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 216 | [[Delwedd:Philip Yorke, 1st Earl of Hardwicke (1690-1764) by William Hoare of Bath.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2708598|Philip Yorke]]'' | | data-sort-value="1690" | 1690-12-01 | data-sort-value="1764" | 1764-03-06 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q4886940|bencher]]''<br/>''[[:d:Q3445082|darllenydd]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 217 | [[Delwedd:John Somers, Baron Somers by Sir Godfrey Kneller, Bt lowres color.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2855776|John Somers, 1st Baron Somers]]'' | | data-sort-value="1651" | 1651-03-04<br/>1650-03-04 | data-sort-value="1716" | 1716-04-26 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q55713110|llywydd y Gymdeithas Frenhinol]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q943379|Arglwydd Lywydd y Cyngor]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[Delwedd:William Garrow2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3066176|William Garrow]]'' | | data-sort-value="1760" | 1760-04-13 | data-sort-value="1840" | 1840-09-24 | ''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 219 | | ''[[:d:Q3181562|John Hobson]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-04-18 | data-sort-value="1967" | 1967-12-04 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[Delwedd:Oliver St John by Pieter Nason.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3374708|Oliver St John]]'' | | data-sort-value="1598" | 1598 | data-sort-value="1673" | 1673-12-31 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q105958331|Aelod o Senedd 1648-53]]''<br/>''[[:d:Q105958303|Member of the 1642-48 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 221 | [[Delwedd:Sir Samuel Romilly.jpg|center|128px]] | [[Samuel Romilly]] | | data-sort-value="1757" | 1757-03-01 | data-sort-value="1818" | 1818-11-02 | ''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 222 | [[Delwedd:Sir Edward Clarke.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3719961|Edward Clarke]]'' | | data-sort-value="1841" | 1841-02-15 | data-sort-value="1931" | 1931-04-26 | ''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 223 | | ''[[:d:Q3737152|Donald Somervell, Baron Somervell of Harrow]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-08-24 | data-sort-value="1960" | 1960-11-18 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[Delwedd:Heneage Finch, 1st Earl of Nottingham by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3784808|Heneage Finch, Iarll Nottingham 1af]]'' | | data-sort-value="1621" | 1621-12-23 | data-sort-value="1682" | 1682-12-18 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q1869896|Lord Keeper of the Great Seal]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 225 | [[Delwedd:John Cook.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3809167|John Cook]]'' | | data-sort-value="1608" | 1608-10-16 | data-sort-value="1660" | 1660-10-16 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 226 | [[Delwedd:SirJohnPopham.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3809556|John Popham]]'' | | data-sort-value="1532" | 1532 | data-sort-value="1607" | 1607-06-10 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585857|Aelod o Senedd 1558]]''<br/>''[[:d:Q60586012|Aelod o Senedd 1571]]''<br/>''[[:d:Q60586066|Aelod o Senedd 1572-83]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 227 | | ''[[:d:Q4360966|Jocelyn Simon]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-01-15 | data-sort-value="2006" | 2006-05-07 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5449647|Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[Delwedd:Charles Pepys, 1st Earl of Cottenham by Charles Robert Leslie cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4670298|Charles Pepys, 1st Earl of Cottenham]]'' | | data-sort-value="1781" | 1781-04-29 | data-sort-value="1851" | 1851-04-29 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 229 | [[Delwedd:1stEarlOfRosslyn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4720351|Alexander Wedderburn, 1st Earl of Rosslyn]]'' | | data-sort-value="1733" | 1733-02-13 | data-sort-value="1805" | 1805-01-02 | ''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 230 | | ''[[:d:Q4799171|Arthur Irvine]]'' | | data-sort-value="1909" | 1909-07-14 | data-sort-value="1978" | 1978-12-15 | ''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q136298715|President of the Oxford Union]]'' |- | style='text-align:right'| 231 | | ''[[:d:Q4952367|Boyd Merriman, 1st Baron Merriman]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880-04-28 | data-sort-value="1962" | 1962-01-18 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 232 | [[Delwedd:1stLordTalbot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5082846|Charles Talbot, Barwn 1af Talbot]]'' | | data-sort-value="1685" | 1685-12-21 | data-sort-value="1737" | 1737-02-14 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 233 | [[Delwedd:Charles wetherell.png|center|128px]] | ''[[:d:Q5083474|Charles Wetherell]]'' | | data-sort-value="1770" | 1770 | data-sort-value="1846" | 1846-08-17 | ''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Delwedd:Charles Yorke by Thomas Hudson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5083769|Charles Yorke]]'' | | data-sort-value="1722" | 1722-12-30 | data-sort-value="1770" | 1770-01-20 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 235 | | ''[[:d:Q5131432|Clement Wearg]]'' | | data-sort-value="1686" | 1686 | data-sort-value="1726" | 1726 | ''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 236 | | ''[[:d:Q5233115|David Dundas]]'' | | data-sort-value="1803" | 1803-08-28 | data-sort-value="1877" | 1877-03-23 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6302471|Barnwr-Adfocad Cyffredinol y Lluoedd Arfog]]'' |- | style='text-align:right'| 237 | | ''[[:d:Q5262373|Derek Spencer]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-03-31 | data-sort-value="2023" | 2023-05-19 | ''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 238 | [[Delwedd:4thLordNorth.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5311931|Dudley North]]'' | | data-sort-value="1602" | 1602 | data-sort-value="1677" | 1677-06-24 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q105958303|Member of the 1642-48 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 239 | [[Delwedd:Dudley Ryder after J Cranke.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5311971|Dudley Ryder]]'' | | data-sort-value="1691" | 1691-11 | data-sort-value="1756" | 1756-05-25 | ''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776422|Aelod o 8fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 240 | | ''[[:d:Q5339758|Edmund Prideaux]]'' | | data-sort-value="1601" | 1601 | data-sort-value="1659" | 1659 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048030|Member of the Second Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q105958331|Aelod o Senedd 1648-53]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 241 | [[Delwedd:Edward Littleton, Baron Littleton by Sir Anthony Van Dyck.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5344161|Edward Littleton]]'' | | data-sort-value="1589" | 1589 | data-sort-value="1645" | 1645-08-27 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 242 | [[Delwedd:1stLordStLeonards.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5345498|Edward Burtenshaw Sugden]]'' | | data-sort-value="1781" | 1781-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-01-29 | ''[[:d:Q1846056|Arglwydd Ganghellor Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 243 | [[Delwedd:SirEdwardTurnour.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5345668|Edward Turnour]]'' | | data-sort-value="1617" | 1617 | data-sort-value="1676" | 1676 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048030|Member of the Second Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 244 | [[Delwedd:Fletcher Norton.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5458811|Fletcher Norton, 1st Baron Grantley]]'' | | data-sort-value="1716" | 1716-06-23 | data-sort-value="1789" | 1789-01-01 | ''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 245 | [[Delwedd:SirFrancisWinnington.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5482829|Francis Winnington]]'' | | data-sort-value="1634" | 1634-11-07<br/>1635-11-07 | data-sort-value="1700" | 1700-05-01 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803789|Member of the 1679 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803851|Member of the 1680-81 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803973|Member of the 1681 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 246 | [[Delwedd:SirGeorgeTrebyJudge.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5545306|George Treby]]'' | | data-sort-value="1644" | 1644 | data-sort-value="1700" | 1700-12-13 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803789|Member of the 1679 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803851|Member of the 1680-81 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803973|Member of the 1681 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 247 | [[Delwedd:1stViscountBuckmaster.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5589442|Stanley Buckmaster, 1st Viscount Buckmaster]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861-01-09 | data-sort-value="1934" | 1934-12-05 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 248 | [[Delwedd:Sir Ross Cranston.png|center|128px]] | ''[[:d:Q5613021|Ross Cranston]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-07-23 | | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 249 | [[Delwedd:Heneage Finch, 1st Earl of Aylesford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5714099|Heneage Finch]]'' | | data-sort-value="1649" | 1649 | data-sort-value="1719" | 1719-07-22 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q96803789|Member of the 1679 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804069|Aelod o Senedd 1685-87]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]'' |- | style='text-align:right'| 250 | [[Delwedd:John Eldon Gorst, Vanity Fair, 1880-07-31.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5765264|John Gorst]]'' | | data-sort-value="1835" | 1835-05-24 | data-sort-value="1916" | 1916-04-04 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q683120|Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q3477306|Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg]]''<br/>''[[:d:Q5449647|Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys]]'' |- | style='text-align:right'| 251 | | ''[[:d:Q5982587|Ian Percival]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-05-11 | data-sort-value="1998" | 1998-04-04 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 252 | [[Delwedd:Sir James Mansfield CJ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6138890|James Mansfield]]'' | | data-sort-value="1733" | 1733 | data-sort-value="1821" | 1821-11-23 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 253 | [[Delwedd:Portrait of Lord James Wallace (1729–1783), Attorney General (by George Romney).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6145050|James Wallace]]'' | | data-sort-value="1729" | 1729 | data-sort-value="1783" | 1783-11-16 | ''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 254 | [[Delwedd:John Doddridge.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6229580|John Doddridge]]'' | | data-sort-value="1555" | 1555 | data-sort-value="1628" | 1628 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 255 | [[Delwedd:1stLordAshburton.jpg|center|128px]] | [[John Dunning, Barwn 1af Ashburton|John Dunning, Barwn Ashburton 1af]] | | data-sort-value="1731" | 1731-10-18 | data-sort-value="1783" | 1783-08-18 | ''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 256 | [[Delwedd:Iohn Lord Fortescue (1800) by Silvester Harding.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6233719|John Fortescue Aland, 1st Baron Fortescue of Credan]]'' | | data-sort-value="1670" | 1670-03-07 | data-sort-value="1746" | 1746-12-19 | ''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q7300429|reader]]''<br/>''[[:d:Q16149760|Baron of the Exchequer]]''<br/>''[[:d:Q6317195|Justice of the King's Bench]]''<br/>''[[:d:Q6317191|Justice of the Common Pleas]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 257 | [[Delwedd:Richard Bethell, 1st Baron Westbury by Michele Gordigiani.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6237389|Richard Bethell, 1st Baron Westbury]]'' | | data-sort-value="1800" | 1800-06-30 | data-sort-value="1873" | 1873-07-20 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q7300429|reader]]''<br/>''[[:d:Q105116421|treasurer]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 258 | | ''[[:d:Q6238313|John Hawles]]'' | | data-sort-value="1645" | 1645 | data-sort-value="1716" | 1716 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96808528|Member of the 1698-1700 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 259 | [[Delwedd:Portrait of John Lee (1733-1793), Attorney-General (by Nathaniel Dance).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6244363|John Lee]]'' | | data-sort-value="1733" | 1733-03-06 | data-sort-value="1793" | 1793-08-05 | ''[[:d:Q18015642|Aelod o Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[Delwedd:1stLordRomilly.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6255541|John Romilly]]'' | | data-sort-value="1802" | 1802-01-20 | data-sort-value="1874" | 1874-12-23 | ''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 261 | | ''[[:d:Q6259374|John Strange]]'' | | data-sort-value="1696" | 1696 | data-sort-value="1754" | 1754-05-18 | ''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776422|Aelod o 8fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7302900|Recorder of London]]'' |- | style='text-align:right'| 262 | | ''[[:d:Q6531126|Leslie Scott]]'' | | data-sort-value="1869" | 1869-10-28 | data-sort-value="1950" | 1950-05-19 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 263 | | [[Lynn Ungoed-Thomas]] | | data-sort-value="1904" | 1904-06-29 | data-sort-value="1972" | 1972-12-04 | ''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 264 | [[Delwedd:Mike O'Brien, April 2009 cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6848224|Mike O'Brien]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-06-19 | | ''[[:d:Q23304196|Minister of State for Health]]''<br/>''[[:d:Q25196293|Minister of State for Energy]]''<br/>''[[:d:Q25906212|Minister of State for Pensions]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6866360|Minister of State for Immigration]]''<br/>''[[:d:Q25358150|Parliamentary Under-Secretary of State for Transport]]''<br/>''[[:d:Q6866372|Gweinidog dros Fasnach]]''<br/>''[[:d:Q4146869|Minister of State for Foreign Affairs]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 265 | | ''[[:d:Q7176544|Peter Rawlinson, Baron Rawlinson of Ewell]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-06-26 | data-sort-value="2006" | 2006-06-26 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[Delwedd:1stLordAlvanley.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7323765|Richard Arden, Barwn 1af Alvanley]]'' | | data-sort-value="1744" | 1744-05-20 | data-sort-value="1804" | 1804-03-19 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>[[barnwr]]<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q3445082|darllenydd]]''<br/>''[[:d:Q388338|trysorydd]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 267 | | ''[[:d:Q7327525|Richard Lyster]]'' | | data-sort-value="1480" | 1480 | data-sort-value="1554" | 1554 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 268 | | ''[[:d:Q7329003|Richard Shelton]]'' | | data-sort-value="1578" | 1578 | data-sort-value="1647" | 1647 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 269 | [[Delwedd:The Trial of Queen Caroline 1820 by Sir George Hayter.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7343367|Robert Dallas]]'' | | data-sort-value="1756" | 1756-10-16 | data-sort-value="1824" | 1824-12-25 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 270 | [[Delwedd:SirRobertEyre.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7344144|Robert Eyre]]'' | | data-sort-value="1666" | 1666 | data-sort-value="1735" | 1735-12-28 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96808528|Member of the 1698-1700 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 271 | [[Delwedd:Lord Saville of Newdigate 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q337175|Mark Saville, Baron Saville of Newdigate]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-03-20 | | ''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 272 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Hale of Richmond crop 2, 2024.jpg|center|128px]] | [[Brenda Hale]] | | data-sort-value="1945" | 1945-01-31 | | ''[[:d:Q7241377|Llywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5261062|Dirprwy Lywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q140799799|Chancellor of the University of Bristol]]'' |- | style='text-align:right'| 273 | [[Delwedd:Jonathan Mance, Baron Mance (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1703244|Jonathan Mance, Baron Mance]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-06-06 | | ''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q5261062|Dirprwy Lywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 274 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Collins of Mapesbury crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1809152|Lawrence Collins, Baron Collins of Mapesbury]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-05-07 | | ''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 275 | [[Delwedd:Leslie Scarman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4454977|Leslie Scarman, Baron Scarman]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-07-29 | data-sort-value="2004" | 2004-12-08 | ''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q140836859|Chancellor of the University of Warwick]]'' |- | style='text-align:right'| 276 | [[Delwedd:1stLordDarling (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5076717|Charles Darling, 1st Baron Darling]]'' | | data-sort-value="1849" | 1849-12-06 | data-sort-value="1936" | 1936-05-29 | ''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 277 | [[Delwedd:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6244212|John Laws]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-05-10 | data-sort-value="2020" | 2020-04-05 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 278 | | ''[[:d:Q6400975|Khatun Sapnara]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-04-29 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 279 | [[Delwedd:Lady Arden 2010.png|center|128px]] | ''[[:d:Q6778968|Mary Arden]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-01-23 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 280 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7174919|Peter Jackson]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-12-09 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 281 | | ''[[:d:Q7287910|Ralph Neville]]'' | | data-sort-value="1848" | 1848-09-13 | data-sort-value="1918" | 1918-10-13 | ''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 282 | | ''[[:d:Q7325919|Richard Gibbs]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-09-02 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 283 | [[Delwedd:Sir Robin Auld 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7352225|Robin Auld]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-07-19 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 284 | [[Delwedd:Lord Justice Ryder.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15070069|Ernest Ryder]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-12-09 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q7450695|Senior President of Tribunals]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q140772663|Master of Pembroke College, University of Oxford]]'' |- | style='text-align:right'| 285 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q15429290|Geraldine Andrews]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-04-19 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 286 | [[Delwedd:Archibald Pellow Marshall.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16004069|Archibald Pellow Marshall]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-11-20 | data-sort-value="1966" | 1966-06-20 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 287 | | ''[[:d:Q16007619|Donald Finnemore]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-06-13 | data-sort-value="1974" | 1974-05-10 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 288 | | ''[[:d:Q16731829|Paul Maguire]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-11-10 | | ''[[:d:Q37845660|Member of the 1982–1986 Northern Ireland Assembly]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 289 | | ''[[:d:Q18218021|Elizabeth Slade]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-05-12 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 290 | | ''[[:d:Q18922179|Edward Acton]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865-11-06 | data-sort-value="1945" | 1945-11-17 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 291 | | ''[[:d:Q42666589|Akua Asabea Ayisi]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-04-03 | data-sort-value="2010" | 2010-04-21 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 292 | | ''[[:d:Q61996246|Alan Stewart Orr]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-02-21 | data-sort-value="1991" | 1991-04-03 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 293 | | ''[[:d:Q64374571|Ronald Roxburgh]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-11-19 | data-sort-value="1981" | 1981-08-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 294 | | ''[[:d:Q74622250|Richard Plender]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-10-09 | data-sort-value="2020" | 2020-05-23 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 295 | | ''[[:d:Q75261998|Michael Turner]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-05-31 | data-sort-value="2018" | 2018-10-07 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 296 | | ''[[:d:Q75304189|Mark Tennant]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-12-04 | data-sort-value="2020" | 2020-02-18 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q1641418|master]]'' |- | style='text-align:right'| 297 | | ''[[:d:Q75450151|Michael Connell]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-08-06 | data-sort-value="2013" | 2013 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 298 | | ''[[:d:Q75453976|Mary Stacey]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-05-15 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 299 | | ''[[:d:Q75570252|Alison Foster]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-01-22 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 300 | | ''[[:d:Q75580013|Hugh Bennett]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-08 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 301 | | ''[[:d:Q75779403|Michael Eastham]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-06-26 | data-sort-value="1993" | 1993-03-04 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 302 | | ''[[:d:Q75850432|Edlin Webster]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-02-16 | data-sort-value="2009" | 2009-04-10 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 303 | | ''[[:d:Q75972801|John Willis]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908 | data-sort-value="1988" | 1988-10-29 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 304 | | ''[[:d:Q76330810|Michael Astill]]'' | | | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 305 | | ''[[:d:Q76346271|Karen Steyn]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970-10-20 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 306 | [[Delwedd:Sir Peter Fraser 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q79271438|Peter Fraser]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-09-06 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 307 | [[Delwedd:SarahFalk2018.png|center|128px]] | ''[[:d:Q84002473|Sarah Falk]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6302859|judicial commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 308 | | ''[[:d:Q94521242|Peter Bristow]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-06-01 | data-sort-value="2002" | 2002-08-01 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 309 | | ''[[:d:Q94642782|Gerald McAlinden]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-12-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 310 | | ''[[:d:Q98271711|Adrian Colton]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-03-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 311 | | ''[[:d:Q104178760|Christopher Pitchers]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-10-02 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 312 | | ''[[:d:Q105304946|Mark Wall]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-03-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 313 | | ''[[:d:Q106692401|Amanda Tipples]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-12-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 314 | | ''[[:d:Q106692402|Judith Farbey]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-10-21 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 315 | [[Delwedd:Kelyn Bacon 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692403|Kelyn Bacon]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-10-29 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 316 | [[Delwedd:Dame Sarah Cockerill 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692404|Sara Cockerill]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-11-07 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 317 | | ''[[:d:Q106692405|Johannah Cutts]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-01-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 318 | | ''[[:d:Q106692406|Adam Johnson]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-10-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 319 | [[Delwedd:Sir Andrew Henshaw 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692407|Andrew Henshaw]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-04-22 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 320 | | ''[[:d:Q106692408|Charles Bourne]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-07-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 321 | | ''[[:d:Q106692409|David Williams]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-06-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 322 | | ''[[:d:Q106692411|Edward Pepperall]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-12-27 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 323 | | ''[[:d:Q106692412|Jonathan Swift]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-09-11 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 324 | | ''[[:d:Q106692413|Julian Knowles]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-01-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 325 | [[Delwedd:Sir Marcus Smith 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692414|Marcus Smith]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-07-01 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 326 | | ''[[:d:Q106692415|Martin Chamberlain]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-11-25 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 327 | | ''[[:d:Q106692416|Matthew Nicklin]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 328 | [[Delwedd:Michael Green 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692417|Michael Green]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-10-23 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 329 | | ''[[:d:Q106692418|Nigel Poole]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-11-10 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 330 | | ''[[:d:Q106692420|Pushpinder Saini]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-02-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 331 | [[Delwedd:Sir Richard Meade 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692423|Richard Meade]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-11-14 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 332 | | ''[[:d:Q106692424|Robert Peel]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-01-29 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 333 | | ''[[:d:Q106692425|Thomas Linden]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-11-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 334 | | ''[[:d:Q106692426|Mark Horner]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-07-03 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 335 | | ''[[:d:Q106692427|Nicholas Lavender]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-08-07 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 336 | | ''[[:d:Q106725513|Hubert Wallington]]'' | | data-sort-value="1875" | 1875 | data-sort-value="1962" | 1962-01-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 337 | | ''[[:d:Q106725520|Raymond Phillips]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-11-20 | data-sort-value="1982" | 1982-08-02 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 338 | | ''[[:d:Q106731014|Robert Johnson]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-02-09 | data-sort-value="2020" | 2020-10-25 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 339 | | ''[[:d:Q106731059|John Pringle]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-06-23 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 340 | | ''[[:d:Q106731429|Rowena Collins Rice]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-04-24 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 341 | | ''[[:d:Q106731476|Jennifer Eady]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-05-31 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 342 | | ''[[:d:Q106731526|Frances Judd]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-02-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 343 | | ''[[:d:Q106731583|Heather Steel]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-07-03 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 344 | | ''[[:d:Q106732284|John Cobb]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922-12-15 | data-sort-value="1977" | 1977-02-07 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 345 | | ''[[:d:Q106733190|Stephen Chapman]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 346 | [[Delwedd:Sir David Foxton 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106734249|David Foxton]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-10-14 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 347 | | ''[[:d:Q106762200|Eric Blain]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-05-07 | data-sort-value="1969" | 1969-11-19 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 348 | | ''[[:d:Q106762474|John Thompson]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-12-16 | data-sort-value="1995" | 1995-07-11 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 349 | | ''[[:d:Q106762972|Andrew Kirkwood]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-06-05 | data-sort-value="2014" | 2014-05-08 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 350 | | ''[[:d:Q106762973|Andrew Park]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-01-27 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | | ''[[:d:Q106762974|Anthony Colman]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-05-27 | data-sort-value="2017" | 2017-07-28 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 352 | | ''[[:d:Q106762975|Anthony Hollis]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-05-11 | data-sort-value="2003" | 2003-11-24 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 353 | | ''[[:d:Q106762976|Anthony Lincoln]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-04-07 | data-sort-value="1991" | 1991-08-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 354 | | ''[[:d:Q106762977|Arthur Bagnall]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-03-24 | data-sort-value="1976" | 1976-10-21 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 355 | | ''[[:d:Q106762978|Bernard Caulfield]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914-04-24 | data-sort-value="1994" | 1994-10-17 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 356 | | ''[[:d:Q106762979|Brian Bush]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925-09-05 | data-sort-value="1989" | 1989-04-03 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 357 | | ''[[:d:Q106762980|Brian MacKenna]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-09-12 | data-sort-value="1989" | 1989-10-20 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 358 | | ''[[:d:Q106762981|Charles Collingwood]]'' | | data-sort-value="1887" | 1887-11-02 | data-sort-value="1964" | 1964-05-23 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 359 | | ''[[:d:Q106762983|Christopher Butcher]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-08-14 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 360 | | ''[[:d:Q106762984|Christopher Holland]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-06-01 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 361 | | ''[[:d:Q106762985|Christopher Stuart-White]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-12-18 | data-sort-value="2005" | 2005-07-07 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 362 | | ''[[:d:Q106762986|Christopher Sumner]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-08-28 | data-sort-value="2013" | 2013-08-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 363 | | ''[[:d:Q106762987|Clive Freedman]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-11-16 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 364 | | ''[[:d:Q106762988|David Clarke]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-07-16 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 365 | | ''[[:d:Q106762989|David McNeill]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922-06-06 | data-sort-value="1990" | 1990-02-26 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 366 | | ''[[:d:Q106762990|David Steel]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-05-07 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 367 | | ''[[:d:Q106762991|David Tudor Price]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-01-29 | data-sort-value="1986" | 1986-02-13 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 368 | [[Delwedd:David Waksman 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106762992|David Waksman]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-08-28 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 369 | | ''[[:d:Q106762993|Derek Hodgson]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-05-24 | data-sort-value="2002" | 2002-10-10 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 370 | | ''[[:d:Q106762994|Desmond Fennell]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-09-17 | data-sort-value="2011" | 2011-06-29 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 371 | | ''[[:d:Q106762995|Donald Cryan]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-01-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 372 | | ''[[:d:Q106762996|Donald Rattee]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-03-09 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 373 | | ''[[:d:Q106762997|Douglas Brown]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-12-22 | data-sort-value="2015" | 2015-12-21 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 374 | | ''[[:d:Q106762998|Douglas Falconer]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914-09-20 | data-sort-value="2007" | 2007-12-18 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 375 | | ''[[:d:Q106762999|Edward Evans-Lombe]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | data-sort-value="2022" | 2022-05-20 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 376 | | ''[[:d:Q106763000|Geoffrey Grigson]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-28 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 377 | | ''[[:d:Q106763001|Geoffrey Streatfeild]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897-07-28 | data-sort-value="1979" | 1979-10-07 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 378 | | ''[[:d:Q106763002|Geoffrey Veale]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-01-12 | data-sort-value="1971" | 1971-12-29 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 379 | | ''[[:d:Q106763003|George Bean]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-09-19 | data-sort-value="1973" | 1973-11-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 380 | | ''[[:d:Q106763004|George Newman]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-07-04 | data-sort-value="2019" | 2019-06-09 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 381 | | ''[[:d:Q106763005|Gervase Sheldon]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-10-04 | data-sort-value="2004" | 2004-05-15 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 382 | | ''[[:d:Q106763006|Graham Jones]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-07-17 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 383 | | ''[[:d:Q106763007|Graham Platts]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-08-25 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 384 | | ''[[:d:Q106763008|Graham Swanwick]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906 | data-sort-value="2003" | 2003-06-23 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 385 | | ''[[:d:Q106763009|Haydn Tudor Evans]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-06-20 | data-sort-value="2012" | 2012-03-22 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 386 | | ''[[:d:Q106763010|Henry Skinner]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-05-20 | data-sort-value="1986" | 1986-03-15 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 387 | | ''[[:d:Q106763011|Hilary Talbot]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-01-22 | data-sort-value="2004" | 2004-05-24 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 388 | | ''[[:d:Q106763012|Hugh Forbes]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-02-14 | data-sort-value="1985" | 1985-12-13 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 389 | | ''[[:d:Q106763013|Humphrey Potts]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-08-18 | data-sort-value="2012" | 2012-12-02 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 390 | | ''[[:d:Q106763014|Ian Kennedy]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-09-07 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 391 | | ''[[:d:Q106763016|John Alliott]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-01-08 | data-sort-value="2016" | 2016-03-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 392 | | ''[[:d:Q106763017|John Cavanagh]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-17 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 393 | | ''[[:d:Q106763018|John Hazan]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-10-03 | data-sort-value="1988" | 1988-08-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 394 | | ''[[:d:Q106763019|John Lindsay]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935-10-16 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 395 | | ''[[:d:Q106763020|John Whitford]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-06-24 | data-sort-value="2001" | 2001-11-05 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 396 | | ''[[:d:Q106763021|John Wood]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922-08-08 | data-sort-value="2017" | 2017-01-27 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 397 | | ''[[:d:Q106763022|Jonathan Cohen]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-05-08 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 398 | | ''[[:d:Q106763023|Julian Goose]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-07-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 399 | | ''[[:d:Q106763024|Kenneth Hollings]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-06-12 | data-sort-value="2008" | 2008-12-27 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 400 | | ''[[:d:Q106763025|Kenneth Jones]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-05-26 | data-sort-value="2004" | 2004-07-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 401 | | ''[[:d:Q106763026|Martin Griffiths]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-04-27 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 402 | | ''[[:d:Q106763027|Martin Spencer]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-06-19 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 403 | | ''[[:d:Q106763028|Mervyn Davies]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-01-17 | data-sort-value="2015" | 2015-05-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 404 | [[Delwedd:Sir Michael Fordham 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763029|Michael Fordham]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-12-21 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 405 | | ''[[:d:Q106763030|Michael Harrison]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-09-28 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 406 | | ''[[:d:Q106763031|Michael Morland]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-07-16 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 407 | | ''[[:d:Q106763032|Michael Soole]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-07-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 408 | | ''[[:d:Q106763033|Michael Wright]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-10-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 409 | | ''[[:d:Q106763034|Neil Butterfield]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-09 | data-sort-value="2025" | 2025-04-05 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 410 | [[Delwedd:Sir Neil Calver 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763035|Neil Calver]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-09-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 411 | | ''[[:d:Q106763036|Neil Garnham]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-02-11 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 412 | | ''[[:d:Q106763037|Patrick Garland]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-07-22 | data-sort-value="2023" | 2023 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 413 | | ''[[:d:Q106763038|Patrick Graham]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-11-26 | data-sort-value="1993" | 1993-12-05 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 414 | | ''[[:d:Q106763039|Peter Crane]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-01-14 | data-sort-value="2013" | 2013-02-22 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 415 | | ''[[:d:Q106763040|Peter Lane]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-04-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 416 | | ''[[:d:Q106763041|Phillip Wien]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-08-07 | data-sort-value="1981" | 1981-06-11 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 417 | | ''[[:d:Q106763043|Raymond Jack]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-11-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 418 | | ''[[:d:Q106763044|Richard Curtis]]'' | | | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 419 | [[Delwedd:Sir Richard Jacobs 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763046|Richard Jacobs]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-12-21 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 420 | | ''[[:d:Q106763047|Richard Tucker]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-07-09 | data-sort-value="2020" | 2020-02-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 421 | | ''[[:d:Q106763048|Richard Wakerley]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-06-07 | data-sort-value="2005" | 2005-07-24 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 422 | | ''[[:d:Q106763049|Robert Gatehouse]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-01-30 | data-sort-value="2002" | 2002-10-30 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 423 | | ''[[:d:Q106763050|Robert Nelson]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-09-19 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 424 | | ''[[:d:Q106763051|Robertson Crichton]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-11-02 | data-sort-value="1985" | 1985-07-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 425 | | ''[[:d:Q106763052|Roderick Smith]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-04-29 | data-sort-value="1981" | 1981-04-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 426 | | ''[[:d:Q106763053|Rodger Bell]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-09-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 427 | | ''[[:d:Q106763054|Rodney Klevan]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-05-23 | data-sort-value="2001" | 2001-12-26 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 428 | | ''[[:d:Q106763055|Roger Buckley]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-04-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 429 | [[Delwedd:Sir Simon Bryan 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763056|Simon Bryan]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-11-23 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 430 | [[Delwedd:Sir Simon Picken 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763057|Simon Picken]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-04-23 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 431 | | ''[[:d:Q106763058|Stephen Morris]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-05-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 432 | | ''[[:d:Q106763059|Stuart McKinnon]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-08-14 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 433 | | ''[[:d:Q106763060|Thomas Morison]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-01-15 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 434 | [[Delwedd:Sir Timothy Fancourt 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763061|Timothy Fancourt]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-08-30 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 435 | | ''[[:d:Q106763062|Timothy Walker]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-05-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 436 | | ''[[:d:Q106763063|William Trower]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-12-28 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 437 | | ''[[:d:Q106763064|Wyn Rees]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-01-06 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q102261097|dirprwy farnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 438 | | ''[[:d:Q106763066|James Stirling]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-10-18 | data-sort-value="1974" | 1974-02-06 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 439 | | ''[[:d:Q138659776|Rita Agyeman-Budu]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-09-19 | data-sort-value="2025" | 2025-07-18 | ''[[:d:Q2722496|district collector]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q15735113|Assistant Secretary]]''<br/>''[[:d:Q42178|Is-lywydd]]''<br/>[[arlywydd]]<br/>''[[:d:Q96758085|High Court judge of Ghana]]'' |- | style='text-align:right'| 440 | | ''[[:d:Q138661006|Abena Amponsah Buansi]]'' | | | | ''[[:d:Q16009129|magistrate]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q388338|trysorydd]]'' |- | style='text-align:right'| 441 | [[Delwedd:Koningin Juliana is aanwezig bij de uitreiking van eredoctoraten op jubilerende , Bestanddeelnr 929-4540 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q324398|Alfred Denning, Baron Denning]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-03-05 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 442 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Butler-Sloss crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335830|Elizabeth Butler-Sloss, Baroness Butler-Sloss]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-08-10 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q7241322|President of the Family Division]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 443 | [[Delwedd:Lord David Neuberger Royal Society.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335930|David Neuberger, Baron Neuberger of Abbotsbury]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-01-10 | | ''[[:d:Q7241377|Llywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 444 | [[Delwedd:Adrian Fulford (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q372951|Adrian Fulford]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-01-08 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q965043|barnwr o'r Llys Troseddol Ryngwladol]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q138001662|Investigatory Powers Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 445 | | ''[[:d:Q759126|Desmond Ackner, Baron Ackner]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-09-18 | data-sort-value="2006" | 2006-03-21 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 446 | | ''[[:d:Q759134|Cyril Asquith]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890-02-05 | data-sort-value="1954" | 1954-08-24 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 447 | [[Delwedd:Silberner Jubiläumsgottesdienst für König George V.png|center|128px]] | [[James Atkin, Barwn Atkin|James Atkin]] | | data-sort-value="1867" | 1867-11-28 | data-sort-value="1944" | 1944-06-25 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[barnwr]]<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 448 | [[Delwedd:Charles Bowen Vanity Fair 12 March 1892.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q867307|Charles Bowen, Baron Bowen]]'' | | data-sort-value="1835" | 1835-01-01<br/>1831-08-29 | data-sort-value="1894" | 1894-04-10 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317195|Justice of the King's Bench]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 449 | | ''[[:d:Q1633351|Hubert Parker, Baron Parker of Waddington]]'' | | data-sort-value="1900" | 1900-05-28 | data-sort-value="1972" | 1972-09-15 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 450 | [[Delwedd:1 Lord Hoffman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1818985|Leonard Hoffmann, Baron Hoffmann]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-05-08 | | ''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 451 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Brown of Eaton-under-Heywood crop 2, 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2287419|Simon Brown, Baron Brown of Eaton-under-Heywood]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-09 | data-sort-value="2023" | 2023-07-07 | ''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 452 | | ''[[:d:Q2373782|Sydney Templeman, Baron Templeman]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-03-03 | data-sort-value="2014" | 2014-06-04 | ''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 453 | | ''[[:d:Q3300840|Maurice Gibson]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-05-01 | data-sort-value="1987" | 1987-04-27 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 454 | | ''[[:d:Q3736968|Wilfred Greene, 1st Baron Greene]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883-07-16 | data-sort-value="1952" | 1952-04-16 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 455 | | ''[[:d:Q3816030|Raymond Evershed, 1st Baron Evershed]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-08-08 | data-sort-value="1966" | 1966-10-03 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 456 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q4756876|Andrew Edis]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-06-09 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 457 | | ''[[:d:Q4758069|Andrew Morritt]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-02-05 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q5070798|Chancellor of the High Court]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 458 | [[Delwedd:Lady Justice Rafferty 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4768734|Anne Rafferty]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-07-26 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q140686362|Chancellor of the University of Sheffield]]'' |- | style='text-align:right'| 459 | [[Delwedd:Charles Haddon-Cave 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5078681|Charles Haddon-Cave]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-03-20 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 460 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q5144888|Colin Birss]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-12 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5070798|Chancellor of the High Court]]'' |- | style='text-align:right'| 461 | [[Delwedd:Edward Ebenezer Kay 1888-01-07.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5342726|Edward Ebenezer Kay]]'' | | data-sort-value="1822" | 1822-07-02 | data-sort-value="1897" | 1897-03-16 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 462 | [[Delwedd:Dame Eleanor King 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5354307|Eleanor King]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-09-13 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 463 | [[Delwedd:Sir Jeremy Stuart-Smith 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6181932|Jeremy Stuart-Smith]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-01-18 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 464 | | ''[[:d:Q6235640|John Goldring]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-11-09 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q138001823|Deputy Investigatory Powers Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 465 | | ''[[:d:Q6242540|John Kay]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-13 | data-sort-value="2004" | 2004-07-02 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 466 | [[Delwedd:RobertGifford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7344759|Robert Gifford, 1st Baron Gifford]]'' | | data-sort-value="1779" | 1779-02-24 | data-sort-value="1826" | 1826-09-04 | ''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 467 | [[Delwedd:Wenceslas Hollar - Sir Robert Heath (State 2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7345359|Robert Heath]]'' | | data-sort-value="1575" | 1575-05-20 | data-sort-value="1649" | 1649-08-20 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q141672531|Governor of the Charterhouse]]'' |- | style='text-align:right'| 468 | [[Delwedd:Robert Raymond by Roubiliac, 1732, Victoria and Albert Museum.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7349183|Robert Raymond, 1st Baron Raymond]]'' | | data-sort-value="1673" | 1673-12-20 | data-sort-value="1733" | 1733-03-18 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 469 | | ''[[:d:Q7349251|Robert Reynolds]]'' | | data-sort-value="1601" | 1601 | data-sort-value="1678" | 1678 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q105958331|Aelod o Senedd 1648-53]]''<br/>''[[:d:Q105958303|Member of the 1642-48 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 470 | [[Delwedd:Portret van Samuel Shepherd, RP-P-1897-A-19388.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7412610|Samuel Shepherd]]'' | | data-sort-value="1760" | 1760-04-06 | data-sort-value="1840" | 1840-11-03 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[Delwedd:The Times history of the war (1914) (14577874670).jpg|center|128px]] | [[Samuel Thomas Evans]] | | data-sort-value="1859" | 1859-05-04 | data-sort-value="1918" | 1918-09-13 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 472 | [[Delwedd:1stViscountHarcourt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7518916|Simon Harcourt, 1st Viscount Harcourt]]'' | | data-sort-value="1661" | 1661-12 | data-sort-value="1727" | 1727-12-28<br/>1727-07-23 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96808528|Member of the 1698-1700 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[Delwedd:Sir Archibald MacDonald Romney.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7526038|Sir Archibald Macdonald, 1st Baronet]]'' | | data-sort-value="1747" | 1747-07-13 | data-sort-value="1826" | 1826-05-18 | ''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 474 | [[Delwedd:SirGeoffreyPalmer1stBt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7526826|Sir Geoffrey Palmer, 1st Baronet]]'' | | data-sort-value="1598" | 1598 | data-sort-value="1670" | 1670-05-05 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[Delwedd:Portrait of Sir William Williams Bart (4672199) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Syr William Williams, Barwnig 1af Gray's Inn|Sir William Williams, Barwnig 1af, Gray's Inn]] | | data-sort-value="1634" | 1634 | data-sort-value="1700" | 1700-07-11 | [[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803789|Member of the 1679 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803851|Member of the 1680-81 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804069|Aelod o Senedd 1685-87]]''<br/>''[[:d:Q96803973|Member of the 1681 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]'' |- | style='text-align:right'| 476 | [[Delwedd:PORTRAIT OF THOMAS, 1ST BARON COVENTRY (1578-1640), LORD KEEPER OF THE GREAT SEAL.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7788653|Thomas Coventry, 1st Baron Coventry]]'' | | data-sort-value="1578" | 1578 | data-sort-value="1640" | 1640-01-14 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1869896|Lord Keeper of the Great Seal]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[Delwedd:SirThomasFleming.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7789657|Thomas Fleming]]'' | | data-sort-value="1544" | 1544-04 | data-sort-value="1613" | 1613-08-07 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586066|Aelod o Senedd 1572-83]]''<br/>''[[:d:Q60586104|Member of the 1584-85 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586145|Member of the 1586-87 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586150|Aelod o Senedd 1593]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 478 | | ''[[:d:Q7789918|Thomas Gardiner]]'' | | data-sort-value="1591" | 1591 | data-sort-value="1662" | 1662 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[Delwedd:1stLordManners.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7792153|Thomas Manners-Sutton]]'' | | data-sort-value="1756" | 1756-02-24 | data-sort-value="1842" | 1842-05-31 | ''[[:d:Q1846056|Arglwydd Ganghellor Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 480 | [[Delwedd:ThomasPlumer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7793193|Thomas Plumer]]'' | | data-sort-value="1753" | 1753-10-10 | data-sort-value="1824" | 1824-04-05<br/>1824-03-24 | ''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[Delwedd:Thomas Powys (1649-1719), by follower of Godfrey Kneller.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7793255|Thomas Powys]]'' | | data-sort-value="1649" | 1649 | data-sort-value="1719" | 1719-04-04 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 482 | [[Delwedd:1stBaronTrevor.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7794565|Thomas Trevor, Barwn 1af Trefor]]'' | | data-sort-value="1657" | 1657-03-08 | data-sort-value="1730" | 1730-06-19<br/>1750 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 483 | [[Delwedd:VicaryGibbs.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7924984|Vicary Gibbs]]'' | | data-sort-value="1751" | 1751-10-27 | data-sort-value="1820" | 1820-02-08 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 484 | | ''[[:d:Q8004648|William Atherton]]'' | | data-sort-value="1806" | 1806 | data-sort-value="1864" | 1864-01-22 | ''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q4886940|bencher]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[Delwedd:WilliamBovill.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8005755|William Bovill]]'' | | data-sort-value="1814" | 1814-05-26 | data-sort-value="1873" | 1873-11-01 | ''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7300429|reader]]''<br/>''[[:d:Q105116421|treasurer]]'' |- | style='text-align:right'| 486 | | ''[[:d:Q8008560|William Ellis]]'' | | data-sort-value="1609" | 1609 | data-sort-value="1680" | 1680 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q89048030|Member of the Second Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 487 | [[Delwedd:Sir William Grant by Sir Thomas Lawrence.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8010100|William Grant]]'' | | data-sort-value="1752" | 1752-10-13 | data-sort-value="1832" | 1832-05-23 | ''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q113702662|Rector of Marischal College, Aberdeen]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 488 | [[Delwedd:The House of Commons, 1833 by Sir George Hayter.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8012519|William Horne]]'' | | data-sort-value="1774" | 1774<br/>1773-12-02 | data-sort-value="1860" | 1860-07-13 | ''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 489 | | ''[[:d:Q8013737|William Jones]]'' | | data-sort-value="1631" | 1631<br/>1630 | data-sort-value="1682" | 1682-05-02 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803851|Member of the 1680-81 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803973|Member of the 1681 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[Delwedd:Sir William Webb Follett by Sir Martin Archer Shee.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8020116|William Webb Follett]]'' | | data-sort-value="1796" | 1796-12-02 | data-sort-value="1845" | 1845-06-28 | ''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 491 | | ''[[:d:Q8020788|William de Grey]]'' | | data-sort-value="1719" | 1719-07-07 | data-sort-value="1781" | 1781-05-09 | ''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 492 | [[Delwedd:1stViscountHanworth - cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13530025|Ernest Pollock, 1st Viscount Hanworth]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861-11-25 | data-sort-value="1936" | 1936-10-22 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[Delwedd:Sir Nicholas Conyngham Tindal by Thomas Phillips.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14949400|Nicholas Conyngham Tindal]]'' | | data-sort-value="1776" | 1776-12-12 | data-sort-value="1846" | 1846-07-06 | ''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 494 | | ''[[:d:Q15438183|James Montagu]]'' | | data-sort-value="1666" | 1666-02-02 | data-sort-value="1723" | 1723-10-30 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96808528|Member of the 1698-1700 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 495 | | ''[[:d:Q15440830|Henry Yelverton]]'' | | data-sort-value="1566" | 1566 | data-sort-value="1629" | 1629 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[Delwedd:Sir John Jervis (1857) engraved by George Salisbury Shury (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15456740|John Jervis]]'' | | data-sort-value="1802" | 1802-01-12 | data-sort-value="1856" | 1856-11-01 | ''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 497 | [[Delwedd:A. Slesser LCCN2014717285.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15459988|Henry Slesser]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883-07-12 | data-sort-value="1979" | 1979-12-03 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 498 | | ''[[:d:Q15485725|Nicholas Lechmere, 1st Baron Lechmere]]'' | | data-sort-value="1675" | 1675-08-05 | data-sort-value="1727" | 1727-06-18 | ''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]'' |- | style='text-align:right'| 499 | [[Delwedd:Isaac Seeman (d.1751) (and studio) - Sir William Thompson (1678–1739), MP - 584398 - National Trust.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15486099|William Thompson]]'' | | data-sort-value="1678" | 1678 | data-sort-value="1739" | 1739-10-27 | ''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7302900|Recorder of London]]'' |- | style='text-align:right'| 500 | | ''[[:d:Q16029937|James Melville]]'' | | data-sort-value="1885" | 1885-04-20 | data-sort-value="1931" | 1931-05-01 | ''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 501 | | ''[[:d:Q16199339|Christopher Hales]]'' | | | data-sort-value="1541" | 1541 | ''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 502 | [[Delwedd:Portrait of Edward Willes (1723-1787), three-quarter length, wearing Judge's robes and wig).webp|center|128px]] | ''[[:d:Q17181070|Edward Willes]]'' | | data-sort-value="1723" | 1723-11-06 | data-sort-value="1787" | 1787-01-14 | ''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 503 | [[Delwedd:Thomas Gainsborough (1727-1788) - Sir Richard Lloyd (1696–1761) - NMW A 98 - National Museum Cardiff.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18526802|Richard Lloyd]]'' | | data-sort-value="1696" | 1696 | data-sort-value="1761" | 1761 | ''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 504 | | ''[[:d:Q18528384|Henry Bradshaw]]'' | | data-sort-value="1500" | 1500 | data-sort-value="1553" | 1553 | ''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 505 | [[Delwedd:Official portrait of Alex Chalk crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19956858|Alex Chalk]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-08-08 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q24205246|Parliamentary Under Secretary of State for Justice]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6865782|Minister of State for Defence Procurement]]''<br/>''[[:d:Q3477307|Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]'' |- | style='text-align:right'| 506 | [[Delwedd:Lucy Frazer Cabinet Portrait February 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19957811|Lucy Frazer]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-05-17 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]''<br/>''[[:d:Q24205246|Parliamentary Under Secretary of State for Justice]]''<br/>''[[:d:Q115175991|Minister of State for Housing and Planning]]''<br/>''[[:d:Q15109454|Minister of State for Transport]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon|Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Gemau Olympaidd, y Cyfryngau a Chwaraeon]]<br/>''[[:d:Q5449647|Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys]]'' |- | style='text-align:right'| 507 | [[Delwedd:MichaelTomlinson3 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20647896|Michael Tomlinson]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-10-01 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q426461|Vice-Chamberlain of the Household]]''<br/>''[[:d:Q3259412|Arglwydd Gomisiynydd Trysorlys EM]]''<br/>''[[:d:Q123740797|Minister of State for Illegal Migration]]'' |- | style='text-align:right'| 508 | [[Delwedd:Official portrait of Robert Courts MP crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27671735|Robert Courts]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-10-21 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q25358150|Parliamentary Under-Secretary of State for Transport]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 509 | [[Delwedd:Official portrait of Ellie Reeves MP crop 2, 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30234240|Ellie Reeves]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-12-11 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q104774760|Shadow Solicitor General for England and Wales]]''<br/>''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q61412205|Gweinidog heb Weinyddiaeth]]''<br/>''[[:d:Q6467494|Labour Party Chair]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 510 | | ''[[:d:Q104862337|Edward Griffin]]'' | | | data-sort-value="1569" | 1569-12-16 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 511 | [[Delwedd:Official portrait of Sarah Sackman MP crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q115628686|Sarah Sackman]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-10 | | ''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q131433496|Minister of State for Courts and Legal Services]]'' |- | style='text-align:right'| 512 | [[Delwedd:Official portrait of Lucy Rigby MP, 2026 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126851127|Lucy Rigby]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983 | | ''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5333410|Ysgrifennydd Economaidd i'r Trysorlys]]''<br/>''[[:d:Q5096927|Prif Ysgrifennydd y Trysorlys]]'' |- | style='text-align:right'| 513 | [[Delwedd:Portrait of Sir Matthew Hale Kt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130059|Matthew Hale]]'' | | data-sort-value="1609" | 1609-11-01 | data-sort-value="1676" | 1676-12-25 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>''[[:d:Q6317191|Justice of the Common Pleas]]''<br/>''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]'' |- | style='text-align:right'| 514 | [[Delwedd:Thomas Denman, 1st Baron Denman by Thomas Barber (c.1831-1833).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333102|Thomas Denman]]'' | | data-sort-value="1779" | 1779-07-23<br/>1779-02-23 | data-sort-value="1854" | 1854-09-26<br/>1854-09-22 | ''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[Delwedd:Charles Russell, Baron Russell of Killowen, by John Singer Sargent.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334027|Charles Russell, Baron Russell of Killowen]]'' | | data-sort-value="1832" | 1832-11-10 | data-sort-value="1900" | 1900-08-10 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 516 | [[Delwedd:Richard Webster, 1st Viscount Alverstone.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334251|Richard Webster, Is-iarll 1af Alverstone]]'' | | data-sort-value="1842" | 1842-12-22 | data-sort-value="1915" | 1915-12-15 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Phillips of Worth Matravers crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335951|Nicholas Phillips, Baron Phillips of Worth Matravers]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-01-21 | | ''[[:d:Q7241377|Llywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 518 | | ''[[:d:Q335984|John Widgery, Baron Widgery]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-07-24 | data-sort-value="1981" | 1981-07-26 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 519 | [[Delwedd:1stLordTenterden.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q336138|Charles Abbott]]'' | | data-sort-value="1762" | 1762-10-07 | data-sort-value="1832" | 1832-11-04 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 520 | [[Delwedd:George, 1st Baron Jeffreys of Wem, by John Riley.jpg|center|128px]] | [[George Jeffreys|George Jeffreys, Barwn 1af Jeffreys]] | | data-sort-value="1645" | 1645-05-15 | data-sort-value="1689" | 1689-04-18 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q6679661|Lord Lieutenant of Shropshire]]''<br/>''[[:d:Q6679526|Lord Lieutenant of Buckinghamshire]]'' |- | style='text-align:right'| 521 | [[Delwedd:Portrait of Sir John Fortescue by William Faithorne, from Fortescutus Illustratus (1663) by Edward Waterhouse.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q568395|John Fortescue]]'' | | data-sort-value="1394" | 1394 | data-sort-value="1479" | 1479 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60576891|Member of the December 1421 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576892|Member of the May 1421 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576894|Member of the 1423-24 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576895|Member of the 1425 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576897|Member of the 1426 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576899|Member of the 1429-30 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576901|Member of the 1432 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576904|Member of the 1437 Parliament]]'' |- | style='text-align:right'| 522 | [[Delwedd:Thomas Parker, 1st Earl of Macclesfield by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q936766|Thomas Parker]]'' | | data-sort-value="1666" | 1666-07-23 | data-sort-value="1732" | 1732-04-28 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 523 | [[Delwedd:John Glynne (1602-1666), by follower of Sir Peter Lely.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1192694|John Glynne]]'' | | data-sort-value="1602" | 1602<br/>1603 | data-sort-value="1666" | 1666-11-15 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048030|Member of the Second Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q105958303|Member of the 1642-48 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 524 | | ''[[:d:Q1503018|Geoffrey Lane, Baron Lane]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-07-17 | data-sort-value="2005" | 2005-08-22 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 525 | [[Delwedd:Preisverleihung der Toleranzringe der Europäischen Akademie der Wissenschaften und Künste im Rathaus Köln-0061.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1586895|Harry Woolf, Baron Woolf]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-05-02 | | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 526 | [[Delwedd:Igor Judge 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1657706|Igor Judge, Baron Judge]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-05-19 | data-sort-value="2023" | 2023-11-07 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 527 | [[Delwedd:1stLordTrevethin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1756405|Alfred Lawrence]]'' | | data-sort-value="1843" | 1843-11-24 | data-sort-value="1936" | 1936-08-03 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 528 | | ''[[:d:Q2077155|Peter Taylor, Baron Taylor of Gosforth]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-05-01 | data-sort-value="1997" | 1997-04-28 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 529 | | ''[[:d:Q2134319|Rayner Goddard, Baron Goddard]]'' | | data-sort-value="1877" | 1877-04-10 | data-sort-value="1971" | 1971-05-29 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 530 | [[Delwedd:Lord Bingham.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2424692|Thomas Bingham, Baron Bingham of Cornhill]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | data-sort-value="2010" | 2010-09-11 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 531 | | ''[[:d:Q2580346|William de Raley]]'' | | data-sort-value="1200" | 12nd century | data-sort-value="1250" | 1250 | ''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q108393305|Roman Catholic Bishop of Norwich (England)]]''<br/>''[[:d:Q1144278|esgob esgobaethol]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 532 | [[Delwedd:LordEllenboroughColour.jpg|center|128px]] | [[Edward Law, Barwn Ellenborough 1af]] | | data-sort-value="1750" | 1750-11-16 | data-sort-value="1818" | 1818-12-13 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[Delwedd:Execution of Robert Tresilian in medieval miniature.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3436431|Robert Tresilian]]'' | | data-sort-value="1301" | 14th century | data-sort-value="1388" | 1388-02-19 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q60580753|Member of the 1369 Parliament]]'' |- | style='text-align:right'| 534 | | ''[[:d:Q3809147|John Cavendish]]'' | | data-sort-value="1346" | 1346 | data-sort-value="1381" | 1381 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 535 | | ''[[:d:Q4773050|Anthony May]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-09-09 | data-sort-value="2024" | 2024-12-30 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 536 | [[Delwedd:SirChristopherWrayColour.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5113464|Christopher Wray]]'' | | data-sort-value="1524" | 1524 | data-sort-value="1592" | 1592-05-07 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585685|Aelod o Senedd 1553]]''<br/>''[[:d:Q60585727|Aelod o Senedd Ebrill 1554]]''<br/>''[[:d:Q60585766|Aelod o Senedd 1554-55]]''<br/>''[[:d:Q60585811|Member of the 1555 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585857|Aelod o Senedd 1558]]''<br/>''[[:d:Q60585962|Aelod o'r Senedd 1563-67]]''<br/>''[[:d:Q60586012|Aelod o Senedd 1571]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 537 | | ''[[:d:Q5339807|Edmund Saunders]]'' | | | data-sort-value="1683" | 1683 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 538 | | ''[[:d:Q5343433|Edward Herbert]]'' | | data-sort-value="1645" | 1645 | data-sort-value="1698" | 1698-11-08 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 539 | [[Delwedd:SirEdwardMontagu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5344497|Edward Montagu]]'' | | data-sort-value="1485" | 1485 | data-sort-value="1557" | 1557 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 540 | | ''[[:d:Q5345225|Edward Saunders]]'' | | data-sort-value="1506" | 1506 | data-sort-value="1576" | 1576 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585664|Aelod o Senedd Lloegr 1542-44]]''<br/>''[[:d:Q60585670|Member of the March 1553 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 541 | | ''[[:d:Q5535002|Geoffrey le Scrope]]'' | | data-sort-value="1285" | 1285 | data-sort-value="1340" | 1340-12-02 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 542 | | ''[[:d:Q5722186|Henry Green]]'' | | data-sort-value="1310" | 1310 | data-sort-value="1369" | 1369-08-06 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 543 | [[Delwedd:Henry Montagu, 1st Earl of Manchester by Francis Delaram.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5725963|Henry Montagu]]'' | | data-sort-value="1563" | 1563 | data-sort-value="1642" | 1642-11-07 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q944583|Lord High Treasurer]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>''[[:d:Q60586150|Aelod o Senedd 1593]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q6679583|Lord Lieutenant of Huntingdonshire]]'' |- | style='text-align:right'| 544 | [[Delwedd:HenryRolle.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5727686|Henry Rolle]]'' | | data-sort-value="1589" | 1589 | data-sort-value="1656" | 1656-07-30 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 545 | | ''[[:d:Q5730835|Henry le Scrope]]'' | | data-sort-value="1269" | 1269 | data-sort-value="1336" | 1336-09-07 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 546 | | ''[[:d:Q5745003|Hervey de Stanton]]'' | | data-sort-value="1260" | 1260 | data-sort-value="1327" | 1327-11 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 547 | [[Delwedd:James Ley, 1st Earl of Marlborough.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6138037|James Ley, 1st Earl of Marlborough]]'' | | data-sort-value="1552" | 1552 | data-sort-value="1629" | 1629 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q944583|Lord High Treasurer]]'' |- | style='text-align:right'| 548 | | ''[[:d:Q6233146|John Fineux]]'' | | data-sort-value="1440" | 1440s | data-sort-value="1526" | 1526 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 549 | | ''[[:d:Q6239497|John Hody]]'' | | | data-sort-value="1442" | 1442 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60576891|Member of the December 1421 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576893|Member of the 1422 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576894|Member of the 1423-24 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576895|Member of the 1425 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576898|Member of the 1427-28 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576900|Member of the 1431 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576902|Member of the 1433 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576903|Member of the 1435 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576904|Member of the 1437 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 550 | [[Delwedd:Sir John Holt by Richard Van Bleeck.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6239694|John Holt]]'' | | data-sort-value="1642" | 1642-12-23 | data-sort-value="1710" | 1710-03-05 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 551 | | ''[[:d:Q6242338|John Juyn]]'' | | | data-sort-value="1440" | 1440-03-24 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 552 | [[Delwedd:John Keeling after JM Wright.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6242762|John Kelynge]]'' | | data-sort-value="1607" | 1607 | data-sort-value="1671" | 1671 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 553 | | ''[[:d:Q6246769|John Markham]]'' | | data-sort-value="1393" | 1393 | data-sort-value="1479" | 1479 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 554 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7177003|Peter Smith]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-05-01 | | ''[[:d:Q1617747|Yr Uchel Lys Cyfiawnder]]'' |- | style='text-align:right'| 555 | [[Delwedd:Peter Goldsmith Crop.jpg|center|128px]] | [[Peter Goldsmith, Barwn Goldsmith]] | | data-sort-value="1950" | 1950-01-05 | | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 556 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Scotland of Asthal crop 2.jpg|center|128px]] | [[Patricia Scotland]] | | data-sort-value="1955" | 1955-08-19 | | ''[[:d:Q3631272|Advocate General for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q4818620|Attorney General for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q7450649|senior advisor]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q3111221|Commonwealth Secretary-General]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q7883047|Parliamentary Under-Secretary of State for Foreign Affairs]]'' |- | style='text-align:right'| 557 | [[Delwedd:Official portrait of Jeremy Wright MP crop 2, 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q260489|Jeremy Wright]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-10-24 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q3631272|Advocate General for Northern Ireland]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon|Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Gemau Olympaidd, y Cyfryngau a Chwaraeon]]<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]''<br/>''[[:d:Q3259412|Arglwydd Gomisiynydd Trysorlys EM]]''<br/>''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 558 | [[Delwedd:Official portrait of Mr Geoffrey Cox crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q291303|Geoffrey Cox]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-04-30 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q3631272|Advocate General for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 559 | | [[Gareth Wyn Williams]] | | data-sort-value="1941" | 1941-02-05 | data-sort-value="2003" | 2003-09-20 | ''[[:d:Q943379|Arglwydd Lywydd y Cyngor]]''<br/>''[[:d:Q2012061|Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]'' |- | style='text-align:right'| 560 | [[Delwedd:1stViscountFinlay.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q332700|Robert Finlay, 1st Viscount Finlay]]'' | | data-sort-value="1842" | 1842-07-11 | data-sort-value="1929" | 1929-03-09 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]'' |- | style='text-align:right'| 561 | [[Delwedd:Hailsham1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q332706|Douglas Hogg]]'' | | data-sort-value="1872" | 1872-02-28 | data-sort-value="1950" | 1950-08-16 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q2012061|Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel]]<br/>''[[:d:Q943379|Arglwydd Lywydd y Cyngor]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[Delwedd:Elwyn Jones in Romania (cropped).jpg|center|128px]] | [[Elwyn Jones]] | | data-sort-value="1909" | 1909-10-24 | data-sort-value="1989" | 1989-12-04 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q7460545|Arglwydd Ganghellor yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 563 | [[Delwedd:Official portrait of Mr Dominic Grieve crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q332994|Dominic Grieve]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-05-24 | | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q3631272|Advocate General for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q7460598|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q4976591|Ysgrifennydd Cartref yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]'' |- | style='text-align:right'| 564 | [[Delwedd:1stEarlOfSelborne.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333413|Roundell Palmer]]'' | | data-sort-value="1812" | 1812-11-27 | data-sort-value="1895" | 1895-05-04 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[Delwedd:Hugh Cairns, 1st Earl Cairns - 1860s.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333804|Hugh Cairns, 1st Earl Cairns]]'' | | data-sort-value="1819" | 1819-12-27 | data-sort-value="1885" | 1885-04-02 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q4886940|bencher]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Morris of Aberavon crop 2.jpg|center|128px]] | [[John Morris, Arglwydd Morris o Aberafan]] | | data-sort-value="1931" | 1931-11-05 | data-sort-value="2023" | 2023-06-05 | [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q16323054|Ysgrifennydd Gwladol Cysgodol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6865782|Minister of State for Defence Procurement]]''<br/>''[[:d:Q7139038|Parliamentary Secretary to the Ministry of Transport]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Arglwydd Raglaw Dyfed]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[Delwedd:Hartley William Shawcross, Baron Shawcross.png|center|128px]] | ''[[:d:Q334142|Hartley Shawcross, Baron Shawcross]]'' | | data-sort-value="1902" | 1902-02-04 | data-sort-value="2003" | 2003-07-10 | ''[[:d:Q27037814|Llywydd y Bwrdd Masnach]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[Delwedd:Robert Threshie Reid, Vanity Fair, 1895-01-10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3006661|Robert Reid]]'' | | data-sort-value="1846" | 1846-04-03 | data-sort-value="1923" | 1923-11-30 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 569 | | ''[[:d:Q4799975|Arthur Piggott]]'' | | data-sort-value="1749" | 1749-10-19 | data-sort-value="1819" | 1819-09-06 | ''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 570 | | ''[[:d:Q5343432|Edward Herbert]]'' | | data-sort-value="1591" | 1591 | data-sort-value="1658" | 1658 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 571 | | ''[[:d:Q5344646|Edward Northey]]'' | | data-sort-value="1652" | 1652-05-07 | data-sort-value="1723" | 1723-08-14 | ''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[Delwedd:Edward Ward.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5345804|Edward Ward]]'' | | data-sort-value="1638" | 1638-06 | data-sort-value="1714" | 1714-07-14 | ''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[Delwedd:Fitzroy Edward Kelly00.jpg|center|128px]] | [[Fitzroy Kelly]] | | data-sort-value="1796" | 1796-10-09 | data-sort-value="1880" | 1880-09-18 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 574 | [[Delwedd:Gilbert Gerard 02 Ashley St John.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5560924|Gilbert Gerard]]'' | | data-sort-value="1517" | 1517 | data-sort-value="1593" | 1593-02-04<br/>1592-02-04 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585665|Aelod o Senedd 1545-47]]''<br/>''[[:d:Q60585670|Member of the March 1553 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585685|Aelod o Senedd 1553]]''<br/>''[[:d:Q60585727|Aelod o Senedd Ebrill 1554]]''<br/>''[[:d:Q60585811|Member of the 1555 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586104|Member of the 1584-85 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]'' |- | style='text-align:right'| 575 | [[Delwedd:Henry Pollexfen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5727102|Henry Pollexfen]]'' | | data-sort-value="1632" | 1632 | data-sort-value="1691" | 1691-06-15 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 576 | [[Delwedd:LIONEL HEALD.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5794714|Lionel Heald]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897-08-07 | data-sort-value="1981" | 1981-11-08 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[Delwedd:SirJohnBaker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6220358|John Baker]]'' | | data-sort-value="1488" | 1488 | data-sort-value="1558" | 1558 | [[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585656|Member of the 1536 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585664|Aelod o Senedd Lloegr 1542-44]]''<br/>''[[:d:Q60585665|Aelod o Senedd 1545-47]]''<br/>''[[:d:Q60585668|Aelod o Senedd1547-1552]]''<br/>''[[:d:Q60585685|Aelod o Senedd 1553]]''<br/>''[[:d:Q60585727|Aelod o Senedd Ebrill 1554]]''<br/>''[[:d:Q60585766|Aelod o Senedd 1554-55]]''<br/>''[[:d:Q60585811|Member of the 1555 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585857|Aelod o Senedd 1558]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[Delwedd:John Burgess Karslake, Vanity Fair, 1873-02-22.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6223903|John Karslake]]'' | | data-sort-value="1821" | 1821-12-13 | data-sort-value="1881" | 1881-10-04 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 579 | | ''[[:d:Q6231883|John Ernley]]'' | | data-sort-value="1464" | 1464 | data-sort-value="1520" | 1520-04-22 | ''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[Delwedd:John Holker, Vanity Fair, 1878-02-09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6239576|John Holker]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828 | data-sort-value="1882" | 1882-05-24 | ''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[Delwedd:John Lawson Walton, Vanity Fair, 1902-03-06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6244227|John Lawson Walton]]'' | | data-sort-value="1852" | 1852-08-04 | data-sort-value="1908" | 1908-01-19 | ''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[Delwedd:John Rigby Vanity Fair 1901-03-28.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q6254926|John Rigby]]'' | | data-sort-value="1834" | 1834-01-08 | data-sort-value="1903" | 1903-07-26 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[Delwedd:Sir John Rolt 1866.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6255522|John Rolt]]'' | | data-sort-value="1804" | 1804-10-05 | data-sort-value="1871" | 1871-06-06 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[Delwedd:Lloyd Kenyon, 1st Baron Kenyon by William Davison.jpg|center|128px]] | [[Lloyd Kenyon, Barwn 1af Kenyon]] | | data-sort-value="1732" | 1732-10-05 | data-sort-value="1802" | 1802-04-04 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>[[Arglwydd Raglaw Sir y Fflint]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[Delwedd:Patrick Hastings QC.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7146673|Patrick Hastings]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880-03-17 | data-sort-value="1952" | 1952-02-26 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 586 | | ''[[:d:Q7288137|Ralph Swillington]]'' | | | data-sort-value="1525" | 1525 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585652|Member of the 1523 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[Delwedd:Richard Baggallay, Vanity Fair, 1875-12-11.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7323902|Richard Baggallay]]'' | | data-sort-value="1816" | 1816-05-13 | data-sort-value="1888" | 1888-11-13 | ''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[Delwedd:Robert Porrett Collier2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7343038|Robert Collier]]'' | | data-sort-value="1817" | 1817-06-21 | data-sort-value="1886" | 1886-10-27 | ''[[:d:Q1710982|Pwyllgor Barnwrol y Cyfrin Gyngor]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[Delwedd:SirRobertSawyer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7349591|Robert Sawyer]]'' | | data-sort-value="1633" | 1633 | data-sort-value="1692" | 1692 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 590 | | ''[[:d:Q7412628|Samuel Silkin, Barwn Silkin o Dulwich]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-03-06 | data-sort-value="1988" | 1988-08-17 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[Delwedd:Chief Justice Sir Henry Hobart (d.1625), 1st Baronet.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q7527153|Henry Hobart]]'' | | data-sort-value="1554" | 1554 | data-sort-value="1625" | 1625-12-29 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 592 | [[Delwedd:SirJosephWilliamChitty.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6287965|Joseph William Chitty]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828-05-28 | data-sort-value="1899" | 1899-02-15 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 593 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q6306553|Julia Macur]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-04-17 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 594 | [[Delwedd:Sir Kim Lewison 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6409091|Kim Lewison]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-05-01 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 595 | [[Delwedd:Lord Hamblen of Kersey 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7025496|Nicholas Hamblen]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-09-23 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 596 | | ''[[:d:Q7026028|Nicholas Patten]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-08-07 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 597 | [[Delwedd:Nigel Davis.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7032331|Nigel Davis]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-03-10 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 598 | | ''[[:d:Q7167807|Peregrine Simon]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-06-20 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 599 | [[Delwedd:Sir Rabinder Singh Escutcheon.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7278746|Rabinder Singh]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-03-06 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q136205395|President of the Investigatory Powers Tribunal]]'' |- | style='text-align:right'| 600 | | ''[[:d:Q7323647|Richard Aikens]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-08-28 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 601 | [[Delwedd:Robert Lush Vanity Fair 31 May 1873.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7347050|Robert Lush]]'' | | data-sort-value="1807" | 1807 | data-sort-value="1881" | 1881 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 602 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7422070|Sarah Asplin]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-09-16 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 603 | | ''[[:d:Q7608792|Stephen Brown]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-10-03 | data-sort-value="2025" | 2025-10-01 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 604 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7609881|Stephen Males]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-11-24 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 605 | [[Delwedd:Sir Tasker Watkins VC.jpg|center|128px]] | [[Tasker Watkins]] | | data-sort-value="1918" | 1918-11-18 | data-sort-value="2007" | 2007-09-09 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 606 | | ''[[:d:Q8004239|William Aldous]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-03-17 | data-sort-value="2018" | 2018-03-17 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>[[cadeirydd]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[Delwedd:Sir Clive Lewis 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15990124|Clive Lewis]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-13 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 608 | | ''[[:d:Q16105512|Mark Waller]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-10-13 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 609 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q16152013|Nicholas Underhill]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-05-12 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 610 | [[Delwedd:Dame Nicola Davies 2017.jpg|center|128px]] | [[Nicola Davies (barnwr)]] | | data-sort-value="1953" | 1953-03-13 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 611 | [[Delwedd:Dame Victoria Sharp 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16187309|Victoria Sharp]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-02-08 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q7241359|President of the King's Bench Division]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 612 | | ''[[:d:Q16192593|Jeremy Baker]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-02-09 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 613 | [[Delwedd:Lady-justice-rose.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16193831|Vivien Rose]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-04-13 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 614 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q16195509|James Dingemans]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-06-25 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 615 | [[Delwedd:Sir Richard Arnold (White Background).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17279151|Richard Arnold]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-06-23 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 616 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18205108|Jonathan Baker]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-08-06 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 617 | [[Delwedd:David Bean.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18205194|David Bean]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-03-25 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 618 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18206030|Julian Flaux]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-05-11 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5070798|Chancellor of the High Court]]'' |- | style='text-align:right'| 619 | [[Delwedd:Sir Geoffrey Vos 2022.png|center|128px]] | ''[[:d:Q18217374|Geoffrey Vos]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-04-22 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q98059986|Master of the Rolls designate]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5070798|Chancellor of the High Court]]'' |- | style='text-align:right'| 620 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18217792|Guy Newey]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-21 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 621 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18217869|Stephen Phillips]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-10-10 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 622 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18217881|Andrew Popplewell]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-14 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 623 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18347534|Christopher Nugee]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-23 | | [[barnwr]]<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 624 | [[Delwedd:Dame Ingrid Simler 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18351495|Ingrid Simler]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-09-17 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 625 | [[Delwedd:Sir Mark Warby 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18352867|Mark Warby]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-10-10 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q7241359|President of the King's Bench Division]]'' |- | style='text-align:right'| 626 | [[Delwedd:Dame Elisabeth Laing 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18353184|Elisabeth Laing]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-11-19 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 627 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18353215|Nicholas Green]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-10-15 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 628 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18387272|Kathryn Thirlwall]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-11-21 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 629 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18392511|Peter Coulson]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-03-31 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 630 | | ''[[:d:Q18394901|William Davis]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-06-20 | data-sort-value="2025" | 2025-06-07 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 631 | [[Delwedd:Sir Richard Snowden 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57000716|Richard Snowden]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-03-22 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 632 | | ''[[:d:Q60586227|Charles Mantell]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-01-30 | data-sort-value="2010" | 2010-05-01 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 633 | | ''[[:d:Q75882805|Patrick Browne]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-05-28 | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 634 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q75956995|George Waller]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-08-03 | data-sort-value="1999" | 1999-02-05 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 635 | | ''[[:d:Q76123303|Roger Parker]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-02-25 | data-sort-value="2011" | 2011-05-21 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 636 | | ''[[:d:Q106705754|Reginald Goff]]'' | | | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 637 | | ''[[:d:Q106855432|Michael Mann]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-12-09 | data-sort-value="1998" | 1998 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 638 | | ''[[:d:Q106945731|Patrick O'Connor]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914-12-28 | data-sort-value="2001" | 2001-05-03 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 639 | | ''[[:d:Q107309196|Simon Tuckey]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-10-17 | data-sort-value="2023" | 2023 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 640 | | ''[[:d:Q107451464|John Roch]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934 | data-sort-value="2021" | 2021 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 641 | | ''[[:d:Q107451478|Michael Hutchison]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | data-sort-value="2017" | 2017-07-24 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 642 | | ''[[:d:Q111914793|John Stocker]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-10-07 | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 643 | | ''[[:d:Q18526574|Asgar]]'' | | | No/unknown value | ''[[:d:Q578478|sieriff]]''<br/>''[[:d:Q165654|cwnstabl]]''<br/>''[[:d:Q7232382|Portreeve]]''<br/>''[[:d:Q4451020|Thane]]'' |- | style='text-align:right'| 644 | | ''[[:d:Q8004897|William Babington]]'' | | data-sort-value="1370" | 1370s | data-sort-value="1454" | 1454 | ''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 645 | | ''[[:d:Q8012720|William Hussey]]'' | | data-sort-value="1443" | 1443 | data-sort-value="1495" | 1495-09-08 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[Delwedd:WilliamNoy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8016194|William Noy]]'' | | data-sort-value="1577" | 1577 | data-sort-value="1634" | 1634-08-09 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 647 | | ''[[:d:Q8018765|William Steele]]'' | | data-sort-value="1610" | 1610 | data-sort-value="1680" | 1680 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>''[[:d:Q1846056|Arglwydd Ganghellor Iwerddon]]'' |- | style='text-align:right'| 648 | | ''[[:d:Q8020326|William Whorwood]]'' | | data-sort-value="1500" | 1500 | data-sort-value="1545" | 1545 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[Delwedd:1stLordAbinger.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q10305110|James Scarlett]]'' | | data-sort-value="1769" | 1769-12-13 | data-sort-value="1844" | 1844-04-17 | ''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 650 | [[Delwedd:Lord James of Hereford.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q11708915|Henry James]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828-10-30 | data-sort-value="1911" | 1911-08-18 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]'' |- | style='text-align:right'| 651 | [[Delwedd:FrederickPollock.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12066115|Frederick Pollock]]'' | | data-sort-value="1783" | 1783-09-23 | data-sort-value="1870" | 1870-08-28<br/>1870-08-22 | ''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[Delwedd:SirJohnBankes.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15489344|John Bankes]]'' | | data-sort-value="1589" | 1589 | data-sort-value="1644" | 1644-12-28 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[Delwedd:Kneeling figures of Lady and Sir James Hobart.tif|center|128px]] | ''[[:d:Q15985974|James Hobart]]'' | | data-sort-value="1436" | 1436 | data-sort-value="1507" | 1507 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 654 | | ''[[:d:Q16837027|John FitzJames]]'' | | data-sort-value="1460" | 1460s | data-sort-value="1542" | 1542 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[Delwedd:Sir Creswell Levinz.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16859368|Creswell Levinz]]'' | | data-sort-value="1627" | 1627 | data-sort-value="1701" | 1701 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 656 | | ''[[:d:Q18531404|William Hody]]'' | | data-sort-value="1441" | 1441 | data-sort-value="1524" | 1524 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60576920|Member of the 1483 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576918|Member of the 1472-75 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 657 | | ''[[:d:Q19043256|John Roper]]'' | | data-sort-value="1470" | 1470 | data-sort-value="1524" | 1524-04-07 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[Delwedd:Official portrait of Suella Braverman MP crop 2, 2024.jpg|center|128px]] | [[Suella Braverman]] | | data-sort-value="1980" | 1980-04-03 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q58799999|Parliamentary Under-Secretary of State for Exiting the European Union]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 659 | [[Delwedd:Official portrait of Victoria Prentis crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20054083|Victoria Prentis]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-03-24 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q114796473|Parliamentary Under-Secretary of State for Agriculture, Fisheries and Food]]''<br/>''[[:d:Q114796480|Minister of State for Agriculture, Fisheries and Food]]''<br/>''[[:d:Q114796490|Minister of State for Work and Welfare]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[Delwedd:WilliamHuddesfield DetailFromBrass ShillingfordChurch Devon.PNG|center|128px]] | ''[[:d:Q20811018|William Huddesfield]]'' | | | data-sort-value="1499" | 1499-03-23 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 661 | | ''[[:d:Q75248227|William of Lodington]]'' | | | data-sort-value="1420" | 1420-01-09 | ''[[:d:Q6317191|Justice of the Common Pleas]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[Delwedd:Richard Hermer Official Cabinet Portrait, July 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q105188058|Richard Hermer]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-09 | | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 663 | | ''[[:d:Q105771152|Henry Sothill, of Stockerston]]'' | | | data-sort-value="1485" | 1485 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 664 | | ''[[:d:Q137823047|Morgan Kidwelly]]'' | | data-sort-value="1430" | 1430 | data-sort-value="1500" | 15th century | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 665 | | ''[[:d:Q131407415|Eric Edem Agbana]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-01-29 | | ''[[:d:Q16733491|Electricity Company of Ghana]]''<br/>''[[:d:Q105339483|Y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus]]''<br/>''[[:d:Q131847273|Member of the 9th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]'' |- | style='text-align:right'| 666 | [[Delwedd:Mabon Ap Gwynfor MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Mabon ap Gwynfor]] | | data-sort-value="1978" | 1978-08-06 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 667 | [[Delwedd:Heledd Fychan AS-MS.jpg|center|128px]] | [[Heledd Fychan]] | | data-sort-value="1980" | 1980-09-20 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 668 | [[Delwedd:Jane Dodds official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Jane Dodds]] | | data-sort-value="1963" | 1963-09-13 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 669 | [[Delwedd:Natasha Asghar official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Natasha Asghar]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 670 | [[Delwedd:GarethDaviesMS-Castle.jpg|center|128px]] | [[Gareth Davies (gwleidydd)|Gareth Davies]] | | data-sort-value="1988" | 1988-09-17 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 671 | [[Delwedd:Samuel-kurtz.jpg|center|128px]] | [[Samuel Kurtz]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 672 | [[Delwedd:Sarah Murphy MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Sarah Murphy]] | | data-sort-value="1986" | 1986-10-20 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 673 | [[Delwedd:Cllr Peter Fox.jpg|center|128px]] | [[Peter Fox]] | | data-sort-value="1961" | 1961-12-24 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 674 | [[Delwedd:Buffy-williams.jpg|center|128px]] | [[Buffy Williams|Elizabeth (Buffy) Williams]] | | data-sort-value="1976" | 1976-11-01 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 675 | [[Delwedd:James Evans official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[James Evans]] | | data-sort-value="1991" | 1991-04-28 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 676 | [[Delwedd:Carolyn-thomas.jpg|center|128px]] | [[Carolyn Thomas]] | | data-sort-value="1965" | 1965 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 677 | [[Delwedd:Cefin Campbell MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Cefin Campbell]] | | data-sort-value="1950" | 1950 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 678 | [[Delwedd:Sioned Williams official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Sioned Williams]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 679 | [[Delwedd:Rhys ab Owen AS - Senedd Cymru.jpg|center|128px]] | [[Rhys ab Owen]] | | data-sort-value="1987" | 1987-01-12 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 680 | [[Delwedd:Joel-james.jpg|center|128px]] | [[Joel James]] | | data-sort-value="1985" | 1985-03-09 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 681 | [[Delwedd:Sam-rowlands.jpg|center|128px]] | [[Sam Rowlands]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 682 | [[Delwedd:Tom-giffard.jpg|center|128px]] | [[Tom Giffard]] | | data-sort-value="1991" | 1991-04-01 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 683 | [[Delwedd:Peredur Owen Griffiths official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Peredur Owen Griffiths]] | | data-sort-value="1978" | 1978-10 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 684 | [[Delwedd:Luke-fletcher.jpg|center|128px]] | [[Luke Fletcher]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 685 | | ''[[:d:Q138908118|Andrew Goodall]]'' | | | | ''[[:d:Q129078013|Permanent Secretary of the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 686 | [[Delwedd:Sir John Pratt LCJ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6253333|John Pratt]]'' | | data-sort-value="1657" | 1657 | data-sort-value="1725" | 1725 | [[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]'' |- | style='text-align:right'| 687 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Thomas of Cwmgiedd crop 2, 2022.jpg|center|128px]] | [[John Thomas, Barwn Thomas Cwmgiedd|John Thomas]] | | data-sort-value="1947" | 1947-10-22 | | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7241359|President of the King's Bench Division]]'' |- | style='text-align:right'| 688 | | ''[[:d:Q6776979|Martin of Littlebury]]'' | | | data-sort-value="1274" | 1274 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 689 | [[Delwedd:Ralph de Hengham.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7288315|Ralph de Hengham]]'' | | data-sort-value="1235" | 1235 | data-sort-value="1311" | 1311-05-18 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 690 | [[Delwedd:Randolph Crewe by Peter Lely.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7293589|Ranulph Crewe]]'' | | data-sort-value="1558" | 1558 | data-sort-value="1646" | 1646 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]] |- | style='text-align:right'| 691 | | ''[[:d:Q7330218|Richard de Willoughby]]'' | | data-sort-value="1290" | 1290 | data-sort-value="1362" | 1362-03-14 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 692 | | ''[[:d:Q7330241|Richard of Staines]]'' | | | data-sort-value="1277" | 1277 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 693 | | ''[[:d:Q7342826|Robert Catlyn]]'' | | data-sort-value="1510" | 1510 | data-sort-value="1574" | 1574 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 694 | | ''[[:d:Q7344453|Robert Foster]]'' | | data-sort-value="1589" | 1589 | data-sort-value="1663" | 1663 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 695 | [[Delwedd:Sir Robert Hyde LCJ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7345747|Robert Hyde]]'' | | data-sort-value="1596" | 1596-02-24 | data-sort-value="1665" | 1665<br/>1665-05-01 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 696 | | ''[[:d:Q7348299|Robert Parning]]'' | | | data-sort-value="1343" | 1343-08-26 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 697 | [[Delwedd:SirRobertWright.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7351268|Robert Wright]]'' | | data-sort-value="1634" | 1634 | data-sort-value="1689" | 1689 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 698 | | ''[[:d:Q7351413|Robert de Malberthorp]]'' | | data-sort-value="1201" | 13rd century | data-sort-value="1330" | 1330s | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 699 | | ''[[:d:Q7357900|Roger Brabazon]]'' | | data-sort-value="1247" | 1247 | data-sort-value="1317" | 1317-06 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 700 | | ''[[:d:Q7528637|Sir Richard Newdigate, 1st Baronet]]'' | | data-sort-value="1602" | 1602-09-17 | data-sort-value="1678" | 1678-10-14 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 701 | | ''[[:d:Q7787631|Thomas Billing]]'' | | | data-sort-value="1481" | 1481 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 702 | [[Delwedd:Wroxeter St Andrews - Effigy of Thomas Bromley.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7787932|Thomas Bromley]]'' | | | data-sort-value="1555" | 1555-05-15 | ''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 703 | [[Delwedd:Sir Thomas Richardson, Unknown artist, Norwich Civic Portrait Collection.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7793526|Thomas Richardson]]'' | | data-sort-value="1569" | 1569-07-03 | data-sort-value="1635" | 1635-02-04 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 704 | | ''[[:d:Q7964572|Walter Clopton]]'' | | data-sort-value="1301" | 14th century | data-sort-value="1400" | 1400 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 705 | | ''[[:d:Q8006769|William Cheyne]]'' | | data-sort-value="1301" | 14th century | data-sort-value="1443" | 1443 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 706 | [[Delwedd:A Chronicle of England - Page 353 - Gascoigne Refuses to Sentence Archbishop Scrope.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8009711|William Gascoigne I]]'' | | data-sort-value="1350" | 1350 | data-sort-value="1419" | 1419-12-17 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 707 | | ''[[:d:Q8010819|William Hankeford]]'' | | data-sort-value="1350" | 1350 | data-sort-value="1423" | 1423-12-12 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 708 | [[Delwedd:Arms of William Inge (d.1322).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q8012812|William Inge]]'' | | data-sort-value="1260" | 1260 | data-sort-value="1322" | 1322-05 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 709 | [[Delwedd:SirWilliamLee.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8014418|Sir William Lee]]'' | | data-sort-value="1688" | 1688-08-02 | data-sort-value="1754" | 1754-04-08 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]'' |- | style='text-align:right'| 710 | | ''[[:d:Q8017017|William Portman]]'' | | data-sort-value="1497" | 1497 | data-sort-value="1557" | 1557 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585656|Member of the 1536 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 711 | | ''[[:d:Q8018211|William Scott]]'' | | | data-sort-value="1350" | 1350s | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 712 | [[Delwedd:SirWilliamScroggsMezzotint.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8018228|William Scroggs]]'' | | data-sort-value="1623" | 1623 | data-sort-value="1683" | 1683-10-25 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 713 | [[Delwedd:Sir William de Shareshull Escutcheon.png|center|128px]] | ''[[:d:Q8020821|William de Shareshull]]'' | | data-sort-value="1289" | 1289 | data-sort-value="1370" | 1370 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 714 | [[Delwedd:Sir William de Thorpe Escutcheon.png|center|128px]] | ''[[:d:Q8020829|William de Thorpe]]'' | | | data-sort-value="1361" | 1361-05-27 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 715 | | ''[[:d:Q8020842|William de York]]'' | | data-sort-value="1200" | 2nd millennium | data-sort-value="1256" | 1256-01-31 | ''[[:d:Q108427464|Roman Catholic bishop of Salisbury]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 716 | | ''[[:d:Q11801551|Henry of Bath]]'' | | | data-sort-value="1260" | 1260-11 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 717 | [[Delwedd:Portrait of Lord Chief Justice Nicholas Hyde.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14945623|Nicholas Hyde]]'' | | data-sort-value="1572" | 1572 | data-sort-value="1631" | 1631-08-25 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 718 | [[Delwedd:Sir Francis Pemberton(1624-1697).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15491450|Francis Pemberton]]'' | | data-sort-value="1624" | 1624-07-18<br/>1625 | data-sort-value="1697" | 1697-06-10 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 719 | [[Delwedd:John Bramston attrib Peter Lely.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15989861|John Bramston]]'' | | data-sort-value="1577" | 1577-05-18 | data-sort-value="1654" | 1654-09-22 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q7300429|reader]]''<br/>''[[:d:Q17104090|Rhingyll yn y Gyfraith]]'' |- | style='text-align:right'| 720 | [[Delwedd:Dame Sue Carr 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15989888|Sue Carr, Baroness Carr of Walton-on-the-Hill]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-09-01 | | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 721 | [[Delwedd:Southwick Hall, Northamptonshire.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16200564|John Knyvet]]'' | | data-sort-value="1320" | 1320 | data-sort-value="1381" | 1381-02-16 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 722 | | ''[[:d:Q16200843|Roger Cholmeley]]'' | | data-sort-value="1485" | 1485 | data-sort-value="1565" | 1565-06-21 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585656|Member of the 1536 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585661|Member of the 1539-40 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585664|Aelod o Senedd Lloegr 1542-44]]''<br/>''[[:d:Q60585766|Aelod o Senedd 1554-55]]''<br/>''[[:d:Q60585811|Member of the 1555 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585857|Aelod o Senedd 1558]]''<br/>''[[:d:Q60585908|Aelod o Senedd 1559]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 723 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Burnett of Maldon crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18205367|Ian Burnett]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-02-28 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 724 | | ''[[:d:Q18531508|William of Wilton]]'' | | | data-sort-value="1264" | 1264 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 725 | | ''[[:d:Q18756986|Nicholas de Turri]]'' | | | data-sort-value="1270" | 1270s | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 726 | | ''[[:d:Q18783942|Robert de Briwes]]'' | | | | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 727 | | ''[[:d:Q18810751|Gilbert of Seagrave]]'' | | data-sort-value="1250" | 13rd century | data-sort-value="1254" | 1254 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 728 | | ''[[:d:Q18876645|Gilbert of Thornton]]'' | | data-sort-value="1245" | 1245 | data-sort-value="1295" | 1295 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 729 | | ''[[:d:Q140194287|Yasmin Khan]]'' | | | | ''[[:d:Q140194856|National Adviser for Violence against Women, Gender Based Violence, Domestic Abuse and Sexual Violence]]'' |- | style='text-align:right'| 730 | [[Delwedd:Aled Gruffydd Jones.jpg|center|128px]] | [[Aled Gruffydd Jones]] | | data-sort-value="1955" | 1955 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 731 | | [[Andrew Green]] | | data-sort-value="1952" | 1952 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 732 | | [[Brynley F. Roberts]] | | data-sort-value="1931" | 1931-02-03 | data-sort-value="2023" | 2023-08-14 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 733 | | [[David Jenkins (llyfrgellydd)|David Jenkins]] | | data-sort-value="1912" | 1912-05-29 | data-sort-value="2002" | 2002-03-06 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 734 | | [[E. D. Jones|Evan David Jones]] | | data-sort-value="1903" | 1903-12-06 | data-sort-value="1987" | 1987-03-07 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 735 | [[Delwedd:John Ballinger, S. K. Greenslade, Evan Davies Jones and Sir John Williams with the American Ambassador , the Hon. Whitelaw Reid (5449722).jpg|center|128px]] | [[John Ballinger]] | | data-sort-value="1860" | 1860-05-12 | data-sort-value="1933" | 1933-01-08 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 736 | | [[R. Geraint Gruffydd]] | | data-sort-value="1928" | 1928-06-09 | data-sort-value="2015" | 2015-03-24 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 737 | [[Delwedd:Professor Thomas Parry on his appointment as Principal of Aberystwyth University College (1529363).jpg|center|128px]] | [[Thomas Parry (ysgolhaig)|Thomas Parry]] | | data-sort-value="1904" | 1904-08-04 | data-sort-value="1985" | 1985-04-22 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 738 | | [[William Llewelyn Davies]] | | data-sort-value="1887" | 1887-10-11 | data-sort-value="1952" | 1952-11-11 | [[Siryf Sir Feirionnydd]]<br/>''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 739 | | ''[[:d:Q55399621|Linda Tomos]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 740 | [[Delwedd:Pedr ap Llwyd.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q104415876|Pedr Ap Llwyd]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-02-20 | | ''[[:d:Q484876|prif weithredwr]]''<br/>''[[:d:Q10728547|chief librarian]]''<br/>''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 741 | | ''[[:d:Q125330741|Rhodri Llwyd Morgan]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-07 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 742 | | ''[[:d:Q141703581|John Lionel Madden]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-08-08 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 743 | [[Delwedd:MedwayCLPBob and Big Ben.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4933265|Bob Marshall-Andrews]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-04-10 | | ''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 744 | [[Delwedd:Cs qc.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5113228|Christopher Sharp]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-09-17<br/>1952-09-17 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 745 | | ''[[:d:Q5534923|Geoffrey Tattersall]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-09-22 | data-sort-value="2025" | 2025-01-05 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 746 | | ''[[:d:Q7327696|Richard Mawrey]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-08-20 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 747 | | ''[[:d:Q42311363|Gary Flather]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-10-04 | data-sort-value="2017" | 2017-10-09 | ''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 748 | | ''[[:d:Q67203332|Clive Sheldon]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-10-13 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 749 | | ''[[:d:Q75352189|Caspar Glyn]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-08-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 750 | | ''[[:d:Q75430819|Adrian Whitfield]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-07-10 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 751 | | ''[[:d:Q76020800|James Goudie]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-06-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 752 | | ''[[:d:Q76243543|Douglas Frank]]'' | | data-sort-value="1916" | 1916-04-16 | data-sort-value="2004" | 2004-10-30 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 753 | | ''[[:d:Q76250152|Michael Bromley-Martin]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-04-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 754 | | ''[[:d:Q76302497|Jonathan Hirst]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-07-02 | data-sort-value="2017" | 2017-07-10 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 755 | | ''[[:d:Q76340035|Jeremy Carey]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-01-15 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q102261097|dirprwy farnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 756 | | ''[[:d:Q98600497|Nigel Lickley]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-08-27 | | ''[[:d:Q117749218|member of Winchester City Council]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 757 | | ''[[:d:Q102122947|John Hayes]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-05-17 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 758 | | ''[[:d:Q105144704|Alan Saggerson]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-12-24 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 759 | | ''[[:d:Q105144705|Alice Robinson]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-06-13 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 760 | | ''[[:d:Q105144719|Karen Walden-Smith]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-12-17 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 761 | | ''[[:d:Q105144724|Malcolm Sharpe]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-07-06 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 762 | | ''[[:d:Q105257916|Leigh-Ann Mulcahy]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-10-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 763 | [[Delwedd:JoannaSmith Judge.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q105257917|Joanna Smith]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-04-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 764 | | ''[[:d:Q105257919|Daniel Toledano]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-11-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 765 | | ''[[:d:Q105257921|Julia Dias]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-31 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 766 | | ''[[:d:Q105257923|James Strachan]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-05-17 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 767 | | ''[[:d:Q105284775|Gareth Jones]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-11-24 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 768 | | ''[[:d:Q105284778|Rachel Hudson]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-01-29 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 769 | | ''[[:d:Q105284782|Michelle Corbett]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-02-09 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 770 | | ''[[:d:Q105284783|Heather Anderson]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-11-20 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 771 | | ''[[:d:Q105284785|Richard Scarratt]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-08-21 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 772 | | ''[[:d:Q105284786|Paul Lopez]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-10-22 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 773 | | ''[[:d:Q105284788|Caroline Wright]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-08-10 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 774 | | ''[[:d:Q105284789|Gillian Brasse]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-06-19 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 775 | | ''[[:d:Q106705736|Phillip Sycamore]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-03-09 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q106705021|Judge of the Upper Tribunal]]'' |- | style='text-align:right'| 776 | | ''[[:d:Q106760743|Victor Wellings]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-07-19 | data-sort-value="2001" | 2001-06-19 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 777 | | ''[[:d:Q106760877|John Crowley]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-06-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 778 | | ''[[:d:Q106762193|Patrick Curran]]'' | | | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 779 | | ''[[:d:Q106785028|David Mackie]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-02-15 | | ''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q106782665|senior circuit judge]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 780 | | ''[[:d:Q106785042|David Brunning]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-04-10 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 781 | | ''[[:d:Q106813415|Anthony Rumbelow]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 782 | | ''[[:d:Q106813424|Barry Cotter]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-07-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 783 | | ''[[:d:Q106813451|Craig Sephton]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-12-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 784 | | ''[[:d:Q106813518|Gregory Stone]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-12-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 785 | | ''[[:d:Q106813524|Heather Swindells]]'' | | | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 786 | | ''[[:d:Q106813590|John Prosser]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-07-10 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 787 | | ''[[:d:Q106813602|Judith Hughes]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-10-13 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 788 | | ''[[:d:Q106813646|Michael Kay]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-10-13 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 789 | | ''[[:d:Q106813657|Neil Bidder]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-07-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 790 | | ''[[:d:Q106813706|Peter Main]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-05-17 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 791 | | ''[[:d:Q106813726|Robert Owen]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-05-31 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 792 | | ''[[:d:Q106813743|Shaun Spencer]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-02-04 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 793 | | ''[[:d:Q106813747|Simon Monty]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-12-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 794 | | ''[[:d:Q106827544|Richard Nevin]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-12-24 | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q106782944|county court judge]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 795 | | ''[[:d:Q106827641|Christopher Young]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-09-09 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 796 | | ''[[:d:Q106827642|Clive Callman]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-06-21 | data-sort-value="2019" | 2019-09-19 | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 797 | | ''[[:d:Q106827643|David Higgins]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-12-15 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 798 | | ''[[:d:Q106827644|Elliot Knopf]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-12-23 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 799 | | ''[[:d:Q106827645|Peter Greene]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-06-21 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 800 | | ''[[:d:Q106827648|Richard Harper]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-06-19 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q102261097|dirprwy farnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 801 | | ''[[:d:Q106827649|Anthony Cleary]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-01-21 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q102261097|dirprwy farnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 802 | | ''[[:d:Q106828373|Richard Foster]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-05-28 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 803 | | ''[[:d:Q106828374|Jonathan Simpkiss]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-10-21 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q106782665|senior circuit judge]]'' |- | style='text-align:right'| 804 | | ''[[:d:Q106828375|Nicholas Marston]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-03-24 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 805 | | ''[[:d:Q106828376|Ross Duggan]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-07-14 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 806 | | ''[[:d:Q106828377|Paul Lambert]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-08-24 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 807 | | ''[[:d:Q107315427|Roger Ter Haar]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-06-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 808 | | ''[[:d:Q107369458|Adrian Williamson]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-11-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 809 | | ''[[:d:Q107369459|Alexander Nissen]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-08-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 810 | | ''[[:d:Q107369460|Alexander Verdan]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-05-24 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 811 | | ''[[:d:Q107369461|Andrew Spink]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-04-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 812 | | ''[[:d:Q107369462|Camden Pratt]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-12-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 813 | | ''[[:d:Q107369463|Catharine Otton-Goulder]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-04-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 814 | | ''[[:d:Q107369464|Catherine Newman]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-02-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 815 | | ''[[:d:Q107369465|Charles Geekie]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-02-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 816 | | ''[[:d:Q107369466|Charles George]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-06-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 817 | | ''[[:d:Q107369467|Charles Hyde]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-02-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 818 | | ''[[:d:Q107369468|Christopher Hancock]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 819 | | ''[[:d:Q107369469|Christopher Moger]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-07-28 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 820 | | ''[[:d:Q107369470|Christopher Pymont]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-03-16 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 821 | | ''[[:d:Q107369471|David Allan]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-04-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 822 | | ''[[:d:Q107369472|David Elvin]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-04-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 823 | | ''[[:d:Q107369473|David Halpern]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-05-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 824 | | ''[[:d:Q107369474|David Hershman]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-11-06 | data-sort-value="2004" | 2004-09-04 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 825 | | ''[[:d:Q107369475|David Phillips]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-05-04 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 826 | | ''[[:d:Q107369476|David Pittaway]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-06-29 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 827 | | ''[[:d:Q107369477|David Railton]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-06-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 828 | | ''[[:d:Q107369478|David Wilby]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-06-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 829 | | ''[[:d:Q107369479|Edward Jones]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-12-24 | data-sort-value="2017" | 2017-04-23 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 830 | | ''[[:d:Q107369480|Frank Burton]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-06-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 831 | | ''[[:d:Q107369481|Heather Williams]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 832 | | ''[[:d:Q107369482|Iain Goldrein]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-08-10 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 833 | | ''[[:d:Q107369483|Iain Purvis]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-08-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 834 | | ''[[:d:Q107369484|James Allen]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-09-19 | data-sort-value="2013" | 2013-11-26 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 835 | | ''[[:d:Q107369486|James Badenoch]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-07-24 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 836 | | ''[[:d:Q107369487|James Lewis]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-02-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q3188089|prif ustus]]'' |- | style='text-align:right'| 837 | | ''[[:d:Q107369488|James Tillyard]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-03-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 838 | | ''[[:d:Q107369489|John Jarvis]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-11-20 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 839 | | ''[[:d:Q107369490|John Marrin]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-08-24 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 840 | | ''[[:d:Q107369491|Jonathan Acton Davis]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-01-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 841 | | ''[[:d:Q107369492|Leighton Davies]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-09-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 842 | | ''[[:d:Q107369493|Lesley Anderson]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-04-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 843 | | ''[[:d:Q107369494|Leslie Blohm]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-02-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 844 | | ''[[:d:Q107369495|Lionel Persey]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-01-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 845 | | ''[[:d:Q107369496|Malcolm Spence]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-03-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 846 | | ''[[:d:Q107369497|Mark Cawson]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-06-04 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 847 | | ''[[:d:Q107369498|Mark Ellison]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-10-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 848 | | ''[[:d:Q107369499|Mark Powell]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-07-18 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 849 | | ''[[:d:Q107369500|Michael Bowes]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-12-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 850 | | ''[[:d:Q107369501|Michael Brent]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-06-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 851 | | ''[[:d:Q107369502|Michael Brindle]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-06-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 852 | | ''[[:d:Q107369503|Michael Harvey]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-05-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 853 | | ''[[:d:Q107369504|Michael Kent]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-03-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 854 | | ''[[:d:Q107369505|Michel Kallipetis]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-08-29 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 855 | | ''[[:d:Q107369506|Murray Rosen]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-08-26 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 856 | | ''[[:d:Q107369507|Nicholas Braslavsky]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-02-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 857 | | ''[[:d:Q107369508|Nigel Baker]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-12-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 858 | | ''[[:d:Q107369512|Paul Chaisty]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-03-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 859 | | ''[[:d:Q107369513|Paul Storey]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-03-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 860 | | ''[[:d:Q107369514|Philip Marshall]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-06-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 861 | | ''[[:d:Q107369515|Ralph Lewis]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-06-29 | data-sort-value="2010" | 2010-07-04 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 862 | | ''[[:d:Q107369516|Raymond Kidwell]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-08-08 | data-sort-value="2007" | 2007-10-03 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 863 | | ''[[:d:Q107369517|Rhodri Lewis]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-06-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 864 | | ''[[:d:Q107369518|Richard Anelay]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-03-26 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 865 | | ''[[:d:Q107369519|Richard Lissack]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-06-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 866 | | ''[[:d:Q107369520|Richard Maxwell]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-12-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 867 | | ''[[:d:Q107369521|Richard Salter]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-10-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 868 | | ''[[:d:Q107369522|Richard Spearman]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-01-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 869 | | ''[[:d:Q107369523|Richard Whittam]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-11-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 870 | | ''[[:d:Q107369524|Robert Englehart]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-10-01 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 871 | | ''[[:d:Q107369525|Robert Seabrook]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-10-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 872 | | ''[[:d:Q107369526|Robin Hollington]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-06-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 873 | | ''[[:d:Q107369527|Robin Purchas]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-06-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 874 | | ''[[:d:Q107369528|Roger Wyand]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-10-31 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 875 | | ''[[:d:Q107369529|Satinder Hunjan]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-11-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 876 | | ''[[:d:Q107369530|Simon Berry]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-09-09 | data-sort-value="2018" | 2018-12-15 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 877 | | ''[[:d:Q107369531|Simon Crookenden]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-09-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 878 | | ''[[:d:Q107369532|Simon Rainey]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-02-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 879 | | ''[[:d:Q107369533|Stephen Furst]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-02-08<br/>1976 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 880 | | ''[[:d:Q107369534|Stephen Hofmeyr]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-02-10 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 881 | | ''[[:d:Q107369535|Stephen Smith]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 882 | | ''[[:d:Q107369536|Stuart Brown]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-09-04 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 883 | | ''[[:d:Q107369537|Stuart Isaacs]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-04-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 884 | | ''[[:d:Q107369538|Tim Owen]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-01-11 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 885 | | ''[[:d:Q107369539|Timothy Brennan]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-04-11 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 886 | | ''[[:d:Q107369540|Timothy Corner]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-07-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 887 | | ''[[:d:Q107369541|Timothy Dutton]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-02-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 888 | | ''[[:d:Q107369542|Timothy Straker]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-05-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 889 | | ''[[:d:Q107369543|Vincent Fraser]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-10-18 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 890 | | ''[[:d:Q107369544|William Woodward]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-05-27 | data-sort-value="2016" | 2016-12-21 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 891 | | ''[[:d:Q107369579|Benjamin Nolan]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-07-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 892 | | ''[[:d:Q107369584|Charles Hollander]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-12-01 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 893 | | ''[[:d:Q107370025|Ali Malek]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-01-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 894 | | ''[[:d:Q107370026|Edwin Johnson]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-05-11 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 895 | | ''[[:d:Q107370027|John Brisby]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-05-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 896 | | ''[[:d:Q107370028|Richard Sheldon]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-09-29 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 897 | | ''[[:d:Q107370029|Timothy Mould]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-05-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 898 | | ''[[:d:Q107370030|Jules Sher]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-10-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 899 | | ''[[:d:Q107370032|Walter Aylen]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-05-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 900 | | ''[[:d:Q107370033|Martin Mann]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 901 | | ''[[:d:Q107370035|Michael Crystal]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-03-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 902 | | ''[[:d:Q107370036|Bruce Blair]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-04-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 903 | | ''[[:d:Q107370037|Gabriel Moss]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-09-08 | data-sort-value="2019" | 2019-03-15 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 904 | | ''[[:d:Q107370038|Richard Siberry]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-12-11 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 905 | | ''[[:d:Q107370040|Jonathan Gaunt]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-11-03 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 906 | | ''[[:d:Q107370041|Nicholas Davidson]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-03-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 907 | | ''[[:d:Q107370042|Gavin Kealey]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-09-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 908 | | ''[[:d:Q107370043|Jeremy Posnansky]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-03-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 909 | | ''[[:d:Q107370044|Andrew Simmonds]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-05-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 910 | | ''[[:d:Q107370045|Gerard McDermott]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-04-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 911 | | ''[[:d:Q107370046|Michael Furness]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-09-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 912 | | ''[[:d:Q107370047|Nicholas Vineall]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-05-01 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 913 | | ''[[:d:Q107370050|David Edwards]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-11-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 914 | | ''[[:d:Q108070853|Evan Stone]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928-08-26 | data-sort-value="2018" | 2018-03-04 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 915 | | ''[[:d:Q108070854|Roger Henderson]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-04-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 916 | | ''[[:d:Q108070855|Lionel Read]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-09-07 | data-sort-value="2015" | 2015-11-09 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 917 | | ''[[:d:Q108070856|Roy Vandermeer]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-06-26 | data-sort-value="2017" | 2017-01-13 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 918 | | ''[[:d:Q108070859|Nigel Macleod]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-02-07 | data-sort-value="2005" | 2005-03-01 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 919 | | ''[[:d:Q108070860|David Blunt]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 920 | | ''[[:d:Q108070861|John Williams]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-08-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 921 | | ''[[:d:Q108070862|Eleanor Platt]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-05-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 922 | | ''[[:d:Q108070863|Peter Andrews]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-11-14 | data-sort-value="2017" | 2017-12-29 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 923 | | ''[[:d:Q108070865|Louise Godfrey]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-04-17 | data-sort-value="2002" | 2002-06-12 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 924 | | ''[[:d:Q108070866|Philip Mott]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-04-20 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 925 | | ''[[:d:Q108070875|Beryl Cooper]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-11-24 | data-sort-value="2012" | 2012-02-23 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 926 | | ''[[:d:Q108453765|Mark Strachan]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-09-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q15078639|Senior Counsel]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 927 | | ''[[:d:Q108464365|Bruce Mauleverer]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-11-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 928 | | ''[[:d:Q108464373|Christopher Symons]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-02-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 929 | | ''[[:d:Q108464375|Andrew Moran]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-10-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q1182332|Deemster]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 930 | | ''[[:d:Q108464396|Colin Edelman]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-03-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 931 | | ''[[:d:Q108464419|George Bartlett]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 932 | | ''[[:d:Q108464430|Elizabeth Appleby]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-08-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 933 | | ''[[:d:Q108464431|Harold Goddard]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-07-09 | data-sort-value="2019" | 2019-08-15 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]'' |- | style='text-align:right'| 934 | | ''[[:d:Q108464437|Kenneth Rokison]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-13 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 935 | | ''[[:d:Q108464452|John Baldwin]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-08-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 936 | | ''[[:d:Q108464458|Alexander Layton]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-02-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 937 | | ''[[:d:Q108464461|Andrew Bartlett]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 938 | | ''[[:d:Q108464515|Lionel Swift]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-10-03 | data-sort-value="2011" | 2011-03-24 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]'' |- | style='text-align:right'| 939 | | ''[[:d:Q108464570|Kevin Prosser]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-08-26 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 940 | | ''[[:d:Q108464573|Michael Stuart-Moore]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-07-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 941 | | ''[[:d:Q7177314|Peter Thornton]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-10-17 | | ''[[:d:Q106474443|Chief Coroner of England and Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 942 | | ''[[:d:Q84322867|Mark Lucraft]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960s | | ''[[:d:Q7302900|Recorder of London]]''<br/>''[[:d:Q106474443|Chief Coroner of England and Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 943 | | ''[[:d:Q105285261|Alexia Durran]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-07-10 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q106474443|Chief Coroner of England and Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 944 | | ''[[:d:Q14945562|Julian Malins]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-05-01 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 945 | | ''[[:d:Q110060872|Matthew Butt]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-03-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 946 | | ''[[:d:Q110060873|Andrew Allen]]'' | | | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 947 | | ''[[:d:Q110060874|Angus Withington]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-07-20 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 948 | | ''[[:d:Q110060875|Mark McKone]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-04-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 949 | | ''[[:d:Q110060876|Patrick Vincent]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-11-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 950 | | ''[[:d:Q110060877|David Temkin]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-09-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 951 | | ''[[:d:Q110060878|Craig Hassall]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-04-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 952 | | ''[[:d:Q110060879|Mathew Purchase]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-06-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 953 | | ''[[:d:Q110060880|Sam Robinson]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-11-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 954 | | ''[[:d:Q110060881|Simon Baker]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-05-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 955 | | ''[[:d:Q110060882|Jonathan Barnes]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-09-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 956 | [[Delwedd:Efa Gruffudd Jones, Comisiynydd y Gymraeg 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q136357375|Efa Gruffudd Jones]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[Comisiynydd y Gymraeg]] |} {{Wikidata list end}} ==Gweler hefyd== * [[Cenedlaetholdeb Cymreig]] * [[Cynulliad Cenedlaethol Cymru]] * [[Etholiadau yng Nghymru]] * [[Heddychiaeth yng Nghymru]] * [[Materion cymdeithasol yng Nghymru]] * [[Prif Weinidog Cymru]] * [[Swyddfa Cymru]] * [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]] * [[Rhestr o gerrig milltir pwysig yng ngwleidyddiaeth Cymru]] {{Cymru}} {{Gwleidyddiaeth Ewrop}} {{eginyn Cymru}} [[Categori:Gwleidyddiaeth Cymru| ]] [[Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig| Cymru]] [[Categori:Gwleidyddiaeth Ewrop|Cymru]] [[Categori:Gwleidyddiaeth yn ôl gwlad|Cymru]] 8fd9v34rmmov7ts441nlw6zptywrdx4 15668740 15668738 2026-10-21T14:16:49Z Ziv 81521 ([[c:GR|GR]]) [[File:Janet Owart.jpg]] → [[File:Janet Haworth.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 15668740 wikitext text/x-wiki {{Gwleidyddiaeth Cymru}} Mae '''gwleidyddiaeth Cymru''' yn cynnwys llywodraeth cenedlaethol datganoledig sef [[Senedd Cymru]] ac mae'r wlad hefyd yn cael ei llywodraethu gan [[Senedd y Deyrnas Unedig]]. Rheolir [[llywodraeth leol yng Nghymru]] gan awdurod unedol. == Trosolwg == Mae Cymru yn wlad sydd yn rhan o'r [[Y Deyrnas Unedig|Deyrnas Unedig (DU)]].<ref>{{Cite web|title=A Beginners Guide to UK Geography (2021) v1.0|url=https://geoportal.statistics.gov.uk/documents/a-beginners-guide-to-uk-geography-2021-v1-0-1/explore|website=geoportal.statistics.gov.uk|access-date=2023-08-31|language=en-us}}</ref> Mae'r DU yn frenhiniaeth seneddol ddemocrataidd.<ref>{{Cite journal|title=Democratic Parliamentary Monarchies|url=https://muse.jhu.edu/pub/1/article/542440|journal=Journal of Democracy|date=2014|issn=1086-3214|pages=35–51|volume=25|issue=2|doi=10.1353/jod.2014.0032|first=Alfred|last=Stepan|first2=Juan J.|last2=Linz|first3=Juli F.|last3=Minoves}}</ref> Llywodraethir Cymru gan system Model Cadw Pwerau, lle restrir holl faterion dan reloaeth [[Senedd y Deyrnas Unedig|Senedd y DU]], gyda'r gweddill o dan reolaeth [[Senedd Cymru]].<ref>{{Cite web|title=Pwerau|url=https://senedd.cymru/sut-rydym-yn-gweithio/ein-rol/pwerau/|website=senedd.cymru|access-date=2023-08-31|language=cy-GB}}</ref> Mae Cymru yn ethol 40 aelod i Senedd y DU.<ref>{{Cite web|title=Canlyniadau yr Etholiad Cyffredinol 2019 - BBC Cymru Fyw|url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/etholiad/2019/canlyniadau|website=www.bbc.co.uk|access-date=2023-08-31|language=cy}}</ref> Mae Swyddfa [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]] yn cefnogi Ysgrifennydd Cymru ac Is-Ysgrifenyddion Gwladol Seneddol gan gynrychioli Llywodraeth y DU yng Nghymru ac yn cynrychioli Cymru yn Llywodraeth y DU.<ref>{{Cite web|title=Amdanom ni|url=https://www.gov.uk/government/organisations/office-of-the-secretary-of-state-for-wales/about.cy|website=GOV.UK|access-date=2023-08-31|language=en}}</ref> Rheolir [[llywodraeth leol yng Nghymru]] gan 22 o awdurdodau unedol.<ref>{{Cite web|title=Llywodraeth Cymru {{!}} Awdurdodau Unedol|url=http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?skip=1&lang=cy|website=web.archive.org|date=2014-06-01|access-date=2023-08-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601021134/http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?skip=1&lang=cy|url-status=bot: unknown}}</ref> ==Senedd Cymru== {{prif|Senedd Cymru}}Mae Senedd Cymru yn gorff etholedig sy'n cynrychioli Cymru a’i phobl ac yn deddfu ar gyfer Cymru ac yn dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif.<ref>{{Cite web|title=Senedd Cymru {{!}} Welsh Parliament|url=https://senedd.cymru/|website=senedd.cymru|access-date=2023-08-31|language=cy-GB}}</ref> Cafodd y Senedd ei sefydlu yn 1997 ar ôl [[Refferendwm datganoli i Gymru, 1997|refferendwm datganoli i Gymru]]. Hyd at 2020, cydnabyddwyd fel Cynulliad Cenedlaethol Cymru, cyn y newid enw i Senedd Cymru. Mae gan y Senedd 60 o aelodau, ond mae cynlluliau i gynyddu hyn i 96. Ar hyn o bryd mae 30 aelod [[Llafur Cymru]], 16 aelod [[Ceidwadwyr Cymreig]], 12 aelod [[Plaid Cymru]], 1 o’r [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru]] ac 1 annibynnol. Bydd [[etholiad nesaf Senedd Cymru]] ar Fai 7, 2026.<ref>{{Cite web|title=Beth yw rôl y Senedd?|url=https://golwg.360.cymru/cipolwg/beth-senedd|website=Golwg360|date=2023-07-21|access-date=2023-08-31|language=cy}}</ref> ==Rhestr o wleidyddion Cymreig== {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { { ?item wdt:P39 ?pos . ?pos wdt:P1001* wd:Q25 } . } |wdq=. |sort=569 |section=31 |columns=number:#,P18,label,disgrifiad,P569,P570,P39 }} == bod dynol == {| class='wikitable sortable' ! # ! delwedd ! label ! disgrifiad ! dyddiad geni ! dyddiad marw ! swydd |- | style='text-align:right'| 1 | [[Delwedd:Kirsty Williams AM (28092338171).jpg|center|128px]] | [[Kirsty Williams]] | | data-sort-value="1971" | 1971-03-19 | | ''[[:d:Q25273109|Arweinydd y Rhyddfrydwyr Cymreig]]''<br/>''[[:d:Q23196598|Minister for Education and Skills]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33109037|Cabinet Secretary for Education]]''<br/>''[[:d:Q60370401|Y Gweinidog Addysg]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | [[Delwedd:Huw Lewis (cropped).jpg|center|128px]] | [[Huw Lewis]] | | data-sort-value="1964" | 1964-01-17 | | ''[[:d:Q23196598|Minister for Education and Skills]]''<br/>''[[:d:Q25713806|Minister for Communities and Tackling Poverty]]''<br/>''[[:d:Q25991475|Deputy Minister for Regeneration]]''<br/>''[[:d:Q113396547|Deputy Minister for Children]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | [[Delwedd:Jane Hutt official portrait (cropped).JPG|center|128px]] | [[Jane Hutt]] | | data-sort-value="1949" | 1949-12-15 | | ''[[:d:Q23196598|Minister for Education and Skills]]''<br/>''[[:d:Q33106254|Minister for Health & Social Care]]''<br/>''[[:d:Q6865829|Minister for Finance]]''<br/>''[[:d:Q32947164|Minister for Budget and Business Management]]''<br/>''[[:d:Q32947381|Secretary for Health & Social Services]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347501|Leader of the House and Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q32947327|Minister for Children, Education, Lifelong Learning and Skills]]''<br/>''[[:d:Q33108982|Minister for Business and Budget]]''<br/>''[[:d:Q60370495|Y Dirprwy Weinidog a’r Prif Chwip]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583662|Minister for Social Justice]]''<br/>''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | [[Delwedd:Leighton Andrews (cropped).jpg|center|128px]] | [[Leighton Andrews]] | | data-sort-value="1957" | 1957-08-11 | | ''[[:d:Q23196598|Minister for Education and Skills]]''<br/>''[[:d:Q25713804|Minister for Public Services]]''<br/>''[[:d:Q25991475|Deputy Minister for Regeneration]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33108961|Minister for Children, Education and Lifelong Learning]]'' |- | style='text-align:right'| 5 | [[Delwedd:Peter Law (2003 cropped).jpg|center|128px]] | [[Peter Law]] | | data-sort-value="1948" | 1948-04-01 | data-sort-value="2006" | 2006-04-25 | ''[[:d:Q23304121|Y Gweinidog dros Lywodraeth Lleol ac Adfywio]]''<br/>''[[:d:Q33106058|Secretary for Local Government and Regeneration]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | [[Delwedd:Ieuan Wyn Jones 2011.jpg|center|128px]] | [[Ieuan Wyn Jones]] | | data-sort-value="1949" | 1949-05-22 | | [[Dirprwy Brif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q23602586|Minister for Business, Enterprise, Technology and Science]]''<br/>''[[:d:Q25713850|Arweinydd Plaid Cymru]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q6865999|Y Gweinidog dros yr Economi a Chludiant]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | [[Delwedd:Edwina Hart.jpg|center|128px]] | [[Edwina Hart]] | | data-sort-value="1957" | 1957-04-26 | | ''[[:d:Q23602586|Minister for Business, Enterprise, Technology and Science]]''<br/>''[[:d:Q6865862|Gweinidog dros Iechyd a'r Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q6865829|Minister for Finance]]''<br/>''[[:d:Q32947469|Secretary for Finance]]''<br/>''[[:d:Q33106302|Y Gweinidog dros Gyllid a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33108635|Minister for Social Justice and Regeneration]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | [[Delwedd:Mark-isherwood.jpg|center|128px]] | [[Mark Isherwood]] | | data-sort-value="1959" | 1959-01-21 | | ''[[:d:Q25341917|Shadow Minister for Social Justice, Equality and Housing]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | [[Delwedd:Alun Ffred Jones.jpg|center|128px]] | [[Alun Ffred Jones]] | | data-sort-value="1949" | 1949-10-29 | | ''[[:d:Q25713775|Minister for Heritage]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | [[Delwedd:Rhodri Glyn Thomas (5804285537) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Rhodri Glyn Thomas]] | | data-sort-value="1953" | 1953-04-11 | | ''[[:d:Q25713775|Minister for Heritage]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 11 | [[Delwedd:Jocelyn Davies 2011.jpg|center|128px]] | [[Jocelyn Davies]] | | data-sort-value="1959" | 1959-06-18 | | ''[[:d:Q25991475|Deputy Minister for Regeneration]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | [[Delwedd:Vera Baird.png|center|128px]] | ''[[:d:Q337563|Vera Baird]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-02-13 | | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q24993984|Northumbria Police and Crime Commissioner]]''<br/>''[[:d:Q30716417|Victims' Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 13 | [[Delwedd:Baroness Newlove.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1601858|Helen Newlove, Baroness Newlove]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-12-28 | data-sort-value="2025" | 2025-11-11 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q30716417|Victims' Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[Delwedd:Dame Louise Casey.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6688670|Louise Casey]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-03-29 | | ''[[:d:Q30716417|Victims' Commissioner]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | [[Delwedd:Court Reform Meeting (55139849798).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q138606417|Claire Waxman]]'' | | | | ''[[:d:Q30716417|Victims' Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | [[Delwedd:Official portrait of Lord German crop 2, 2022.jpg|center|128px]] | [[Mike German]] | | data-sort-value="1945" | 1945-05-08 | | [[Dirprwy Brif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q25273109|Arweinydd y Rhyddfrydwyr Cymreig]]''<br/>''[[:d:Q32859667|Y Gweinidog dros Datblygiad Economaidd]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | [[Delwedd:Sue Essex (cropped).jpg|center|128px]] | [[Sue Essex]] | | data-sort-value="1945" | 1945-08-29 | | ''[[:d:Q33106302|Y Gweinidog dros Gyllid a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q32859668|Y Gweinidog dros Gludiant a Chynllunio]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | [[Delwedd:Andrew Davies (cropped).jpg|center|128px]] | [[Andrew Davies (gwleidydd)]] | | data-sort-value="1952" | 1952-05-05 | | ''[[:d:Q33108890|Minister for Finance and Public Service Delivery]]''<br/>''[[:d:Q32947397|Minister for Social Justice and Public Service Delivery]]''<br/>''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q32947092|Minister for Assembly Business]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33108626|Minister for Economic Development and Transport]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | [[Delwedd:Karen Sinclair (53964457992).jpg|center|128px]] | [[Karen Sinclair]] | | data-sort-value="1952" | 1952-11-20 | | ''[[:d:Q32947092|Minister for Assembly Business]]''<br/>''[[:d:Q1307072|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 20 | [[Delwedd:Carl Sargeant.jpg|center|128px]] | [[Carl Sargeant]] | | data-sort-value="1968" | 1968-07-27 | data-sort-value="2017" | 2017-11-07 | ''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q32947310|Y Gweinidog dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q32947396|Minister for Local Government and Communities]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33109040|Cabinet Secretary for Communities and Children]]'' |- | style='text-align:right'| 21 | [[Delwedd:Janice Gregory.jpg|center|128px]] | [[Janice Gregory]] | | data-sort-value="1955" | 1955-01-10 | | ''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 22 | [[Delwedd:Official photograph of Dawn Bowden MS Minister for Children and Social Care (portrait) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Dawn Bowden]] | | data-sort-value="1960" | 1960-02-14 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q32947134|Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q107583881|Deputy Minister for Arts, Sport and Tourism]]'' |- | style='text-align:right'| 23 | [[Delwedd:Jane Davidson.jpg|center|128px]] | [[Jane Davidson]] | | data-sort-value="1957" | 1957-03-19 | | ''[[:d:Q32947174|Minister for Sustainability and Rural Development]]''<br/>''[[:d:Q32947316|Minister for Environment, Sustainability and Housing]]''<br/>''[[:d:Q33106246|Gweinidog Addysg]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | [[Delwedd:Julie James - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[Julie James]] | | data-sort-value="1957" | 1957-02-25 | | ''[[:d:Q32947189|Minister for Skills and Science]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347501|Leader of the House and Chief Whip]]''<br/>''[[:d:Q60370277|Y Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583514|Minister for Climate Change]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | [[Delwedd:Lesley Griffiths (cropped official portrait).JPG|center|128px]] | [[Lesley Griffiths]] | | data-sort-value="1960" | 1960-08-01 | | ''[[:d:Q6865862|Gweinidog dros Iechyd a'r Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33109051|Cabinet Secretary for Environment and Rural Affairs]]''<br/>''[[:d:Q45347344|Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig]]''<br/>''[[:d:Q60370447|Gweinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107063175|Minister for North Wales]]''<br/>''[[:d:Q107583356|Trefnydd]]''<br/>''[[:d:Q32947300|Deputy Minister for Science, Innovation and Skills]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | [[Delwedd:BrianGibbons2006.JPG|center|128px]] | [[Brian Gibbons]] | | data-sort-value="1950" | 1950-08-25 | | ''[[:d:Q6865862|Gweinidog dros Iechyd a'r Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q6865999|Y Gweinidog dros yr Economi a Chludiant]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q32947310|Y Gweinidog dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Llywodraeth Leol]]'' |- | style='text-align:right'| 27 | [[Delwedd:Alun Pugh.jpg|center|128px]] | [[Alun Pugh]] | | data-sort-value="1955" | 1955-06-09 | | ''[[:d:Q32947313|Minister for Culture, Welsh Language and Sport]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Randerson crop 2, 2023.jpg|center|128px]] | [[Jenny Randerson]] | | data-sort-value="1948" | 1948-05-26 | data-sort-value="2025" | 2025-01-04 | [[Swyddfa Cymru|Swyddfa Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q708492|cynghorydd]]''<br/>''[[:d:Q32947378|Minister of Culture]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>[[Dirprwy Brif Weinidog Cymru]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[Delwedd:Ken Skates MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Ken Skates]] | | data-sort-value="1976" | 1976-04-02 | | ''[[:d:Q32947387|Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347415|Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth]]''<br/>''[[:d:Q60370166|Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107063175|Minister for North Wales]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Jones of Penybont crop 2, 2025.jpg|center|128px]] | [[Carwyn Jones]] | | data-sort-value="1967" | 1967-03-21 | | [[Prif Weinidog Cymru]]<br/>[[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>''[[:d:Q23766510|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q32947389|Minister for Agriculture and Rural Development]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33108632|Minister for Environment, Planning and Countryside]]''<br/>''[[:d:Q33108882|y Gweinidog dros Addysg, Diwylliant a'r Gymraeg]]'' |- | style='text-align:right'| 31 | [[Delwedd:Vaughan Gething (cropped official portrait).jpg|center|128px]] | [[Vaughan Gething]] | | data-sort-value="1974" | 1974-03-15 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q32947395|Cabinet Secretary for Health, Well-being & Sport]]''<br/>''[[:d:Q45346940|Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q60368713|Y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583548|Minister for Economy]]''<br/>[[Prif Weinidog Cymru]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Delwedd:Rebecca Evans AM (27555062324) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Rebecca Evans (gwleidydd)|Rebecca Evans]] | | data-sort-value="1976" | 1976-08-02 | | ''[[:d:Q32947404|Minister for Social Services & Public Health]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347773|Y Gweinidog Tai ac Adfywio]]''<br/>''[[:d:Q60368676|Y Gweinidog Cyllid a’r Trefnydd]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33106302|Y Gweinidog dros Gyllid a Llywodraeth Leol]]'' |- | style='text-align:right'| 33 | [[Delwedd:Elin Jones official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Elin Jones]] | | data-sort-value="1966" | 1966-09-01 | | [[Llywydd Senedd Cymru]]<br/>''[[:d:Q708492|cynghorydd]]''<br/>[[maer]]<br/>''[[:d:Q32947412|Cabinet Secretary for Rural Affairs]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | [[Delwedd:John Griffiths.jpg|center|128px]] | [[John Griffiths]] | | data-sort-value="1956" | 1956-12-19 | | [[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q32947432|Minister for Environment & Sustainable Development]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 35 | [[Delwedd:Christinegwyther.jpg|center|128px]] | [[Christine Gwyther]] | | data-sort-value="1959" | 1959 | | ''[[:d:Q33105879|Secretary for Agriculture and the Rural Economy]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 36 | [[Delwedd:Cropped image of Rhodri Morgan at The Celebration of the Mace 5840623762 b47ba98d73 o.jpg|center|128px]] | [[Rhodri Morgan]] | | data-sort-value="1939" | 1939-09-29 | data-sort-value="2017" | 2017-05-17 | [[Prif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q23766510|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q33105970|Yr Ysgrifennydd dros Ddatblygiad Economaidd a Materion Ewropeaidd]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 37 | [[Delwedd:Rosemary Butler - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[Rosemary Butler]] | | data-sort-value="1943" | 1943-01-21 | | ''[[:d:Q33106014|Ysgrifennydd dros Addysg]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 38 | [[Delwedd:Tom Middlehurst, 1999.jpg|center|128px]] | [[Tom Middlehurst]] | | data-sort-value="1936" | 1936-06-25 | | ''[[:d:Q33106025|Ysgrifennydd Addysg a Hyfforddiant (Ol-16)]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 39 | [[Delwedd:Mark Drakeford (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mark Drakeford]] | | data-sort-value="1954" | 1954-09-19 | | ''[[:d:Q6865862|Gweinidog dros Iechyd a'r Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q33109044|Cabinet Secretary for Finance and Local Government]]''<br/>''[[:d:Q44914284|Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid]]''<br/>[[Prif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q23766510|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 40 | [[Delwedd:AlunMichael crop.jpg|center|128px]] | [[Alun Michael]] | | data-sort-value="1943" | 1943-08-22 | | [[Prif Weinidog Cymru]]<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q7883053|Is-Ysgrifennydd Gwladol dros y Swyddfa Cartref]]''<br/>''[[:d:Q23766510|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q24993989|Comisiynydd Heddlu a Throsedd De Cymru]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 41 | [[Delwedd:Gwenda Thomas.jpg|center|128px]] | [[Gwenda Thomas]] | | data-sort-value="1942" | 1942-01-22 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 42 | [[Delwedd:Official portrait of Rt Hon Alun Cairns MP crop 2.jpg|center|128px]] | [[Alun Cairns]] | | data-sort-value="1970" | 1970-07-30 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q62681208|Parliamentary Under-Secretary of State for Wales]]''<br/>''[[:d:Q3259412|Arglwydd Gomisiynydd Trysorlys EM]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | [[Delwedd:Official portrait of David T. C. Davies crop 2.jpg|center|128px]] | [[David T. C. Davies|David Davies]] | | data-sort-value="1970" | 1970-07-27 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q62681208|Parliamentary Under-Secretary of State for Wales]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]''<br/>''[[:d:Q3259412|Arglwydd Gomisiynydd Trysorlys EM]]'' |- | style='text-align:right'| 44 | [[Delwedd:Glyn Davies (Welsh Politician) profile photo.jpg|center|128px]] | [[Glyn Davies]] | | data-sort-value="1944" | 1944-02-16 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 45 | [[Delwedd:Pierhead re-opening ail-agoriad y Pierhead 2010 (4406338094).jpg|center|128px]] | [[Dafydd Wigley]] | | data-sort-value="1943" | 1943-04-01 | | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q25713850|Arweinydd Plaid Cymru]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Elis-Thomas crop 2.jpg|center|128px]] | [[Dafydd Elis-Thomas]] | | data-sort-value="1946" | 1946-10-18 | data-sort-value="2025" | 2025-02-07 | [[Llywydd Senedd Cymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q45347662|Y Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon]]''<br/>''[[:d:Q60370070|Y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth]]''<br/>[[Is-ganghellor|Canghellor (addysg)]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Delwedd:Rondavies1998.jpg|center|128px]] | [[Ron Davies]] | | data-sort-value="1946" | 1946-08-06 | | [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q16323054|Ysgrifennydd Gwladol Cysgodol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 48 | [[Delwedd:Official portrait of Mr David Jones crop 2.jpg|center|128px]] | [[David Jones (gwleidydd Cymreig)|David Jones]] | | data-sort-value="1952" | 1952-03-22 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q105162416|Minister of State for Exiting the European Union]]'' |- | style='text-align:right'| 49 | [[Delwedd:Cynog Dafis yn annerch y dorf Climate Strike, Aberystwyth (cropped).jpg|center|128px]] | [[Cynog Dafis]] | | data-sort-value="1938" | 1938-04-01 | | ''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 50 | [[Delwedd:Halford, Alison (53965497383).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4727085|Alison Halford]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-05-08 | data-sort-value="2025" | 2025-02-22 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 51 | [[Delwedd:Ann Jones.jpg|center|128px]] | [[Ann Jones]] | | data-sort-value="1953" | 1953-11-04 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 52 | [[Delwedd:Brian Hancock.png|center|128px]] | [[Brian Hancock]] | | data-sort-value="1950" | 1950-08-08 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 53 | [[Delwedd:Christine Chapman.jpg|center|128px]] | [[Christine Chapman]] | | data-sort-value="1956" | 1956-04-07 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 54 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Humphreys crop 2, 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5111059|Christine Humphreys]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-05-26 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 55 | [[Delwedd:Dai Lloyd AM (28170816265) (cropped).jpg|center|128px]] | [[David Lloyd (gwleidydd)|David Lloyd]] | | data-sort-value="1956" | 1956-12-02 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 56 | [[Delwedd:David Melding AM.jpg|center|128px]] | [[David Melding]] | | data-sort-value="1962" | 1962-08-28 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 57 | [[Delwedd:Delyth Evans.png|center|128px]] | [[Delyth Evans]] | | data-sort-value="1958" | 1958-03-17 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 58 | [[Delwedd:Eleanor Burnham (53965850310) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eleanor Burnham]] | | | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 59 | [[Delwedd:Gareth Jones (53964509022) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Gareth Jones (gwleidydd)|Gareth Jones]] | | data-sort-value="1939" | 1939-05-14 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 60 | [[Delwedd:Brynle Williams.jpg|center|128px]] | [[Brynle Williams]] | | data-sort-value="1949" | 1949-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-04-01 | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 61 | [[Delwedd:Mohammad Asghar.jpg|center|128px]] | [[Mohammad Asghar]] | | data-sort-value="1945" | 1945-09-30 | data-sort-value="2020" | 2020-06-16 | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 62 | [[Delwedd:Alun Davies.jpg|center|128px]] | [[Alun Davies]] | | data-sort-value="1964" | 1964-02-12 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q44911832|Ysgrufennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Gwasanaethau Cyhoeddus]]''<br/>''[[:d:Q45347919|Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 63 | [[Delwedd:Andrew RT Davies official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Andrew R. T. Davies]] | | data-sort-value="1968" | 1968 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q60787127|Arweinydd yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 64 | [[Delwedd:Angela Burns.jpg|center|128px]] | [[Angela Burns]] | | data-sort-value="1957" | 1957-09 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 65 | [[Delwedd:Bethan Jenkins 2011.jpg|center|128px]] | [[Bethan Sayed|Bethan Jenkins]] | | data-sort-value="1981" | 1981-12-09 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 66 | [[Delwedd:Chris-franks.jpg|center|128px]] | [[Chris Franks]] | | data-sort-value="1951" | 1951-08-02 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 67 | [[Delwedd:Darren Millar MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Darren Millar]] | | data-sort-value="1976" | 1976-07-27 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 68 | [[Delwedd:Irene James.jpg|center|128px]] | [[Irene James]] | | data-sort-value="1952" | 1952 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 69 | [[Delwedd:Janet Ryder.jpg|center|128px]] | [[Janet Ryder]] | | data-sort-value="1955" | 1955-06-21 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 70 | [[Delwedd:Jeffrey Cuthbert.jpg|center|128px]] | [[Jeffrey Cuthbert]] | | data-sort-value="1948" | 1948-06-04 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q24993973|Gwent Police and Crime Commissioner]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 71 | [[Delwedd:Joyce Watson.jpg|center|128px]] | [[Joyce Watson]] | | data-sort-value="1955" | 1955 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 72 | [[Delwedd:Lynne Neagle official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Lynne Neagle]] | | data-sort-value="1968" | 1968-01-18 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583952|Deputy Minister for Mental Health and Wellbeing]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 73 | [[Delwedd:Mick Bates (53965644683) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mick Bates]] | | data-sort-value="1947" | 1947-09-24 | data-sort-value="2022" | 2022-08-29 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 74 | [[Delwedd:Cabinet portrait of Nerys Evans, 2026 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Nerys Evans]] | | data-sort-value="1980" | 1980 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 75 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Bourne of Aberystwyth crop 2, 2022.jpg|center|128px]] | [[Nick Bourne]] | | data-sort-value="1952" | 1952-01-01 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q62681208|Parliamentary Under-Secretary of State for Wales]]''<br/>''[[:d:Q108601623|Parliamentary Under-Secretary of State for Faith]]''<br/>''[[:d:Q105274642|Parliamentary Under-Secretary of State for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q108601628|Parliamentary Under-Secretary of State for Energy and Climate Change]]''<br/>''[[:d:Q60787127|Arweinydd yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q108601631|Leader of the Welsh Conservative Party]]''<br/>''[[:d:Q108558782|Minister for Climate Change]]''<br/>''[[:d:Q5212367|Arglwydd preswyl]]'' |- | style='text-align:right'| 76 | [[Delwedd:Nick Ramsay 2011.jpg|center|128px]] | [[Nick Ramsay]] | | data-sort-value="1975" | 1975-06-10 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 77 | [[Delwedd:Paul Davies MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Paul Davies]] | | data-sort-value="1969" | 1969 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | [[Delwedd:Peter Black 2011.jpg|center|128px]] | [[Peter Black (gwleidydd Seisnig)]] | | data-sort-value="1960" | 1960-01-30<br/>1960-01-08 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 79 | [[Delwedd:Sandy Mewies.jpg|center|128px]] | [[Sandy Mewies]] | | data-sort-value="1950" | 1950-02-19 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 80 | [[Delwedd:Trish Law AM 2007.jpg|center|128px]] | [[Trish Law]] | | data-sort-value="1954" | 1954-03-17 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 81 | [[Delwedd:Val Lloyd.jpg|center|128px]] | [[Valerie Lloyd]] | | data-sort-value="1943" | 1943-11-16 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 82 | [[Delwedd:Veronica German 2010.jpg|center|128px]] | [[Veronica German]] | | data-sort-value="1957" | 1957-02-12 | | ''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | [[Delwedd:William Graham - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[William Graham]] | | data-sort-value="1949" | 1949-11-18 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 84 | [[Delwedd:Helen Mary Jones AM.jpg|center|128px]] | [[Helen Mary Jones]] | | data-sort-value="1960" | 1960-06-29 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | [[Delwedd:Jonathan-Morgan.jpg|center|128px]] | [[Jonathan Morgan]] | | data-sort-value="1974" | 1974-11-12 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 86 | [[Delwedd:Lorraine Barrett AM.jpg|center|128px]] | [[Lorraine Barrett]] | | data-sort-value="1950" | 1950-03-18 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 87 | [[Delwedd:Leanne Wood AM (27555056394).jpg|center|128px]] | [[Leanne Wood]] | | data-sort-value="1971" | 1971-12-13 | | ''[[:d:Q25713850|Arweinydd Plaid Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310648|Aelod o 3ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 88 | [[Delwedd:Simon Thomas (politician).jpg|center|128px]] | [[Simon Thomas (gwleidydd)|Simon Thomas]] | | data-sort-value="1963" | 1963-12-28 | | ''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 89 | [[Delwedd:Official portrait of Antoinette Sandbach crop 2.jpg|center|128px]] | [[Antoinette Sandbach]] | | data-sort-value="1969" | 1969-02-15 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 90 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Davies of Gower crop 2, 2025.jpg|center|128px]] | [[Byron Davies]] | | data-sort-value="1952" | 1952-09-04 | | ''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q25358150|Parliamentary Under-Secretary of State for Transport]]''<br/>''[[:d:Q5212367|Arglwydd preswyl]]'' |- | style='text-align:right'| 91 | [[Delwedd:Eluned Parrott (6324905297).jpg|center|128px]] | [[Eluned Parrott]] | | data-sort-value="1974" | 1974 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 92 | [[Delwedd:Janet Finch-Saunders.jpg|center|128px]] | [[Janet Finch-Saunders]] | | data-sort-value="1950" | 1950-05-20 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 93 | [[Delwedd:Julie Morgan.jpg|center|128px]] | [[Julie Morgan]] | | data-sort-value="1944" | 1944-11-02 | | ''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q60368747|Y Dirprwy Weinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583810|Deputy Minister for Social Services]]'' |- | style='text-align:right'| 94 | [[Delwedd:Keith Davies - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[Keith Davies]] | | | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 95 | [[Delwedd:Lindsay Whittle MS AS (54876759279) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Lindsay Whittle]] | | data-sort-value="1953" | 1953-03-24 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 96 | [[Delwedd:Llyr Gruffydd official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Llyr Gruffydd|Llyr Huws Gruffydd]] | | data-sort-value="1970" | 1970-09-25 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 97 | [[Delwedd:Mick Antoniw official portrait (cropped).JPG|center|128px]] | [[Mick Antoniw]] | | data-sort-value="1954" | 1954-09-01 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>[[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 98 | [[Delwedd:Mike Hedges MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Mike Hedges]] | | data-sort-value="1956" | 1956-07-08 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 99 | [[Delwedd:Geraint Davies (Rhondda).jpg|center|128px]] | [[Geraint Davies (gwleidydd Plaid Cymru)|Geraint Davies]] | | data-sort-value="1948" | 1948-12-01 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 100 | [[Delwedd:JanetDavies.jpg|center|128px]] | [[Janet Davies]] | | data-sort-value="1938" | 1938-05-29 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 101 | [[Delwedd:John Marek.jpg|center|128px]] | [[John Marek]] | | data-sort-value="1940" | 1940-12-24 | | [[Llywydd Senedd Cymru]]<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 102 | [[Delwedd:Owen John Thomas.jpg|center|128px]] | [[Owen John Thomas]] | | data-sort-value="1939" | 1939-10-03 | data-sort-value="2024" | 2024-05-14 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 103 | | [[Pauline Jarman]] | | data-sort-value="1945" | 1945-12-15 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 104 | [[Delwedd:Psr99.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7176650|Peter Rogers]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-01-02 | data-sort-value="2025" | 2025-01-06 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>[[Uchel Siryf Gwynedd]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Delwedd:Phil Williams.png|center|128px]] | [[Phil Williams]] | | data-sort-value="1939" | 1939-01-11 | data-sort-value="2003" | 2003-06-10 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 106 | [[Delwedd:Richard Edwards, former Labour AM.jpg|center|128px]] | [[Richard Edwards]] | | data-sort-value="1956" | 1956-08-25 | | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 107 | [[Delwedd:Rodrogers1999.jpg|center|128px]] | [[Rod Richards]] | | data-sort-value="1947" | 1947-03-12 | data-sort-value="2019" | 2019-07-13 | ''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]''<br/>''[[:d:Q108601631|Leader of the Welsh Conservative Party]]''<br/>''[[:d:Q62681208|Parliamentary Under-Secretary of State for Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 108 | [[Delwedd:Val Feld.png|center|128px]] | [[Val Feld]] | | data-sort-value="1947" | 1947-10-29 | data-sort-value="2001" | 2001-07-17 | ''[[:d:Q42310633|Aelod o Gynulliad Cenedlaethol 1af Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 109 | [[Delwedd:Catherine Thomas.jpg|center|128px]] | [[Catherine Thomas]] | | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 110 | [[Delwedd:Deniseidrisjones.jpg|center|128px]] | [[Denise Idris Jones]] | | data-sort-value="1950" | 1950-12-07 | data-sort-value="2020" | 2020-07-24 | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 111 | [[Delwedd:Lisafrancis.jpg|center|128px]] | [[Lisa Francis]] | | data-sort-value="1960" | 1960 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 112 | [[Delwedd:Tamsin Dunwoody.JPG|center|128px]] | [[Tamsin Dunwoody]] | | data-sort-value="1958" | 1958-09-03 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 113 | [[Delwedd:Laura Anne Jones MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Laura Anne Jones]] | | data-sort-value="1979" | 1979-02-02 | | ''[[:d:Q42310642|Aelod o Ail Gynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 114 | [[Delwedd:Hannah Blythyn official portrait (cropped).jpg|center|128px]] | [[Hannah Blythyn]] | | data-sort-value="1979" | 1979-04-17 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347855|Gweinidog yr Amgylchedd]]''<br/>''[[:d:Q60370330|Y Dirprwy Weinidog Tai a Llywodraeth Leol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583849|Deputy Minister for Social Partnership]]'' |- | style='text-align:right'| 115 | [[Delwedd:Official portrait of Eluned Morgan (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eluned Morgan (gwleidydd)|Eluned Morgan]] | | data-sort-value="1967" | 1967-02-16 | | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347919|Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes]]''<br/>[[Aelod Senedd Ewrop]]<br/>''[[:d:Q60369940|Gweinidog y Gymraeg a Chysylltiadau Rhyngwladol]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q60368713|Y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol]]''<br/>[[Prif Weinidog Cymru]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[Delwedd:Huw Irranca-Davies official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Huw Irranca-Davies]] | | data-sort-value="1963" | 1963-01-22 | | ''[[:d:Q25906264|Shadow Minister for the Environment, Food and Rural Affairs]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q45347984|Y Gweinidog Gofal Cymdeithasol a Phlant]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>[[Dirprwy Brif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 117 | [[Delwedd:Sir derek jones.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5262090|Derek Jones]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-12-08 | | ''[[:d:Q57954026|Permanent Secretary to the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 118 | | ''[[:d:Q6271568|Jon Shortridge]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-04-10 | | ''[[:d:Q57954026|Permanent Secretary to the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 119 | [[Delwedd:Shan Morgan (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7487825|Shan Morgan]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-03-12 | | ''[[:d:Q29898729|llysgennad y Deyrnas Unedig i'r Ariannin]]''<br/>''[[:d:Q57954026|Permanent Secretary to the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 120 | [[Delwedd:Gill Morgan.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q16185483|Gillian Morgan]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953 | | ''[[:d:Q57954026|Permanent Secretary to the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 121 | [[Delwedd:Lee Waters AM (28066509142).jpg|center|128px]] | [[Lee Waters]] | | data-sort-value="1976" | 1976-02-12 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q60370254|Deputy Minister for Economy and Transport]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583756|Deputy Minister for Climate Change]]'' |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q14954692|Yvonne Moores]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-06-14 | | ''[[:d:Q130544210|Chief Nursing Officer for England]]''<br/>''[[:d:Q96197024|Chief Nursing Officer for Wales]]''<br/>''[[:d:Q130543904|Chief Nursing Officer for Scotland]]'' |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q64666084|Jean White]]'' | | | | ''[[:d:Q96197024|Chief Nursing Officer for Wales]]''<br/>[[Uchel Siryf Morgannwg Ganol]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[Delwedd:Russell George.jpg|center|128px]] | [[Russell George]] | | data-sort-value="1974" | 1974 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | [[Delwedd:Suzy Davies.jpg|center|128px]] | [[Suzy Davies]] | | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 126 | [[Delwedd:William Powell - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8017036|William Powell]]'' | | | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 127 | [[Delwedd:Rhun Ap Iorwerth official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Rhun ap Iorwerth]] | | data-sort-value="1972" | 1972-08-27 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>[[Prif Weinidog Cymru]]<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 128 | [[Delwedd:Jenny Rathbone - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | [[Jenny Rathbone]] | | data-sort-value="1950" | 1950-02-12 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 129 | [[Delwedd:David Rees (5804396479).jpg|center|128px]] | [[David Rees (gwleidydd)|David Rees]] | | data-sort-value="1957" | 1957-01-17 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 130 | [[Delwedd:Gwyn Price (5804944776).jpg|center|128px]] | [[Gwyn R. Price]] | | | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 131 | [[Delwedd:Aled Roberts (6324905377).jpg|center|128px]] | [[Aled Roberts]] | | data-sort-value="1962" | 1962-05-17 | data-sort-value="2022" | 2022-02-13 | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 132 | [[Delwedd:Janet Haworth.jpg|center|128px]] | [[Janet Haworth]] | | | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 133 | [[Delwedd:Altaf Hussain (Welsh politician).jpg|center|128px]] | [[Altaf Hussain]] | | data-sort-value="1944" | 1944-07-31 | | ''[[:d:Q42310652|Aelodau 4ydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 134 | [[Delwedd:Mark Reckless AM (27889492560).jpg|center|128px]] | [[Mark Reckless]] | | data-sort-value="1970" | 1970-12-06 | | ''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 135 | [[Delwedd:Neil Hamilton (politician), March 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3337819|Neil Hamilton]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-03-09 | | ''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]'' |- | style='text-align:right'| 136 | [[Delwedd:Adam Price official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Adam Price]] | | data-sort-value="1968" | 1968-09-23 | | ''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q25713850|Arweinydd Plaid Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q16707842|Aelod Seneddol, y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Aelod o'r Senedd]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[Delwedd:Nathan Gill AM.png|center|128px]] | [[Nathan Gill|Nathan Lee Gill]] | | data-sort-value="1973" | 1973-07-06 | | [[Aelod Senedd Ewrop]]<br/>''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q138542713|Arweinydd Reform UK yng Nghymru]]'' |- | style='text-align:right'| 138 | [[Delwedd:Siân Gwenllian AM (28092344141).jpg|center|128px]] | [[Siân Gwenllian]] | | data-sort-value="1956" | 1956 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 139 | [[Delwedd:Rhianon Passmore AM (27555191783).jpg|center|128px]] | [[Rhianon Passmore]] | | data-sort-value="1972" | 1972 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 140 | [[Delwedd:Hefin David AM (28170811245).jpg|center|128px]] | [[Hefin David]] | | data-sort-value="1977" | 1977-08 | data-sort-value="2025" | 2025-08-12 | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 141 | [[Delwedd:Neil McEvoy AM (28092346611).jpg|center|128px]] | [[Neil McEvoy]] | | data-sort-value="1970" | 1970 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 142 | [[Delwedd:Vikki Howells official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Vikki Howells]] | | | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 143 | [[Delwedd:Michelle Brown AM.png|center|128px]] | ''[[:d:Q24048985|Michelle Brown]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-12-30 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 144 | [[Delwedd:Jayne Bryant AM (28092339351).jpg|center|128px]] | [[Jayne Bryant]] | | | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 145 | [[Delwedd:Caroline Jones AM.png|center|128px]] | ''[[:d:Q24405225|Caroline Jones]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-04-01 | data-sort-value="2026" | 2026-05-14 | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 146 | [[Delwedd:David Rowlands AM (28092341381).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24405234|David Rowlands]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-04-28 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 147 | [[Delwedd:Gareth Bennett AM.png|center|128px]] | ''[[:d:Q24405244|Gareth Bennett]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-12-01 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 148 | [[Delwedd:Steffan Lewis AM (27555190473).jpg|center|128px]] | [[Steffan Lewis]] | | data-sort-value="1984" | 1984-05-30 | data-sort-value="2019" | 2019-01-11 | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 149 | [[Delwedd:Jeremy Miles official portrait (cropped).png|center|128px]] | [[Jeremy Miles]] | | data-sort-value="1971" | 1971-08 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>[[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q107583630|Minister for Education and Welsh Language]]'' |- | style='text-align:right'| 150 | [[Delwedd:Mandy Jones AM 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mandy Jones (gwleidydd)|Mandy Jones]] | | | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 151 | [[Delwedd:Jack Sargeant AM (40900021582).png|center|128px]] | [[Jack Sargeant]] | | data-sort-value="1994" | 1994-04-09 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 152 | [[Delwedd:Delyth Jewell official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Delyth Jewell]] | | data-sort-value="1987" | 1987 | | ''[[:d:Q42310659|Aelod o 5ed Cynulliad Cenedlaethol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 153 | | ''[[:d:Q15070059|Jeremy Colman]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-04 | | [[Archwilydd Cyffredinol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 154 | | ''[[:d:Q6245035|John Lloyd]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-12-24 | | [[Prif Weithredwr a Chlerc y Senedd|Prif Weithredwr a Chlerc Senedd Cymru]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[Delwedd:Theodore Huckle QC.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q7781834|Theodore Huckle]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-05-27 | | [[Cwnsler Cyffredinol Cymru]]<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Delwedd:Thomas Edmund Marsh.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56181099|Thomas Edmund Marsh]]'' | | data-sort-value="1803" | 1803 | data-sort-value="1861" | 1861-01-15 | ''[[:d:Q6797889|mayor of a place in Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 157 | [[Delwedd:E. H. James Esq tanner & Mayor of Aberystwyth 1902-1903 (5349071) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106420692|Evan Hugh James]]'' | | | | ''[[:d:Q6797889|mayor of a place in Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 158 | [[Delwedd:Gwyneth Lewis.jpg|center|128px]] | [[Gwyneth Lewis]] | | data-sort-value="1959" | 1959-11-04 | | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 159 | | [[Gillian Clarke]] | | data-sort-value="1937" | 1937-06-08 | | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 160 | | [[Gwyn Thomas (bardd)|Gwyn Thomas]] | | data-sort-value="1936" | 1936-09-02 | data-sort-value="2016" | 2016-04-13 | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 161 | | [[Ifor ap Glyn]] | | data-sort-value="1961" | 1961-07-22 | | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 162 | | [[Hanan Issa]] | | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[Bardd Cenedlaethol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 163 | | ''[[:d:Q109997746|Nicholas Bennett]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-04-29 | | ''[[:d:Q7257623|Public Services Ombudsman for Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 164 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Ramsbotham crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q168177|David Ramsbotham, Baron Ramsbotham]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-11-06 | data-sort-value="2022" | 2022-12-13 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 165 | | ''[[:d:Q4768700|Anne Owers]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-06-23 | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 166 | [[Delwedd:Nick Hardwick.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7027249|Nick Hardwick]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-07-19 | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 167 | | ''[[:d:Q7173292|Peter Clarke]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-07-27 | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 168 | | ''[[:d:Q7610716|Stephen Tumim]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-08-30 | data-sort-value="2003" | 2003-12-08 | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 169 | | ''[[:d:Q15967634|James Hennessy]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-09-26 | data-sort-value="2024" | 2024-02-25 | ''[[:d:Q56760962|High Commissioner of the United Kingdom to Uganda]]''<br/>''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 170 | | ''[[:d:Q136345709|Charlie Taylor]]'' | | | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 171 | | ''[[:d:Q136345776|Philip Barry]]'' | | | | ''[[:d:Q16238480|His Majesty's Chief Inspector of Prisons]]'' |- | style='text-align:right'| 172 | [[Delwedd:Somer Francis Bacon.jpg|center|128px]] | [[Francis Bacon]] | | data-sort-value="1561" | 1561-01-22 | data-sort-value="1626" | 1626-04-09 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q60586066|Aelod o Senedd 1572-83]]''<br/>''[[:d:Q60586104|Member of the 1584-85 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586145|Member of the 1586-87 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586150|Aelod o Senedd 1593]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1869896|Lord Keeper of the Great Seal]]''<br/>''[[:d:Q141672531|Governor of the Charterhouse]]'' |- | style='text-align:right'| 173 | [[Delwedd:Edward Thurlow, Baron Thurlow by Sir Thomas Lawrence.jpg|center|128px]] | [[Edward Thurlow, Barwn 1af Thurlow|Edward Thurlow]] | | data-sort-value="1731" | 1731-12-09 | data-sort-value="1806" | 1806-09-12 | ''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 174 | [[Delwedd:Sir Edward Carson, bw photo portrait seated.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q177235|Edward Carson]]'' | | data-sort-value="1854" | 1854-02-09 | data-sort-value="1935" | 1935-10-22 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Arweinydd yr Wrthblaid (DU)|Arweinydd yr Wrthblaid]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7557767|Solicitor-General for Ireland]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q61412205|Gweinidog heb Weinyddiaeth]]''<br/>''[[:d:Q21561383|Prif Arglwydd y Morlys]]'' |- | style='text-align:right'| 175 | [[Delwedd:Thomas Wilde, 1st Baron Truro by Thomas Youngman Gooderson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q224382|Thomas Wilde]]'' | | data-sort-value="1782" | 1782-07-07 | data-sort-value="1855" | 1855-11-11 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 176 | [[Delwedd:Spencer Perceval (1762–1812).jpg|center|128px]] | [[Spencer Perceval]] | | data-sort-value="1762" | 1762-11-01 | data-sort-value="1812" | 1812-05-11 | [[Prif Weinidog y Deyrnas Unedig]]<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2636053|Arweinydd y Tŷ Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q609884|Prif Arglwydd y Trysorlys]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]'' |- | style='text-align:right'| 177 | [[Delwedd:Official portrait of Rt Hon Harriet Harman QC MP crop 2.jpg|center|128px]] | [[Harriet Harman]] | | data-sort-value="1950" | 1950-07-30 | | ''[[:d:Q5261043|Dirprwy Arweinydd Plaid Lafur Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6467494|Labour Party Chair]]''<br/>''[[:d:Q7460597|Shadow Secretary of State for International Development]]''<br/>[[Arweinydd yr Wrthblaid (DU)|Arweinydd yr Wrthblaid]]<br/>''[[:d:Q3615378|Arweinydd y Blaid Lafur]]''<br/>''[[:d:Q7460591|Shadow Secretary of State for Culture, Media and Sport]]''<br/>''[[:d:Q83735045|Shadow Deputy Prime Minister of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q2636053|Arweinydd y Tŷ Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7444357|Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau]]''<br/>''[[:d:Q16321336|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Waith a Phensiynau]]''<br/>''[[:d:Q7460596|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q16324556|Shadow Chief Secretary to the Treasury]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q3315134|Gweinidog dros Fenywod a Chydraddoldebau]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q20086422|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyflogaeth]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 178 | [[Delwedd:Official portrait of Rt Hon Robert Buckland MP crop 2.jpg|center|128px]] | [[Robert Buckland]] | | data-sort-value="1968" | 1968-09-22 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q3477307|Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Delwedd:Edward Timpson Minister.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q272318|Edward Timpson]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-12-26 | | ''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q108602627|Parliamentary Under-Secretary of State for Children and Families]]''<br/>''[[:d:Q6865755|Minister for Schools and Childhood]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q115151251|Parliamentary Under-Secretary of State for Children, Families and Wellbeing]]'' |- | style='text-align:right'| 180 | [[Delwedd:Official portrait of Michael Ellis crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q303085|Michael Ellis]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-10-13 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q15109454|Minister of State for Transport]]''<br/>''[[:d:Q85792279|Parliamentary Under Secretary of State for Arts, Heritage and Tourism]]''<br/>''[[:d:Q104577305|Deputy Leader of the House of Commons]]''<br/>''[[:d:Q1060844|Tâl-feistr Cyffredinol]]''<br/>''[[:d:Q6865995|Gweinidog dros Swyddfa'r Cabinet]]''<br/>''[[:d:Q108046681|Gweinidog Gwladol yn Swyddfa'r Cabinet]]''<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]'' |- | style='text-align:right'| 181 | [[Delwedd:Geoffrey Howe (cropped).jpg|center|128px]] | [[Geoffrey Howe]] | | data-sort-value="1926" | 1926-12-20 | data-sort-value="2015" | 2015-10-09 | ''[[:d:Q1507619|Dirprwy Brif Weinidog y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q2636053|Arweinydd y Tŷ Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q943379|Arglwydd Lywydd y Cyngor]]''<br/>''[[:d:Q1371091|Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q11013932|Canghellor y Trysorlys yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6866372|Gweinidog dros Fasnach]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q7460596|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]'' |- | style='text-align:right'| 182 | [[Delwedd:Stafford Cripps 1947.jpg|center|128px]] | [[Stafford Cripps]] | | data-sort-value="1889" | 1889-04-24 | data-sort-value="1952" | 1952-04-21 | [[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q611513|Secretary of State for Economic Affairs]]''<br/>''[[:d:Q27037814|Llywydd y Bwrdd Masnach]]''<br/>''[[:d:Q6866042|Minister of Aircraft Production]]''<br/>''[[:d:Q2636053|Arweinydd y Tŷ Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q56818255|ambassador of the United Kingdom to the Soviet Union]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>''[[:d:Q212071|rheithor]]'' |- | style='text-align:right'| 183 | [[Delwedd:Edward coke.jpg|center|128px]] | [[Edward Coke]] | | data-sort-value="1552" | 1552-02-01<br/>1549 | data-sort-value="1634" | 1634-09-03 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586150|Aelod o Senedd 1593]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q141672531|Governor of the Charterhouse]]'' |- | style='text-align:right'| 184 | [[Delwedd:1st Lord Chelmsford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q332731|Frederic Thesiger, 1st Baron Chelmsford]]'' | | data-sort-value="1794" | 1794-04-25 | data-sort-value="1878" | 1878-10-05 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 185 | [[Delwedd:1stBaronCampbell.JPG|center|128px]] | [[John Campbell, Barwn 1af Campbell]] | | data-sort-value="1779" | 1779-09-15 | data-sort-value="1861" | 1861-06-23 | ''[[:d:Q1846056|Arglwydd Ganghellor Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 186 | [[Delwedd:Sir Walter Monckton, January 1942 IWM A 6697 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q332995|Walter Monckton]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-01-17 | data-sort-value="1965" | 1965-01-09 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q2747647|Gweinidog dros Amddiffyn]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 187 | [[Delwedd:Thomas Inskip.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333019|Thomas Inskip, 1st Viscount Caldecote]]'' | | data-sort-value="1876" | 1876-03-05 | data-sort-value="1947" | 1947-10-11 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6865766|Minister for Co-ordination of Defence]]''<br/>''[[:d:Q2012061|Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q7444340|Secretary of State for Dominion Affairs]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 188 | [[Delwedd:Viscount Simon.jpg|center|128px]] | [[John Simon, Is-iarll 1af Simon]] | | data-sort-value="1873" | 1873-02-28 | data-sort-value="1954" | 1954-01-11 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q1371091|Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 189 | [[Delwedd:1stLordLyndhurst.jpg|center|128px]] | [[John Copley, Barwn 1af Lyndhurst|John Copley, Barwn Lyndhurst 1af]] | | data-sort-value="1772" | 1772-05-21 | data-sort-value="1863" | 1863-10-12 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q113702662|Rector of Marischal College, Aberdeen]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 190 | | ''[[:d:Q333350|Michael Havers]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-03-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-01 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 191 | [[Delwedd:Frank Soskice 1961.jpg|center|128px]] | [[Frank Soskice|Frank Soskice, Baron Stow Hill]] | | data-sort-value="1902" | 1902-07-23 | data-sort-value="1979" | 1979-01-01 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Delwedd:1stEarlOfBirkenhead.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333683|F. E. Smith, Iarll 1af Penbedw]]'' | | data-sort-value="1872" | 1872-07-12 | data-sort-value="1930" | 1930-09-30 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol India|Ysgrifennydd Gwladol dros India]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q212071|rheithor]]'' |- | style='text-align:right'| 193 | [[Delwedd:George Jessel Vanity Fair 1 March 1879.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333938|George Jessel]]'' | | data-sort-value="1824" | 1824-02-13 | data-sort-value="1883" | 1883-03-21 | ''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q140547735|vice-chancellor of the University of London]]'' |- | style='text-align:right'| 194 | | [[Patrick Mayhew]] | | data-sort-value="1929" | 1929-09-11 | data-sort-value="2016" | 2016-06-25 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Gogledd Iwerddon]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q7444342|Secretary of State for Employment]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 195 | [[Delwedd:Gordon Hewart, 1st Viscount Hewart (full version).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334177|Gordon Hewart, 1st Viscount Hewart]]'' | | data-sort-value="1870" | 1870-01-07 | data-sort-value="1943" | 1943-05-05 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Delwedd:David Maxwell Fyfe and another.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334337|David Maxwell Fyfe]]'' | | data-sort-value="1900" | 1900-05-29 | data-sort-value="1967" | 1967-01-27 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>''[[:d:Q20086422|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyflogaeth]]'' |- | style='text-align:right'| 197 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Garnier crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334339|Edward Garnier]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-10-26 | | ''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q25906185|Shadow Minister for Prisons]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 198 | [[Delwedd:EarlJowitt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334418|William Jowitt, 1st Earl Jowitt]]'' | | data-sort-value="1885" | 1885-04-15 | data-sort-value="1957" | 1957-08-16 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]'' |- | style='text-align:right'| 199 | [[Delwedd:Portrait of George Cave, 1st Viscount Cave.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334436|George Cave]]'' | | data-sort-value="1856" | 1856-02-23 | data-sort-value="1928" | 1928-03-29 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q6566685|Chancellor of the University of Oxford]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]'' |- | style='text-align:right'| 200 | [[Delwedd:Sir Alexander Cockburn LCJ.jpg|center|128px]] | [[Syr Alexander Cockburn, 12fed Barwnig]] | | data-sort-value="1802" | 1802-09-24 | data-sort-value="1880" | 1880-11-20 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 201 | | ''[[:d:Q334638|Nicholas Lyell, Baron Lyell of Markyate]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-12-06 | data-sort-value="2010" | 2010-08-30 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 202 | | ''[[:d:Q334651|Dingle Foot]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-08-24 | data-sort-value="1978" | 1978-06-18 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 203 | [[Delwedd:Rufus Isaacs, 1st Marquess of Reading in 1917 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q336036|Rufus Isaacs]]'' | | data-sort-value="1860" | 1860-10-10 | data-sort-value="1935" | 1935-12-30 | ''[[:d:Q1371091|Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad]]''<br/>''[[:d:Q641589|Llywodraethwr Cyffredinol India]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[llysgennad]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q2012061|Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q1809853|Arglwydd Geidwad y Pum Porthladd]]'' |- | style='text-align:right'| 204 | [[Delwedd:Charles Falconer, Baron Falconer of Thoroton, May 2009.jpg|center|128px]] | [[Charles Falconer, Barwn Falconer o Thoroton]] | | data-sort-value="1951" | 1951-11-19 | | ''[[:d:Q3477307|Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Cyfansoddiadol]]<br/>''[[:d:Q7460545|Arglwydd Ganghellor yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q7460598|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[Delwedd:John Scott Lord High Chancellor of England 1801–1806 by William Cowen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q337737|John Scott]]'' | | data-sort-value="1751" | 1751-06-04 | data-sort-value="1838" | 1838-01-13 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 206 | [[Delwedd:Official portrait of Sir Oliver Heald crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q478711|Oliver Heald]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-12-15 | | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7460544|Arweinydd yr Wrthblaid yn Nhŷ'r Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q7460598|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q25906187|Shadow Chancellor of the Duchy of Lancaster]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q108554330|Minister of State for Courts and Justice]]'' |- | style='text-align:right'| 207 | [[Delwedd:William Murray, 1st Earl of Mansfield by Jean Baptiste van Loo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q869340|William Murray, 1st Earl of Mansfield]]'' | | data-sort-value="1705" | 1705-03-02<br/>1704-03-02 | data-sort-value="1793" | 1793-03-20 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1449039|Arglwydd Lefarydd]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]'' |- | style='text-align:right'| 208 | [[Delwedd:Lord Coleridge LCJ by EU Eddis.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1574706|John Coleridge]]'' | | data-sort-value="1820" | 1820-12-03 | data-sort-value="1894" | 1894-06-14 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 209 | | ''[[:d:Q1586577|Harry Hylton-Foster]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-04-10 | data-sort-value="1965" | 1965-09-02 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 210 | | ''[[:d:Q1617771|Peter Archer, Baron Archer of Sandwell]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-11-20 | data-sort-value="2012" | 2012-06-14 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7460599|Shadow Secretary of State for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q15039982|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Fusnes a Masnach]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 211 | [[Delwedd:Sir John Freeman-Mitford by Thomas Lawrence.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1700130|John Freeman-Mitford, Barwn 1af Redesdale]]'' | | data-sort-value="1748" | 1748-08-18 | data-sort-value="1830" | 1830-01-16 | ''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[Delwedd:William Robson Vanity Fair 25 January 1906.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1766011|William Robson]]'' | | data-sort-value="1852" | 1852-09-10 | data-sort-value="1918" | 1918-09-11 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[Delwedd:Thomas Egerton 1st viscount of Brackley, studio of Peter Lely.jpg|center|128px]] | [[Thomas Egerton, Is-iarll Brackley 1af]] | | data-sort-value="1540" | 1540-01-23 | data-sort-value="1617" | 1617-03-15 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586104|Member of the 1584-85 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586145|Member of the 1586-87 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6679526|Lord Lieutenant of Buckinghamshire]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q1869896|Lord Keeper of the Great Seal]]'' |- | style='text-align:right'| 214 | | ''[[:d:Q2271478|Reginald Manningham-Buller, 1st Viscount Dilhorne]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-08-01 | data-sort-value="1980" | 1980-09-07 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 215 | | ''[[:d:Q2404523|Terence O'Connor]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-09-13 | data-sort-value="1940" | 1940-05-08 | ''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 216 | [[Delwedd:Philip Yorke, 1st Earl of Hardwicke (1690-1764) by William Hoare of Bath.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2708598|Philip Yorke]]'' | | data-sort-value="1690" | 1690-12-01 | data-sort-value="1764" | 1764-03-06 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q4886940|bencher]]''<br/>''[[:d:Q3445082|darllenydd]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 217 | [[Delwedd:John Somers, Baron Somers by Sir Godfrey Kneller, Bt lowres color.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2855776|John Somers, 1st Baron Somers]]'' | | data-sort-value="1651" | 1651-03-04<br/>1650-03-04 | data-sort-value="1716" | 1716-04-26 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q55713110|llywydd y Gymdeithas Frenhinol]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q943379|Arglwydd Lywydd y Cyngor]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[Delwedd:William Garrow2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3066176|William Garrow]]'' | | data-sort-value="1760" | 1760-04-13 | data-sort-value="1840" | 1840-09-24 | ''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 219 | | ''[[:d:Q3181562|John Hobson]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-04-18 | data-sort-value="1967" | 1967-12-04 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[Delwedd:Oliver St John by Pieter Nason.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3374708|Oliver St John]]'' | | data-sort-value="1598" | 1598 | data-sort-value="1673" | 1673-12-31 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q105958331|Aelod o Senedd 1648-53]]''<br/>''[[:d:Q105958303|Member of the 1642-48 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 221 | [[Delwedd:Sir Samuel Romilly.jpg|center|128px]] | [[Samuel Romilly]] | | data-sort-value="1757" | 1757-03-01 | data-sort-value="1818" | 1818-11-02 | ''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 222 | [[Delwedd:Sir Edward Clarke.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3719961|Edward Clarke]]'' | | data-sort-value="1841" | 1841-02-15 | data-sort-value="1931" | 1931-04-26 | ''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 223 | | ''[[:d:Q3737152|Donald Somervell, Baron Somervell of Harrow]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-08-24 | data-sort-value="1960" | 1960-11-18 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582593|Aelod o 37ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[Delwedd:Heneage Finch, 1st Earl of Nottingham by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3784808|Heneage Finch, Iarll Nottingham 1af]]'' | | data-sort-value="1621" | 1621-12-23 | data-sort-value="1682" | 1682-12-18 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q1869896|Lord Keeper of the Great Seal]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 225 | [[Delwedd:John Cook.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3809167|John Cook]]'' | | data-sort-value="1608" | 1608-10-16 | data-sort-value="1660" | 1660-10-16 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 226 | [[Delwedd:SirJohnPopham.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3809556|John Popham]]'' | | data-sort-value="1532" | 1532 | data-sort-value="1607" | 1607-06-10 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585857|Aelod o Senedd 1558]]''<br/>''[[:d:Q60586012|Aelod o Senedd 1571]]''<br/>''[[:d:Q60586066|Aelod o Senedd 1572-83]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 227 | | ''[[:d:Q4360966|Jocelyn Simon]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-01-15 | data-sort-value="2006" | 2006-05-07 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5449647|Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[Delwedd:Charles Pepys, 1st Earl of Cottenham by Charles Robert Leslie cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4670298|Charles Pepys, 1st Earl of Cottenham]]'' | | data-sort-value="1781" | 1781-04-29 | data-sort-value="1851" | 1851-04-29 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 229 | [[Delwedd:1stEarlOfRosslyn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4720351|Alexander Wedderburn, 1st Earl of Rosslyn]]'' | | data-sort-value="1733" | 1733-02-13 | data-sort-value="1805" | 1805-01-02 | ''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 230 | | ''[[:d:Q4799171|Arthur Irvine]]'' | | data-sort-value="1909" | 1909-07-14 | data-sort-value="1978" | 1978-12-15 | ''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q136298715|President of the Oxford Union]]'' |- | style='text-align:right'| 231 | | ''[[:d:Q4952367|Boyd Merriman, 1st Baron Merriman]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880-04-28 | data-sort-value="1962" | 1962-01-18 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582591|Aelod o 36fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 232 | [[Delwedd:1stLordTalbot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5082846|Charles Talbot, Barwn 1af Talbot]]'' | | data-sort-value="1685" | 1685-12-21 | data-sort-value="1737" | 1737-02-14 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 233 | [[Delwedd:Charles wetherell.png|center|128px]] | ''[[:d:Q5083474|Charles Wetherell]]'' | | data-sort-value="1770" | 1770 | data-sort-value="1846" | 1846-08-17 | ''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Delwedd:Charles Yorke by Thomas Hudson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5083769|Charles Yorke]]'' | | data-sort-value="1722" | 1722-12-30 | data-sort-value="1770" | 1770-01-20 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 235 | | ''[[:d:Q5131432|Clement Wearg]]'' | | data-sort-value="1686" | 1686 | data-sort-value="1726" | 1726 | ''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 236 | | ''[[:d:Q5233115|David Dundas]]'' | | data-sort-value="1803" | 1803-08-28 | data-sort-value="1877" | 1877-03-23 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6302471|Barnwr-Adfocad Cyffredinol y Lluoedd Arfog]]'' |- | style='text-align:right'| 237 | | ''[[:d:Q5262373|Derek Spencer]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-03-31 | data-sort-value="2023" | 2023-05-19 | ''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 238 | [[Delwedd:4thLordNorth.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5311931|Dudley North]]'' | | data-sort-value="1602" | 1602 | data-sort-value="1677" | 1677-06-24 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q105958303|Member of the 1642-48 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 239 | [[Delwedd:Dudley Ryder after J Cranke.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5311971|Dudley Ryder]]'' | | data-sort-value="1691" | 1691-11 | data-sort-value="1756" | 1756-05-25 | ''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776422|Aelod o 8fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 240 | | ''[[:d:Q5339758|Edmund Prideaux]]'' | | data-sort-value="1601" | 1601 | data-sort-value="1659" | 1659 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048030|Member of the Second Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q105958331|Aelod o Senedd 1648-53]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 241 | [[Delwedd:Edward Littleton, Baron Littleton by Sir Anthony Van Dyck.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5344161|Edward Littleton]]'' | | data-sort-value="1589" | 1589 | data-sort-value="1645" | 1645-08-27 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 242 | [[Delwedd:1stLordStLeonards.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5345498|Edward Burtenshaw Sugden]]'' | | data-sort-value="1781" | 1781-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-01-29 | ''[[:d:Q1846056|Arglwydd Ganghellor Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 243 | [[Delwedd:SirEdwardTurnour.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5345668|Edward Turnour]]'' | | data-sort-value="1617" | 1617 | data-sort-value="1676" | 1676 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048030|Member of the Second Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 244 | [[Delwedd:Fletcher Norton.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5458811|Fletcher Norton, 1st Baron Grantley]]'' | | data-sort-value="1716" | 1716-06-23 | data-sort-value="1789" | 1789-01-01 | ''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 245 | [[Delwedd:SirFrancisWinnington.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5482829|Francis Winnington]]'' | | data-sort-value="1634" | 1634-11-07<br/>1635-11-07 | data-sort-value="1700" | 1700-05-01 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803789|Member of the 1679 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803851|Member of the 1680-81 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803973|Member of the 1681 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 246 | [[Delwedd:SirGeorgeTrebyJudge.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5545306|George Treby]]'' | | data-sort-value="1644" | 1644 | data-sort-value="1700" | 1700-12-13 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803789|Member of the 1679 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803851|Member of the 1680-81 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803973|Member of the 1681 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 247 | [[Delwedd:1stViscountBuckmaster.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5589442|Stanley Buckmaster, 1st Viscount Buckmaster]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861-01-09 | data-sort-value="1934" | 1934-12-05 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 248 | [[Delwedd:Sir Ross Cranston.png|center|128px]] | ''[[:d:Q5613021|Ross Cranston]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-07-23 | | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 249 | [[Delwedd:Heneage Finch, 1st Earl of Aylesford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5714099|Heneage Finch]]'' | | data-sort-value="1649" | 1649 | data-sort-value="1719" | 1719-07-22 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q96803789|Member of the 1679 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804069|Aelod o Senedd 1685-87]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]'' |- | style='text-align:right'| 250 | [[Delwedd:John Eldon Gorst, Vanity Fair, 1880-07-31.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5765264|John Gorst]]'' | | data-sort-value="1835" | 1835-05-24 | data-sort-value="1916" | 1916-04-04 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q683120|Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q3477306|Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg]]''<br/>''[[:d:Q5449647|Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys]]'' |- | style='text-align:right'| 251 | | ''[[:d:Q5982587|Ian Percival]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-05-11 | data-sort-value="1998" | 1998-04-04 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 252 | [[Delwedd:Sir James Mansfield CJ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6138890|James Mansfield]]'' | | data-sort-value="1733" | 1733 | data-sort-value="1821" | 1821-11-23 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 253 | [[Delwedd:Portrait of Lord James Wallace (1729–1783), Attorney General (by George Romney).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6145050|James Wallace]]'' | | data-sort-value="1729" | 1729 | data-sort-value="1783" | 1783-11-16 | ''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 254 | [[Delwedd:John Doddridge.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6229580|John Doddridge]]'' | | data-sort-value="1555" | 1555 | data-sort-value="1628" | 1628 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 255 | [[Delwedd:1stLordAshburton.jpg|center|128px]] | [[John Dunning, Barwn 1af Ashburton|John Dunning, Barwn Ashburton 1af]] | | data-sort-value="1731" | 1731-10-18 | data-sort-value="1783" | 1783-08-18 | ''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 256 | [[Delwedd:Iohn Lord Fortescue (1800) by Silvester Harding.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6233719|John Fortescue Aland, 1st Baron Fortescue of Credan]]'' | | data-sort-value="1670" | 1670-03-07 | data-sort-value="1746" | 1746-12-19 | ''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q7300429|reader]]''<br/>''[[:d:Q16149760|Baron of the Exchequer]]''<br/>''[[:d:Q6317195|Justice of the King's Bench]]''<br/>''[[:d:Q6317191|Justice of the Common Pleas]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 257 | [[Delwedd:Richard Bethell, 1st Baron Westbury by Michele Gordigiani.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6237389|Richard Bethell, 1st Baron Westbury]]'' | | data-sort-value="1800" | 1800-06-30 | data-sort-value="1873" | 1873-07-20 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q7300429|reader]]''<br/>''[[:d:Q105116421|treasurer]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 258 | | ''[[:d:Q6238313|John Hawles]]'' | | data-sort-value="1645" | 1645 | data-sort-value="1716" | 1716 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96808528|Member of the 1698-1700 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 259 | [[Delwedd:Portrait of John Lee (1733-1793), Attorney-General (by Nathaniel Dance).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6244363|John Lee]]'' | | data-sort-value="1733" | 1733-03-06 | data-sort-value="1793" | 1793-08-05 | ''[[:d:Q18015642|Aelod o Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[Delwedd:1stLordRomilly.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6255541|John Romilly]]'' | | data-sort-value="1802" | 1802-01-20 | data-sort-value="1874" | 1874-12-23 | ''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 261 | | ''[[:d:Q6259374|John Strange]]'' | | data-sort-value="1696" | 1696 | data-sort-value="1754" | 1754-05-18 | ''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776422|Aelod o 8fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7302900|Recorder of London]]'' |- | style='text-align:right'| 262 | | ''[[:d:Q6531126|Leslie Scott]]'' | | data-sort-value="1869" | 1869-10-28 | data-sort-value="1950" | 1950-05-19 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 263 | | [[Lynn Ungoed-Thomas]] | | data-sort-value="1904" | 1904-06-29 | data-sort-value="1972" | 1972-12-04 | ''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 264 | [[Delwedd:Mike O'Brien, April 2009 cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6848224|Mike O'Brien]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-06-19 | | ''[[:d:Q23304196|Minister of State for Health]]''<br/>''[[:d:Q25196293|Minister of State for Energy]]''<br/>''[[:d:Q25906212|Minister of State for Pensions]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6866360|Minister of State for Immigration]]''<br/>''[[:d:Q25358150|Parliamentary Under-Secretary of State for Transport]]''<br/>''[[:d:Q6866372|Gweinidog dros Fasnach]]''<br/>''[[:d:Q4146869|Minister of State for Foreign Affairs]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 265 | | ''[[:d:Q7176544|Peter Rawlinson, Baron Rawlinson of Ewell]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-06-26 | data-sort-value="2006" | 2006-06-26 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[Delwedd:1stLordAlvanley.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7323765|Richard Arden, Barwn 1af Alvanley]]'' | | data-sort-value="1744" | 1744-05-20 | data-sort-value="1804" | 1804-03-19 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>[[barnwr]]<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q3445082|darllenydd]]''<br/>''[[:d:Q388338|trysorydd]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 267 | | ''[[:d:Q7327525|Richard Lyster]]'' | | data-sort-value="1480" | 1480 | data-sort-value="1554" | 1554 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 268 | | ''[[:d:Q7329003|Richard Shelton]]'' | | data-sort-value="1578" | 1578 | data-sort-value="1647" | 1647 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 269 | [[Delwedd:The Trial of Queen Caroline 1820 by Sir George Hayter.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7343367|Robert Dallas]]'' | | data-sort-value="1756" | 1756-10-16 | data-sort-value="1824" | 1824-12-25 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 270 | [[Delwedd:SirRobertEyre.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7344144|Robert Eyre]]'' | | data-sort-value="1666" | 1666 | data-sort-value="1735" | 1735-12-28 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96808528|Member of the 1698-1700 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 271 | [[Delwedd:Lord Saville of Newdigate 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q337175|Mark Saville, Baron Saville of Newdigate]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-03-20 | | ''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 272 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Hale of Richmond crop 2, 2024.jpg|center|128px]] | [[Brenda Hale]] | | data-sort-value="1945" | 1945-01-31 | | ''[[:d:Q7241377|Llywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5261062|Dirprwy Lywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q140799799|Chancellor of the University of Bristol]]'' |- | style='text-align:right'| 273 | [[Delwedd:Jonathan Mance, Baron Mance (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1703244|Jonathan Mance, Baron Mance]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-06-06 | | ''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q5261062|Dirprwy Lywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 274 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Collins of Mapesbury crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1809152|Lawrence Collins, Baron Collins of Mapesbury]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-05-07 | | ''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 275 | [[Delwedd:Leslie Scarman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4454977|Leslie Scarman, Baron Scarman]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-07-29 | data-sort-value="2004" | 2004-12-08 | ''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q140836859|Chancellor of the University of Warwick]]'' |- | style='text-align:right'| 276 | [[Delwedd:1stLordDarling (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5076717|Charles Darling, 1st Baron Darling]]'' | | data-sort-value="1849" | 1849-12-06 | data-sort-value="1936" | 1936-05-29 | ''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 277 | [[Delwedd:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6244212|John Laws]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-05-10 | data-sort-value="2020" | 2020-04-05 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 278 | | ''[[:d:Q6400975|Khatun Sapnara]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-04-29 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 279 | [[Delwedd:Lady Arden 2010.png|center|128px]] | ''[[:d:Q6778968|Mary Arden]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-01-23 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 280 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7174919|Peter Jackson]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-12-09 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 281 | | ''[[:d:Q7287910|Ralph Neville]]'' | | data-sort-value="1848" | 1848-09-13 | data-sort-value="1918" | 1918-10-13 | ''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 282 | | ''[[:d:Q7325919|Richard Gibbs]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-09-02 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 283 | [[Delwedd:Sir Robin Auld 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7352225|Robin Auld]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-07-19 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 284 | [[Delwedd:Lord Justice Ryder.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15070069|Ernest Ryder]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-12-09 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q7450695|Senior President of Tribunals]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q140772663|Master of Pembroke College, University of Oxford]]'' |- | style='text-align:right'| 285 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q15429290|Geraldine Andrews]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-04-19 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 286 | [[Delwedd:Archibald Pellow Marshall.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16004069|Archibald Pellow Marshall]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-11-20 | data-sort-value="1966" | 1966-06-20 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 287 | | ''[[:d:Q16007619|Donald Finnemore]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-06-13 | data-sort-value="1974" | 1974-05-10 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 288 | | ''[[:d:Q16731829|Paul Maguire]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-11-10 | | ''[[:d:Q37845660|Member of the 1982–1986 Northern Ireland Assembly]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 289 | | ''[[:d:Q18218021|Elizabeth Slade]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-05-12 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 290 | | ''[[:d:Q18922179|Edward Acton]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865-11-06 | data-sort-value="1945" | 1945-11-17 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 291 | | ''[[:d:Q42666589|Akua Asabea Ayisi]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-04-03 | data-sort-value="2010" | 2010-04-21 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 292 | | ''[[:d:Q61996246|Alan Stewart Orr]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-02-21 | data-sort-value="1991" | 1991-04-03 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 293 | | ''[[:d:Q64374571|Ronald Roxburgh]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-11-19 | data-sort-value="1981" | 1981-08-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 294 | | ''[[:d:Q74622250|Richard Plender]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-10-09 | data-sort-value="2020" | 2020-05-23 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 295 | | ''[[:d:Q75261998|Michael Turner]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-05-31 | data-sort-value="2018" | 2018-10-07 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 296 | | ''[[:d:Q75304189|Mark Tennant]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-12-04 | data-sort-value="2020" | 2020-02-18 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q1641418|master]]'' |- | style='text-align:right'| 297 | | ''[[:d:Q75450151|Michael Connell]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-08-06 | data-sort-value="2013" | 2013 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 298 | | ''[[:d:Q75453976|Mary Stacey]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-05-15 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 299 | | ''[[:d:Q75570252|Alison Foster]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-01-22 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 300 | | ''[[:d:Q75580013|Hugh Bennett]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-08 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 301 | | ''[[:d:Q75779403|Michael Eastham]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-06-26 | data-sort-value="1993" | 1993-03-04 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 302 | | ''[[:d:Q75850432|Edlin Webster]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-02-16 | data-sort-value="2009" | 2009-04-10 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 303 | | ''[[:d:Q75972801|John Willis]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908 | data-sort-value="1988" | 1988-10-29 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 304 | | ''[[:d:Q76330810|Michael Astill]]'' | | | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 305 | | ''[[:d:Q76346271|Karen Steyn]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970-10-20 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 306 | [[Delwedd:Sir Peter Fraser 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q79271438|Peter Fraser]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-09-06 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 307 | [[Delwedd:SarahFalk2018.png|center|128px]] | ''[[:d:Q84002473|Sarah Falk]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6302859|judicial commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 308 | | ''[[:d:Q94521242|Peter Bristow]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-06-01 | data-sort-value="2002" | 2002-08-01 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 309 | | ''[[:d:Q94642782|Gerald McAlinden]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-12-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 310 | | ''[[:d:Q98271711|Adrian Colton]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-03-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 311 | | ''[[:d:Q104178760|Christopher Pitchers]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-10-02 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 312 | | ''[[:d:Q105304946|Mark Wall]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-03-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 313 | | ''[[:d:Q106692401|Amanda Tipples]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-12-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 314 | | ''[[:d:Q106692402|Judith Farbey]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-10-21 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 315 | [[Delwedd:Kelyn Bacon 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692403|Kelyn Bacon]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-10-29 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 316 | [[Delwedd:Dame Sarah Cockerill 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692404|Sara Cockerill]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-11-07 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 317 | | ''[[:d:Q106692405|Johannah Cutts]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-01-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 318 | | ''[[:d:Q106692406|Adam Johnson]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-10-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 319 | [[Delwedd:Sir Andrew Henshaw 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692407|Andrew Henshaw]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-04-22 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 320 | | ''[[:d:Q106692408|Charles Bourne]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-07-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 321 | | ''[[:d:Q106692409|David Williams]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-06-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 322 | | ''[[:d:Q106692411|Edward Pepperall]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-12-27 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 323 | | ''[[:d:Q106692412|Jonathan Swift]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-09-11 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 324 | | ''[[:d:Q106692413|Julian Knowles]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-01-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 325 | [[Delwedd:Sir Marcus Smith 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692414|Marcus Smith]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-07-01 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 326 | | ''[[:d:Q106692415|Martin Chamberlain]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-11-25 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 327 | | ''[[:d:Q106692416|Matthew Nicklin]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 328 | [[Delwedd:Michael Green 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692417|Michael Green]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-10-23 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 329 | | ''[[:d:Q106692418|Nigel Poole]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-11-10 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 330 | | ''[[:d:Q106692420|Pushpinder Saini]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-02-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 331 | [[Delwedd:Sir Richard Meade 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106692423|Richard Meade]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-11-14 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 332 | | ''[[:d:Q106692424|Robert Peel]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-01-29 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 333 | | ''[[:d:Q106692425|Thomas Linden]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-11-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 334 | | ''[[:d:Q106692426|Mark Horner]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-07-03 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 335 | | ''[[:d:Q106692427|Nicholas Lavender]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-08-07 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 336 | | ''[[:d:Q106725513|Hubert Wallington]]'' | | data-sort-value="1875" | 1875 | data-sort-value="1962" | 1962-01-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 337 | | ''[[:d:Q106725520|Raymond Phillips]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-11-20 | data-sort-value="1982" | 1982-08-02 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 338 | | ''[[:d:Q106731014|Robert Johnson]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-02-09 | data-sort-value="2020" | 2020-10-25 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 339 | | ''[[:d:Q106731059|John Pringle]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-06-23 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 340 | | ''[[:d:Q106731429|Rowena Collins Rice]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-04-24 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 341 | | ''[[:d:Q106731476|Jennifer Eady]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-05-31 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 342 | | ''[[:d:Q106731526|Frances Judd]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-02-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 343 | | ''[[:d:Q106731583|Heather Steel]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-07-03 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 344 | | ''[[:d:Q106732284|John Cobb]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922-12-15 | data-sort-value="1977" | 1977-02-07 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 345 | | ''[[:d:Q106733190|Stephen Chapman]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907 | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 346 | [[Delwedd:Sir David Foxton 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106734249|David Foxton]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-10-14 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 347 | | ''[[:d:Q106762200|Eric Blain]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-05-07 | data-sort-value="1969" | 1969-11-19 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 348 | | ''[[:d:Q106762474|John Thompson]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-12-16 | data-sort-value="1995" | 1995-07-11 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 349 | | ''[[:d:Q106762972|Andrew Kirkwood]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-06-05 | data-sort-value="2014" | 2014-05-08 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 350 | | ''[[:d:Q106762973|Andrew Park]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-01-27 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | | ''[[:d:Q106762974|Anthony Colman]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-05-27 | data-sort-value="2017" | 2017-07-28 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 352 | | ''[[:d:Q106762975|Anthony Hollis]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-05-11 | data-sort-value="2003" | 2003-11-24 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 353 | | ''[[:d:Q106762976|Anthony Lincoln]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-04-07 | data-sort-value="1991" | 1991-08-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 354 | | ''[[:d:Q106762977|Arthur Bagnall]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-03-24 | data-sort-value="1976" | 1976-10-21 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 355 | | ''[[:d:Q106762978|Bernard Caulfield]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914-04-24 | data-sort-value="1994" | 1994-10-17 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 356 | | ''[[:d:Q106762979|Brian Bush]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925-09-05 | data-sort-value="1989" | 1989-04-03 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 357 | | ''[[:d:Q106762980|Brian MacKenna]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-09-12 | data-sort-value="1989" | 1989-10-20 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 358 | | ''[[:d:Q106762981|Charles Collingwood]]'' | | data-sort-value="1887" | 1887-11-02 | data-sort-value="1964" | 1964-05-23 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 359 | | ''[[:d:Q106762983|Christopher Butcher]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-08-14 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 360 | | ''[[:d:Q106762984|Christopher Holland]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-06-01 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 361 | | ''[[:d:Q106762985|Christopher Stuart-White]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-12-18 | data-sort-value="2005" | 2005-07-07 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 362 | | ''[[:d:Q106762986|Christopher Sumner]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-08-28 | data-sort-value="2013" | 2013-08-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 363 | | ''[[:d:Q106762987|Clive Freedman]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-11-16 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 364 | | ''[[:d:Q106762988|David Clarke]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-07-16 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 365 | | ''[[:d:Q106762989|David McNeill]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922-06-06 | data-sort-value="1990" | 1990-02-26 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 366 | | ''[[:d:Q106762990|David Steel]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-05-07 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 367 | | ''[[:d:Q106762991|David Tudor Price]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-01-29 | data-sort-value="1986" | 1986-02-13 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 368 | [[Delwedd:David Waksman 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106762992|David Waksman]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-08-28 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 369 | | ''[[:d:Q106762993|Derek Hodgson]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-05-24 | data-sort-value="2002" | 2002-10-10 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 370 | | ''[[:d:Q106762994|Desmond Fennell]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-09-17 | data-sort-value="2011" | 2011-06-29 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 371 | | ''[[:d:Q106762995|Donald Cryan]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-01-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 372 | | ''[[:d:Q106762996|Donald Rattee]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-03-09 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 373 | | ''[[:d:Q106762997|Douglas Brown]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-12-22 | data-sort-value="2015" | 2015-12-21 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 374 | | ''[[:d:Q106762998|Douglas Falconer]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914-09-20 | data-sort-value="2007" | 2007-12-18 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 375 | | ''[[:d:Q106762999|Edward Evans-Lombe]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | data-sort-value="2022" | 2022-05-20 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 376 | | ''[[:d:Q106763000|Geoffrey Grigson]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-28 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 377 | | ''[[:d:Q106763001|Geoffrey Streatfeild]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897-07-28 | data-sort-value="1979" | 1979-10-07 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 378 | | ''[[:d:Q106763002|Geoffrey Veale]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-01-12 | data-sort-value="1971" | 1971-12-29 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 379 | | ''[[:d:Q106763003|George Bean]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-09-19 | data-sort-value="1973" | 1973-11-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 380 | | ''[[:d:Q106763004|George Newman]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-07-04 | data-sort-value="2019" | 2019-06-09 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 381 | | ''[[:d:Q106763005|Gervase Sheldon]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-10-04 | data-sort-value="2004" | 2004-05-15 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 382 | | ''[[:d:Q106763006|Graham Jones]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-07-17 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 383 | | ''[[:d:Q106763007|Graham Platts]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-08-25 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 384 | | ''[[:d:Q106763008|Graham Swanwick]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906 | data-sort-value="2003" | 2003-06-23 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 385 | | ''[[:d:Q106763009|Haydn Tudor Evans]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-06-20 | data-sort-value="2012" | 2012-03-22 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 386 | | ''[[:d:Q106763010|Henry Skinner]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-05-20 | data-sort-value="1986" | 1986-03-15 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 387 | | ''[[:d:Q106763011|Hilary Talbot]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-01-22 | data-sort-value="2004" | 2004-05-24 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 388 | | ''[[:d:Q106763012|Hugh Forbes]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-02-14 | data-sort-value="1985" | 1985-12-13 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 389 | | ''[[:d:Q106763013|Humphrey Potts]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-08-18 | data-sort-value="2012" | 2012-12-02 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 390 | | ''[[:d:Q106763014|Ian Kennedy]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-09-07 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 391 | | ''[[:d:Q106763016|John Alliott]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-01-08 | data-sort-value="2016" | 2016-03-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 392 | | ''[[:d:Q106763017|John Cavanagh]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-17 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 393 | | ''[[:d:Q106763018|John Hazan]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-10-03 | data-sort-value="1988" | 1988-08-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 394 | | ''[[:d:Q106763019|John Lindsay]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935-10-16 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 395 | | ''[[:d:Q106763020|John Whitford]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-06-24 | data-sort-value="2001" | 2001-11-05 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 396 | | ''[[:d:Q106763021|John Wood]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922-08-08 | data-sort-value="2017" | 2017-01-27 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 397 | | ''[[:d:Q106763022|Jonathan Cohen]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-05-08 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 398 | | ''[[:d:Q106763023|Julian Goose]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-07-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 399 | | ''[[:d:Q106763024|Kenneth Hollings]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-06-12 | data-sort-value="2008" | 2008-12-27 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 400 | | ''[[:d:Q106763025|Kenneth Jones]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-05-26 | data-sort-value="2004" | 2004-07-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 401 | | ''[[:d:Q106763026|Martin Griffiths]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-04-27 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 402 | | ''[[:d:Q106763027|Martin Spencer]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-06-19 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 403 | | ''[[:d:Q106763028|Mervyn Davies]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-01-17 | data-sort-value="2015" | 2015-05-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 404 | [[Delwedd:Sir Michael Fordham 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763029|Michael Fordham]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-12-21 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 405 | | ''[[:d:Q106763030|Michael Harrison]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-09-28 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 406 | | ''[[:d:Q106763031|Michael Morland]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-07-16 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 407 | | ''[[:d:Q106763032|Michael Soole]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-07-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 408 | | ''[[:d:Q106763033|Michael Wright]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-10-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 409 | | ''[[:d:Q106763034|Neil Butterfield]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-09 | data-sort-value="2025" | 2025-04-05 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 410 | [[Delwedd:Sir Neil Calver 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763035|Neil Calver]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-09-04 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 411 | | ''[[:d:Q106763036|Neil Garnham]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-02-11 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 412 | | ''[[:d:Q106763037|Patrick Garland]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-07-22 | data-sort-value="2023" | 2023 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 413 | | ''[[:d:Q106763038|Patrick Graham]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-11-26 | data-sort-value="1993" | 1993-12-05 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 414 | | ''[[:d:Q106763039|Peter Crane]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-01-14 | data-sort-value="2013" | 2013-02-22 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 415 | | ''[[:d:Q106763040|Peter Lane]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-04-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 416 | | ''[[:d:Q106763041|Phillip Wien]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-08-07 | data-sort-value="1981" | 1981-06-11 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 417 | | ''[[:d:Q106763043|Raymond Jack]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-11-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 418 | | ''[[:d:Q106763044|Richard Curtis]]'' | | | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 419 | [[Delwedd:Sir Richard Jacobs 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763046|Richard Jacobs]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-12-21 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 420 | | ''[[:d:Q106763047|Richard Tucker]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-07-09 | data-sort-value="2020" | 2020-02-19 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 421 | | ''[[:d:Q106763048|Richard Wakerley]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-06-07 | data-sort-value="2005" | 2005-07-24 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 422 | | ''[[:d:Q106763049|Robert Gatehouse]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-01-30 | data-sort-value="2002" | 2002-10-30 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 423 | | ''[[:d:Q106763050|Robert Nelson]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-09-19 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 424 | | ''[[:d:Q106763051|Robertson Crichton]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-11-02 | data-sort-value="1985" | 1985-07-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 425 | | ''[[:d:Q106763052|Roderick Smith]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-04-29 | data-sort-value="1981" | 1981-04-12 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 426 | | ''[[:d:Q106763053|Rodger Bell]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-09-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 427 | | ''[[:d:Q106763054|Rodney Klevan]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-05-23 | data-sort-value="2001" | 2001-12-26 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 428 | | ''[[:d:Q106763055|Roger Buckley]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-04-26 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 429 | [[Delwedd:Sir Simon Bryan 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763056|Simon Bryan]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-11-23 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 430 | [[Delwedd:Sir Simon Picken 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763057|Simon Picken]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-04-23 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 431 | | ''[[:d:Q106763058|Stephen Morris]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-05-18 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 432 | | ''[[:d:Q106763059|Stuart McKinnon]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-08-14 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 433 | | ''[[:d:Q106763060|Thomas Morison]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-01-15 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 434 | [[Delwedd:Sir Timothy Fancourt 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106763061|Timothy Fancourt]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-08-30 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 435 | | ''[[:d:Q106763062|Timothy Walker]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-05-13 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 436 | | ''[[:d:Q106763063|William Trower]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-12-28 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 437 | | ''[[:d:Q106763064|Wyn Rees]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-01-06 | | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q102261097|dirprwy farnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 438 | | ''[[:d:Q106763066|James Stirling]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-10-18 | data-sort-value="1974" | 1974-02-06 | ''[[:d:Q5755201|High Court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 439 | | ''[[:d:Q138659776|Rita Agyeman-Budu]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-09-19 | data-sort-value="2025" | 2025-07-18 | ''[[:d:Q2722496|district collector]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q15735113|Assistant Secretary]]''<br/>''[[:d:Q42178|Is-lywydd]]''<br/>[[arlywydd]]<br/>''[[:d:Q96758085|High Court judge of Ghana]]'' |- | style='text-align:right'| 440 | | ''[[:d:Q138661006|Abena Amponsah Buansi]]'' | | | | ''[[:d:Q16009129|magistrate]]''<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q5755201|High Court judge]]''<br/>''[[:d:Q388338|trysorydd]]'' |- | style='text-align:right'| 441 | [[Delwedd:Koningin Juliana is aanwezig bij de uitreiking van eredoctoraten op jubilerende , Bestanddeelnr 929-4540 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q324398|Alfred Denning, Baron Denning]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-03-05 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 442 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Butler-Sloss crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335830|Elizabeth Butler-Sloss, Baroness Butler-Sloss]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-08-10 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q7241322|President of the Family Division]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 443 | [[Delwedd:Lord David Neuberger Royal Society.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335930|David Neuberger, Baron Neuberger of Abbotsbury]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-01-10 | | ''[[:d:Q7241377|Llywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 444 | [[Delwedd:Adrian Fulford (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q372951|Adrian Fulford]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-01-08 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q965043|barnwr o'r Llys Troseddol Ryngwladol]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q138001662|Investigatory Powers Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 445 | | ''[[:d:Q759126|Desmond Ackner, Baron Ackner]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-09-18 | data-sort-value="2006" | 2006-03-21 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 446 | | ''[[:d:Q759134|Cyril Asquith]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890-02-05 | data-sort-value="1954" | 1954-08-24 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 447 | [[Delwedd:Silberner Jubiläumsgottesdienst für König George V.png|center|128px]] | [[James Atkin, Barwn Atkin|James Atkin]] | | data-sort-value="1867" | 1867-11-28 | data-sort-value="1944" | 1944-06-25 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[barnwr]]<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 448 | [[Delwedd:Charles Bowen Vanity Fair 12 March 1892.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q867307|Charles Bowen, Baron Bowen]]'' | | data-sort-value="1835" | 1835-01-01<br/>1831-08-29 | data-sort-value="1894" | 1894-04-10 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317195|Justice of the King's Bench]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 449 | | ''[[:d:Q1633351|Hubert Parker, Baron Parker of Waddington]]'' | | data-sort-value="1900" | 1900-05-28 | data-sort-value="1972" | 1972-09-15 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 450 | [[Delwedd:1 Lord Hoffman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1818985|Leonard Hoffmann, Baron Hoffmann]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-05-08 | | ''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 451 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Brown of Eaton-under-Heywood crop 2, 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2287419|Simon Brown, Baron Brown of Eaton-under-Heywood]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-09 | data-sort-value="2023" | 2023-07-07 | ''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 452 | | ''[[:d:Q2373782|Sydney Templeman, Baron Templeman]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-03-03 | data-sort-value="2014" | 2014-06-04 | ''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 453 | | ''[[:d:Q3300840|Maurice Gibson]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-05-01 | data-sort-value="1987" | 1987-04-27 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 454 | | ''[[:d:Q3736968|Wilfred Greene, 1st Baron Greene]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883-07-16 | data-sort-value="1952" | 1952-04-16 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 455 | | ''[[:d:Q3816030|Raymond Evershed, 1st Baron Evershed]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-08-08 | data-sort-value="1966" | 1966-10-03 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 456 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q4756876|Andrew Edis]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-06-09 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 457 | | ''[[:d:Q4758069|Andrew Morritt]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-02-05 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q5070798|Chancellor of the High Court]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 458 | [[Delwedd:Lady Justice Rafferty 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4768734|Anne Rafferty]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-07-26 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q140686362|Chancellor of the University of Sheffield]]'' |- | style='text-align:right'| 459 | [[Delwedd:Charles Haddon-Cave 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5078681|Charles Haddon-Cave]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-03-20 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 460 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q5144888|Colin Birss]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-12 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5070798|Chancellor of the High Court]]'' |- | style='text-align:right'| 461 | [[Delwedd:Edward Ebenezer Kay 1888-01-07.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5342726|Edward Ebenezer Kay]]'' | | data-sort-value="1822" | 1822-07-02 | data-sort-value="1897" | 1897-03-16 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 462 | [[Delwedd:Dame Eleanor King 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5354307|Eleanor King]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-09-13 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 463 | [[Delwedd:Sir Jeremy Stuart-Smith 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6181932|Jeremy Stuart-Smith]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-01-18 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 464 | | ''[[:d:Q6235640|John Goldring]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-11-09 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q138001823|Deputy Investigatory Powers Commissioner]]'' |- | style='text-align:right'| 465 | | ''[[:d:Q6242540|John Kay]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-13 | data-sort-value="2004" | 2004-07-02 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 466 | [[Delwedd:RobertGifford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7344759|Robert Gifford, 1st Baron Gifford]]'' | | data-sort-value="1779" | 1779-02-24 | data-sort-value="1826" | 1826-09-04 | ''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 467 | [[Delwedd:Wenceslas Hollar - Sir Robert Heath (State 2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7345359|Robert Heath]]'' | | data-sort-value="1575" | 1575-05-20 | data-sort-value="1649" | 1649-08-20 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q141672531|Governor of the Charterhouse]]'' |- | style='text-align:right'| 468 | [[Delwedd:Robert Raymond by Roubiliac, 1732, Victoria and Albert Museum.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7349183|Robert Raymond, 1st Baron Raymond]]'' | | data-sort-value="1673" | 1673-12-20 | data-sort-value="1733" | 1733-03-18 | ''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 469 | | ''[[:d:Q7349251|Robert Reynolds]]'' | | data-sort-value="1601" | 1601 | data-sort-value="1678" | 1678 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q105958331|Aelod o Senedd 1648-53]]''<br/>''[[:d:Q105958303|Member of the 1642-48 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 470 | [[Delwedd:Portret van Samuel Shepherd, RP-P-1897-A-19388.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7412610|Samuel Shepherd]]'' | | data-sort-value="1760" | 1760-04-06 | data-sort-value="1840" | 1840-11-03 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[Delwedd:The Times history of the war (1914) (14577874670).jpg|center|128px]] | [[Samuel Thomas Evans]] | | data-sort-value="1859" | 1859-05-04 | data-sort-value="1918" | 1918-09-13 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 472 | [[Delwedd:1stViscountHarcourt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7518916|Simon Harcourt, 1st Viscount Harcourt]]'' | | data-sort-value="1661" | 1661-12 | data-sort-value="1727" | 1727-12-28<br/>1727-07-23 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96808528|Member of the 1698-1700 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[Delwedd:Sir Archibald MacDonald Romney.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7526038|Sir Archibald Macdonald, 1st Baronet]]'' | | data-sort-value="1747" | 1747-07-13 | data-sort-value="1826" | 1826-05-18 | ''[[:d:Q96776434|Aelod o 14eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 474 | [[Delwedd:SirGeoffreyPalmer1stBt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7526826|Sir Geoffrey Palmer, 1st Baronet]]'' | | data-sort-value="1598" | 1598 | data-sort-value="1670" | 1670-05-05 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[Delwedd:Portrait of Sir William Williams Bart (4672199) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Syr William Williams, Barwnig 1af Gray's Inn|Sir William Williams, Barwnig 1af, Gray's Inn]] | | data-sort-value="1634" | 1634 | data-sort-value="1700" | 1700-07-11 | [[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803789|Member of the 1679 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803851|Member of the 1680-81 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804069|Aelod o Senedd 1685-87]]''<br/>''[[:d:Q96803973|Member of the 1681 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]'' |- | style='text-align:right'| 476 | [[Delwedd:PORTRAIT OF THOMAS, 1ST BARON COVENTRY (1578-1640), LORD KEEPER OF THE GREAT SEAL.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7788653|Thomas Coventry, 1st Baron Coventry]]'' | | data-sort-value="1578" | 1578 | data-sort-value="1640" | 1640-01-14 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1869896|Lord Keeper of the Great Seal]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[Delwedd:SirThomasFleming.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7789657|Thomas Fleming]]'' | | data-sort-value="1544" | 1544-04 | data-sort-value="1613" | 1613-08-07 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586066|Aelod o Senedd 1572-83]]''<br/>''[[:d:Q60586104|Member of the 1584-85 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586145|Member of the 1586-87 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586150|Aelod o Senedd 1593]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 478 | | ''[[:d:Q7789918|Thomas Gardiner]]'' | | data-sort-value="1591" | 1591 | data-sort-value="1662" | 1662 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[Delwedd:1stLordManners.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7792153|Thomas Manners-Sutton]]'' | | data-sort-value="1756" | 1756-02-24 | data-sort-value="1842" | 1842-05-31 | ''[[:d:Q1846056|Arglwydd Ganghellor Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28837708|Aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 480 | [[Delwedd:ThomasPlumer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7793193|Thomas Plumer]]'' | | data-sort-value="1753" | 1753-10-10 | data-sort-value="1824" | 1824-04-05<br/>1824-03-24 | ''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[Delwedd:Thomas Powys (1649-1719), by follower of Godfrey Kneller.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7793255|Thomas Powys]]'' | | data-sort-value="1649" | 1649 | data-sort-value="1719" | 1719-04-04 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q96810213|Aelod o Senedd 1701-02]]''<br/>''[[:d:Q96812089|Aelod o Senedd 1702-05]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 482 | [[Delwedd:1stBaronTrevor.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7794565|Thomas Trevor, Barwn 1af Trefor]]'' | | data-sort-value="1657" | 1657-03-08 | data-sort-value="1730" | 1730-06-19<br/>1750 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96809427|Aelod o Senedd 1701]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 483 | [[Delwedd:VicaryGibbs.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7924984|Vicary Gibbs]]'' | | data-sort-value="1751" | 1751-10-27 | data-sort-value="1820" | 1820-02-08 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 484 | | ''[[:d:Q8004648|William Atherton]]'' | | data-sort-value="1806" | 1806 | data-sort-value="1864" | 1864-01-22 | ''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q4886940|bencher]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[Delwedd:WilliamBovill.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8005755|William Bovill]]'' | | data-sort-value="1814" | 1814-05-26 | data-sort-value="1873" | 1873-11-01 | ''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7300429|reader]]''<br/>''[[:d:Q105116421|treasurer]]'' |- | style='text-align:right'| 486 | | ''[[:d:Q8008560|William Ellis]]'' | | data-sort-value="1609" | 1609 | data-sort-value="1680" | 1680 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q89048030|Member of the Second Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 487 | [[Delwedd:Sir William Grant by Sir Thomas Lawrence.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8010100|William Grant]]'' | | data-sort-value="1752" | 1752-10-13 | data-sort-value="1832" | 1832-05-23 | ''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q94911160|Aelod o 17eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q94911433|Aelod o 18fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q113702662|Rector of Marischal College, Aberdeen]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 488 | [[Delwedd:The House of Commons, 1833 by Sir George Hayter.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8012519|William Horne]]'' | | data-sort-value="1774" | 1774<br/>1773-12-02 | data-sort-value="1860" | 1860-07-13 | ''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 489 | | ''[[:d:Q8013737|William Jones]]'' | | data-sort-value="1631" | 1631<br/>1630 | data-sort-value="1682" | 1682-05-02 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803851|Member of the 1680-81 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96803973|Member of the 1681 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[Delwedd:Sir William Webb Follett by Sir Martin Archer Shee.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8020116|William Webb Follett]]'' | | data-sort-value="1796" | 1796-12-02 | data-sort-value="1845" | 1845-06-28 | ''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 491 | | ''[[:d:Q8020788|William de Grey]]'' | | data-sort-value="1719" | 1719-07-07 | data-sort-value="1781" | 1781-05-09 | ''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776432|Aelod o 13eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 492 | [[Delwedd:1stViscountHanworth - cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13530025|Ernest Pollock, 1st Viscount Hanworth]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861-11-25 | data-sort-value="1936" | 1936-10-22 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582582|Aelod o 31ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[Delwedd:Sir Nicholas Conyngham Tindal by Thomas Phillips.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14949400|Nicholas Conyngham Tindal]]'' | | data-sort-value="1776" | 1776-12-12 | data-sort-value="1846" | 1846-07-06 | ''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 494 | | ''[[:d:Q15438183|James Montagu]]'' | | data-sort-value="1666" | 1666-02-02 | data-sort-value="1723" | 1723-10-30 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96807765|Aelod o Senedd 1695-98]]''<br/>''[[:d:Q96808528|Member of the 1698-1700 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 495 | | ''[[:d:Q15440830|Henry Yelverton]]'' | | data-sort-value="1566" | 1566 | data-sort-value="1629" | 1629 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[Delwedd:Sir John Jervis (1857) engraved by George Salisbury Shury (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15456740|John Jervis]]'' | | data-sort-value="1802" | 1802-01-12 | data-sort-value="1856" | 1856-11-01 | ''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 497 | [[Delwedd:A. Slesser LCCN2014717285.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15459988|Henry Slesser]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883-07-12 | data-sort-value="1979" | 1979-12-03 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 498 | | ''[[:d:Q15485725|Nicholas Lechmere, 1st Baron Lechmere]]'' | | data-sort-value="1675" | 1675-08-05 | data-sort-value="1727" | 1727-06-18 | ''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]'' |- | style='text-align:right'| 499 | [[Delwedd:Isaac Seeman (d.1751) (and studio) - Sir William Thompson (1678–1739), MP - 584398 - National Trust.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15486099|William Thompson]]'' | | data-sort-value="1678" | 1678 | data-sort-value="1739" | 1739-10-27 | ''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7302900|Recorder of London]]'' |- | style='text-align:right'| 500 | | ''[[:d:Q16029937|James Melville]]'' | | data-sort-value="1885" | 1885-04-20 | data-sort-value="1931" | 1931-05-01 | ''[[:d:Q41582588|Aelod o 35ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 501 | | ''[[:d:Q16199339|Christopher Hales]]'' | | | data-sort-value="1541" | 1541 | ''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 502 | [[Delwedd:Portrait of Edward Willes (1723-1787), three-quarter length, wearing Judge's robes and wig).webp|center|128px]] | ''[[:d:Q17181070|Edward Willes]]'' | | data-sort-value="1723" | 1723-11-06 | data-sort-value="1787" | 1787-01-14 | ''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776431|Aelod o 12fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 503 | [[Delwedd:Thomas Gainsborough (1727-1788) - Sir Richard Lloyd (1696–1761) - NMW A 98 - National Museum Cardiff.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18526802|Richard Lloyd]]'' | | data-sort-value="1696" | 1696 | data-sort-value="1761" | 1761 | ''[[:d:Q96776428|Aelod o 11eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776424|Aelod o 9fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776426|Aelod o 10fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 504 | | ''[[:d:Q18528384|Henry Bradshaw]]'' | | data-sort-value="1500" | 1500 | data-sort-value="1553" | 1553 | ''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 505 | [[Delwedd:Official portrait of Alex Chalk crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19956858|Alex Chalk]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-08-08 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q24205246|Parliamentary Under Secretary of State for Justice]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6865782|Minister of State for Defence Procurement]]''<br/>''[[:d:Q3477307|Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q115325171|Assistant Whip]]'' |- | style='text-align:right'| 506 | [[Delwedd:Lucy Frazer Cabinet Portrait February 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19957811|Lucy Frazer]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-05-17 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]''<br/>''[[:d:Q24205246|Parliamentary Under Secretary of State for Justice]]''<br/>''[[:d:Q115175991|Minister of State for Housing and Planning]]''<br/>''[[:d:Q15109454|Minister of State for Transport]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon|Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Gemau Olympaidd, y Cyfryngau a Chwaraeon]]<br/>''[[:d:Q5449647|Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys]]'' |- | style='text-align:right'| 507 | [[Delwedd:MichaelTomlinson3 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20647896|Michael Tomlinson]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-10-01 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q426461|Vice-Chamberlain of the Household]]''<br/>''[[:d:Q3259412|Arglwydd Gomisiynydd Trysorlys EM]]''<br/>''[[:d:Q123740797|Minister of State for Illegal Migration]]'' |- | style='text-align:right'| 508 | [[Delwedd:Official portrait of Robert Courts MP crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27671735|Robert Courts]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-10-21 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q25358150|Parliamentary Under-Secretary of State for Transport]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 509 | [[Delwedd:Official portrait of Ellie Reeves MP crop 2, 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30234240|Ellie Reeves]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-12-11 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q104774760|Shadow Solicitor General for England and Wales]]''<br/>''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q61412205|Gweinidog heb Weinyddiaeth]]''<br/>''[[:d:Q6467494|Labour Party Chair]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 510 | | ''[[:d:Q104862337|Edward Griffin]]'' | | | data-sort-value="1569" | 1569-12-16 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 511 | [[Delwedd:Official portrait of Sarah Sackman MP crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q115628686|Sarah Sackman]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-10 | | ''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q131433496|Minister of State for Courts and Legal Services]]'' |- | style='text-align:right'| 512 | [[Delwedd:Official portrait of Lucy Rigby MP, 2026 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126851127|Lucy Rigby]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983 | | ''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q583809|Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5333410|Ysgrifennydd Economaidd i'r Trysorlys]]''<br/>''[[:d:Q5096927|Prif Ysgrifennydd y Trysorlys]]'' |- | style='text-align:right'| 513 | [[Delwedd:Portrait of Sir Matthew Hale Kt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130059|Matthew Hale]]'' | | data-sort-value="1609" | 1609-11-01 | data-sort-value="1676" | 1676-12-25 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>''[[:d:Q6317191|Justice of the Common Pleas]]''<br/>''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89047593|Member of the Third Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]'' |- | style='text-align:right'| 514 | [[Delwedd:Thomas Denman, 1st Baron Denman by Thomas Barber (c.1831-1833).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333102|Thomas Denman]]'' | | data-sort-value="1779" | 1779-07-23<br/>1779-02-23 | data-sort-value="1854" | 1854-09-26<br/>1854-09-22 | ''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[Delwedd:Charles Russell, Baron Russell of Killowen, by John Singer Sargent.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334027|Charles Russell, Baron Russell of Killowen]]'' | | data-sort-value="1832" | 1832-11-10 | data-sort-value="1900" | 1900-08-10 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 516 | [[Delwedd:Richard Webster, 1st Viscount Alverstone.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334251|Richard Webster, Is-iarll 1af Alverstone]]'' | | data-sort-value="1842" | 1842-12-22 | data-sort-value="1915" | 1915-12-15 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Phillips of Worth Matravers crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335951|Nicholas Phillips, Baron Phillips of Worth Matravers]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-01-21 | | ''[[:d:Q7241377|Llywydd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 518 | | ''[[:d:Q335984|John Widgery, Baron Widgery]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-07-24 | data-sort-value="1981" | 1981-07-26 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 519 | [[Delwedd:1stLordTenterden.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q336138|Charles Abbott]]'' | | data-sort-value="1762" | 1762-10-07 | data-sort-value="1832" | 1832-11-04 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 520 | [[Delwedd:George, 1st Baron Jeffreys of Wem, by John Riley.jpg|center|128px]] | [[George Jeffreys|George Jeffreys, Barwn 1af Jeffreys]] | | data-sort-value="1645" | 1645-05-15 | data-sort-value="1689" | 1689-04-18 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q6679661|Lord Lieutenant of Shropshire]]''<br/>''[[:d:Q6679526|Lord Lieutenant of Buckinghamshire]]'' |- | style='text-align:right'| 521 | [[Delwedd:Portrait of Sir John Fortescue by William Faithorne, from Fortescutus Illustratus (1663) by Edward Waterhouse.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q568395|John Fortescue]]'' | | data-sort-value="1394" | 1394 | data-sort-value="1479" | 1479 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60576891|Member of the December 1421 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576892|Member of the May 1421 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576894|Member of the 1423-24 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576895|Member of the 1425 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576897|Member of the 1426 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576899|Member of the 1429-30 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576901|Member of the 1432 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576904|Member of the 1437 Parliament]]'' |- | style='text-align:right'| 522 | [[Delwedd:Thomas Parker, 1st Earl of Macclesfield by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q936766|Thomas Parker]]'' | | data-sort-value="1666" | 1666-07-23 | data-sort-value="1732" | 1732-04-28 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q63462632|Aelod o Senedd 1af Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776409|Aelod o Ail Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96812323|Aelod o Senedd 1705-07]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 523 | [[Delwedd:John Glynne (1602-1666), by follower of Sir Peter Lely.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1192694|John Glynne]]'' | | data-sort-value="1602" | 1602<br/>1603 | data-sort-value="1666" | 1666-11-15 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>''[[:d:Q61022159|Member of the 1640-42 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048030|Member of the Second Protectorate Parliament]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q105958303|Member of the 1642-48 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 524 | | ''[[:d:Q1503018|Geoffrey Lane, Baron Lane]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-07-17 | data-sort-value="2005" | 2005-08-22 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 525 | [[Delwedd:Preisverleihung der Toleranzringe der Europäischen Akademie der Wissenschaften und Künste im Rathaus Köln-0061.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1586895|Harry Woolf, Baron Woolf]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-05-02 | | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 526 | [[Delwedd:Igor Judge 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1657706|Igor Judge, Baron Judge]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-05-19 | data-sort-value="2023" | 2023-11-07 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 527 | [[Delwedd:1stLordTrevethin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1756405|Alfred Lawrence]]'' | | data-sort-value="1843" | 1843-11-24 | data-sort-value="1936" | 1936-08-03 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 528 | | ''[[:d:Q2077155|Peter Taylor, Baron Taylor of Gosforth]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-05-01 | data-sort-value="1997" | 1997-04-28 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 529 | | ''[[:d:Q2134319|Rayner Goddard, Baron Goddard]]'' | | data-sort-value="1877" | 1877-04-10 | data-sort-value="1971" | 1971-05-29 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 530 | [[Delwedd:Lord Bingham.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2424692|Thomas Bingham, Baron Bingham of Cornhill]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | data-sort-value="2010" | 2010-09-11 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q610320|yr Arglwyddi Apêl]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 531 | | ''[[:d:Q2580346|William de Raley]]'' | | data-sort-value="1200" | 12nd century | data-sort-value="1250" | 1250 | ''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q108393305|Roman Catholic Bishop of Norwich (England)]]''<br/>''[[:d:Q1144278|esgob esgobaethol]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 532 | [[Delwedd:LordEllenboroughColour.jpg|center|128px]] | [[Edward Law, Barwn Ellenborough 1af]] | | data-sort-value="1750" | 1750-11-16 | data-sort-value="1818" | 1818-12-13 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582416|Aelod o Senedd 1af y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[Delwedd:Execution of Robert Tresilian in medieval miniature.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3436431|Robert Tresilian]]'' | | data-sort-value="1301" | 14th century | data-sort-value="1388" | 1388-02-19 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q60580753|Member of the 1369 Parliament]]'' |- | style='text-align:right'| 534 | | ''[[:d:Q3809147|John Cavendish]]'' | | data-sort-value="1346" | 1346 | data-sort-value="1381" | 1381 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 535 | | ''[[:d:Q4773050|Anthony May]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-09-09 | data-sort-value="2024" | 2024-12-30 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 536 | [[Delwedd:SirChristopherWrayColour.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5113464|Christopher Wray]]'' | | data-sort-value="1524" | 1524 | data-sort-value="1592" | 1592-05-07 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585685|Aelod o Senedd 1553]]''<br/>''[[:d:Q60585727|Aelod o Senedd Ebrill 1554]]''<br/>''[[:d:Q60585766|Aelod o Senedd 1554-55]]''<br/>''[[:d:Q60585811|Member of the 1555 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585857|Aelod o Senedd 1558]]''<br/>''[[:d:Q60585962|Aelod o'r Senedd 1563-67]]''<br/>''[[:d:Q60586012|Aelod o Senedd 1571]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 537 | | ''[[:d:Q5339807|Edmund Saunders]]'' | | | data-sort-value="1683" | 1683 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 538 | | ''[[:d:Q5343433|Edward Herbert]]'' | | data-sort-value="1645" | 1645 | data-sort-value="1698" | 1698-11-08 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 539 | [[Delwedd:SirEdwardMontagu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5344497|Edward Montagu]]'' | | data-sort-value="1485" | 1485 | data-sort-value="1557" | 1557 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 540 | | ''[[:d:Q5345225|Edward Saunders]]'' | | data-sort-value="1506" | 1506 | data-sort-value="1576" | 1576 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585664|Aelod o Senedd Lloegr 1542-44]]''<br/>''[[:d:Q60585670|Member of the March 1553 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 541 | | ''[[:d:Q5535002|Geoffrey le Scrope]]'' | | data-sort-value="1285" | 1285 | data-sort-value="1340" | 1340-12-02 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 542 | | ''[[:d:Q5722186|Henry Green]]'' | | data-sort-value="1310" | 1310 | data-sort-value="1369" | 1369-08-06 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 543 | [[Delwedd:Henry Montagu, 1st Earl of Manchester by Francis Delaram.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5725963|Henry Montagu]]'' | | data-sort-value="1563" | 1563 | data-sort-value="1642" | 1642-11-07 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q944583|Lord High Treasurer]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>''[[:d:Q60586150|Aelod o Senedd 1593]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q6679583|Lord Lieutenant of Huntingdonshire]]'' |- | style='text-align:right'| 544 | [[Delwedd:HenryRolle.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5727686|Henry Rolle]]'' | | data-sort-value="1589" | 1589 | data-sort-value="1656" | 1656-07-30 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 545 | | ''[[:d:Q5730835|Henry le Scrope]]'' | | data-sort-value="1269" | 1269 | data-sort-value="1336" | 1336-09-07 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 546 | | ''[[:d:Q5745003|Hervey de Stanton]]'' | | data-sort-value="1260" | 1260 | data-sort-value="1327" | 1327-11 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 547 | [[Delwedd:James Ley, 1st Earl of Marlborough.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6138037|James Ley, 1st Earl of Marlborough]]'' | | data-sort-value="1552" | 1552 | data-sort-value="1629" | 1629 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q944583|Lord High Treasurer]]'' |- | style='text-align:right'| 548 | | ''[[:d:Q6233146|John Fineux]]'' | | data-sort-value="1440" | 1440s | data-sort-value="1526" | 1526 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 549 | | ''[[:d:Q6239497|John Hody]]'' | | | data-sort-value="1442" | 1442 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60576891|Member of the December 1421 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576893|Member of the 1422 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576894|Member of the 1423-24 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576895|Member of the 1425 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576898|Member of the 1427-28 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576900|Member of the 1431 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576902|Member of the 1433 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576903|Member of the 1435 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576904|Member of the 1437 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 550 | [[Delwedd:Sir John Holt by Richard Van Bleeck.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6239694|John Holt]]'' | | data-sort-value="1642" | 1642-12-23 | data-sort-value="1710" | 1710-03-05 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 551 | | ''[[:d:Q6242338|John Juyn]]'' | | | data-sort-value="1440" | 1440-03-24 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 552 | [[Delwedd:John Keeling after JM Wright.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6242762|John Kelynge]]'' | | data-sort-value="1607" | 1607 | data-sort-value="1671" | 1671 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 553 | | ''[[:d:Q6246769|John Markham]]'' | | data-sort-value="1393" | 1393 | data-sort-value="1479" | 1479 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 554 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7177003|Peter Smith]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-05-01 | | ''[[:d:Q1617747|Yr Uchel Lys Cyfiawnder]]'' |- | style='text-align:right'| 555 | [[Delwedd:Peter Goldsmith Crop.jpg|center|128px]] | [[Peter Goldsmith, Barwn Goldsmith]] | | data-sort-value="1950" | 1950-01-05 | | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 556 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Scotland of Asthal crop 2.jpg|center|128px]] | [[Patricia Scotland]] | | data-sort-value="1955" | 1955-08-19 | | ''[[:d:Q3631272|Advocate General for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q4818620|Attorney General for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q7450649|senior advisor]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q3111221|Commonwealth Secretary-General]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q7883047|Parliamentary Under-Secretary of State for Foreign Affairs]]'' |- | style='text-align:right'| 557 | [[Delwedd:Official portrait of Jeremy Wright MP crop 2, 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q260489|Jeremy Wright]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-10-24 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q3631272|Advocate General for Northern Ireland]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon|Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Gemau Olympaidd, y Cyfryngau a Chwaraeon]]<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]''<br/>''[[:d:Q3259412|Arglwydd Gomisiynydd Trysorlys EM]]''<br/>''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 558 | [[Delwedd:Official portrait of Mr Geoffrey Cox crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q291303|Geoffrey Cox]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-04-30 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q3631272|Advocate General for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 559 | | [[Gareth Wyn Williams]] | | data-sort-value="1941" | 1941-02-05 | data-sort-value="2003" | 2003-09-20 | ''[[:d:Q943379|Arglwydd Lywydd y Cyngor]]''<br/>''[[:d:Q2012061|Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q910308|Arglwydd y Sêl Gyfrin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q96393330|Minister of State for Prisons and Probation]]'' |- | style='text-align:right'| 560 | [[Delwedd:1stViscountFinlay.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q332700|Robert Finlay, 1st Viscount Finlay]]'' | | data-sort-value="1842" | 1842-07-11 | data-sort-value="1929" | 1929-03-09 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582581|Aelod o 30ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582579|Aelod o'r 29fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]'' |- | style='text-align:right'| 561 | [[Delwedd:Hailsham1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q332706|Douglas Hogg]]'' | | data-sort-value="1872" | 1872-02-28 | data-sort-value="1950" | 1950-08-16 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q2012061|Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel]]<br/>''[[:d:Q943379|Arglwydd Lywydd y Cyngor]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[Delwedd:Elwyn Jones in Romania (cropped).jpg|center|128px]] | [[Elwyn Jones]] | | data-sort-value="1909" | 1909-10-24 | data-sort-value="1989" | 1989-12-04 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q7460545|Arglwydd Ganghellor yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 563 | [[Delwedd:Official portrait of Mr Dominic Grieve crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q332994|Dominic Grieve]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-05-24 | | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q3631272|Advocate General for Northern Ireland]]''<br/>''[[:d:Q7460598|Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyfiawnder]]''<br/>''[[:d:Q4976591|Ysgrifennydd Cartref yr Wrthblaid]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35494253|Aelod o Senedd 55 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]'' |- | style='text-align:right'| 564 | [[Delwedd:1stEarlOfSelborne.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333413|Roundell Palmer]]'' | | data-sort-value="1812" | 1812-11-27 | data-sort-value="1895" | 1895-05-04 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[Delwedd:Hugh Cairns, 1st Earl Cairns - 1860s.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333804|Hugh Cairns, 1st Earl Cairns]]'' | | data-sort-value="1819" | 1819-12-27 | data-sort-value="1885" | 1885-04-02 | ''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q4886940|bencher]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Morris of Aberavon crop 2.jpg|center|128px]] | [[John Morris, Arglwydd Morris o Aberafan]] | | data-sort-value="1931" | 1931-11-05 | data-sort-value="2023" | 2023-06-05 | [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>''[[:d:Q16323054|Ysgrifennydd Gwladol Cysgodol Cymru]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6865782|Minister of State for Defence Procurement]]''<br/>''[[:d:Q7139038|Parliamentary Secretary to the Ministry of Transport]]''<br/>''[[:d:Q41582627|Aelod o 51ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582624|Aelod o 50fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582621|Aelod o 49fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Arglwydd Raglaw Dyfed]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[Delwedd:Hartley William Shawcross, Baron Shawcross.png|center|128px]] | ''[[:d:Q334142|Hartley Shawcross, Baron Shawcross]]'' | | data-sort-value="1902" | 1902-02-04 | data-sort-value="2003" | 2003-07-10 | ''[[:d:Q27037814|Llywydd y Bwrdd Masnach]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582597|Aelod o 38ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[Delwedd:Robert Threshie Reid, Vanity Fair, 1895-01-10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3006661|Robert Reid]]'' | | data-sort-value="1846" | 1846-04-03 | data-sort-value="1923" | 1923-11-30 | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q217217|Arglwydd Ganghellor]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 569 | | ''[[:d:Q4799975|Arthur Piggott]]'' | | data-sort-value="1749" | 1749-10-19 | data-sort-value="1819" | 1819-09-06 | ''[[:d:Q41582534|Aelod o 4edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582532|Aelod o 3edd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582535|Aelod o 5ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582499|Aelod o 2il Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 570 | | ''[[:d:Q5343432|Edward Herbert]]'' | | data-sort-value="1591" | 1591 | data-sort-value="1658" | 1658 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q60586175|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr Ebrill 1640]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 571 | | ''[[:d:Q5344646|Edward Northey]]'' | | data-sort-value="1652" | 1652-05-07 | data-sort-value="1723" | 1723-08-14 | ''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776415|Aelod o 5ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[Delwedd:Edward Ward.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5345804|Edward Ward]]'' | | data-sort-value="1638" | 1638-06 | data-sort-value="1714" | 1714-07-14 | ''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[Delwedd:Fitzroy Edward Kelly00.jpg|center|128px]] | [[Fitzroy Kelly]] | | data-sort-value="1796" | 1796-10-09 | data-sort-value="1880" | 1880-09-18 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582555|Aelod o 15fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 574 | [[Delwedd:Gilbert Gerard 02 Ashley St John.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5560924|Gilbert Gerard]]'' | | data-sort-value="1517" | 1517 | data-sort-value="1593" | 1593-02-04<br/>1592-02-04 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585665|Aelod o Senedd 1545-47]]''<br/>''[[:d:Q60585670|Member of the March 1553 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585685|Aelod o Senedd 1553]]''<br/>''[[:d:Q60585727|Aelod o Senedd Ebrill 1554]]''<br/>''[[:d:Q60585811|Member of the 1555 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586104|Member of the 1584-85 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]'' |- | style='text-align:right'| 575 | [[Delwedd:Henry Pollexfen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5727102|Henry Pollexfen]]'' | | data-sort-value="1632" | 1632 | data-sort-value="1691" | 1691-06-15 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 576 | [[Delwedd:LIONEL HEALD.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5794714|Lionel Heald]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897-08-07 | data-sort-value="1981" | 1981-11-08 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582606|Aelod o 42fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582604|Aelod o 41fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582603|Aelod o 40fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582600|Aelod o 39fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[Delwedd:SirJohnBaker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6220358|John Baker]]'' | | data-sort-value="1488" | 1488 | data-sort-value="1558" | 1558 | [[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585656|Member of the 1536 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585664|Aelod o Senedd Lloegr 1542-44]]''<br/>''[[:d:Q60585665|Aelod o Senedd 1545-47]]''<br/>''[[:d:Q60585668|Aelod o Senedd1547-1552]]''<br/>''[[:d:Q60585685|Aelod o Senedd 1553]]''<br/>''[[:d:Q60585727|Aelod o Senedd Ebrill 1554]]''<br/>''[[:d:Q60585766|Aelod o Senedd 1554-55]]''<br/>''[[:d:Q60585811|Member of the 1555 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585857|Aelod o Senedd 1558]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[Delwedd:John Burgess Karslake, Vanity Fair, 1873-02-22.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6223903|John Karslake]]'' | | data-sort-value="1821" | 1821-12-13 | data-sort-value="1881" | 1881-10-04 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 579 | | ''[[:d:Q6231883|John Ernley]]'' | | data-sort-value="1464" | 1464 | data-sort-value="1520" | 1520-04-22 | ''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[Delwedd:John Holker, Vanity Fair, 1878-02-09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6239576|John Holker]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828 | data-sort-value="1882" | 1882-05-24 | ''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[Delwedd:John Lawson Walton, Vanity Fair, 1902-03-06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6244227|John Lawson Walton]]'' | | data-sort-value="1852" | 1852-08-04 | data-sort-value="1908" | 1908-01-19 | ''[[:d:Q41582577|Aelod o 28ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582575|Aelod o 27ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582573|Aelod o 26ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[Delwedd:John Rigby Vanity Fair 1901-03-28.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q6254926|John Rigby]]'' | | data-sort-value="1834" | 1834-01-08 | data-sort-value="1903" | 1903-07-26 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[Delwedd:Sir John Rolt 1866.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6255522|John Rolt]]'' | | data-sort-value="1804" | 1804-10-05 | data-sort-value="1871" | 1871-06-06 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[Delwedd:Lloyd Kenyon, 1st Baron Kenyon by William Davison.jpg|center|128px]] | [[Lloyd Kenyon, Barwn 1af Kenyon]] | | data-sort-value="1732" | 1732-10-05 | data-sort-value="1802" | 1802-04-04 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q94910251|Aelod o 15fed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776437|Aelod o 16eg Senedd Prydain Fawr]]''<br/>[[Arglwydd Raglaw Sir y Fflint]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[Delwedd:Patrick Hastings QC.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7146673|Patrick Hastings]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880-03-17 | data-sort-value="1952" | 1952-02-26 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582587|Aelod o 34ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582585|Aelod o 33ydd Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582584|Aelod o'r 32ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 586 | | ''[[:d:Q7288137|Ralph Swillington]]'' | | | data-sort-value="1525" | 1525 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585652|Member of the 1523 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[Delwedd:Richard Baggallay, Vanity Fair, 1875-12-11.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7323902|Richard Baggallay]]'' | | data-sort-value="1816" | 1816-05-13 | data-sort-value="1888" | 1888-11-13 | ''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[Delwedd:Robert Porrett Collier2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7343038|Robert Collier]]'' | | data-sort-value="1817" | 1817-06-21 | data-sort-value="1886" | 1886-10-27 | ''[[:d:Q1710982|Pwyllgor Barnwrol y Cyfrin Gyngor]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582559|Aelod o 19fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582558|Aelod o 18fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582557|Aelod o 17eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582556|Aelod o 16eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[Delwedd:SirRobertSawyer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7349591|Robert Sawyer]]'' | | data-sort-value="1633" | 1633 | data-sort-value="1692" | 1692 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96804831|Member of the 1689-90 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q96807740|Aelod o Senedd 1690-95]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 590 | | ''[[:d:Q7412628|Samuel Silkin, Barwn Silkin o Dulwich]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-03-06 | data-sort-value="1988" | 1988-08-17 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582619|Aelod o 48fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582617|Aelod o 47fed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582615|Aelod o 46ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582612|Aelod o 45ed Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582609|Aelod o 44ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q41582608|Aelod o 43ydd Llywodraeth y DU]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q65494714|Cynrychiolydd Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q23674385|Twrnai Cyffredinol Cymru a Lloegr (yr Wrthblaid)]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[Delwedd:Chief Justice Sir Henry Hobart (d.1625), 1st Baronet.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q7527153|Henry Hobart]]'' | | data-sort-value="1554" | 1554 | data-sort-value="1625" | 1625-12-29 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586149|Member of the 1589 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 592 | [[Delwedd:SirJosephWilliamChitty.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6287965|Joseph William Chitty]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828-05-28 | data-sort-value="1899" | 1899-02-15 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 593 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q6306553|Julia Macur]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-04-17 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 594 | [[Delwedd:Sir Kim Lewison 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6409091|Kim Lewison]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-05-01 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 595 | [[Delwedd:Lord Hamblen of Kersey 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7025496|Nicholas Hamblen]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-09-23 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 596 | | ''[[:d:Q7026028|Nicholas Patten]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-08-07 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 597 | [[Delwedd:Nigel Davis.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7032331|Nigel Davis]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-03-10 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 598 | | ''[[:d:Q7167807|Peregrine Simon]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-06-20 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 599 | [[Delwedd:Sir Rabinder Singh Escutcheon.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7278746|Rabinder Singh]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-03-06 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q136205395|President of the Investigatory Powers Tribunal]]'' |- | style='text-align:right'| 600 | | ''[[:d:Q7323647|Richard Aikens]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-08-28 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 601 | [[Delwedd:Robert Lush Vanity Fair 31 May 1873.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7347050|Robert Lush]]'' | | data-sort-value="1807" | 1807 | data-sort-value="1881" | 1881 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 602 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7422070|Sarah Asplin]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-09-16 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 603 | | ''[[:d:Q7608792|Stephen Brown]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-10-03 | data-sort-value="2025" | 2025-10-01 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 604 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7609881|Stephen Males]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-11-24 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 605 | [[Delwedd:Sir Tasker Watkins VC.jpg|center|128px]] | [[Tasker Watkins]] | | data-sort-value="1918" | 1918-11-18 | data-sort-value="2007" | 2007-09-09 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 606 | | ''[[:d:Q8004239|William Aldous]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-03-17 | data-sort-value="2018" | 2018-03-17 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>[[cadeirydd]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[Delwedd:Sir Clive Lewis 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15990124|Clive Lewis]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-13 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 608 | | ''[[:d:Q16105512|Mark Waller]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-10-13 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 609 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q16152013|Nicholas Underhill]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-05-12 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 610 | [[Delwedd:Dame Nicola Davies 2017.jpg|center|128px]] | [[Nicola Davies (barnwr)]] | | data-sort-value="1953" | 1953-03-13 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 611 | [[Delwedd:Dame Victoria Sharp 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16187309|Victoria Sharp]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-02-08 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q7241359|President of the King's Bench Division]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 612 | | ''[[:d:Q16192593|Jeremy Baker]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-02-09 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 613 | [[Delwedd:Lady-justice-rose.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16193831|Vivien Rose]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-04-13 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 614 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q16195509|James Dingemans]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-06-25 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 615 | [[Delwedd:Sir Richard Arnold (White Background).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17279151|Richard Arnold]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-06-23 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 616 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18205108|Jonathan Baker]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-08-06 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 617 | [[Delwedd:David Bean.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18205194|David Bean]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-03-25 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 618 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18206030|Julian Flaux]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-05-11 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5070798|Chancellor of the High Court]]'' |- | style='text-align:right'| 619 | [[Delwedd:Sir Geoffrey Vos 2022.png|center|128px]] | ''[[:d:Q18217374|Geoffrey Vos]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-04-22 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q98059986|Master of the Rolls designate]]''<br/>''[[:d:Q1753754|Meistr y Rolau]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q5070798|Chancellor of the High Court]]'' |- | style='text-align:right'| 620 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18217792|Guy Newey]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-21 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 621 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18217869|Stephen Phillips]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-10-10 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 622 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18217881|Andrew Popplewell]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-14 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 623 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18347534|Christopher Nugee]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-23 | | [[barnwr]]<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 624 | [[Delwedd:Dame Ingrid Simler 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18351495|Ingrid Simler]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-09-17 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 625 | [[Delwedd:Sir Mark Warby 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18352867|Mark Warby]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-10-10 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q7241359|President of the King's Bench Division]]'' |- | style='text-align:right'| 626 | [[Delwedd:Dame Elisabeth Laing 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18353184|Elisabeth Laing]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-11-19 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 627 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18353215|Nicholas Green]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-10-15 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 628 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18387272|Kathryn Thirlwall]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-11-21 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 629 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18392511|Peter Coulson]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-03-31 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 630 | | ''[[:d:Q18394901|William Davis]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-06-20 | data-sort-value="2025" | 2025-06-07 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 631 | [[Delwedd:Sir Richard Snowden 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57000716|Richard Snowden]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-03-22 | | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6317200|Justice of the Supreme Court of the United Kingdom]]'' |- | style='text-align:right'| 632 | | ''[[:d:Q60586227|Charles Mantell]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-01-30 | data-sort-value="2010" | 2010-05-01 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 633 | | ''[[:d:Q75882805|Patrick Browne]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-05-28 | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 634 | [[Delwedd:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q75956995|George Waller]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-08-03 | data-sort-value="1999" | 1999-02-05 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 635 | | ''[[:d:Q76123303|Roger Parker]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-02-25 | data-sort-value="2011" | 2011-05-21 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 636 | | ''[[:d:Q106705754|Reginald Goff]]'' | | | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 637 | | ''[[:d:Q106855432|Michael Mann]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-12-09 | data-sort-value="1998" | 1998 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 638 | | ''[[:d:Q106945731|Patrick O'Connor]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914-12-28 | data-sort-value="2001" | 2001-05-03 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 639 | | ''[[:d:Q107309196|Simon Tuckey]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-10-17 | data-sort-value="2023" | 2023 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 640 | | ''[[:d:Q107451464|John Roch]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934 | data-sort-value="2021" | 2021 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 641 | | ''[[:d:Q107451478|Michael Hutchison]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | data-sort-value="2017" | 2017-07-24 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 642 | | ''[[:d:Q111914793|John Stocker]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-10-07 | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q6679476|Arglwydd Ustus Apêl]]'' |- | style='text-align:right'| 643 | | ''[[:d:Q18526574|Asgar]]'' | | | No/unknown value | ''[[:d:Q578478|sieriff]]''<br/>''[[:d:Q165654|cwnstabl]]''<br/>''[[:d:Q7232382|Portreeve]]''<br/>''[[:d:Q4451020|Thane]]'' |- | style='text-align:right'| 644 | | ''[[:d:Q8004897|William Babington]]'' | | data-sort-value="1370" | 1370s | data-sort-value="1454" | 1454 | ''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 645 | | ''[[:d:Q8012720|William Hussey]]'' | | data-sort-value="1443" | 1443 | data-sort-value="1495" | 1495-09-08 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[Delwedd:WilliamNoy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8016194|William Noy]]'' | | data-sort-value="1577" | 1577 | data-sort-value="1634" | 1634-08-09 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 647 | | ''[[:d:Q8018765|William Steele]]'' | | data-sort-value="1610" | 1610 | data-sort-value="1680" | 1680 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q89048247|Aelod o'r Senedd Amddiffynnol Gyntaf]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>''[[:d:Q1846056|Arglwydd Ganghellor Iwerddon]]'' |- | style='text-align:right'| 648 | | ''[[:d:Q8020326|William Whorwood]]'' | | data-sort-value="1500" | 1500 | data-sort-value="1545" | 1545 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[Delwedd:1stLordAbinger.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q10305110|James Scarlett]]'' | | data-sort-value="1769" | 1769-12-13 | data-sort-value="1844" | 1844-04-17 | ''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582538|Aelod o 6ed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582540|Aelod o 7fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582542|Aelod o 8fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582544|Aelod o 9fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 650 | [[Delwedd:Lord James of Hereford.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q11708915|Henry James]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828-10-30 | data-sort-value="1911" | 1911-08-18 | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582572|Aelod o 25ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582570|Aelod o 24ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582568|Aelod o 23ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582565|Aelod o 22ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582563|Aelod o 21ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582560|Aelod o 20fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q162754|Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn]]'' |- | style='text-align:right'| 651 | [[Delwedd:FrederickPollock.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12066115|Frederick Pollock]]'' | | data-sort-value="1783" | 1783-09-23 | data-sort-value="1870" | 1870-08-28<br/>1870-08-22 | ''[[:d:Q41582553|Aelod o 14eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582550|Aelod o'r 13eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582548|Aelod o 12fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582546|Aelod o 11eg Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q41582545|Aelod o 10fed Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[Delwedd:SirJohnBankes.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15489344|John Bankes]]'' | | data-sort-value="1589" | 1589 | data-sort-value="1644" | 1644-12-28 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586159|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1624–5]]''<br/>''[[:d:Q60586167|Aelod Seneddol yn Senedd 1626, Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586171|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, 1628-29]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[Delwedd:Kneeling figures of Lady and Sir James Hobart.tif|center|128px]] | ''[[:d:Q15985974|James Hobart]]'' | | data-sort-value="1436" | 1436 | data-sort-value="1507" | 1507 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 654 | | ''[[:d:Q16837027|John FitzJames]]'' | | data-sort-value="1460" | 1460s | data-sort-value="1542" | 1542 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[Delwedd:Sir Creswell Levinz.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16859368|Creswell Levinz]]'' | | data-sort-value="1627" | 1627 | data-sort-value="1701" | 1701 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 656 | | ''[[:d:Q18531404|William Hody]]'' | | data-sort-value="1441" | 1441 | data-sort-value="1524" | 1524 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60576920|Member of the 1483 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60576918|Member of the 1472-75 Parliament]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 657 | | ''[[:d:Q19043256|John Roper]]'' | | data-sort-value="1470" | 1470 | data-sort-value="1524" | 1524-04-07 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[Delwedd:Official portrait of Suella Braverman MP crop 2, 2024.jpg|center|128px]] | [[Suella Braverman]] | | data-sort-value="1980" | 1980-04-03 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q58799999|Parliamentary Under-Secretary of State for Exiting the European Union]]''<br/>''[[:d:Q65494724|Dirprwy Aelod Cynulliad Seneddol Cyngor Ewrop]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>[[Ysgrifennydd Cartref]]<br/>''[[:d:Q126063447|Aelod o 59ain Senedd y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 659 | [[Delwedd:Official portrait of Victoria Prentis crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20054083|Victoria Prentis]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-03-24 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q30524718|Aelod o Senedd 56 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q77685926|Aelod o 58ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q114796473|Parliamentary Under-Secretary of State for Agriculture, Fisheries and Food]]''<br/>''[[:d:Q114796480|Minister of State for Agriculture, Fisheries and Food]]''<br/>''[[:d:Q114796490|Minister of State for Work and Welfare]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]]<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[Delwedd:WilliamHuddesfield DetailFromBrass ShillingfordChurch Devon.PNG|center|128px]] | ''[[:d:Q20811018|William Huddesfield]]'' | | | data-sort-value="1499" | 1499-03-23 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 661 | | ''[[:d:Q75248227|William of Lodington]]'' | | | data-sort-value="1420" | 1420-01-09 | ''[[:d:Q6317191|Justice of the Common Pleas]]''<br/>[[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[Delwedd:Richard Hermer Official Cabinet Portrait, July 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q105188058|Richard Hermer]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-09 | | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 663 | | ''[[:d:Q105771152|Henry Sothill, of Stockerston]]'' | | | data-sort-value="1485" | 1485 | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 664 | | ''[[:d:Q137823047|Morgan Kidwelly]]'' | | data-sort-value="1430" | 1430 | data-sort-value="1500" | 15th century | [[Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru]] |- | style='text-align:right'| 665 | | ''[[:d:Q131407415|Eric Edem Agbana]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-01-29 | | ''[[:d:Q16733491|Electricity Company of Ghana]]''<br/>''[[:d:Q105339483|Y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus]]''<br/>''[[:d:Q131847273|Member of the 9th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]'' |- | style='text-align:right'| 666 | [[Delwedd:Mabon Ap Gwynfor MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Mabon ap Gwynfor]] | | data-sort-value="1978" | 1978-08-06 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 667 | [[Delwedd:Heledd Fychan AS-MS.jpg|center|128px]] | [[Heledd Fychan]] | | data-sort-value="1980" | 1980-09-20 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 668 | [[Delwedd:Jane Dodds official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Jane Dodds]] | | data-sort-value="1963" | 1963-09-13 | | ''[[:d:Q30524710|Aelod o Senedd 57 y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 669 | [[Delwedd:Natasha Asghar official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Natasha Asghar]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 670 | [[Delwedd:GarethDaviesMS-Castle.jpg|center|128px]] | [[Gareth Davies (gwleidydd)|Gareth Davies]] | | data-sort-value="1988" | 1988-09-17 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 671 | [[Delwedd:Samuel-kurtz.jpg|center|128px]] | [[Samuel Kurtz]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 672 | [[Delwedd:Sarah Murphy MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Sarah Murphy]] | | data-sort-value="1986" | 1986-10-20 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 673 | [[Delwedd:Cllr Peter Fox.jpg|center|128px]] | [[Peter Fox]] | | data-sort-value="1961" | 1961-12-24 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 674 | [[Delwedd:Buffy-williams.jpg|center|128px]] | [[Buffy Williams|Elizabeth (Buffy) Williams]] | | data-sort-value="1976" | 1976-11-01 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 675 | [[Delwedd:James Evans official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[James Evans]] | | data-sort-value="1991" | 1991-04-28 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 676 | [[Delwedd:Carolyn-thomas.jpg|center|128px]] | [[Carolyn Thomas]] | | data-sort-value="1965" | 1965 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 677 | [[Delwedd:Cefin Campbell MS, official portrait 2026.jpg|center|128px]] | [[Cefin Campbell]] | | data-sort-value="1950" | 1950 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 678 | [[Delwedd:Sioned Williams official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Sioned Williams]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 679 | [[Delwedd:Rhys ab Owen AS - Senedd Cymru.jpg|center|128px]] | [[Rhys ab Owen]] | | data-sort-value="1987" | 1987-01-12 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 680 | [[Delwedd:Joel-james.jpg|center|128px]] | [[Joel James]] | | data-sort-value="1985" | 1985-03-09 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 681 | [[Delwedd:Sam-rowlands.jpg|center|128px]] | [[Sam Rowlands]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 682 | [[Delwedd:Tom-giffard.jpg|center|128px]] | [[Tom Giffard]] | | data-sort-value="1991" | 1991-04-01 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 683 | [[Delwedd:Peredur Owen Griffiths official photo 2026.jpg|center|128px]] | [[Peredur Owen Griffiths]] | | data-sort-value="1978" | 1978-10 | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]''<br/>''[[:d:Q139980843|Aelod o 7ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 684 | [[Delwedd:Luke-fletcher.jpg|center|128px]] | [[Luke Fletcher]] | | | | ''[[:d:Q106762850|Aelod o 6ed Senedd Cymru]]'' |- | style='text-align:right'| 685 | | ''[[:d:Q138908118|Andrew Goodall]]'' | | | | ''[[:d:Q129078013|Permanent Secretary of the Welsh Government]]'' |- | style='text-align:right'| 686 | [[Delwedd:Sir John Pratt LCJ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6253333|John Pratt]]'' | | data-sort-value="1657" | 1657 | data-sort-value="1725" | 1725 | [[Canghellor y Trysorlys]]<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96776411|Aelod o 3ydd Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776414|Aelod o 4edd Senedd Prydain Fawr]]'' |- | style='text-align:right'| 687 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Thomas of Cwmgiedd crop 2, 2022.jpg|center|128px]] | [[John Thomas, Barwn Thomas Cwmgiedd|John Thomas]] | | data-sort-value="1947" | 1947-10-22 | | ''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q7241359|President of the King's Bench Division]]'' |- | style='text-align:right'| 688 | | ''[[:d:Q6776979|Martin of Littlebury]]'' | | | data-sort-value="1274" | 1274 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 689 | [[Delwedd:Ralph de Hengham.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7288315|Ralph de Hengham]]'' | | data-sort-value="1235" | 1235 | data-sort-value="1311" | 1311-05-18 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 690 | [[Delwedd:Randolph Crewe by Peter Lely.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7293589|Ranulph Crewe]]'' | | data-sort-value="1558" | 1558 | data-sort-value="1646" | 1646 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]] |- | style='text-align:right'| 691 | | ''[[:d:Q7330218|Richard de Willoughby]]'' | | data-sort-value="1290" | 1290 | data-sort-value="1362" | 1362-03-14 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 692 | | ''[[:d:Q7330241|Richard of Staines]]'' | | | data-sort-value="1277" | 1277 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 693 | | ''[[:d:Q7342826|Robert Catlyn]]'' | | data-sort-value="1510" | 1510 | data-sort-value="1574" | 1574 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 694 | | ''[[:d:Q7344453|Robert Foster]]'' | | data-sort-value="1589" | 1589 | data-sort-value="1663" | 1663 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 695 | [[Delwedd:Sir Robert Hyde LCJ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7345747|Robert Hyde]]'' | | data-sort-value="1596" | 1596-02-24 | data-sort-value="1665" | 1665<br/>1665-05-01 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 696 | | ''[[:d:Q7348299|Robert Parning]]'' | | | data-sort-value="1343" | 1343-08-26 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 697 | [[Delwedd:SirRobertWright.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7351268|Robert Wright]]'' | | data-sort-value="1634" | 1634 | data-sort-value="1689" | 1689 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803682|Member of the 1661-79 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 698 | | ''[[:d:Q7351413|Robert de Malberthorp]]'' | | data-sort-value="1201" | 13rd century | data-sort-value="1330" | 1330s | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 699 | | ''[[:d:Q7357900|Roger Brabazon]]'' | | data-sort-value="1247" | 1247 | data-sort-value="1317" | 1317-06 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 700 | | ''[[:d:Q7528637|Sir Richard Newdigate, 1st Baronet]]'' | | data-sort-value="1602" | 1602-09-17 | data-sort-value="1678" | 1678-10-14 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96803542|Member of the April 1660 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 701 | | ''[[:d:Q7787631|Thomas Billing]]'' | | | data-sort-value="1481" | 1481 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 702 | [[Delwedd:Wroxeter St Andrews - Effigy of Thomas Bromley.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7787932|Thomas Bromley]]'' | | | data-sort-value="1555" | 1555-05-15 | ''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 703 | [[Delwedd:Sir Thomas Richardson, Unknown artist, Norwich Civic Portrait Collection.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7793526|Thomas Richardson]]'' | | data-sort-value="1569" | 1569-07-03 | data-sort-value="1635" | 1635-02-04 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586157|Member of the 1621-22 Parliament]]''<br/>[[Llefarydd Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Llefarydd Tŷ'r Cyffredin]]<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 704 | | ''[[:d:Q7964572|Walter Clopton]]'' | | data-sort-value="1301" | 14th century | data-sort-value="1400" | 1400 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 705 | | ''[[:d:Q8006769|William Cheyne]]'' | | data-sort-value="1301" | 14th century | data-sort-value="1443" | 1443 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 706 | [[Delwedd:A Chronicle of England - Page 353 - Gascoigne Refuses to Sentence Archbishop Scrope.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8009711|William Gascoigne I]]'' | | data-sort-value="1350" | 1350 | data-sort-value="1419" | 1419-12-17 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 707 | | ''[[:d:Q8010819|William Hankeford]]'' | | data-sort-value="1350" | 1350 | data-sort-value="1423" | 1423-12-12 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 708 | [[Delwedd:Arms of William Inge (d.1322).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q8012812|William Inge]]'' | | data-sort-value="1260" | 1260 | data-sort-value="1322" | 1322-05 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 709 | [[Delwedd:SirWilliamLee.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8014418|Sir William Lee]]'' | | data-sort-value="1688" | 1688-08-02 | data-sort-value="1754" | 1754-04-08 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q96776417|Aelod o 6ed Senedd Prydain Fawr]]''<br/>''[[:d:Q96776420|Aelod o 7fed Senedd Prydain Fawr]]'' |- | style='text-align:right'| 710 | | ''[[:d:Q8017017|William Portman]]'' | | data-sort-value="1497" | 1497 | data-sort-value="1557" | 1557 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585656|Member of the 1536 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 711 | | ''[[:d:Q8018211|William Scott]]'' | | | data-sort-value="1350" | 1350s | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 712 | [[Delwedd:SirWilliamScroggsMezzotint.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8018228|William Scroggs]]'' | | data-sort-value="1623" | 1623 | data-sort-value="1683" | 1683-10-25 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 713 | [[Delwedd:Sir William de Shareshull Escutcheon.png|center|128px]] | ''[[:d:Q8020821|William de Shareshull]]'' | | data-sort-value="1289" | 1289 | data-sort-value="1370" | 1370 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 714 | [[Delwedd:Sir William de Thorpe Escutcheon.png|center|128px]] | ''[[:d:Q8020829|William de Thorpe]]'' | | | data-sort-value="1361" | 1361-05-27 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 715 | | ''[[:d:Q8020842|William de York]]'' | | data-sort-value="1200" | 2nd millennium | data-sort-value="1256" | 1256-01-31 | ''[[:d:Q108427464|Roman Catholic bishop of Salisbury]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 716 | | ''[[:d:Q11801551|Henry of Bath]]'' | | | data-sort-value="1260" | 1260-11 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 717 | [[Delwedd:Portrait of Lord Chief Justice Nicholas Hyde.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14945623|Nicholas Hyde]]'' | | data-sort-value="1572" | 1572 | data-sort-value="1631" | 1631-08-25 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60586151|Member of the 1597-98 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586153|Aelod o Senedd 1601]]''<br/>''[[:d:Q60586155|Aelod o Senedd 1604-1611]]''<br/>''[[:d:Q60586156|Member of the 1614 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60586163|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr 1625]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 718 | [[Delwedd:Sir Francis Pemberton(1624-1697).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15491450|Francis Pemberton]]'' | | data-sort-value="1624" | 1624-07-18<br/>1625 | data-sort-value="1697" | 1697-06-10 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q5096810|Prif Ustus y Pleon Cyffredin]]'' |- | style='text-align:right'| 719 | [[Delwedd:John Bramston attrib Peter Lely.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15989861|John Bramston]]'' | | data-sort-value="1577" | 1577-05-18 | data-sort-value="1654" | 1654-09-22 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q7300429|reader]]''<br/>''[[:d:Q17104090|Rhingyll yn y Gyfraith]]'' |- | style='text-align:right'| 720 | [[Delwedd:Dame Sue Carr 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15989888|Sue Carr, Baroness Carr of Walton-on-the-Hill]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-09-01 | | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]'' |- | style='text-align:right'| 721 | [[Delwedd:Southwick Hall, Northamptonshire.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16200564|John Knyvet]]'' | | data-sort-value="1320" | 1320 | data-sort-value="1381" | 1381-02-16 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]'' |- | style='text-align:right'| 722 | | ''[[:d:Q16200843|Roger Cholmeley]]'' | | data-sort-value="1485" | 1485 | data-sort-value="1565" | 1565-06-21 | ''[[:d:Q18018860|Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q60585654|Member of the 1529-36 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585656|Member of the 1536 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585661|Member of the 1539-40 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585664|Aelod o Senedd Lloegr 1542-44]]''<br/>''[[:d:Q60585766|Aelod o Senedd 1554-55]]''<br/>''[[:d:Q60585811|Member of the 1555 Parliament]]''<br/>''[[:d:Q60585857|Aelod o Senedd 1558]]''<br/>''[[:d:Q60585908|Aelod o Senedd 1559]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]''<br/>''[[:d:Q2963439|Prif Farwn y Siecr]]'' |- | style='text-align:right'| 723 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Burnett of Maldon crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18205367|Ian Burnett]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-02-28 | | ''[[:d:Q28841847|Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q18952564|Aelod o Dŷ'r Arglwyddi]]''<br/>''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 724 | | ''[[:d:Q18531508|William of Wilton]]'' | | | data-sort-value="1264" | 1264 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 725 | | ''[[:d:Q18756986|Nicholas de Turri]]'' | | | data-sort-value="1270" | 1270s | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 726 | | ''[[:d:Q18783942|Robert de Briwes]]'' | | | | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 727 | | ''[[:d:Q18810751|Gilbert of Seagrave]]'' | | data-sort-value="1250" | 13rd century | data-sort-value="1254" | 1254 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 728 | | ''[[:d:Q18876645|Gilbert of Thornton]]'' | | data-sort-value="1245" | 1245 | data-sort-value="1295" | 1295 | ''[[:d:Q687908|Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr]]'' |- | style='text-align:right'| 729 | | ''[[:d:Q140194287|Yasmin Khan]]'' | | | | ''[[:d:Q140194856|National Adviser for Violence against Women, Gender Based Violence, Domestic Abuse and Sexual Violence]]'' |- | style='text-align:right'| 730 | [[Delwedd:Aled Gruffydd Jones.jpg|center|128px]] | [[Aled Gruffydd Jones]] | | data-sort-value="1955" | 1955 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 731 | | [[Andrew Green]] | | data-sort-value="1952" | 1952 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 732 | | [[Brynley F. Roberts]] | | data-sort-value="1931" | 1931-02-03 | data-sort-value="2023" | 2023-08-14 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 733 | | [[David Jenkins (llyfrgellydd)|David Jenkins]] | | data-sort-value="1912" | 1912-05-29 | data-sort-value="2002" | 2002-03-06 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 734 | | [[E. D. Jones|Evan David Jones]] | | data-sort-value="1903" | 1903-12-06 | data-sort-value="1987" | 1987-03-07 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 735 | [[Delwedd:John Ballinger, S. K. Greenslade, Evan Davies Jones and Sir John Williams with the American Ambassador , the Hon. Whitelaw Reid (5449722).jpg|center|128px]] | [[John Ballinger]] | | data-sort-value="1860" | 1860-05-12 | data-sort-value="1933" | 1933-01-08 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 736 | | [[R. Geraint Gruffydd]] | | data-sort-value="1928" | 1928-06-09 | data-sort-value="2015" | 2015-03-24 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 737 | [[Delwedd:Professor Thomas Parry on his appointment as Principal of Aberystwyth University College (1529363).jpg|center|128px]] | [[Thomas Parry (ysgolhaig)|Thomas Parry]] | | data-sort-value="1904" | 1904-08-04 | data-sort-value="1985" | 1985-04-22 | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 738 | | [[William Llewelyn Davies]] | | data-sort-value="1887" | 1887-10-11 | data-sort-value="1952" | 1952-11-11 | [[Siryf Sir Feirionnydd]]<br/>''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 739 | | ''[[:d:Q55399621|Linda Tomos]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 740 | [[Delwedd:Pedr ap Llwyd.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q104415876|Pedr Ap Llwyd]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-02-20 | | ''[[:d:Q484876|prif weithredwr]]''<br/>''[[:d:Q10728547|chief librarian]]''<br/>''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 741 | | ''[[:d:Q125330741|Rhodri Llwyd Morgan]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-07 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 742 | | ''[[:d:Q141703581|John Lionel Madden]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-08-08 | | ''[[:d:Q141699657|National Librarian of Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 743 | [[Delwedd:MedwayCLPBob and Big Ben.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4933265|Bob Marshall-Andrews]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-04-10 | | ''[[:d:Q35647955|Aelod o 54ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q35921591|Aelod o 53ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>''[[:d:Q36634044|Aelod o 52ain Senedd y Deyrnas Unedig]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 744 | [[Delwedd:Cs qc.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5113228|Christopher Sharp]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-09-17<br/>1952-09-17 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 745 | | ''[[:d:Q5534923|Geoffrey Tattersall]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-09-22 | data-sort-value="2025" | 2025-01-05 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 746 | | ''[[:d:Q7327696|Richard Mawrey]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-08-20 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 747 | | ''[[:d:Q42311363|Gary Flather]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-10-04 | data-sort-value="2017" | 2017-10-09 | ''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 748 | | ''[[:d:Q67203332|Clive Sheldon]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-10-13 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 749 | | ''[[:d:Q75352189|Caspar Glyn]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-08-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 750 | | ''[[:d:Q75430819|Adrian Whitfield]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-07-10 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 751 | | ''[[:d:Q76020800|James Goudie]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-06-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 752 | | ''[[:d:Q76243543|Douglas Frank]]'' | | data-sort-value="1916" | 1916-04-16 | data-sort-value="2004" | 2004-10-30 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 753 | | ''[[:d:Q76250152|Michael Bromley-Martin]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-04-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 754 | | ''[[:d:Q76302497|Jonathan Hirst]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-07-02 | data-sort-value="2017" | 2017-07-10 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 755 | | ''[[:d:Q76340035|Jeremy Carey]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-01-15 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q102261097|dirprwy farnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 756 | | ''[[:d:Q98600497|Nigel Lickley]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-08-27 | | ''[[:d:Q117749218|member of Winchester City Council]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 757 | | ''[[:d:Q102122947|John Hayes]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-05-17 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 758 | | ''[[:d:Q105144704|Alan Saggerson]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-12-24 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 759 | | ''[[:d:Q105144705|Alice Robinson]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-06-13 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 760 | | ''[[:d:Q105144719|Karen Walden-Smith]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-12-17 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 761 | | ''[[:d:Q105144724|Malcolm Sharpe]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-07-06 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 762 | | ''[[:d:Q105257916|Leigh-Ann Mulcahy]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-10-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 763 | [[Delwedd:JoannaSmith Judge.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q105257917|Joanna Smith]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-04-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 764 | | ''[[:d:Q105257919|Daniel Toledano]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-11-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 765 | | ''[[:d:Q105257921|Julia Dias]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-31 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 766 | | ''[[:d:Q105257923|James Strachan]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-05-17 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 767 | | ''[[:d:Q105284775|Gareth Jones]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-11-24 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 768 | | ''[[:d:Q105284778|Rachel Hudson]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-01-29 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 769 | | ''[[:d:Q105284782|Michelle Corbett]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-02-09 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 770 | | ''[[:d:Q105284783|Heather Anderson]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-11-20 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 771 | | ''[[:d:Q105284785|Richard Scarratt]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-08-21 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 772 | | ''[[:d:Q105284786|Paul Lopez]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-10-22 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 773 | | ''[[:d:Q105284788|Caroline Wright]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-08-10 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 774 | | ''[[:d:Q105284789|Gillian Brasse]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-06-19 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 775 | | ''[[:d:Q106705736|Phillip Sycamore]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-03-09 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q106705021|Judge of the Upper Tribunal]]'' |- | style='text-align:right'| 776 | | ''[[:d:Q106760743|Victor Wellings]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-07-19 | data-sort-value="2001" | 2001-06-19 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 777 | | ''[[:d:Q106760877|John Crowley]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-06-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 778 | | ''[[:d:Q106762193|Patrick Curran]]'' | | | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 779 | | ''[[:d:Q106785028|David Mackie]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-02-15 | | ''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q106782665|senior circuit judge]]''<br/>[[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]] |- | style='text-align:right'| 780 | | ''[[:d:Q106785042|David Brunning]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-04-10 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 781 | | ''[[:d:Q106813415|Anthony Rumbelow]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 782 | | ''[[:d:Q106813424|Barry Cotter]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-07-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 783 | | ''[[:d:Q106813451|Craig Sephton]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-12-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 784 | | ''[[:d:Q106813518|Gregory Stone]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-12-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 785 | | ''[[:d:Q106813524|Heather Swindells]]'' | | | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 786 | | ''[[:d:Q106813590|John Prosser]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-07-10 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 787 | | ''[[:d:Q106813602|Judith Hughes]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-10-13 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 788 | | ''[[:d:Q106813646|Michael Kay]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-10-13 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 789 | | ''[[:d:Q106813657|Neil Bidder]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-07-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 790 | | ''[[:d:Q106813706|Peter Main]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-05-17 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 791 | | ''[[:d:Q106813726|Robert Owen]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-05-31 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 792 | | ''[[:d:Q106813743|Shaun Spencer]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-02-04 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 793 | | ''[[:d:Q106813747|Simon Monty]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-12-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 794 | | ''[[:d:Q106827544|Richard Nevin]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-12-24 | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q106782944|county court judge]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 795 | | ''[[:d:Q106827641|Christopher Young]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-09-09 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 796 | | ''[[:d:Q106827642|Clive Callman]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-06-21 | data-sort-value="2019" | 2019-09-19 | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 797 | | ''[[:d:Q106827643|David Higgins]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-12-15 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 798 | | ''[[:d:Q106827644|Elliot Knopf]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-12-23 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 799 | | ''[[:d:Q106827645|Peter Greene]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-06-21 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 800 | | ''[[:d:Q106827648|Richard Harper]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-06-19 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q102261097|dirprwy farnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 801 | | ''[[:d:Q106827649|Anthony Cleary]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-01-21 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q102261097|dirprwy farnwr cylchdaith]]'' |- | style='text-align:right'| 802 | | ''[[:d:Q106828373|Richard Foster]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-05-28 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 803 | | ''[[:d:Q106828374|Jonathan Simpkiss]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-10-21 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q106782665|senior circuit judge]]'' |- | style='text-align:right'| 804 | | ''[[:d:Q106828375|Nicholas Marston]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-03-24 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 805 | | ''[[:d:Q106828376|Ross Duggan]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-07-14 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 806 | | ''[[:d:Q106828377|Paul Lambert]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-08-24 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 807 | | ''[[:d:Q107315427|Roger Ter Haar]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-06-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 808 | | ''[[:d:Q107369458|Adrian Williamson]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-11-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 809 | | ''[[:d:Q107369459|Alexander Nissen]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-08-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 810 | | ''[[:d:Q107369460|Alexander Verdan]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-05-24 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 811 | | ''[[:d:Q107369461|Andrew Spink]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-04-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 812 | | ''[[:d:Q107369462|Camden Pratt]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-12-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 813 | | ''[[:d:Q107369463|Catharine Otton-Goulder]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-04-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 814 | | ''[[:d:Q107369464|Catherine Newman]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-02-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 815 | | ''[[:d:Q107369465|Charles Geekie]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-02-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 816 | | ''[[:d:Q107369466|Charles George]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-06-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 817 | | ''[[:d:Q107369467|Charles Hyde]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-02-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 818 | | ''[[:d:Q107369468|Christopher Hancock]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 819 | | ''[[:d:Q107369469|Christopher Moger]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-07-28 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 820 | | ''[[:d:Q107369470|Christopher Pymont]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-03-16 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 821 | | ''[[:d:Q107369471|David Allan]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-04-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 822 | | ''[[:d:Q107369472|David Elvin]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-04-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 823 | | ''[[:d:Q107369473|David Halpern]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-05-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 824 | | ''[[:d:Q107369474|David Hershman]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-11-06 | data-sort-value="2004" | 2004-09-04 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 825 | | ''[[:d:Q107369475|David Phillips]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-05-04 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 826 | | ''[[:d:Q107369476|David Pittaway]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-06-29 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 827 | | ''[[:d:Q107369477|David Railton]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-06-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 828 | | ''[[:d:Q107369478|David Wilby]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-06-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 829 | | ''[[:d:Q107369479|Edward Jones]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-12-24 | data-sort-value="2017" | 2017-04-23 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 830 | | ''[[:d:Q107369480|Frank Burton]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-06-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 831 | | ''[[:d:Q107369481|Heather Williams]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 832 | | ''[[:d:Q107369482|Iain Goldrein]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-08-10 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 833 | | ''[[:d:Q107369483|Iain Purvis]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-08-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 834 | | ''[[:d:Q107369484|James Allen]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-09-19 | data-sort-value="2013" | 2013-11-26 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 835 | | ''[[:d:Q107369486|James Badenoch]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-07-24 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 836 | | ''[[:d:Q107369487|James Lewis]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-02-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q3188089|prif ustus]]'' |- | style='text-align:right'| 837 | | ''[[:d:Q107369488|James Tillyard]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-03-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 838 | | ''[[:d:Q107369489|John Jarvis]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-11-20 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 839 | | ''[[:d:Q107369490|John Marrin]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-08-24 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 840 | | ''[[:d:Q107369491|Jonathan Acton Davis]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-01-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 841 | | ''[[:d:Q107369492|Leighton Davies]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-09-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 842 | | ''[[:d:Q107369493|Lesley Anderson]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-04-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 843 | | ''[[:d:Q107369494|Leslie Blohm]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-02-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 844 | | ''[[:d:Q107369495|Lionel Persey]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-01-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 845 | | ''[[:d:Q107369496|Malcolm Spence]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-03-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 846 | | ''[[:d:Q107369497|Mark Cawson]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-06-04 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 847 | | ''[[:d:Q107369498|Mark Ellison]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-10-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 848 | | ''[[:d:Q107369499|Mark Powell]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-07-18 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 849 | | ''[[:d:Q107369500|Michael Bowes]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-12-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 850 | | ''[[:d:Q107369501|Michael Brent]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-06-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 851 | | ''[[:d:Q107369502|Michael Brindle]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-06-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 852 | | ''[[:d:Q107369503|Michael Harvey]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-05-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 853 | | ''[[:d:Q107369504|Michael Kent]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-03-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 854 | | ''[[:d:Q107369505|Michel Kallipetis]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-08-29 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 855 | | ''[[:d:Q107369506|Murray Rosen]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-08-26 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 856 | | ''[[:d:Q107369507|Nicholas Braslavsky]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-02-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 857 | | ''[[:d:Q107369508|Nigel Baker]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-12-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 858 | | ''[[:d:Q107369512|Paul Chaisty]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-03-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 859 | | ''[[:d:Q107369513|Paul Storey]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-03-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 860 | | ''[[:d:Q107369514|Philip Marshall]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-06-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 861 | | ''[[:d:Q107369515|Ralph Lewis]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-06-29 | data-sort-value="2010" | 2010-07-04 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 862 | | ''[[:d:Q107369516|Raymond Kidwell]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-08-08 | data-sort-value="2007" | 2007-10-03 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 863 | | ''[[:d:Q107369517|Rhodri Lewis]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-06-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 864 | | ''[[:d:Q107369518|Richard Anelay]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-03-26 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 865 | | ''[[:d:Q107369519|Richard Lissack]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-06-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 866 | | ''[[:d:Q107369520|Richard Maxwell]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-12-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 867 | | ''[[:d:Q107369521|Richard Salter]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-10-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 868 | | ''[[:d:Q107369522|Richard Spearman]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-01-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 869 | | ''[[:d:Q107369523|Richard Whittam]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-11-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 870 | | ''[[:d:Q107369524|Robert Englehart]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-10-01 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 871 | | ''[[:d:Q107369525|Robert Seabrook]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-10-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 872 | | ''[[:d:Q107369526|Robin Hollington]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-06-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 873 | | ''[[:d:Q107369527|Robin Purchas]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-06-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 874 | | ''[[:d:Q107369528|Roger Wyand]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-10-31 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 875 | | ''[[:d:Q107369529|Satinder Hunjan]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-11-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 876 | | ''[[:d:Q107369530|Simon Berry]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-09-09 | data-sort-value="2018" | 2018-12-15 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 877 | | ''[[:d:Q107369531|Simon Crookenden]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-09-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 878 | | ''[[:d:Q107369532|Simon Rainey]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-02-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 879 | | ''[[:d:Q107369533|Stephen Furst]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-02-08<br/>1976 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 880 | | ''[[:d:Q107369534|Stephen Hofmeyr]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-02-10 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 881 | | ''[[:d:Q107369535|Stephen Smith]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-30 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 882 | | ''[[:d:Q107369536|Stuart Brown]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-09-04 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 883 | | ''[[:d:Q107369537|Stuart Isaacs]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-04-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 884 | | ''[[:d:Q107369538|Tim Owen]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-01-11 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 885 | | ''[[:d:Q107369539|Timothy Brennan]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-04-11 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 886 | | ''[[:d:Q107369540|Timothy Corner]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-07-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 887 | | ''[[:d:Q107369541|Timothy Dutton]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-02-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 888 | | ''[[:d:Q107369542|Timothy Straker]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-05-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 889 | | ''[[:d:Q107369543|Vincent Fraser]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-10-18 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 890 | | ''[[:d:Q107369544|William Woodward]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-05-27 | data-sort-value="2016" | 2016-12-21 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 891 | | ''[[:d:Q107369579|Benjamin Nolan]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-07-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 892 | | ''[[:d:Q107369584|Charles Hollander]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-12-01 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 893 | | ''[[:d:Q107370025|Ali Malek]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-01-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 894 | | ''[[:d:Q107370026|Edwin Johnson]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-05-11 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 895 | | ''[[:d:Q107370027|John Brisby]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-05-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 896 | | ''[[:d:Q107370028|Richard Sheldon]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-09-29 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 897 | | ''[[:d:Q107370029|Timothy Mould]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-05-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 898 | | ''[[:d:Q107370030|Jules Sher]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-10-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 899 | | ''[[:d:Q107370032|Walter Aylen]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-05-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 900 | | ''[[:d:Q107370033|Martin Mann]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 901 | | ''[[:d:Q107370035|Michael Crystal]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-03-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 902 | | ''[[:d:Q107370036|Bruce Blair]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-04-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 903 | | ''[[:d:Q107370037|Gabriel Moss]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-09-08 | data-sort-value="2019" | 2019-03-15 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 904 | | ''[[:d:Q107370038|Richard Siberry]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-12-11 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 905 | | ''[[:d:Q107370040|Jonathan Gaunt]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-11-03 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 906 | | ''[[:d:Q107370041|Nicholas Davidson]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-03-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 907 | | ''[[:d:Q107370042|Gavin Kealey]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-09-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 908 | | ''[[:d:Q107370043|Jeremy Posnansky]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-03-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 909 | | ''[[:d:Q107370044|Andrew Simmonds]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-05-09 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 910 | | ''[[:d:Q107370045|Gerard McDermott]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-04-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 911 | | ''[[:d:Q107370046|Michael Furness]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-09-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 912 | | ''[[:d:Q107370047|Nicholas Vineall]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-05-01 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 913 | | ''[[:d:Q107370050|David Edwards]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-11-08 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 914 | | ''[[:d:Q108070853|Evan Stone]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928-08-26 | data-sort-value="2018" | 2018-03-04 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 915 | | ''[[:d:Q108070854|Roger Henderson]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-04-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 916 | | ''[[:d:Q108070855|Lionel Read]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-09-07 | data-sort-value="2015" | 2015-11-09 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 917 | | ''[[:d:Q108070856|Roy Vandermeer]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-06-26 | data-sort-value="2017" | 2017-01-13 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 918 | | ''[[:d:Q108070859|Nigel Macleod]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-02-07 | data-sort-value="2005" | 2005-03-01 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 919 | | ''[[:d:Q108070860|David Blunt]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 920 | | ''[[:d:Q108070861|John Williams]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-08-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 921 | | ''[[:d:Q108070862|Eleanor Platt]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-05-06 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 922 | | ''[[:d:Q108070863|Peter Andrews]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-11-14 | data-sort-value="2017" | 2017-12-29 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 923 | | ''[[:d:Q108070865|Louise Godfrey]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-04-17 | data-sort-value="2002" | 2002-06-12 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 924 | | ''[[:d:Q108070866|Philip Mott]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-04-20 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 925 | | ''[[:d:Q108070875|Beryl Cooper]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-11-24 | data-sort-value="2012" | 2012-02-23 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 926 | | ''[[:d:Q108453765|Mark Strachan]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-09-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q15078639|Senior Counsel]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 927 | | ''[[:d:Q108464365|Bruce Mauleverer]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-11-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 928 | | ''[[:d:Q108464373|Christopher Symons]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-02-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 929 | | ''[[:d:Q108464375|Andrew Moran]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-10-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q1182332|Deemster]]''<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 930 | | ''[[:d:Q108464396|Colin Edelman]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-03-02 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 931 | | ''[[:d:Q108464419|George Bartlett]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-22 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 932 | | ''[[:d:Q108464430|Elizabeth Appleby]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-08-12 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 933 | | ''[[:d:Q108464431|Harold Goddard]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-07-09 | data-sort-value="2019" | 2019-08-15 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]'' |- | style='text-align:right'| 934 | | ''[[:d:Q108464437|Kenneth Rokison]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-13 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 935 | | ''[[:d:Q108464452|John Baldwin]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-08-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 936 | | ''[[:d:Q108464458|Alexander Layton]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-02-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 937 | | ''[[:d:Q108464461|Andrew Bartlett]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 938 | | ''[[:d:Q108464515|Lionel Swift]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-10-03 | data-sort-value="2011" | 2011-03-24 | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q102120438|Recorder of the Crown Court]]'' |- | style='text-align:right'| 939 | | ''[[:d:Q108464570|Kevin Prosser]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-08-26 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]''<br/>''[[:d:Q2135808|cofiadur]]'' |- | style='text-align:right'| 940 | | ''[[:d:Q108464573|Michael Stuart-Moore]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-07-07 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q96774730|deputy high court judge]]'' |- | style='text-align:right'| 941 | | ''[[:d:Q7177314|Peter Thornton]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-10-17 | | ''[[:d:Q106474443|Chief Coroner of England and Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 942 | | ''[[:d:Q84322867|Mark Lucraft]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960s | | ''[[:d:Q7302900|Recorder of London]]''<br/>''[[:d:Q106474443|Chief Coroner of England and Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 943 | | ''[[:d:Q105285261|Alexia Durran]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-07-10 | | ''[[:d:Q5121607|barnwr cylchdaith]]''<br/>''[[:d:Q106474443|Chief Coroner of England and Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 944 | | ''[[:d:Q14945562|Julian Malins]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-05-01 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 945 | | ''[[:d:Q110060872|Matthew Butt]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-03-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 946 | | ''[[:d:Q110060873|Andrew Allen]]'' | | | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 947 | | ''[[:d:Q110060874|Angus Withington]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-07-20 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 948 | | ''[[:d:Q110060875|Mark McKone]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-04-21 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 949 | | ''[[:d:Q110060876|Patrick Vincent]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-11-23 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 950 | | ''[[:d:Q110060877|David Temkin]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-09-05 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 951 | | ''[[:d:Q110060878|Craig Hassall]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-04-19 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 952 | | ''[[:d:Q110060879|Mathew Purchase]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-06-14 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 953 | | ''[[:d:Q110060880|Sam Robinson]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-11-25 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 954 | | ''[[:d:Q110060881|Simon Baker]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-05-15 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 955 | | ''[[:d:Q110060882|Jonathan Barnes]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-09-27 | | [[Cwnsler y Brenin|Cwnsler Brenhinol]]<br/>''[[:d:Q110060689|recorder]]'' |- | style='text-align:right'| 956 | [[Delwedd:Efa Gruffudd Jones, Comisiynydd y Gymraeg 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q136357375|Efa Gruffudd Jones]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[Comisiynydd y Gymraeg]] |} {{Wikidata list end}} ==Gweler hefyd== * [[Cenedlaetholdeb Cymreig]] * [[Cynulliad Cenedlaethol Cymru]] * [[Etholiadau yng Nghymru]] * [[Heddychiaeth yng Nghymru]] * [[Materion cymdeithasol yng Nghymru]] * [[Prif Weinidog Cymru]] * [[Swyddfa Cymru]] * [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]] * [[Rhestr o gerrig milltir pwysig yng ngwleidyddiaeth Cymru]] {{Cymru}} {{Gwleidyddiaeth Ewrop}} {{eginyn Cymru}} [[Categori:Gwleidyddiaeth Cymru| ]] [[Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig| Cymru]] [[Categori:Gwleidyddiaeth Ewrop|Cymru]] [[Categori:Gwleidyddiaeth yn ôl gwlad|Cymru]] 9gj95k72ope80bgffj6o662fr9g2u3y Theatr Clwyd 0 46180 15668751 14925182 2026-10-21T14:45:03Z Paulpesda 728 /* Cyfarwyddwyr artistig */ 15668751 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Scarlett (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Black Mountain (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Out of Love (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Uncle Vanya (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> cyf. Tamara Harvey * The Rise and Fall of Little Voice (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Sleeping Beauty. The Rock 'n' Roll Panto (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3873|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Rocking with the Bad Mothers (2017) cyd-gynhyrchiad * The Great Gatsby (2018) cyd-gynhyrchiad * The Assassination of Katie Hopkins (2018) gan Chris Bush a Matt Winkworth<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4035|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * A Streetcar Named Desire (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4049|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * It's landed from outer space just outside your front door! (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Sticks and Stones gan Vinay Patel (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4066|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Home I'm Darling (2018 a 2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4072|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Island Town (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4100|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * How to Spot and Alien (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4431|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Lord of the Flies (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4147|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Thick as Thieves (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4167|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto (2018) gan Christian Patterson<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4196|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Orpheus Descending (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Wave Me Goodbye (2019) * Dexter and Winter's Detective Agency (2019) cyd-gynhyrchiad * Daughterhood (2019) * On the Other Hand, We're Happy (2019) gan Daf James * Pavillion (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Mold Riots (2019) gan Bethan Marlow, cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4485|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto (2019) === 2020au === * For The Grace Of You Go I (2021) gan Alan Harris<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4910|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Milky Peaks (2022) gan Seiriol Davies <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5055|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Celebrated Virgins (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * Tick, tick... Boom! (2025) * The Red Rogue of Bala (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * ''[[Nos Ystwyll (drama)|Twelfth Night]]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=2026-10-21}}</ref> * ''Atlantis'' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] ttwuta3s0quxzsow05tilzpmgy1wsp6 15668757 15668751 2026-10-21T15:08:05Z Paulpesda 728 /* Dolenni allanol */ 15668757 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Scarlett (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Black Mountain (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Out of Love (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Uncle Vanya (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * The Rise and Fall of Little Voice (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Sleeping Beauty. The Rock 'n' Roll Panto (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3873|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rocking with the Bad Mothers (2017) cyd-gynhyrchiad * The Great Gatsby (2018) cyd-gynhyrchiad * The Assassination of Katie Hopkins (2018) gan Chris Bush a Matt Winkworth<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4035|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Streetcar Named Desire (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4049|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * It's landed from outer space just outside your front door! (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Sticks and Stones gan Vinay Patel (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4066|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Home I'm Darling (2018 a 2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4072|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Island Town (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4100|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * How to Spot and Alien (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4431|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Lord of the Flies (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4147|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Thick as Thieves (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4167|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto (2018) gan Christian Patterson<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4196|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Orpheus Descending (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Wave Me Goodbye (2019) * Dexter and Winter's Detective Agency (2019) cyd-gynhyrchiad * Daughterhood (2019) * On the Other Hand, We're Happy (2019) gan Daf James * Pavillion (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mold Riots (2019) gan Bethan Marlow, cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4485|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto (2019) === 2020au === * For The Grace Of You Go I (2021) gan Alan Harris<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4910|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Milky Peaks (2022) gan Seiriol Davies <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5055|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Celebrated Virgins (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Tick, tick... Boom! (2025) * ''The Red Rogue of Bala'' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''[[Nos Ystwyll (drama)|Twelfth Night]]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''Atlantis'' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] gd0968eul2vbx09ohfvzvvhpot2bfoz 15668758 15668757 2026-10-21T15:09:14Z Paulpesda 728 /* 2020au */ 15668758 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Scarlett (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Black Mountain (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Out of Love (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Uncle Vanya (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * The Rise and Fall of Little Voice (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Sleeping Beauty. The Rock 'n' Roll Panto (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3873|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rocking with the Bad Mothers (2017) cyd-gynhyrchiad * The Great Gatsby (2018) cyd-gynhyrchiad * The Assassination of Katie Hopkins (2018) gan Chris Bush a Matt Winkworth<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4035|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Streetcar Named Desire (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4049|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * It's landed from outer space just outside your front door! (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Sticks and Stones gan Vinay Patel (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4066|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Home I'm Darling (2018 a 2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4072|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Island Town (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4100|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * How to Spot and Alien (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4431|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Lord of the Flies (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4147|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Thick as Thieves (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4167|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto (2018) gan Christian Patterson<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4196|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Orpheus Descending (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Wave Me Goodbye (2019) * Dexter and Winter's Detective Agency (2019) cyd-gynhyrchiad * Daughterhood (2019) * On the Other Hand, We're Happy (2019) gan Daf James * Pavillion (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mold Riots (2019) gan Bethan Marlow, cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4485|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto (2019) === 2020au === * For The Grace Of You Go I (2021) gan Alan Harris<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4910|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Milky Peaks (2022) gan Seiriol Davies <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5055|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Celebrated Virgins (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Tick, tick... Boom! (2025) * ''The Red Rogue of Bala'' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''[[Nos Ystwyll (drama)|Twelfth Night]]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''Atlantis'' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] 64j93dvr1synsk6m5e6n603r5cdi60q 15668759 15668758 2026-10-21T15:17:33Z Paulpesda 728 /* 2020au */ 15668759 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Scarlett (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Black Mountain (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Out of Love (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Uncle Vanya (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * The Rise and Fall of Little Voice (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Sleeping Beauty. The Rock 'n' Roll Panto (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3873|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rocking with the Bad Mothers (2017) cyd-gynhyrchiad * The Great Gatsby (2018) cyd-gynhyrchiad * The Assassination of Katie Hopkins (2018) gan Chris Bush a Matt Winkworth<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4035|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Streetcar Named Desire (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4049|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * It's landed from outer space just outside your front door! (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Sticks and Stones gan Vinay Patel (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4066|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Home I'm Darling (2018 a 2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4072|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Island Town (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4100|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * How to Spot and Alien (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4431|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Lord of the Flies (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4147|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Thick as Thieves (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4167|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto (2018) gan Christian Patterson<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4196|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Orpheus Descending (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Wave Me Goodbye (2019) * Dexter and Winter's Detective Agency (2019) cyd-gynhyrchiad * Daughterhood (2019) * On the Other Hand, We're Happy (2019) gan Daf James * Pavillion (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mold Riots (2019) gan Bethan Marlow, cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4485|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto (2019) === 2020 – 2022 === * For The Grace Of You Go I (2021) gan Alan Harris<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4910|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Milky Peaks (2022) gan Seiriol Davies <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5055|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Celebrated Virgins (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) drama gerdd gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd. * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] k7zl97m387c1wzhxap3a93jwqhcgdlq 15668766 15668759 2026-10-21T15:29:13Z Paulpesda 728 /* 2024 */ 15668766 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Scarlett (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Black Mountain (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Out of Love (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Uncle Vanya (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * The Rise and Fall of Little Voice (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Sleeping Beauty. The Rock 'n' Roll Panto (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3873|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rocking with the Bad Mothers (2017) cyd-gynhyrchiad * The Great Gatsby (2018) cyd-gynhyrchiad * The Assassination of Katie Hopkins (2018) gan Chris Bush a Matt Winkworth<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4035|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Streetcar Named Desire (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4049|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * It's landed from outer space just outside your front door! (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Sticks and Stones gan Vinay Patel (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4066|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Home I'm Darling (2018 a 2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4072|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Island Town (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4100|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * How to Spot and Alien (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4431|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Lord of the Flies (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4147|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Thick as Thieves (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4167|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto (2018) gan Christian Patterson<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4196|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Orpheus Descending (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Wave Me Goodbye (2019) * Dexter and Winter's Detective Agency (2019) cyd-gynhyrchiad * Daughterhood (2019) * On the Other Hand, We're Happy (2019) gan Daf James * Pavillion (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mold Riots (2019) gan Bethan Marlow, cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4485|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto (2019) === 2020 – 2022 === * For The Grace Of You Go I (2021) gan Alan Harris<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4910|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Milky Peaks (2022) gan Seiriol Davies <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5055|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''Celebrated Virgins'' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) drama gerdd gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] sfac9643jyxkeub8abhvdoxwfn446yz 15668769 15668766 2026-10-21T15:45:55Z Paulpesda 728 /* 2020 – 2022 */ 15668769 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Scarlett (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Black Mountain (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Out of Love (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Uncle Vanya (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * The Rise and Fall of Little Voice (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Sleeping Beauty. The Rock 'n' Roll Panto (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3873|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rocking with the Bad Mothers (2017) cyd-gynhyrchiad * The Great Gatsby (2018) cyd-gynhyrchiad * The Assassination of Katie Hopkins (2018) gan Chris Bush a Matt Winkworth<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4035|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Streetcar Named Desire (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4049|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * It's landed from outer space just outside your front door! (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Sticks and Stones gan Vinay Patel (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4066|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * Home I'm Darling (2018 a 2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4072|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Island Town (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4100|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * How to Spot and Alien (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4431|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Lord of the Flies (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4147|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Thick as Thieves (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4167|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto (2018) gan Christian Patterson<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4196|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Orpheus Descending (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Wave Me Goodbye (2019) * Dexter and Winter's Detective Agency (2019) cyd-gynhyrchiad * Daughterhood (2019) * On the Other Hand, We're Happy (2019) gan Daf James * Pavillion (2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mold Riots (2019) gan Bethan Marlow, cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4485|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto (2019) === 2020 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4910|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] otv7uffqpk3e97i8jmpgucfd9cyillr 15668789 15668769 2026-10-21T16:28:55Z Paulpesda 728 /* 2020 – 2022 */ 15668789 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Sleeping Beauty : The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3873|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) gan Chris Bush a Matt Winkworth<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4035|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4049|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4066|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * '''''[[Home I'm Darling]]''''' (2018 a 2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4072|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4100|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''How to Spot and Alien''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4431|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4147|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4167|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] ghq9gjwnw7pcfvbyvjuq9orf5y5z5l0 15668794 15668789 2026-10-21T17:57:43Z Paulpesda 728 /* 2010au */ 15668794 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Sleeping Beauty : The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3873|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) gan Chris Bush a Matt Winkworth<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4035|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4049|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4066|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad * '''''[[Home I'm Darling]]''''' (2018 a 2019)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4072|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018) gan Simon Longman; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Island Town|url=https://painesplough.com/productions/island-town/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''How to Spot an Alien''''' (2018) gan Georgia Christou; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; sioe i blant.<ref>{{Cite web|title=How to Spot an Alien|url=https://painesplough.com/productions/how-to-spot-an-alien/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018) cynhyrchiad benywaidd; cyf. Emma Jordan; cast yn cynnwys Lola Adaja, Kate Lamb, Gina Fillingham, Olivia Marcus, Lowri Izzard, Mari Izzard, [[Matthew Bulgo]] a Hannah Boyce.<ref>{{Cite news|title=Lord of the Flies review – all-female cast tears up public school rulebook|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/01/lord-of-the-flies-review-theatr-clwyd|work=The Guardian|date=1 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Mark|last=Fisher}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018) gan [[Katherine Chandler]]; cyf. Róisín McBrinn; cast [[Siwan Morris]] a Polly Frame<ref>{{Cite news|title=Thick As Thieves review – harrowing two-hander explores life after being in care|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/22/thick-as-thieves-review-theatr-clwyd-mold-siwan-morris-polly-frame|work=The Guardian|date=22 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] o58xek6ml3poky02t13egg7sfv7uwcm 15668911 15668794 2026-10-21T19:18:55Z Paulpesda 728 /* 2010au */ 15668911 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3830|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Sleeping Beauty: The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017) gan Christian Patterson; cyf. [[Francesca Goodridge]] a [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast: [[Phylip Harries]], Ben Locke, Alice McKenna, Celia Cruwys-Finnigan, Caitlin Lavagnaas, Georgina White, Dan Bottomley, Theo Diedrick, Emma Kinney ac Ai Kumar.<ref>{{Cite web|title=Cast announced for Theatr Clwyd’s Big Top Rock ‘n’ Roll Panto, Sleeping Beauty|url=https://www.theatrclwyd.com/news/cast-announced-for-theatr-clwyds-big-top-rock-n-roll-panto-sleeping-beauty|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad gan Lucy Rivers<ref>{{Cite web|title=Sinners Club|url=https://www.gagglebabble.co.uk/sinners-club|website=Gagglebabble|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad â The Guild of Misrule; cast: Siobhan Bevan, Huw Blainey, Jack Hammett, Richard McIver, Troy Marcus Richards, Seren Vickers a Bethan Rose Young. cyf. Amie Burns Walker.<ref>{{Cite web|title=Theatr Clwyd announce cast for The Great Gatsby|url=https://www.theatrclwyd.com/news/theatr-clwyd-announce-cast-for-the-great-gatsby|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) sioe gerdd gan Chris Bush a Matt Winkworth;<ref>{{Cite news|title=The Assassination of Katie Hopkins review – a musical savaging of social media|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/apr/27/the-assassination-of-katie-hopkins-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=27 Ebrill 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Lyn|last=Gardner}}</ref> cast yn cynnwys Genesis Lynea, Matthew Woodyatt, Rakesh Boury, Amy Booth-Steel, Ché Francis, Derek Hutchinson, Bethzienna Williams a Maimuna Memon. * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/a-streetcar-nam-theatr-clwyd-15934.pdf|title=British Theatre Guide}}</ref> cyd-gynhyrchiad gyda English Touring Theatre a Nuffield Southampton * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]] * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018) cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Sticks and Stones|url=https://painesplough.com/productions/sticks-and-stones/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[Home, I'm Darling]]''''' (2018 a 2019) gan [[Laura Wade]]<ref>{{Cite news|title=Home, I'm Darling review – cupcakes, cocktails and fetishising wifeliness|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/jul/04/home-im-darling-review-laura-wade-katherine-parkinson|work=The Guardian|date=4 Gorffennaf 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Natalie|last=Haynes}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018) gan Simon Longman; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Island Town|url=https://painesplough.com/productions/island-town/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''How to Spot an Alien''''' (2018) gan Georgia Christou; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; sioe i blant.<ref>{{Cite web|title=How to Spot an Alien|url=https://painesplough.com/productions/how-to-spot-an-alien/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018) cynhyrchiad benywaidd; cyf. Emma Jordan; cast yn cynnwys Lola Adaja, Kate Lamb, Gina Fillingham, Olivia Marcus, Lowri Izzard, Mari Izzard, [[Matthew Bulgo]] a Hannah Boyce.<ref>{{Cite news|title=Lord of the Flies review – all-female cast tears up public school rulebook|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/01/lord-of-the-flies-review-theatr-clwyd|work=The Guardian|date=1 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Mark|last=Fisher}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018) gan [[Katherine Chandler]]; cyf. Róisín McBrinn; cast [[Siwan Morris]] a Polly Frame<ref>{{Cite news|title=Thick As Thieves review – harrowing two-hander explores life after being in care|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/22/thick-as-thieves-review-theatr-clwyd-mold-siwan-morris-polly-frame|work=The Guardian|date=22 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] {{eginyn Sir y Fflint}} [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] p36l2vruvetas2g6u9wuzqgw5y6u9sh 15668913 15668911 2026-10-21T19:20:42Z Paulpesda 728 /* 2010au */ 15668913 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> * '''''Sleeping Beauty: The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017) gan Christian Patterson; cyf. [[Francesca Goodridge]] a [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast: [[Phylip Harries]], Ben Locke, Alice McKenna, Celia Cruwys-Finnigan, Caitlin Lavagnaas, Georgina White, Dan Bottomley, Theo Diedrick, Emma Kinney ac Ai Kumar.<ref>{{Cite web|title=Cast announced for Theatr Clwyd’s Big Top Rock ‘n’ Roll Panto, Sleeping Beauty|url=https://www.theatrclwyd.com/news/cast-announced-for-theatr-clwyds-big-top-rock-n-roll-panto-sleeping-beauty|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad gan Lucy Rivers<ref>{{Cite web|title=Sinners Club|url=https://www.gagglebabble.co.uk/sinners-club|website=Gagglebabble|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad â The Guild of Misrule; cast: Siobhan Bevan, Huw Blainey, Jack Hammett, Richard McIver, Troy Marcus Richards, Seren Vickers a Bethan Rose Young. cyf. Amie Burns Walker.<ref>{{Cite web|title=Theatr Clwyd announce cast for The Great Gatsby|url=https://www.theatrclwyd.com/news/theatr-clwyd-announce-cast-for-the-great-gatsby|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) sioe gerdd gan Chris Bush a Matt Winkworth;<ref>{{Cite news|title=The Assassination of Katie Hopkins review – a musical savaging of social media|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/apr/27/the-assassination-of-katie-hopkins-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=27 Ebrill 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Lyn|last=Gardner}}</ref> cast yn cynnwys Genesis Lynea, Matthew Woodyatt, Rakesh Boury, Amy Booth-Steel, Ché Francis, Derek Hutchinson, Bethzienna Williams a Maimuna Memon. * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/a-streetcar-nam-theatr-clwyd-15934.pdf|title=British Theatre Guide}}</ref> cyd-gynhyrchiad gyda English Touring Theatre a Nuffield Southampton * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]] * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018) cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Sticks and Stones|url=https://painesplough.com/productions/sticks-and-stones/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[Home, I'm Darling]]''''' (2018 a 2019) gan [[Laura Wade]]<ref>{{Cite news|title=Home, I'm Darling review – cupcakes, cocktails and fetishising wifeliness|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/jul/04/home-im-darling-review-laura-wade-katherine-parkinson|work=The Guardian|date=4 Gorffennaf 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Natalie|last=Haynes}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018) gan Simon Longman; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Island Town|url=https://painesplough.com/productions/island-town/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''How to Spot an Alien''''' (2018) gan Georgia Christou; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; sioe i blant.<ref>{{Cite web|title=How to Spot an Alien|url=https://painesplough.com/productions/how-to-spot-an-alien/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018) cynhyrchiad benywaidd; cyf. Emma Jordan; cast yn cynnwys Lola Adaja, Kate Lamb, Gina Fillingham, Olivia Marcus, Lowri Izzard, Mari Izzard, [[Matthew Bulgo]] a Hannah Boyce.<ref>{{Cite news|title=Lord of the Flies review – all-female cast tears up public school rulebook|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/01/lord-of-the-flies-review-theatr-clwyd|work=The Guardian|date=1 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Mark|last=Fisher}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018) gan [[Katherine Chandler]]; cyf. Róisín McBrinn; cast [[Siwan Morris]] a Polly Frame<ref>{{Cite news|title=Thick As Thieves review – harrowing two-hander explores life after being in care|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/22/thick-as-thieves-review-theatr-clwyd-mold-siwan-morris-polly-frame|work=The Guardian|date=22 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] == Cyfeiriadau == [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] e040h3yhsifznuasdscjxlissgikjmt 15668921 15668913 2026-10-21T19:25:21Z Paulpesda 728 /* 2021 – 2022 */ 15668921 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * The Grapes of Wrath (2006) cyfarwyddwr Tim Baker * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> cyf. [[Kate Wasserberg]] * '''''Sleeping Beauty: The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017) gan Christian Patterson; cyf. [[Francesca Goodridge]] a [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast: [[Phylip Harries]], Ben Locke, Alice McKenna, Celia Cruwys-Finnigan, Caitlin Lavagnaas, Georgina White, Dan Bottomley, Theo Diedrick, Emma Kinney ac Ai Kumar.<ref>{{Cite web|title=Cast announced for Theatr Clwyd’s Big Top Rock ‘n’ Roll Panto, Sleeping Beauty|url=https://www.theatrclwyd.com/news/cast-announced-for-theatr-clwyds-big-top-rock-n-roll-panto-sleeping-beauty|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad gan Lucy Rivers<ref>{{Cite web|title=Sinners Club|url=https://www.gagglebabble.co.uk/sinners-club|website=Gagglebabble|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad â The Guild of Misrule; cast: Siobhan Bevan, Huw Blainey, Jack Hammett, Richard McIver, Troy Marcus Richards, Seren Vickers a Bethan Rose Young. cyf. Amie Burns Walker.<ref>{{Cite web|title=Theatr Clwyd announce cast for The Great Gatsby|url=https://www.theatrclwyd.com/news/theatr-clwyd-announce-cast-for-the-great-gatsby|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) sioe gerdd gan Chris Bush a Matt Winkworth;<ref>{{Cite news|title=The Assassination of Katie Hopkins review – a musical savaging of social media|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/apr/27/the-assassination-of-katie-hopkins-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=27 Ebrill 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Lyn|last=Gardner}}</ref> cast yn cynnwys Genesis Lynea, Matthew Woodyatt, Rakesh Boury, Amy Booth-Steel, Ché Francis, Derek Hutchinson, Bethzienna Williams a Maimuna Memon. * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/a-streetcar-nam-theatr-clwyd-15934.pdf|title=British Theatre Guide}}</ref> cyd-gynhyrchiad gyda English Touring Theatre a Nuffield Southampton * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]] * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018) cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Sticks and Stones|url=https://painesplough.com/productions/sticks-and-stones/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[Home, I'm Darling]]''''' (2018 a 2019) gan [[Laura Wade]]<ref>{{Cite news|title=Home, I'm Darling review – cupcakes, cocktails and fetishising wifeliness|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/jul/04/home-im-darling-review-laura-wade-katherine-parkinson|work=The Guardian|date=4 Gorffennaf 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Natalie|last=Haynes}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018) gan Simon Longman; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Island Town|url=https://painesplough.com/productions/island-town/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''How to Spot an Alien''''' (2018) gan Georgia Christou; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; sioe i blant.<ref>{{Cite web|title=How to Spot an Alien|url=https://painesplough.com/productions/how-to-spot-an-alien/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018) cynhyrchiad benywaidd; cyf. Emma Jordan; cast yn cynnwys Lola Adaja, Kate Lamb, Gina Fillingham, Olivia Marcus, Lowri Izzard, Mari Izzard, [[Matthew Bulgo]] a Hannah Boyce.<ref>{{Cite news|title=Lord of the Flies review – all-female cast tears up public school rulebook|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/01/lord-of-the-flies-review-theatr-clwyd|work=The Guardian|date=1 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Mark|last=Fisher}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018) gan [[Katherine Chandler]]; cyf. Róisín McBrinn; cast [[Siwan Morris]] a Polly Frame<ref>{{Cite news|title=Thick As Thieves review – harrowing two-hander explores life after being in care|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/22/thick-as-thieves-review-theatr-clwyd-mold-siwan-morris-polly-frame|work=The Guardian|date=22 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] == Cyfeiriadau == [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] dpro9xlzg0i4tsdp649eeulith5cbve 15668984 15668921 2026-10-22T07:10:51Z Paulpesda 728 /* 2010au */ 15668984 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * ''[[The Grapes of Wrath (nofel)|'''The Grapes of Wrath''']]'' (2006) cyfarwyddwr ac addasydd [[Tim Baker]]; cynllunydd Max Jones; cyfansoddwr [[Dyfan Jones]]; cast: [[Catrin Aaron]], John Biggins, John Cording, Bradley Freegard, [[Lynn Hunter]], [[Maldwyn John]], [[Gwyn Vaughan Jones]], [[Rhys Parry Jones]], Garry Lake, Lee Mengo, Jane Milligan, [[Dyfrig Morris]], Simon Nehan, Wendy Parkin, Lucy Rivers a Clêr Stephens.<ref>Rhaglen The Grapes of Wrath, Clwyd Theatr Cymru</ref> * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> cyf. [[Kate Wasserberg]] * '''''Sleeping Beauty: The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017) gan Christian Patterson; cyf. [[Francesca Goodridge]] a [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast: [[Phylip Harries]], Ben Locke, Alice McKenna, Celia Cruwys-Finnigan, Caitlin Lavagnaas, Georgina White, Dan Bottomley, Theo Diedrick, Emma Kinney ac Ai Kumar.<ref>{{Cite web|title=Cast announced for Theatr Clwyd’s Big Top Rock ‘n’ Roll Panto, Sleeping Beauty|url=https://www.theatrclwyd.com/news/cast-announced-for-theatr-clwyds-big-top-rock-n-roll-panto-sleeping-beauty|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad gan Lucy Rivers<ref>{{Cite web|title=Sinners Club|url=https://www.gagglebabble.co.uk/sinners-club|website=Gagglebabble|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad â The Guild of Misrule; cast: Siobhan Bevan, Huw Blainey, Jack Hammett, Richard McIver, Troy Marcus Richards, Seren Vickers a Bethan Rose Young. cyf. Amie Burns Walker.<ref>{{Cite web|title=Theatr Clwyd announce cast for The Great Gatsby|url=https://www.theatrclwyd.com/news/theatr-clwyd-announce-cast-for-the-great-gatsby|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) sioe gerdd gan Chris Bush a Matt Winkworth;<ref>{{Cite news|title=The Assassination of Katie Hopkins review – a musical savaging of social media|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/apr/27/the-assassination-of-katie-hopkins-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=27 Ebrill 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Lyn|last=Gardner}}</ref> cast yn cynnwys Genesis Lynea, Matthew Woodyatt, Rakesh Boury, Amy Booth-Steel, Ché Francis, Derek Hutchinson, Bethzienna Williams a Maimuna Memon. * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/a-streetcar-nam-theatr-clwyd-15934.pdf|title=British Theatre Guide}}</ref> cyd-gynhyrchiad gyda English Touring Theatre a Nuffield Southampton * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]] * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018) cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Sticks and Stones|url=https://painesplough.com/productions/sticks-and-stones/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[Home, I'm Darling]]''''' (2018 a 2019) gan [[Laura Wade]]<ref>{{Cite news|title=Home, I'm Darling review – cupcakes, cocktails and fetishising wifeliness|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/jul/04/home-im-darling-review-laura-wade-katherine-parkinson|work=The Guardian|date=4 Gorffennaf 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Natalie|last=Haynes}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018) gan Simon Longman; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Island Town|url=https://painesplough.com/productions/island-town/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''How to Spot an Alien''''' (2018) gan Georgia Christou; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; sioe i blant.<ref>{{Cite web|title=How to Spot an Alien|url=https://painesplough.com/productions/how-to-spot-an-alien/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018) cynhyrchiad benywaidd; cyf. Emma Jordan; cast yn cynnwys Lola Adaja, Kate Lamb, Gina Fillingham, Olivia Marcus, Lowri Izzard, Mari Izzard, [[Matthew Bulgo]] a Hannah Boyce.<ref>{{Cite news|title=Lord of the Flies review – all-female cast tears up public school rulebook|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/01/lord-of-the-flies-review-theatr-clwyd|work=The Guardian|date=1 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Mark|last=Fisher}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018) gan [[Katherine Chandler]]; cyf. Róisín McBrinn; cast [[Siwan Morris]] a Polly Frame<ref>{{Cite news|title=Thick As Thieves review – harrowing two-hander explores life after being in care|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/22/thick-as-thieves-review-theatr-clwyd-mold-siwan-morris-polly-frame|work=The Guardian|date=22 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] == Cyfeiriadau == [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] 4wpkfx6t9batpqd7z2ruoggvyklzt37 15668992 15668984 2026-10-22T08:05:41Z Paulpesda 728 /* 1990au */ 15668992 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' * ''[[Nos Ystwyll (drama)|Twelfth Night]]'' (1999) cyf. Terry Hands; cynllunydd Timothy O'Brien; cyfansoddwr Guy Woolfenden<ref>Rhaglen Twelfth Night 1999</ref> === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * ''[[The Grapes of Wrath (nofel)|'''The Grapes of Wrath''']]'' (2006) cyfarwyddwr ac addasydd [[Tim Baker]]; cynllunydd Max Jones; cyfansoddwr [[Dyfan Jones]]; cast: [[Catrin Aaron]], John Biggins, John Cording, Bradley Freegard, [[Lynn Hunter]], [[Maldwyn John]], [[Gwyn Vaughan Jones]], [[Rhys Parry Jones]], Garry Lake, Lee Mengo, Jane Milligan, [[Dyfrig Morris]], Simon Nehan, Wendy Parkin, Lucy Rivers a Clêr Stephens.<ref>Rhaglen The Grapes of Wrath, Clwyd Theatr Cymru</ref> * Memory (2006) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> cyf. [[Kate Wasserberg]] * '''''Sleeping Beauty: The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017) gan Christian Patterson; cyf. [[Francesca Goodridge]] a [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast: [[Phylip Harries]], Ben Locke, Alice McKenna, Celia Cruwys-Finnigan, Caitlin Lavagnaas, Georgina White, Dan Bottomley, Theo Diedrick, Emma Kinney ac Ai Kumar.<ref>{{Cite web|title=Cast announced for Theatr Clwyd’s Big Top Rock ‘n’ Roll Panto, Sleeping Beauty|url=https://www.theatrclwyd.com/news/cast-announced-for-theatr-clwyds-big-top-rock-n-roll-panto-sleeping-beauty|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad gan Lucy Rivers<ref>{{Cite web|title=Sinners Club|url=https://www.gagglebabble.co.uk/sinners-club|website=Gagglebabble|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad â The Guild of Misrule; cast: Siobhan Bevan, Huw Blainey, Jack Hammett, Richard McIver, Troy Marcus Richards, Seren Vickers a Bethan Rose Young. cyf. Amie Burns Walker.<ref>{{Cite web|title=Theatr Clwyd announce cast for The Great Gatsby|url=https://www.theatrclwyd.com/news/theatr-clwyd-announce-cast-for-the-great-gatsby|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) sioe gerdd gan Chris Bush a Matt Winkworth;<ref>{{Cite news|title=The Assassination of Katie Hopkins review – a musical savaging of social media|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/apr/27/the-assassination-of-katie-hopkins-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=27 Ebrill 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Lyn|last=Gardner}}</ref> cast yn cynnwys Genesis Lynea, Matthew Woodyatt, Rakesh Boury, Amy Booth-Steel, Ché Francis, Derek Hutchinson, Bethzienna Williams a Maimuna Memon. * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/a-streetcar-nam-theatr-clwyd-15934.pdf|title=British Theatre Guide}}</ref> cyd-gynhyrchiad gyda English Touring Theatre a Nuffield Southampton * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]] * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018) cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Sticks and Stones|url=https://painesplough.com/productions/sticks-and-stones/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[Home, I'm Darling]]''''' (2018 a 2019) gan [[Laura Wade]]<ref>{{Cite news|title=Home, I'm Darling review – cupcakes, cocktails and fetishising wifeliness|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/jul/04/home-im-darling-review-laura-wade-katherine-parkinson|work=The Guardian|date=4 Gorffennaf 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Natalie|last=Haynes}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018) gan Simon Longman; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Island Town|url=https://painesplough.com/productions/island-town/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''How to Spot an Alien''''' (2018) gan Georgia Christou; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; sioe i blant.<ref>{{Cite web|title=How to Spot an Alien|url=https://painesplough.com/productions/how-to-spot-an-alien/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018) cynhyrchiad benywaidd; cyf. Emma Jordan; cast yn cynnwys Lola Adaja, Kate Lamb, Gina Fillingham, Olivia Marcus, Lowri Izzard, Mari Izzard, [[Matthew Bulgo]] a Hannah Boyce.<ref>{{Cite news|title=Lord of the Flies review – all-female cast tears up public school rulebook|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/01/lord-of-the-flies-review-theatr-clwyd|work=The Guardian|date=1 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Mark|last=Fisher}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018) gan [[Katherine Chandler]]; cyf. Róisín McBrinn; cast [[Siwan Morris]] a Polly Frame<ref>{{Cite news|title=Thick As Thieves review – harrowing two-hander explores life after being in care|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/22/thick-as-thieves-review-theatr-clwyd-mold-siwan-morris-polly-frame|work=The Guardian|date=22 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] == Cyfeiriadau == [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] mgnz6lsjmaqv863t1sxpich359h97fb 15669002 15668992 2026-10-22T08:24:12Z Paulpesda 728 /* Cynychiadau nodedig */ 15669002 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == === 1997–2015 === Pan ddaeth cyn-gyfarwyddwr gyda'r [[Royal Shakespeare Company]] [[Terry Hands]] i arwain y cwmni ym 1997, sefydlodd gwmni parhaol [rep] o actorion a fyddai'n cyflwyno'r cynyrchiadau yn ystod ei dymhorau gwahanol. Roedd actorion tymor 1999 yn cynnwys [[Alun ap Brinley]], [[Ifan Huw Dafydd]], [[Richard Elfyn]], [[Gwyn Vaughan Jones]], [[Julian Lewis Jones|Julian Lewis-Jones]], [[Kai Owen]], [[Siôn Probert]], [[Victoria Pugh]] a [[Steffan Rhodri]].<ref name=":3" /> Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (1999) cyf. [[Terry Hands]]; cynllunydd Timothy O'Brien; cyfansoddwr Guy Woolfenden.<ref name=":3">Rhaglen Twelfth Night 1999</ref> Cast yn cynnwys [[Steffan Rhodri]], [[Alun ap Brinley]], [[Kai Owen]] ac [[Ifan Huw Dafydd]]. === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * ''[[The Grapes of Wrath (nofel)|'''The Grapes of Wrath''']]'' (2006) cyfarwyddwr ac addasydd [[Tim Baker]]; cynllunydd Max Jones; cyfansoddwr [[Dyfan Jones]]; cast: [[Catrin Aaron]], John Biggins, John Cording, Bradley Freegard, [[Lynn Hunter]], [[Maldwyn John]], [[Gwyn Vaughan Jones]], [[Rhys Parry Jones]], Garry Lake, Lee Mengo, Jane Milligan, [[Dyfrig Morris]], Simon Nehan, Wendy Parkin, Lucy Rivers a Clêr Stephens.<ref>Rhaglen The Grapes of Wrath, Clwyd Theatr Cymru</ref> * ''[[Memory (drama Jonathan Lichtenstein)|Memory]]'' (2006 a 2008) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> cyf. [[Kate Wasserberg]] * '''''Sleeping Beauty: The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017) gan Christian Patterson; cyf. [[Francesca Goodridge]] a [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast: [[Phylip Harries]], Ben Locke, Alice McKenna, Celia Cruwys-Finnigan, Caitlin Lavagnaas, Georgina White, Dan Bottomley, Theo Diedrick, Emma Kinney ac Ai Kumar.<ref>{{Cite web|title=Cast announced for Theatr Clwyd’s Big Top Rock ‘n’ Roll Panto, Sleeping Beauty|url=https://www.theatrclwyd.com/news/cast-announced-for-theatr-clwyds-big-top-rock-n-roll-panto-sleeping-beauty|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad gan Lucy Rivers<ref>{{Cite web|title=Sinners Club|url=https://www.gagglebabble.co.uk/sinners-club|website=Gagglebabble|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad â The Guild of Misrule; cast: Siobhan Bevan, Huw Blainey, Jack Hammett, Richard McIver, Troy Marcus Richards, Seren Vickers a Bethan Rose Young. cyf. Amie Burns Walker.<ref>{{Cite web|title=Theatr Clwyd announce cast for The Great Gatsby|url=https://www.theatrclwyd.com/news/theatr-clwyd-announce-cast-for-the-great-gatsby|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) sioe gerdd gan Chris Bush a Matt Winkworth;<ref>{{Cite news|title=The Assassination of Katie Hopkins review – a musical savaging of social media|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/apr/27/the-assassination-of-katie-hopkins-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=27 Ebrill 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Lyn|last=Gardner}}</ref> cast yn cynnwys Genesis Lynea, Matthew Woodyatt, Rakesh Boury, Amy Booth-Steel, Ché Francis, Derek Hutchinson, Bethzienna Williams a Maimuna Memon. * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/a-streetcar-nam-theatr-clwyd-15934.pdf|title=British Theatre Guide}}</ref> cyd-gynhyrchiad gyda English Touring Theatre a Nuffield Southampton * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]] * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018) cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Sticks and Stones|url=https://painesplough.com/productions/sticks-and-stones/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[Home, I'm Darling]]''''' (2018 a 2019) gan [[Laura Wade]]<ref>{{Cite news|title=Home, I'm Darling review – cupcakes, cocktails and fetishising wifeliness|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/jul/04/home-im-darling-review-laura-wade-katherine-parkinson|work=The Guardian|date=4 Gorffennaf 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Natalie|last=Haynes}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018) gan Simon Longman; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Island Town|url=https://painesplough.com/productions/island-town/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''How to Spot an Alien''''' (2018) gan Georgia Christou; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; sioe i blant.<ref>{{Cite web|title=How to Spot an Alien|url=https://painesplough.com/productions/how-to-spot-an-alien/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018) cynhyrchiad benywaidd; cyf. Emma Jordan; cast yn cynnwys Lola Adaja, Kate Lamb, Gina Fillingham, Olivia Marcus, Lowri Izzard, Mari Izzard, [[Matthew Bulgo]] a Hannah Boyce.<ref>{{Cite news|title=Lord of the Flies review – all-female cast tears up public school rulebook|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/01/lord-of-the-flies-review-theatr-clwyd|work=The Guardian|date=1 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Mark|last=Fisher}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018) gan [[Katherine Chandler]]; cyf. Róisín McBrinn; cast [[Siwan Morris]] a Polly Frame<ref>{{Cite news|title=Thick As Thieves review – harrowing two-hander explores life after being in care|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/22/thick-as-thieves-review-theatr-clwyd-mold-siwan-morris-polly-frame|work=The Guardian|date=22 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] == Cyfeiriadau == [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] ofvu1eqc75k9h2codwwjap0e32j94sc 15669029 15669002 2026-10-22T10:25:54Z Paulpesda 728 /* 1990au */ 15669029 wikitext text/x-wiki {{Lle | suppressfields = cylchfa| gwlad = {{banergwlad|Cymru}}}} Canolfan gelfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain [[Cymru]] yw '''Theatr Clwyd'''. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel '''Clwyd Theatr Cymru''' rhwng [[1998]] a [[2015]]). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r [[Wyddgrug]], yn [[Sir y Fflint]]. Ynghanol y [[2010au]], roedd yr adeilad yn dangos ei oed, gyda sawl nam yn amlygu, felly caewyd y ganolfan gyfan ar gyfer ei hadnewyddu. Ail agorwyd y Ganolfan ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]], er bod y brif theatr wedi llwyfannu'r pantomeim blynyddol yn Hydref 2024.<ref name=":1">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5496|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyd-enillodd y Theatr [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] yn 2018 am y "gomedi newydd" ''[[Home, I'm Darling]]''. ==Ystafelloedd== Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell: * Theatr [[Anthony Hopkins]] (570 sedd). * Theatr [[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]] (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy). * Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy) * Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd). * Sinema (120 sedd). == Arweinyddion artistig == * George Roman (1976 – 1985) * Toby Robertson (1985 – 1992) * [[Helena Kaut-Howson]] (1992 – 1995) * [[Terry Hands]] (1997 – 2015) * [[Tamara Harvey]] (2015 – 2023) * [[Kate Wasserberg]] (2023 – presennol) ==Yr enw== Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd [[Venue Cymru]] a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan.{{Angen ffynhonnell}} Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. == Hanes == === 1997–2015 === Pan ddaeth cyn-gyfarwyddwr gyda'r [[Royal Shakespeare Company]] [[Terry Hands]] i arwain y cwmni ym 1997, sefydlodd gwmni parhaol [rep] o actorion a fyddai'n cyflwyno'r cynyrchiadau yn ystod ei dymhorau gwahanol. Roedd actorion tymor 1999 yn cynnwys [[Alun ap Brinley]], [[Ifan Huw Dafydd]], [[Richard Elfyn]], [[Gwyn Vaughan Jones]], [[Julian Lewis Jones|Julian Lewis-Jones]], [[Kai Owen]], [[Siôn Probert]], [[Victoria Pugh]] a [[Steffan Rhodri]].<ref name=":3" /> Caewyd y ganolfan a'r theatrau yn 2022, ac wedi cyfnod o adnewyddu, ail-agorwyd y brif theatr yn Nhachwedd 2024, ar gyfer llwyfannu'r [[pantomeim]] blynyddol.<ref name=":1" /> Ail agorwyd y Ganolfan newydd ar y [[5 Gorffennaf]] [[2025]] wedi cyfnod o "drawsnewid a diogelu ar gyfer y dyfodol" ar gost gyfalaf o £50 miliwn.<ref name=":1" /> Roedd y gwaith adnewyddu yn cynnwys newidiadau i'r theatrau a'r sinema, a thŷ bwyta newydd.<ref name=":1" /> == Cynychiadau nodedig == === 1990au === * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' * * ''[[Rape of the Fair Country]]'' * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' * ''[[Song of the Earth]]'' * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (1999) cyf. [[Terry Hands]]; cynllunydd Timothy O'Brien; cyfansoddwr Guy Woolfenden.<ref name=":3">Rhaglen Twelfth Night 1999</ref> Cast yn cynnwys [[Steffan Rhodri]], [[Alun ap Brinley]], [[Kai Owen]] ac [[Ifan Huw Dafydd]]. === 2000au === * Private Lives (2000)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=85|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * King Lear (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=66|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Accidental Death of An Anarchist (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2001)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=240|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Oh What a Lovely War (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4964|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Portrait of the Artist as a Young Dog (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=408|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> - dathlu 50 mlynedd ers marw Dylan Thomas * Oleanna (2003)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=564|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pleasure and Repentance (2003) gan Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=599|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * One Flew Over the Cuckoo's Nest (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=631|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mother Courage and her Children (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=685|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Waiting for Godot (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=693|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyfarwyddwr Tim Baker * Stone City Blue (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=871|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan Ed Thomas * Troilus and Cressida (2004)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=993|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Brassed Off (2005)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1065|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * ''[[The Birthday Party (drama)|The Birthday Party]]'' (2006) cyf. Phillip Breen * An Inspector Calls (2006) cyfarwyddwr Barry Kyle * ''[[The Grapes of Wrath (nofel)|'''The Grapes of Wrath''']]'' (2006) cyfarwyddwr ac addasydd [[Tim Baker]]; cynllunydd Max Jones; cyfansoddwr [[Dyfan Jones]]; cast: [[Catrin Aaron]], John Biggins, John Cording, Bradley Freegard, [[Lynn Hunter]], [[Maldwyn John]], [[Gwyn Vaughan Jones]], [[Rhys Parry Jones]], Garry Lake, Lee Mengo, Jane Milligan, [[Dyfrig Morris]], Simon Nehan, Wendy Parkin, Lucy Rivers a Clêr Stephens.<ref>Rhaglen The Grapes of Wrath, Clwyd Theatr Cymru</ref> * ''[[Memory (drama Jonathan Lichtenstein)|Memory]]'' (2006 a 2008) * Porth y Byddar (2007) cyd-gynhyrchiad â Theatr Genedlaethol Cymru * A Toy Epic (2007) addasiad Manon Eames o nofel Emyr Humphreys<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2517|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Two Princes (2007)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2516|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cariad (2008) gan Sophie Stanton<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Measure for Measure (2008)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=1836|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A History of Falling Things (2009) gan James Graham<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2122|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mary Stuart (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2123|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pygmalion (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2214|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Glass Menagerie (2009)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2216|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> === 2010au === * Arden of Faversham (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2282|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * To Kill a Mockingbird (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2304|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Pieces (2010) gan Hywel John<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2322|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Small Family Business (2010) gan Alan Ayckbourn, cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2335|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Dancing at Lughnasa (2010), cyf. Kate Wasserberg<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2416|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Blackthorn (2010)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2459|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * A Child's Christmas in Wales (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2548|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tim Baker * Guys and Dolls (2011) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2510|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Gaslight (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2553|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Taming of the Shrew (2011)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2580|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Spirit of the Mimosa (2011) gan Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2628|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Taking Steps (2011) gan Alan Ayckbourn<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2662|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Roots (2011) cyf. Kate Wasserberg <ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2691|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * As You Like It (2012)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Bruised (2012) gan Matthew Trevannion<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2790|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Boeing Boeing (2012) cyf. Terry Hands<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2890|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Rape of the Fair Country (2013) cyf. Tim Baker<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2971|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Educating Rita (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2984|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Salt, Root and Roe (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=2988|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Aristocrats (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3059|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Copenhagen (2013)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3094|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Under Milk Wood (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3176|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Arms and the Man (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3219|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Ghosts (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3293|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Not About Heros (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3320|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Jack and the Beanstalk The Rock 'n' Roll Panto (2014)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3334|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Hamlet (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3354|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * The Herbal Bed (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3384|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Mimosa (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3420|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * All My Sons (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3446|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Little Shop of Horrors (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3453|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * My People (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3461|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cinderella (2015)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3472|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Cat on a Hot Tin Roof (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3495|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * Insignificance (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3616|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Aladdin, The Wok 'n' Roll Panto''''' (2016)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3666|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Scarlett''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3725|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Black Mountain''''' (2017) gan Brad Birch, cyf. James Grieve<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3785|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Out of Love''''' (2017 a 2018) cyd-gynhyrchiad<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3786|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''[[Uncle Vanya]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=3824|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey * '''''[[The Rise and Fall of Little Voice]]''''' (2017)<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> cyf. [[Kate Wasserberg]] * '''''Sleeping Beauty: The Rock 'n' Roll Panto''''' (2017) gan Christian Patterson; cyf. [[Francesca Goodridge]] a [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast: [[Phylip Harries]], Ben Locke, Alice McKenna, Celia Cruwys-Finnigan, Caitlin Lavagnaas, Georgina White, Dan Bottomley, Theo Diedrick, Emma Kinney ac Ai Kumar.<ref>{{Cite web|title=Cast announced for Theatr Clwyd’s Big Top Rock ‘n’ Roll Panto, Sleeping Beauty|url=https://www.theatrclwyd.com/news/cast-announced-for-theatr-clwyds-big-top-rock-n-roll-panto-sleeping-beauty|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''Rocking with the Bad Mothers''''' (2017) cyd-gynhyrchiad gan Lucy Rivers<ref>{{Cite web|title=Sinners Club|url=https://www.gagglebabble.co.uk/sinners-club|website=Gagglebabble|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''[[The Great Gatsby]]''''' (2018) cyd-gynhyrchiad â The Guild of Misrule; cast: Siobhan Bevan, Huw Blainey, Jack Hammett, Richard McIver, Troy Marcus Richards, Seren Vickers a Bethan Rose Young. cyf. Amie Burns Walker.<ref>{{Cite web|title=Theatr Clwyd announce cast for The Great Gatsby|url=https://www.theatrclwyd.com/news/theatr-clwyd-announce-cast-for-the-great-gatsby|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> * '''''The Assassination of Katie Hopkins''''' (2018) sioe gerdd gan Chris Bush a Matt Winkworth;<ref>{{Cite news|title=The Assassination of Katie Hopkins review – a musical savaging of social media|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/apr/27/the-assassination-of-katie-hopkins-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=27 Ebrill 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Lyn|last=Gardner}}</ref> cast yn cynnwys Genesis Lynea, Matthew Woodyatt, Rakesh Boury, Amy Booth-Steel, Ché Francis, Derek Hutchinson, Bethzienna Williams a Maimuna Memon. * ''[[A Streetcar Named Desire (drama)|'''A Streetcar Named Desire''']]'' (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/a-streetcar-nam-theatr-clwyd-15934.pdf|title=British Theatre Guide}}</ref> cyd-gynhyrchiad gyda English Touring Theatre a Nuffield Southampton * '''''It's landed from outer space just outside your front door!''''' (2018)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4058|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]] * '''''Sticks and Stones''''' gan Vinay Patel (2018) cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Sticks and Stones|url=https://painesplough.com/productions/sticks-and-stones/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[Home, I'm Darling]]''''' (2018 a 2019) gan [[Laura Wade]]<ref>{{Cite news|title=Home, I'm Darling review – cupcakes, cocktails and fetishising wifeliness|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/jul/04/home-im-darling-review-laura-wade-katherine-parkinson|work=The Guardian|date=4 Gorffennaf 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Natalie|last=Haynes}}</ref> * '''''Island Town''''' (2018) gan Simon Longman; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]<ref>{{Cite web|title=Island Town|url=https://painesplough.com/productions/island-town/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''How to Spot an Alien''''' (2018) gan Georgia Christou; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; sioe i blant.<ref>{{Cite web|title=How to Spot an Alien|url=https://painesplough.com/productions/how-to-spot-an-alien/|website=Paines Plough|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * ''[[Lord of the Flies (nofel)|'''Lord of the Flies''']]'' (2018) cynhyrchiad benywaidd; cyf. Emma Jordan; cast yn cynnwys Lola Adaja, Kate Lamb, Gina Fillingham, Olivia Marcus, Lowri Izzard, Mari Izzard, [[Matthew Bulgo]] a Hannah Boyce.<ref>{{Cite news|title=Lord of the Flies review – all-female cast tears up public school rulebook|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/01/lord-of-the-flies-review-theatr-clwyd|work=The Guardian|date=1 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Mark|last=Fisher}}</ref> * '''''Thick as Thieves''''' (2018) gan [[Katherine Chandler]]; cyf. Róisín McBrinn; cast [[Siwan Morris]] a Polly Frame<ref>{{Cite news|title=Thick As Thieves review – harrowing two-hander explores life after being in care|url=https://www.theguardian.com/stage/2018/oct/22/thick-as-thieves-review-theatr-clwyd-mold-siwan-morris-polly-frame|work=The Guardian|date=22 Hydref 2018|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Dick Whittington: The Puuurfect Rock 'n' Roll Panto''''' (2018) gan Christian Patterson; cast: Emmy Stonelak, [[Phylip Harries]], [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]], Peter Mooney, [[Lynwen Haf Roberts]], Toby Falla, Anna Westlake, Alice McKenna, Royce Cronin a Luke Thornton.<ref>{{Cite web|title=Dick Whittington, The Puuurfect Rock’n’Roll Panto, Theatr Clwyd|url=https://asiw.co.uk/reviews/dick-whittington-the-puuurfect-rocknroll-panto-theatr-clwyd|website=Art Scene in Wales|date=28 Tachwedd 2018|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Laura|last=Edwards}}</ref> * '''''Orpheus Descending''''' (2019) gan [[Tennessee Williams]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4277|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyd-gynhyrchiad â [[Menier Chocolate Factory]]; cast: Seth Numrich, Hattie Morahan, Jemima Rooper, Mark Meadows a Carol Royle. * '''''Wave Me Goodbye''''' (2019) addasiad o waith [[Jacqueline Wilson]] i blant; cast: Kerry Peers, Sean Jones a Courtney George.<ref>{{Cite web|title=Wave Me Goodbye review, Theatr Clwyd, Mold, 2019|url=https://www.thestage.co.uk/reviews/wave-me-goodbye-review-at-theatr-clwyd-mold--bold-and-audacious-theatre-for-a-young-audience|website=The Stage|access-date=21 Hydref 2026|language=En}}</ref> * '''''Dexter and Winter's Detective Agency''''' (2019) cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Daughterhood''''' (2019) gan Charley Miles; cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]; cast: Charlotte O'Leary a Charlotte Bate.<ref>{{Cite web|title=Edinburgh Fringe reviews 2019: On the Other Hand, We're Happy / Daughterhood / The Shark Is Broken|url=https://theartsdesk.com/theatre/edinburgh-fringe-reviews-2019-other-hand-were-happy-daughterhood-shark-broken|website=theartsdesk.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en}}</ref> * '''''[[On the Other Hand, We're Happy]]''''' (2019) gan [[Daf James]]; cyf. Stef O'Driscoll; cast: Charlotte O'Leary, Toyin Omari-Kinch a Charlotte Bate. Cyd-gynhyrchiad â [[Paines Plough]]. * '''''Pavillion''''' (2019) gan Emily White<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=4476|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> cyf. Tamara Harvey; cast: Ellis Duffy, Caitlin Drake, Carly-Sophie Davies, Lowri Hamer, Victoria John, [[Ifan Huw Dafydd]], Tim Treloar a Kristian Phillips. * '''''Mold Riots''''' (2019) gan [[Bethan Marlow]], cyf. Katie Posner<ref>{{Cite web|title=Mold Riots|url=https://www.theatrclwyd.com/take-part/projects/together/theatre/mold-riots|website=Theatr Clwyd|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> Cynhyrchiad cymunedol. * '''''Jack and the Beanstalk, The Rock 'n' Roll Panto''''' (2019) gan Peter Rowe; cast: [[Phylip Harries]], Isobel Handley, Alex Parry, Lindsay Goodhand, Craig Mather a Sophie Byrne.<ref>{{Cite web|title=Theatre review: Jack and the Beanstalk, the Rock 'n' Roll panto from Clwyd Theatr Cymru at Clwyd Theatr Cymru, Mold|url=https://www.britishtheatreguide.info/reviews/jack-and-the-be-clwyd-theatr-cy-10978|website=British Theatre Guide|date=28 Tachwedd 2014|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Dave|last=Jennings}}</ref> === 2021 – 2022 === * '''''For The Grace Of You Go I''''' (2021) gan [[Alan Harris (dramodydd)|Alan Harris]] - comedi dywyll - y cynhyrchiad cyntaf i'w lwyfannu yn y theatr ers 15 mis oherwydd [[COVID-19]]; cast [[Rhodri Meilir]], Darren Jeffries, Remy Beasley; cyfarwyddydd James Grieve<ref>{{Cite news|title=For the Grace of You Go I review – Kaurismäki, pepperoni and fury|url=https://www.theguardian.com/stage/2021/jun/16/for-the-grace-of-you-go-i-review-theatr-clwyd-aki-kaurismaki|work=The Guardian|date=16 Mehefin 2021|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Milky Peaks''''' (2022) [[sioe gerdd]] gan [[Seiriol Davies]]<ref>{{Cite news|title=Milky Peaks review – a warm-hearted celebration of Welshness|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/apr/08/milky-peaks-theatr-clwyd-review|work=The Guardian|date=8 Ebrill 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Anya|last=Ryan}}</ref> cast: Seiriol Davies, Tanya Bridgeman, Matthew Blake, Lisa Jên Brown, Dylan Townley, Miriam O’Brien a Sophie Winter. * '''''Celebrated Virgins''''' (2022)<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5078|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> gan [[Katie Elin-Salt]], cyf. Eleri B. Jones; hanes [[Eleanor Butler a Sarah Ponsonby]] oedd yn cael eu hadnabod fel "The Ladies of [[Llangollen]]". Roedd y cast yn cynnwys Victoria John a Heather Agyepong.<ref>{{Cite news|title=Celebrated Virgins review – a loving tribute to the Ladies of Llangollen|url=https://www.theguardian.com/stage/2022/may/26/celebrated-virgins-review-ladies-of-llangollen|work=The Guardian|date=26 Mai 2022|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> === 2024 === * ''[[Tick, Tick... Boom!|'''Tick, tick... Boom!''']]'' (2025) [[sioe gerdd]] gan [[Jonathan Larson]]; cast: Christina Modestou, Ryan Owen a Tarik Frimpong; cynhyrchiad swyddogol cyntaf y ganolfan newydd.<ref>{{Cite web|title=tick, tick…Boom! at Theatr Clwyd – review|url=https://www.whatsonstage.com/news/tick-tick-boom-at-theatr-clwyd-review_1681900/|date=7 Mehefin 2025|access-date=21 Hydref 2026|language=en-US}}</ref> * '''''The Red Rogue of Bala''''' (2025) gan Chris Ashworth-Bennion; cyf. Dan Jones.<ref name=":2">{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5539|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Roedd y cast yn cynnwys [[Rhys ap Trefor]], [[Wyn Bowen Harries]], Geraint de Carvalho, [[Maxine Evans]], Simon Holland Roverts, [[Julian Lewis Jones]], Mia Khan, Qasim Mahmood a Theo Woolford.<ref name=":2" /> * Cinderella - The Rock 'n' Roll Panto (2025) * ''[[Nos Ystwyll (drama)|'''Twelfth Night''']]'' (2026) cyd-gynhyrchiad â [[Theatr y Sherman]]<ref>{{Cite web|title=Review of At Theatr Clwyd from the theatre dance and drama in Wales web site|url=https://www.theatre-wales.co.uk/reviews/reviews_details.asp?reviewID=5587|website=www.theatre-wales.co.uk|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> * '''''Atlantis''''' (2026) gan Emily White; cyd-gynhyrchiad â [[Theatr Gŵyl Chichester]]; cyf. Guy Jones; cast yn cynnwys [[Richard Elfyn]], [[Vivien Parry]], [[Catrin Aaron]], Alfie Lewellyn, Sara Otung ac Eirlys Lovell-Jones.<ref>{{Cite news|title=Atlantis review – Welsh climate crisis drama is a parable for our times|url=https://www.theguardian.com/stage/2026/jun/14/atlantis-review-theatr-clwyd-mold|work=The Guardian|date=14 Mehefin 2026|access-date=21 Hydref 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Gareth Llŷr|last=Evans}}</ref> * '''''Pinocchio The Rock 'n' Roll Panto''''' (2026) gan Christian Patterson; cyf. [[Daniel Lloyd (perfformiwr)|Daniel Lloyd]]; cast Robert Wade, [[Phylip Harries]], Dan Bottomley, Joe Butcher, Alice McKenna, Nis Raza Hamilton, Seren Sandham-Davies, Luke Thornton a Gerogina White.<ref>{{Cite web|title=Pinocchio|url=https://www.theatrclwyd.com/event/pinocchio?fbclid=IwZXh0bgNhZW0BMABwZG9mBWZkaWQWUQttNSLpalPaWYXoL9QWWxtcq2v8XWFkaWQBqzcYyBL7VHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6KLPVBM4rjilvmHCIc1zljkAfwb7Av76UV6oI2bxYtrFnLIcFuuT4qeVxf1A_aem_7q-uL6M_BEIaGp5xqzVx6g&utm_campaign=120250394069860084&utm_content=120250394069840084&utm_id=120250394069860084&utm_medium=paid&utm_source=fb&utm_term=120250394069850084|website=Theatr Clwyd|date=|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> ==Dolenni allanol== * [https://www.theatrclwyd.com/cy/ Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd] * [http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=105 "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998] == Cyfeiriadau == [[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint]] [[Categori:Theatrau Cymru|Clwyd]] [[Categori:Sir y Fflint]] [[Categori:Yr Wyddgrug]] azv6zizu5cubf1xzukq2jtooh7pmju0 Moeseg 0 48103 15669018 13130611 2026-10-22T09:56:06Z Geemjay 114871 15669018 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata = ALL}} Astudiaeth athronyddol maes [[moesoldeb]], sef y cwestiwn mawr o "sut y dylem fyw", yw '''moeseg''', a elwir weithiau yn '''athroniaeth moes'''. Gellir rhannu hanes moeseg yn y Gorllewin yn sawl rhan, gan gychwyn gyda [[Groeg yr Henfyd|Groegiaid yr Henfyd]] a gwaith y [[Soffydd]]ion fel [[Protagoras]] ac wedyn athronwyr mawr fel [[Socrates]], [[Platon]] ac [[Aristotlys]]. Ar seiliau gwaith y Groegiaid ond dan ddylanwad ac ysbrydoliaeth amlwg y [[Testament Newydd]], datblygodd moeseg [[Cristnogaeth|Gristnogol]]. Un o foesegwyr mawr yr [[Oesoedd Canol]] oedd [[Thomas Aquinas]] a ddilynodd Aristotlys mewn sawl maes ond a roddodd y pwyslais ar y [[dyletswydd]] i ufuddhau i ddeddfau [[Duw]]. Yn y Cyfnod Modern newidiodd cyfeiriad moeseg a datblygodd [[Naturiolaeth Foesegol]], a welir yng ngwaith [[Thomas Hobbes]], er enghraifft. Ond daeth syniadau eraill i'r amlwg, rhai ohonynt yn wrthwynebus i syniadaeth Hobbes, a chafwyd sawl athroniaeth moes yn cynnwys [[Iwtilitariaeth]], athroniaeth [[Immanuel Kant]] a moeseg ôl-Kantaidd, sy'n ymrannu'n sawl ffrwd. Ethos bywyd yr unigolyn yw moeseg; moesoldeb yw'r agweddau sy'n ymwneud â phobl eraill a chymdeithas oll, megis dyletswyddau ac iawnderau. Delfrydau'r ddamcaniaeth foesol nodweddiadol yw cyffredinoliaeth ac [[amhleidioldeb]], ac yn aml bydd y damcaniaethwr normadol yn llunio egwyddorion a safonau ymddygiad er mwyn byw'n moesegol. Mae rhai'n gweld y reddf ddynol a synnwyr cyffredin yn sylfeini moeseg. Hyd yn oedd mewn damcaniaethau sy'n honni eu bod yn hollgyffredinol, maent yn "feysydd ffrwydron" moesegol sy'n llawn cyfyng-gyngor a [[dilema|dilemâu]] sy'n ddadleuon cymhleth o egwyddorion, cafeatau, amodau arbennig, ac anghysondebau. == Moeseg normadol == Yn nhraddodiad y Gorllewin, gellir olrhain hanes moeseg ar y cyd ag enwau mawrion athroniaeth ers yr Henfyd. Trin athronwyr Groegaidd moeseg gan archwilio'r [[enaid]], dedwyddwch a mwynhad. [[Socrates]] oedd yr arloeswr moesegol a ofynnodd, "sut y dylem fyw ein bywydau?" Gosododd ei ddisgybl [[Platon]] [[delfrydiaeth|ddelfrydiaeth]] [[metaffiseg|fetaffisegol]] yn sail i'w system foeseg. I raddau, mae moeseg y Gorllewin ers yr Henfyd yn dilyn y ddau lwybr a osodwyd gan Platon ac Aristotlys: y [[rhesymoliaeth|rhesymolwyr]] a'r [[empiriaeth|empiryddion]], y [[rhesymiaeth|rhesymyddion]] (''logicists'') a'r [[pragmatiaeth|pragmatwyr]], a'r dadleuon ''a priori'' ac ''a posteriori''. === Moeseg rhinweddau === Datganodd [[Aristotlys]], un o ddisgyblion Platon, taw ''eudaimonia'' (ffyniant neu fyd da) yw nod ein bywydau, a [[rhinwedd]] yw mam pob dedwydd. Argymhellod [[addysg foesol]] er mwyn meithrin y foeseg "iawn" gan y boblogaeth. Parheir syniadaeth Aristotlys yn ddylanwadol ers mwy na dwy fil o flynyddoedd. Hyd heddiw, mae pryderon a chwestiynau'r hen Roegiaid yn tynnu sylw meddylwyr neo-Aristotelaidd: [[perthynolaeth ddiwylliannol]], i ba raddau mae bioleg yn penderfynnu'r hawddfyd, yr angen am hyblygrwydd yn wyneb ffawd, a swyddogaethau a dyletswyddau'r unigolyn yn y gymuned. === Athrawiaethau crefyddol a diwinyddiaeth === Datblygodd y tair dadl dros fodolaeth Duw: y ddadl [[dibenyddiaeth|ddibenyddol]], y ddadl [[cosmoleg|gosmolegol]], a'r ddadl [[bodeg|fodegol]]. Mae gan y ddadl ddibenyddol yn enwedig oblygiadau pwysig ym maes moeseg. Un o'r prif anghydfodau ynghylch bodolaeth Duw yw [[problem drwg]], sef esbonio pam bod drwg yn y byd os oes gan Dduw y gallu a'r ewyllus i'w atal. Dadleua [[anffyddiaeth|anffyddwyr]] a gwrth-theistiaid bod presenoldeb drwg yn y byd yn groes i natur honedig Duw. Gofynnodd [[Epicwrws]] (neu o bosib [[Carneades]]) y trilema enwog a osodir gan [[David Hume]] fel y ganlyn: "Os nad yw Duw yn gallu atal drwg, yna nad yw'n hollalluog. Os nad yw Duw yn barod i atal drwg yna nad yw'n hollgaredig. Os yw Duw yn barod i atal drwg ac yn gallu gwneud hynny, yna paham bod drwg?" Ymhlith dadleuon y theistiaid i amddiffyn bodolaeth Duw yw bod drwg yn brawf gan Dduw, yn ganlyniad i'r rhyddid ewyllys a roddir inni gan Dduw, bod presenoldeb drwg yn angenrheidiol yn y byd os oes da i fodoli hefyd, neu bod dioddefaint yn brofiad anhepgor o [[iachawdwriaeth]]. Ceisiodd y mathemategydd [[Blaise Pascal]] betio bob ffordd parthed y byd a ddaw: yn ôl [[cyngwystl Pascal]], mae'n well i unigolyn addoli Duw rhag ofn mae'n bodoli. Beirniada'r defnydd hwn o [[damcaniaeth gemau|ddamcaniaeth gemau]] am fod yn symleiddiad cul sy'n anwybyddu'r amrywiaeth eang o gredoau posib, ac am argymell "ffug-gred" sy'n ceisio twyllo Duw posib. Cymhlethir natur y drafodaeth ymhellach gan ganfyddiadau [[anthropoleg grefyddol]], sy'n awgrymu taw greddf ddynol yw mytholeg a chred, a'r hen [[problem iaith grefyddol|broblem ynghylch iaith grefyddol]]. Mae gwrth-theistiaid yn gweld y syniad o Dduw ynddo'i hun yn anfoesol, ac yn dadlau hyd yn oed os yw Duw yn bodoli bydd yn well i beidio ag addoli'r fath "gormesydd dwyfol". === Dyletswyddeg === {{prif|Dyletswyddeg}} Ystyriodd yr Almaenwr [[Immanuel Kant]] [[rhesymoledd]] a [[rheswm (athroniaeth)|rheswm]] yn elfennau moeseg. Pwysleisiodd annibyniaeth ewyllys yr unigolyn, ac o hynny dadleuodd taw nod y gweithredydd sy'n pennu gwerth moesol y weithred. === Canlyniadaeth === {{prif|Canlyniadaeth}} Tuedd foesegol sy'n canolbwyntio ar y diben, ac felly dyma'r prif os nid unig ystyriaeth wrth pennu gwerth foesol, yw canlyniadaeth. [[Defnyddiolaeth]] yw'r ddamcaniaeth ganlyniadol amlycaf. Gwelir ei gwreiddiau yn syniadaeth yr [[Epiciwriaid]] a gwaith [[Francis Hutcheson]] a [[Joseph Priestley]]. Gellir ei leoli yn rhan o'r traddodiad [[pleseryddiaeth|pleseryddol]] (neu hedonaidd). [[Jeremy Bentham]] a [[John Stuart Mill]] yw'r ddau Sais a gydnabyddir yn arloeswyr defnyddiolaeth, sy'n hyrwyddo'r lles cyffredin. === Dirfodaeth === Yn yr 20g, ceisiodd athronwyr ddeall [[realiti]] drwy [[ffenomenoleg]] a'r [[ymwybyddiaeth|ymwybod]]. Datblygodd y Ffrancod [[Jean-Paul Sartre|Sartre]] a [[Simone de Beauvoir|de Beauvoir]] athroniaeth [[dirfodaeth]], gan wrthod metaffiseg a chanolbwyntio ar fodolaeth person yn y byd sydd ohoni. Yn ôl y ddamcaniaeth hon, mae'r unigolyn yn gyfrifol am effaith ei weithgareddau ar bobl eraill er mai dim ond ei fodolaeth ef ei hun sy'n "real" ac ef ei hun yw unig farnwr ei weithredau ei hun. Yn y bôn, ewyllys yr unigolyn ac nid ei reswm sy'n bwysig pan fo rhaid wynebu dewis, ac nid yw'r unigolyn yn bodoli ond i'w ewyllysio ei hun i weithredu. == Metafoeseg a moeseg ddadansoddol == Maes uwchathronyddol a changen o athroniaeth ddadansoddol yw metafoeseg sy'n astudio natur damcaniaethau moesegol a cheisio diffinio moesoldeb. Tynna ar fetaffiseg, [[epistemoleg]] ac [[athroniaeth meddwl]]. Gofynna cwestiynau parthed ystyron y geiriau "da" ac "iawn", diffiniadau hanfodion moeseg megis gwerthoedd, gwrthrychau a phriodweddau, ffynonellau a seiliau gwerthoedd moesol, ac amodau a pherthnasedd egwyddorion moesol. Ymdrecha safbwyntiau metafoesegol i ddatrys y pynciau hyn drwy archwilio [[semanteg]] y disgwrs, ontoleg priodweddau moesol, arwyddocâd y ddadl anthropolegol, ystyriaethau [[seicoleg]]ol, a sut yr ydym yn caffael [[Gwybodaeth (epistemoleg)|gwybodaeth]] am werthoedd moesol.<ref>{{Eicon en}} Kevin M. DeLapp. "[http://www.iep.utm.edu/metaethi/ Metaethics]" yn yr ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. Adalwyd ar 13 Rhagfyr 2016.</ref> Honna'r [[Naturiolaeth (athroniaeth)|naturiolwyr]] a'r [[Annaturiolaeth|annaturiolwyr]] fel ei gilydd taw natur [[Gwybyddiaeth|wybyddol]] sydd i iaith foesol, ond maent yn anghytuno ar sut y gallem caffael y wybodaeth hon. Gwada'r [[Emosiynaeth|emosiynwyr]] bod mynegiadau moesol yn wybyddol, tra bo'r [[Argymhelliaeth|argymhellwyr]] yn dadlau taw cyfarwyddiadau neu waharddiadau yw barnau moesol, yn hytrach na datganiadau ffeithiol.<ref>{{Dyf Britannica|url=http://www.britannica.com/topic/metaethics|teitl=metaethics|dyddiadcyrchiad=13 Rhagfyr 2016}}</ref> == Moeseg gymhwysol == === Anifeiliaid a'r amgylchedd === Yn ôl y safbwynt dyn-ganolog, mae'n dderbyniol i fodau dynol defnyddio'r byd o'n cwmpas, gan gynnwys pethau byw, er lles ein hunain. Mae dehongliad iwtilitaraidd yn cyfiawnháu hyn yn arbennig os yw'n gwneud lles i gymdeithas oll: mae'r poen a wnaed yn anffodus ond yn angenrheidiol wrth ystyried y datblygiadau meddygol a ddaw wrth [[arbrofi ar anifeiliaid]]. Dadleua rhai bod dyletswydd ar fodau dynol i warchod [[lles anifeiliaid]], gan ganolbwyntio ar foesoldeb dynol mewn perthynas ag anifeiliaid. Nid yw'r fath syniadau o reidrwydd yn gwahardd defnyddio anifeiliaid er lles y dynolryw (e.e. bwyta [[cig]]), ond yn galw am leiháu'r poen a achosir i anifeiliaid cymaint sy'n bosib. Yn ôl eraill, mae anifeiliaid yn berchen ar hawliau eu hunain, a chyhudda bodau dynol o ragfarn ac erledigaeth ar sail [[rhywogaeth]]. Dadleua "moeseg werdd" o blaid lles neu hyd yn oed hawliau'r blaned a'r [[biota]]. Dywed bod dyletswydd gan fodau dynol i ofalu am [[ecoleg]] y Ddaear drwy [[cadwraeth|gadwraeth amgylcheddol]] a [[cynaladwyedd|chynaladwyedd]] yn ein cymdeithas. === Biofoeseg a moeseg feddygol === Un o bynciau llosg y byd meddygol, sy'n tynnu ar syniadau crefyddol, cymdeithasol, a gwleidyddol, yw [[erthyliad]]. Yn graidd i'r ddadl mae diffiniad [[persondod]], man cychwyn bywyd, a [[hawliau menywod|hawliau'r fenyw]]. Dadleua'r garfan "o blaid bywyd" taw plentyn heb ei eni yw'r [[ffetws]] yn y groth, ac mae ei hawl i fywyd yn bwysicach na hawl y fam i ddewis erthygliad. Ar yr ochr arall, nid yw'r garfan "o blaid dewis" o'r farn taw person neu hyd yn oed bywyd yw'r ffetws, a hawliau'r fenyw yn unig sydd o bwys. Ceir amryw o safbwyntiau ar yr amrediad rhwng y ddwy ochr hon: mae nifer yn gweld erthyliad yn faes moesol ansicr, ac yn dadlau dros ddewis y lleiaf o ddau ddrwg. Mae eraill o blaid cadw erthyliad yn gyfreithlon ond yn cefnogi cyfyngiadau ar yr arfer, er enghraifft dim ond mewn achosion o [[treisio|drais]] neu [[llosgach|losgach]] neu os bydd yr enedigaeth yn peryglu bywyd y fam. === Busnes a'r economi === {{eginyn-adran}} === Gwleidyddiaeth a'r gyfraith === Yn y [[cyfiawnder|system gyfiawnder]], mae dadleuon dros bwrpas ac amcanion [[cosb]] yn rhemp. Ataliaeth yw'r nod yn ôl y llesyddwyr, sy'n defnyddio troseddwyr i rhybuddio eraill rhag troseddu; cymhelliad ychwanegol yw ailsefydlu'r cyn-droseddwr yn y gymuned. O'r safbwynt Kantaidd ad-daledigaeth yw pwrpas y system gosb: dylai'r drwgweithredwr dderbyn cosb haeddiannol am ei drosedd, dedfryd sy'n ei drin fel gweithredydd moesol yn hytrach na modd a gyfiawnheir gan y diben. Dadleua eraill o blaid adfer [[penyd]] i ystyr [[penydeg]], a chael y drwgweithredwr i edifaru am ei drosedd yn ogystal â'i ailsefydlu er lles ei hun a'r gymuned. == Moeseg ddisgrifiadol == {{prif|Moeseg ddisgrifiadol}} Gwyddor [[ymchwil empiraidd|empiraidd]] sy'n astudio ac yn cymharu credoau ac arferion moesol o wahanol ddiwylliannau, gwledydd, ac oesoedd yw moeseg ddisgrifiadol neu foeseg gymharol. Cyferbynnir moeseg ddisgrifiadol â moeseg normadol, ac ystyrir y gangen hon o foeseg yn un o [[gwyddorau cymdeithas|wyddorau pur cymdeithas]], megis [[anthropoleg]] a [[cymdeithaseg|chymdeithaseg]], yn hytrach na ffurf ar athroniaeth foesol, gan ei bod yn ymdrin â ffeithiau yn hytrach na [[dyfarniad gwerth|dyfarniadau gwerth]]. == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} == Darllen pellach == * Ted Honderich (gol.), ''The Oxford Companion to Philosophy'' (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1995) [[Categori:Moeseg| ]] [[Categori:Is-feysydd athroniaeth]] 0pzppzybptx1xqehre0q5q104iy3s1o Lee Haven Jones 0 48816 15669013 15601923 2026-10-22T09:50:08Z Paulpesda 728 15669013 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy | llais = {{wikidata|property|P990}} |image=Lee Haven Jones.jpeg}} Actor, dramodydd a chyfarwyddwr o [[Aberpennar]] yw '''Lee Haven Jones''' (ganwyd [[10 Mehefin]] [[1976]]).<ref>{{Dyf gwe|url=https://companycheck.co.uk/director/916667759/MR-LEE-HAVEN-JONES/summary|teitl=Companycheck|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016}}</ref> Enillodd ddau Wobr [[BAFTA Cymru]] am gyfarwyddo'r cyfresi ''[[35 Diwrnod]]'' (2016) ac ''[[The Indian Doctor]]'' (2013).<ref>{{Cite web|title=Lee Haven Jones - IMDb|url=https://www.imdb.com/name/nm1172261/awards|website=IMDb|access-date=22 Hydref 2026}}</ref> Hyd 2026, cafodd ei enwebu ar 5 achlysur arall gan BAFTA Cymru am yr un Wobr. Mae o hefyd wedi ennill gwobrau ffilm eraill am ei ffilm ''[[Gwledd]].'' ==Bywyd cynnar== Ganwyd a magwyd Jones yn [[Aberpennar]], [[Rhondda Cynon Taf]]. Fe astudiodd ym [[Prifysgol Caerwysg|Mhrifysgol Caerwysg]] gan raddio gyda gradd dosbarth cyntaf mewn Drama ac enillodd Ysgoloriaeth Cameron Mackintosh i astudio actio yn [[RADA]]. ==Gyrfa== Fel actor, bu'n rhan o gyfresi poblogaidd [[S4C]] fel [[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam Fi, Duw?'']] a ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' rhwng 2006 a 2010.<ref name="holiadur-caerdydd-2009">{{Dyf gwe|url=http://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/ps-qs-lee-haven-jones-2099729|teitl=Ps and Qs: Lee Haven Jones|dyddiad=13 Mehefin 2009|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016|cyhoeddwr=walesonline.co.uk}}</ref> Bu hefyd yn portreadu'r brif ran 'Romeo' yng nghynhyrchiad [[Theatr Genedlaethol Cymru]] o ''[[Romeo a Juliet]]'' yn 2003. Cyfarwyddodd am y tro cyntaf yn 2009 ar y rhaglen ddogfen ''Dad a fi'', a enwebwyd am y Ddogfen Gorau yng Ngŵyl Gyfryngau Celtaidd. Ers hynny mae wedi cyfarwyddo ar ''The Indian Doctor'', ''[[Pobol y Cwm]]'', ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'', ''Wizards vs Aliens'' a ''Waterloo Road''. Roedd yn gyfarwyddwr a chynhyrchydd y ddrama ''Tir'', sawl pennod o ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' a prif gyfarwyddwr ar yr ail gyfres o ''[[35 Diwrnod]]''. Mae'n gyfarwyddwr a chyd-sylfaenydd y cwmni cynhyrchu teledu ''Joio''.<ref name="gwefanlee">{{Dyf gwe|url=http://leehavenjones.co.uk/cy/about-2/|teitl=Gwefan swyddogol Lee Haven Jones|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016}}</ref> Datblygodd y ffilm arswyd Gymraeg ''[[Gwledd]]'' gyda'r awdur [[Roger Williams (awdur)|Roger Williams]] ac fe gyfarwyddodd y ffilm a ryddhawyd yn 2021. == Gwaith ddethol == === Theatr === ==== fel actor ==== * ''[[Romeo a Juliet]]'' (2003) [[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] * ''[[Memory (drama Jonathan Lichtenstein)|Memory]]'' (2006) Clwyd Theatr Cymru * ''[[Hamlet]]'' ( ) [[Theatr Clwyd]] === Teledu a Ffilm === ==== fel actor ==== * ''[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|Pam Fi, Duw?]]'' * ''Love in a Cold Climate'' (2001) * ''[[Gwaith/Cartref (cyfres S4C)|Gwaith/Cartref]]'' (2011) * ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' (2006–2010) ==== fel cyfarwyddwr neu uwch gynhyrchydd ==== * ''Dad a fi'' (2009) * ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' (2010) * ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' (2011) * ''[[Pobol y Cwm]]'' (2012) * ''[[The Indian Doctor]]'' (2012–2013) * ''Wizards vs Aliens'' (2014) * ''[[Waterloo Road (cyfres deledu)|Waterloo Road]]'' (2015) * ''[[Tir (cyfres deledu)|Tir]]'' (2015) * ''[[Pethau Bychain]]'' (2015) * ''[[35 Diwrnod]]'' (2015) * ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'' (2013–2016) * ''[[Vera (cyfres deledu)|Vera]]'' (2017–2018) * ''[[Bang (cyfres deledu)|Bang]]'' (2017–2020) Uwch gynhyrchydd * ''Shetland'' (2018) * ''[[The Bay (cyfres deledu)|The Bay]]'' (2019) * ''[[Doctor Who]]'' (2020–2021) * ''[[Gwledd]]'' (2021) * ''The Long Call'' (2021) * ''[[Y Sŵn]]'' (2023) * ''Wolf'' (2023) * ''Passenger'' (2024) * ''A Cruel Love: The Ruth Ellis Story'' (2025) * ''Coldwater'' (2025) * ''[[The Lady (cyfres deledu)|The Lady]]'' (2026) ITV * ''Up to No Good'' (2026) * ''[[Madfabulous]]'' (2026) Uwch gynhyrchydd ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * {{IMDb|1172261}} * [http://leehavenjones.co.uk/cy/ Gwefan Swyddogol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150523034420/http://leehavenjones.co.uk/cy/ |date=2015-05-23 }} * {{Twitter|leehavenjones}} * [http://www.joio.co.uk/ Cwmni cynhyrchu Joio] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Jones, Lee Haven}} [[Categori:Genedigaethau 1976]] [[Categori:Actorion o Gymru]] [[Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru]] [[Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru]] [[Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru]] [[Categori:Pobl o Aberpennar]] lvfxyy9eyrmcn4gxqhyccve31fbbgll 15669020 15669013 2026-10-22T10:01:14Z Paulpesda 728 /* fel cyfarwyddwr neu uwch gynhyrchydd */ 15669020 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy | llais = {{wikidata|property|P990}} |image=Lee Haven Jones.jpeg}} Actor, dramodydd a chyfarwyddwr o [[Aberpennar]] yw '''Lee Haven Jones''' (ganwyd [[10 Mehefin]] [[1976]]).<ref>{{Dyf gwe|url=https://companycheck.co.uk/director/916667759/MR-LEE-HAVEN-JONES/summary|teitl=Companycheck|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016}}</ref> Enillodd ddau Wobr [[BAFTA Cymru]] am gyfarwyddo'r cyfresi ''[[35 Diwrnod]]'' (2016) ac ''[[The Indian Doctor]]'' (2013).<ref>{{Cite web|title=Lee Haven Jones - IMDb|url=https://www.imdb.com/name/nm1172261/awards|website=IMDb|access-date=22 Hydref 2026}}</ref> Hyd 2026, cafodd ei enwebu ar 5 achlysur arall gan BAFTA Cymru am yr un Wobr. Mae o hefyd wedi ennill gwobrau ffilm eraill am ei ffilm ''[[Gwledd]].'' ==Bywyd cynnar== Ganwyd a magwyd Jones yn [[Aberpennar]], [[Rhondda Cynon Taf]]. Fe astudiodd ym [[Prifysgol Caerwysg|Mhrifysgol Caerwysg]] gan raddio gyda gradd dosbarth cyntaf mewn Drama ac enillodd Ysgoloriaeth Cameron Mackintosh i astudio actio yn [[RADA]]. ==Gyrfa== Fel actor, bu'n rhan o gyfresi poblogaidd [[S4C]] fel [[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam Fi, Duw?'']] a ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' rhwng 2006 a 2010.<ref name="holiadur-caerdydd-2009">{{Dyf gwe|url=http://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/ps-qs-lee-haven-jones-2099729|teitl=Ps and Qs: Lee Haven Jones|dyddiad=13 Mehefin 2009|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016|cyhoeddwr=walesonline.co.uk}}</ref> Bu hefyd yn portreadu'r brif ran 'Romeo' yng nghynhyrchiad [[Theatr Genedlaethol Cymru]] o ''[[Romeo a Juliet]]'' yn 2003. Cyfarwyddodd am y tro cyntaf yn 2009 ar y rhaglen ddogfen ''Dad a fi'', a enwebwyd am y Ddogfen Gorau yng Ngŵyl Gyfryngau Celtaidd. Ers hynny mae wedi cyfarwyddo ar ''The Indian Doctor'', ''[[Pobol y Cwm]]'', ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'', ''Wizards vs Aliens'' a ''Waterloo Road''. Roedd yn gyfarwyddwr a chynhyrchydd y ddrama ''Tir'', sawl pennod o ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' a prif gyfarwyddwr ar yr ail gyfres o ''[[35 Diwrnod]]''. Mae'n gyfarwyddwr a chyd-sylfaenydd y cwmni cynhyrchu teledu ''Joio''.<ref name="gwefanlee">{{Dyf gwe|url=http://leehavenjones.co.uk/cy/about-2/|teitl=Gwefan swyddogol Lee Haven Jones|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016}}</ref> Datblygodd y ffilm arswyd Gymraeg ''[[Gwledd]]'' gyda'r awdur [[Roger Williams (awdur)|Roger Williams]] ac fe gyfarwyddodd y ffilm a ryddhawyd yn 2021. == Gwaith ddethol == === Theatr === ==== fel actor ==== * ''[[The Bacchae]]'' (2002) [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] * ''[[Romeo a Juliet]]'' (2003) [[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] * ''Channels (Hungary): The Stonewatcher'' (2004) [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] * ''[[Night Must Fall (drama)|Night Must Fall]]'' (2005) Clwyd Theatr Cymru * ''[[Memory (drama Jonathan Lichtenstein)|Memory]]'' (2006) Clwyd Theatr Cymru * ''[[Hamlet]]'' ( ) [[Theatr Clwyd]] === Teledu a Ffilm === ==== fel actor ==== * ''[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|Pam Fi, Duw?]]'' * ''Love in a Cold Climate'' (2001) * ''[[Gwaith/Cartref (cyfres S4C)|Gwaith/Cartref]]'' (2011) * ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' (2006–2010) ==== fel cyfarwyddwr neu uwch gynhyrchydd ==== * ''Dad a fi'' (2009) * ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' (2010) * ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' (2011) * ''[[Pobol y Cwm]]'' (2012) * ''[[The Indian Doctor]]'' (2012–2013) * ''[[Tir (drama deledu)|Tir]]'' (2013) * ''Wizards vs Aliens'' (2014) * ''[[Waterloo Road (cyfres deledu)|Waterloo Road]]'' (2015) * ''[[Tir (cyfres deledu)|Tir]]'' (2015) * ''[[Pethau Bychain]]'' (2015) * ''[[35 Diwrnod]]'' (2015) * ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'' (2013–2016) * ''[[Vera (cyfres deledu)|Vera]]'' (2017–2018) * ''[[Bang (cyfres deledu)|Bang]]'' (2017–2020) Uwch gynhyrchydd * ''Shetland'' (2018) * ''[[The Bay (cyfres deledu)|The Bay]]'' (2019) * ''[[Doctor Who]]'' (2020–2021) * ''[[Gwledd]]'' (2021) * ''The Long Call'' (2021) * ''[[Y Sŵn]]'' (2023) * ''Wolf'' (2023) * ''Passenger'' (2024) * ''A Cruel Love: The Ruth Ellis Story'' (2025) * ''Coldwater'' (2025) * ''[[The Lady (cyfres deledu)|The Lady]]'' (2026) ITV * ''Up to No Good'' (2026) * ''[[Madfabulous]]'' (2026) Uwch gynhyrchydd ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * {{IMDb|1172261}} * [http://leehavenjones.co.uk/cy/ Gwefan Swyddogol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150523034420/http://leehavenjones.co.uk/cy/ |date=2015-05-23 }} * {{Twitter|leehavenjones}} * [http://www.joio.co.uk/ Cwmni cynhyrchu Joio] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Jones, Lee Haven}} [[Categori:Genedigaethau 1976]] [[Categori:Actorion o Gymru]] [[Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru]] [[Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru]] [[Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru]] [[Categori:Pobl o Aberpennar]] ivxhp7mwspsckcd2a5eh32lid7u6xny 15669025 15669020 2026-10-22T10:18:53Z Paulpesda 728 15669025 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy | llais = {{wikidata|property|P990}} |image=Lee Haven Jones.jpeg}} Actor, dramodydd a chyfarwyddwr o [[Aberpennar]] yw '''Lee Haven Jones''' (ganwyd [[10 Mehefin]] [[1976]]) weithiau '''Lee Haven-Jones'''.<ref>{{Dyf gwe|url=https://companycheck.co.uk/director/916667759/MR-LEE-HAVEN-JONES/summary|teitl=Companycheck|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016}}</ref> Enillodd ddau Wobr [[BAFTA Cymru]] am gyfarwyddo'r cyfresi ''[[35 Diwrnod]]'' (2016) ac ''[[The Indian Doctor]]'' (2013).<ref>{{Cite web|title=Lee Haven Jones - IMDb|url=https://www.imdb.com/name/nm1172261/awards|website=IMDb|access-date=22 Hydref 2026}}</ref> Hyd 2026, cafodd ei enwebu ar 5 achlysur arall gan BAFTA Cymru am yr un Wobr. Mae o hefyd wedi ennill gwobrau ffilm eraill am ei ffilm ''[[Gwledd]].'' ==Bywyd cynnar== Ganwyd a magwyd Jones yn [[Aberpennar]], [[Rhondda Cynon Taf]]. Fe astudiodd ym [[Prifysgol Caerwysg|Mhrifysgol Caerwysg]] gan raddio gyda gradd dosbarth cyntaf mewn Drama ac enillodd Ysgoloriaeth Cameron Mackintosh i astudio actio yn [[RADA]]. ==Gyrfa== Fel actor, bu'n rhan o gyfresi poblogaidd [[S4C]] fel [[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam Fi, Duw?'']] a ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' rhwng 2006 a 2010.<ref name="holiadur-caerdydd-2009">{{Dyf gwe|url=http://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/ps-qs-lee-haven-jones-2099729|teitl=Ps and Qs: Lee Haven Jones|dyddiad=13 Mehefin 2009|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016|cyhoeddwr=walesonline.co.uk}}</ref> Bu hefyd yn portreadu'r brif ran 'Romeo' yng nghynhyrchiad [[Theatr Genedlaethol Cymru]] o ''[[Romeo a Juliet]]'' yn 2003. Cyfarwyddodd am y tro cyntaf yn 2009 ar y rhaglen ddogfen ''Dad a fi'', a enwebwyd am y Ddogfen Gorau yng Ngŵyl Gyfryngau Celtaidd. Ers hynny mae wedi cyfarwyddo ar ''The Indian Doctor'', ''[[Pobol y Cwm]]'', ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'', ''Wizards vs Aliens'' a ''Waterloo Road''. Roedd yn gyfarwyddwr a chynhyrchydd y ddrama ''Tir'', sawl pennod o ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' a prif gyfarwyddwr ar yr ail gyfres o ''[[35 Diwrnod]]''. Mae'n gyfarwyddwr a chyd-sylfaenydd y cwmni cynhyrchu teledu ''Joio''.<ref name="gwefanlee">{{Dyf gwe|url=http://leehavenjones.co.uk/cy/about-2/|teitl=Gwefan swyddogol Lee Haven Jones|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016}}</ref> Datblygodd y ffilm arswyd Gymraeg ''[[Gwledd]]'' gyda'r awdur [[Roger Williams (awdur)|Roger Williams]] ac fe gyfarwyddodd y ffilm a ryddhawyd yn 2021. == Gwaith ddethol == === Theatr === ==== fel actor ==== * ''[[The Bacchae]]'' (2002) [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] * ''[[Romeo a Juliet]]'' (2003) [[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] * ''Channels (Hungary): The Stonewatcher'' (2004) [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] * ''[[Night Must Fall (drama)|Night Must Fall]]'' (2005) Clwyd Theatr Cymru * ''[[Memory (drama Jonathan Lichtenstein)|Memory]]'' (2006) Clwyd Theatr Cymru * ''[[Hamlet]]'' (2015) [[Theatr Clwyd]] === Teledu a Ffilm === ==== fel actor ==== * ''[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|Pam Fi, Duw?]]'' * ''Love in a Cold Climate'' (2001) * ''[[Gwaith/Cartref (cyfres S4C)|Gwaith/Cartref]]'' (2011) * ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' (2006–2010) ==== fel cyfarwyddwr neu uwch gynhyrchydd ==== {{colbegin}} * ''Dad a fi'' (2009) * ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' (2010) * ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' (2011) * ''[[Pobol y Cwm]]'' (2012) * ''[[The Indian Doctor]]'' (2012–2013) * ''[[Tir (drama deledu)|Tir]]'' (2013) * ''Wizards vs Aliens'' (2014) * ''[[Waterloo Road (cyfres deledu)|Waterloo Road]]'' (2015) * ''[[Tir (cyfres deledu)|Tir]]'' (2015) * ''[[Pethau Bychain]]'' (2015) * ''[[35 Diwrnod]]'' (2015) * ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'' (2013–2016) * ''[[Vera (cyfres deledu)|Vera]]'' (2017–2018) * ''[[Bang (cyfres deledu)|Bang]]'' (2017–2020) Uwch gynhyrchydd * ''Shetland'' (2018) * ''[[The Bay (cyfres deledu)|The Bay]]'' (2019) * ''[[Doctor Who]]'' (2020–2021) * ''[[Gwledd]]'' (2021) * ''The Long Call'' (2021) * ''[[Y Sŵn]]'' (2023) * ''Wolf'' (2023) * ''Passenger'' (2024) * ''A Cruel Love: The Ruth Ellis Story'' (2025) * ''Coldwater'' (2025) * ''[[The Lady (cyfres deledu)|The Lady]]'' (2026) ITV * ''Up to No Good'' (2026) * ''[[Madfabulous]]'' (2026) Uwch gynhyrchydd {{colend}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * {{IMDb|1172261}} * [http://leehavenjones.co.uk/cy/ Gwefan Swyddogol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150523034420/http://leehavenjones.co.uk/cy/ |date=2015-05-23 }} * {{Twitter|leehavenjones}} * [http://www.joio.co.uk/ Cwmni cynhyrchu Joio] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Jones, Lee Haven}} [[Categori:Genedigaethau 1976]] [[Categori:Actorion o Gymru]] [[Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru]] [[Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru]] [[Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru]] [[Categori:Pobl o Aberpennar]] soyeqypxf01ft8p4roggothu5g7wtym 15669026 15669025 2026-10-22T10:19:28Z Paulpesda 728 /* fel cyfarwyddwr neu uwch gynhyrchydd */ 15669026 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy | llais = {{wikidata|property|P990}} |image=Lee Haven Jones.jpeg}} Actor, dramodydd a chyfarwyddwr o [[Aberpennar]] yw '''Lee Haven Jones''' (ganwyd [[10 Mehefin]] [[1976]]) weithiau '''Lee Haven-Jones'''.<ref>{{Dyf gwe|url=https://companycheck.co.uk/director/916667759/MR-LEE-HAVEN-JONES/summary|teitl=Companycheck|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016}}</ref> Enillodd ddau Wobr [[BAFTA Cymru]] am gyfarwyddo'r cyfresi ''[[35 Diwrnod]]'' (2016) ac ''[[The Indian Doctor]]'' (2013).<ref>{{Cite web|title=Lee Haven Jones - IMDb|url=https://www.imdb.com/name/nm1172261/awards|website=IMDb|access-date=22 Hydref 2026}}</ref> Hyd 2026, cafodd ei enwebu ar 5 achlysur arall gan BAFTA Cymru am yr un Wobr. Mae o hefyd wedi ennill gwobrau ffilm eraill am ei ffilm ''[[Gwledd]].'' ==Bywyd cynnar== Ganwyd a magwyd Jones yn [[Aberpennar]], [[Rhondda Cynon Taf]]. Fe astudiodd ym [[Prifysgol Caerwysg|Mhrifysgol Caerwysg]] gan raddio gyda gradd dosbarth cyntaf mewn Drama ac enillodd Ysgoloriaeth Cameron Mackintosh i astudio actio yn [[RADA]]. ==Gyrfa== Fel actor, bu'n rhan o gyfresi poblogaidd [[S4C]] fel [[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam Fi, Duw?'']] a ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' rhwng 2006 a 2010.<ref name="holiadur-caerdydd-2009">{{Dyf gwe|url=http://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/ps-qs-lee-haven-jones-2099729|teitl=Ps and Qs: Lee Haven Jones|dyddiad=13 Mehefin 2009|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016|cyhoeddwr=walesonline.co.uk}}</ref> Bu hefyd yn portreadu'r brif ran 'Romeo' yng nghynhyrchiad [[Theatr Genedlaethol Cymru]] o ''[[Romeo a Juliet]]'' yn 2003. Cyfarwyddodd am y tro cyntaf yn 2009 ar y rhaglen ddogfen ''Dad a fi'', a enwebwyd am y Ddogfen Gorau yng Ngŵyl Gyfryngau Celtaidd. Ers hynny mae wedi cyfarwyddo ar ''The Indian Doctor'', ''[[Pobol y Cwm]]'', ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'', ''Wizards vs Aliens'' a ''Waterloo Road''. Roedd yn gyfarwyddwr a chynhyrchydd y ddrama ''Tir'', sawl pennod o ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' a prif gyfarwyddwr ar yr ail gyfres o ''[[35 Diwrnod]]''. Mae'n gyfarwyddwr a chyd-sylfaenydd y cwmni cynhyrchu teledu ''Joio''.<ref name="gwefanlee">{{Dyf gwe|url=http://leehavenjones.co.uk/cy/about-2/|teitl=Gwefan swyddogol Lee Haven Jones|dyddiadcyrchiad=24 Ionawr 2016}}</ref> Datblygodd y ffilm arswyd Gymraeg ''[[Gwledd]]'' gyda'r awdur [[Roger Williams (awdur)|Roger Williams]] ac fe gyfarwyddodd y ffilm a ryddhawyd yn 2021. == Gwaith ddethol == === Theatr === ==== fel actor ==== * ''[[The Bacchae]]'' (2002) [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] * ''[[Romeo a Juliet]]'' (2003) [[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] * ''Channels (Hungary): The Stonewatcher'' (2004) [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] * ''[[Night Must Fall (drama)|Night Must Fall]]'' (2005) Clwyd Theatr Cymru * ''[[Memory (drama Jonathan Lichtenstein)|Memory]]'' (2006) Clwyd Theatr Cymru * ''[[Hamlet]]'' (2015) [[Theatr Clwyd]] === Teledu a Ffilm === ==== fel actor ==== * ''[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|Pam Fi, Duw?]]'' * ''Love in a Cold Climate'' (2001) * ''[[Gwaith/Cartref (cyfres S4C)|Gwaith/Cartref]]'' (2011) * ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' (2006–2010) ==== fel cyfarwyddwr neu uwch gynhyrchydd ==== {{colbegin}} * ''Dad a fi'' (2009) * ''[[Caerdydd (cyfres deledu)|Caerdydd]]'' (2010) * ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' (2011) * ''[[Pobol y Cwm]]'' (2012) * ''[[The Indian Doctor]]'' (2012–2013) * ''[[Tir (drama deledu)|Tir]]'' (2013) * ''Wizards vs Aliens'' (2014) * ''[[Waterloo Road (cyfres deledu)|Waterloo Road]]'' (2015) * ''[[Tir (cyfres deledu)|Tir]]'' (2015) * ''Pethau Bychain'' (2015) * ''[[35 Diwrnod]]'' (2015) * ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'' (2013–2016) * ''[[Vera (cyfres deledu)|Vera]]'' (2017–2018) * ''[[Bang (cyfres deledu)|Bang]]'' (2017–2020) Uwch gynhyrchydd * ''Shetland'' (2018) * ''[[The Bay (cyfres deledu)|The Bay]]'' (2019) * ''[[Doctor Who]]'' (2020–2021) * ''[[Gwledd]]'' (2021) * ''The Long Call'' (2021) * ''[[Y Sŵn]]'' (2023) * ''Wolf'' (2023) * ''Passenger'' (2024) * ''A Cruel Love: The Ruth Ellis Story'' (2025) * ''Coldwater'' (2025) * ''[[The Lady (cyfres deledu)|The Lady]]'' (2026) ITV * ''Up to No Good'' (2026) * ''[[Madfabulous]]'' (2026) Uwch gynhyrchydd {{colend}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * {{IMDb|1172261}} * [http://leehavenjones.co.uk/cy/ Gwefan Swyddogol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150523034420/http://leehavenjones.co.uk/cy/ |date=2015-05-23 }} * {{Twitter|leehavenjones}} * [http://www.joio.co.uk/ Cwmni cynhyrchu Joio] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Jones, Lee Haven}} [[Categori:Genedigaethau 1976]] [[Categori:Actorion o Gymru]] [[Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru]] [[Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru]] [[Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru]] [[Categori:Pobl o Aberpennar]] npeakikpuu3fz8krl9qsa6zfu4obkvt Nodyn:Pigion/Wythnos 43 10 50447 15668983 11717419 2026-10-22T05:37:04Z Llywelyn2000 796 llun gwell 15668983 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pigion-pen}}</noinclude> [[Delwedd:Keltenfürst Glauberg vorne 5.JPG|frameless|upright=1.5|canol|Cerflun o arweinydd Celtaidd yn Glauberg yn Yr Almaen]] Defnyddir y term '''[[y Celtiaid]]''' gan haneswyr ac archaeolegwyr am bobl a oedd yn byw ar draws ardal eang yn cynnwys canolbarth a gorllewin [[Ewrop]], gyda rhai pobloedd yn ymestyn cyn belled ag [[Asia Leiaf]]. Defnyddir y term hefyd am genhedloedd modern sy'n siarad iaith Geltaidd neu a oedd yn siarad iaith Geltaidd hyd yn weddol ddiweddar. Mae tebygrwydd yn dal i'w weld yn [[ieithoedd Celtaidd]] a diwylliant Celtaidd y bobloedd hyn heddiw, yn enwedig rhwng y tair iaith [[Brythoneg|Frythoneg]] ([[Cymraeg]], [[Llydaweg]], a [[Cernyweg|Chernyweg]]) a rhwng y tair iaith [[Goideleg|Oideleg]] ([[Gaeleg]], [[Gwyddeleg]], a [[Manaweg]]). [[y Celtiaid|mwy...]]<noinclude>{{pigion-troed}} [[Categori:Nodiadau pigion|43]]</noinclude> kgg0grfy6xnf1kolbe3ej8inf5oqtjf Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno 0 53011 15668788 11815244 2026-10-21T16:26:04Z Llywelyn2000 796 /* Ffynnon Beuno */ symud gwybodaeth 15668788 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen lle | suppressfields = cylchfa | ynganiad = {{wikidata|property|P443}} | gwlad = {{banergwlad|Cymru}} | sir = [[Sir Ddinbych]] }} [[Ogof]]âu [[cynhanes]]yddol ydy '''Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno''' sydd wedi'u lleoli yng nghymuned [[Tremeirchion]], [[Sir Ddinbych]] tua 6 metr o'u gilydd, tua 400 metr i'r dwyrain o Ffynnon Beuno; {{gbmapping|SJ085724}}. Cloddiodd [[archaeoleg]]wyr yn yr ogofâu hyn a chafwyd hyd i domeni sbwriel pwysig, gydag olion dyn ac anifail sydd rhwng 38,000 a 28,000 o flynyddoedd oed, ac felly'n perthyn i [[Hen Oes y Cerrig Uchaf]]. Dyma rai o'r ogofâu mwyaf gogleddol yn [[Ewrop]] i gynnwys olion [[Neanderthal]]iaid o'r cyfnod hwnnw a chânt eu cyfri'n hynod bwysig yng nghyfnod Hen Oes y Cerrig Uchaf. [[Delwedd:Cae Gwyn a Ffynnon Beuno.jpg|250px|bawd|dim|Ogof Ffynnon Beuno: yng nghanol y llun. Saif Ogof Cae Gwyn ychydig i'r chwith ac i fyny'r llethr - ceir llwyn bychan o goed o flaen ceg yr ogof.]] {{-}} ==Ffynnon Beuno== Dyma'r brif ogof, yr un sydd i'w gweld o bellter, y fwyaf a'r bwysicaf o ran nifer y canfyddiadau o Hen Oes y Cerrig Uchaf. Nifer a math o esgyrn:<br /> udfil 50 <br /> dannedd ceffyl 545 <br /> rhinoseros 375 <br /> llew 6 <br /> ychen 20 <br /> arth 16 <br /> dannedd ceirw 72<br /> ibecs 20 <br /> dannedd arth 4 <gallery heights="160px" mode="packed"> Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno 2014 08.JPG Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno 2014 09.JPG Ogof Ffynnon Beuno Cave, Sir Ddinbych, Cymru, Wales 13.jpg Ogof Ffynnon Beuno Cave, Sir Ddinbych, Cymru, Wales 15.jpg Ogof Ffynnon Beuno Cave, Sir Ddinbych, Cymru, Wales 16.jpg Ogof Ffynnon Beuno Cave, Sir Ddinbych, Cymru, Wales 21.jpg </gallery> ==Cae Gwyn== Mae Ogof Cae Gwyn wedi'i lleoli tua 6 metr i'r gorllewin o Ogof Ffynnon Beuno. Saif oddeutu 6 metr hefyd o'r dibyn - y tu ôl i lwyn o goed. Dim ond Ffynnon Beuno sydd i'w gweld yn y llun uchod (dde). Cafwyd hyd i nifer o esgyrn o gyfnod Hen Oes y Cerrig Uchaf yma hefyd - ychydig llai nag a gaed yn Ffynnon Beuno. <gallery heights="160px" mode="packed"> Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 01.jpg Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 03.jpg Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 15.jpg Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 04.jpg Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 12.jpg Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 13.jpg </gallery> Nifer a math o esgyrn:<br /> udfil 20 <br /> dannedd ceffyl 34 <br /> rhinoseros 23 <br /> llwynog 3 <br /> ychen 2 <br /> dannedd arth 1 <br /> ibecs 1 Mae'r [[heneb]] hon wedi'i chofrestru gan [[Cadw]] gyda'r Rhif SAM unigryw: FL069 <ref>[http://www.whatdotheyknow.com/request/15714/response/38315/attach/html/2/SAMs%20by%20UA.xls.html Cofrestr Cadw.]</ref> Ceir ail ogof gerllaw, sef Ogof Cae Gwyn {{gbmapping|SJ085724}} sydd â Rhif SAM unigryw: FL070. ==Cadwraeth== Mae Ffynnon Beuno a Chae Gwyn wedi'i ddynodi'n [[Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig|Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru]] (SoDdGA neu ''SSSI'') ers 01 Ionawr 1963 fel ymgais [[cadwraeth|gadwraethol]] i amddiffyn a gwarchod y safle.<ref>[http://www.ccgc.gov.uk/landscape--wildlife/protecting-our-landscape/special-landscapes--sites/protected-landscape/sssis/current-sssis-in-wales.aspx?lang=cy-gb Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru');] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101020259/http://www.ccgc.gov.uk/landscape--wildlife/protecting-our-landscape/special-landscapes--sites/protected-landscape/sssis/current-sssis-in-wales.aspx?lang=cy-gb |date=2014-01-01 }} adalwyd 25 Rhagfyr 2013</ref> Mae ei arwynebedd yn 0.52 hectar. Mae Cadw a [[Cyfoeth Naturiol Cymru]] yn gyfrifol am y safle. ==Awyrluniau== <gallery> Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 01.jpg Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 10.jpg Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 17.jpg Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 19.jpg Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 22.jpg </gallery> Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail [[daeareg]] yn ogystal â bod ynddo olion [[bywydeg|bywyd gwyllt]] o [[Hen Oes y Cerrig Uchaf]]. ==Gweler hefyd== * [[Shanidar]] - ogof ym mynyddoedd [[Zagros]] yng ngogledd [[Irac]] lle cafwyd hyd i ysgerbydau pobl Neanderthal *[[Altamira (ogof)|Ogofâu Altamira]] *[[Diwylliant Aurignac]] *[[Dyn Cro-Magnon]] *[[Dyn Neanderthal]] *[[Hen Oes y Cerrig yng Nghymru]] *[[Ogofâu Lascaux]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru]] [[Categori:Ogofâu Sir Ddinbych|Cae Gwyn]] [[Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Ddinbych]] [[Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Sir Ddinbych]] [[Categori:Tremeirchion, Cwm a'r Waun]] qlcxmfcv32z9qgrouqn36ty5uj309b5 Shirley Valentine 0 54814 15668727 15256937 2026-10-21T12:49:05Z Paulpesda 728 /* 2020au */ 15668727 wikitext text/x-wiki {{Pethau | image =Clawr Shirley Valentine 1988.jpeg | caption = }} {{Teitl italig}}Drama lwyfan Saesneg gan [[Willy Russell]] yw '''Shirley Valentine,''' a lwyfannwyd am y tro cyntaf ym 1986. Monolog i un actores yw'r ddrama. Cyfieithwyd i'r Gymraeg gan [[Manon Eames]] a'i llwyfannu'n wreiddiol gan [[Sara Harris-Davies]] drwy [[Theatr Gorllewin Morgannwg]] ym 1992. [[Noreen Kershaw]] oedd yr actores gyntaf i bortreadu'r cymeriad, ond daeth y ddrama a'r cymeriad yn fwy cyfarwydd yn sgil portread [[Pauline Collins]] ar lwyfan ac mewn addasiad ffilm. == Plot == [[Delwedd:ClawrShirleyValentine.jpg|bawd|Clawr cyfieithiad [[Manon Eames]] o'r ddrama]] Monolog gan wraig ddosbarth gweithiol, ganol-oed o [[Lerpwl]] yw'r ddrama hon. Mae'r ddrama yn canolbwyntio ar fywyd Shirley Valentine a'r trawsnewidiad sy'n digwydd i'r bywyd hwn pan mae'n mynd am wyliau tramor. Treulia Shirley gryn dipyn o amser yn meddwl beth ddigwyddodd i'r Shirley Valentine ifanc a heriol a oedd yn llawn dewrder ac nad oedd yn ofni'r un dim. Bellach, mae ei bywyd yn rhigolaidd ac undonog ac o ganlyniad siarada Shirley â'r wal tra'n paratoi wy a tships ar gyfer ei gŵr Joe. Yn y ddrama, enilla ffrind Shirley wyliau i ddau i [[Gwlad Groeg|Wlad Groeg]] ac mae Shirley'n benderfynol o fynd. Pacia'i bag, gadawa nodyn ar fwrdd y gegin ac aiff i Wlad Groeg am bythefnos o ymlacio. Tra yng Ngwlad Groeg, caiff Shirley berthynas gyda gŵr o'r enw Costas ac o ganlyniad i'r perthynas hwn, daw Shirley'n ymwybodol o'i hunaniaeth a sylweddola pa fath o fodolaeth a allai fod ganddi pe bai'n ymdrechu ychydig yn fwy. == Cymeriadau == * Shirley Valentine - gwraig tŷ 42 oed == Cynyrchiadau nodedig == === 1980au === Comisiynwyd y ddrama gan yr Everyman Theatre yn Lerpwl, a chafodd ei pherfformiad cyntaf ym [[1986]] gyda [[Noreen Kershaw]] wedi'i chyfarwyddo gan [[Glen Walford]]. Dwy flynedd yn ddiweddarach, agorodd y ddrama yn West End [[Llundain]] yn y Vaudeville Theatre, gyda [[Pauline Collins]] wedi'i chyfarwyddo gan [[Simon Callow]]. [[Delwedd:PaulineCollins.jpg|bawd|chwith|Pauline Collins fel Shirley Valentine yn siarad â'r wal mewn perfformiad ar [[Broadway]]]] Agorodd y cynhyrchiad ar [[Broadway]] ar yr [[16 Chwefror|16eg o Chwefror]], 1989 yn y Booth Theatre. Unwaith eto, chwaraewyd y brif ran gan Collins a chynhyrchwyd y ddrama gan Callow. Parhaodd y sioe am 324 o berfformiadau. Yn hwyrach, cymerodd Ellen Burstyn le Collins yn y ddrama. === 1990au === Chwaraeodd Loretta Swit ran Shirley Valentine yn y daith ryngwladol o amgylch yr [[Unol Daleithiau]] yn 1995. Addasodd Russell ei waith ar gyfer y fersiwn ffilm ym 1989, a gyfarwyddwyd gan Lewis Gilbert. Pauline Collins oedd yn portreadu'r wraig tŷ ac ychwanegwyd cymeriadau fel y gŵr a'r cariad Groegaidd. Ymysg y cast roedd [[Tom Conti]], [[Alison Steadman]], [[Joanna Lumley]], [[Bernard Hill]], a [[Sylvia Sims]]. Ffilmiwyd rhannau o'r ffilm yn [[Mykonos]] un o'r Ynysoedd Groegaidd yn y Môr Aegean. == Cynyrchiadau Cymraeg == [[Delwedd:Flyer Shirley Valentine 1992.jpeg|bawd|Flyer ''Shirley Valentine'' 1992]] === 1990au === Llwyfannwyd yr addasiad Cymraeg am y tro cyntaf gan [[Theatr Gorllewin Morgannwg]] yn [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ceredigion 1992|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ceredigion 1992.]] Cyfarwyddwr [[Tim Baker]]; cast [[Sara Harris-Davies]]. Derbyniodd Sara Harris-Davies ganmoliaeth enfawr am ei phortread, gyda rhai adolygwyr yn cyfeirio at y cynhyrchiad fel "pinacl darpariaeth theatr yr Ŵyl Genedlaethol [...] Ym mherfformiad sensitif Sara Harris-Davies, roedd yna bortread lawn cystal ag a gafwyd gan bobl fel [[Julie Walters]] ar y Ilwyfan a [[Pauline Collins]] ar y sgrin." [<nowiki/>[[Golwg (cylchgrawn)|Golwg]] Awst 1992]<ref name=":0">{{Cite journal|title=Flyer Shirley Valentine|last=Theatr Gorllewin Morgannwg|date=1992|journal=}}</ref> === 2020au === [[Delwedd:Delwedd hysbysebu Shirley Valentine 2022.png|bawd|Delwedd hysbysebu ''Shirley Valentine'' 2022]] Ail-lwyfannwyd y ddrama gan [[Theatr Na NÓg]] yn 2022 gyda [[Shelley Rees-Owen|Shelley Rees]] fel y prif gymeriad. Cyfarwyddydd Geinor Styles; cynllunydd Jacob Hughes. == Gwobrau ac enwebiadau == *Gwobr Laurence Olivier am y Comedi Gorau (enillydd) *Gwobr Laurence Olivier am yr Actores Orau (enillydd) *Gwobr Tony am y Ddrama Orau (enwebwyd) *Gwobr Tony am yr Actores Orau mewn Drama (enillydd) *Gwobr Theatre World am Sioe Newydd Arbennig ar Broadway (enillydd) *Gwobr Drama Desk am Ddrama Newydd Arbennig (enwebwyd) *Gwobr Drama Desk am Actores Arbennig mewn Drama (enillydd) *Gwobr Drama Desk Award am Cyfarwyddo Arbennig o Ddrama (enwebwyd) *Gwobr Outer Critics Circle am Actores Orau (enillydd) ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} == Dolenni allanol == *[http://www.ibdb.com/production.asp?ID=4530 Rhestr Bâs-data Broadway ar y wê] {{wikiquote}} [[Categori:Dramâu 1986]] [[Categori:Dramâu Saesneg]] [[Categori:Dramâu Broadway]] [[Categori:Theatr Gymraeg y 1990au]] [[Categori:Theatr Gymraeg y 2020au]] kfasm4dja3cyiqvq534y0mtwnehtb6w Swnni 0 56944 15668994 15277957 2026-10-22T08:12:04Z Craigysgafn 40536 15668994 wikitext text/x-wiki {{Islam}} [[Delwedd:Islam by country.png|bawd|210px|de|Gwledydd gyda mwy na 10% o'r boblogaeth yn ddilynwyr Islam<br /><span style="color:#008000;">'''Gwyrdd'''</span>: Gwledydd y Swnni, <span style="color:#ff0000;">'''Coch'''</span>: Gwledydd Shïa, <span style="color:#0000bb;">'''Glas'''</span>: Ibaditiaid (Oman)]] Enwad fwyaf [[Islam]] yw '''Swnni'''<ref>''[[Geiriadur yr Academi]]'', "Sunni".</ref> neu '''Islam Swnni'''. Cyfeirir at Islam Swnni fel '''Ahl as-Sunnah wa’l-Jamā‘ah''' ([[Arabeg]]: أهل السنة والجماعة‎ "pobl [sy'n dilyn] esiampl ([[Mohamed]]) a'r [[Umma|Gymuned]]") hefyd neu '''Ahl as-Sunnah''' (Arabeg: أهل السنة‎). Daw'r gair 'Swnni' o'r gair ''Sunnah'' (Arabeg: سنة‎), sy'n golygu geiriau neu weithredoedd neu esiampl Mohamed, [[proffwydi Islam|proffwyd Islam]]. Mae tua 85% neu ragor o Fwslemiaid yn Swnni. Yr enwad ail fwyaf yw Islam [[Shïa]] (rhwng 15% a 20% o Fwslemiaid), sydd i'w cael yn bennaf yn [[Iran]], de [[Irac]], [[Iemen]] a rhannau o [[Syria]], [[Libanus]] ac [[Affganistan]]: y tu allan i'r cadarnleoedd hynny mae'r Swnni yn ffurffio'r mwyafrif llethol yn y gwledydd Islamig, o'r [[Maghreb]] i [[Indonesia]]. Deilliodd y gwahaniaethau rhwng [[Shïa|Mwslimiaid]] Swnni a Shïa o anghytundeb ynghylch yr olyniaeth i Muhammad ac o ganlyniad daeth arwyddocâd gwleidyddol ehangach a pgegynu barn, yn ogystal â dimensiynau [[Diwinyddiaeth|diwinyddol]] a barnwrol. Yn ôl traddodiadau Swnni, ni adawodd Muhammad unrhyw olynydd. Penododd cyfranogwyr y Saqifah dyn o'r enw Abu Bakr fel y nesaf yn y llinell (hy y [[califf]] cyntaf).<ref name="FitzpatrickWalkerP3">{{Cite book|last=Fitzpatrick|first=Coeli|url=https://books.google.com/books?id=2AtvBAAAQBAJ&pg=PA3|title=Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God &#91;2 volumes&#93;|last2=Walker|first2=Adam Hani|publisher=ABC-CLIO|year=2014|isbn=978-1-61069-178-9|page=3}}</ref><ref>{{Cite book|last=Madelung|first=Wilferd|url=https://archive.org/details/TheSuccessionToMuhammadByWilferdMadelung/page/n47|title=The Succession to Muhammad|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-64696-0|page=xi}}</ref> Mae hyn yn wahanol i farn y [[Shïa]], sy'n credu bod Muhammad wedi penodi ei fab-yng-nghyfraith a chefnder [[Ali ibn Abi Talib]] yn olynydd iddo.<ref>{{Cite book|last=Jafri|first=Syed Husain Mohammad|date=27 Awst 1976|title=The Origins and Early Development of Shi'a Islam (Millennium (Series)) (The Millennium (Series).)|location=Karachi, Pakistan|publisher=Oxford University Press|pages=19–21}}</ref> Cyfeirir at ymlynwyr y Swnni mewn [[Arabeg]] yn ''{{Transl|ar|ALA|ahl as-sunnah wa l-jamāʻah}}'' ("pobl y Sunnah a'r gymuned") neu {{Transl|ar|ALA|ahl as-Sunnah}}, yn fyr. Gelwir eu hathrawiaeth a'u harferion weithiau'n ''Swnnïaeth'',<ref>{{Cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Sunnism|title=Sunnism|website=-Ologies & -Isms|publisher=The Gale Group|access-date=5 Hydref 2016}}</ref> tra bod ymlynwyr yn cael eu hadnabod fel Mwslemiaid Swnni, Swnnïaid, ac Ahlus Sunnah. Cyfeirir at Swnni weithiau fel "Islam uniongred",<ref>{{Cite book|last=John Richard Thackrah|title=Dictionary of Terrorism|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-16595-6|page=252|edition=2, revised}}</ref><ref>{{Cite book|editor-last=Nasir|editor-first=Jamal J.|title=The Status of Women Under Islamic Law and Modern Islamic Legislation|url=https://archive.org/details/statusofwomenund0000nasi_k9w1|date=2009|publisher=Brill|isbn=9789004172739|page=[https://archive.org/details/statusofwomenund0000nasi_k9w1/page/11 11]|edition=revised}}</ref><ref>{{Cite book|last=George W. Braswell|title=What You Need to Know about Islam & Muslims|url=https://archive.org/details/whatyouneedtokno0000bras|date=2000|publisher=B&H Publishing Group|isbn=978-0-8054-1829-3|page=[https://archive.org/details/whatyouneedtokno0000bras/page/62 62]|edition=illustrated}}</ref> er bod rhai ysgolheigion yn ystyried y cyfieithiad hwn yn amhriodol.<ref>An Introduction to the Hadith. John Burton.(Edinburgh University Press, 1996), t.201</ref> Mae gan y [[Y Corân|Coran]], ynghyd â'r [[hadith]] (yn enwedig y rhai a gasglwyd yn Kutub al-Sittah) gonsensws cyfreithiol rhwymol, ac felly'n sail i bob deddf draddodiadol o fewn Islam Swnni. Mae dyfarniadau [[Sharia]] yn deillio o'r ffynonellau sylfaenol hyn, ar y cyd â rhesymu, ystyriaeth o les y cyhoedd a disgresiwn cyfreitheg, gan ddefnyddio egwyddorion cyfreitheg a ddatblygwyd gan yr ysgolion cyfreithiol traddodiadol. Mewn materion sy'n ymweneud a chredo, mae traddodiad Swnni yn cynnal chwe cholofn ''[[Iman (Islam)|imān]]'' (ffydd) ac yn cynnwys ysgolion Ash'ari a Maturidi o Kalam (diwinyddiaeth) yn ogystal â'r ysgol destunol a elwir yn ddiwinyddiaeth draddodiadol. == Ysgolion y gyfraith Swnni (''Madhhab'') == Gelwir cyfraith Islamaidd yn ''Sharī‘ah.'' Seilir y Sharī‘ah ar y ''[[Coran]]'' a'r ''Sunnah,''. Y prif ysgolion Sharia Swnni yw: * Yr Ysgol Hanafi (sefydlwyd gan Abu Hanifa) Ganwyd Abu Hanifa (m. 767) tua 702 yn Kufa, [[Irac]].<ref>Josef W. Meri, ''Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia'' (Routledge: 2005), tud. 5</ref><ref>Hisham M. Ramadan, ''Understanding Islamic Law: From Classical to Contemporary'', (AltaMira Press: 2006), tud. 26</ref> Mae nifer o Fwslemiaid [[Bangladesh]], [[Pacistan]], [[India]], [[Affganistan]], [[Canolbarth Asia]], rhannau o Dde [[Rwsia]], y [[Cawcasws]], rhannau o'r [[Balcanau]], [[Irac]] a [[Twrci]] yn dilyn yr ysgol hon. * Ysgol Maliki (sefydlwyd gan Malik ibn Anas) Datblygodd Malik ibn Anas (m. 795) ei syniadau ym [[Medina]], lle roedd yn adnabod rhai o ddilynwyr byw olaf Mohamed Prophet neu eu ddisgynyddion. Cofnodir ei athrawiaeth yn y ''Muwatta'' sydd yn cael ei derbyn gan y rhan fwyaf o'r Mwslemiaid yn [[Affrica]] ac eithrio de'r [[Aifft]], [[Corn Affrica]], [[Sansibar]] a [[De Affrica]]. Mae'n arbennig o gryf yn y [[Maghreb]]. * Ysgol Shafi'i (sefydlwyd gan Muhammad ibn Idris ash-Shafi`i) Dysgodd Al-Shafi‘i (m. 820) yn Irac a'r Aifft. Ystyrir ei ddysgeidiaeth yn un gymhedrol. Mae nifer o Fwslemiaid yn [[Indonesia]], De'r [[Aifft]], [[Maleisia]], [[Singapôr]], [[Somalia]], [[Gwlad Iorddonen]], [[Libanus]], [[Syria]], [[Palesteina]] a'r [[Iemen]] yn perthyn i'r ysgol hon. Rhoddodd Al-Shafi'i bwyslais mawr ar Sunnah y Proffwyd Mohamed, fel y'i ceir yn yr [[Hadith]] (Dywediadau). * Ysgol Hanbali (sefydlwyd gan Ahmad bin Hanbal) Ganed Ahmad ibn Hanbal (m. 855) yn [[Baghdad]]. Daliai fod y [[Coran]] yn llyfr tragwyddol na chafodd ei greu erioed. Mae'r ysgol hon yn boblogaidd yn [[Arabia]] yn bennaf. Er gwaethaf rhai gwahaniaethau rhyngddynt, mae Mwslemiaid Swnni yn ystyried fod y pedair ysgol hyn i gyd yn ddilys. Ceir sawl ysgol cyfraith Swnni lai hefyd, ond nid oes ganddynt lawer o ymlynwyr. == Hanes, yn gryno == [[Delwedd:Kaaba_daylight.png|bawd| Mosg Kaaba, yn [[Mecca]] yw'r [[mosg]] mwyaf a'r mwyaf pwysig yn y byd i'r Swnni]] Un camgymeriad cyffredin yw tybio bod Islam Suwni yn cynrychioli Islam normal a ddaeth i'r amlwg yn ystod y cyfnod ar ôl marwolaeth Muhammad, a bod [[Swffïaeth]] (''Sufism'') a [[Shïa]]eth wedi datblygu allan o Swnni.<ref>{{Cite book|last=Hughes|first=Aaron|title=Muslim Identities: An Introduction to Islam|page=115|url=https://books.google.com/books?id=95jSBFFaDkUC&pg=PA115|date=2013}}</ref> Mae'r canfyddiad hwn yn rhannol oherwydd y ddibyniaeth ar ffynonellau hynod ideolegol sydd wedi'u derbyn fel gweithiau hanesyddol dibynadwy, a hefyd oherwydd bod mwyafrif helaeth y boblogaeth yn Swnni. Mae Swnnïaeth a Shïaeth yn gynnyrch terfynol sawl canrif o gystadlu rhwng dau ideoleg. Defnyddiodd y ddwy sect ei gilydd i gadarnhau eu hunaniaeth a'u hathrawiaethau eu hunain ymhellach.<ref>{{Cite book|last=Hughes|first=Aaron|title=Muslim Identities: An Introduction to Islam|page=116|url=https://books.google.com/books?id=95jSBFFaDkUC&pg=PA115|date=2013}}</ref> Mae'r pedwar [[califf]] cyntaf yn cael eu hadnabod ymhlith Swnnïaid fel y [[Rashidun|Rāshidun]] neu'r "Y Rhai Union Gywir". Mae Swnni'n cydnabod [[Abu Bakr]] fel y cyntaf, [[Umar]] fel yr ail, [[Uthman]] fel y trydydd, ac [[Ali ibn Abi Talib|Ali]] fel y pedwerydd.<ref>{{Cite web|last=Tore Kjeilen|url=http://lexicorient.com/e.o/ali.htm|title=Lexic Orient.com|access-date=2011-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605031233/http://lexicorient.com/e.o/ali.htm|archivedate=2011-06-05}}</ref> Roedd Swnnïaid yn cydnabod gwahanol reolwyr fel y califf, er na wnaethant gynnwys unrhyw un yn y rhestr o'r rhai a oedd yn cael eu harwain yn gywir na ''Rāshidun ar'' ôl llofruddiaeth Ali, nes i'r [[Califf|califfiaeth]] gael ei ddileu yn gyfansoddiadol yn [[Twrci|Nhwrci]] ar 3 Mawrth 1924. === Trawsnewid o'r califfiaeth i frenhiniaeth dynastig y Banu Umayya === Heuwyd hadau y metamorffosis o galiffiaeth i frenhiniaeth, fel yr oedd yr ail galiff Umar wedi'i ofni, mor gynnar â chyfundrefn y trydydd califf Uthman, a benododd lawer o'i berthnasau o blith ei deulu, y Banu Umayya, gan gynnwys Marwan I a Walid bin Uqba a hynny mewn swyddi craidd yn y llywodraeth, gan ddod yn brif achos cythrwfl a arweiniodd at ei lofruddiaeth. Arweiniodd hyn yn y pen draw at sefydlu rheolaeth ddeinastig gadarn o Banu Umayya ar ôl i Husain, mab iau Ali o Fātima, gael ei ladd ym Mrwydr Karbalā. Disodlodd esgyniad Banu Umayya, y llwyth Meccaidd o uchelwyr a oedd wedi gwrthwynebu Muhammad yn chwyrn dan arweiniad Abu Sufyān, tad Muāwiya.<ref>{{Cite book|last=El-Hibri|first=Tayeb|date= 22 Hydref 2010|title=Parable and Politics in Early Islamic History:The Rashidun Caliphs|url=https://www.amazon.com/Parable-Politics-Early-Islamic-History-ebook/dp/B0060LSOCE/ref=mt_kindle?_encoding=UTF8&me=|location=New York Chichester West Sussex|publisher=A Columbia University Press|page=526 (kindle)}}</ref><ref>{{Cite book|last=Maududi|first=Abul A'la|date=Gorffennaf 2000|title=Khilafat o Malookiat|trans-title=Caliphate and Monarchistic|url=https://books.google.com/books?id=lDfeCQzP1cYC&pg=PT1|language=ur|location=Lahore, Pakistan|publisher=Adara Tarjuman-ul-Quran (Private) Ltd, Urdu Bazar, Lahore, Pakistan|pages=105–153}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hazleton|first=Lesley|date=4 Medi 2009|title=After the Prophet:The Epic Story of Shia-Sunni Split in Islam|url=https://archive.org/details/afterprophetepic0000hazl/page/193|location=New York, London, Toronto, Sydney, Auckland|publisher=Anchor (Doubleday)|page=[https://archive.org/details/afterprophetepic0000hazl/page/193 193 (kindle)]|isbn=978-0385523936}}</ref> Ymhen hir a hwyr, etholwyd Hasan ibn Ali i'w olynu. Fodd bynnag, yn fuan wedyn llofnododd Hasan gytundeb gyda Muāwiya yn ildio grym o blaid yr olaf, gydag amod ymhlith pethau eraill, mai un o'r ddau a fydd yn goroesi'r llall yn galiff, ac na fydd y califf hwn yn penodi olynydd ond yn gadael mater dewis y califf i'r cyhoedd. Yn dilyn hynny, gwenwynwyd Hasan a bu farw, a mwynhaodd Muawiya bŵer heb ei herio. Heb anrhydeddu ei gytundeb â Hasan fodd bynnag fe enwebodd ei fab Yazid i'w olynu. Ar farwolaeth Muāwiya, gofynnodd Yazid i Husain, brawd iau Hasan, mab Ali ac ŵyr Muhammad, roi ei deyrngarwch i Yazid, a gwrthododd hynny. Daliwyd ef a'i fyddin gan fyddin Yazid yn Karbalā a lladdwyd ef gyda'i gyd-wrywiaid - 72 ohonynt, mewn brwydr diwrnod o hyd ac ar ôl hynny sefydlodd Yazid ei hun yn sofran. Ffrwydrodd gwrthryfel cyhoeddus cryf ar ôl ei farwolaeth yng nghyflafan Karbalā, ond llwyddodd Banu Umayya i atal y gwrthryfel hwn ac i reoli'r byd Mwslemaidd.<ref>{{Cite book|last=Irving|first=Washington|date=1859|title=Lives of the Successors of Mahomet|url=https://books.google.com/books?id=TWAOAAAAQAAJ|location=Sunnyside|publisher=W. Clowes|pages=163–218}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nadvi|first=Syed Abul Hasan Ali|title=Al-Murtaza|trans-title=The Murtaza|pages=218–382|language=ur|location=Karachi Pakistan|publisher=Majlis-e-Nashriyat-e-Islam}}</ref><ref>{{Cite book|last=Maududi|first=Abul A'la|date=Gorffennaf 2000|title=Khilafat o Malookiat|trans-title=Caliphate and Monarchistic|url=https://books.google.com/books?id=lDfeCQzP1cYC&pg=PT1|language=ur|location=Lahore, Pakistan|publisher=Adara Tarjuman-ul-Quran (Private) Ltd, Urdu Bazar, Lahore, Pakistan|page=90}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jafri|first=Syed Husain Mohammad|date=976|title=The Origins and Early Development of Shi'a Islam (Millennium (Series)) (The Millennium (Series).)|location=Karachi, Pakistan|publisher=Oxford University Press|pages=108–109}}</ref> === Califfiaeth a brenhiniaeth dynastig Banu Abbās === Daeth rheolaeth a “chaliffiaeth” Banu Umayya i ben oherwydd Banu Abbās a oedd o lwyth Muhammad, dim ond i agor y drws i frenhiniaeth arall a elwir yn galiffiaeth yn 750 OC. Yn y cyfnod hwn y ffurfiwyd Islam Swnni wrth i sylfaenwyr y pedair ysgol sef, Abu Hanifa, Malik ibn Anas, Shāfi'i ac Ahmad bin Hanbal i gyd flodeuo yn ystod y cyfnod hwn, felly hefyd Jafar al Sādiq, sail y meddwl crefyddol Shi'a. Nid oedd fformiwla glir na threfn o fath yn y byd ar gyfer pennu olyniaeth yn y califfiaeth Abbasid. Daeth dau neu dri o feibion a pherthnasau eraill i'r califf a oedd ar ei wely angau ymlaen fel ymgeiswyr i'r orsedd, pob un yn cael ei gefnogi gan ei gefnogwyr ei hun. Daeth califfiaeth y llinach hon i ben gyda marwolaeth y Caliph al-Ma'mun yn 833 OC, pan ddechreuodd cyfnod tra-arglwyddiaeth Twrci.<ref>{{Cite book|last=Kennedy|first=Hugh|date=2016|title=The Early Abbasid Caliphate: A Political History (Routledge Revivals) 1st Edition|location=Oxon|publisher=Routledge|pages=15–16|isbn=978-1138953215}}</ref> === Islam Swnni yn yr oes gyfoes === [[Delwedd:SA_Blue_Mosque.jpg|bawd| Mosg Sultan Salahuddin Abdul Aziz yn Shah Alam, Selangor, Malaysia]] Ar ddiwedd y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf|Rhyfel Byd Cyntaf]] daeth y cwymp yr [[Yr Ymerodraeth Otomanaidd|Ymerodraeth Otomanaidd]], yr ymerodraeth Swnni fwyaf ers chwe canrif, a daeth y califfiaeth i ben. Arweiniodd hyn at brotestiadau Swnni mewn lleoedd mor bellennig ag India, lle roedd y Mudiad Khilafat, a rannwyd yn ddiweddarach ar ôl ennill annibyniaeth o Loger yn [[Pacistan|Bacistan]] dan ddylanwad Swnni ac [[India]] seciwlar. Pacistan, y wladwriaeth Swnni fwyaf poblog pan gafodd ei chreu, cyn ei rhannu'n Bacistan a [[Bangladesh]]. Arweiniodd tranc y califfiaeth Otomanaidd hefyd at ymddangosiad [[Sawdi Arabia]], brenhiniaeth absoliwt dynastig a oedd yn hyrwyddo athrawiaethau diwygiadol Muhammad ibn Abd al-Wahhab; eponym y mudiad Wahhabi.<ref>Gail Minault, ''The Khilafat Movement: Religious Symbolism and Political Mobilization in India'' (1982).</ref><ref>{{Cite book|last=Rogan|first=Eugene|date=26 Chwefror 2015|title=The Fall of the Ottomans|url=https://books.google.com/books?id=tP-4BAAAQBAJ|location=UK|publisher=Penguin UK|isbn=9780141968704}}</ref><ref>{{Cite book|title=Contemporary Religions: A World Guide|url=https://archive.org/details/isbn_9780582086951|last=Ian Harris|last2=Stuart Mews|last3=Paul Morris|last4=John Shepherd|year=1992|page=[https://archive.org/details/isbn_9780582086951/page/369 369]}}</ref><ref>{{Cite book|ref=Bowen|title=The History of Saudi Arabia|last=Bowen, Wayne H.|year=2007}}</ref> Dilynwyd hyn gan gynnydd sylweddol yr Wahhabi, ''[[Salaffiaeth|Salafiyya]]'', mudiadau [[Islamiaeth|Islamaidd]] a jihadist symudiadau sy'n adfywio athrawiaeth y diwinydd Taqi Al-Din Ibn Taymiyyah (1263-1328 CE / 661-728 AH), a hyrwyddai draddodiadau'r Imam Swnni Ahmad ibn Hanbal. Arweiniodd y [[Y Rhyfel Oer|rhyfel oer]] at radicaleiddio ffoaduriaid [[Afghanistan]] ym [[Pacistan|Mhacistan]] a ymladdodd y [[Comiwnyddiaeth|gyfundrefn gomiwnyddol]] gyda chefnogaeth [[Yr Undeb Sofietaidd|lluoedd yr Undeb Sofietaidd]] yn Afghanistan ac yn sgil hyn, crëwyd y mudiad [[Taliban]]. Ar ôl cwymp y gyfundrefn [[Comiwnyddol|gomiwnyddol]] yn Afghanistan a'r rhyfel cartref a ddilynodd honno, cipiodd y Taliban rym oddi wrth y gwahanol garfanau Mujahidin yn [[Affganistan|Afghanistan]] a ffurfio llywodraeth dan arweiniad Mohammed Omar, a anerchwyd fel [[Emir]] y ffyddloniaid, ffordd diplomyddol o fynd i'r afael â dilyniant i'r califf. Cydnabuwyd cyfundrefn y Taliban gan Bacistan a [[Sawdi Arabia]] tan ar ôl [[Ymosodiadau 11 Medi 2001|9/11]], cyfundrefn gyda [[Osama bin Laden]] yn ben arni. Dinesydd o Sawdi oedd bin Laden, trwy enedigaeth, gan arwain at [[Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth|lansio rhyfel ar derfysgaeth]] yn erbyn y Taliban.<ref>{{Cite book|last=Hitti|first=Philip K.|title=History of The Arabs|url=https://archive.org/details/historyofarabs0000phil_d6j2|year=1970|publisher=Macmillan Education|pages=[https://archive.org/details/historyofarabs0000phil_d6j2/page/689 689]–741|isbn=978-0333098714|edition=Tenth}}</ref><ref>{{Cite book|last=Kepel|first=Gilles|title=Jihad: The Trail of Political Islam|date=2003|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA318|isbn=978-1-84511-257-8}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wiktorowicz|first=Quintan|year=2005|title=A Genealogy of Radical Islam|url=https://archive.org/details/sim_studies-in-conflict-and-terrorism_march-april-2005_28_2/page/83|journal=Studies in Conflict & Terrorism|volume=28|issue=2|page=83|doi=10.1080/10576100590905057}}</ref> Mae dilyniant digwyddiadau'r 20fed ganrif wedi arwain at ddicter mewn rhai mannau o'r gymuned Swnni oherwydd colli amlygrwydd mewn nifer o ranbarthau ee y [[Lefant|Levant]], [[Mesopotamia]], y [[Balcanau]], [[Gogledd y Cawcasws]] ac [[Isgyfandir India]].<ref>{{Cite book|last=Minahan|first=James|title=Encyclopedia of the Stateless Nations|url=https://archive.org/details/encyclopediaofst0003mina|date=2002|page=547}}</ref> Gwelwyd ymgais ddiweddaraf adain radical o Salafi-Jihadists i ailsefydlu califfiaeth Swnni yn esgor ar y grŵp milwriaethus [[Gwladwriaeth Islamaidd]] ([[Gwladwriaeth Islamaidd|ISIL)]], y mae ei arweinydd [[Abu Bakr al-Baghdadi]] yn adnabyddus ymhlith ei ddilynwyr fel califf ac ''Amir-al-mu' mineen'', "Comander y Ffyddlon".<ref>{{Cite news|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Profile: Abu Bakr al-Baghdadi|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-27801676|work=BBC News|date=15 Mai 2015}}</ref> Fodd bynnag, mae [[Jihad|Jihadiaeth]] yn cael ei wrthwynebu o fewn y gymuned Fwslimaidd (a elwir yn ''[[Umma|Ummah]]'' yn Arabeg) ym mhob rhan o'r byd.<ref>{{Cite news|last=Adam|first=Smith|date=2 Hydref 2017|title=Thousands of Muslims protest against isis and terrorism in London|url=http://metro.co.uk/2017/10/02/thousands-of-muslims-protest-against-isis-and-terrorism-in-london-6971956/|work=Metro News|location=London|access-date=5 Ionawr 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233700/http://metro.co.uk/2017/10/02/thousands-of-muslims-protest-against-isis-and-terrorism-in-london-6971956/|archive-date=2018-01-05}}</ref><ref>{{Cite news|last=Da Silva|first=Chantel|date=16 Mehefin 2017|title=Cologne rally: As many as 10,000 Muslims to protest Islamic extremism|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/cologne-rally-muslims-protest-islamic-extremism-germany-terror-attacks-uk-nichtmituns-not-with-us-a7792876.html|work=Independent|location=Cologne|access-date=5 Ionawr 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063638/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/cologne-rally-muslims-protest-islamic-extremism-germany-terror-attacks-uk-nichtmituns-not-with-us-a7792876.html|archive-date=2018-01-06}}</ref> == Ymlynwyr == [[Delwedd:Islam_by_country.png|bawd|Gwledydd gyda mwy na 95% o boblogaeth Fwslimaidd. <ref>Source for distribution is the CIA World Factbook, Shiite/Sunnite distribution collected from other sources. Shiites may be underrepresented in some countries where they do not appear in official statistics.</ref>{{Eglurhad|#4a6600|'''Swnni'''}}]] Nid oes gan Islam Swnni hierarchaeth ffurfiol. Mae'r arweinwyr yn arweinwyr anffurfiol, ac yn cael dylanwad trwy astudio i ddod yn ysgolhaig cyfraith Islamaidd (y ''[[sharia]]'') neu ddiwinyddiaeth Islamaidd (''Kalam''). Mae arweinyddiaeth grefyddol a gwleidyddol mewn egwyddor yn agored i bob Mwslim.<ref>Simone Chambers, Peter Nosco, ''Dissent on Core Beliefs: Religious and Secular Perspectives'' (Cambridge University Press, 2015), t.138</ref> Yn ôl Canolfan Islamaidd [[Columbia, De Carolina|Columbia]], [[De Carolina]], gall unrhyw un sydd â'r wybodaeth a'r ewyllys ddod yn ysgolhaig Islamaidd. Yn ystod gwasanaethau canol dydd y Mosg ar ddydd Gwener, bydd y gynulleidfa yn dewis person sydd wedi cael addysg dda i arwain y gwasanaeth, a elwir yn Khateeb (un sy'n siarad).<ref>{{Cite web|last=Masjid al-Muslimiin|url=http://almasjid.com/content/organizational_structure_islam|title=Organizational Structure Of Islam|publisher=The Islamic Center of Columbia (South Carolina)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001220204/http://www.almasjid.com/content/organizational_structure_islam|archivedate=2008-10-01|access-date=7 Rhagfyr 2013}}</ref> == Colofnau ''iman'' == Cofnodir athrawiaethau'r Swnnïaid mewn gwahanol gredoau, sy'n crynhoi'r pwyntiau pwysicaf ar ffurf rhestr yn null [[Catecism]]. Mae'r pwyntiau addysgu unigol yn amrywio, yn dibynnu ar ymlyniad yr awdur i draddodiad penodol. Mae’r credoau pwysicaf sy’n honni’n benodol eu bod yn cynrychioli dysgeidiaeth y Swnnïaid (''ahl as-sunna wal-jama'' ayb) yn cynnwys: * Y testun a ellir ei olrhain yn ôl i Ahmad ibn Hanbal, lle diffiniodd "nodweddion crediniwr y Swnnïaid" ''(sifat al-Mu'min min ahl as-Sunna wa-l-jama''). Mae'r testun i'w gael mewn dau waith y ''Ṭabaqāt al-Ḥanābila'' o'r Hanbali Qadi Ibn Abi Yaʿla (m. 1131). Daw’r fersiwn gyntaf allan o draethawd ar y Sunnah, gan ddisgybl Ahmad ibn Hanbal, Muhammad ibn Habib al-Andarani, mae’r ail yn seiliedig ar ddisgybl Ahmad, Muhammad ibn Yunus al-Sarachhi.<ref>Ibn Abī Yaʿlā: ''Ṭabaqāt al-Ḥanābila''. 1952, Bd. I, S. 294f und S. 329f.</ref> * Dau gredo Abu l-Hasan al-Ashʿarī yn ei weithiau ''Maqālāt al-islāmīyīn''<ref>al-Ašʿarī: ''Kitāb Maqālāt al-islāmīyīn wa-iḫtilāf al-muṣallīn'' (1963), tt.290–297. [http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/ssg/content/pageview/718931 Digitalisat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230430035923/https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/ssg/content/pageview/718931 |date=2023-04-30 }} – Compare to the translations of [[Joseph Schacht]]: ''Der Islām mit Ausschluss des Qur'āns''. Mohr/Siebeck, Tübingen 1931, p. 54–61. [http://www.archive.org/stream/MN40189ucmf_1#page/n71/mode/2up Digitalisat]</ref> a ''Kitāb al-Ibāna ʿan uṣūl ad-diyāna''.<ref name="Kitab al-Ibana8">So al-Ašʿarī: ''Kitāb al-Ibāna ʿan uṣūl ad-diyāna''. S. 8. – Engl. Übers. S. 49.</ref> Gelwir y cyntaf yn ddysgeidiaeth ''ahl al-ḥadīṯ wa-s-sunna'', a'r olaf fel dysgeidiaeth yr ''ahl al-ḥaqq wa-s-sunna''. * Cyffes yr Eifftiwr Hanafi yn-Tahāwī (m. 933), a elwir hefyd o dan y teitl ''Bayān as-sunna wa-l-ǧamāʿa'' ("Cyflwyniad o'r Sunna a'i Chymuned"). Mae wedi derbyn sylwadau cyson o'r [[13g]] ymlaen.<ref>Abū Jafar aṭ-Ṭaḥāwī: ''al-ʿAqīda aṭ-Ṭaḥāwīya''. Dār Ibn Ḥazm, Beirut, 1995. [[iarchive:FP0177|Digitalisat]] – Engl. Übersetzung in [[William Montgomery Watt]]: ''Islamic creeds: a selection''. Edinburgh Univ. Press, Edinburgh, 1994. p. 56–60.</ref> * Dychwelir y "Credo Qadiritig" (''al-iʿtiqād al-Qādirī'' ) a grybwyllir yn y cronicl-byd ''al-Muntaẓam'' gan Ibn al-Jschauzī ac sy'n cyfeirio at yr Abbasid caliph al-Qādir (m. 1031). Tybir i'r califf al-Qā'im ddarllen y testun hwn, a ddangosir ar y diwedd fel "Athrawiaeth yr ''Haul" (kaul ahl as-sunna wal-jama''), yn y flwyddyn 433 [[Hijri blwyddyn|Hijra]] ( = 1041/42 AD) a ddarllenwyd o flaen cyfarfod o asgetics ac ysgolheigion ym mhalas y califf.<ref name="IbnGauzi280198">Ibn al-Ǧauzī: ''Al-Muntaẓam fī sulūk al-mulūk wa-l-umam''. 1992, Bd. XV, S. 280. – Dt. Übers. Mez 198.</ref> * Credo [[Al-Ghazali|al-Ghazālī]] (m. 1111); yn ei ail lyfr o'i wyddoniadur crefyddol ''Iḥyāʾ ʿulūm ad-dīn''. Mae'n dwyn y pennawd "Credo'r Swnni yn Nau Ymadrodd o'r [[Siahâda|Shahāda]]" (''Aqīdat ahl as-sunna fī kalimatai aš-šahāda'') ac mae'n ymdrin yn gyntaf ag athrawiaeth Duw ac yna'r pwyntiau athrawiaethol eraill.<ref>al-Ġazālī: ''Iḥyāʾ ʿulūm ad-dīn.'' Dār Ibn Ḥazm, Beirut, 2005. S. 106–111. [https://archive.org/stream/WAQ83936/83936#page/n106/mode/2up Digitalisat]</ref> * Y gyffes ''al-ʿAqīda al-Wāsiṭīya'' gan Ibn Taimīya (1263–1328), <ref>Ed. Ašraf ibn ʿAbd al-Maqṣūd. Aḍwāʾ as-salaf, Riad, 1999. [[iarchive:waq43575|Digitalisat]]</ref> a ddaeth yn destun hynod bwysig yn ddiweddarach, yn enwedig ymhlith y Wahhabis a'r Ahl-i Hadīth. Fe'i cyfieithwyd i'r Ffrangeg gan Henri Laoust,<ref>Henri Laoust: ''La profession de foi d'Ibn Taymiyya, texte, trad. et commentaire de la Wāsiṭiyya.'' Geuthner, Paris, 1986.</ref> gan Merlin Swartz i'r Saesneg<ref>Merlin L. Swartz: "A Seventh-Century (A.H.) Sunnī Creed: The ʿAqīda Wāsiṭīya of Ibn Taymīya" in ''Humaniora Islamica'' 1 (1973) 91–131.</ref> a gan Clemens Wein i'r Almaeneg.<ref>Clemens Wein: ''Die islamische Glaubenslehre (ʿAqīda) des Ibn Taimīya''. Inaugural-Dissertation Bonn 1973. S. 70–101.</ref> Mae'r rhan fwyaf o'r canghennau a grybwyllwyd yn tystio i chwe phrif erthygl ffydd a elwir yn chwe cholofn ''imān'' (Arabeg am "ffydd"),<ref>{{Cite web|url=http://www.patheos.com/Library/Sunni-Islam/Beliefs/Afterlife-and-Salvation.html|title=Sunni Islam Afterlife and Salvation|access-date=2012-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227161339/http://www.patheos.com/Library/Sunni-Islam/Beliefs/Afterlife-and-Salvation.html|archivedate=2012-02-27}}</ref> y credir eu bod yn hanfodol.<ref>{{Cite web|url=http://www.dar-alifta.org/Foreign/ViewArticle.aspx?ID=64&CategoryID=2|title=Dr Al-Ifta Al-Missriyyah|access-date=2017-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222051645/http://www.dar-alifta.org/Foreign/ViewArticle.aspx?ID=64&CategoryID=2|archivedate=2017-12-22}}</ref> Cytuna Swnnïaid heddiw ar y chwe erthygl hyn: o'r rhai sy'n glynu wrth Swnnïaeth draddodiadol i'r rhai sy'n glynu wrth symudiadau'r oes olaf. Yn ogystal, amlinellodd Islam clasurol Swnni hefyd nifer o athrawiaethau cardinal eraill o'r [[8g]] ymlaen, megis [[Al-Aqidah al-Tahawiyyah|Credo Tahāwi]]. Fodd bynnag, ni chafodd yr un o'r credoau hyn y pwysigrwydd a briodolir i Gredo Nicene mewn [[Cristnogaeth]]. Yn draddodiadol, mae'r erthyglau ffydd Swnni hyn wedi cynnwys y canlynol: # Credu mewn Undod un Duw # Credu mewn Angylion Duw # Credu mewn Llyfrau Sanctaidd # Credu ym Mhrophwydi Duw # Credu yn yr Adgyfodiad pobl ar ôl Marwolaeth, a Dydd y Farn # Cred mewn Rhagordeinio (''Qadar'') === Dduw === Yn greiddiol i'r gredo Swnni mae [[Tawhid]], y gred yn undod un Duw. Duw sengl (''fard'') yw Duw, ac nid oes duwdod arall.<ref name="Aschari29056">al-Ašʿarī: ''Kitāb Maqālāt al-islāmīyīn''. 1963, S. 290. – Dt. Übers. Schacht, S. 56.</ref> Mae'n sengl (''munfarid''), nid oes ganddo bartner (''šarīk''), dim gwrthwyneb (''nidd''), dim ''gwrthran'' (''counterpart''; maṯīl) a dim gwrthwynebydd (''ḍidd'').<ref>al-Ġazālī: ''Iḥyāʾ ʿulūm ad-dīn''. 2005, S. 106 – Engl. Übers. Watt. 1994. S. 73.</ref> Nid yw wedi cymryd cyfaill na phlant,<ref name="Aschari29056" /> nid yw wedi beichiogi ac nid yw wedi'i genhedlu.<ref name="IbnGauzi280198">Ibn al-Ǧauzī: ''Al-Muntaẓam fī sulūk al-mulūk wa-l-umam''. 1992, Bd. XV, S. 280. – Dt. Übers. Mez 198.</ref> Creodd Duw bopeth, y blynyddoedd a'r amseroedd, ddydd a nos, golau a thywyllwch, y nefoedd a'r ddaear, pob math o [[Anifeiliaid|greaduriaid]] sydd arno, y tir a'r môr, a phopeth byw, marw a solet. Cyn iddo greu hyn oll, roedd yn gwbl ar ei ben ei hun, heb fod ganddo ddim.<ref name="IbnGauzi280198">Ibn al-Ǧauzī: ''Al-Muntaẓam fī sulūk al-mulūk wa-l-umam''. 1992, Bd. XV, S. 280. – Dt. Übers. Mez 198.</ref> Yn wahanol i'w greadigaeth, mae gan Dduw natur oesol. Mae'n ddi-ddechreuad (azalī) oherwydd ei fod wedi bodoli ers tragwyddoldeb a does dim yn ei ''ragflaenu''; mae'n ddiddiwedd (abadī) am ei fod yn parhau i fodoli heb dorriad, a hynny am byth. Ef yw'r cyntaf a'r olaf, fel y dywed yn y Quran (Sura 57: 3).<ref>al-Ġazālī: ''Iḥyāʾ ʿulūm ad-dīn''. 2005, S. 106 – Engl. Übers. Watt. 1994. p. 73.</ref> Lluniodd Duw y greadigaeth, nid oherwydd ei fod ei angen, ond i ddangos ei allu.<ref>al-Ġazālī: ''Iḥyāʾ ʿulūm ad-dīn''. 2005, S. 108. – Engl. Übers. Watt. 1994. p. 76.</ref> Creawdwr yw Duw, ond nid oes ganddo unrhyw anghenion. Nid oes angen bwyd arno,<ref>aṭ-Ṭaḥāwī: ''al-ʿAqīda''. 1995, p. 9. – Engl. Übers. Watt 48.</ref> nid yw'n teimlo'n unig ac nid yw'n cadw cwmni â neb.<ref name="IbnGauzi280198" /> ==== Ei enwau a'i briodoliaethau ==== Mae'r Swnnïaid yn cyfaddef na ellir dweud bod enwau Duw yn ddim byd heblaw Duw, fel y mae Muʿtazilites a Kharijites yn honni.<ref>al-Ašʿarī: ''Kitāb Maqālāt al-islāmīyīn''. S. 290f. – Dt. Übersetzung 1931, p. 56f.</ref> Yn hytrach, maent yn dysgu bod yna briodoleddau cydberthynol (''ṣifāt'') sy'n bodoli ym mhob un o enwau Duw, a grybwyllir yn y [[Y Corân|Cwran]]: mae Duw yn fyw trwy fywyd (''ḥayāh''), gan wybod trwy wybodaeth (''ʿilm''), nerthol trwy rym (''ʿqudra''), eisiau trwy ewyllys (''irāda''), clywed trwy glyw (''samʿ''), gweld trwy olwg (''baṣar'') ac yn siarad trwy ''Leferydd'' (kalām).<ref name="Gazali10776">al-Ġazālī: ''Iḥyāʾ ʿulūm ad-dīn''. 2005, S. 107. – Engl. Übers. Watt. 1994. p. 76.</ref> Nid yw y priodoliaethau hyn yn union yr un fath â Duw, ac nid ydynt yn ddim amgen nag ef.<ref>an-Nasafī: ''ʿUmdat ʿAqīdat ahl as-sunna wa-l-jama''. 1843, p. 7.</ref> Mae pob priodoledd y mae ef (neu ei brophwyd) wedi ei briodoli iddo yn briodoledd wirioneddol, nid yn briodoledd ffigurol.<ref name="IbnGauzi280199">Ibn al-Ǧauzī: ''Al-Muntaẓam fī sulūk al-mulūk wa-l-umam''. 1992, Bd. XV, S. 280. – Dt. Übers. Mez 199.</ref> === Angylion ac ysbrydion eraill === [[Delwedd:Siyer-i_Nebi_298a.jpg|bawd| [[Muhammad]] yng nghwmni'r [[archangylion]] [[Gabriel]], [[Mihangel|Michael]], [[Israel|Israfil]], Azrael. Gwaith Siyer-i-Nebi Twrcaidd, 1595]] Ar ben hynny mae Swnnïaid yn credu mewn angylion.<ref name="Aschari29056">al-Ašʿarī: ''Kitāb Maqālāt al-islāmīyīn''. 1963, S. 290. – Dt. Übers. Schacht, S. 56.</ref> Cuddiodd Duw yr angylion rhag iddynt fod yn weledig i fodau dynol. Mewn rhai achlysuron arbennig mae Duw yn eu dadorchuddio ar gyfer bodau dynol unigol. Fel pan ymddangosodd yr archangel Gabrel i'r proffwyd Muhammad un tro yn ei wir ffurf gyda 600 adenydd, gan lenwi'r gorwel cyfan a thro arall pan oedd ymhlith cylchoedd y Sahaba, ar ffurf teithiwr mewn dillad gwyn.<ref>Muḥammad ibn Ṣāliḥ al-ʿUṯaimīn: ''ʿAqīdat ahl as-sunna wa-l-ǧamāʿa''. 2001/02, p. 20.</ref> Mae angylion yn cyflawni dyletswyddau a neilltuwyd gan Dduw ee rhoddwyd cenhadaeth i Gabriel i drosglwyddo datguddiadau Duw i Broffwydi unigol. Mae'r angel Michael yn cael ei neilltuo dros glaw a phlanhigion. Rhaid i'r angel Israfil chwythu i mewn i'w drwmped yn ystod taranau a dydd yr atgyfodiad.<ref>Muḥammad ibn Ṣāliḥ al-ʿUṯaimīn: ''ʿAqīdat ahl as-sunna wa-l-ǧamāʿa''. 2001/02, S. 20.</ref> Ymhellach i'r angylion perthyn yr angylion cofnodol, y rhai sy'n goruchwylio bodau dynol ac angel marwolaeth, sy'n cymryd eneidiau trigolion Daear.<ref name="Aqīda 1995">aṭ-Ṭaḥāwī: ''al-ʿAqīda''. 1995, S. 25. – Engl. Übers. Watt 54.</ref> Yn wahanol i'r Mutazilitiaid a'r Jahmitiaid,<ref>al-Ašʿarī: ''al-Ibāna ʿan uṣūl ad-diyāna''. S. 12. – Engl. Übers. 55.</ref> mae'r Swnnïaid yn credu bod Satan yn sibrwd amheuon wrth fodau dynol ac yn eu taro, fel mae'r Coran yn ei ddatgan.<ref name="Aschari29660">al-Ašʿarī: ''Kitāb Maqālāt al-islāmīyīn''. S. 296. – Dt. Übersetzung 1931, S. 60.</ref> Ond mae bodau dynol, jinn, angylion a diafoliaid i gyd wedi'u creu gan bwer Duw ac yn rhwym i'w ewyllys. Hyd yn oed pan fydd bodau dynol, jinn, angylion a diafoliaid yn alinio i symud neu atal un atom, ni fyddent yn llwyddo heb ewyllys Duw.<ref name="Gazali10775">al-Ġazālī: ''Iḥyāʾ ʿulūm ad-dīn''. 2005, S. 107 – Engl. Übers. Watt. 1994. S. 75.</ref> === Llyfrau Duw, y Quran === Cred y Swnnïaid ymhellach yn llyfrau Duw, a anfonwyd at genhadon Duw.<ref name="Tahawi2052">aṭ-Ṭaḥāwī: ''al-ʿAqīda''. 1995, S. 20. – Engl. Übers. Watt 52.</ref><ref name="Aschari29056">al-Ašʿarī: ''Kitāb Maqālāt al-islāmīyīn''. 1963, S. 290. – Dt. Übers. Schacht, S. 56.</ref> Eu heddio nhw yw'r [[Coran]], y [[Torah]], yr Efengyl a'r [[Salmau|Salmau.]] <ref name="Gazali10776" /> Mae'r Coran, yn ôl barn Swnni, yn araith Duw. Mae'r hwn sy'n gwrando arno ac yn ei ystyried fel lleferydd dynol, yn ôl Cred y Swnni gan at-Tahāwī yn anghredadyn.<ref name="Tahawi1249">aṭ-Ṭaḥāwī: ''al-ʿAqīda''. 1995, p. 12.- p. 15 – Engl. Übers. Watt 49.</ref> Mae'r Coran, fel araith Duw, yn cael ei anfon i lawr gan yr “Ysbryd dibynadwy” (''ar-rūḥ al-amīn''; surah 26:193) a'i ddysgu gan Muhammad.<ref name="Tahawi2052">aṭ-Ṭaḥāwī: ''al-ʿAqīda''. 1995, S. 20. – Engl. Übers. Watt 52.</ref> Anfonodd Duw ef i lawr fel ysbrydoliaeth ''(wahy)'' ar ei Negesydd.<ref name="Tahawi1249" /> Mae llwybr araith Duw i’r gymuned Fwslimiaid yn broses aml-gam: Duw yn ei ynganu, yr angel Gabriel yn ei chlywed a Mohammed yn ei hailadrodd, Mohammed yn ei hailadrodd i’w gyfeillion, a'r [[Umma|Ummah]] yn eu hailadrodd.<ref name="IbnGauzi280199">Ibn al-Ǧauzī: ''Al-Muntaẓam fī sulūk al-mulūk wa-l-umam''. 1992, Bd. XV, S. 280. – Dt. Übers. Mez 199.</ref> === Prophwydi === Mae cyffesu i [[Proffwydi Islam|Broffwydi]] Duw hefyd yn rhan o'r ffydd Swnni.<ref name="Aschari29056">al-Ašʿarī: ''Kitāb Maqālāt al-islāmīyīn''. 1963, S. 290. – Dt. Übers. Schacht, S. 56.</ref> Y cyntaf o'r proffwydi yw Adda.<ref>an-Nasafī: '' ʿUmdat ʿAqīdat ahl as-sunna wa-l-ǧamāʿa ''. 1843, p. 18.</ref> Mae’r cytundeb gwreiddiol (''mīṯāq'') a orffennodd Duw gydag ef a’i ddisgynyddion yn ôl sura 7:172-3 yn realiti yn ôl cred Swnni.<ref>aṭ-Ṭaḥāwī: '' al-ʿAqīda ''. 1995, p. 16. - Engl. Übers. Watt 51.</ref> Cymerodd Duw Abraham yn ffrind a siaradodd yn uniongyrchol â Moses.<ref>aṭ-Ṭaḥāwī: '' al-ʿAqīda ''. 1995, p. 20. - Engl. Übers. Watt 52.</ref> Yr olaf o'r proffwydi yw [[Muhammad|Mohammed]] o lwyth y Qurais.<ref name="Gazali10877">al-Ġazālī: ''Iḥyāʾ ʿulūm ad-dīn''. 2005, p. 108. - Engl. Übers. Watt. 1994. p. 77.</ref> Nid yw'r Swnnïaid yn gwahaniaethu rhwng cenadon Duw, (Trwy wrthod rhai o honynt), ond yn ystyried pob peth a ddygasant yn wir.<ref name="Tahawi2253">aṭ-Ṭaḥāwī: ''al-ʿAqīda''. 1995, S. 22. – Engl. Übers. Watt 53.</ref> Galwodd Duw y proffwydi a chyflwyno eu geirwiredd trwy wyrthiau amlwg. Roedd y proffwydi’n cyfleu gorchymyn a gwaharddiad Duw, ei addewid a’i fygythiad, ac mae’n ddyletswydd ar bobl i gredu’r hyn mae'r proffwydi wedi’i ddwyn i fod yn eirwir.<ref name="Gazali10877" /><ref>aṭ-Ṭaḥāwī: '' al-ʿAqīda ''. 1995, p. 11. - Engl. Übers. Watt 49.</ref> Mae hawl Duw i weithredoedd ufudd-dod nid yn unig yn rhwymedigaeth i bobl trwy’r deallusrwydd, ond hefyd trwyddo ei wneud yn ddyletswydd trwy drosglwyddiad llafar ei broffwydi.<ref name="Gazali10877" /> ==== Arwyddocâd Muhammad ==== Nid sêl y proffwydi yn unig yw ''Muhammad o lwyth y Qurais'' (ḫātam al-anbiyāʾ),<ref name="Tahawi1249">aṭ-Ṭaḥāwī: ''al-ʿAqīda''. 1995, p. 12.- p. 15 – Engl. Übers. Watt 49.</ref> ond yn hytrach, gosododd Duw ef uwchlaw pob proffwyd arall a’i wneud yn Arglwydd dynion (''saiyid al-bašar'').<ref name="Gazali10877" /> Ef yw gwas etholedig Duw (''ʿabd''), [[Proffwydi Islam|Negesydd]], [[Imam]] y duwiol (''imām al-atqiyāʾ'') ac annwyl Arglwydd y Bydoedd (''ḥabīb rabb al-ʿālamīn''). Anfonir ef gyda gwirionedd, arweiniad a goleuni. Mae ei neges i [[Arabiaid]] a'r hwn nad yw'n Arab, yn ogystal ag at y cyhoedd yn gyffredinol y [[jinn]] a bodau dynol a gyda'i Sharia, y cyfreithiau crefyddol cynharach.<ref name="Gazali10877" /> Rhan o lwybr Swnnïaid yw dilyn traddodiadau Muhammad yn fewnol ac yn allanol. Gwell ganddynt ei arweiniad ef nag arweiniad neb arall.<ref>Ibn Taimīya: '' al-ʿAqīda al-Wāsiṭīya '' (1999), t.128. - German transl. Wein p. 98.</ref> == ''Barn y Swni ar yr hadith'' == [[Delwedd:Cour_mosquee_Suleymaniye_Istanbul.jpg|bawd|250x250px| Mosg Süleymaniye, Istanbwl]] Lluniwyd y Coran fel y mae heddiw ar ffurf llyfr gan gymdeithion Muhammad (''Sahabah'') o fewn ychydig fisoedd i'w farwolaeth, ac fe'i derbynnir gan bob sect o Islam.<ref>Muhammad Hamidullah, "Tareekh Quran Majeed", ''Khutbat-e-Bahawalpur'' pp. 1–17</ref> Fodd bynnag, roedd llawer o faterion cred a bywyd bob dydd nad oeddent wedi'u rhagnodi'n uniongyrchol yn y Coran, ond a oedd yn weithredoedd a arsylwyd gan [[Muhammad]] a'r gymuned Fwslimaidd gynnar. Aeth cenedlaethau diweddarach ati i chwilio am [[Traddodiad llafar|draddodiadau llafar]] ynghylch hanes cynnar Islam, ac arferion Muhammad a’i ddilynwyr cyntaf, a’u hysgrifennu i lawr er mwyn iddynt gael eu cadw. [[Hadith]] yw'r enw ar y traddodiadau llafar hyn a gofnodwyd.<ref>Mufti Taqi Usmani, ''The Authority of Sunnah'', Delhi: Kitab Bhawan, p. 6</ref> Mae ysgolheigion Mwslimaidd trwy'r oesoedd wedi astudio'r hadith ac wedi gwerthuso pob traddodiad, gan graffu ar ddibynadwyedd yr adroddwyr a barnu cryfder pob hadith yn unol â hynny.<ref>Muhammad Mustafa Azmi, "Hadith Criticism: History and Methodology", ''Studies in Hadith Methodology and Literature'', tt.46-57</ref> === ''Kutub al-Sittah'' === Chwe llyfr sy'n cynnwys casgliadau o hadithau yw ''Kutub al-Sittah.'' Mae Mwslimiaid Swnni yn derbyn casgliadau hadith Bukhari a Mwslimaidd fel y rhai mwyaf dilys, ac wrth dderbyn pob hadith a ddilyswyd fel rhai dilys, maent yn rhoi statws ychydig yn llai i gasgliadau cofnodwyr eraill. Fodd bynnag, mae pedwar casgliad arall o hadith sydd hefyd yn cael eu parchu'n arbennig gan Fwslimiaid Swnni: == Sefydliadau cenedlaethol y Swnni == [[Delwedd:TRT_Diyanet_kurumsal_logo.png|bawd|175x175px| TRT logo kurumsal Diyanet]] Un o sefydliadau addysgu pwysicaf Swnni Islam ledled y byd yw [[Prifysgol Al-Azhar|Prifysgol Azhar]] yn yr [[Aifft]]. Mae Erthygl 32b, paragraff 7 o Ddeddf Azhar yr Aifft, 1961 yn datgan bod yr Azhar "yn dilyn llwybr y Swnnïaid" (''manhaǧ ahl as-sunna wa-l-jamāʿa''), mae Umma wedi cytuno i seiliau crefydd a chymwysiadau fiqh, gyda'i phedair disgyblaeth. Dim ond y rhai sy'n cadw at y llwybrau drwy eu hymddygiad all ddod yn “Aelod o Gyngor yr Ysgolheigion Mawr” (''haiʾat kibār al-ʿulamāʾ''), ac o'u plith nhw yr etholir yr Uwch Imam al-Azhar.<ref>{{Cite web|url=https://www.egypt.gov.eg/arabic/laws/download/newlaws/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%20%D8%B1%D9%82%D9%85%20103%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%A9%201961.pdf#page=11|title=Gesetz Nr. 103/1961 über die Neuordnung der Azhar und Gremien, die sie umfasst Art. 32b, Abs. 7|access-date=2022-01-20|archive-date=2022-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305150029/https://www.egypt.gov.eg/arabic/laws/download/newlaws/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%20%D8%B1%D9%82%D9%85%20103%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%A9%201961.pdf#page=11|url-status=dead}}</ref> Cydnabyddir Prifysgol Zitouna yn [[Tiwnisia|Nhiwnisia]] a Phrifysgol al-Qarawiyyin ym [[Moroco]] hefyd. Maent pedwar disgyblaeth yn cael eu crybwyll, ynghyd â'r Azhar, yn nogfen olaf Cynhadledd Swnni yn Grozny.<ref name="Grozny">Final Document of Grozn von 2016, [https://chechnyaconference.org/material/chechnya-conference-statement-arabic.pdf arabisches Original] and [https://chechnyaconference.org/material/chechnya-conference-statement-german.pdf German translation].</ref> Corff arall sy'n honni ei fod yn siarad ar ran Swnnïaeth yw Cyngor yr Uwch Ysgolheigion Crefyddol a sefydlwyd yn [[Sawdi Arabia]] yn 1971. Yn y gorffennol, mae'r pwyllgor wedi mynegi sawl gwaith ar fatwas am yr aelodaeth Swnni o rai grwpiau Islamaidd. Ym 1986 cyhoeddodd fatwa yn eithrio cymuned Abbāsh o fod yn Swnnïaeth.<ref>Mustafa Kabha und Haggai Erlich: „Al-Ahbash and Wahhabiyya: Interpretations of Islam“ in ''International Journal of Middle East Studies'' 38/4 (2006) 519-538. Hier p. 527f. und Aḥmad ibn ʿAbd ar-Razzāq ad-Darwīš: ''Fatāwā al-Laǧna ad-dāʾima li-l-buḥūṯ al-ʿilmīya wal-iftāʾ''. Dār al-ʿĀṣima, Riad, 1996. Bd. XII, p. 308–323. [https://archive.org/stream/fldbeefldbee/fldbee12#page/n308/mode/2up Digitalisat]</ref> Gwnaeth Cynghrair Islamaidd y Byd ym Mecca, a ariennir hefyd gan Sawdi Arabia, benderfyniad yn 1987 ei fod yn ystyried Swnnïaeth fel y ddysgeidiaeth bur ar adeg y Negesydd a bodolaeth haeddiannol y Califfiaeth.<ref>Arbitrament10/9 ''Ḥukm al-ḫilāf al-ʿaqadī wa-l-fiqhī wa-t-taʿaṣṣub al-maḏhabī'' from 21. Oktober 1987, See: ''Qarārāt al-maǧmaʿ al-fiqhī al-Islāmī bi-Makka al-mukarrama fī daurātihī al-ʿišrīn (1398-1432h/1977-2010m)'' Rābiṭat al-ʿālam al-islāmī, Mekka o.&nbsp;D. p. 257–260. p. 258 [https://d1.islamhouse.com/data/ar/ih_books/single_010/ar_qrarat_elmogama3_alfiqhy.pdf#page=258 Digitalized]</ref> == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} == Dolenni allanol == * {{eicon en}} [http://www.sunni.org.uk/ Y Swnni yng ngwledydd Prydain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106202723/http://www.sunni.org.uk/ |date=2008-11-06 }} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Swnni| ]] [[Categori:Enwadau Islamaidd]] 21zuu4hd5l20ghssxl7tv5l0f44yqsz Cedrwydden 0 60429 15668732 10999343 2026-10-21T13:53:36Z BOT-Twm Crys 23034 /* top */ Môr y Canoldir, replaced: y Môr Canoldir → Môr y Canoldir using [[Project:AWB|AWB]] 15668732 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= gwladwriaeth}} [[Delwedd:Cedrus atlantica2.jpg|bawd|de|300px|Dail neu nodwyddau coed Cedrwydd Atlas]] Coeden fytholwyrdd yw'r '''gedrwydden''' (lluosog: '''cedrwydd''') (Saesneg: ''Cedar'') sy'n aelod o deulu'r ''Pinaceae'' ac yn perthyn yn agos iawn i'r [[pinwydd]]. Mynyddoedd Himalaia oedd eu tiriogaeth frodorol ac ardal Môr y Canoldir a gallant dyfu ar uchder o 1,500–3200 metr o lefel y môr. Tarddiad y gair yw'r Roeg: kedros. ==Disgrifiad== Gall coed cedrwydd dyfu i uchder o 30–40 metr a cheir arogl sbeis ar y pren. Yn aml, mae'r canghennau'n llydan a'r rhisgl wedi cracio. Mae'r dail ar ffurf nodwyddau 6–60&nbsp;mm o ran hyd. Mae eu hadau o fewn [[côn]]au sydd ('moch coed' fel y'u gelwir yng ngogledd Cymru), a rhwng 6–12&nbsp;cm o ran hyd a 3–8&nbsp;cm o led. ==Meddygaeth amgen== Defnyddir rhannau o'r gedrwydden yn gymorth i leddfu [[symptom]]au [[annwyd]], [[dolur gwddw]] a [[plorod|phlorod]]. ==Symbol genedlaethol== [[Delwedd:Lebanese Football Association (LFA) logo.svg.png|300px|de|Cedrwydden Libanus yw symbol [[tîm pêl-droed cenedlaethol Libanus|tîm pêl-droed y wlad]]]] Y gedrwydden yw symbol genedlaethol [[Libanus]] gan i'r wlad fod yn enwog ers canrifoedd am ei thyfu. Dyma hefyd yw llysenw'r [[tîm pêl-droed cenedlaethol Libanus]]. ==Mathau eraill== * Cedrwydden Ariannaidd (Saesneg: Mount Atlas neu Silvery Cedar) * Cedrwydden Goch (Saesneg: Western red cedar) * Cedrwydden Wen (Saesneg: white cedar) * Cedrwydden Libanus (Saesneg: cedar of Lebanon) * Cedrwydden Ffug (Saesneg: bastard cedar) [[Categori:Coed]] [[Categori:Llysiau rhinweddol]] mj3ruj0kcdgywzox84vgwto5wf4wy0v Cenhedlaeth y Bitniciaid 0 63814 15668734 15221951 2026-10-21T14:04:57Z Welbru 69440 15668734 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= yn_cynnwys}} Defnyddir y term '''Cenhedlaeth Bitniciaid''' (Saesneg: ''Beat Generation'') i ddisgrifio grŵp o [[ysgrifennwr|ysgrifenwyr]] [[Unol Daleithiau|Americanaidd]] (o dan arweiniad [[Allen Ginsberg]] a [[Jack Kerouac]]). Daethant i'r amlwg yn ystod y [[1950au]] a mynegai eu gwaith deimlad eu bod wedi'u hynysu o'r gymdeithas dosbarth canol.<ref>Fargis, Paul (1998). The New York Public Library Desk Reference - 3rd Edition. Macmillan General Reference. td. 262. ISBN 0-02-862169-7</ref> Weithiau, caiff y term ei ddefnyddio hefyd i ddisgrifio'r ffenomenon diwylliannol yr ysgrifenasant amdano neu a'u hysbrydolant. (Yn ddiweddarach, cawsant eu galw'n "beatniks" hefyd.) Mae'r elfennau canolog i ddiwylliant "Bitnic" yn cynnwys gwrthod gwerthoedd Americanaidd traddodiadol, arbrofi gyda [[cyffur|chyffuriau]] a mathau gwahanol o [[rhywioldeb|rywioldeb]], yn ogystal â diddordeb mewn ysbrydolrwydd gwledydd [[Asia]]. Prif weithiau llenyddol y Genhedlaeth Bitniciaid oedd ''[[Howl]]'' (1956) gan Allen Ginsberg, ''[[Naked Lunch]]'' (1959) gan [[William S. Burroughs]] ac ''[[On the Road]]'' (1957) gan Jack Kerouac. Daethpwyd ag achosion llys yn erbyn "Howl" a "Naked Lunch" am eu bod yn cael eu hystyried yn anweddus ond yn ei dro, arweiniodd hyn at ryddfrydu'r hyn a allai gael ei argraffu yn yr Unol Daleithiau. Trawsnewidiodd "On the Road" ffrind Kerouac, Neal Cassady i fod yn arwr diwylliannol i'r ieuanc. Datblygodd aelodau Cenhedlaeth y Bitniciaid enw i'w hunain fel hedonyddion bohemaidd newydd, a ddathlai anghydffurfiaeth a chreadigrwydd byrbwyll. Cyfarfu llenorion gwreiddiol "Cenhedlaeth y Bitniciaid" yn [[Dinas Efrog Newydd|Ninas Efrog newydd]]. Yn ddiweddarach, cyfarfu'r prif gymeriadau (ac eithrio Burroughs) yn [[San Francisco]] yng nghanol y [[1950au]]. Daethant yn gyfeillion â chymeriadau a oedd yn gysylltiedig ag [[Adfywiad San Francisco]]. Yn ystod y [[1960au]], gweddnewidiwyd y diwylliant bitnicaidd a oedd yn ehangu'n gyflym: symudodd y Genhedlaeth Bitnicaidd o'r neilltu a chymrodd Gwrth-ddiwylliant y Chwechdegau ei le, a newidiodd terminoleg y cyhoedd o "bitnic" i "hipi". == Ysgrifenwyr == Yn aml, defnyddiai'r wasg y term "bitnic" pan yn cyfeirio at grŵp bychan o ysgrifenwyr, ffrindiau Ginsberg, Kerouac, Burroughs ac weithiau Corso. Byddai diffiniad ychydig yn ehangach yn cynnwys beirdd tebyg eraill o [[Dinas Efrog Newydd|Efrog Newydd]], ond dal yn ystyried Adfywiad San Francisco a [[beirdd y Mynyddoedd Duon]] fel mudiadau ar wahân. Yn ei ddiffiniad mwyaf eang, byddai'r categori "Bitnic" yn cynnwys yr is-grŵpiau hyn i gyd, a nifer o ysgrifenwyr eraill a ddaeth i amlygrwydd ar ddiwedd y [[1950au]] a dechrau'r [[1960au]], a oedd yn rhannu'r un weledigaeth o ran themâu, syniadau, a nodau (ymrwymiad i fyw i'r funud, cyfansoddiad agored, agweddau gwrthrychol ac ati); er efallai mai prin oedd eu cysylltiad cymdeithasol â'r prif grŵp, ac y byddai nifer ohonynt yn gwadu eu bod yn rhan o "Genhedlaeth y Bitniciaid" o gwbl. Prif gymeriadau ac ysgrifenwyr cynharaf y Bitniciaid oedd Jack Kerouac, William S. Burroughs, Allen Ginsberg, [[Neal Cassady]], [[Gregory Corso]], [[Herbert Huncke]], [[Peter Orlovsky]], a [[John Clellon Holmes]]. Roedd rhai o Fitniciaid craidd San Francisco yn gysylltiedig ag Adfywiad San Francisco, pobl fel [[Gary Snyder]], [[Philip Whalen]], [[Lew Welch]], [[Lawrence Ferlinghetti]], [[Harold Norse]], [[Kirby Doyle]], a [[Michael McClure]]. Roedd y beirdd a oedd yn gysylltiedig â [[Coleg y Mynydd Du|Choleg y Mynydd Du]] yn gysylltiedig â Chenhedlaeth y Bitniciaid hefyd, megis [[Robert Creeley]], [[Denise Levertov]], [[Robert Duncan]] (er fod Duncan yn un o feirniaid cynharaf o'r label "Cenhedlaeth y Bitniciaid"). Yn ogystal â hyn, roedd beirdd o'r "New York School" fel [[Frank O'Hara]], [[Kenneth Koch]]; beirdd [[swrealaeth|swreal]] fel [[Philip Lamantia]] a [[Ted Joans]]; a beirdd y cyfeirir atynt weithiau fel "ail don" Cenhedlaeth y Bitniciaid, megis LeRoi Jones/Amiri Baraka, Diane DiPrima ac Anne Waldman. Ymysg y bobl eraill a gysylltir â'r Bitniciaid, mae [[Bob Kaufman]], [[Tuli Kupferberg]], [[Ed Sanders]], [[Hubert Selby]], Jr., [[John Wieners]], [[Jack Micheline]], [[A. D. Winans]], [[Ray Bremser]] a [[Bonnie Bremser]]/Brenda Frazer, [[Ed Dorn]], [[Jack Spicer]], [[David Meltzer]], [[Richard Brautigan]], [[Lenore Kandel]]. Roedd nifer o ysgrifenwyr benywaidd hefyd yn rhan o'r sîn, gan gynnwys [[Joanne Kyger]], [[Kaye McDonough]], [[Harriet Sohmers Zwerling]], [[Janine Pommy Vega]], [[Elise Cowen]]. Roedd rhai ysgrifenwyr ifanc yn adnabod rhai o'r ysgrifenwyr y soniwyd amdanynt uchod (fel [[Bob Dylan]], [[Ken Kesey]], [[Jim Carroll]], [[Ron Padgett]]) ac weithiau cânt eu cynnwys ar y rhestr hon. == Dolenni allanol == === Tudalennau cyffredinol am y Genhedlaeth Bitnicaidd === *[http://www.emptymirrorbooks.com/beats.html Bywgraffiadau o lenorion, artistiaid a beirdd Cenhedlaeth y Bitniciaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040207145948/http://emptymirrorbooks.com/beats.html |date=2004-02-07 }} *[http://www.kerouacalley.com/beatgeneration.html Kerouac Alley - Cyfeiriadur Cenhedlaeth y Bitniciaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415003731/http://kerouacalley.com/beatgeneration.html |date=2009-04-15 }} *[http://www.rooknet.net/beatpage/index.html Bywgraffiadau Cenhedlaeth y Bitniciaid a gwybodaeth hanesyddol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906181447/http://www.rooknet.net/beatpage/index.html |date=2008-09-06 }} *[http://ezone.org/ez/e2/articles/digaman.html How Beat Happened] gan Steve Silberman (Cenhedlaeth y Bitniciaid yn San Francisco) *[http://www.poetspath.com/exhibits/invisibleempiresofbeatitude.html Invisible Empires of Beatitude] === Tudalennau twristaidd Bitnicaidd === *[http://www.pbase.com/pzo/beat_tour Taith luniau Bitnicaidd Denver] *[http://www.vlib.us/beats/ Beats In Kansas: The Beat Generation in the Heartland] *[http://www.kansan.com/stories/2005/apr/27/features_kulture_counterculture/ O Fitnic i Anarchydd, yn y dref lle bu farw William S. Burrough]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018072030/http://www.kansan.com/stories/2005/apr/27/features_kulture_counterculture/ |date=2005-10-18 }} *[http://www.lowellcelebrateskerouac.org/ Lowell yn dathlu Kerouac!] === Ffotograffau === *[http://www.emptymirrorbooks.com/keenan/ Ffotgraffau Cenhedlaeth y Bitniciaid gan Larry Keenan] *[http://www.vlib.us/beats/beatgallery/ Ffotograffau, William Burroughs, Allen Ginsberg, Anne Waldman, Patti Smith] *[http://beatfootprints.com/Site/Columbia.html#7 Adeilad 421 W 118th Street lle trigai Joan Vollmer Adams & Edie Parker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430194432/http://beatfootprints.com/Site/Columbia.html#7 |date=2009-04-30 }} *[http://beatfootprints.com/Site/Columbia.html#9 419 W 115th Street - Adeilad arall lle trigai Joan Vollmer Adams - "The Cragsmoor".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430194432/http://beatfootprints.com/Site/Columbia.html#9 |date=2009-04-30 }} *[http://www.pbase.com/pzo/ncgravesite Ffotograffau, Bedd Neal Cassady Sr.] *[http://www.pbase.com/pzo/jacks_house Ffotograffau, Cartref olaf Jack Kerouac, St. Petersburg, FL] *[http://www.pbase.com/pzo/kerouac_gas_station_longmontco Ffotograffau o Orsaf Danwydd Kerouac Gas Station yn Longmont, CO] *[http://www.beatfootprints.com/Site/Home.html Traethawd ffotograffic o dirnodau Cenhedlaeth y Bitniciaid yn Ninas Efrog Newydd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430092019/http://beatfootprints.com/Site/Home.html |date=2009-04-30 }} == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} [[Categori:1950au yn yr Unol Daleithiau]] [[Categori:Llenyddiaeth Saesneg yr Unol Daleithiau]] [[Categori:Llenyddiaeth yr Unol Daleithiau yn yr 20fed ganrif]] bczjd8xrksyowv3otrxs77sxo8hm6s5 Gorsaf Bŵer Dinorwig 0 67375 15668749 11990535 2026-10-21T14:43:54Z Craigysgafn 40536 15668749 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen lle | ynganiad = {{wikidata|property|P443}} | gwlad = {{banergwlad|Cymru}} }} System storio a generadu [[egni hydro|egni dŵr]] yw '''Gorsaf Bŵer Dinorwig''', a leolir ger [[Llanberis]], [[Gwynedd]]. Mae’r gwaith yn gallu darparu pŵer uchaf o 1,728- megawatt (2,317,000&nbsp;hp), gyda chynhwysedd storfa o tua 9.1 GWh (33 TJ) <ref>{{cite web|url=http://www.electricmountain.co.uk/Gorsaf-B-er-Dinorwig|title=Ffeithiau a Ffigurau am Ddinorwig|website=www.electricmountain.co.uk|date=16 Rhagfyr 2020|access-date=2020-12-16|archive-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027115018/http://www.electricmountain.co.uk/Gorsaf-B-er-Dinorwig|url-status=dead}}</ref>. Mae'r orsaf ei hun oddi tan hen [[chwarel Dinorwig]], ar lethrau [[Elidir Fawr]]. Un o'r gorsafoedd mwyaf o'i fath yn y byd ydy Dinorwig, gydag un o'r amseroedd ymateb cyflymaf hefyd.<ref>{{eicon en}}{{cite AV media|url=http://www.youtube.com/watch?v=6Jx_bJgIFhI|time=2:57|title =Britain's largest battery is actually a lake|access-date=16 Rhagfyr 2020}}</ref>. == Hanes a Phwrpas yr Orsaf == Adeiladwyd y rhaglen ar adeg pan oedd cynhyrchu trydan yn [[Lloegr]] a [[Cymru|Chymru]] yn gyfrifoldeb y corff llywodraethol, Y ''Central Electricity Generating Board'' (CEGB). Pwrpas y rhaglen oedd darparu storfa ynni a rheolaeth amlder ar gyfer adegau defnydd brig, gydag ymateb cyflym iawn. Lleihaodd yn arwyddocaol ymateb cyflym Dinorwig yr angen i gadw cynhwysedd wrth gefn ar eu generaduron eraill er mwyn ymdopi gyda brigau mewn galw. Pan luniwyd y prosiect, roedd y CEGB yn defnyddio hen generaduron glo a nwy, isel eu heffeithlonrwydd, er mwyn ymdopi gyda galw uchel ar y grid. Mae Dinorwig yn gallu storio ynni rhad, y mae'n ei gynhyrchu gyda'r nos, neu ar adegau eraill pan fo'r galw'n isel, ac yn generadu wedyn yn ystod adegau galw brig. Roedd cynlluniau am adeiladu cyfleuster tebyg i Ddinorwig ger Exmoor ar yr un pryd, ond ni chafodd yntau ei adeiladu.<ref>{{eicon en}}{{cite web|url=http://www.theengineer.co.uk/in-depth/the-big-story/grid-connected-energy-storage-a-new-piece-in-the-uk-energy-puzzle/1014536.article|title=Grid-connected energy storage: a new piece in the UK energy puzzle – The Engineer The Engineer|website=www.theengineer.co.uk|date=8 Tachwedd 2012|access-date=2020-12-16|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927114902/http://www.theengineer.co.uk/in-depth/the-big-story/grid-connected-energy-storage-a-new-piece-in-the-uk-energy-puzzle/1014536.article|url-status=dead}}</ref> Gyda chynnydd ynni adnewyddiadwy megis pŵer gwynt a solar, bydd yr angen am storfeydd ynni fel Dinorwig yn cynyddu hefyd, er mwyn delio â natur ysbeidiol y fynonnellau hyn. Heddiw, gweithredir Dinorwig nid dim ond i helpu ymdopi â llwythi brig, ond hefyd fel storfa bŵer wrth gefn tymor byr, yn darparu ymateb cyflym i amrywiadau yn y galw, neu golled sydyn gorsaf bŵer. Er enghraifft, ar ddiwedd rhaglen deledu genedlaethol boblogaidd, neu yn ystod egwyliau hysbyseb ar sianeli masnachol, mae miliynau o bobl yn troi tegelli trydan ymlaen ar yr un pryd, yn arwain at gynnydd yn y galw hyd at 2800 MW. Yn rhagweld yr ymchwydd hwn, troir generaduron ychwanegol ymlaen yn Ninorwig wrth i’r glodrestr ymddangos ar ddiwedd rhaglen. Fel y cyfryw, mae monitro sianneli teledu poblogaidd yn gallu bod yn erfyn pwysig i ganolfeydd rheoli’r grid.<ref>{{eicon en}}{{cite web|url=http://www.nationalgrid.com/NR/rdonlyres/1C4B1304-ED58-4631-8A84-3859FB8B4B38/17136/demand.pdf|title=National Grid leaflet: "Forecasting Demand"|access-date=3 Ionawr 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229024828/http://www.nationalgrid.com/NR/rdonlyres/1C4B1304-ED58-4631-8A84-3859FB8B4B38/17136/demand.pdf|archive-date=29 Rhagfyr 2009|url-status=dead}}</ref>. == Adeiladu'r Orsaf == Adeiladwyd y gwaith yn hen chwarel llechi Dinorwig. Er mwyn amddiffyn harddwch naturiol Eryri, mae’r orsaf bŵer wedi’i hadeiladu y tu mewn i Elidir Fawr, mewn twneli a cheudyllau. Y contract peirianwaith sifil mwyaf erioed a roddir gan Lywodraeth y DU oedd Dinorwig ar y pryd, gyda’r adeiladu yn dechrau ym 1974 ac yn para am ddeng mlynedd. Roedd y prosiect yn costio £425 miliwn, ond adenillwyd y costau hyn mewn dwy flynedd. Roedd rhaid symud 12 miliwn o dunnelli o garreg o’r tu mewn y mynydd, yn creu twneli oedd yn ddigon eang am ddwy lori i basio ochr wrth ochr<ref>{{eicon en}}[http://www.fhc.co.uk/dinorwig.htm International Power {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512031732/http://www.fhc.co.uk/dinorwig.htm |date=12 May 2016 }}</ref>, a cheudwll enfawr 51 metr o daldra, 23 metr o led a 180 metr o hyd, a elwir ''The Concert Hall'' (''Y Neuadd Gyngerdd'' yn y Gymraeg). Mae’r rhwydwaith twneli i gyd yn 16&nbsp;km o hyd. Gosodwyd ceblau dan ddaear sy'n rhedeg am chwe milltir i is-orsaf y Grid Cenedlaethol ym [[Pentir|Mhentir]], er mwyn osgoi codi peilonau yn y parc cenedlaethol. Mae dŵr gormodol yn gorlifo i Lyn Padarn, a gollir o’r system cronfa. Roedd Llyn Peris a Llyn Padarn y ddau yn gartref i’r Torgoch, pysgod anghyffredin yn Ynysoedd Prydain. Pan gafodd y rhaglen ei chomisiynu, ymgymerwyd gwaith i drosglwyddo'u heigiau i lynnoedd addas eraill. Credir bod y Torgoch ddim yn bresennol yn Llyn Peris bellach, oherwydd lefel newidiol iawn y dŵr. Cymeradwywyd yn 2013 storfa egni dŵr arall yn Nglyn Rhonwy sydd gerllaw, yn ei hen byllau llechi, am brîs disgwyledig o £120 miliwn. Erbyn 2019, mae’r prosiect wedi cyrraedd cam dylunio uwch.<ref>{{eicon en}}{{cite web |title=Project Status |url=https://www.snowdoniapumpedhydro.com/project-status |website=Snowdonia Pumped Hydro |accessdate=21 Hydref 2019 |archive-date=2021-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308152153/https://www.snowdoniapumpedhydro.com/project-status |url-status=dead }}</ref> == Gweithrediad == Mae'r dŵr yn cael ei storio yng nghronfa Marchlyn Mawr, 636 metr uwchben y môr. Pan mae angen generadu pŵer, rhyddheir dŵr i lawr pibellau a thrwy dyrbinau i Lyn Peris, cwymp o 530 metr. Mae’r dŵr yn cael ei bwmpio’n ôl i Farchlyn Mawr ar adegau allfrig. Er ei fod yn ymofyn mwy o drydan i bwmpio’r dŵr i fyny nag y generadir wrth iddo lifo i lawr, gwneir y pwmpio yn gyffredinol pan mae’r trydan yn rhatach, ac y generadu pan mae’n ddrutach. Mae chwe generadur 300 MW yn y prif geudwll. Er mwyn darparu’r ymateb cyflym sydd yn angenrheidiol, o atalfa lawn, maen nhw’n gallu cyflawni pŵer uchaf mewn 75 eiliad. Fodd bynnag, yn rhedeg ar bŵer isaf, mae’n cymryd dim ond 18 eiliad i gyflawni hyn. Mae’r orsaf yn gallu darparu pŵer am hyd at chwe awr cyn rhedeg mas o ddŵr. Mae’r orsaf yn gallu storio 9.1 GWh o ynni ar gynhwysedd llawn. Ar allbwn brig, mae dŵr yn llifo drwy’r tyrbinau ar 390,000 litr (yn fras cyfaint pwll nofio 25 metr) pob eiliad. Lluniwyd Dinorwig hefyd er mwyn cynorthwyo gyda ‘chychwyn du’- ailgychwyn y Grid Cenedlaethol tasai’r rhwydwaith i ddioddef methiant pŵer cyflawn. Hybir yr orsaf bŵer fel atyniad twristiaeth, lle mae ymwelwyr yn gallu cymryd gwibdaith bws o Fynydd Gwefru (enw y ganolfan ymwelwyr ym mhentref Llanberis) i weld y peirianwaith y tu mewn i’r mynydd. Mae’r profiad ymwelwyr ar gau ar hyn o bryd oherwydd gwaith adnewyddu. ==Dolenni allanol== * [http://www.wales-underground.org.uk/cymraeg/electric/ Mynydd Gwefru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071005044307/http://www.wales-underground.org.uk/cymraeg/electric/ |date=2007-10-05 }} [[Categori:Diwydiant Cymru]] [[Categori:Economi Gwynedd]] [[Categori:Llanberis]] [[Categori:Trydan]] pmk9fv52lj5c8b7106bkptkweajtpfo 15668750 15668749 2026-10-21T14:44:28Z Craigysgafn 40536 15668750 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen lle | ynganiad = {{wikidata|property|P443}} | gwlad = {{banergwlad|Cymru}} }} System storio a generadu [[egni hydro|egni dŵr]] yw '''Gorsaf Bŵer Dinorwig''', a leolir ger [[Llanberis]], [[Gwynedd]]. Mae’r gwaith yn gallu darparu pŵer uchaf o 1,728- megawatt (2,317,000&nbsp;hp), gyda chynhwysedd storfa o tua 9.1 GWh (33 TJ) <ref>{{cite web|url=http://www.electricmountain.co.uk/Gorsaf-B-er-Dinorwig|title=Ffeithiau a Ffigurau am Ddinorwig|website=www.electricmountain.co.uk|date=16 Rhagfyr 2020|access-date=2020-12-16|archive-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027115018/http://www.electricmountain.co.uk/Gorsaf-B-er-Dinorwig|url-status=dead}}</ref>. Mae'r orsaf ei hun oddi tan hen [[chwarel Dinorwig]], ar lethrau [[Elidir Fawr]]. Un o'r gorsafoedd mwyaf o'i fath yn y byd ydy Dinorwig, gydag un o'r amseroedd ymateb cyflymaf hefyd.<ref>{{eicon en}}{{cite AV media|url=http://www.youtube.com/watch?v=6Jx_bJgIFhI|time=2:57|title =Britain's largest battery is actually a lake|access-date=16 Rhagfyr 2020}}</ref>. == Hanes a phwrpas yr orsaf == Adeiladwyd y rhaglen ar adeg pan oedd cynhyrchu trydan yn [[Lloegr]] a [[Cymru|Chymru]] yn gyfrifoldeb y corff llywodraethol, Y ''Central Electricity Generating Board'' (CEGB). Pwrpas y rhaglen oedd darparu storfa ynni a rheolaeth amlder ar gyfer adegau defnydd brig, gydag ymateb cyflym iawn. Lleihaodd yn arwyddocaol ymateb cyflym Dinorwig yr angen i gadw cynhwysedd wrth gefn ar eu generaduron eraill er mwyn ymdopi gyda brigau mewn galw. Pan luniwyd y prosiect, roedd y CEGB yn defnyddio hen generaduron glo a nwy, isel eu heffeithlonrwydd, er mwyn ymdopi gyda galw uchel ar y grid. Mae Dinorwig yn gallu storio ynni rhad, y mae'n ei gynhyrchu gyda'r nos, neu ar adegau eraill pan fo'r galw'n isel, ac yn generadu wedyn yn ystod adegau galw brig. Roedd cynlluniau am adeiladu cyfleuster tebyg i Ddinorwig ger Exmoor ar yr un pryd, ond ni chafodd yntau ei adeiladu.<ref>{{eicon en}}{{cite web|url=http://www.theengineer.co.uk/in-depth/the-big-story/grid-connected-energy-storage-a-new-piece-in-the-uk-energy-puzzle/1014536.article|title=Grid-connected energy storage: a new piece in the UK energy puzzle – The Engineer The Engineer|website=www.theengineer.co.uk|date=8 Tachwedd 2012|access-date=2020-12-16|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927114902/http://www.theengineer.co.uk/in-depth/the-big-story/grid-connected-energy-storage-a-new-piece-in-the-uk-energy-puzzle/1014536.article|url-status=dead}}</ref> Gyda chynnydd ynni adnewyddiadwy megis pŵer gwynt a solar, bydd yr angen am storfeydd ynni fel Dinorwig yn cynyddu hefyd, er mwyn delio â natur ysbeidiol y fynonnellau hyn. Heddiw, gweithredir Dinorwig nid dim ond i helpu ymdopi â llwythi brig, ond hefyd fel storfa bŵer wrth gefn tymor byr, yn darparu ymateb cyflym i amrywiadau yn y galw, neu golled sydyn gorsaf bŵer. Er enghraifft, ar ddiwedd rhaglen deledu genedlaethol boblogaidd, neu yn ystod egwyliau hysbyseb ar sianeli masnachol, mae miliynau o bobl yn troi tegelli trydan ymlaen ar yr un pryd, yn arwain at gynnydd yn y galw hyd at 2800 MW. Yn rhagweld yr ymchwydd hwn, troir generaduron ychwanegol ymlaen yn Ninorwig wrth i’r glodrestr ymddangos ar ddiwedd rhaglen. Fel y cyfryw, mae monitro sianneli teledu poblogaidd yn gallu bod yn erfyn pwysig i ganolfeydd rheoli’r grid.<ref>{{eicon en}}{{cite web|url=http://www.nationalgrid.com/NR/rdonlyres/1C4B1304-ED58-4631-8A84-3859FB8B4B38/17136/demand.pdf|title=National Grid leaflet: "Forecasting Demand"|access-date=3 Ionawr 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229024828/http://www.nationalgrid.com/NR/rdonlyres/1C4B1304-ED58-4631-8A84-3859FB8B4B38/17136/demand.pdf|archive-date=29 Rhagfyr 2009|url-status=dead}}</ref>. == Adeiladu'r orsaf == Adeiladwyd y gwaith yn hen chwarel llechi Dinorwig. Er mwyn amddiffyn harddwch naturiol Eryri, mae’r orsaf bŵer wedi’i hadeiladu y tu mewn i Elidir Fawr, mewn twneli a cheudyllau. Y contract peirianwaith sifil mwyaf erioed a roddir gan Lywodraeth y DU oedd Dinorwig ar y pryd, gyda’r adeiladu yn dechrau ym 1974 ac yn para am ddeng mlynedd. Roedd y prosiect yn costio £425 miliwn, ond adenillwyd y costau hyn mewn dwy flynedd. Roedd rhaid symud 12 miliwn o dunnelli o garreg o’r tu mewn y mynydd, yn creu twneli oedd yn ddigon eang am ddwy lori i basio ochr wrth ochr<ref>{{eicon en}}[http://www.fhc.co.uk/dinorwig.htm International Power {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512031732/http://www.fhc.co.uk/dinorwig.htm |date=12 May 2016 }}</ref>, a cheudwll enfawr 51 metr o daldra, 23 metr o led a 180 metr o hyd, a elwir ''The Concert Hall'' (''Y Neuadd Gyngerdd'' yn y Gymraeg). Mae’r rhwydwaith twneli i gyd yn 16&nbsp;km o hyd. Gosodwyd ceblau dan ddaear sy'n rhedeg am chwe milltir i is-orsaf y Grid Cenedlaethol ym [[Pentir|Mhentir]], er mwyn osgoi codi peilonau yn y parc cenedlaethol. Mae dŵr gormodol yn gorlifo i Lyn Padarn, a gollir o’r system cronfa. Roedd Llyn Peris a Llyn Padarn y ddau yn gartref i’r Torgoch, pysgod anghyffredin yn Ynysoedd Prydain. Pan gafodd y rhaglen ei chomisiynu, ymgymerwyd gwaith i drosglwyddo'u heigiau i lynnoedd addas eraill. Credir bod y Torgoch ddim yn bresennol yn Llyn Peris bellach, oherwydd lefel newidiol iawn y dŵr. Cymeradwywyd yn 2013 storfa egni dŵr arall yn Nglyn Rhonwy sydd gerllaw, yn ei hen byllau llechi, am brîs disgwyledig o £120 miliwn. Erbyn 2019, mae’r prosiect wedi cyrraedd cam dylunio uwch.<ref>{{eicon en}}{{cite web |title=Project Status |url=https://www.snowdoniapumpedhydro.com/project-status |website=Snowdonia Pumped Hydro |accessdate=21 Hydref 2019 |archive-date=2021-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308152153/https://www.snowdoniapumpedhydro.com/project-status |url-status=dead }}</ref> == Gweithrediad == Mae'r dŵr yn cael ei storio yng nghronfa Marchlyn Mawr, 636 metr uwchben y môr. Pan mae angen generadu pŵer, rhyddheir dŵr i lawr pibellau a thrwy dyrbinau i Lyn Peris, cwymp o 530 metr. Mae’r dŵr yn cael ei bwmpio’n ôl i Farchlyn Mawr ar adegau allfrig. Er ei fod yn ymofyn mwy o drydan i bwmpio’r dŵr i fyny nag y generadir wrth iddo lifo i lawr, gwneir y pwmpio yn gyffredinol pan mae’r trydan yn rhatach, ac y generadu pan mae’n ddrutach. Mae chwe generadur 300 MW yn y prif geudwll. Er mwyn darparu’r ymateb cyflym sydd yn angenrheidiol, o atalfa lawn, maen nhw’n gallu cyflawni pŵer uchaf mewn 75 eiliad. Fodd bynnag, yn rhedeg ar bŵer isaf, mae’n cymryd dim ond 18 eiliad i gyflawni hyn. Mae’r orsaf yn gallu darparu pŵer am hyd at chwe awr cyn rhedeg mas o ddŵr. Mae’r orsaf yn gallu storio 9.1 GWh o ynni ar gynhwysedd llawn. Ar allbwn brig, mae dŵr yn llifo drwy’r tyrbinau ar 390,000 litr (yn fras cyfaint pwll nofio 25 metr) pob eiliad. Lluniwyd Dinorwig hefyd er mwyn cynorthwyo gyda ‘chychwyn du’- ailgychwyn y Grid Cenedlaethol tasai’r rhwydwaith i ddioddef methiant pŵer cyflawn. Hybir yr orsaf bŵer fel atyniad twristiaeth, lle mae ymwelwyr yn gallu cymryd gwibdaith bws o Fynydd Gwefru (enw y ganolfan ymwelwyr ym mhentref Llanberis) i weld y peirianwaith y tu mewn i’r mynydd. Mae’r profiad ymwelwyr ar gau ar hyn o bryd oherwydd gwaith adnewyddu. ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [http://www.wales-underground.org.uk/cymraeg/electric/ Mynydd Gwefru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071005044307/http://www.wales-underground.org.uk/cymraeg/electric/ |date=2007-10-05 }} [[Categori:Diwydiant Cymru]] [[Categori:Economi Gwynedd]] [[Categori:Llanberis]] [[Categori:Trydan]] 4qxtgzejl6c2m3kd7amilzomgntble5 Richard Harrington 0 77037 15668800 15460311 2026-10-21T18:12:30Z Paulpesda 728 /* Ffilmyddiaeth */ 15668800 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen person/Wicidata | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy}} Actor o Gymro yw '''Richard Harrington''' (ganed [[12 Mawrth]] [[1975]]). Mae'n adnabyddus am chwarae prif rannau yn ''[[Pen Talar]]'', ''[[Y Gwyll]]'', ''Bleak House'' a ''Poldark''. == Bywgraffiad == Ganwyd Harrington yn [[Gurnos]] a magwyd yn [[Dowlais]], [[Merthyr Tudful]].<ref>[http://www.walesonline.co.uk/news/local-news/gurnos-born-actor-harrington-nominated-s4c-1840874 Gurnos-born actor Harrington nominated for S4C drama role ]</ref> Derbyniodd ei addysg yn [[Ysgol Garth Olwg|Ysgol Rhydfelen]], a bu'n rhan o'r cwmni a lwyfannodd y sioe gerdd ''[[Kitch]]''. Cafodd Harrington rannau blaenllaw yn y cyfresi teledu ''[[Bleak House (cyfres deledu 2005)|Bleak House]]'', ''[[Gunpowder, Treason & Plot]]'' gan [[Jimmy McGovern]] a ffilm gomedi ''[[The All Together]]'' gan [[Gavin Claxton]]. Mae e hefyd wedi cael rhannau ar [[Coronation Street]], ''[[Spooks]]'', ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'', ''[[Holby City]]'', ''[[Hustle (cyfres deledu)|Hustle]]'', ''[[Dalziel and Pascoe (cyfres deledu'r BBC)|Daziel and Pascoe]]'', ''[[Silent Witness]]'' a ''[[Lark Rise to Candleford (cyfres deledu)|Lark Rise to Candleford]]''. Enillodd Wobr BAFTA Cymru am ei bortread o [[putain|butain]] [[hoyw]] ifanc yn y ffilm ''[[Dafydd (ffilm)|Dafydd]]''. O ran ei berfformiadau llwyfan, teithiodd ledled y wlad gyda chynhyrchiad Fiction Factory/ Y Cwmni o ddramâu Ed Thomas ''[[House of America]]'', ''[[Gas Station Angel]]'' a ''[[Stone City Blue]]''. Mae Harrington yn siarad [[Cymraeg]] fel ail iaith. Fe siaradodd Gymraeg drwy gydol ffilmio y gyfres ddrama dditectif a ''[[Y Gwyll]]'', lle roedd yn chwarae'r prif ran fel ditectif. Fe ddywedodd fod y saith mis yn ffilmio ''Y Gwyll'' wedi ei wneud yn fwy rhugl o lawer.<ref>{{cite news |last= |first= |title=Scandi-style crime thriller showcases the land of my fathers, says Richard Harrington |work=[[Wales Online]] |date=4 January 2014 |url=http://www.walesonline.co.uk/whats-on/whats-on-news/actor-richard-harrington-talks-nordic-6464483 |accessdate=2014-01-20}}</ref> Fe gymerodd rhan yn [[Marathon Eryri]] 2012 a 2013 gyda'i ffrind a chyd-actor [[Mark Lewis Jones]].<ref>{{cite web |title=31st Snowdonia Marathon Eryri 2013 |publisher=Welsh Athletics |date= |url=http://www.welshathletics.org/news--media/news/road-running/2013/10-october/31st-snowdonia-marathon-eryri-2013-.aspx |accessdate=2014-01-20}}</ref> ==Bywyd personol== Mae gan Harrington ddau fab gyda'i bartner [[Hannah Daniel]]<ref>{{cite web |title=Hannah Daniel: Gwaith, gyrfa a bod yn fam |url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51265430 |accessdate=19 February 2021 |website=BBC Cymru Fyw (in Welsh)}}</ref> a dau fab gyda'i gyn-bartner Nerys Phillips<ref>{{Cite web|title=Richard Harrington on Hinterland: 'We were making something really European, not British'|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/tv/richard-harrington-on-hinterland-series-3-poldark-lark-rise-to-candleford-a7664551.html|website=The Independent|date=2017-04-05|access-date=2025-06-02|language=en}}</ref>. == Gwaith ddethol == === '''Theatr''' === * ''[[House of America (drama)|House of America]]'' (1988) * ''[[Gas Station Angel]]'' - Royal Court * ''[[Stone City Blue]]'' Theatr Clwyd * ''[[Art and Guff]]'' Soho Theatre * ''[[Other Hands]]'' Soho Theatre * ''[[Look Back in Anger]]'' - Theatre Royal, Bath * ''[[Home, I'm Darling]]'' (2018) [[Theatr Clwyd]] === Ffilm a Theledu === {| class="wikitable" |- ! Blwyddyn ! Teitl ! Rhan ! Nodiadau |- | rowspan="1" | 1987 | ''[[The District Nurse]]'' | Donald Turner | Cyfres deledu (1 pennod: "A Blind Edge") |- | rowspan="1" | 1989 | ''Screen One'' | | Cyfres deledu (1 pennod: "Nineteen 96") |- | rowspan="1" | 1993 | Wales Playhouse - ''[[Dafydd (ffilm)|Dafydd]]'' | Dafydd/Sion | Drama deledu (2 bennod: 1993-1995) <br> Gwobr BAFTA Cymru - Yr Actor Gorau |- | rowspan="1" | 1994 | ''[[Gadael Lenin]]'' | Charlie | |- | rowspan="2" | 1995 | ''Oliver's Travels'' | Myfyriwr | Cyfres deledu fer |- | ''[[Heliwr (cyfres deledu)|Heliwr]]'' | Paul Tam | Cyfres deledu (3 pennod: 1995-1997) |- | rowspan="4" | 1997 | ''[[Y Fargen (ffilm)|Y Fargen]]'' | Evan | |- | ''[[House of America (ffilm)|House of America]]'' | Cat | |- | ''Tiger Bay'' | Warwick | Cyfres deledu (3 pennod) |- | ''Breeders'' | Jack | |- | rowspan="2" | 1999 | ''Oh Little Town of Bethlehem'' | Martin | Short |- | ''[[Coronation Street]]'' | Owen Williams | Cyfres deledu (2 bennod) |- | rowspan="1" | 2000 | ''Care'' | Tony Collins | Ffilm deledu |- | rowspan="2" | 2001 | ''Score'' | Neil | Ffilm deledu |- | ''A Day Out'' | Girl's Father | Ffilm fer |- | rowspan="4" | 2002 | ''High Speed'' | Spike | |- | ''The Ride'' | Spike | |- | ''The Hidden City'' | Barney | Cyfres deledu |- | ''Mule'' | Ray | Ffilm fer |- | rowspan="2" | 2003 | ''Rehab'' | Powell | Ffilm deledu |- | ''Holby City'' | Lee Walmsley | Cyfres deledu (1 pennod: "By Any Other Name") |- | rowspan="6" | 2004 | ''Secret Passage'' | Joseph | |- | ''Mathilde'' | Babyface | |- | ''Gunpowder, Treason & Plot'' | Thomas Percy | Ffilm deledu |- | ''Hustle'' | Sam Richards | Cyfres deledu (1 pennod: "Cops and Robbers") |- | ''Silent Witness'' | Stephen Barnes | Cyfres deledu (2 bennod) |- | ''[[Spooks]]'' | Will North | Cyfres deledu (6 pennod) |- | rowspan="2" | 2005 | ''Dalziel and Pascoe'' | Gary Mileham | Cyfres deledu (2 bennod) |- | ''Bleak House'' | Allan Woodcourt | Cyfres deledu fer (7 pennod) |- | rowspan="3" | 2006 | ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'' | Jerry Goater | Cyfres deledu (1 pennod: "Last Orders") |- | ''Ancient Rome: The Rise and Fall of an Empire'' | Yohanon | Cyfres deledu (1 pennod: "Rebellion") |- | ''Daddy's Girl'' | Stephen | |- | rowspan="7" | 2007 | ''M.I. High'' | Tommy Blumenheck | Cyfres deledu (1 pennod: "Don't Cook Now") |- | ''Five Days'' | Daf Parry | Cyfres deledu (2 bennod) |- | ''The All Together'' | Jerry Davies | |- | "The Contractor" | Terry Mitchell | Fideo |- | ''[[Y Pris]]'' | Stuart | Cyfres deledu (1 pennod: "Parch (Respect)") |- | ''Sold'' | Paul Bamforth | Cyfres deledu(1 pennod: "Episode No. 1.3") |- | ''[[HolbyBlue|Holby Blue]]'' | [[Luke French (Holby Blue)|DS Luke French]] | Cyfres deledu (20 pennod: 2007-2008) |- | rowspan="3" | 2008 | ''Strap-on Owl Beak'' | Actor | Ffilm fer |- | ''Hope Eternal'' | Evan | |- | ''New Tricks'' | Ash | Cyfres deledu (1 pennod: "Communal Living") |- | rowspan="3" | 2009 | ''Missing'' | Ryan Long | Cyfres deledu (1 pennod: "Episode No. 1.5") |- | ''Land Girls'' | Adam Blackfield | Cyfres deledu (2 bennod) |- | ''Collision'' | James Taylor/Ben Hickman | Cyfres deledu (3 pennod) |- | rowspan="2" | 2010 | ''Midsomer Murders'' | Leo Fincher | Cyfres deledu (1 pennod: "Blood on the Saddle") |- | ''[[Pen Talar]]'' | Defi Lewis | Cyfres deledu |- | rowspan="1" | 2011 | ''Lark Rise to Candleford'' | Gabriel Cochrane | Cyfres deledu |- | rowspan="1" | 2013 | ''[[Y Gwyll]]'' | DCI Tom Mathias | Cyfres deledu |- | rowspan="1" | 2015 | ''Poldark'' | Captain Andrew Blamey | Cyfres deledu |- | rowspan="1" | 2016 | ''[[Stella (cyfres deledu)|Stella]]'' | Ian Meyer | Cyfres deledu |- | rowspan="1" | 2016 | ''My Grandfather's War'' | | Rhaglen ddogfen gan y BBC am y dynion aeth i ymladd yn erbyn ffasgiaeth yn ystod [[Rhyfel Cartref Sbaen]]<ref>{{cite news|title=The men who left the Valleys to fight fascism in Spain|date=15 Ebrill 2017|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-39579090|publisher=''BBC News''|accessdate=16 Ebrill 2017}}</ref> |- | rowspan="1" | 2017 | ''Requiem'' | Aron | Cyfres deledu |- | rowspan="1" | 2017 | ''Inspector George Gently'' | Michael Clements | Cyfres deledu |} * == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [http://www.imdb.com/name/nm0364348/ Gwefan IMDb] * [http://www.bbc.co.uk/drama/bleakhouse/richard_harrington.shtml BBC Bleak House profile] * [http://www.s4c.co.uk/pentalar/e_index.shtml Gwefan Pen Talar - S4C] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Harrington, Richard}} [[Categori:Actorion o Gymru]] [[Categori:Actorion teledu o Gymru]] [[Categori:Genedigaethau 1975]] [[Categori:Pobl o Ferthyr Tudful]] [[Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Garth Olwg]] [[Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru]] o5eprvuaysuibwcvpk8k1tyli78zoxf Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol 0 79304 15669019 11960171 2026-10-22T09:56:27Z Geemjay 114871 15669019 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= }} Datganiad a fabwysiadwyd gan [[Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig|Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig]] ar 10 Rhagfyr 1948 yn y [[Trocadéro|Palais de Chaillot]] ym [[Paris|Mharis]] yw'r '''Datganiad Cyffredinol am Hawliau Dynol'''. Mae'r Datganiad wedi ei chyfieithu i 375 o ieithoedd a thafodieithoedd o leiaf.<ref>{{dyf gwe|url=http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Introduction.aspx|teitl=Universal Declaration of Human Rights|cyhoeddwr=ohchr.org |dyddiad= |adalwyd ar=18 Rhagfyr 2009}}</ref> Crëwyd y Datganiad fel canlyniad uniongyrchol i brofiadau'r [[Ail Ryfel Byd]] a chynrychiola am y tro cyntaf yr [[Hawliau dynol|hawliau sy'n ddyledus i bob bod dynol]]. Mae'n cynnwys 30 erthygl sydd wedi cael eu ehangu ymhellach ers hynny mewn cytundebau rhyngwladol a deddfwriaeth hawliau dynol cenedlaethol a lleol. ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Gweler hefyd== [[s:Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol|Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol ar Wicidestun]] {{Wicidestun}} *[[Hawliau dynol]] *[[Hawliau menywod]] *[[Hawliau sifil]] *[[Rhyddid y wasg]] *[[Swyddfa Uchel Gomisiynydd y Cenhedloedd Unedig dros Hawliau Dynol]] {{eginyn cyfraith}} [[Categori:1948]] [[Categori:Hawliau dynol]] [[Categori:Y Cenhedloedd Unedig]] a1f8ip36jtp43a5wyyuqedpjc5nk3x6 Fala' Surion 0 95333 15668726 14196722 2026-10-21T12:45:32Z Paulpesda 728 15668726 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= gwladwriaeth}} [[Drama]] [[Cymraeg|Gymraeg]] gan [[Catrin Dafydd (llenores)|Catrin Dafydd]] a [[Manon Eames]] ac a berfformiwyd yn wreiddiol gan gwmni theatr Cwmni'r [[Frân Wen|Fran Wen]] ydy '''''Fala' Surion'''''. Mae'n addasiad o'r nofel ''Fresh Apples'' gan [[Rachel Trezise]].<ref>{{Dyf cylch |olaf=Nefydd |cyntaf=Elen Mai |blwyddyn=Ebrill 2012 |teitl=Blas mwy ar y 'fala |cyhoeddwr=Barn |cyfrol= |rhifyn=591 |url= |doi= }}</ref> ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Eginyn theatr Cymru}} [[Categori:Dramâu 2012]] [[Categori:Dramâu Cymraeg]] [[Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru]] tv7ybjfcefeeuidfxq45je7whp8rmdz Sgwrs Defnyddiwr:Rhyswynne 3 105240 15669035 14855361 2026-10-22T10:35:26Z Jason.nlw 31223 15669035 wikitext text/x-wiki {{Croeso}}[[Defnyddiwr:Deb|Deb]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Deb|sgwrs]]) 20:00, 21 Mawrth 2013 (UTC) == Isaac Roberts == Helo, Rhyswynne. Mae neges newydd gynnych yma: [[:commons:User talk:Rept0n1x]]. == Cwestiwn i weinyddwr == {{Atsylwgweinyddwr}} [Helo gydweinyddwyr a sori eich tarfu. Mond cesio profi os oedd y nodyn {{Atsylwgweinyddwr}} sydd ar y nodyn {{croeso}} yn gweithio ydw i.] --[[Defnyddiwr:Rhyswynne|Rhyswynne]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Rhyswynne|sgwrs]]) 15:55, 3 Mehefin 2013 (UTC) == Cwestiwn i weinyddwr (ailgynnig!)== {{Atsylwgweinyddwr}} Wps, roedd hynna'n fler. Dylai fod wedi edrych fel hyn: Helo gydweinyddwyr a sori eich tarfu. Mond cesio profi os oedd y nodyn <nowiki>{{Atsylwgweinyddwr}}</nowiki> sydd ar y nodyn <nowiki>{{croeso}}</nowiki> yn gweithio ydw i. Yn amlwg mae o! --[[Defnyddiwr:Rhyswynne|Rhyswynne]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Rhyswynne|sgwrs]]) 15:55, 3 Mehefin 2013 (UTC) == Y fandal unoliaethol == S'mae, Rhys? Dwi wedi rhoi bloc am 3 mis i'r [[Sgwrs Defnyddiwr:92.6.170.176|fandal gyda agenda wleidyddol]] ar ôl iddo wrthdroi dy olygiad eto heno. Wedi diogelu [[Cymru]] am bythefnos hefyd (h.y. y dudalen 'Cymru' - yn anffodus dydy sysop Wici ddim yn medru diogelu'r wlad ei hun eto, gwaetha'r modd!). [[Defnyddiwr:Anatiomaros|Anatiomaros]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Anatiomaros|sgwrs]]) 23:58, 23 Mehefin 2013 (UTC) :Mae pob golygiad Sysop a golygyddion call, waeth pa mor fychan, yn cyfrannu tuag at y broses o ddiogelu'r Gymraeg, ac yn sgil hynny, Cymru ei hun! 'Rhoi yn ôl i'r hen iaith: ei thwf, ei nerth, ei hafiaith!'[[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 05:13, 24 Mehefin 2013 (UTC) == LLenwi'r bylchau == Wedi'r holl waith ar y Cymunedau, dw i am fynd gam ymhellach a llenwi'r bylchau efo gweddill y pentrefi sydd eu hangen. Cymer olwg ar [[Defnyddiwr:Llywelyn2000/Rhestr trefi a phentrefi yng Nghymru]]; Os wyt yn dymuno mi wna i ddanfon dolen i Gwgl doc, neu'n well byth at y feil Excel (er mwyn cadw'r acen grom). Wyt ti gem? [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 11:53, 31 Gorffennaf 2013 (UTC) == Pel-droed == Haia Rhys. Parthed dy '''[[Sgwrs_Defnyddiwr:Llywelyn2000#Newid_enw_safleodd_chwaraewyr_ar_Nodyn:Nat_fs_player|gais]]''' Dw i wedi newid y termau; wnei di wiro eu bon nhw'n gywir os g yn dda? Diolch. [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 09:21, 18 Medi 2013 (UTC) == Gwerthfawrogiad == {| style="border: 3px solid #ff0000; padding: .25em; background-color: #fdffe7; color:#800020" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Copyeditor Barnstar Hires.png|75px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color:#00c000" | '''Gwerthfawrogiad o'th waith yn canfod gwallau''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Carwn gyflwyno'r seren hon i ti, Rhys, fel gwerthfawrogiad o'th waith arbennig yn canfod gwallau yn y Wici: yn ieithyddol neu'n dechnegol. Cyflwyniad personnol ydyw, ond gwn hefyd fod dy waith yn cael ei werthfawrogi gan y gymuned ehangach. Diolch. [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 12:20, 6 Hydref 2013 (UTC) |} == Eilir Jones == Diolch am gywiro'r wybodlen! Roeddwn i wedi gwneud hynny oriau man y bore - ac mae'r teb yn dal ar agor heb ei gadw! Hehe. [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 18:56, 8 Hydref 2013 (UTC) == Llyfrau Saesneg o Gymru 1996-2013 == Dw i wedi trio ateb dy gwestiwn yn fama: [[Sgwrs Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales]]. - [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 06:14, 29 Hydref 2013 (UTC) ==Golygathon yng Nghaerefrog== Dw i newydd weld dy nodyn ar fy nhudalen i. Dw i wedi bod yn weddol brysur yn ddiweddar. Fel mae'n digwydd, es i i'r amgueddfa reilffordd ym mis Gorffennaf (roeddwn yn gweithio yn yr ardal) ac wedi tynnu lluniau yna.[[Defnyddiwr:Lesbardd|Lesbardd]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Lesbardd|sgwrs]]) 13:04, 4 Tachwedd 2013 (UTC) == [[Eugenio Montale]] == Thank you very much for your help in this page. Happy week end. [[Defnyddiwr:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Rei Momo|sgwrs]]) 15:23, 25 Ionawr 2014 (UTC) == Cyfrifiad 2011 == Haia a diolch am dy sylwadau ar dudalen [[Sgwrs:Ciliau Aeron]]. Dw wedi ceisio eu hateb. [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 16:04, 19 Chwefror 2014 (UTC) == Wikimeet Caerdydd? == Dim problem. 24 Mai oedd gen i mewn golwg yn wreiddiol ond efallai bod [http://www.ercrugby.com/finals/index.php tipyn o broblem] fynna. Mae 31 Mai yn rhoi mis o hysbysiad i bawb, ond yr unig ddyddiau yn y mis sydd dim yn gyfleus i fi yw'r 15fed–19eg ac efallai'r 28ain. [[Defnyddiwr:Ham|Ham]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Ham|sgwrs]]) 15:48, 30 Ebrill 2014 (UTC) : [https://meta.wikimedia.org/wiki/Meetup/Cardiff/3/cy Mae'r dudalen wedi'i chreu!] [[Defnyddiwr:Ham|Ham]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Ham|sgwrs]]) 15:58, 5 Mai 2014 (UTC) == Ashley Williams == Dwi wedi creu tudalen [[Ashley Williams (footballer)]] trwy ddilyn y linc oedd yn wag o dudalen [[Tîm Pêl-droed Cenedlaethol Cymru]] ... ond nes i ddim sylwi bod o'n dweud (footballer) yn hytrach na (pêl-droediwr) !! Oes modd ei newid plis? [[Defnyddiwr:Blogdroed|Blogdroed]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Blogdroed|sgwrs]]) 14:42, 20 Mai 2014 (UTC) == {{int:right-upload}}, [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Upload Wizard|{{int:uploadwizard}}]]? == [[Image:Commons-logo.svg|right|100px|alt=Wikimedia Commons logo]] Hello! Sorry for writing in English. As you're an administrator here, please check the message I left on [[MediaWiki talk:Licenses]] and the village pump. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 19:22, 18 Medi 2014 (UTC) <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis/Unused_local_uploads&oldid=9923284 --> == Wicigyfarfod yng Nghaerdydd == Dio'm yn ymddangos dy fod wedi gweld [https://meta.wikimedia.org/wiki/Meetup/Cardiff/4/cy yr hybys yma], Rhys: Wicigyfarfod ar dy stepan drws, yng Nghaerdydd. Fedri di ei drydaru os g yn dda? [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 22:13, 16 Chwefror 2015 (UTC) == Golygathon Rygbi == Helo! Er gwybodaeth, mis Medi yma bydd Golygathon yn cael i gynnal yn stadiwm y mileniwm i ddathlu Rygbi yn Gymru a Chwpan Rygbi'r Byd. Os hoffwch chi wybod mwy rhowch wybod. Diolch.Jason.nlw (sgwrs) 09:46, 2 Mawrth 2015 (UTC) :Swnio'n ddiddorol reit at fy stepen drws, felly dim esgus i mi beidio dod (er mai pel-droed yw fy gem i!). Diolch am y rhybudd.--[[Defnyddiwr:Rhyswynne|Rhyswynne]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Rhyswynne|sgwrs]]) 22:19, 4 Mawrth 2015 (UTC) ==Pêl-droed== Er gwybodaeth - a rhag ei fod o ddiddordeb - dwi wedi sefydlu [[Wicipedia:WiciBrosiect_Pêl-droed|WiciBrosiect Pêl-droed]] er mwyn ceisio poblogi cy.wiki gydag erthyglau safonol am y gêm brydferth! Mae croeso i unrhyw un ymuno ac ychwanegu at y rhestr o erthyglau o dan sylw! Hwyl! [[Defnyddiwr:Blogdroed|Blogdroed]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Blogdroed|sgwrs]]) 19:36, 21 Mehefin 2015 (UTC) == Many thanks from a very happy Galician! == {| style="border: 5px solid #584010; padding: .25em; background-color: #e0e0a0; color:#800020" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Wikiproject Galicia-Gales2 Barnstar.png|75px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The 1-9 Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | '''The 1-9 Bronze Barnstar. Galicia 20 - 20 Challenge''' For your fantastic contributions to the [[:w:en:Wikipedia:Galicia 20 - 20 Challenge|Galicia 20 - 20 Challenge]]. This is well deserved. --[[Defnyddiwr:Breogan2008|Breogan2008]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Breogan2008|sgwrs]]) 00:44, 11 Gorffennaf 2015 (UTC) |} == Y Drafod == Thank you very much!!! Diolch yn fawr iawn!!! It served me much. I will read and find some interesting items and I will upload the logo of the newspaper to Commons. Thanks for [[Tir Halen]] :) I also warned people of my city who speak Welsh. They like it! Regards! --[[Defnyddiwr:Gastón Cuello|Gastón Cuello]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Gastón Cuello|sgwrs]]) 18:27, 11 Gorffennaf 2015 (UTC) == Golygathon Cwpan y Byd Rygbi == Helo Rhys. Grêt i weld eich enw ar y rhestr am y digwyddiad. Os wyt ti'n gwybod yn rhagor o pobl wici yn de Cymru cofiwch recriwto nhw am y 7fed o Medi! Diolch [[Defnyddiwr:Jason.nlw|Jason.nlw]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Jason.nlw|sgwrs]]) 11:27, 16 Gorffennaf 2015 (UTC) == Catalan Culture Challenge 2016 edition == I apologize if this message is not in your language. Please help translate it. From February 21 to March 6 we organise the 2nd edition of [[:en:Wikipedia:Catalan culture challenge|Catalan Culture Challenge]], a Wikipedia editing contest in which victory will go to those who start or improve the greatest number of articles about 11 key figures of Catalan culture. You can take part by creating or expanding articles on these people in your native language (or any other one you speak). It would be lovely to have you on board again. :-) We look forward to seeing you! [[:m:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] --[[Defnyddiwr:Kippelboy|Kippelboy]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Kippelboy|sgwrs]]) 11:18, 17 Chwefror 2016 (UTC) == Deffro'r Ddraig == Helo 'na Rhys. A hoffi di gymryd rhan yng nghystadeluaeth '''[[Wicipedia:Deffro'r Ddraig|Deffro'r Ddraig]]''', ar gyfer creu a gwella erthyglau am Gymru, ym mis Ebrill? Mae cyfle i ennill tocynnau rhodd gwerth hyd at £200 oddi wrth Amazon. Mae llwyth o erthyglau posib i'w creu o'r newydd ar y '''[[Wicipedia:Deffro'r Ddraig/Erthyglau hanfodol|rhestr o erthyglau hanfodol]]'''. Gelli di gofrestru '''[[Wicipedia:Deffro%27r_Ddraig#Cystadleuwyr_a_chyfranogwyr|fan hyn]]'''. [[Defnyddiwr:Ham II|Ham II]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Ham II|sgwrs]]) 15:49, 31 Mawrth 2016 (UTC) Hi Rhys, can I interest you in participating in [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Wales/Awaken_the_Dragon Awaken the Dragon]? See the extraordinary list at the bottom! The content produced for Wales so far has been phenomenal. But we need more contributors and publicity to make this really work and make it an even bigger success. If there's anything you can do to spread the word and bring new people in, or let institutions know etc this would be great. The more the merrier! Diolch.[[Defnyddiwr:Dr. Blofeld|Dr. Blofeld]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Dr. Blofeld|sgwrs]]) 19:45, 16 Ebrill 2016 (UTC) == Participate in the Ibero-American Culture Challenge! == Hi! [[:m:Iberocoop|Iberocoop]] has launched a translating contest to improve the content in other Wikipedia related to Ibero-American Culture. We would love to have you on board :) Please find the contest here: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Translating_Ibero_-_America/Participants_2016 Hugs!--[[Defnyddiwr:Anna Torres (WMAR)|Anna Torres (WMAR)]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Anna Torres (WMAR)|sgwrs]]) 14:20, 10 Mai 2016 (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref group=survey>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref group=survey>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=AE&Src=16AEWE Take the survey now!]'''</big> You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 21:19, 13 Ionawr 2017 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/16-AEWE&oldid=16205362 --> <references group=survey /> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == (''Sorry to write in English'') <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=AE&Src=16AEWE Take the survey now.]''' If you already took the survey - thank you! We won't bother you again. '''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]]. '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 08:07, 23 Chwefror 2017 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/16-AEWE&oldid=16205362 --> == Wicimedia Cymru == Rhag ofn na welais ti'r sgwrs - mae cais di neud i ffurfio grwp swyddogol fel y Basgiaid. Beth am ychwanegu dy sylwadau? [[Wicipedia:Y Caffi#Sefydlu Grŵp Defnyddwyr Wicimedia]] [[Defnyddiwr:John Jones|&#39;&#39;&#39;Defnyddiwr:John Jones&#39;&#39;&#39;]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:John Jones|sgwrs]]) 09:15, 12 Gorffennaf 2017 (UTC) == Gwybodlen Plaid Ifanc == Shwmae Rhys, diolch am dy help ddoe gyda'r wybodlen ar dudalen [[Plaid Ifanc]], a thrueni na fuon ni'n llwyddiannus iawn! Am nawr, rwy' wedi gallu rhoi sgerbwd o wybodlen ar y dudalen gan gopïo'r un sylfaenol sydd ar [[Esquerra Republicana de Catalunya]]. Dyw hi ddim yn dilyn templed penodol. Wna i ymchwilio yn yr wythnosau sydd i ddod! Wela i di yn y gweithdy nesaf. [[Defnyddiwr:EmGruff|EmGruff]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:EmGruff|sgwrs]]) == Wicipedia:Gweinyddwyr == Annwyl Rhyswynne, rwyf wedi nodi nad ydych wedi gwneud unrhyw gamau gweinyddol ers 2015-10-29. Gweithiwch am weithgaredd gweinyddol fel arall, eich sysop yn gywir ar gyfer [[Wicipedia:Gweinyddwyr#Diddymu statws Gweinyddwr oherwydd nad yw wedi cyfrannu am 12 mis]]. Regards, [[User:ZI Jony|<span style="color:#8B0000">'''ZI Jony'''</span>]] [[User talk:ZI Jony|<sup><span style="color:Green"><i>(Siarad)</i></span></sup>]] 12:26, 2 Rhagfyr 2018 (UTC) :Dymunwn barhau'n weinyddwr os gwelwch yn dda. Er nad wyf yn gwneud golygiadau'n rheolaidd, rwy'n cadw golwg ar y Wicipedia Cymraeg o bryd i'w gilydd. / ''Hi wish to remain as an Administrator. Although my edits are rare, I do keep an eye on the Welsh Wikipedia from time to time,'' --[[Defnyddiwr:Rhyswynne|Rhyswynne]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Rhyswynne|sgwrs]]) 22:15, 9 Rhagfyr 2018 (UTC) == Nodyn:Lle ar Crucywel == Haia Rhys! Mi welais dy sylw ar dudalen sgwrs Sian. Mae'r ysgrifen goch yn ymddangos gan fod mwy nag un delwedd ar Wicidata - un sydd i fod. Yn achlysurol caniateir dwy (ee gwryw a benyw rhywogaeth fel aderyn. Pan ga i amser mi driai newid y cod, ond mi dreuliais i deirawr rhyw flwyddyn yn ol a methu! Dydy'r un broblem ddim yn digwydd efo'r ddwy wybodlen (Wicidata) arall: Nodyn:Person, a Nodyn:Pethau! Felly yr ateb yn y tymor byr yw hyn: 1. rho glic ar y feiro las yn y wybodlen, 2. mae'r dudalen ar y pwnc yma yn agor ar Wicidata. 3. Ffeindia'r delweddau. 4. Gelli ddileu pob un ar wahan i'r gorau! Cadwa'r ddelwedd orau, a honno wneith ymddangos 5. Refresh! Adfywio'r dudalen. Cofion cynnes... [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 12:03, 14 Hydref 2021 (UTC) :Ah, ocê. Diolch am y tipǃ [[Defnyddiwr:Rhyswynne|Rhyswynne]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Rhyswynne|sgwrs]]) 13:18, 14 Hydref 2021 (UTC) ::{{Ping|Llywelyn2000}} Ydy, mae hyn yn dipyn o broblem. Ga i ychwanegu un awgrym arall? Weithiau bydd rhyw ddefnyddiwr brwd ar Wici arall yn mynd i Wicidata ac yn ychwanegu pob math o ddelweddau. Yna cewch y cysylltiadau coch hyn. Weithiau mae'n hawdd gweld bod rhai yn amherthnasol, a gallwch eu dileu, fel y dywed Llywelyn2000. Ond ateb arall yw mynd ar dudalen Wicidata, dewis y llun gorau, pwyso "Golygu", yna clicio ar y saeth fach ar ochr chwith y llun, dewis "Preferred rank", ac yna "Publish". Dyna'r llun a fydd yn ymddangos ar Cywiki wedyn. Yn y ffordd honno does dim angen i chi ddileu unrhyw beth, ac ni fydd y boi a roddodd ei albwm ffotograffau ar y dudalen Wicidata yn wreiddiol yn dod i'w rhoi yn ei hôl eto. --[[Defnyddiwr:Craigysgafn|Craigysgafn]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Craigysgafn|sgwrs]]) 16:34, 14 Hydref 2021 (UTC) :::Yn hollol, a dyna'r dewis gora, oni bai bod na luniau crap. Wnes i ddim awgrymu'r dull yma rhag cymhlethu'r sefyllfa. Diolch {{u|Craigysgafn}}. [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 04:52, 29 Hydref 2021 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:11, 4 Ionawr 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(2)&oldid=22532495 --> == [[Wicipedia:WiciBrosiect Cymru|WiciBrosiect Cymru]] == Os oes gennych ddiddordeb, ymunwch gyda [[Wicipedia:WiciBrosiect Cymru|WiciBrosiect Cymru]] os gwelwch yn dda! Diolch yn fawr [[Defnyddiwr:Titus Gold|Titus Gold]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Titus Gold|sgwrs]]) 15:31, 29 Ebrill 2023 (UTC) == Otomeiddio poblogaeth == Haia Rhys. Holl bwrpas y cod (otomatig) sy'n dod a data o Wicidata yw fod y gymuned bydeang yn ychwanegu'r data diweddaraf a bod hwnnw yn llifo i fewn i'r erthygl ar WP yn otomatig. Drwy beidio a defnyddio'r ffurf bresennol ('amcangyfrifir'), 'dyw amser ddim yn bodoli. Rwyt wedi defnyddio'r presennol yn [https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Leverkusen&diff=next&oldid=13726275 fama], ac felly naill ai mae angen Nodyn i'th atgoffa i'w newid ar 31 Rhagfyr i 'amcangyfrifwyd', neu fe elli ei hepgor a rhoi'r data diweddaraf ar Wicidata yn [https://www.wikidata.org/wiki/Q2938 fama]. Rheswm arall dros beidio a rhoi'r ddwy boblogaeth yw hyn: os caiff poblogaeth 2025 ei hychwanegu gan rywun ar Wicidata, yna bydd dwy frawddeg yn dweud yr un peth! Mae na gyn-lleied ohonom ar WP, y mwyaf o ffeithiau otomatig sydd, y mwyaf cywir fydd y wybodaeth. [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 12:46, 12 Mehefin 2025 (UTC) :{{Ping|Llywelyn2000}} Gwnes y newid achos roedd Lloyd druan wedi gosod ffynhonell yno ar ôl i nodyn 'Dim ffynhonnell' gael ei gosod a chafodd yr erthygl wreiddiol ei dileu. Hefyd ro'n i'n gweld hi'n od i ffigwr hŷn o ddwy flynedd (er efallai'n fwy cywir) gael ei roi yn ei le. Ond fel rhywun sy'n cwyno a thuchan fy hun am bobl yn gosod gwybodaeth sy'n dyddio ac wedyn ddim yn diweddaru, ti'n hollol gywir. Tria i ffeindio rhywbeth i lenwi'r adran 'Cyfeiriadau' [[Defnyddiwr:Rhyswynne|Rhyswynne]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Rhyswynne|sgwrs]]) 17:57, 12 Mehefin 2025 (UTC) ::Gret. Dw i di ychwanegu'r data gen ti ar Wicidata yn [https://www.wikidata.org/wiki/Q2938?uselang=cy#P1082 fama]. Mi chwiliai (pan ga i amser!) sut i gael y cyfeiriad i ymddangos mewn llif o WD i'r erthygl. Dw i hefyd wedi ychwanegu swp o hanes at yr erthygl, drwy'r [https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=draft&from=en&to=cy#/ Cymhorthydd Cyfieithu], er mwyn ei ehangu a defnyddio'r cyfeiriadau. Cofion cynnes! [[Defnyddiwr:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Llywelyn2000|sgwrs]]) 06:44, 13 Mehefin 2025 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 Ebrill 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Erthyglau Llyfrgell Gen == Helo [[Defnyddiwr:Rhyswynne|Rhyswynne]]. Jyst eisiau dweud gair o diolch am gwirio'r erthyglau drafft yn fy pwlltywod. Dwi wedi datblygu'r erthyglau yma trwy pipeline AI sydd yn copio, crynhoi a gyfieithu cynnwys o'r Wiki Saesneg. Mae gen i'r gyfeiriadau o'r Wiki Saesneg a gwybodlennu Wikidata i ychwanegu hefyd. Efo cydweithwr yn y Llyfrgell byddaf yn darllen a gwirio pob un dros y misoedd nesaf cyn trafod efo'r cymuned yn y Caffi, ond mae'n wych cael par o lygad (profiadol iawn!) arall dros y cynnwys. Felly mae croeso i ti parhau o olygu a plis rowch gwybod os oes gen ti unrhyw pryderon neu cwestiynau am y cynnwys. Diolch! [[Defnyddiwr:Jason.nlw|Jason.nlw]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Jason.nlw|sgwrs]]) 10:35, 22 Hydref 2026 (UTC) drtwpsp9pmeoctw6xedzgwrets2zogi Mary Wollstonecraft 0 138380 15669014 15486604 2026-10-22T09:50:51Z Geemjay 114871 15669014 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= cenedl dinasyddiaeth | dateformat = dmy }} [[Awdures]], [[athronydd]] a dadleuwr dros [[hawliau menywod]] o Loegr oedd '''Mary Wollstonecraft''' ([[IPA|/ˈwʊlstən.krɑːft/]]) ([[27 Ebrill]] [[1759]] – [[10 Medi]] [[1797]]).<ref>{{Cite book |author=Janet Todd|title=Women's Friendship in Literature|publisher=Gwasg Prifysgol Columbia|year=1980|language=en}}{{ISBN|978-0-231-04562-9}}</ref> Yn ystod ei gyrfa fer ysgrifennodd nofelau, traethodau, adroddiad teithio, hanes y [[Chwyldro Ffrengig]], llyfr am ymddygiad a llyfr i blant. Fe'i hadnabyddir orau am ''A Vindication of the Rights of Woman'' (1792), lle mae'n dadlau nad yw menywod yn naturiol yn israddol i ddynion, ond eu bod yn ymddangos felly oherwydd diffyg addysg. Awgryma y dylid trîn dynion a menywod fel bodau rhesymol a dychymyg gymdeithas sy'n seiliedig ar reswm. Fe'i ganed yn Llundain, yr ail o saith o blant.<ref>{{cite book|title=The Feminist papers: from Adams to de Beauvoir|url=https://archive.org/details/feministpapersfr00ross|first=Alice S |last= Rossi | authorlink = Alice S. Rossi |year= 1988|publisher=Northeastern|page=[https://archive.org/details/feministpapersfr00ross/page/25 25]}}</ref> Dylanwadwyd ar Mary Wollstonecraft gan yr athronydd Cymreig [[Richard Price]] ("y meddyliwr mwyaf gwreiddiol a fagodd Cymru erioed") drwy ei anerchiadau ar ryddid y meddwl gwleidyddol yn Newington Green. Ysbrydolodd hi yn ei gyrfa fel awdur radical a'i gweithiau gwleidyddol diweddarach.<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/wollstonecraft/ plato.stanford.edu;] Teitl ei bregeth oedd ''A Discourse on the Love of Our Country,'' a drafodwyd ganddo ar 4 Tachwedd 1789 yn ''The Old Jewry Meeting House''; adalwyd 27 Ebrill 2026.</ref> ==Gweler hefyd== *[[Richard Price]], athronydd radicalaidd ac awdur ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Wollstonecraft, Mary}} [[Categori:Caethwasiaeth]] [[Categori:Genedigaethau 1759]] [[Categori:Marwolaethau 1797]] [[Categori:Dyngarwyr o Loegr]] [[Categori:Gwrth-hiliaeth]] [[Categori:Pobl o Lundain]] [[Categori:Merched y 18fed ganrif o Loegr]] [[Categori:Merched y 19eg ganrif o Loegr]] g6ej5fyayhe3xgcn4t2gvfg7t9i9dwr MônFM 0 144009 15668968 15502315 2026-10-21T21:11:01Z Hughpugh2 50426 15668968 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen Radio| enw = MônFM | delwedd = [[Delwedd:Monfmysyv.jpg|450px]]| ardal = [[Ynys Môn]] a Gogledd [[Gwynedd]] | arwyddair = ''Eich Gorsaf, Eich Llais'' | pencadlys = [[Llangefni]] | dyddiad = 12 Gorffennaf 2014| golygydd = | amledd = 96.8, 102.1 a 102.5 FM | perchennog =Cyfryngau Gwy-Môn | gwefan = [http://www.monfm.co.uk www.monfm.co.uk] | |tonfedd=FM: 96.8, 102.1 & 102.5|webcast=https://www.monfm.co.uk/radioplayer/ |fformat=Cymunedol: cerddoriaeth a siarad |iaith=Dwyieithog: [[Cymraeg]] a [[Saesneg]] }} Gorsaf radio cymunedol dwyieithog yw '''MônFM''' sy'n gwasanaethu ardal [[Ynys Môn]] a Gogledd [[Gwynedd]]. Ers 2025, dyma'r unig wasanaeth radio Cymraeg sy'n annibynnol ar y [[BBC]].<ref name=":0">{{Cite web|title=Môn FM {{!}} Rhaglen Cymru|url=https://rhaglencymru.podbean.com/e/mon-fm/|website=rhaglencymru.podbean.com|access-date=2025-06-05|language=en|first=PodBean|last=Development}}</ref> Cynhelir yr orsaf ar sail wirfoddol.<ref name=":0" /> Mae'n darlledu o stiwdios yn [[Llangefni]] ar 96.8, 102.1 a 102.5 FM ac ar wefan yr orsaf. Mae trosglwyddyddion yr orsaf wedi'u lleoli yn [[Gwalchmai]], [[Nebo]] a [[Penmynydd]] Mae MônFM yn cynhyrchu dros 100 awr bob wythnos o raglenni cerddoriaeth a sgyrsiau, yn [[Cymraeg|Gymraeg]] a [[Saesneg]], gan gynnwys newyddion lleol a materion cyfoes, chwaraeon a rhaglenni cerddoriaeth arbenigol. Mae nhw'n darlledu bwletinau newyddion ''Sky News Radio'' bob awr gyda bwletinau traffig a thywydd lleol yn ystod rhaglenni brecwast a phrynhawn a rhaglen chwaraeon ar prynhawn dydd Sadwrn yn ystod y tymor pêl-droed. Lawnswyd MônFM ar ddydd Iau 1 Mawrth 2012 gyda darllediad RSL 28 diwrnod i'r ardal Llangefni ar 87.9 FM, a lawnswyd y gwasanaeth llawn ar 102.5&nbsp;MHz ar 12 Gorffennaf 2014, o drosglwyddydd yn [[Gwalchmai]]. Lansiwyd yr orsaf gan [[Albert Owen]] a [[Rhun ap Iorwerth]] yn ogystal â [[Rhys Meirion]] a Meinir Fflur. Ar wahân i newyddion cenedlaethol, cyflwynir a chynhyrchir pob rhaglen gan wirfoddolwyr yn lleol neu o stwidios Llangefni. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae orsaf wedi ehangu ei chynnwys golygyddol i roi sylw ychwanegol i rannau gogleddol Gwynedd, gan gynnwys ardaloedd [[Bangor]] a [[Caernarfon]]. Cafodd MonFM ganiatâd gan y rheolydd darlledu, [[Ofcom]], i weithredu dau amledd FM arall o drosglwyddyddion ym [[Penmynydd|Mhenmynydd]] ac yn [[Nebo, Ynys Môn|Nebo]], ger [[Amlwch]].<ref>{{Cite web|title=MônFM i ymestyn ardal ddarlledu FM – MônFM|url=http://monfm.net/cy/monfm-i-ymestyn-ardal-ddarlledu-fm/|access-date=2021-05-07|language=cy}}{{Dolen marw|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lawnswyd y gwasanaeth ar 96.8&nbsp;MHz, oddi wrth drosglwyddydd Penmynydd, ar 6 Mai 2021, gan dargedu rhannau dwyreiniol Ynys Môn a gogledd Gwynedd.<ref>{{Cite web|title=MônFM – rwan ar 96.8 FM! – MônFM|url=http://monfm.net/cy/monfm-rwan-ar-96-8-fm/|access-date=2021-05-09|language=cy}}{{Dolen marw|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lawnswyd ar 102.5 FM, oddi wrth drosglwyddydd Nebo, ar 25 Mai 2021, gan wasanaethu gogledd Ynys Môn. Ers hynny, mae'r trosglwyddydd gwreiddiol yn Gwalchmai yn darlledu MônFM ar 102.1 FM, gan dargedu rhannau gorllewinol Ynys Môn. Mae'r orsaf hefyd wedi ennill nifer o wobrau diwydiant, gan gynnwys gwobrau Aur am ei raglen chwaraeon byw, ''MônFM Sport''<ref>{{Cite news|title=Gwobr aur i raglen chwaraeon gorsaf gymunedol MônFM|url=https://www.bbc.com/cymrufyw/50242974|work=BBC Cymru Fyw|date=2019-10-31|access-date=2021-05-07|language=cy}}</ref>, yn 2019, a darllediad byw o Gwyl Cefni yn Llangefni yn 2025, a gwobr efydd ar gyfer Gorsaf y Flwyddyn yng Ngwobrau Radio Cymunedol. ==Cyflwynwyr== *Bob Aitken (''<nowiki/>'Country Club''' ar nos Fercher) *Paul Anthony (Brecwast dydd Sadwrn, ''<nowiki/>'Thursday Night Love Songs''' ar nos Iau) *Kev Bach (Brecwast dydd Llun, Mawrth, Iau a Gwener, hefyd Rheolwr Rhaglenni) *Brian Cook (Prynhawn dydd Llun) *Tom Cooke (Nos Lun, prynhawn dydd Mercher) *Nia Davies (Nos Sul) *Rheinallt Davies (Prynhawn dydd Gwener, Nos Sadwrn) *Vaughan Evans (''Jiwcbocs'' ar fore Sadwrn) *Yvonne Gallienne (Prynhawn dydd Mercher) *Emyr Gibson (Prynhawn dydd Iau) *Nia Griffith (Nos Lun a Nos Fawrth) *Sarah Wynn Griffiths (Nos Iau) *Cari Hedd (Prynhawn dydd Sul) *Gareth Joy (Prynhawn dydd Mawrth) *Ryan McKean (''MônFM Sport'') *John Morrison (Bore Sul - rhaglen syndicâd) *Terry Phipps (Bore Mawrth a Bore Mercher) *Fflur Pierce (Prynhawn dydd Sul) *Chris Roberts (Prynhawn dydd Llun, ''The Rock Surgery'', Nos Wener) *Dai Sinclair (Brecwast dydd Mercher, nos Fercher, bore Iau, prynhawn dydd Sul, nos Sul) *Dic Thomas (Bore Llun) *Gareth Thomas (''<nowiki>''Ein Wythnos Ni''</nowiki>'') *Llinos Thomas (''Jiwcbocs'' ar fore Sadwrn) *Meurig Thomas (Nos Fawrth a Bore Sul) *Malcolm Williams ('''Soul on Sunday'<nowiki/>'' ar nos Sul) *Dai Williams (Prynhawn dydd Llun i dydd Mercher) *Zowie Williams (Prynhawn dydd Llun a dydd Mawrth, Bore Gwener) ==Dolenni allanol== *{{eicon cy}} [http://monfm.net/cy/ MônFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123212832/http://monfm.net/cy/ |date=2019-01-23 }} [[Categori:Y cyfryngau yn Ynys Môn]] [[Categori:Gorsafoedd radio Cymraeg]] [[Categori:Gorsafoedd radio Saesneg]] [[Categori:Gorsafoedd radio yng Nghymru]] [[Categori:Llangefni]] [[Categori:Mentrau cydweithredol yng Nghymru]] [[Categori:Sefydliadau 2014]] g166o0o152ipsnvg6yx1lpb9bccmiyy Rosina Davies (Efengyles) 0 167028 15668987 1728516 2026-10-22T07:39:03Z EmausBot 10039 Yn trwsio ail-gyfeiriad dwbl i [[Rosina Davies]] 15668987 wikitext text/x-wiki #ail-cyfeirio [[Rosina Davies]] 24884rh6vtekdad89hn1v9rxm9u6j4b Manon Eames 0 167092 15668724 15668707 2026-10-21T12:43:10Z Paulpesda 728 /* Cyfeiriadau */ 15668724 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy|image=Manon Eames.png}} [[Actor]], [[sgriptiwr]] a [[cyflwynydd|chyflwynydd]] o [[Cymru|Gymru]] ydy '''Manon Eames''' (ganwyd [[1958]]).<ref name="Bywgraffiad Llenyddiaeth Cymru">[http://www.literaturewales.org/rhestr-o-awduron/i/130859/desc/eames-manon/ Rhestr Awduron Cymru]{{Dolen marw|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gwefan Llenyddiaeth Cymru; Adalwyd ar 15 Rhagfyr 2015</ref> Bu'n un o sefydlwyr y cwmnïau theatr [[Hwyl a Fflag]] a [[Theatr Gorllewin Morgannwg]], ac yn aelod o gwmni preswyl [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]]. Cyfieithodd dramâu llwyfan o'r Saesneg i'r Gymraeg yn ogystal ag addasu nifer o nofelau ar gyfer y llwyfan. Hi fu'n gyfrifol am nifer o ffilmiau a chyfresi llwyddiannus ar S4C fel ''[[Treflan (cyfres deledu)|Treflan]]'', ''[[Eldra]]'' ac ''[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|Y Stafell Ddirgel.]]'' == Gyrfa == Ganwyd Manon ym [[Bangor|Mangor]] ond mae bellach wedi ymgartrefu yn [[Abertawe]]. Fe raddiodd o [[Prifysgol Manceinion|Brifysgol Manceinion]] ym 1980, gan ddychwelodd i Gymru wedi hynny i weithio fel actores. Bu'n cydweithio â chwmni Bag and Baggage o Gaerdydd, a daeth yn un o sefydlwyr [[Hwyl a Fflag]] ym 1981.<ref name="Gwefan Personol" /> Roedd yn un o sylfaenwyr [[Theatr Gorllewin Morgannwg]] gan deithio Cymru gydag amryw o gynyrchiadau yn cynnwys ''[[Jeremeia Jones]]'', ''[[Vanessa Drws Nesa]]'', ''Para 'Mlaen'', ''Dawns y Dodo'', ''Clustiau Mawr Moch Bach''. Fe gyfieithodd stori ''When the Wind Blows'' gan Raymond Briggs (''A’r Gwynt i’r drws bob Bore'') a ''Shirley Valentine'' ([[Willy Russell]]) a chyd-ysgrifennodd gydag aelodau eraill y cwmni'r cyfresi ''[[Tocyn Diwrnod]]'' i [[HTV Cymru Wales]] ac Atodiad Lliw i [[BBC Radio Cymru]].<ref name="Gwefan Personol">[http://manoneames.net/cv/ Curriculum Vitae] Gwefan Swyddogol; Adalwyd ar 15 Rhagfyr 2015</ref> Yn Nhachwedd 2017 cyhoeddodd ei nofel gyntaf [[Porth y Byddar (drama)|''Porth y Byddar'',]] stori sy'n olrhain hanes dirdynnol boddi Cwm Tryweryn.<ref>[http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9781912173051&tsid=2 Gwales - Porth y Byddar]</ref> == Gwaith ddethol == === Theatr === ==== fel actores ==== '''[[Theatr Gorllewin Morgannwg]]''' {{colbegin}} * ''[[Jeremeia Jones]]'' (1988) ''a chyd-awdur'' * ''[[Vanessa Drws Nesa]]'' (1989) ''a chyd-awdur'' * ''Para 'Mlaen'' a chyd-awdur * ''[[Adar o'r Unlliw... (sioe gerdd)|Adar o'r Unlliw...]]'' (1991) a chyd-awdur * ''Dawns y Dodo'' a chyd-awdur * ''Clustiau Mawr Moch Bach'' a chyd-awdur (1993) {{colend}} '''[[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]]''' * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' (1997) * ''[[The Journey of Mary Kelly]]'' * ''[[A Christmas Carol (nofel)|A Christmas Carol]]'' '''Cwmnïau eraill''' * ''Gweu Babis'' (1981) [[Hwyl a Fflag]] * ''Wyneb Dros Dro'' - Cwmni 3D * ''The Good, The Bad and the Welsh'' - Frapetsus * ''Heart of Cardiff'' - Flying Bridge Theatre * ''Astrid Price Investigates -'' Flying Bridge Theatre ==== fel dramodydd ==== {{colbegin}} * ''[[Porth y Byddar (drama)|Porth y Byddar]]'' (2007) * ''[[Shirley Valentine]]'' - cyfieithydd * ''[[When The Wind Blows (cyfrol)|When The Wind Blows]]'' - cyfieithydd * ''[[Combrogos]]'' (1994) * ''[[Rape of the Fair Country]]'' - addasydd * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' - addasydd * ''[[Song of the Earth]]'' - addasydd * ''[[Celf (drama)|Celf]]'' (1998) - cyfieithydd * ''[[Damwain a Hap]]'' (2000) - cyfieithydd * ''[[A Toy Epic]]'' (2007) - addasydd * ''Magnificent Myths of the Mabinogi'' (2008) * ''Canrif'' (2009) * ''No Other Day Like Today'' (2010) * ''[[Fala' Surion|Fale Surion]]'' (2012) {{colend}} ==== fel cynorthwydd llwyfan ==== * Bag and Baggage Theatr Company (1980) === Ffilm, Teledu a Radio === ==== fel actores ==== {{colbegin}} * ''[[Tocyn Diwrnod]]'' * ''[[Yr Hanner Awr Fawr]]'' (1983-1984) cyflwynydd * ''Tebyg at ei Debyg'' * ''[[Nyth Cacwn (cyfres deledu)|Nyth Cacwn]]'' * ''[[Dinas (cyfres deledu)|Dinas]]'' * ''Cwlwm'' * ''[[Glan Hafren (cyfres deledu)|Glan Hafren]]'' * ''Codi Clawr Hanes: Y Daith Greulon'' * ''[[Tu Fewn, Tu Fas]]'' * ''[[Y Ferch Drws Nesa']]'' * ''Pam Sam'' * ''Paula Bates'' * ''[[Y Glas]]'' * ''[[Tom Nefyn (ffilm)|Tom Nefyn]]'' * ''[[Streic (cyfres deledu)|Streic]]'' * ''Perthyn'' * ''Llygad y Ffynnon'' * ''[[Lois (ffilm)|Lois]]'' (1999) * ''[[Solomon a Gaenor]]'' (1999) * ''O Little Town of Bethlehem'' (1999) * ''Nice Girl'' (2000) * ''[[Clwb Garddio]]'' (2000–2006) * ''[[Y Palmant Aur]]'' * ''The Starving Girl'' - BBC Radio 4 * ''[[Station Road]]'' - BBC Radio Wales * ''[[Rhydeglwys|Eileen]]'' - BBC Radio Cymru * ''[[The Bench]]'' * ''[[Amdani (cyfres deledu)|Amdani]]'' * ''Evolution - Darwin's Dangerous Idea'' (2002) * ''[[Heliwr (cyfres deledu)|Heliwr]]'' * ''[[Holby City]]'' * ''Crossing the Line'' * ''[[Cowbois ac Injans]]'' * ''Welsh Greats : Rachel Roberts'' (2007) * ''[[Yn y Ryc]]'' (2010) * ''[[Pen Talar]]'' (2010) * ''[[Ar y Tracs]]'' * ''Talking to the Dead'' {{colend}} ==== '''fel awdur''' ==== {{colbegin}} * ''[[Nos Sadwrn Fach]]'' * ''[[Llafur Cariad]]'' * ''[[Eldra]]'' (2001) * ''[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|Y Stafell Ddirgel]]'' (2001) - addasiad * ''[[Treflan (cyfres deledu)|Treflan]]'' (2002–2006) * ''Gwylanod'' (2008) BBC Radio Cymru * ''Tridiau yn Chwefror'' - BBC Radio Cymru * ''Cysgod y Malvinas'' - BBC Radio Cymru * ''[[Pobol y Cwm]]'' * ''[[Gwaith/Cartref (cyfres S4C)|Gwaith/Cartref]]'' * ''Tu Hwnt i Ddagrau'' - [[BBC Radio Cymru]] * ''Rhosod -'' [[BBC Radio Cymru]] * ''Merched y Môr'' - [[BBC Radio Cymru]] {{colend}} ==== fel cynhyrchydd ==== * ''[[Omlet (nofel)|Omlet]]'' (2008) ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [http://manoneames.net/ Gwefan Swyddogol] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Eames, Manon}} [[Categori:Genedigaethau 1958]] [[Categori:Actorion benywaidd o Gymru]] [[Categori:Dramodwyr benywaidd o Gymru]] [[Categori:Sgriptwyr teledu o Gymru]] [[Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru]] j44rj1i7l8xho3l514q15vox14nvz1m 15668725 15668724 2026-10-21T12:44:47Z Paulpesda 728 /* fel actores */ 15668725 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy|image=Manon Eames.png}} [[Actor]], [[sgriptiwr]] a [[cyflwynydd|chyflwynydd]] o [[Cymru|Gymru]] ydy '''Manon Eames''' (ganwyd [[1958]]).<ref name="Bywgraffiad Llenyddiaeth Cymru">[http://www.literaturewales.org/rhestr-o-awduron/i/130859/desc/eames-manon/ Rhestr Awduron Cymru]{{Dolen marw|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gwefan Llenyddiaeth Cymru; Adalwyd ar 15 Rhagfyr 2015</ref> Bu'n un o sefydlwyr y cwmnïau theatr [[Hwyl a Fflag]] a [[Theatr Gorllewin Morgannwg]], ac yn aelod o gwmni preswyl [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]]. Cyfieithodd dramâu llwyfan o'r Saesneg i'r Gymraeg yn ogystal ag addasu nifer o nofelau ar gyfer y llwyfan. Hi fu'n gyfrifol am nifer o ffilmiau a chyfresi llwyddiannus ar S4C fel ''[[Treflan (cyfres deledu)|Treflan]]'', ''[[Eldra]]'' ac ''[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|Y Stafell Ddirgel.]]'' == Gyrfa == Ganwyd Manon ym [[Bangor|Mangor]] ond mae bellach wedi ymgartrefu yn [[Abertawe]]. Fe raddiodd o [[Prifysgol Manceinion|Brifysgol Manceinion]] ym 1980, gan ddychwelodd i Gymru wedi hynny i weithio fel actores. Bu'n cydweithio â chwmni Bag and Baggage o Gaerdydd, a daeth yn un o sefydlwyr [[Hwyl a Fflag]] ym 1981.<ref name="Gwefan Personol" /> Roedd yn un o sylfaenwyr [[Theatr Gorllewin Morgannwg]] gan deithio Cymru gydag amryw o gynyrchiadau yn cynnwys ''[[Jeremeia Jones]]'', ''[[Vanessa Drws Nesa]]'', ''Para 'Mlaen'', ''Dawns y Dodo'', ''Clustiau Mawr Moch Bach''. Fe gyfieithodd stori ''When the Wind Blows'' gan Raymond Briggs (''A’r Gwynt i’r drws bob Bore'') a ''Shirley Valentine'' ([[Willy Russell]]) a chyd-ysgrifennodd gydag aelodau eraill y cwmni'r cyfresi ''[[Tocyn Diwrnod]]'' i [[HTV Cymru Wales]] ac Atodiad Lliw i [[BBC Radio Cymru]].<ref name="Gwefan Personol">[http://manoneames.net/cv/ Curriculum Vitae] Gwefan Swyddogol; Adalwyd ar 15 Rhagfyr 2015</ref> Yn Nhachwedd 2017 cyhoeddodd ei nofel gyntaf [[Porth y Byddar (drama)|''Porth y Byddar'',]] stori sy'n olrhain hanes dirdynnol boddi Cwm Tryweryn.<ref>[http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9781912173051&tsid=2 Gwales - Porth y Byddar]</ref> == Gwaith ddethol == === Theatr === ==== fel actores ==== '''[[Theatr Gorllewin Morgannwg]]''' {{colbegin}} * ''[[Jeremeia Jones]]'' (1988) ''a chyd-awdur'' * ''[[Vanessa Drws Nesa]]'' (1989) ''a chyd-awdur'' * ''Para 'Mlaen'' a chyd-awdur * ''[[Adar o'r Unlliw... (sioe gerdd)|Adar o'r Unlliw...]]'' (1991) a chyd-awdur * ''Dawns y Dodo'' a chyd-awdur * ''Clustiau Mawr Moch Bach'' a chyd-awdur (1993) * ''Out of the soul and the spinning head'' (1995) {{colend}} '''[[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]]''' * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' (1997) * ''[[The Journey of Mary Kelly]]'' * ''[[A Christmas Carol (nofel)|A Christmas Carol]]'' '''Cwmnïau eraill''' * ''Gweu Babis'' (1981) [[Hwyl a Fflag]] * ''Wyneb Dros Dro'' - Cwmni 3D * ''The Good, The Bad and the Welsh'' - Frapetsus * ''Heart of Cardiff'' - Flying Bridge Theatre * ''Astrid Price Investigates -'' Flying Bridge Theatre ==== fel dramodydd ==== {{colbegin}} * ''[[Porth y Byddar (drama)|Porth y Byddar]]'' (2007) * ''[[Shirley Valentine]]'' - cyfieithydd * ''[[When The Wind Blows (cyfrol)|When The Wind Blows]]'' - cyfieithydd * ''[[Combrogos]]'' (1994) * ''[[Rape of the Fair Country]]'' - addasydd * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' - addasydd * ''[[Song of the Earth]]'' - addasydd * ''[[Celf (drama)|Celf]]'' (1998) - cyfieithydd * ''[[Damwain a Hap]]'' (2000) - cyfieithydd * ''[[A Toy Epic]]'' (2007) - addasydd * ''Magnificent Myths of the Mabinogi'' (2008) * ''Canrif'' (2009) * ''No Other Day Like Today'' (2010) * ''[[Fala' Surion|Fale Surion]]'' (2012) {{colend}} ==== fel cynorthwydd llwyfan ==== * Bag and Baggage Theatr Company (1980) === Ffilm, Teledu a Radio === ==== fel actores ==== {{colbegin}} * ''[[Tocyn Diwrnod]]'' * ''[[Yr Hanner Awr Fawr]]'' (1983-1984) cyflwynydd * ''Tebyg at ei Debyg'' * ''[[Nyth Cacwn (cyfres deledu)|Nyth Cacwn]]'' * ''[[Dinas (cyfres deledu)|Dinas]]'' * ''Cwlwm'' * ''[[Glan Hafren (cyfres deledu)|Glan Hafren]]'' * ''Codi Clawr Hanes: Y Daith Greulon'' * ''[[Tu Fewn, Tu Fas]]'' * ''[[Y Ferch Drws Nesa']]'' * ''Pam Sam'' * ''Paula Bates'' * ''[[Y Glas]]'' * ''[[Tom Nefyn (ffilm)|Tom Nefyn]]'' * ''[[Streic (cyfres deledu)|Streic]]'' * ''Perthyn'' * ''Llygad y Ffynnon'' * ''[[Lois (ffilm)|Lois]]'' (1999) * ''[[Solomon a Gaenor]]'' (1999) * ''O Little Town of Bethlehem'' (1999) * ''Nice Girl'' (2000) * ''[[Clwb Garddio]]'' (2000–2006) * ''[[Y Palmant Aur]]'' * ''The Starving Girl'' - BBC Radio 4 * ''[[Station Road]]'' - BBC Radio Wales * ''[[Rhydeglwys|Eileen]]'' - BBC Radio Cymru * ''[[The Bench]]'' * ''[[Amdani (cyfres deledu)|Amdani]]'' * ''Evolution - Darwin's Dangerous Idea'' (2002) * ''[[Heliwr (cyfres deledu)|Heliwr]]'' * ''[[Holby City]]'' * ''Crossing the Line'' * ''[[Cowbois ac Injans]]'' * ''Welsh Greats : Rachel Roberts'' (2007) * ''[[Yn y Ryc]]'' (2010) * ''[[Pen Talar]]'' (2010) * ''[[Ar y Tracs]]'' * ''Talking to the Dead'' {{colend}} ==== '''fel awdur''' ==== {{colbegin}} * ''[[Nos Sadwrn Fach]]'' * ''[[Llafur Cariad]]'' * ''[[Eldra]]'' (2001) * ''[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|Y Stafell Ddirgel]]'' (2001) - addasiad * ''[[Treflan (cyfres deledu)|Treflan]]'' (2002–2006) * ''Gwylanod'' (2008) BBC Radio Cymru * ''Tridiau yn Chwefror'' - BBC Radio Cymru * ''Cysgod y Malvinas'' - BBC Radio Cymru * ''[[Pobol y Cwm]]'' * ''[[Gwaith/Cartref (cyfres S4C)|Gwaith/Cartref]]'' * ''Tu Hwnt i Ddagrau'' - [[BBC Radio Cymru]] * ''Rhosod -'' [[BBC Radio Cymru]] * ''Merched y Môr'' - [[BBC Radio Cymru]] {{colend}} ==== fel cynhyrchydd ==== * ''[[Omlet (nofel)|Omlet]]'' (2008) ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [http://manoneames.net/ Gwefan Swyddogol] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Eames, Manon}} [[Categori:Genedigaethau 1958]] [[Categori:Actorion benywaidd o Gymru]] [[Categori:Dramodwyr benywaidd o Gymru]] [[Categori:Sgriptwyr teledu o Gymru]] [[Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru]] 3etanprxgw3f03f7x6jd41fup81smlo 15668731 15668725 2026-10-21T13:04:37Z Paulpesda 728 /* fel actores */ 15668731 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy|image=Manon Eames.png}} [[Actor]], [[sgriptiwr]] a [[cyflwynydd|chyflwynydd]] o [[Cymru|Gymru]] ydy '''Manon Eames''' (ganwyd [[1958]]).<ref name="Bywgraffiad Llenyddiaeth Cymru">[http://www.literaturewales.org/rhestr-o-awduron/i/130859/desc/eames-manon/ Rhestr Awduron Cymru]{{Dolen marw|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gwefan Llenyddiaeth Cymru; Adalwyd ar 15 Rhagfyr 2015</ref> Bu'n un o sefydlwyr y cwmnïau theatr [[Hwyl a Fflag]] a [[Theatr Gorllewin Morgannwg]], ac yn aelod o gwmni preswyl [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]]. Cyfieithodd dramâu llwyfan o'r Saesneg i'r Gymraeg yn ogystal ag addasu nifer o nofelau ar gyfer y llwyfan. Hi fu'n gyfrifol am nifer o ffilmiau a chyfresi llwyddiannus ar S4C fel ''[[Treflan (cyfres deledu)|Treflan]]'', ''[[Eldra]]'' ac ''[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|Y Stafell Ddirgel.]]'' == Gyrfa == Ganwyd Manon ym [[Bangor|Mangor]] ond mae bellach wedi ymgartrefu yn [[Abertawe]]. Fe raddiodd o [[Prifysgol Manceinion|Brifysgol Manceinion]] ym 1980, gan ddychwelodd i Gymru wedi hynny i weithio fel actores. Bu'n cydweithio â chwmni Bag and Baggage o Gaerdydd, a daeth yn un o sefydlwyr [[Hwyl a Fflag]] ym 1981.<ref name="Gwefan Personol" /> Roedd yn un o sylfaenwyr [[Theatr Gorllewin Morgannwg]] gan deithio Cymru gydag amryw o gynyrchiadau yn cynnwys ''[[Jeremeia Jones]]'', ''[[Vanessa Drws Nesa]]'', ''Para 'Mlaen'', ''Dawns y Dodo'', ''Clustiau Mawr Moch Bach''. Fe gyfieithodd stori ''When the Wind Blows'' gan Raymond Briggs (''A’r Gwynt i’r drws bob Bore'') a ''Shirley Valentine'' ([[Willy Russell]]) a chyd-ysgrifennodd gydag aelodau eraill y cwmni'r cyfresi ''[[Tocyn Diwrnod]]'' i [[HTV Cymru Wales]] ac Atodiad Lliw i [[BBC Radio Cymru]].<ref name="Gwefan Personol">[http://manoneames.net/cv/ Curriculum Vitae] Gwefan Swyddogol; Adalwyd ar 15 Rhagfyr 2015</ref> Yn Nhachwedd 2017 cyhoeddodd ei nofel gyntaf [[Porth y Byddar (drama)|''Porth y Byddar'',]] stori sy'n olrhain hanes dirdynnol boddi Cwm Tryweryn.<ref>[http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9781912173051&tsid=2 Gwales - Porth y Byddar]</ref> == Gwaith ddethol == === Theatr === ==== fel actores ==== '''[[Theatr Gorllewin Morgannwg]]''' {{colbegin}} * ''[[Jeremeia Jones]]'' (1988) ''a chyd-awdur'' * ''[[Vanessa Drws Nesa]]'' (1989) ''a chyd-awdur'' * ''Para 'Mlaen'' a chyd-awdur * ''[[Adar o'r Unlliw... (sioe gerdd)|Adar o'r Unlliw...]]'' (1991) a chyd-awdur * ''Dawns y Dodo'' a chyd-awdur * ''Clustiau Mawr Moch Bach'' a chyd-awdur (1993) * ''Out of the soul and the spinning head'' (1995) {{colend}} '''[[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]]''' * ''[[Equus (drama)|Equus]]'' (1997) * ''[[The Journey of Mary Kelly]]'' * ''[[A Christmas Carol (nofel)|A Christmas Carol]]'' '''Cwmnïau eraill''' * ''Gweu Babis'' (1981) [[Hwyl a Fflag]] * ''Wyneb Dros Dro'' - Cwmni 3D * ''The Good, The Bad and the Welsh'' - Frapetsus * ''Heart of Cardiff'' - Flying Bridge Theatre * ''Astrid Price Investigates -'' Flying Bridge Theatre ==== fel dramodydd ==== {{colbegin}} * ''[[Porth y Byddar (drama)|Porth y Byddar]]'' (2007) * ''[[Shirley Valentine]]'' - cyfieithydd * ''[[When The Wind Blows (cyfrol)|When The Wind Blows]]'' - cyfieithydd * ''[[Combrogos]]'' (1994) * ''[[Rape of the Fair Country]]'' - addasydd * ''[[The Hosts of Rebecca]]'' - addasydd * ''[[Song of the Earth]]'' - addasydd * ''[[Celf (drama)|Celf]]'' (1998) - cyfieithydd * ''[[Damwain a Hap]]'' (2000) - cyfieithydd * ''[[A Toy Epic]]'' (2007) - addasydd * ''Magnificent Myths of the Mabinogi'' (2008) * ''Canrif'' (2009) * ''No Other Day Like Today'' (2010) * ''[[Fala' Surion|Fale Surion]]'' (2012) * ''Glenys y Siop - Byw drwy’r Blitz'' - [[Mewn Cymeriad]] {{colend}} ==== fel cynorthwydd llwyfan ==== * Bag and Baggage Theatr Company (1980) === Ffilm, Teledu a Radio === ==== fel actores ==== {{colbegin}} * ''[[Tocyn Diwrnod]]'' * ''[[Yr Hanner Awr Fawr]]'' (1983-1984) cyflwynydd * ''Tebyg at ei Debyg'' * ''[[Nyth Cacwn (cyfres deledu)|Nyth Cacwn]]'' * ''[[Dinas (cyfres deledu)|Dinas]]'' * ''Cwlwm'' * ''[[Glan Hafren (cyfres deledu)|Glan Hafren]]'' * ''Codi Clawr Hanes: Y Daith Greulon'' * ''[[Dan y Wenallt]]'' (1992) BBC Radio Cymru * ''[[Shakespeare: Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio]]'' (1992) * ''[[Tu Fewn, Tu Fas]]'' * ''[[Y Ferch Drws Nesa']]'' * ''Pam Sam'' * ''Paula Bates'' * ''[[Y Glas]]'' * ''[[Tom Nefyn (ffilm)|Tom Nefyn]]'' * ''[[Streic (cyfres deledu)|Streic]]'' * ''Perthyn'' * ''Llygad y Ffynnon'' * ''[[Lois (ffilm)|Lois]]'' (1999) * ''[[Solomon a Gaenor]]'' (1999) * ''O Little Town of Bethlehem'' (1999) * ''Nice Girl'' (2000) * ''[[Clwb Garddio]]'' (2000–2006) * ''[[Y Palmant Aur]]'' * ''The Starving Girl'' - BBC Radio 4 * ''[[Station Road]]'' - BBC Radio Wales * ''[[Rhydeglwys|Eileen]]'' - BBC Radio Cymru * ''[[The Bench]]'' * ''[[Amdani (cyfres deledu)|Amdani]]'' * ''Evolution - Darwin's Dangerous Idea'' (2002) * ''[[Heliwr (cyfres deledu)|Heliwr]]'' * ''[[Holby City]]'' * ''Crossing the Line'' * ''[[Cowbois ac Injans]]'' * ''Welsh Greats : Rachel Roberts'' (2007) * ''[[Yn y Ryc]]'' (2010) * ''[[Pen Talar]]'' (2010) * ''[[Ar y Tracs]]'' * ''Talking to the Dead'' {{colend}} ==== '''fel awdur''' ==== {{colbegin}} * ''[[Nos Sadwrn Fach]]'' * ''[[Llafur Cariad]]'' * ''[[Eldra]]'' (2001) * ''[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|Y Stafell Ddirgel]]'' (2001) - addasiad * ''[[Treflan (cyfres deledu)|Treflan]]'' (2002–2006) * ''Gwylanod'' (2008) BBC Radio Cymru * ''O'r Ddinas'' (2008) BBC Radio Cymru * ''Tridiau yn Chwefror'' - BBC Radio Cymru * ''Cysgod y Malvinas'' (2012) - BBC Radio Cymru * ''Colli Nabod'' (2012) - BBC Radio Cymru * ''[[Pobol y Cwm]]'' * ''[[Gwaith/Cartref (cyfres S4C)|Gwaith/Cartref]]'' * ''Tu Hwnt i Ddagrau'' (2013) - [[BBC Radio Cymru]] * ''Rhosod -'' (2014) [[BBC Radio Cymru]] * ''Merched y Môr'' - [[BBC Radio Cymru]] {{colend}} ==== fel cynhyrchydd ==== * ''[[Omlet (nofel)|Omlet]]'' (2008) == Cyhoeddiadau == * ''[[Porth y Byddar (nofel)|Porth y Byddar]]'' * ''[[Shirley Valentine]]'' * ''[[Tŷ Jac]]'' ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [http://manoneames.net/ Gwefan Swyddogol] {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Eames, Manon}} [[Categori:Genedigaethau 1958]] [[Categori:Actorion benywaidd o Gymru]] [[Categori:Dramodwyr benywaidd o Gymru]] [[Categori:Sgriptwyr teledu o Gymru]] [[Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru]] 6hvj1yi5mk6yjfoz6w3z27tpbb9n1vz Sara Gregory 0 170453 15668807 15189683 2026-10-21T18:14:14Z Paulpesda 728 /* Ffilmyddiaeth */ 15668807 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no| suppressfields= cenedl dinasyddiaeth}} Actores o Gymraes yw''' Sara Lloyd-Gregory''' (ganwyd [[19 Awst]] [[1986]]), sydd hefyd yn cael ei adnabod fel '''Sara Gregory'''. Mae hi'n adnabyddus am nifer o rannau mewn dramâu Cymraeg ar S4C gan gynnwys ''[[Con Passionate]]'', ''Blodau'', ''[[Byw Celwydd]]'' a rhan blaenllaw yn y gyfres ddrama ''Alys'' ar [[S4C]]. Mae'n fwy hysbys i gynulleidfaoedd yng Ngogledd America am ei rôl fel Allison yn narllediad [[HBO|HBO o gyfres]] Sky1'', Thorne: Sleepyhead''. ==Bywyd cynnar== Fe'i ganwyd yn [[Rhydaman]] yn ferch i'r canwr a digrifwr [[Adrian Gregory]]. Fe astudiodd [[bale]] ers oedd yn dri mlwydd oedd a roedd ei bryd ar fynd i byd dawns. Aeth i [[Ysgol Gynradd Gymraeg Rhydaman]] ac [[Ysgol Gyfun Maes-yr-Yrfa]]. Ar ôl mynd i [[Coleg Gorseinon|Goleg Gorseinon]] i astudio celfyddyd perfformio cymerodd fwy o ddiddordeb mewn drama. Aeth ymlaen i astudio yng [[Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru|Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]].<ref>{{dyf newyddion|url=http://www.southwalesguardian.co.uk/news/9336970.The_interview__Sara_Lloyd_Gregory/|teitl=The interview: Sara Lloyd-Gregory|cyhoeddwr=South Wales Guardian|dyddiad=1 Tachwedd 2011|dyddiadcyrchu=20 Mehefin 2016|iaith=en}}</ref> == Gyrfa == Roedd ei ymddangosiad cyntaf yn 2003 yn ''Stopping Distance'', ffilm am gang treisiol lle mae'n ymddangos fel merch yn ei harddegau o'r enw Melanie. Yn 2004, ymddangosodd ar lwyfan, y tro hwn fel Julie Osman—merch yn ei arddegau gyda tad Mwslimaidd o [[Twrci|Dwrci]] a gafodd ei lofruddio gyda cymhelliad hiliol—yn ''[[A Way of Life|A Way Of Life]]''. Yn 2006, gwnaeth ymddangosiad mewn ffilm ddadleuol gan bortreadu rôl merch o'r enw Serena yn ''Little White Lies''. Roedd y ffilm yn gomedi a oedd yn dangos hiliaeth a oedd, fel ''A Way of Life'', wedi ei ffilmio yn Ne Cymru. Yn ddiweddarach y flwyddyn honno, bu'n serennu yn y bennod ''[[Torchwood]]'' "Day One" fel merch ifanc o'r enw Carys Fletcher sy'n cael ei meddu gan fod arallfydol sy'n bwydo oddi ar ynni orgasmic. Yn 2007, daeth yn un o gast rheolaidd y ddrama ''Belonging ''ar BBC Wales, yn chwarae Nadine Weaver. Yn 2008, chwaraeodd y prif ran benywaidd mewn cynhyrchiad o ''[[Romeo a Juliet|Romeo and Juliet]]'' yn y [[Theatr Newydd|Theatr Newydd, Caerdydd]].<ref>{{Dyf gwe|url=http://www.theatre-wales.co.uk/news/newsdetail.asp?newsID=2795|teitl=Romeo and Juliet at the New Theatre Cardiff|cyhoeddwr=Theatre In Wales|dyddiad=20 Medi 2008|dyddiadcyrchiad=21 Mai 2013}}</ref> Yn 2011, serennodd fel Alys yn y gyfres deledu o'r un enw, ''[[Alys (cyfres deledu)|Alys]]'' ar S4C. Dychwelodd yn yr ail gyfres a ddarlledwyd yn hwyr yn 2012. Ni bu sôn am unrhyw gyfresi pellach. Yn 2013, enillodd Sara wobr Actores Gorau [[BAFTA Cymru]] am ei rhan fel Alys. Enillodd wobr yr actor gorau yng [[Gwobrau Theatr Cymru|Ngwobrau Theatr Cymru.]] == Gwaith ddethol == === Theatr === * ''[[Home, I'm Darling]]'' (2018) [[Theatr Clwyd]] ===Ffilm=== {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable sortable" ! Blwyddyn ! Teitl ! Rhan ! class="unsortable" | Cyfarwyddwyd gan |- | <center>2003</center> | ''[[A Way of Life|Ffordd o Fyw]]'' | Julie Osman | <center>Amma Asante</center> |- | <center>2006</center> | ''Little White Lies'' | Serena | <center>Caradog W. James</center> |- | <center>2008</center> | ''Affinity'' | Madeleine | <center>Tim Fywell</center> |- | <center>2010</center> | ''S. N. U. B!'' | Anna | <center>Jonathan Glendening</center> |- | <center>2010</center> | ''[[Patagonia (ffilm)|Patagonia]]'' | Chica del Valle | <center>[[Marc Evans]]</center> |- | <center>2013</center> | ''Another Me'' | Wraig â babi | <center>Isabel Coixet</center> |- | <center>2014</center> | ''Get Up and Go'' | Ella | <center>Brendan Grant</center> |} === Teledu=== {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable sortable" ! Blwyddyn ! Teitl ! Rhan ! class="unsortable" | Nodiadau |- | <center>2003</center> | ''Shopping Distance'' | Melanie | Ffilm deledu<br> |- | <center>2006</center> | ''[[Torchwood]]'' | Carys Fletcher | Pennod— "Day One" |- | <center>2007</center> | ''[[Y Pris]]'' | Llio Edwards | 4 pennod |- | <center>2008</center> | ''Belonging'' | Nadine | 7 pennod |- | <center>2008</center> | ''[[Tess of the d'Urbervilles]]'' | Nancy Darch | Cyfres fer - pennod 1 |- | <center>2008</center> | ''[[Con Passionate]]'' | Ellen Wynne | Cyfres ddrama S4C<br> |- | <center>2009</center> | ''Doctors'' | Carmel Coates | Pennod — "Innocent" |- | <center>2009</center> | ''[[Blodau (cyfres deledu)|Blodau]]'' | Cat | Drama S4C<br> |- | <center>2009</center> | ''Sleep with Me'' | Young Lelia | Ffilm deledu<br> |- | <center>2010</center> | ''Being Human'' | Amy McBride | Pennod— "All God's Children" |- | <center>2010</center> | ''Thorne: Sleepyhead'' | Alison Willets | Penodau 1–3 |- | <center>2011</center> | ''Bloody Nora'' | Amy | Ffilm deledu<br> |- | <center>2011&ndash;2012</center> | ''Alys'' | Alys | Prif rhan<br> 2 gyfres - 16 pennod<br> [[BAFTA Cymru|Gwobr BAFTA Cymru am Actores Gorau]] <small>(2013)</small> |- | <center>2013</center> | ''Doctors'' | Olwyn Prytherch | Pennod — "The Liars of Letherbridge" |- | <center>2013</center> | ''[[Y Gwyll|Hinterland]]'' | Catrin John |Pennod un |- | <center>2016</center> | ''[[Byw Celwydd]]'' | Lowri Ogwen Jones | Cyfres ddrama S4C |- | <center>2023</center> | ''[[Yr Amgueddfa]]'' | Annette | Cyfres ddrama S4C |- | <center>2024</center> | ''[[Creisis (cyfres deledu)|Creisis]]'' | Janette | Cyfres ddrama S4C |} == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} == Dolenni allanol == * {{IMDb|1861915}} * {{Twitter|saralloydgregz}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Gregory, Sara}} [[Categori:Genedigaethau 1986]] [[Categori:Actorion teledu o Gymru]] [[Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Maes-yr-Yrfa]] [[Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]] [[Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru]] nrozi68jdbnrgnm4qlp7ehhqch50jrd Twinc bananas 0 184253 15668746 14892667 2026-10-21T14:38:00Z Craigysgafn 40536 15668746 wikitext text/x-wiki {{Blwch tacson | enw = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}<br />''Coereba flaveola'' {{Blwch adar oto}}<!--Hwn yn galw delwedd o Wicidata--> | delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{{{sain|FETCH_WIKIDATA}}}}} | status = LC | status_system = IUCN3.1 | statws = {{infobox | label1 = Statws IUCN | data1 = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{{{statws gadwraethol IUCN|FETCH_WIKIDATA}}}}} }} | map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{{{map dosbarthiad|FETCH_WIKIDATA}}}}} | maint_map_dosbarthiad = 280px | neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y [[rhywogaeth]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = Passeriformes | familia = Coerebidae <!--Cadw lle 1--> | genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{{{rhiant-dacson|FETCH_WIKIDATA}}}}} | species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{{{enw tacson|FETCH_WIKIDATA}}}}} | enw_deuenwol = ''{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{{{enw tacson|FETCH_WIKIDATA}}}}}'' | awdurdod_deuenwol = }} [[Aderyn]] a [[rhywogaeth]] o adar yw '''Twinc bananas''' (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: twincod bananas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol '''''Coereba flaveola'''''; yr enw Saesneg arno yw ''Bananaquit''. Mae'n perthyn i [[teulu (bioleg)|deulu]]'r Twinciaid banana ([[Lladin]]: ''Coerebidae'') sydd yn [[urdd (bioleg)|urdd]] y ''Passeriformes''.<ref>[https://cymdeithasedwardllwyd.cymru/ Gwefan [[Cymdeithas Edward Llwyd]]]; adalwyd 30 Medi 2016.</ref> Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn ''C. flaveola'', sef enw'r rhywogaeth.<ref>[http://avibase.bsc-eoc.org/avibase.jsp?lang=EN&pg=home Gwefan Avibase;] adalwyd 3 Hydref 2016.</ref> Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn [[De America|Ne America]] a [[Gogledd America]]. ==Disgrifiad== Aderyn bach yw'r twinc banana, er bod rhywfaint o amrywiad maint ar draws y gwahanol isrywogaethau. Gall hyd amrywio o 4 i 5 mewn (10 i 13 cm).<ref>"Bananaquit". anywherecostarica.com. Addalwyd 21 Hydref 2011</ref><ref>"Bananaquit". enature.com. Adalwyd 21 Hydref 2011</ref> Mae pwysau yn amrywio o 5.5 i 19 g (0.19 i 0.67 oz). Mae gan y rhan fwyaf o isrywogaethau'r twinc hwn rannau uchaf llwyd tywyll (bron yn ddu), coron ddu ac ochrau'r pen, streipen wen amlwg, gwddf llwyd, fent gwyn, a brest felen, bol a ffolen. ==Is-rywogaethau== ===Is-rywogaethau=== Cydnebir ar hyn o bryd 41 o is-rywogaethau:<ref>Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela, eds. (July 2020). "Tanagers and allies". IOC World Bird List Version 10.2. International Ornithologists' Union. Retrieved 17 November 2020</ref> {{div col|colwidth=22em|small=yes}} * ''C. f. bahamensis'' <small>([[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1853)</small>: Bahama * ''C. f. caboti'' <small>([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1873)</small>: east [[Yucatan Peninsula]] and nearby islands * ''C. f. flaveola'' <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])</small>: [[Nominate subspecies#Nominotypical subspecies and subspecies autonyms|nominate]], Jamaica * ''C. f. sharpei'' <small>([[Charles B. Cory|Cory]], 1886)</small>: Cayman Is. * ''C. f. bananivora'' <small>([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789)</small>: Hispaniola and nearby islands * ''C. f. nectarea'' <small>[[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1929</small>: [[Tortuga (Haiti)|Tortue I.]] * ''C. f. portoricensis'' <small>([[Henry Bryant (naturalist)|Bryant]], 1866)</small>: Puerto Rico * ''C. f. sanctithomae'' <small>([[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1869)</small>: north Virgin Is. * ''C. f. newtoni'' <small>(Baird, 1873)</small>: [[Saint Croix]] (south Virgin Is.) * ''C. f. bartholemica'' <small>([[Anders Erikson Sparrman|Sparrman]], 1788)</small>: north and central Lesser Antilles * ''C. f. martinicana'' <small>(Reichenbach, 1853)</small>: [[Martinique]] and [[Saint Lucia]] (south central Lesser Antilles) * ''C. f. barbadensis'' <small>(Baird, 1873)</small>: [[Barbados]] * ''C. f. atrata'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1878)</small>: St. Vincent (south Lesser Antilles) * ''C. f. aterrima'' <small>([[René Primevère Lesson|Lesson]], 1830)</small>: Grenada and the [[Grenadines]] (south Lesser Antilles) * ''C. f. uropygialis'' <small>[[Hans von Berlepsch|von Berlepsch]], 1892</small>: Aruba and Curaçao ([[Netherlands Antilles]]) * ''C. f. tricolor'' <small>([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1884)</small>: Providencia I. (off east [[Nicaragwa]]) * ''C. f. oblita'' <small>[[Ludlow Griscom|Griscom]], 1923</small>: San Andrés I. (off east Nicaragua) * ''C. f. mexicana'' <small>([[Philip Sclater|Sclater]], 1857)</small>: southeastern Mexico to western [[Panama]] * ''C. f. cerinoclunis'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]], 1901</small>: [[Pearl Islands|Pearl Is.]] (south of Panama) * ''C. f. columbiana'' <small>([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1866)</small>: eastern Panama to southwestern [[Colombia]] and southern Venezuela * ''C. f. bonairensis'' <small>[[Karel Voous|Voous]], 1955</small>: Bonaire I. (Netherlands Antilles) * ''C. f. melanornis'' <small>[[William Henry Phelps|Phelps]] & [[William H. Phelps, Jr.|Phelps]], 1954</small>: Cayo Sal I. (off Venezuela) * ''C. f. lowii'' <small>Cory, 1909</small>: [[Los Roques Archipelago|Los Roques Is.]] (off Venezuela) * ''C. f. ferryi'' <small>Cory, 1909</small>: [[Tortuga (Haiti)|La Tortuga I.]] (off Venezuela) * ''C. f. frailensis'' <small>Phelps & Phelps, 1946</small>: [[Islas Los Frailes|Los Frailes]] and [[Los Hermanos Archipelago|Los Hermanos Is.]] (off Venezuela) * ''C. f. laurae'' <small>[[Percy Lowe|Lowe]], 1908</small>: [[Los Testigos Islands|Los Testigos]] (off Venezuela) * ''C. f. luteola'' <small>(Cabanis, 1850)</small>: coastal northern Colombia and Venezuela, [[Trinidad and Tobago]] * ''C. f. obscura'' <small>Cory, 1913</small>: northeastern Colombia and western Venezuela * ''C. f. minima'' <small>([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854)</small>: eastern Colombia and southern Venezuela to [[French Guiana]] a gogledd a chanol [[Brasil]] * ''C. f. montana'' <small>Lowe, 1912</small>: [[Andes]] of northwestern Venezuela * ''C. f. caucae'' <small>[[Frank Chapman (ornithologist)|Chapman]], 1914</small>: western Colombia * ''C. f. gorgonae'' <small>[[John Eliot Thayer|Thayer]] & Bangs, 1905</small>: [[Gorgona Island, Colombia|Gorgona I.]] (off western Colombia) * ''C. f. intermedia'' <small>([[Tommaso Salvadori|Salvadori]] & Festa, 1899)</small>: o dde-orllewin Colombia, gorllewin [[Ecwador]] a gogledd [[Periw]] i dde Feneswela and gorllewin Brasil * ''C. f. bolivari'' <small>[[John Todd Zimmer|Zimmer]] & Phelps, 1946</small>: eastern Venezuela * ''C. f. guianensis'' <small>(Cabanis, 1850)</small>: southeastern Venezuela to [[Guyana]] * ''C. f. roraimae'' <small>Chapman, 1929</small>: [[tepui]] regions of southeastern Venezuela, southwestern Guyana a gogledd Brasil * ''C. f. pacifica'' <small>Lowe, 1912</small>: dwyrain [[Periw]] * ''C. f. magnirostris'' <small>([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1880)</small>: gogledd Periw * ''C. f. dispar'' <small>Zimmer, 1942</small>: gogledd [[Periw]] i orllewin [[Bolifia]] * ''C. f. chloropyga'' <small>(Cabanis, 1850)</small>: dwyrain [[Periw]] i ganol [[Bolifia]] ac i'r dwyrain hyd at dwyrain [[Brasil]], gogledd [[Wrwgwái]], gogledd-ddwyrain [[yr Ariannin]] a [[Paragwái|Pharagwái]] * ''C. f. alleni'' <small>Lowe, 1912</small>: o ddwyrain Bolifia i ganol Brasil {{div col end}} ===Oriel Is-rywogaethau=== <gallery> Two Bananaquits (4458804963).jpg|''C. f. aterrima'' ("normal" and dark morph), [[Grenada]] Coereba flaveola -Andros, Bahamas-8 (1).jpg|''C. f. bahamensis'', [[Bahamas]] Coereba flaveola ( Sucrier à ventre jaune ).jpg|''C. f. bartholemica'', [[Guadeloupe]] Flickr - Dario Sanches - CAMBACICA (Coereba flaveola) (8).jpg|''C. f. chloropyga'', [[São Paulo (state)|São Paulo]], Brasil Coereba flaveola flaveola, Orange Bay, Jamaica 1.jpg|''C. f. flaveola'', [[Jamaica]] Bananaquit (Coereba flaveola luteola).jpg|''C. f. luteola'', [[Trinidad]] Bananaquit (7060538435).jpg|''C. f. mexicana'', [[Costa Rica]] Bananaquit 01-2010g PuertoRico.jpg|''C. f. portoricensis'', [[Puerto Rico]] Banaquit, StJohn2 RWD.jpg|''C. f. sanctithomae'', [[Saint John, U.S. Virgin Islands]] </gallery> <!--Cadw lle4--> ==Teulu== Mae'r twinc bananas yn perthyn i deulu'r Twinciaid banana (Lladin: ''Coerebidae''). Dyma rai o aelodau eraill y teulu: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q10749446 } LIMIT 15 |sort=label |columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd |row_template=Zutabe formatoa/Familiak |thumb=80 |links=local }} {| class='wikitable sortable' ! rhywogaeth ! enw tacson ! delwedd |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = Twinc Banana | p225 = Coereba flaveola | p18 = [[Delwedd:Bananaquits.jpg|center|80px]] }} |} {{Wikidata list end}} ==Gweler hefyd== *[[Rhestr Goch yr IUCN]] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Llen Natur}} [[Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN]] [[Categori:Coerebidae]] [[Categori:Adar De America]] [[Categori:Adar Gogledd America]] [[Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus]] 4ucw1m9ijoif12gx2vegky7b3mj64mh Baner enfys (mudiad LHDT) 0 209393 15668736 14606408 2026-10-21T14:08:02Z Fwltur Gwydr 68027 teipo "trawsrywdd" 15668736 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Rainbow_flag_and_blue_skies.jpg|bawd|240x240px|Mae'r faner enfys yn arwyddlun o falchder [[mudiadau cymdeithasol LHDT|mudiadau cymdeithasol]] [[lesbiaeth|lesbiaidd]], [[hoyw]], [[deurywioldeb|deurywiol]], a [[trawsrywedd|thrawsrywdd]] ([[LHDT]]) ers y 1970au.]] Mae'r '''faner enfys''', a adweinir weithiau fel '''baner balchder hoyw''' a '''baner balchder LHDT''', yn arwyddlun o falchder [[mudiadau cymdeithasol LHDT|mudiadau cymdeithasol]] [[lesbiaeth|lesbiaidd]], [[hoyw]], [[deurywioldeb|deurywiol]], a [[trawsrywedd|thrawsrywedd]] ([[LHDT]]). Gall ddefnyddiau eraill [[baner enfys|baneri enfys]] gynnwys bod yn [[baner heddwch#baner enfys|arwyddlun o heddwch]]. Mae'r lliwiau yn enghreifftio amrywiaeth y [[cymuned hoyw|gymuned LHDT]], a defnyddir y faner yn aml yn arwyddlun o falchder hoyw pan ddigwydd orymdeithiau hawliau pobl LHDT. Mae â'i tharddiad yng [[Gogledd Califfornia|Ngogledd Califfornia]], ond bellach defnyddir hi yn fyd eang. Darluniwyd y faner gan [[Gilbert Baker (artist)|Gilbert Baker]] o [[San Francisco]] ym 1976 ac ers hynny bu sawl newidiad iddi, megis tynnu ac ail-ychwanegu lliwiau yn ôl y ffabrigau sydd ar gael.<ref name="Rainbow">{{cite journal |url=http://www.cs.cmu.edu/afs/cs.cmu.edu/user/scotts/bulgarians/rainbow-flag.html |title=The Rainbow Flag |access-date=2007-08-21 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://metroweekly.com/feature/?ak=3031 |title=Pride-Flyin' Flag: Rainbow-flag founder marks 30-years anniversary |work=Metro Weekly |author=Gilbert Baker |date=2007-10-18 |access-date=2008-03-13 }}</ref> Ers 2008, mae'r faner mwyaf cyffredin yn cynnwys chwe streipen o goch, oren, melyn, gwyrdd, glas, a fioled. Fel arfer, y streipen goch sydd flaenaf fel mewn [[enfys]] naturiol. == Y lliwiau == <div class="floatright" style="background-color:#EEEEEE;border:1px; font-size:90%; width:16em; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> [[Delwedd:Gay_flag_8.svg|128x128px]] Y faner wreiddiol ag wyth streipen gan Gilbert Baker (1978) [[Delwedd:Gay_flag_7.svg|128x128px]] Fersiwn â'r pinc poeth wedi'i dynnu oherwydd anargaeledd y ffabrig (1978–79) [[Delwedd:Gay_flag.svg|128x128px]] Y faner boblogaidd â chwe streipen ers 1979. Newidiwyd indigo a gwyrddlas i las brenhinol.</div> Roedd gan y faner wreiddiol wyth streipen ac arnynt ystyron penodol: {| style="font-size:90%; border-collapse:collapse; border-width:0; margin: 0 auto" |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Pinc poeth || style="width:288px; background:hotPink;"| || style="padding-left:1ex" | ''Rhywioldeb'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Coch || style="background:#f00" | || style="padding-left:1ex" | ''Bywyd'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Oren || style="background:#ff8e00" | || style="padding-left:1ex" | ''Iacháu'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Melyn || style="background:#ff0" | || style="padding-left:1ex" | ''Heulwen'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Gwyrdd || style="background:#008e00" | || style="padding-left:1ex" | ''Natur'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Gwyrddlas || style="background:#00c0c0" | || style="padding-left:1ex" | ''Hud/celfyddydau'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Indigo/glas || style="background:#400098" | || style="padding-left:1ex" | ''Sirioldeb/cytgord'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Fioled || style="background:#8e008e" | || style="padding-left:1ex" | ''Ysbryd'' |} ==Cyfeiriadau== {{Cyfeiriadau}} == Darllen pellach == * The National Museum & Archive of Lesbian and Gay History, ''The Gay Almanac'' (Efrog Newydd: Berkeley Books, 1996) * Lynn Witt, Sherry Thomas ac Eric Marcus, ''Out in All Directions: The Almanac of Gay and Lesbian America'' (Efrog Newydd: Warner Books, 1995) [[Categori:Baneri|Enfys LHDT]] [[Categori:Symbolau LHDT]] ncirg9ce3gko6yjj6t97lyu24j3dg7j Defnyddiwr:Llywelyn2000/Blwch tywod 2 211084 15668739 15642518 2026-10-21T14:12:31Z Ziv 81521 ([[c:GR|GR]]) [[File:Peterlaw.jpg]] → [[File:Peter Law (2003 cropped).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless one word name 15668739 wikitext text/x-wiki <!-- Y Cynulliad cyntaf yw hwn. Newid Q42310633 i gael cyfnodau gwahanol. --> {{Wikidata list |sparql=#defaultView:Map SELECT ?item WHERE { ?item p:P39 ?positionStatement . ?positionStatement ps:P39 wd:Q42310633 . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en" } } |columns=label:enw,P21,P19,P39/Q42310633/P4100:Plaid,P39/Q42310633/P768:etholaeth,P39/Q42310633/P580:dechrau,P39/Q42310633/P582:gorffen,P18,P39/Q42310633/P1534:rheswm |sort=family_name |thumb=128 }} {| class='wikitable sortable' ! enw ! rhyw ! man geni ! Plaid ! etholaeth ! dechrau ! gorffen ! delwedd ! rheswm |- | [[Lorraine Barrett]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Ynys-hir, Rhondda Cynon Taf|Ynys-hir]] | [[Llafur Cymru]] | [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth Senedd Cymru)|De Caerdydd a Phenarth]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Lorraine Barrett AM.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Mick Bates]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Loughborough]] | [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru|Democratiaid Rhyddfrodol Cymreig]] | [[Maldwyn (etholaeth Senedd Cymru)|Maldwyn]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Mick Bates (53965644683) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Peter Black (gwleidydd Seisnig)]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | ''[[:d:Q5128608|Clatterbridge]]'' | [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru|Democratiaid Rhyddfrodol Cymreig]] | [[Gorllewin De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gorllewin De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Peter Black 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Nick Bourne]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Newark-on-Trent]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Canolbarth a Gorllewin Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Bourne of Aberystwyth crop 2, 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Eleanor Burnham]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Wrecsam]] | [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru|Democratiaid Rhyddfrodol Cymreig]] | [[Gogledd Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gogledd Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 2001-03-22 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Eleanor Burnham (53965850310) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Rosemary Butler]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Much Wenlock]] | [[Llafur Cymru]] | [[Gorllewin Casnewydd (etholaeth Senedd Cymru)|Gorllewin Casnewydd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Rosemary Butler - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Alun Cairns]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Abertawe]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Gorllewin De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gorllewin De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Official portrait of Rt Hon Alun Cairns MP crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Christine Chapman]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[y Porth]] | [[Llafur Cymru]] | [[Cwm Cynon (etholaeth Senedd Cymru)|Cwm Cynon]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Christine Chapman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Cynog Dafis]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Treboeth]] | [[Plaid Cymru]] | [[Canolbarth a Gorllewin Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Cynog Dafis yn annerch y dorf Climate Strike, Aberystwyth (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Jane Davidson]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Birmingham]] | [[Llafur Cymru]] | [[Pontypridd (etholaeth Senedd Cymru)|Pontypridd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Jane Davidson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Andrew Davies (gwleidydd)]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Henffordd]] | [[Llafur Cymru]] | [[Gorllewin Abertawe (etholaeth Senedd Cymru)|Gorllewin Abertawe]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Andrew Davies (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[David T. C. Davies|David Davies]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Newham (Bwrdeistref Llundain)|Bwrdeistref Llundain Newham]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Mynwy (etholaeth Senedd Cymru)|Mynwy]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Official portrait of David T. C. Davies crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Geraint Davies (gwleidydd Plaid Cymru)|Geraint Davies]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Treherbert]] | [[Plaid Cymru]] | [[Rhondda (etholaeth Senedd Cymru)|Rhondda]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Geraint Davies (Rhondda).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Glyn Davies]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Y Trallwng]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Canolbarth a Gorllewin Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Glyn Davies (Welsh Politician) profile photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Janet Davies]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Caerdydd]] | [[Plaid Cymru]] | [[Gorllewin De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gorllewin De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:JanetDavies.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Jocelyn Davies]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Brynbuga]] | [[Plaid Cymru]] | [[Dwyrain De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Dwyrain De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Jocelyn Davies 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Ron Davies]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Machen]] | [[Llafur Cymru]] | [[Caerffili (etholaeth Senedd Cymru)|Caerffili]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Rondavies1998.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Richard Edwards]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Llanelli]] | [[Llafur Cymru]] | [[Preseli Penfro (etholaeth Senedd Cymru)|Preseli Penfro]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Richard Edwards, former Labour AM.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Dafydd Elis-Thomas]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Caerfyrddin]] | [[Plaid Cymru]] | [[Meirionnydd Nant Conwy (etholaeth Cynulliad)|Meirionnydd Nant Conwy]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Elis-Thomas crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Sue Essex]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Cromford]] | [[Llafur Cymru]] | [[Gogledd Caerdydd (etholaeth Senedd Cymru)|Gogledd Caerdydd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Sue Essex (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Delyth Evans]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Caerdydd]] | [[Llafur Cymru]] | [[Canolbarth a Gorllewin Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 2000-05-01 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Delyth Evans.png|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Val Feld]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Bangor]] | [[Llafur Cymru]] | [[Dwyrain Abertawe (etholaeth Senedd Cymru)|Dwyrain Abertawe]] | 1999-05-06 | 2001-07-17 | [[Delwedd:Val Feld.png|center|128px]] | ''[[:d:Q5247364|marw yn y swydd]]'' |- | [[Mike German]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Caerdydd]] | [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru|Democratiaid Rhyddfrodol Cymreig]] | [[Dwyrain De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Dwyrain De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Official portrait of Lord German crop 2, 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Brian Gibbons]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Dulyn]] | [[Llafur Cymru]] | [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)|Aberafan]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:BrianGibbons2006.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[William Graham]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Casnewydd]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Dwyrain De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Dwyrain De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:William Graham - National Assembly for Wales.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Janice Gregory]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Treorci]] | [[Llafur Cymru]] | [[Ogwr (etholaeth Senedd Cymru)|Ogwr]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Janice Gregory.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[John Griffiths]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Casnewydd]] | [[Llafur Cymru]] | [[Dwyrain Casnewydd (etholaeth Senedd Cymru)|Dwyrain Casnewydd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:John Griffiths.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Christine Gwyther]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Doc Penfro]] | [[Llafur Cymru]] | [[Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (etholaeth Senedd Cymru)|Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Christinegwyther.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | ''[[:d:Q4727085|Alison Halford]]'' | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Norwich]] | [[Llafur Cymru]] | [[Delyn (etholaeth Senedd Cymru)|Delyn]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Halford, Alison (53965497383).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Brian Hancock]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Caerdydd]] | [[Plaid Cymru]] | [[Islwyn (etholaeth Senedd Cymru)|Islwyn]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Brian Hancock.png|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Edwina Hart]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Tre-gŵyr|Tregŵyr]] | [[Llafur Cymru]] | [[Gŵyr (etholaeth Senedd Cymru)|Gŵyr]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Edwina Hart.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | ''[[:d:Q5111059|Christine Humphreys]]'' | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | | [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru|Democratiaid Rhyddfrodol Cymreig]] | [[Gogledd Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gogledd Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2001-03-22 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Humphreys crop 2, 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q796919|ymddiswyddiad]]'' |- | [[Jane Hutt]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Epsom]] | [[Llafur Cymru]] | [[Bro Morgannwg (etholaeth Senedd Cymru)|Bro Morgannwg]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Jane Hutt official portrait (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Pauline Jarman]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Aberpennar]] | [[Plaid Cymru]] | [[Canol De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canol De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Ann Jones]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Y Rhyl]] | [[Llafur Cymru]] | [[Dyffryn Clwyd (etholaeth Senedd Cymru)|Dyffryn Clwyd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Ann Jones.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Carwyn Jones]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Abertawe]] | [[Llafur Cymru]] | [[Pen-y-bont ar Ogwr (etholaeth Senedd Cymru)|Pen-y-bont ar Ogwr]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Official portrait of Lord Jones of Penybont crop 2, 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[David Jones (gwleidydd Cymreig)|David Jones]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Llundain]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Gogledd Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gogledd Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 2002-09-10 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Official portrait of Mr David Jones crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Elin Jones]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Llanbedr Pont Steffan]] | [[Plaid Cymru]] | [[Ceredigion (etholaeth Senedd Cymru)|Ceredigion]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Elin Jones official photo 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Gareth Jones (gwleidydd)|Gareth Jones]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Blaenau Ffestiniog]] | [[Plaid Cymru]] | [[Conwy (etholaeth Cynulliad)|Conwy]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Gareth Jones (53964509022) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Helen Mary Jones]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Colchester]] | [[Plaid Cymru]] | [[Llanelli (etholaeth Senedd Cymru)|Llanelli]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Helen Mary Jones AM.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Ieuan Wyn Jones]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Dinbych]] | [[Plaid Cymru]] | [[Ynys Môn (etholaeth Senedd Cymru)|Ynys Môn]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Ieuan Wyn Jones 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Peter Law]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Y Fenni]] | [[Llafur Cymru]] | [[Blaenau Gwent (etholaeth Senedd Cymru)|Blaenau Gwent]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Peter Law (2003 cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Huw Lewis]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Merthyr Tudful]] | [[Llafur Cymru]] | [[Merthyr Tudful a Rhymni (etholaeth Senedd Cymru)|Merthyr Tudful a Rhymni]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Huw Lewis (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[David Lloyd (gwleidydd)|David Lloyd]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Tywyn, Gwynedd|Tywyn]] | [[Plaid Cymru]] | [[Gorllewin De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gorllewin De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Dai Lloyd AM (28170816265) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Valerie Lloyd]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Abertawe]] | [[Llafur Cymru]] | [[Dwyrain Abertawe (etholaeth Senedd Cymru)|Dwyrain Abertawe]] | 2001-09-27 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Val Lloyd.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[John Marek]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Llundain]] | [[Llafur Cymru]] | [[Wrecsam (etholaeth Senedd Cymru)|Wrecsam]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:John Marek.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[David Melding]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Castell-nedd]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Canol De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canol De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:David Melding AM.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Alun Michael]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Bryngwran]] | [[Llafur Cymru]] | [[Canolbarth a Gorllewin Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2000-05-01 | [[Delwedd:AlunMichael crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q796919|ymddiswyddiad]]'' |- | [[Tom Middlehurst]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Ormskirk]] | [[Llafur Cymru]] | [[Alun a Glannau Dyfrdwy (etholaeth Senedd Cymru)|Alun a Glannau Dyfrdwy]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Tom Middlehurst, 1999.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Jonathan Morgan]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Tongwynlais]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Canol De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canol De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Jonathan-Morgan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Rhodri Morgan]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Caerdydd]] | [[Llafur Cymru]] | [[Gorllewin Caerdydd (etholaeth Senedd Cymru)|Gorllewin Caerdydd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Cropped image of Rhodri Morgan at The Celebration of the Mace 5840623762 b47ba98d73 o.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Lynne Neagle]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Merthyr Tudful]] | [[Llafur Cymru]] | [[Torfaen (etholaeth Senedd Cymru)|Torfaen]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Lynne Neagle official photo 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Alun Pugh]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Llwynypia]] | [[Llafur Cymru]] | [[Gorllewin Clwyd (etholaeth Senedd Cymru)|Gorllewin Clwyd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Alun Pugh.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Jenny Randerson]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Llundain]] | [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru|Democratiaid Rhyddfrodol Cymreig]] | [[Canol Caerdydd (etholaeth Senedd Cymru)|Canol Caerdydd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Official portrait of Baroness Randerson crop 2, 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Rod Richards]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Llanelli]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]]<br/>''[[:d:Q2415493|non-attached]]'' | [[Gogledd Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gogledd Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06<br/>2000-02-08 | 2000-02-08<br/>2002-09-10 | [[Delwedd:Rodrogers1999.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30580660|leaving party]]''<br/>''[[:d:Q796919|ymddiswyddiad]]'' |- | ''[[:d:Q7176650|Peter Rogers]]'' | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Wrecsam]] | [[Ceidwadwyr Cymreig|Y Ceidwadwyr]] | [[Gogledd Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gogledd Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Psr99.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Janet Ryder]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Sunderland]] | [[Plaid Cymru]] | [[Gogledd Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Gogledd Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Janet Ryder.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Karen Sinclair]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Wrecsam]] | [[Llafur Cymru]] | [[De Clwyd (etholaeth Senedd Cymru)|De Clwyd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Karen Sinclair (53964457992).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Gwenda Thomas]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Castell-nedd]] | [[Llafur Cymru]] | [[Castell-nedd (etholaeth Senedd Cymru)|Castell-nedd]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Gwenda Thomas.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Owen John Thomas]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Caerdydd]] | [[Plaid Cymru]] | [[Canol De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Canol De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Owen John Thomas.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Rhodri Glyn Thomas]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Wrecsam]] | [[Plaid Cymru]] | [[Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (etholaeth Senedd Cymru)|Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Rhodri Glyn Thomas (5804285537) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Dafydd Wigley]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Derby]] | [[Plaid Cymru]] | [[Caernarfon (etholaeth Cynulliad)|Caernarfon]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Pierhead re-opening ail-agoriad y Pierhead 2010 (4406338094).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Kirsty Williams]] | ''[[:d:Q6581072|benywaidd]]'' | [[Taunton]] | [[Democratiaid Rhyddfrydol Cymru|Democratiaid Rhyddfrodol Cymreig]] | [[Brycheiniog a Sir Faesyfed (etholaeth Senedd Cymru)|Brycheiniog a Sir Faesyfed]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Kirsty Williams AM (28092338171).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |- | [[Phil Williams]] | ''[[:d:Q6581097|gwrywaidd]]'' | [[Tredegar]] | [[Plaid Cymru]] | [[Dwyrain De Cymru (Rhanbarth etholiadol Senedd Cymru)|Rhanbarth Dwyrain De Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)]] | 1999-05-06 | 2003-04-02 | [[Delwedd:Phil Williams.png|center|128px]] | ''[[:d:Q741182|diddymiad y Senedd]]'' |} {{Wikidata list end}} qw6dfd8s6tejman9gh9kwpq26u5hbhv Halogydd bwyd 0 213834 15669000 14831333 2026-10-22T08:19:12Z Craigysgafn 40536 15669000 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata = ALL}} Mae '''halogiad bwyd''' yn cyfeirio at bresenoldeb cemegion niweidiol a micro-organebau mewn bwyd a all achosi salwch mewn defnyddwyr. Mae'r erthygl hon yn mynd i'r afael â halogiad cemegol mewn bwydydd, yn hytrach na halogiad microbiolegol, sydd ar gael dan [[Foodborne illness|afiechydon a gludir gan fwyd]]. Nid yw effaith halogion cemegol ar iechyd a lles y cyhoedd yn dod i'r amlwg ar ôl nifer o flynyddoedd o'u prosesu. Gall cysylltiad am gyfnod hir ar lefelau isel (e.e.&nbsp;[[cancr]]). Yn aml, nid yw halogion cemegol sydd mewn bwydydd yn cael eu heffeithio gan brosesu â gwres (yn annhebyg i'r mwyafrif o gyflyrrau micrbiolegol). Gellir dosbarthu halogion cemegol yn ôl ffynhonnell yr halogiad, a'r modd maent yn mynd i'r cynnyrch bwyd.  == Halogion amgylcheddol == Cemegion sy'n bresennol yn yr amgylchedd lle caiff y bwyd ei dyfu, ei gynaeafu, ei gludo, ei storio, ei becynnu, ei brosesu a'i fwyta yw [[Llygredd|halogion amgylcheddol]]. Mae cyswllt ffisegol y bwyd â'i amgylchedd yn arwain at ei galogi. Mae ffynonellau halogiad posibl yn cynnwys:  * '''Aer''': radionuclides (<sup>137</sup>[[Cesiwm|Caesiwm]], <sup>90</sup>[[Strontiwm]]), hydrocarbonau aromatig polycycig (PAH) * '''Dŵr''': [[arsenig]], [[Arian byw (elfen)|merciwri]] * '''Pridd''': [[cadmiwm]], nitradau, percloradau * Biffenylau polyclorinedig (PCB), diocsinau, a polybrominated diphenyl ethers (PBDE) yn gemegion hollbresennol * '''Deunyddiau pecynnu''': [[antimoni]], [[tun]], [[plwm]], asid perfluorooctanoic (PFOA), semicarbazide, benzophenone, isopropyl thioxanthone (ITX), bisphenol A * '''Offer prosesu/coginio''': [[copr]], neu ddarnau metal eraill, ireidiau, glanhau, a glanedyddion * '''Tocsinau naturiol''': mycotocsinau, phytohaemagglutinin, alcaloidau pyrrolizidine, grayanotocsin, tocsinau [[Madarchen|madarch]], scombrotoxin (histamin), ciguatera, tocsinau pysgod cregyn (gweler gwenwyn pysgod cregyn), tetrodotocsin, ymhlith nifer o rai eraill. == Plaleiddiaid a charsinogenau == Mae nifer o achosion o blaleiddiaid neu garsinogenau wedi'u gwahardd wedi'u canfod mewn bwyd. * Yn 2006, amlygodd [[Greenpeace]] yn Tsieina bod 25% o gynhyrchion amaethyddol archfarchnadoed a arolygwyd yn cynnwys plaleiddiaid a oedd wedi'u gwahardd. Canfuwyd bod dros 70% o domatos a brofwyd yn cynnwys y plaleiddiad Lindane, ac roedd bron i 40% o'r samplau'n cynnwys cymysgedd o dri math neu'n fwy o blaleiddiaid. Profwyd ffrwythau hefyd yn rhan o'r ymchwiliad. * Yn India, canfuwyd [[Diod feddal|diodydd meddal]] â lefelau uchel o blaleiddiad, gan gynnwys lindane, DDT, malathion a chlorpyrifos.<ref>{{cite news|url=http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=146797|title=Ban the Colas!|date=Nov 5, 2008|work=MeriNews|author=TribhuMRatta|access-date=2017-07-20|archive-date=2009-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090308113304/http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=146797|url-status=dead}}</ref> * Canfuwyd Formaldehyde, sy'n garsinogen, mewn pryd cenedlaethol o Fietnam, Pho, yn 2007. Canfuwyd bod llysiau a ffrwythau hefyd yn cynnwys y plaleiddiaid gwaharddedig. Datganodd y papur dyddiol ''Thanh Nien'' "Health agencies have known that Vietnamese soy sauce, the country's second most popular sauce after fish sauce, has been chock full of cancer agents since at least 2001", "Why didn't anyone tell us?"<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iiMrrBvLTLGX3P0uXmSqeT1Zjayw|title=Toxic soy sauce, chemical veggies -- food scares hit Vietnam|date=Sep 11, 2007|publisher=[[Google News]]|work=[[Agence France-Presse|AFP]]|location=Hanoi|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100119040101/http://afp.google.com/article/ALeqM5iiMrrBvLTLGX3P0uXmSqeT1Zjayw|archivedate=2010-01-19|df=}}</ref> Y carsinogen yn sawsiau Asia yw 3-MCPD a'i metabolite 1,3-DCP, sydd wedi bod yn broblem barhaus ers cyn 2000, ac yn effeithio nifer o gyfandiroedd. * Braw bwyd Indonesia 2005, roedd y carsinogen formaldehyde yn cael ei ychwanegu fel ychwanegyn i nwdls, tofu, pysgod wedi'u halltu, a pheli cig * Sgandal llaeth Tsieina 2008 == Gwallt mewn bwyd == Mae llawer o stigma mewn perthynas â phresenoldeb gwallt mewn bwyd yn y mwyafrif o gymunedau. Mae perygl y gall achosi tagu a [[chwydu]], ac hefyd y gallai fod wedi'i halogi â sylweddau tocsig.<ref>{{Cite journal|url=http://www.ingentaconnect.com/content/ap/rt/2000/00000032/00000001/art01403|title=Regulatory Action Criteria for Filth and Other Extraneous Materials IV. Visual Detection of Hair in Food|last=Valdes Biles P.|last2=Ziobro G. C.|date=August 2000|journal=[[Regulatory Toxicology and Pharmacology]]|publisher=Academic Press|issue=1|doi=10.1006/rtph.2000.1403|volume=32|pages=73–77|issn=0273-2300|pmid=11029271}}</ref> Mae gwahanol farn o ran y lefel o risg mae'n ei achosi i'r defnyddiwr diofal.<ref>{{Cite web|url=http://www.foodquality.com/mag/08092005/fq_08092005_FE1.html|title=Food Quality issue 08 09 2005|access-date=2017-07-20|archive-date=2007-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020222629/http://www.foodquality.com/mag/08092005/fq_08092005_FE1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kitsapcountyhealth.com/environmenta_health/food/docs/facts_hairrestraints.pdf.|title=Kitsap County Health|access-date=2017-07-20|archive-date=2006-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20060320223912/http://www.kitsapcountyhealth.com/environmenta_health/food/docs/facts_hairrestraints.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.foodquality.com/mag/06012006_07012006/fq_06012006_SS1.htm|title=Management Should Serve as Role Models for Good Work Habits and Acceptable Hygienic Practices|last=John Lucey|date=06-01-2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714051540/http://www.foodquality.com/mag/06012006_07012006/fq_06012006_SS1.htm|archive-date=2007-07-14}}</ref> Weithiau defnyddir protein o wallt pobl fel cynhwysyn,<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/newsnight/2007/01/does_your_daily_bread_contain_human_hair.html|title=Does your daily bread contain human hair?|date=10 Jan 2007|website=BBC News|last=Justin Rowlatt}}</ref> mewn bara a chynhyrchion o'r fath. Mae defnyddio gwallt yn y modd hwn wedi'i wahardd yn [[Islam]].<ref>{{Cite web|url=http://www.geocities.com/CollegePark/Quad/2406/islam1.htm|title=Halaal/Haraam Food Awareness|last=Amir Khan|year=1996|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091022204853/http://geocities.com/CollegePark/Quad/2406/islam1.htm|archivedate= 22 Hydref 2009}}</ref> Historically, in [[Iddewiaeth|Judaism]], finding hair in food was a sign of bad luck.<ref>{{Cite book|title=Lilith's Cave: Jewish Tales of the Supernatural|url=https://archive.org/details/lilithscavejewis0000schw|last=Howard Schwartz|year=1991|isbn=0-19-506726-6|author-link=Howard Schwartz (writer and editor)}}</ref> == Halogion prosesu == Caiff halogion prosesu eu cynhyrchu yn ystod prosesu bwyd (e.e.&nbsp;gwresogi, [[eplesu]]). Maen nhw'n absennol yn y deunyddiau crai, a chânt eu ffurfio gan adweithiau cemegol rhwng cyfansoddion bwyd naturiol a/neu wedi'u hychwanegu yn ystod prosesu. Ni ellir osgoi presenoldeb yr halogion hyn mewn bwydydd wedi'u prosesu yn llwyr. Er hynny, gellir diwygio a/neu wella prosesau technegol er mwyn lliehau'r lefelau ffurfio halogion prosesu. Mae rhai enghreifftiau'n cynnwys: nitrosamines, hydrocarbonau aromatig polycyclig (PAH), heterocyclic amines, histamin, acrylamid, furan, [[Bensen|benzene]], braster trans, 3-MCPD, semicarbazide, 4-hydroxynonenal (4-HNE), ac ethyl carbamate. Mae hefyd y posibiliad o ddarnau metal o'r offer prosesu yn halogi bwyd. Gellir canfod y rhain drwy ddefnyddio offer canfod metalau.  == Halogion bwyd sy'n dod i'r amlwg == Er bod nifer o halogion bwyd yn wybyddus ers degawdau, mae presenoldeb rhai cemegion penodol a sut cânt eu ffurfio wedi'u canfod yn weddol ddiweddar. Dyma'r halogion bwyd sy'n dod i'r amlwg, megis acrylamid, furan, [[Bensen|benzene]], perchlorate, perfluorooctanoic acid (PFOA), 3-monochloropropane-1,3-diol (3-MCPD), 4-hydroxynonenal, a (4-HNE). == Diogelwch a rheoleiddio == Caiff lefelau derbyniol dyddiol ''(Acceptable Daily Intake)'' a chrynodiadau goddefiad halogion mewn bwydydd unigol eu pennu ar sail y "Lefel Dim Effaith Niweidiol wedi'i Nodi" (NOAEL) mewn arbrofion ar anifeiliaid, gan ddefnyddio'r ffactor diogelwch (100 fel arfer). Mae'r crynodiadau uchaf o halogion a ganiateir yn ôl deddfwriaeth yn aml llawer yn is na lefelau goddefiad gwenwyndra, oherwydd gellir cyflawni lefelau o'r fath yn rhesymol drwy arferion amaethyddol a gweithgynhyrchu da. == Profi halogion bwyd == Er mwyn cadw ansawdd uchel bwyd a chydymffurfio â safonau rheoleiddio iechyd, diogelwch ac amgylcheddol, argymhellir dibynnu ar brofion halogion bwyd drwy drydydd parti annibynnol megis labordau, cwmnïau ardystio neu debyg. Ar gyfer gweithgynhyrchwyr, gall profi am halogion bwyd leihau'r perygl o ddiffyg cydymffurfio mewn perthynas â chynhwysion amrwd, bwydydd sydd wedi'u gweithgynhyrchu'n rhannol a'r cynhyrchion terfynol. Ar hynny, mae profion halogion bwyd rhoi sicrwydd o ran diogelwch defnyddwyr ac ansawdd y cynhyrchion bwyd sydd wedi'u prynu, a gall atal clefydau a gludir gan fwyd, a pheryglon cemegol, microbiolegol neu ffisegol.<ref>[http://www.foodproductiondaily.com/Quality-Safety/Study-finds-novel-method-to-test-food-for-contamination Study finds novel method to test food for contamination]</ref> == Gweler hefyd == * ''Bad Bug Book'' gan U.S. Food and Drug Administration * ''The Joint FAO/WHO Expert Committee Report on Food Additives'' == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} == Dolenni allanol == * [http://www.cfsan.fda.gov/~dms/opaofas.html Office of Food Additive Safety] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005214751/http://www.cfsan.fda.gov/~dms/opaofas.html |date=2006-10-05 }} ar wefan Gweinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau'r Unol Daleithiau * [http://www.who.int/foodsafety/chem/en/ Chemical Risks in Food] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713221910/http://www.who.int/foodsafety/chem/en/ |date=2017-07-13 }} gan [[Cyfundrefn Iechyd y Byd|Sefydliad Iechyd y Byd]] * [http://www.foe.co.uk/resource/briefing_notes/food_contamination.pdf Briefing on GM Food Contamination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721192432/http://www.foe.co.uk/resource/briefing_notes/food_contamination.pdf |date=2012-07-21 }} * [http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/pestadd.html Pesticides and Chemical Contaminants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231110543/http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/pestadd.html |date=2006-12-31 }} ar wefan Gweinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau'r Unol Daleithiau [[Categori:Maetheg]] 1scnwzhqr0rflyvnbgzdb5te2ue6fks 15669001 15669000 2026-10-22T08:21:19Z Craigysgafn 40536 15669001 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata = ALL}} Mae '''halogiad bwyd''' yn cyfeirio at bresenoldeb cemegion niweidiol a micro-organebau mewn bwyd a all achosi salwch mewn defnyddwyr. Mae'r erthygl hon yn mynd i'r afael â halogiad cemegol mewn bwydydd, yn hytrach na halogiad microbiolegol, sydd ar gael dan [[Foodborne illness|afiechydon a gludir gan fwyd]]. Nid yw effaith halogion cemegol ar iechyd a lles y cyhoedd yn dod i'r amlwg ar ôl nifer o flynyddoedd o'u prosesu. Gall cysylltiad am gyfnod hir ar lefelau isel (e.e.&nbsp;[[cancr]]). Yn aml, nid yw halogion cemegol sydd mewn bwydydd yn cael eu heffeithio gan brosesu â gwres (yn annhebyg i'r mwyafrif o gyflyrrau micrbiolegol). Gellir dosbarthu halogion cemegol yn ôl ffynhonnell yr halogiad, a'r modd maent yn mynd i'r cynnyrch bwyd.  == Halogion amgylcheddol == Cemegion sy'n bresennol yn yr amgylchedd lle caiff y bwyd ei dyfu, ei gynaeafu, ei gludo, ei storio, ei becynnu, ei brosesu a'i fwyta yw [[Llygredd|halogion amgylcheddol]]. Mae cyswllt ffisegol y bwyd â'i amgylchedd yn arwain at ei galogi. Mae ffynonellau halogiad posibl yn cynnwys:  * '''Aer''': radionuclides (<sup>137</sup>[[Cesiwm|Caesiwm]], <sup>90</sup>[[Strontiwm]]), hydrocarbonau aromatig polycycig (PAH) * '''Dŵr''': [[arsenig]], [[Arian byw (elfen)|merciwri]] * '''Pridd''': [[cadmiwm]], nitradau, percloradau * Biffenylau polyclorinedig (PCB), diocsinau, a polybrominated diphenyl ethers (PBDE) yn gemegion hollbresennol * '''Deunyddiau pecynnu''': [[antimoni]], [[tun]], [[plwm]], asid perfluorooctanoic (PFOA), semicarbazide, benzophenone, isopropyl thioxanthone (ITX), bisphenol A * '''Offer prosesu/coginio''': [[copr]], neu ddarnau metal eraill, ireidiau, glanhau, a glanedyddion * '''Tocsinau naturiol''': mycotocsinau, phytohaemagglutinin, alcaloidau pyrrolizidine, grayanotocsin, tocsinau [[Madarchen|madarch]], scombrotoxin (histamin), ciguatera, tocsinau pysgod cregyn (gweler gwenwyn pysgod cregyn), tetrodotocsin, ymhlith nifer o rai eraill. == Plaleiddiaid a charsinogenau == Mae nifer o achosion o blaleiddiaid neu garsinogenau wedi'u gwahardd wedi'u canfod mewn bwyd. * Yn 2006, amlygodd [[Greenpeace]] yn Tsieina bod 25% o gynhyrchion amaethyddol archfarchnadoed a arolygwyd yn cynnwys plaleiddiaid a oedd wedi'u gwahardd. Canfuwyd bod dros 70% o domatos a brofwyd yn cynnwys y plaleiddiad Lindane, ac roedd bron i 40% o'r samplau'n cynnwys cymysgedd o dri math neu'n fwy o blaleiddiaid. Profwyd ffrwythau hefyd yn rhan o'r ymchwiliad. * Yn India, canfuwyd [[Diod feddal|diodydd meddal]] â lefelau uchel o blaleiddiad, gan gynnwys lindane, DDT, malathion a chlorpyrifos.<ref>{{cite news|url=http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=146797|title=Ban the Colas!|date=Nov 5, 2008|work=MeriNews|author=TribhuMRatta|access-date=2017-07-20|archive-date=2009-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090308113304/http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=146797|url-status=dead}}</ref> * Canfuwyd Formaldehyde, sy'n garsinogen, mewn pryd cenedlaethol o Fietnam, Pho, yn 2007. Canfuwyd bod llysiau a ffrwythau hefyd yn cynnwys y plaleiddiaid gwaharddedig. Datganodd y papur dyddiol ''Thanh Nien'' "Health agencies have known that Vietnamese soy sauce, the country's second most popular sauce after fish sauce, has been chock full of cancer agents since at least 2001", "Why didn't anyone tell us?"<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iiMrrBvLTLGX3P0uXmSqeT1Zjayw|title=Toxic soy sauce, chemical veggies -- food scares hit Vietnam|date=11 Medi 2007|publisher=Google News|work=Agence France-Presse|location=Hanoi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100119040101/http://afp.google.com/article/ALeqM5iiMrrBvLTLGX3P0uXmSqeT1Zjayw|archivedate=2010-01-19}}</ref> Y carsinogen yn sawsiau Asia yw 3-MCPD a'i metabolite 1,3-DCP, sydd wedi bod yn broblem barhaus ers cyn 2000, ac yn effeithio nifer o gyfandiroedd. * Braw bwyd Indonesia 2005, roedd y carsinogen formaldehyde yn cael ei ychwanegu fel ychwanegyn i nwdls, tofu, pysgod wedi'u halltu, a pheli cig * Sgandal llaeth Tsieina 2008 == Gwallt mewn bwyd == Mae llawer o stigma mewn perthynas â phresenoldeb gwallt mewn bwyd yn y mwyafrif o gymunedau. Mae perygl y gall achosi tagu a [[chwydu]], ac hefyd y gallai fod wedi'i halogi â sylweddau tocsig.<ref>{{Cite journal|url=http://www.ingentaconnect.com/content/ap/rt/2000/00000032/00000001/art01403|title=Regulatory Action Criteria for Filth and Other Extraneous Materials IV. Visual Detection of Hair in Food|last=Valdes Biles P.|last2=Ziobro G. C.|date=August 2000|journal=Regulatory Toxicology and Pharmacology|issue=1|doi=10.1006/rtph.2000.1403|volume=32|pages=73–77|issn=0273-2300|pmid=11029271}}</ref> Mae gwahanol farn o ran y lefel o risg mae'n ei achosi i'r defnyddiwr diofal.<ref>{{Cite web|url=http://www.foodquality.com/mag/08092005/fq_08092005_FE1.html|title=Food Quality issue 08 09 2005|access-date=2017-07-20|archive-date=2007-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020222629/http://www.foodquality.com/mag/08092005/fq_08092005_FE1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kitsapcountyhealth.com/environmenta_health/food/docs/facts_hairrestraints.pdf.|title=Kitsap County Health|access-date=2017-07-20|archive-date=2006-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20060320223912/http://www.kitsapcountyhealth.com/environmenta_health/food/docs/facts_hairrestraints.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.foodquality.com/mag/06012006_07012006/fq_06012006_SS1.htm|title=Management Should Serve as Role Models for Good Work Habits and Acceptable Hygienic Practices|last=John Lucey|date=06-01-2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714051540/http://www.foodquality.com/mag/06012006_07012006/fq_06012006_SS1.htm|archive-date=2007-07-14}}</ref> Weithiau defnyddir protein o wallt pobl fel cynhwysyn,<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/newsnight/2007/01/does_your_daily_bread_contain_human_hair.html|title=Does your daily bread contain human hair?|date=10 Jan 2007|website=BBC News|last=Justin Rowlatt}}</ref> mewn bara a chynhyrchion o'r fath. Mae defnyddio gwallt yn y modd hwn wedi'i wahardd yn [[Islam]].<ref>{{Cite web|url=http://www.geocities.com/CollegePark/Quad/2406/islam1.htm|title=Halaal/Haraam Food Awareness|last=Amir Khan|year=1996|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091022204853/http://geocities.com/CollegePark/Quad/2406/islam1.htm|archivedate= 22 Hydref 2009}}</ref> Historically, in [[Iddewiaeth|Judaism]], finding hair in food was a sign of bad luck.<ref>{{Cite book|title=Lilith's Cave: Jewish Tales of the Supernatural|url=https://archive.org/details/lilithscavejewis0000schw|last=Howard Schwartz|year=1991|isbn=0-19-506726-6}}</ref> == Halogion prosesu == Caiff halogion prosesu eu cynhyrchu yn ystod prosesu bwyd (e.e.&nbsp;gwresogi, [[eplesu]]). Maen nhw'n absennol yn y deunyddiau crai, a chânt eu ffurfio gan adweithiau cemegol rhwng cyfansoddion bwyd naturiol a/neu wedi'u hychwanegu yn ystod prosesu. Ni ellir osgoi presenoldeb yr halogion hyn mewn bwydydd wedi'u prosesu yn llwyr. Er hynny, gellir diwygio a/neu wella prosesau technegol er mwyn lliehau'r lefelau ffurfio halogion prosesu. Mae rhai enghreifftiau'n cynnwys: nitrosamines, hydrocarbonau aromatig polycyclig (PAH), heterocyclic amines, histamin, acrylamid, furan, [[Bensen|benzene]], braster trans, 3-MCPD, semicarbazide, 4-hydroxynonenal (4-HNE), ac ethyl carbamate. Mae hefyd y posibiliad o ddarnau metal o'r offer prosesu yn halogi bwyd. Gellir canfod y rhain drwy ddefnyddio offer canfod metalau.  == Halogion bwyd sy'n dod i'r amlwg == Er bod nifer o halogion bwyd yn wybyddus ers degawdau, mae presenoldeb rhai cemegion penodol a sut cânt eu ffurfio wedi'u canfod yn weddol ddiweddar. Dyma'r halogion bwyd sy'n dod i'r amlwg, megis acrylamid, furan, [[Bensen|benzene]], perchlorate, perfluorooctanoic acid (PFOA), 3-monochloropropane-1,3-diol (3-MCPD), 4-hydroxynonenal, a (4-HNE). == Diogelwch a rheoleiddio == Caiff lefelau derbyniol dyddiol ''(Acceptable Daily Intake)'' a chrynodiadau goddefiad halogion mewn bwydydd unigol eu pennu ar sail y "Lefel Dim Effaith Niweidiol wedi'i Nodi" (NOAEL) mewn arbrofion ar anifeiliaid, gan ddefnyddio'r ffactor diogelwch (100 fel arfer). Mae'r crynodiadau uchaf o halogion a ganiateir yn ôl deddfwriaeth yn aml llawer yn is na lefelau goddefiad gwenwyndra, oherwydd gellir cyflawni lefelau o'r fath yn rhesymol drwy arferion amaethyddol a gweithgynhyrchu da. == Profi halogion bwyd == Er mwyn cadw ansawdd uchel bwyd a chydymffurfio â safonau rheoleiddio iechyd, diogelwch ac amgylcheddol, argymhellir dibynnu ar brofion halogion bwyd drwy drydydd parti annibynnol megis labordau, cwmnïau ardystio neu debyg. Ar gyfer gweithgynhyrchwyr, gall profi am halogion bwyd leihau'r perygl o ddiffyg cydymffurfio mewn perthynas â chynhwysion amrwd, bwydydd sydd wedi'u gweithgynhyrchu'n rhannol a'r cynhyrchion terfynol. Ar hynny, mae profion halogion bwyd rhoi sicrwydd o ran diogelwch defnyddwyr ac ansawdd y cynhyrchion bwyd sydd wedi'u prynu, a gall atal clefydau a gludir gan fwyd, a pheryglon cemegol, microbiolegol neu ffisegol.<ref>[http://www.foodproductiondaily.com/Quality-Safety/Study-finds-novel-method-to-test-food-for-contamination Study finds novel method to test food for contamination]</ref> == Gweler hefyd == * ''Bad Bug Book'' gan U.S. Food and Drug Administration * ''The Joint FAO/WHO Expert Committee Report on Food Additives'' == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} == Dolenni allanol == * [http://www.cfsan.fda.gov/~dms/opaofas.html Office of Food Additive Safety] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005214751/http://www.cfsan.fda.gov/~dms/opaofas.html |date=2006-10-05 }} ar wefan Gweinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau'r Unol Daleithiau * [http://www.who.int/foodsafety/chem/en/ Chemical Risks in Food] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713221910/http://www.who.int/foodsafety/chem/en/ |date=2017-07-13 }} gan [[Cyfundrefn Iechyd y Byd|Sefydliad Iechyd y Byd]] * [http://www.foe.co.uk/resource/briefing_notes/food_contamination.pdf Briefing on GM Food Contamination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721192432/http://www.foe.co.uk/resource/briefing_notes/food_contamination.pdf |date=2012-07-21 }} * [http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/pestadd.html Pesticides and Chemical Contaminants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231110543/http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/pestadd.html |date=2006-12-31 }} ar wefan Gweinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau'r Unol Daleithiau [[Categori:Maetheg]] h0i8c91nvmyo0wvhuce6kij6pk5kwcs Syndrom gostwng lefelau alcohol 0 218440 15668754 15245804 2026-10-21T14:47:30Z Craigysgafn 40536 15668754 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata = ALL}} '''Syndrom gostwng lefelau [[alcohol]] '''yw cyfres o symptomau a all daro rhywun wrth iddynt ostwng ei lefelau o mewnlif alcohol yn sylweddol, wedi cyfnod o yfed gormodol. Mae symptomau fel arfer yn cynnwys gor-bryder, siglogrwydd, [[Chwys|chwysu]], [[chwydu]], curiad calon gyflym, a thwymyn gymedrol. Gall symptomau mwy difrifol gynnwys trawiadau, gweld neu glywed pethau nad yw eraill yn medru, a deliriwm tremens (DTs).<ref name=NICE2010>{{cite book|author1=National Clinical Guideline Centre|title=Alcohol Use Disorders: Diagnosis and Clinical Management of Alcohol-Related Physical Complications|date=2010|publisher=Royal College of Physicians (UK)|location=London|edition=No. 100|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0047840/|accessdate=21 Hydref 2016|language=en|chapter=2 Acute Alcohol Withdrawal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131202232/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0047840/|archivedate=31 Ionawr 2014}}</ref> Fel arfer y mae'r symptomau'n cychwyn oddeutu chwe awr ar ôl y ddiod olaf, ar ei waethaf o 24 i 72 awr wedi'r ddiod, ac yn gwella ymhen saith diwrnod.<ref name=Sim2016>{{cite journal|last1=Simpson|first1=SA|last2=Wilson|first2=MP|last3=Nordstrom|first3=K|title=Psychiatric Emergencies for Clinicians: Emergency Department Management of Alcohol Withdrawal.|journal=Journal of Emergency Medicine|date=Medi 2016|volume=51|issue=3|pages=269–73|pmid=27319379|doi=10.1016/j.jemermed.2016.03.027}}</ref> Efallai y bydd symptomau'n taro'r rheini sy'n gaeth i alcohol. Achosir y rhain gan ostyngiad mewnlifiad alcohol cynlluniedig neu anghynlluniedig. Mae'r mecanwaith sylfaenol yn arwain at ostyngiad yn ymatebolrwydd derbynyddion GABA yn yr ymennydd. Yn nodweddiadol, dilynir y broses ostyngol gan Asesiad y Sefydliad Clinigol o Ostyngiad mewn Lefelau Alcohol, diwygiedig (CIWA-Ar).<ref name=NEJM2014>{{cite journal |last1=Schuckit |first1=MA |title=Recognition and management of withdrawal delirium (delirium tremens). |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-11-27_371_22/page/2109 |journal=New England Journal of Medicine |date=27 Tachwedd 2014 |volume=371 |issue=22 |pages=2109–13 |pmid=25427113 |doi=10.1056/NEJMra1407298}}</ref> Ymhlith y triniaethau nodweddiadol ar gyfer syndrom gostwng lefelau alcohol y mae ''benzodiazepines'' megis ''clordiazepoxide'' neu ''diazepam''. Yn aml, caiff maint y dos ei selio ar natur symptomau'r dioddefwr. Argymhellir ''Thiamine'' yn bur aml hefyd. Rhaid trin problemau electrolyte a siwgr gwaed isel hefyd. Os rhoddir triniaeth gynnar, ceir canlyniadau llawer gwell. Mae tua 15% o boblogaeth [[y Gorllewin]] yn cael problemau gydag [[alcoholiaeth]] rywbryd yn ystod eu hoes. Bydd tua hanner y canran hynny'n datblygu symptomau syndrom gostwng lefelau alcohol, gyda 4% yn dioddef symptomau difrifol. Ymhlith y rheini â symptomau difrifol mae hyd at 15% yn marw o'r cyflwr. Disgrifiwyd symptomau lleihau lefelau alcohol mor gynnar â 400 CC gan Hippocrates.<ref name=Kis2013/> It is not believed to have become a widespread problem until the 1800s.<ref name=Kis2013>{{cite book|last1=Kissin|first1=Benjamin|last2=Begleiter|first2=Henri|title=The Biology of Alcoholism: Volume 3: Clinical Pathology|date=2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781468429374|page=192|url=https://books.google.ca/books?id=hp7TBwAAQBAJ&pg=PA192|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022023100/https://books.google.ca/books?id=hp7TBwAAQBAJ&pg=PA192|archivedate=2016-10-22|df=}}</ref> Ni chredir iddo fod yn broblem eang hyd y 1800au. == Cyfeiriadau == {{Cyfeiriadau}} [[Categori:Alcohol]] [[Categori:Syndromau|gostwng lefelau alcohol]] [[Categori:Prosiect Wici-Iechyd]] 27b9ywdzbibt3xveq2shv1ytpavcspi Midas 0 234718 15669030 10981289 2026-10-22T10:26:30Z Craigysgafn 40536 15669030 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Midas_gold2.jpg|bawd|Yn fersiwn Nathaniel Hawthorne o fyth y Brenin Midas, mae Midas yn troi ei ferch ei hun yn aur wedi iddo ei chyffwrdd (darlun gan Walter Crane yn argraffiad 1893)]] '''Midas''' (Groeg: Μίδας) yw enw o leiaf tri aelod o linach brenhinol [[Phrygia]]. Y '''Brenin Midas''' enwocaf yw'r un sy'n cael ei adnabod ym [[mytholeg Roeg]] am ei allu i droi popeth roedd yn ei gyffwrdd i mewn i [[aur]]. Mae'n debyg bod dinas Phrygaidd Midaeum wedi'i henwi ar ôl y Midas hwn, a hwn hefyd oedd y Midas a sefydlodd [[Ankara]], yn ôl [[Pausanias]].<ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]] 1.4.5.</ref> Yn ôl [[Aristoteles]], mae'r chwedl yn honni i Midas farw o newyn o ganlyniad i'w "weddi ofer" am y cyffyrddiad euraid.<ref>Aristotle, Politics, 1.1257b.</ref> Roedd y chwedlau yn rhoi hanes y Midas hwn a'i dad Gordias, sy'n cael ei gydnabod am sefydlu'r brifddinas Phrygaidd Gordiwm a chlymu'r Cwlwm Gordaidd. Dywedir eu bod yn byw rhywbryd yn ystod yr 2il fileniwm CC, ymhell cyn [[Rhyfel Caerdroea]]. Serch hynny, nid yw [[Homeros]] yn crybwyll Midas na Gordias, ond mae'n cyfeirio at ddau frenun Phrygaidd arall, Mygdon ac Otreus. Roedd Brenin Midas arall yn teyrnasu yn Phrygia yn hwyr yn yr 8g CC hyd at ysbeilio Gordiwm gan y Cimmeriaid, pan dywedir iddo gymryd ei fywyd ei hun. Mae'r rhan fwyaf o haneswyr yn credu mai'r Midas hwn yw'r un person â ''Mita'', brenin y Mushki mewn testunau Assyraidd, a fu'n rhyfel ag [[Assyria]] a'r taleithiau Anatolaidd yn yr un cyfnod.<ref>Gweler er enghraifft Encyclopædia Britannica. Hefyd, Lynn E. Roller, "The Legend of Midas", ''Classical Antiquity,'' '''2'''2 (Hydref 1983):299-313.</ref> Dywed [[Herodotus]] bod trydydd Midas yn aelod o linach frenhinol Phrygia ac yn daid i Adrastus a ddihangodd o Phrygia ar ôl kkadd ei frawd yn ddamweinol a chymryd lloches yn [[Lydia]] yn ystod teyrnasiad Croesus. Roedd Phrygia erbyn hynny dan reolaeth Lydia. Dywed Herodotus bod Croesus yn ystyried llinach frenhinol Phrygia yn "gyfeillion" ond nid yw'n sôn bod y llinach yn parhau i deyrnasu fel brenhinoedd (gaeth) yn Phrygia.<ref>Herodotus I.35.</ref> == Mytholeg == Un diwrnod, fel y dywed [[Ofydd]] yn ''Metamorphoses'' XI,<ref>[http://www.theoi.com/Text/OvidMetamorphoses11.html On-line text at Theoi.com]</ref> sylwodd Dionysus fod ei hen ysgolfeistr a thad maeth, y gafrddyn Silenus, ar goll.<ref>Mae'r myth yn ymddangos yng ngwaith [[Aristotle|Aristoteles]] ''Eudemus'', (darn 6).</ref> Roedd yr hen afrddyn wedi bod yn yfed gwin ac wedi crwydro yn ei feddwdod, a daethpwyd o hyd iddo gan werinwyr Phrygaidd a'i cariodd at eu brenin, Midas (mae fersiwn arall yn dweud bod Silenus wedi llewygu yng ngardd rhosod Midas). Adnabyddodd Midas ef a'i drin yn lletygar, a gofalu amdano yn gwrtais am ddeg diwrnod, tra bod Silenus yn diddanu Midas a'i straeon a chaneuon.<ref>[[Claudius Aelianus|Aelian]], ''Varia Historia'' iii.18 relates some of Silenus' accounts (Graves 1960:83.b.3).</ref> Ar yr unfed diwrnod ar ddeg, daeth â Silenus yn ôl at Dionysus yn [[Lydia]]. Cynigiodd Dionysus unrhyw rodd i Midas o'i ddewis ei hun. Gofynnodd Midas bod unrhyw beth y byddai'n ei gyffwrdd yn troi'n [[aur]]. [[Delwedd:Andrea_Vaccaro_König_Midas.jpg|bawd|Darlun o'r Brenin Midas a chlustiau asyn ganddo, gan Andrea Vaccaro, 16g]] Roedd Midas wrth ei fodd â'i allu newydd, ac aeth ati i'w ddefnyddio. Cyffyrddodd frigyn coeden dderwen a charreg; trodd y ddau yn aur. Cyn gynted ag yr aeth adref, cyffyrddodd â phob rhosyn yn ei ardd, a throdd y cyfan yn aur. Gorchmynnodd ei weision i baratoi gwledd. Ond sylweddolodd bryd hynny bod hyn yn oed y bwyd a'r diod roedd yn eu cyffwrdd yn troi yn aur, a dechreuodd ddifaru a melltithiodd ei ddymuniad.<ref>Claudian, ''In Rufinum'': "sic rex ad prima tumebat Maeonius, pulchro cum verteret omnia tactu; sed postquam riguisse dapes fulvamque revinctos in glaciem vidit latices, tum munus acerbum sensit et inviso votum damnavit in auro."</ref> Yn fersiwn Nathaniel Hawthorne yn ''A Wonder-Book for Girls and Boys'' (1852), daeth merch Midas ato, yn anhapus gyda'r hyn oedd wedi digwydd i'r rhosod. Wrth geisio ei chysuro, trodd Midas ei ferch yn aur hefyd. Roedd Midas yn casau'r rhodd roedd wedi'i ddewis. Gweddiodd i Dionysus, gan ymbil arno i'w arbed rhag llwgu. Clywodd Dionysus ei weddi a chytuno i'w hateb; gan ddweud wrth Midas ymolchi yn afon Pactolus. Yna, byddai unrhyw beth oedd yn cael ei roi yn y dwr yn cael ei adfer o effaith ei gyffyrddiad. Gwnaeth Midas hynny, a phan gyffyrddodd â'r dyfroedd, llifodd y gallu i'r afon, a throwyd tywod yr afon yn aur. Roedd hyn yn cael ei ddefnyddio i esbonio pam fod cymaint o aur yn afon Pactolus, a pham fod y rhai oedd yn honni eu bod yn ddisgynyddion i Midas mor gyfoethog. Mae'n bosib nad aur yn unig oedd y tu ôl i gyfoeth Midas - dywedir mai ef wnaeth ddarganfod plwm du a gwyn gyntaf.<ref>[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 274</ref> Mae chwedl arall am Midas, a oedd erbyn hyn yn casau cyfoeth a moethusrwydd, yn troi i addoli Pan, duw y meysydd a geifrddynion.<ref>Mae'r myth yma yn cyflwyno Midas yn wahanol. Dywed [[Flavius Philostratus]], yn ei ''Life of [[Apollonius of Tyana]]'' (vi.27) bod gan Midas rhywfaint o waed geifrddynion. ([http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_6_26.html on-line] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129084233/http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_6_26.html |date=2013-01-29 }})</ref> Roedd mythograffwyr Rhufeinig<ref>[[Cicero]] ''On Divination''i.36; [[Valerius Maximus]], i.6.3; [[Ovid]], ''[[Metamorphoses (poem)|Metamorphoses]], xi.92f.''</ref> yn honni mai ei diwtor cerddoriaeth oedd Orpheus. Dywedir i Pan, unwaith, gymharu ei gerddoriaeth â cherddoriaeth [[Apollo]], a'i fod wedi'i herio i weld pa un oedd fwyaf medrus. Tmolus, duw'r mynyddoedd, fyddai'r dyfarnwr. Chwythodd Pan ei bibau a rhoddodd foddhad mawr i'w hun a'i ddilynwr ffyddlon, Midas, a oedd yn digwydd bod yn bresennol. Yna tarodd Apollo dannau ei delyn fach. Rhoddodd Tmolus y fuddugoliaeth ar unwaith i Apollo, ac roedd pawb ond un yn cytuno â'i ddyfarniad. Protestiodd Midas, a chwestiynu teilyngdod Apollo. Nid oedd Apollo am ddioddef y fath wrandawiad eto; dywedodd bod rhaid bod gan Midas glustiau [[asyn]], a dyna ddigwyddodd.<ref>Hyginus, ''Fabulae'' 191.</ref> Mae'r myth wedi'i ddarlunio gan ddau baentiad ''"Apollo a Marsyas"'' gan Palma il Giovane (1544–1628), y naill yn dangos yr olygfa cyn, a'r llall ar ôl, y gosb. Ceisiodd Midas wisgo penwisg i guddio'i anffawd mewn cywilydd, ond roedd ei farbwr yn gwybod ei gyfrinach, a gorchmynnodd ef i beidio â'i rhannu â neb. Aeth allan i weirglodd, tyllu twll yn y ddaear, a sibrwd y stori i mewn iddo, cyn gorchuddio'r twll unwaith eto. Tyfodd gwely o gyrs yn y weirglodd, a dechrau sibrwd y stori, gan ddweud "Mae gan y Brenin Midas glustiau asyn".<ref>Mae sŵn sibrwd y cyrs yn hen drosiad llenyddol. Mae ''Cyfarwyddiadau Shuruppak'' o'r 3ydd mileniwm CC yn rhybuddio bod cyrs yn gallu cuddio athrod ([http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section5/tr561.htm ''Cyfarwyddiadau Shuruppak'', llinellau 92-93]).</ref> Mae rhai ffynonellau yn honni bod Midas wedi lladd ei hun trwy yfed gwaed [[ychen]]. == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} [[Categori:Aur]] [[Categori:Brenhinoedd mytholegol]] [[Categori:Cymeriadau ym mytholeg Roeg]] 5zlnylcxal10bpwnxne6ohx60hpwihk 15669031 15669030 2026-10-22T10:27:19Z Craigysgafn 40536 15669031 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata = ALL}} [[Delwedd:Midas_gold2.jpg|bawd|Yn fersiwn Nathaniel Hawthorne o fyth y Brenin Midas, mae Midas yn troi ei ferch ei hun yn aur wedi iddo ei chyffwrdd (darlun gan Walter Crane yn argraffiad 1893)]] '''Midas''' (Groeg: Μίδας) yw enw o leiaf tri aelod o linach brenhinol [[Phrygia]]. Y '''Brenin Midas''' enwocaf yw'r un sy'n cael ei adnabod ym [[mytholeg Roeg]] am ei allu i droi popeth roedd yn ei gyffwrdd i mewn i [[aur]]. Mae'n debyg bod dinas Phrygaidd Midaeum wedi'i henwi ar ôl y Midas hwn, a hwn hefyd oedd y Midas a sefydlodd [[Ankara]], yn ôl [[Pausanias]].<ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]] 1.4.5.</ref> Yn ôl [[Aristoteles]], mae'r chwedl yn honni i Midas farw o newyn o ganlyniad i'w "weddi ofer" am y cyffyrddiad euraid.<ref>Aristotle, Politics, 1.1257b.</ref> Roedd y chwedlau yn rhoi hanes y Midas hwn a'i dad Gordias, sy'n cael ei gydnabod am sefydlu'r brifddinas Phrygaidd Gordiwm a chlymu'r Cwlwm Gordaidd. Dywedir eu bod yn byw rhywbryd yn ystod yr 2il fileniwm CC, ymhell cyn [[Rhyfel Caerdroea]]. Serch hynny, nid yw [[Homeros]] yn crybwyll Midas na Gordias, ond mae'n cyfeirio at ddau frenun Phrygaidd arall, Mygdon ac Otreus. Roedd Brenin Midas arall yn teyrnasu yn Phrygia yn hwyr yn yr 8g CC hyd at ysbeilio Gordiwm gan y Cimmeriaid, pan dywedir iddo gymryd ei fywyd ei hun. Mae'r rhan fwyaf o haneswyr yn credu mai'r Midas hwn yw'r un person â ''Mita'', brenin y Mushki mewn testunau Assyraidd, a fu'n rhyfel ag [[Assyria]] a'r taleithiau Anatolaidd yn yr un cyfnod.<ref>Gweler er enghraifft Encyclopædia Britannica. Hefyd, Lynn E. Roller, "The Legend of Midas", ''Classical Antiquity,'' '''2'''2 (Hydref 1983):299-313.</ref> Dywed [[Herodotus]] bod trydydd Midas yn aelod o linach frenhinol Phrygia ac yn daid i Adrastus a ddihangodd o Phrygia ar ôl kkadd ei frawd yn ddamweinol a chymryd lloches yn [[Lydia]] yn ystod teyrnasiad Croesus. Roedd Phrygia erbyn hynny dan reolaeth Lydia. Dywed Herodotus bod Croesus yn ystyried llinach frenhinol Phrygia yn "gyfeillion" ond nid yw'n sôn bod y llinach yn parhau i deyrnasu fel brenhinoedd (gaeth) yn Phrygia.<ref>Herodotus I.35.</ref> == Mytholeg == Un diwrnod, fel y dywed [[Ofydd]] yn ''Metamorphoses'' XI,<ref>[http://www.theoi.com/Text/OvidMetamorphoses11.html On-line text at Theoi.com]</ref> sylwodd Dionysus fod ei hen ysgolfeistr a thad maeth, y gafrddyn Silenus, ar goll.<ref>Mae'r myth yn ymddangos yng ngwaith [[Aristotle|Aristoteles]] ''Eudemus'', (darn 6).</ref> Roedd yr hen afrddyn wedi bod yn yfed gwin ac wedi crwydro yn ei feddwdod, a daethpwyd o hyd iddo gan werinwyr Phrygaidd a'i cariodd at eu brenin, Midas (mae fersiwn arall yn dweud bod Silenus wedi llewygu yng ngardd rhosod Midas). Adnabyddodd Midas ef a'i drin yn lletygar, a gofalu amdano yn gwrtais am ddeg diwrnod, tra bod Silenus yn diddanu Midas a'i straeon a chaneuon.<ref>[[Claudius Aelianus|Aelian]], ''Varia Historia'' iii.18 relates some of Silenus' accounts (Graves 1960:83.b.3).</ref> Ar yr unfed diwrnod ar ddeg, daeth â Silenus yn ôl at Dionysus yn [[Lydia]]. Cynigiodd Dionysus unrhyw rodd i Midas o'i ddewis ei hun. Gofynnodd Midas bod unrhyw beth y byddai'n ei gyffwrdd yn troi'n [[aur]]. [[Delwedd:Andrea_Vaccaro_König_Midas.jpg|bawd|Darlun o'r Brenin Midas a chlustiau asyn ganddo, gan Andrea Vaccaro, 16g]] Roedd Midas wrth ei fodd â'i allu newydd, ac aeth ati i'w ddefnyddio. Cyffyrddodd frigyn coeden dderwen a charreg; trodd y ddau yn aur. Cyn gynted ag yr aeth adref, cyffyrddodd â phob rhosyn yn ei ardd, a throdd y cyfan yn aur. Gorchmynnodd ei weision i baratoi gwledd. Ond sylweddolodd bryd hynny bod hyn yn oed y bwyd a'r diod roedd yn eu cyffwrdd yn troi yn aur, a dechreuodd ddifaru a melltithiodd ei ddymuniad.<ref>Claudian, ''In Rufinum'': "sic rex ad prima tumebat Maeonius, pulchro cum verteret omnia tactu; sed postquam riguisse dapes fulvamque revinctos in glaciem vidit latices, tum munus acerbum sensit et inviso votum damnavit in auro."</ref> Yn fersiwn Nathaniel Hawthorne yn ''A Wonder-Book for Girls and Boys'' (1852), daeth merch Midas ato, yn anhapus gyda'r hyn oedd wedi digwydd i'r rhosod. Wrth geisio ei chysuro, trodd Midas ei ferch yn aur hefyd. Roedd Midas yn casau'r rhodd roedd wedi'i ddewis. Gweddiodd i Dionysus, gan ymbil arno i'w arbed rhag llwgu. Clywodd Dionysus ei weddi a chytuno i'w hateb; gan ddweud wrth Midas ymolchi yn afon Pactolus. Yna, byddai unrhyw beth oedd yn cael ei roi yn y dwr yn cael ei adfer o effaith ei gyffyrddiad. Gwnaeth Midas hynny, a phan gyffyrddodd â'r dyfroedd, llifodd y gallu i'r afon, a throwyd tywod yr afon yn aur. Roedd hyn yn cael ei ddefnyddio i esbonio pam fod cymaint o aur yn afon Pactolus, a pham fod y rhai oedd yn honni eu bod yn ddisgynyddion i Midas mor gyfoethog. Mae'n bosib nad aur yn unig oedd y tu ôl i gyfoeth Midas - dywedir mai ef wnaeth ddarganfod plwm du a gwyn gyntaf.<ref>[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 274</ref> Mae chwedl arall am Midas, a oedd erbyn hyn yn casau cyfoeth a moethusrwydd, yn troi i addoli Pan, duw y meysydd a geifrddynion.<ref>Mae'r myth yma yn cyflwyno Midas yn wahanol. Dywed [[Flavius Philostratus]], yn ei ''Life of [[Apollonius of Tyana]]'' (vi.27) bod gan Midas rhywfaint o waed geifrddynion. ([http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_6_26.html on-line] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129084233/http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_6_26.html |date=2013-01-29 }})</ref> Roedd mythograffwyr Rhufeinig<ref>[[Cicero]] ''On Divination''i.36; [[Valerius Maximus]], i.6.3; [[Ovid]], ''[[Metamorphoses (poem)|Metamorphoses]], xi.92f.''</ref> yn honni mai ei diwtor cerddoriaeth oedd Orpheus. Dywedir i Pan, unwaith, gymharu ei gerddoriaeth â cherddoriaeth [[Apollo]], a'i fod wedi'i herio i weld pa un oedd fwyaf medrus. Tmolus, duw'r mynyddoedd, fyddai'r dyfarnwr. Chwythodd Pan ei bibau a rhoddodd foddhad mawr i'w hun a'i ddilynwr ffyddlon, Midas, a oedd yn digwydd bod yn bresennol. Yna tarodd Apollo dannau ei delyn fach. Rhoddodd Tmolus y fuddugoliaeth ar unwaith i Apollo, ac roedd pawb ond un yn cytuno â'i ddyfarniad. Protestiodd Midas, a chwestiynu teilyngdod Apollo. Nid oedd Apollo am ddioddef y fath wrandawiad eto; dywedodd bod rhaid bod gan Midas glustiau [[asyn]], a dyna ddigwyddodd.<ref>Hyginus, ''Fabulae'' 191.</ref> Mae'r myth wedi'i ddarlunio gan ddau baentiad ''"Apollo a Marsyas"'' gan Palma il Giovane (1544–1628), y naill yn dangos yr olygfa cyn, a'r llall ar ôl, y gosb. Ceisiodd Midas wisgo penwisg i guddio'i anffawd mewn cywilydd, ond roedd ei farbwr yn gwybod ei gyfrinach, a gorchmynnodd ef i beidio â'i rhannu â neb. Aeth allan i weirglodd, tyllu twll yn y ddaear, a sibrwd y stori i mewn iddo, cyn gorchuddio'r twll unwaith eto. Tyfodd gwely o gyrs yn y weirglodd, a dechrau sibrwd y stori, gan ddweud "Mae gan y Brenin Midas glustiau asyn".<ref>Mae sŵn sibrwd y cyrs yn hen drosiad llenyddol. Mae ''Cyfarwyddiadau Shuruppak'' o'r 3ydd mileniwm CC yn rhybuddio bod cyrs yn gallu cuddio athrod ([http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section5/tr561.htm ''Cyfarwyddiadau Shuruppak'', llinellau 92-93]).</ref> Mae rhai ffynonellau yn honni bod Midas wedi lladd ei hun trwy yfed gwaed [[ychen]]. == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} [[Categori:Aur]] [[Categori:Brenhinoedd mytholegol]] [[Categori:Cymeriadau ym mytholeg Roeg]] cqjh3228njgiwzxhi8ft4jq42satbue Irbid 0 238954 15668931 14373556 2026-10-21T19:40:28Z BOT-Twm Crys 23034 /* Daearyddiaeth */ Môr y Canoldir, replaced: o'r Môr Canoldir → o Fôr y Canoldir using [[Project:AWB|AWB]] 15668931 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen lle | gwlad = {{banergwlad|Gwlad Iorddonen}} }} Mae '''Irbid''' ([[Arabeg]]: إرْبِد‎), a adnabwyd yn yr oesoedd clasurol fel Arabella or Arbela ([[Groeg (iaith)|Hen Groegeg]]: Άρβηλα) yw'r ail ddinas fwyaf poblog yn yr [[Gwlad Iorddonen]] a chanolfan [[Ardal Lywodraethol Irbid]]. Saif 85 km i'r gogledd o'r brifddinas, [[Amman]], nid nepell o safleoedd hanesyddol Pella a Gadara a'r ffin â [[Syria]] a [[Môr Galilea]] yn [[Israel]]. Mae ganddo tua 300 000 o drigolion, 650 000 gyda'r crynhoad. Mae'n ysglyfaethiaeth o lywodraethwyr aflwyddiannus. Dyma hefyd man geni cyn Brif Weinidog Gwlad Iorddonen, Wasfi Tall, a oedd mewn grym yn ystod digwyddiadau dramatig mis Medi Ddu pan lladdwyd miloedd o Balesteiniaid gan luoedd Iorddonen??? ==Daearyddiaeth== Mae'r ddinas wedi'i lleoli ar lwyfandir sy'n edrych dros ddyffryn afon yr Iorddonen. Mae'r copaon cyfagos yn fur sy'n atal lleithder rhag dod o Fôr y Canoldir, 80 km i ffwrdd. O ganlyniad, mae'r ardal gyfagos yn wlyb iawn (hyd at 600 mm o wlybaniaeth y flwyddyn), tra mai dim ond 50 km i'r dwyrain mae'r anialwch yn dechrau. Mae Irbid wedi'i leoli 68 km - 89 km ar y ffordd - i'r gogledd o Aman. Mae ffin Syria gerllaw, dim ond 30 km i ffwrdd yw swydd ffin Ramtha. Mae'r ddinas yn fan croesi bron yn orfodol ar gyfer teithiau yng ngogledd y wlad. ==Hanes== Yn draddodiadol, mae'r ddinas yng nghanol gardd Jordan, ei thir mwyaf ffrwythlon a mwyaf ffrwythlon. Mae'r bryniau cyfagos wedi cael eu trin am filoedd o flynyddoedd. Bu dynol ryw yn byw ardal ers o leiaf [[yr Oes Efydd]]. Ceir darnau o grochenwaith a mur carreg yn '''Tell Irbid''' a amcangyfrifir a grewyd yn 3200 B.C.<ref>[Lenzen, C. J.; Gordon, R. L.; and Mcquitty, A. M. 1985; Excavation at Tell Irbid and Beit Ras, 1985. ADAJ. Vol 29, Pp 151 – 159]</ref>Fe'i gelwid yn "Arabella" cyn dyfodiad Islam. Enillodd fyddinoedd [[Islamiaeth|Mwslemaidd]] fuddugoliaeth bendant dros y [[Ymerodraeth Fysantaidd|Bysantiaid]] yn 636OC ym Mrwydr Yarmouk, 30 km o safle'r Irbid gydoes. Ar ôl i'r Mwslimiaid gyrraedd, dirywiodd yr arfer o gynheuafu [[gwinllan|gwinllanoedd]] (mae gwaharddiad ar yfed [[alcohol]] gan y ffydd Islamaidd) o blaid y goeden [[olewydd]], sy'n parhau i fod yn bwysig iawn heddiw. Arhosodd y ddinas yn fach iawn hyd nes iddi gyrraedd 1948-1949 ac, yn 1967, pan gyrhaeddiad miloedd o ffoaduriaid Palesteinaidd a ddaeth yn sgil [[Rhyfel Annibyniaeth Israel]] a [[Rhyfel Chwe Diwrnod]], sy'n dal i fod yn rhan sylweddol o'r boblogaeth. ==Addysg== Irbid yw dinas brifysgol Gwlad Iorddonen. Mae Prifysgol Yarmouk <ref>http://www.yu.edu.jo/</ref> (a sefydlwyd ym 1976, gyda 17,000 o fyfyrwyr) wedi'i lleoli yng nghanol y ddinas, ac mae Prifysgol Gwyddoniaeth a Thechnoleg <ref>http://www.just.edu.jo/Pages/Default.aspx</ref> (a sefydlwyd ym 1986, gyda 16,500 o fyfyrwyr) 20 km i'r dwyrain. Mae awyrgylch Irbid yn gymysgedd o geidwadaeth y Dwyrain Canol a dylanwad rhyddfrydol y boblogaeth fawr hon o fyfyrwyr, sy'n amhosibl ei ddirnad mewn dinasoedd eraill yn y dalaith yn yr Iorddonen. ==Personoliaethau== Naseer Shahir Homoud, dyn busnes a dyngarwr a anwyd yn Irbid yn 1963 == Chwaraeon == Mae gan Irbid ddau glwb pêl-droed fawr: Al-Hussein Irbid a ddaeth y tîm yn bedwaredd yng nghynghrair pêl-droed Gwlad Iorddonen yn 2008. Cynhelir ei gemau cartref yn Stadiwm Al-Hassan. Clwb pêl-droed fawr arall y ddinas yw Al-Arabi. Sefydlwyd y clwb yn 1945, ac mae'n un o'r clybiau athletau hynaf yn y wlad. O 2008 ymlaen, cofrestrwyd 22 o glybiau diwylliannol a chwaraeon yn Irbid. Cynhaliodd Irbid y Gemau Pan-Arab yn 1999. ==Gefeilldrefi== * {{flagicon|Romania}} Iaşi, [[Rwmania]] * {{flagicon|Turkey}} Gaziantep, [[Twrci]] * {{flagicon|China}} [[Zhengzhou]], [[Tsieina]] ==Oriel== <gallery> File:Jordan Irbid Museum Of Jordanian Heritage 0993.jpg|thumb|Dolmen, Amgueddfa Treftadaeth Gwlad Iorddonen, Irbid File:Jordan Irbid Museum Of Jordanian Heritage 0994.jpg|thumb|Carreg addurniedig, Amgueddfa Treftadaeth Gwlad Iorddonen, Irbid File:Jordan Irbid Museum Of Jordanian Heritage 0986.jpg|thumb|[[Mosaic]], Amgueddfa Treftadaeth Gwlad Iorddonen, Irbid File:Irbid clock on Memorial Square 1044.jpg|thumb|Canol dinas Irbid File:Irbid clock on Memorial Square 1000.jpg|thumb|Tŵr y Cloc, Irbid </gallery> == Dolenni == {{wikivoyage|Irbid}} *[http://international.visitjordan.com/Wheretogo/Irbid.aspx Irbid - Bwrdd Twristiaeth Gwlad Iorddonen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190415173901/http://international.visitjordan.com/Wheretogo/Irbid.aspx |date=2019-04-15 }} *[http://www.irbidnews.com/ 'Irbid News'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201122190718/http://www.irbidnews.com/ |date=2020-11-22 }} *[http://www.irbid.gov.jo/ Bwrdeistref Irbid Fawr] *[http://www.daleelirbid.com/ 'Irbid Guide'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129163720/http://www.daleelirbid.com/ |date=2020-11-29 }} *[http://al79nfm.listen2myradio.com/ Gorsaf radio Al Husun FM] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Gwlad Iorddonen]] 1xoipnec68lskj9h2ol592bu3m9b4wg Harvey Milk 0 282543 15669003 15367113 2026-10-22T08:24:17Z Craigysgafn 40536 15669003 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= cenedl dinasyddiaeth | dateformat = dmy }} Gwleidydd o'r [[Unol Daleithiau America|Unol Daleithiau]] oedd '''Harvey Bernard Milk''' ([[22 Mai]] [[1930]] – [[27 Tachwedd]] [[1978]]) a'r swyddog etholedig hoyw agored cyntaf yn hanes [[Califfornia]], lle cafodd ei ethol i Fwrdd Goruchwylwyr San Francisco. Er mai ef oedd y gwleidydd mwyaf amlwg o blaid hawliau pobl [[LHDT|LHDTGB]] yn yr Unol Daleithiau ar y pryd, nid gwleidyddiaeth ac actifiaeth oedd ei ddiddordebau cynnar; nid oedd yn agored am ei rywioldeb nac yn weithgar yn ddinesig nes ei fod yn 40 oed, ar ôl ei brofiadau yn y mudiad gwrthddiwylliannol yn y 1960au. Yn 1972 symudodd Milk o [[Dinas Efrog Newydd|Ddinas Efrog Newydd]] i [[Ardal Castro|Ardal Castro yn]] [[San Francisco]] yng nghanol ymfudiad o ddynion hoyw a deurywiol. Manteisiodd ar bŵer gwleidyddol ac economaidd cynyddol y gymdogaeth i hyrwyddo ei fuddiannau ac yn aflwyddiannus rhedodd deirgwaith am swydd wleidyddol. Enillodd ymgyrchoedd theatraidd Milk boblogrwydd cynyddol iddo, ac ym 1977 enillodd sedd fel goruchwyliwr dinas. Gwnaethpwyd ei etholiad yn bosibl gan elfen allweddol o newid yng ngwleidyddiaeth San Francisco. Gwasanaethodd Milk bron i un mis ar ddeg yn y swydd, pan noddodd fesur yn gwahardd gwahaniaethu mewn llety cyhoeddus, tai a chyflogaeth ar sail cyfeiriadedd rhywiol. Derbyniwyd y mesur gan y Goruchwylwyr trwy bleidlais o 11-1 ac fe’i llofnodwyd yn gyfraith gan y Maer Moscone. Ar 27 Tachwedd 1978 llofruddiwyd Milk a’r Maer George Moscone gan Dan White, a oedd yn oruchwyliwr arall o'r ddinas. Roedd White wedi ymddiswyddo yn ddiweddar i fynd ar drywydd menter fusnes breifat, ond methodd yr ymdrech honno yn y pen draw a cheisiodd gael ei hen swydd yn ôl. Dedfrydwyd White i saith mlynedd yn y carchar am ddynladdiad, a ostyngwyd i bum mlynedd yn ddiweddarach. Fe'i rhyddhawyd ym 1983 ac fe gyflawnodd hunanladdiad trwy anadlu [[carbon monocsid]] ddwy flynedd yn ddiweddarach. Er gwaethaf ei yrfa fer mewn gwleidyddiaeth, daeth Milk yn eicon yn San Francisco ac yn ferthyr yn y gymuned hoyw.<ref group="note">Milk was described as a martyr by news outlets as early as 1979, by biographer Randy Shilts in 1982, and University of San Francisco professor Peter Novak in 2003. United Press International [15 Hydref 1979]; printed in the ''Edmonton Journal'', p. B10; Skelton, Nancy; Stein, Mark [22 Hydref 1985]. [https://articles.latimes.com/1985-10-22/news/mn-12272_1_dan-white S.F. Assassin Dan White Kills Himself], ''Los Angeles Times'', Adalwyd 3 Chwefror 2012.; Shilts, t.348; Nolte, Carl [26 Tachwedd 2003]. "City Hall Slayings: 25 Years Later", ''[[The San Francisco Chronicle]]'', p. A-1.</ref> Yn 2002, galwyd Milk "y swyddog [[LHDT]] enwocaf a mwyaf arwyddocaol agored a etholwyd erioed yn yr Unol Daleithiau".<ref>Smith and Haider-Markel, p. 204.</ref> Ysgrifennodd Anne Kronenberg, rheolwr ei ymgyrch olaf, amdano: "Yr hyn a osododd Harvey ar wahân i chi neu fi oedd ei fod yn weledydd. Dychmygodd fyd cyfiawn y tu mewn i'w ben ac yna aeth ati i'w greu go iawn ar gyfer pob un ohonom."<ref>Leyland, p. 37.</ref> Gwobrywyd [[Medal Rhyddid yr Arlywydd|Medal Rhyddid Arlywyddol i]] i Milk ar ôl ei farwolaeth yn 2009. == Bywyd cynnar == [[Delwedd:Robert_and_Harvey_Milk_1934.JPG|bawd|Harvey Milk (dde) a'i frawd hŷn Robert ym 1934 ]] Ganwyd Milk ym maestref Woodmere Sir Nassau, Long Island yn nhalaith Efrog Newydd, i William Milk a Minerva Karns. Roedd yn fab iau i rieni Iddewig o Lithwania ac yn ŵyr i Morris Milk, perchennog siop adrannol<ref name="scribner">"Harvey Bernard Milk", ''Dictionary of American Biography'', Supplement 10: 1976–1980 (Charles Scribner's Sons, 1995)</ref><ref name="ewb">"Harvey Bernard Milk". ''Encyclopedia of World Biography'', 2nd ed. 17 Vols. Gale Research, 1998.</ref> a helpodd i drefnu'r synagog gyntaf yn yr ardal.<ref>Shilts, t.4</ref> Yn blentyn, cafodd Harvey ei bryfocio am ei glustiau ymwthiol, ei drwyn mawr, a'i draed mawr, ac roedd yn tueddu i fachu sylw fel clown y dosbarth. Tra'r oedd yn yr ysgol, chwaraeodd bêl-droed Americanaidd a datblygodd angerdd am [[opera]]. Yn ei arddegau, roedd yn gwybod bod ganddo dueddiadau cyfunrywiol ond roedd yn ei gadw'n gyfrinach a warchodwyd yn agos. "Ni allaf ei adael allan," meddai. "Byddai'n lladd fy rhieni."<ref>{{Cite web|url=https://www.theattic.space/home-page-blogs/2018/5/4/out-of-the-closet-into-the-heart|title=Out of the Closet, Into the Heart|website=The Attic|access-date=5 Gorffennaf 2018}}</ref> O dan ei enw yn y llyfr blwyddyn ysgol uwchradd, darllenodd, "Glimpy Milk - ac maen nhw'n dweud nad yw MERCHED byth ar golled am eiriau".<ref>Shilts, t.9</ref> Graddiodd Milk o Ysgol Uwchradd Bay Shore yn Bay Shore, Efrog Newydd, ym 1947 a mynychodd Goleg Talaith Efrog Newydd ar gyfer Athrawon yn [[Albany, Efrog Newydd|Albany]] ( Prifysgol Talaith Efrog Newydd yn Albany bellach) rhwng 1947 a 1951, gan ganolbwyntio ar fathemateg. Ysgrifennodd hefyd ar gyfer papur newydd y coleg. Roedd un cyd-ddisgybl yn cofio, "Ni feddyliwyd amdano erioed fel cwïar posib - dyna beth wnaethoch chi eu galw bryd hynny - dyn dyn ydoedd".<ref>Shilts, t.14</ref> === Gyrfa cynnar === Ar ôl graddio, ymunodd Milk â [[Llynges yr Unol Daleithiau]] yn ystod [[Rhyfel Corea]]. Gwasanaethodd ar fwrdd y llong achub llong danfor USS  Kittiwake (ASR-13) fel swyddog plymio. Yn ddiweddarach trosglwyddodd i Orsaf y Llynges, San Diego i wasanaethu fel hyfforddwr plymio.<ref name="ewb">"Harvey Bernard Milk". ''Encyclopedia of World Biography'', 2nd ed. 17 Vols. Gale Research, 1998.</ref> Ym 1955, cafodd ei ryddhau o'r Llynges ar reng is-gapten, gradd iau.<ref group="note">Milk said numerous times that he was [[dishonorably discharged]] and claimed it was because he was gay, but [[Randy Shilts]] was skeptical of this claim, stating: "The Harvey Milk of this era was no political activist, and according to available evidence, he played the more typical balancing act between discretion and his sex drive." (p. 16) Scholar Karen Foss confirms his discharge from the Navy had no connection to his sexuality and states, "While exaggeration is a frequent campaign tactic, in Milk's case such embellishments served to demonstrate his willingness to be part of the political system while also maintain his distance from it." (See citations list for ''Queer Words, Queer Images'', p. 21.)</ref> [[Delwedd:Harvey_Milk_in_Dress_Navy_1954.jpg|chwith|bawd|Gwisgodd ar gyfer priodas ei frawd ym 1954]] Roedd gyrfa cynnar Milk wedi'i nodi gan newidiadau aml; yn y blynyddoedd diweddarach byddai'n ymhyfrydu mewn siarad am ei fetamorffosis o fod fachgen Iddewig dosbarth canol. Dechreuodd ddysgu yn Ysgol Uwchradd George W. Hewlett ar Long Island.<ref>Chan, Sewell (20 Chwefror 2009) [http://cityroom.blogs.nytimes.com/2009/02/20/film-evokes-memories-for-harvey-milks-relatives/?scp%20=2 "Film Evokes Memories for Milk's Relatives"], ''New York Times''. Adalwyd 22 Mehefin 2010.</ref> Ym 1956, cyfarfu â Joe Campbell, ar draeth Parc Jacob Riis, lleoliad poblogaidd i ddynion hoyw yn [[Queens]]. Roedd Campbell bron i chwe blynedd yn iau na Milk, ac aeth Milk ar ei ôl yn angerddol. Hyd yn oed ar ôl iddynt symud i mewn gyda'i gilydd, ysgrifennodd Milk nodiadau a cherddi rhamantus i Campbell.<ref>Shilts p. 20.</ref> Gan dyfu i ddiflasu ar eu bywydau yn Efrog Newydd, penderfynon nhw symud i [[Dallas]], Texas, ond roedden nhw'n anhapus yno a symudon yn ôl i Efrog Newydd, lle cafodd Milk swydd fel ystadegydd actiwaraidd mewn cwmni yswiriant. Gwahanodd Campbell a Milk ar ôl bron i chwe blynedd; dyna fyddai ei berthynas hiraf. Ceisiodd Milk gadw ei fywyd rhamantus cynnar ar wahân i'w deulu a'i waith. Unwaith eto wedi diflasu ac yn sengl yn Efrog Newydd, meddyliodd am symud i Miami i briodi ffrind lesbiaidd i "gael ffrynt lle na fyddai un yn wyneb y llall". Fodd bynnag, penderfynodd aros yn Efrog Newydd, lle aeth ar drywydd perthnasoedd hoyw yn gyfrinachol. Yn 1962 daeth Milk i ymwneud â Craig Rodwell, a oedd 10 mlynedd yn iau. Er i Milk lysio Rodwell yn uchel, gan ei ddeffro bob bore gyda galwad ac anfon nodiadau ato, roedd Milk yn anghyffyrddus ag ymglymiad Rodwell â Chymdeithas Mattachine Efrog Newydd, sefydliad hawliau hoyw. Pan arestiwyd Rodwell am gerdded ym Mharc Riis, a’i gyhuddo o gymell terfysg a dod i gysylltiad anweddus (roedd y gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol i ddillad nofio dynion ymestyn o uwchlaw’r bogail i islaw’r glun), treuliodd dridiau yn y carchar. Daeth y berthynas i ben yn fuan wrth i Milk gael ei ddychryn gan duedd Rodwell i gyffroi’r heddlu.<ref>Shilts, tt.24–29</ref><ref group="note">In addition to his concerns over Rodwell's activism, Milk believed that Rodwell had given him [[gonorrhea]]. (Carter, pp. 31–32.)</ref> Rhoddodd Milk y gorau yn sydyn i weithio fel actiwari yswiriant a daeth yn ymchwilydd yng nghwmni Bache & Company yn [[Wall Street]]. Roedd yn cael ei ddyrchafu'n aml er gwaethaf ei dueddiad i bechu aelodau hŷn y cwmni trwy anwybyddu eu cyngor a gwneud sioe fawr o'i lwyddiant. Er ei fod yn fedrus yn ei swydd, roedd cydweithwyr yn synhwyro nad oedd calon Milk yn ei waith.<ref name="scribner" /> Dechreuodd berthynas ramantus â Jack Galen McKinley a'i recriwtio i weithio ar ymgyrch arlywyddol 1964 y [[Plaid Weriniaethol (Unol Daleithiau)|Gweriniaethwr]] Barry Goldwater.<ref>Shilts, t.33</ref> Roedd eu perthynas yn gythryblus. Pan ddechreuodd McKinley ei berthynas â Milk gyntaf ar ddiwedd 1964, roedd McKinley yn 16 oed.<ref>Shilts, tt.30-33</ref> Roedd yn dueddol i iselder ac weithiau'n bygwth cyflawni [[hunanladdiad]] pe na bai Milk yn dangos digon o sylw iddo.<ref>Shilts, tt.35–36</ref> I wneud pwynt i McKinley, aeth Milk ag ef i’r ysbyty lle’r oedd cyn-gariad Milk, Joe Campbell, ei hun yn gwella o ymgais i gyflawni hunanladdiad, ar ôl i’w gariad Billy Sipple ei adael. Roedd Milk wedi aros yn gyfeillgar â Campbell, a oedd wedi mynd i mewn i'r byd celf [[avant-garde]] ym [[Greenwich Village|Mhentref Greenwich]], ond nid oedd Milk yn deall pam fod digalondid Campbell yn achos digonol i ystyried hunanladdiad fel opsiwn.<ref>Shilts, tt.36–37</ref> === Stryd Castro === Ers diwedd yr Ail Ryfel Byd, roedd dinas mawr porthladd San Francisco wedi bod yn gartref i nifer sylweddol o ddynion hoyw a gafodd eu diarddel o'r fyddin ac a benderfynodd aros yn hytrach na dychwelyd i'w trefi genedigol a gwynebu ostraciaeth.<ref name="demilio">D'Emilio, John. "Gay Politics and Community in San Francisco since World War II", in ''Hidden From History: Reclaiming the Gay and Lesbian Past'', New American Library (1989)</ref> Erbyn 1969 roedd Sefydliad Kinsey yn credu bod gan San Francisco fwy o bobl hoyw y pen nag unrhyw ddinas arall yn America; pan ofynnodd y Sefydliad Cenedlaethol Iechyd Meddwl i'r Sefydliad arolygu gwrywgydwyr, dewisodd y Sefydliad San Francisco fel ei ffocws.<ref>Clendinen, p.&nbsp;151.</ref> Roedd Milk a McKinley ymhlith y miloedd o ddynion hoyw a ddenwyd i San Francisco. Roedd McKinley yn reolwr llwyfan i Tom O'Horgan, cyfarwyddwr a ddechreuodd ei yrfa mewn theatr arbrofol, ond a raddiodd yn fuan i gynyrchiadau llawer mwy o faint ar Broadway. Fe gyrhaeddon nhw ym 1969 gyda chwmni teithiol Broadway o ''Hair''. Cynigiwyd swydd i McKinley yng nghynhyrchiad Dinas Efrog Newydd o ''[[Jesus Christ Superstar]]'', a daeth eu perthynas dymhestlog i ben. Apeliodd y ddinas at Milk gymaint nes iddo benderfynu aros, gan weithio mewn cwmni buddsoddi. Ym 1970, yn fwyfwy rhwystredig gyda'r hinsawdd wleidyddol ar ôl goresgyniad yr Unol Daleithiau ar Cambodia, gadawodd Milk i'w wallt dyfu'n hir. Pan ofynnwyd iddo ei dorri, gwrthododd ac fe gollodd ei waith.<ref>Shilts, tt.38–41</ref> Symudodd llaeth o California i Texas i Efrog Newydd, heb swydd na chynllun cyson. Yn Ninas Efrog Newydd daeth yn rhan o gwmni theatr O'Horgan fel "cynorthwy-ydd cyffredinol", gan arwyddo fel cynhyrchydd cyswllt ar gyfer ''Lenny'' ac ar gyfer ''Inner City'' gan Eve Merriam.<ref>Barnes, Clive (December 20, 1971). "Theater: The York of 'Inner City'", ''New York Times'', p. 48.</ref><ref name="ohorgan">Gruen, John (2 Ionawr 1972). "Do You Mind Critics Calling You Cheap, Decadent, Sensationalistic, Gimmicky—", ''New York Times'', p. SM14.</ref> Roedd yr amser a dreuliodd gyda'r cast o blant y blodau gwisgo i lawr llawer o geidwadaeth Milk. Disgrifiodd stori gyfoes yn y ''New York Times'' am O'Horgan am Milk fel "dyn trist ei lygaid - hipi arall sy'n heneiddio gyda gwallt hir, hir, yn gwisgo jîns wedi pylu a gleiniau tlws". Darllenodd Craig Rodwell y disgrifiad o'r dyn a oedd gynt yn unionsyth ac yn meddwl tybed a allai fod yr un person.<ref name="shilts44-46">Shilts, t.44</ref> Roedd un o ffrindiau Milk o Wall Street yn poeni ei fod yn ymddangos fel rhywunnad oedd ganddo gynllun na dyfodol, ond cofiodd agwedd Milk: "Rwy'n credu ei fod yn hapusach nag ar unrhyw adeg y gwelais i ef erioed yn ei fywyd cyfan." Cyfarfu Milk â Scott Smith, 18 oed yn iau, a dechreuodd berthynas arall. Dychwelodd Milk a Smith i San Francisco, lle roeddent yn byw ar arian yr oeddent wedi'i arbed.<ref name="shilts44-46">Shilts, t.44</ref> Ym mis Mawrth 1973, ar ôl i gofrestr o ffilm a adawodd Milk mewn siop leol gael ei difetha, agorodd ef a Smith siop gamera ar Stryd Castro gyda’u $ 1,000 diwethaf.<ref name="shilts65">Shilts, t.65</ref> === Newid mewn gwleidyddiaeth === Ar ddiwedd y 1960au, dechreuodd y Gymdeithas Hawliau Unigol (SIR) a Merched Bilitis (DOB) weithio yn erbyn erlidyddiaeth yr heddlu o fariau hoyw a'u llithiadau yn San Francisco. [[Rhyw geneuol|Roedd rhyw geneuol]] yn dal i fod yn ffeloniaeth, ac ym 1970, bron fu i 90 o bobl gael eu harestio yn y ddinas am gael rhyw mewn parciau cyhoeddus gyda'r nos. Gofynnodd y Maer Alioto i’r heddlu dargedu’r parciau, gan obeithio y byddai’r penderfyniad yn apelio at yr Archesgobaeth a’i gefnogwyr Catholig. Yn 1971,arestiwyd 2,800 o ddynion hoyw am ryw gyhoeddus yn San Francisco. Mewn cymhariaeth, dim ond 63 o arestiadau a gofnododd Dinas Efrog Newydd am yr un drosedd y flwyddyn honno.<ref>Shilts, t.62</ref> Roedd angen cofrestru fel troseddwr rhyw ar gyfer unrhyw arestiad am gyhuddiad moesau.<ref name="clendinen154">Clendinen, t.154</ref> Fe wnaeth y Cyngreswr Phillip Burton, y Cynulliadwr Willie Brown, a gwleidyddion eraill o Galiffornia gydnabod y dylanwad cynyddol a threfniadaeth pobl howy'r ddinas, a dechrau llysio eu pleidleisiau trwy fynychu cyfarfodydd sefydliadau hoyw a lesbiaidd. Gwthiodd Brown am gyfreithloni rhyw rhwng oedolion cydsyniol ym 1969 ond methant bu ei ymdrech.<ref>Clendinen, p. &nbsp;150–151.</ref> Dilynwyd SIR hefyd gan y Goruchwyliwr cymedrol boblogaidd [[Dianne Feinstein]] yn ei chais i ddod yn faer, gan wrthwynebu Alioto. Gweithiodd y cyn-heddwas Richard Hongisto am 10 mlynedd i newid barn geidwadol Adran Heddlu San Francisco, a hefyd apelio’n frwd i’r gymuned hoyw, a ymatebodd trwy godi arian sylweddol ar gyfer ei ymgyrch i ddod yn siryf. Er bod Feinstein yn aflwyddiannus, dangosodd buddugoliaeth Hongisto ym 1971 ddylanwad gwleidyddol y gymuned hoyw.<ref>Clendinen, pp.&nbsp;156–159.</ref> Roedd SIR wedi dod yn ddigon pwerus ar gyfer cynllwynio gwleidyddol. Ym 1971 ffurfiodd aelodau SIR Jim Foster, Rick Stokes, a chyhoeddwr yr ''Advocate'' David Goodstein Glwb Democrataidd Coffa Alice B. Toklas (Alice B. Toklas Memorial Democratic Club), a elwir yn syml "Alice". Cyfeilliodd Alice â gwleidyddion rhyddfrydol i’w perswadio i noddi biliau, gan brofi’n llwyddiannus ym 1972 pan gafodd Del Martin a Phyllis Lyon gefnogaeth Feinstein i ordinhad yn gwahardd gwahaniaethu ar sail cyflogaeth ar sail cyfeiriadedd rhywiol. Dewisodd Alice Stokes i redeg am sedd gymharol ddibwys ar fwrdd y coleg cymunedol. Er i Stokes dderbyn 45,000 &nbsp; pleidleisiau, roedd yn dawel a diymhongar, ac ni enillodd.<ref>Clendinen, p.&nbsp;161–163.</ref> Er hynny, fe saethodd Foster i amlygrwydd cenedlaethol trwy fod y dyn hoyw agored cyntaf i fynd i’r afael â chonfensiwn gwleidyddol. Sicrhaodd ei araith yng Nghonfensiwn Cenedlaethol Democrataidd 1972 mai ei lais, yn ôl gwleidyddion San Francisco, oedd yr un a glywyd pan oeddent eisiau barn, ac yn enwedig pleidleisiau'r gymuned hoyw.<ref>Shilts, tt.61–65</ref> Daeth Milk i ddiddori mwy mewn materion gwleidyddol a dinesig pan oedd yn wynebu problemau a pholisïau dinesig nad oedd yn eu hoffi. Un diwrnod ym 1973, aeth biwrocrat y wladwriaeth i mewn i siop Castro Camera a rhoi gwybod iddo fod arno $ 100 fel blaendal yn erbyn treth gwerthiant y wladwriaeth. Roedd Milk yn anghrediniol ac yn cweryla gyda'r dyn am hawliau perchnogion busnes; ar ôl iddo gwyno am wythnosau yn swyddfeydd y wladwriaeth, gostyngwyd y blaendal i $ 30. Roedd Milk yn gandryll am flaenoriaethau'r llywodraeth pan ddaeth athro i'w siop i fenthyg taflunydd oherwydd nad oedd yr offer yn yr ysgolion yn gweithio. Mae ffrindiau hefyd yn cofio tua'r un amser yn gorfod ei atal rhag cicio'r teledu tra rhoddodd y [[Twrnai Cyffredinol yr Unol Daleithiau|Twrnai Cyffredinol]] John N. Mitchell atebion cyson "Nid wyf yn cofio" yn ystod gwrandawiadau Watergate.<ref>Shilts, t.65–72</ref> Penderfynodd Milk fod yr amser wedi dod i redeg am oruchwyliwr y ddinas. Dywedodd yn ddiweddarach, "Cyrhaeddais y pwynt o'r diwedd lle roeddwn i'n gwybod bod yn rhaid i mi gymryd rhan neu gadw".<ref>"Milk Entered Politics Because 'I Knew I Had To Become Involved'&nbsp;", ''The San Francisco Examiner'' (28 Tachwedd 1978), t.2</ref> == Ymgyrchoedd == [[Delwedd:Harvey_Milk_with_Audrey_Milk_1973.jpg|bawd|250x250px| Roedd , yma gyda'i chwaer-yng-nghyfraith o flaen Castro Camera ym 1973, wedi cael ei newid gan ei brofiad gyda gwrthddiwylliant y 1960au. Ni wnaeth [[Dianne Feinstein]], a gyfarfu ag ef gyntaf ym 1973, ei gydnabod pan gyfarfu ag ef eto ym 1978.<ref>Shilts, t.76</ref> ]] Derbyniodd Milk dderbyniad rhewllyd gan y sefydliad gwleidyddol hoyw yn San Francisco. Roedd Jim Foster, a oedd erbyn hynny wedi bod yn weithgar mewn gwleidyddiaeth hoyw ers deng mlynedd, yn digio bod y newydd-ddyfodwr wedi gofyn am ei ardystiad am swydd mor fawreddog â goruchwyliwr y ddinas. Dywedodd Foster wrth Milk, "Mae yna hen ddywediad yn y Blaid Ddemocrataidd. Nid ydych chi'n cael dawnsio oni bai eich bod chi'n codi'r cadeiriau. Dwi erioed wedi eich gweld chi'n codi'r cadeiriau. "<ref>Shilts, t.73</ref> Roedd Milk yn gandryll bod Foster wedi ei anwybyddu am y swydd, ac roedd y sgwrs yn nodi dechrau perthynas wrthwynebol rhwng y Clwb "Alice" a Harvey Milk. Penderfynodd rhai perchnogion tafarndai hoyw, a oedd yn parhau i frwydro yn erbyn aflonyddiaeth gan yr heddlu ac yn anhapus â'r hyn a welent fel dull gwangalon mudiad Alice tuag at awdurdod sefydledig yn y ddinas, ei gymeradwyo.<ref>Shilts, t.75</ref> Roedd Milk wedi gwario'i fywyd hyd yma'n mynd gyda'r llif, ond fe ddaeth o hyd i’w alwedigaeth, yn ôl y newyddiadurwr Frances FitzGerald, a’i galwodd yn “wleidydd anedig”.<ref name="castroI">Frances FitzGerald, "A Reporter at Large: The Castro – I", ''The New Yorker'', 21 Gorffennaf 1986, tt.34–70.</ref> Ar y dechrau, dangosodd ei ddiffyg profiad. Ceisiodd wneud heb arian, cefnogaeth, na staff, ac yn hytrach dibynnodd ar ei neges o reolaeth ariannol gadarn, gan hyrwyddo unigolion dros gorfforaethau mawr a'r llywodraeth. Ar ôl un ddadl, dywedodd gwrthwynebydd wrtho, "rydych chi wir wedi newid eich rap; mae'n warth."<ref>{{Cite web|url=https://www.theattic.space/home-page-blogs/2018/5/4/out-of-the-closet-into-the-heart|title=Out of the Closet, Into the Heart|website=The Attic|access-date=2 Gorffennaf 2018}}</ref> Cefnogodd ad-drefnu etholiadau goruchwylwyr o bleidlais ledled y ddinas i bleidleisiau ardal, a fwriadwyd i leihau dylanwad arian a rhoi mwy o reolaeth i gymdogaethau dros eu cynrychiolwyr yn llywodraeth y ddinas. Rhedodd hefyd ar blatfform diwylliannol rhyddfrydol, gan wrthwynebu ymyrraeth y llywodraeth mewn materion rhywiol preifat a ffafrio cyfreithloni mariwana. Enillodd areithiau tanbaid, gwladaidd a sgiliau cyfryngau bywiog cryn dipyn o wasg iddo yn ystod etholiad 1973. Enillodd 16,900 &nbsp; pleidleisiau - gan ennill Ardal Castro a chymdogaethau rhyddfrydol eraill a dod yn y 10fed safle allan o 32 &nbsp; ymgeiswyr.<ref>"S.F. Vote Tally: Supervisors", ''The San Francisco Chronicle'' (7 Tachwedd 1973), t.3</ref> Pe bai'r etholiadau wedi'u had-drefnu i ganiatáu i ardaloedd ethol eu goruchwylwyr eu hunain, byddai wedi ennill.<ref>Shilts, tt.78–80</ref> === Maer Stryd Castro === O ddechrau ei yrfa wleidyddol, dangosodd Milk affinedd ar gyfer adeiladu clymbleidiau. Roedd y Teamsters eisiau streicio yn erbyn dosbarthwyr cwrw - Coors yn benodol<ref>Roberts, Michael (27 Mehefin 2002). [http://www.westword.com/2002-06-27/news/a-brewing-disagreement/ "A Brewing Disagreement"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216032227/http://www.westword.com/2002-06-27/news/a-brewing-disagreement/ |date=2013-12-16 }}, ''Westword''. Adalwyd 18 Ionawr 2009.</ref> - a wrthododd lofnodi contract yr undeb. Gofynnodd trefnydd i Milk am gymorth gyda thafarndai hoyw. Yn gyfnewid am hyn, gofynnodd Milk i'r undeb logi mwy o yrwyr hoyw. Ychydig ddyddiau yn ddiweddarach, canfasiodd Milk y tafarndai hoyw yn Ardal Castro a'r cyffiniau, gan eu hannog i wrthod gwerthu'r cwrw. Gyda chymorth clymblaid o groseriaid Arabaidd a Tsieineaidd roedd y Teamsters hefyd wedi recriwtio, roedd y boicot yn llwyddiannus.<ref>Shilts, t.83</ref> Daeth Milk o hyd i gynghreiriad gwleidyddol cryf mewn [[Undeb llafur|llafur trefnus]], a thua'r adeg hon y dechreuodd arddullio'i hun yn "Faer Stryd Castro".<ref>"Harvey Bernard Milk". ''Biography Resource Center Online''. Gale Group, 1999. Reproduced in [http://galenet.galegroup.com/servlet/BioRC Biography Resource Center], Farmington Hills, Mich.: Gale, 2008. Subscription required.</ref> Wrth i bresenoldeb Stryd Castro dyfu, gwnaeth enw da Milk hefyd. Dywedodd Tom O'Horgan, "Treuliodd Harvey y rhan fwyaf o'i oes yn chwilio am lwyfan. Ar Stryd Castro daeth o hyd iddo o'r diwedd."<ref name="shilts65">Shilts, t.65</ref> Roedd tensiynau'n tyfu rhwng dinasyddion hŷn y Plwyf Gwaredwr Mwyaf Sanctaidd a'r hoywon a oedd yn dod i mewn i Ardal Castro. Yn 1973, ceisiodd dau ddyn hoyw agor siop hen bethau, ond ceisiodd Cymdeithas Masnachwyr Cwm Eureka (EVMA) eu hatal rhag derbyn trwydded fusnes. Sefydlodd Milk ac ychydig o berchnogion busnesau hoyw eraill Gymdeithas Pentref Castro, gyda Milk yn lywydd. Roedd yn aml yn ailadrodd ei athroniaeth y dylai hoywon brynu gan fusnesau hoyw. Trefnodd Milk Ffair Stryd Castro ym 1974 i ddenu mwy o gwsmeriaid i'r ardal.<ref name="ewb">"Harvey Bernard Milk". ''Encyclopedia of World Biography'', 2nd ed. 17 Vols. Gale Research, 1998.</ref> Mynychodd mwy na 5,000, a syfrdanwyd rhai o aelodau EVMA; gwnaethant fwy o fusnes yn Ffair Stryd Castro nag ar unrhyw ddiwrnod blaenorol.<ref>Shilts, t.90</ref> === Ymgeisydd difrifol === Er ei fod yn newydd-ddyfodiad i Ardal Castro, roedd Milk wedi dangos arweiniad yn y gymuned fach. Roedd yn dechrau cael ei gymryd o ddifrif fel ymgeisydd a phenderfynodd redeg eto ar gyfer goruchwyliwr ym 1975. Ailystyriodd ei ddull a thorri ei wallt hir, stopiodd gymeryd mariwana, ac addunedodd i beidio byth ag ymweld â baddondy hoyw arall eto.<ref>Shilts, t.80</ref> Enillodd ymgyrchu Milk gefnogaeth y timau, y diffoddwyr tân a'r undebau adeiladu. Daeth ei siop, Castro Camera yn ganolbwynt gweithgaredd yn y gymdogaeth. Byddai Milk yn aml yn tynnu pobl oddi ar y stryd i weithio ei ymgyrchoedd - darganfu llawer yn ddiweddarach eu bod yn digwydd bod y math o ddynion a oedd yn ddeniadol i Milk.<ref>Shilts, t.138</ref> Roedd Milk yn ffafrio cefnogaeth i fusnesau bach a thwf cymdogaethau.<ref>Shilts, t.96</ref> Ers 1968, roedd y Maer Alioto wedi bod yn denu corfforaethau mawr i'r ddinas er gwaethaf yr hyn yr oedd beirniaid yn ei labelu'n "Manhattaneiddiad San Francisco".<ref>"Joseph Lawrence Alioto." ''The Scribner Encyclopedia of American Lives'', cyf.5: ''1997–1999'' (Charles Scribner's Sons, 2002)</ref> Wrth i'r diwydiant gwasanaeth ddisodli swyddi coler las, roedd sylfaen wleidyddol wan Alioto yn caniatáu i arweinyddiaeth newydd gael ei phleidleisio'i mewn i'r ddinas. Yn 1975, etholwyd seneddwr y dalaith George Moscone yn faer. Roedd Moscone wedi bod yn allweddol wrth ddiddymu’r [[Deddf sodomiaeth|gyfraith sodomiaeth]] yn gynharach y flwyddyn honno yn Neddfwrfa Wladwriaeth Califfornia. Cydnabu ddylanwad Milk yn ei etholiad trwy ymweld â phencadlys nos etholiad Milk, diolch yn bersonol i Milk, a chynnig swydd iddo fel comisiynydd dinas. Daeth Milk yn y seithfed safle yn yr etholiad, dim ond un safle i ffwrdd o ennill sedd goruchwyliwr.<ref>Shilts, tt.107–108</ref> Roedd gwleidyddion rhyddfrydol yn dal swyddfeydd y maer, atwrnai ardal, a'r siryf. Er gwaethaf yr arweinyddiaeth newydd yn y ddinas, roedd cadarnleoedd ceidwadol o hyd. Yn un o weithredoedd cyntaf Moscone fel maer, penododd bennaeth heddlu i Adran Heddlu San Francisco (SFPD). Dewisodd Charles Gain, yn erbyn dymuniadau'r SFPD. Nid oedd mwyafrif yr heddlu yn hoff o Gain am iddo feirniadu’r heddlu yn y wasg am ansensitifrwydd hiliol a cham-drin alcohol yn y swydd, yn lle gweithio o fewn y strwythur gorchymyn i newid agweddau.<ref group="note">Gain further alienated the SFPD by attending a raucous party in 1977 called the Hooker's Ball. The party grew out of control and Gain had to call in reinforcements to control the excesses, but a photograph ran in the papers of him holding a champagne bottle while standing beside [[COYOTE|prostitution rights]] activist [[Margo St. James]] and a drag queen named "Wonder Whore". (Weiss, pp.&nbsp;156–157.)</ref> Ar gais y maer, nododd Gain yn glir y byddai swyddogion heddlu hoyw yn cael eu croesawu yn yr adran; daeth hyn yn newyddion cenedlaethol. Mynegodd yr heddlu o dan Gain eu casineb tuag ato, ac at y maer am eu bradychu.<ref>Weiss, tt.149–157</ref> === Ras ar gyfer Cynulliad y Dalaith === Gan gadw ei addewid i Milk, penododd y Maer newydd George Moscone ef i'r Bwrdd Apeliadau Trwyddedau ym 1976, gan ei wneud y comisiynydd dinas hoyw agored cyntaf yn yr Unol Daleithiau. Fodd bynnag, ystyriodd Milk geisio swydd yng Nghynulliad Talaith Califfornia. Pwysleisiwyd yr ardal yn drwm o'i blaid, gan fod llawer ohoni wedi'i lleoli mewn cymdogaethau o amgylch Stryd Castro, lle pleidleisiodd cefnogwyr Milk. Yn y ras flaenorol ar gyfer goruchwyliwr, derbyniodd Milk fwy o bleidleisiau nag aelod bresennol y cynulliad. Fodd bynnag, roedd Moscone wedi gwneud bargen gyda llefarydd y cynulliad y dylai ymgeisydd arall redeg— Art Agnos.<ref>Shilts, tt.130–133</ref> At hynny, trwy orchymyn y maer, ni chaniatawyd i swyddogion penodedig nac etholedig redeg ymgyrch wrth gyflawni eu dyletswyddau.<ref>"Milk Will Run—Loses Permit Board Seat", ''The San Francisco Chronicle'', 10 Mawrth 1976</ref> [[Delwedd:Harvey_Milk_Campaigning_With_Longshormen_in_1976.jpg|bawd|250x250px| Erbyn ymgyrch Milk ym 1975, roedd wedi penderfynu torri ei wallt a gwisgo siwtiau. Yma, mae Milk (dde pellaf) yn ymgyrchu gyda l yn San Francisco yn ystod ei ras ym 1976 ar gyfer Cynulliad Talaith Califfornia. ]] Treuliodd Milk bum wythnos ar y Bwrdd Apeliadau Trwyddedau cyn i Moscone gael ei orfodi i’w ddiswyddo pan gyhoeddodd y byddai’n rhedeg ar gyfer Cynulliad Talaith California. Disodlodd Rick Stokes ef. Roedd diswyddiad Milk, a’r fargen ystafell gefn a wnaed rhwng Moscone, llywydd y cynulliad, ac Agnos, yn hwb i'w ymgyrch wrth iddo ymgymryd â hunaniaeth y gwleidydd gwannaf.<ref>Shilts, tt.133–137</ref> Roedd yn rheibio bod swyddogion uchel yn y ddinas a llywodraethau'r wladwriaeth yn ei erbyn. Cwynodd fod y sefydliad gwleidyddol hoyw cyffredinol, yn enwedig Clwb Democrataidd Coffa Alice B. Toklas, yn ei gau allan; cyfeiriodd at Jim Foster a Stokes fel " Uncle Toms " hoyw.<ref name="castroI" /> Cofleidiodd yn frwd bennawd cylchgrawn wythnosol annibynnol lleol: "Harvey Milk vs. Y Peiriant ".<ref name="ewb">"Harvey Bernard Milk". ''Encyclopedia of World Biography'', 2nd ed. 17 Vols. Gale Research, 1998.</ref> Ni wnaeth Clwb Alice B. Toklas unrhyw ardystiad yn yr ormes gynradd - dim nac Agnos - tra bod clybiau a grwpiau hoyw eraill yn cymeradwyo Agnos neu'n gwneud ardystiadau deuol.<ref>{{Cite news|title=The Gay Vote is Gay Power|work=Gay Crusader|location=San Francisco|page=4|issue=29|publisher=Ray Broshears|date=Mehefin 1976|url=http://digitalassets.lib.berkeley.edu/sfbagals/Gay_Pride_Crusader/1976_Gay_Crusader_No29_Jun.pdf|access-date= 25 Ebrill 2017}}</ref> Ehangodd rôl Milk fel cynrychiolydd cymuned hoyw San Francisco yn ystod y cyfnod hwn. Ar Fedi 22, 1975, cerddodd yr Arlywydd [[Gerald Ford]], wrth ymweld â San Francisco, o'i westy i'w gar. Yn y dorf, cododd Sara Jane Moore gwn i'w saethu. Cydiodd cyn-aelod o'r [[Corfflu Môr-filwyr yr Unol Daleithiau|Marines]] a oedd wedi bod yn cerdded trwy gydio yn ei braich wrth i'r gwn ollwng tuag at y palmant.<ref>Shabecoff, Philip (23 Medi 1975). "Ford Escapes Harm as Shot is Deflected; Woman Seized with Gun in San Francisco", ''New York Times'', p. 77.</ref><ref>Melnick, Norman (23 Medi 1975). "I was right behind her&nbsp;... I saw a gun", ''The San Francisco Examiner'', p. 2.</ref> Y gwr hwn oedd Oliver "Bill" Sipple, a oedd wedi gadael cyn-gariad Milk, Joe Campbell, flynyddoedd cyn hynny, gan ysgogi ymgais hunanladdiad Campbell. Roedd y chwyddwydr cenedlaethol arno ar unwaith. Ar absenoldeb anabledd seiciatryddol o'r fyddin, gwrthododd Sipple alw ei hun yn arwr ac nid oedd am i'w rywioldeb gael ei ddatgelu.<ref name="sippletime">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,913513,00.html "The Man Who Grabbed the Gun"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826003338/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,913513,00.html |date=2013-08-26 }}, ''Time'' (6 Hydref 1975). Adalwyd 6 Medi 2008.</ref> Manteisiodd Milk, fodd bynnag, ar y cyfle i ddangos ei achos y byddai canfyddiad y cyhoedd o bobl hoyw yn cael ei wella pe byddent yn datgelu eu rhywioldeb. Dywedodd wrth ffrind: "Mae'n gyfle rhy dda. Am unwaith gallwn ddangos bod hoywon yn gwneud pethau arwrol, nid dim ond y cyfan sy'n ymwneud â molestu plant a gwario amser mewn ystafelloedd ymolchi."<ref>Shilts, t.122.</ref> Cysylltodd Milk â phapur newydd.<ref name="latimes2/13/89">Dan Morain, "Sorrow Trailed a Veteran Who Saved a President and Then Was Cast in an Unwanted Spotlight", ''The Los Angeles Times'', 13 Chwefror 1989, t.1</ref> Sawl diwrnod yn ddiweddarach fe wnaeth Herb Caen, colofnydd yn ''The San Francisco Chronicle'', ddatgelu Sipple yn hoyw ac yn ffrind i Milk. Codwyd y cyhoeddiad gan bapurau newydd cenedlaethol, a chynhwyswyd enw Milk yn llawer o'r straeon. Fe enwodd y cylchgrawn ''[[Time (cylchgrawn)|Time]]'' Milk fel arweinydd yng nghymuned hoyw San Francisco.<ref name="sippletime"/> Roedd Sipple, fodd bynnag, dan warchae gan ohebwyr, fel yr oedd ei deulu. Erbyn hyn, gwrthododd ei fam, [[Eglwys y Bedyddwyr|Bedyddiwr]] pybyr yn Detroit, siarad ag ef. Er ei fod wedi bod yn ymwneud â’r gymuned hoyw ers blynyddoedd, hyd yn oed yn cymryd rhan mewn digwyddiadau Pride, odd Sipple y ''Chronicle'' am oresgyn preifatrwydd.<ref>Lynne Duke, [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/30/AR2006123000160.html "Caught in Fate's Trajectory, Along With Gerald Ford"], ''Washington Post'', 31 Rhagfyr 2006, t.D01</ref> Anfonodd yr Arlywydd Ford nodyn o ddiolch i Sipple am achub ei fywyd.<ref name="latimes2/13/89" /> Dywedodd Milk mai cyfeiriadedd rhywiol Sipple oedd y rheswm iddo dderbyn nodyn yn unig, yn hytrach na gwahoddiad i'r [[Y Tŷ Gwyn|Tŷ Gwyn]]. Roedd ymgyrch barhaus Milk, a gynhaliwyd o flaen siop Castro Camera, yn astudiaeth mewn anhrefn. Er bod neiniau Gwyddelig a dynion hoyw a wirfoddolodd yn doreithiog ac yn hapus i anfon postiadau torfol, cadwyd nodiadau a rhestrau gwirfoddolwyr Milk ar bapurau sgrap. Unrhyw bryd yr oedd angen cyllid ar yr ymgyrch, daeth yr arian o'r gofrestr arian parod heb unrhyw ystyriaeth ar gyfer cyfrifyddu.<ref>Shilts, tt.133–137</ref> Merch cymdogaeth 11 oed oedd cynorthwyydd rheolwr yr ymgyrch.<ref>Shilts, tt.135–136.</ref> Roedd Milk ei hun yn orfywiog ac yn dueddol o ffrwydradau tymer, dim ond i wella'n gyflym a gweiddi'n gyffrous am rywbeth arall. Cyfeiriwyd llawer o'i refu at ei gariad, Scott Smith, a oedd yn dadrithio gyda'r dyn nad oedd bellach yr hipi hamddenol yr oedd wedi cwympo mewn cariad ag ef. Os oedd yr ymgeisydd yn manig, roedd hefyd yn ymroddedig ac yn llawn hiwmor da, ac roedd ganddo athrylith arbennig am gael sylw'r cyfryngau.<ref>de Jim, p. 43.</ref> Treuliodd oriau hir yn cofrestru pleidleiswyr ac yn ysgwyd llaw mewn arosfannau bysiau a llinellau theatr ffilm. Cymerodd pa bynnag gyfle a ddaeth i hyrwyddo ei hun. Mwynhaodd ymgyrchu yn fawr, ac roedd ei lwyddiant yn amlwg.<ref name="castroI" /> Gyda'r nifer fawr o wirfoddolwyr, roedd ganddo ddwsinau ar y tro yn sefyll ar hyd traffordd brysur Stryd Market fel hysbysfyrddau dynol, gan ddal arwyddion "Milk for Assembly" tra bod cymudwyr yn gyrru i ganol y ddinas i weithio.<ref>de Jim, p. 44.</ref> Dosbarthodd ei lenyddiaeth ymgyrchu yn unrhyw le y gallai, gan gynnwys ymhlith un o grwpiau gwleidyddol mwyaf dylanwadol y ddinas, Teml y Bobl. Derbyniodd Milk wirfoddolwyr Teml i weithio ei ffonau, ac ysgrifennodd lythyr at yr Arlywydd Jimmy Carter yn amddiffyn Jim Jones pan ofynnwyd iddo. Roedd perthynas Milk â'r Deml yn debyg i wleidyddion eraill yng Ngogledd Califfornia. Yn ôl ''The San Francisco Examiner'', roedd Jones a’i blwyfolion yn “rym gwleidyddol grymus”, gan helpu i ethol Moscone (a’i penododd i’r Awdurdod Tai), y Twrnai Dosbarth Joseph Freitas, a’r Siryf Richard Hongisto.<ref>John Jacobs, "S.F.'s Leaders Recall Jones the Politician", ''San Francisco Examiner'', 20 Tachwedd 1978, t.C</ref> Fodd bynnag, pan ddysgodd Milk fod Jones yn ei gefnogi ef ac Art Agnos ym 1976, dywedodd wrth ei ffrind Michael Wong, "Wel ei ffwcio fo. Fe gymeraf ei weithwyr, ond, dyna'r gêm y mae Jim Jones yn ei chwarae. "<ref>Shilts, t.139</ref> Ond wrth ei wirfoddolwyr, dywedodd: "Sicrhewch eich bod bob amser yn i Deml y Bobl. Os ydyn nhw'n gofyn i chi wneud rhywbeth, gwnewch hynny, ac yna anfonwch nodyn atynt yn diolch iddyn nhw am ofyn i chi ei wneud. " Roedd y ras yn agos, a chollodd Milk o lai na 4,000 &nbsp; pleidlais.<ref>Shilts, t.149</ref> Fodd bynnag, dysgodd Agnos wers werthfawr i Milk pan feirniadodd areithiau ymgyrch Milk fel "rhywbeth digalon &nbsp;... Rydych chi'n siarad am sut rydych chi'n mynd i daflu'r ''bums'' allan, ond sut ydych chi'n mynd i drwsio pethau - heblaw fy nghuro? Ni ddylech adael eich cynulleidfa i lawr. "<ref>Shilts, tt.142–143</ref> Yn sgil ei golled, wrth sylweddoli na fyddai Clwb Toklas fyth yn ei gefnogi'n wleidyddol,c yd-sefydlodd Milk Glwb Democrataidd Hoyw San Francisco.<ref>Shilts, t.150</ref> == Grymoedd hanesyddol ehangach == Nid oedd y mudiad hawliau hoyw newydd wedi cwrdd â gwrthwynebiad trefnus yn yr UD eto. Yn 1977 llwyddodd ychydig o weithredwyr hoyw â chysylltiadau da ym Miami, Florida, i basio ordinhad hawliau sifil a oedd yn gwneud gwahaniaethu ar sail cyfeiriadedd rhywiol yn anghyfreithlon yn [[Miami-Dade County, Florida|Sir Dade]]. Ymatebodd grŵp trefnus o Gristnogion ffwndamentalaidd ceidwadol, dan arweiniad y gantores Anita Bryant. Teitl eu hymgyrch oedd Save Our Children, a honnodd Bryant fod yr ordinhad yn torri ei hawl i ddysgu moesoldeb Beiblaidd i'w phlant. Casglodd Bryant a’r ymgyrch 64,000 o lofnodion i roi pleidlais ledled y sir i’r mater. Gydag arian a godwyd yn rhannol gan Gomisiwn Sitrws Florida, yr oedd Bryant yn llefarydd arno, fe wnaethant redeg hysbysebion teledu a oedd yn cyferbynnu’r Orymdaith Bowl Oren â Gorymdaith Diwrnod Rhyddid Hoyw San Francisco, gan nodi y byddai Sir Dade yn cael ei droi’n “wely poeth o wrywgydiaeth” lle byddai "dynion yn... llamsachu gyda bechgyn bach ".<ref>Clendinen t.303</ref><ref group="note">Bryant agreed to an interview with ''[[Playboy]]'' magazine, in which she was quoted saying that the civil rights ordinance "would have made it mandatory that flaunting homosexuals be hired in both the public and parochial schools&nbsp;... If they're a legitimate minority, then so are nail biters, dieters, fat people, short people, and murderers." ("Playboy Interview: Anita Bryant", ''Playboy'' (Mai 1978), p.&nbsp;73–96, 232–250.) Bryant would often break into her standard "[[The Battle Hymn of the Republic]]" while speaking during the campaign, called homosexuals "human garbage", and blamed the drought in California on their sins. (Clendinen, p.&nbsp;306.) As the special election drew near, a Florida state senator read the [[Book of Leviticus]] aloud to the senate, and the governor went on record against the civil rights ordinance. (Duberman, p. 320.)</ref> Aeth Jim Foster, y trefnydd gwleidyddol mwyaf pwerus ar y pryd yn San Francisco, i Miami i gynorthwyo gweithredwyr hoyw yno wrth i ddiwrnod yr etholiad agosáu, a threfnwyd [[boicot]] o sudd oren ledled y wlad. Roedd neges yr ymgyrch Achub Ein Plant yn ddylanwadol, a'r canlyniad oedd colled ysgubol i weithredwyr hoyw; yn y nifer a bleidleisiodd fwyaf mewn unrhyw etholiad arbennig yn hanes Sir Dade, pleidleisiodd 70% i ddiddymu'r gyfraith.<ref>"Miami Anti-gays Win in Landslide", ''The San Francisco Examiner'', 8 Mehefin 1977, t.1</ref> === Gwleidyddiaeth yn unig === Cafodd ceidwadwyr Cristnogol eu hysbrydoli gan eu buddugoliaeth, a gwelsant gyfle ar gyfer achos gwleidyddol newydd, effeithiol. Cafodd gweithredwyr hoyw sioc o weld cyn lleied o gefnogaeth a gawsant. Ffurfiodd gwrthdystiad byrfyfyr o dros 3,000 o drigolion Castro noson pleidlais ordinhad Sir Dade. Roedd dynion hoyw a lesbiaid yn ddig ar yr un pryd, yn llafarganu "Allan o'r tafarndai ac i'r strydoedd!", ac roeddynt yn llon gyda'u hymateb angerddol a phwerus. Adroddodd y ''San Francisco Examiner'' fod aelodau’r dorf wedi tynnu eraill allan o dafarndai ar hyd Strydoedd Castro a Polk i gymeradwyaeth “byddarol”. Milk oedd yn arwain yr orymdaith y noson honno am bum milltir (8 &nbsp; km) trwy'r ddinas, gan symud yn gyson, yn ymwybodol pe byddent yn stopio am gyfnod rhy hir y byddai terfysg. Cyhoeddodd, "Dyma bwer y gymuned hoyw. Mae Anita yn mynd i greu grym hoyw cenedlaethol. "<ref name="sfexam6/8/78">Sharpe, Ivan (8 Mehefin 1977). "Angry Gays March Through S.F.", ''The San Francisco Examiner'', p.1.</ref><ref>Weiss, p. 122.</ref> Ychydig o amser oedd gan i wella, fodd bynnag, wrth i’r senario ailchwarae ei hun pan wyrdrowyd ordinhadau hawliau sifil gan bleidleiswyr yn [[Saint Paul, Minnesota]], [[Wichita, Kansas]], ac [[Eugene, Oregon]], trwy gydol 1977 ac i 1978. Gwelodd Seneddwr Talaith California, John Briggs, gyfle yn ymgyrch y ffwndamentalwyr Cristnogol. Roedd yn gobeithio cael ei ethol yn llywodraethwr California ym 1978, a gwnaeth y nifer a bleidleisiodd ym Miami argraff arno. Pan ddychwelodd Briggs i [[Sacramento]], ysgrifennodd fil a fyddai’n gwahardd hoywon a lesbiaid rhag dysgu mewn ysgolion cyhoeddus ledled Califfornia. Honnodd Briggs yn breifat nad oedd ganddo ddim yn erbyn hoywon, gan ddweud wrth y newyddiadurwr hoyw Randy Shilts, "Mae'n wleidyddiaeth. Gwleidyddiaeth yn unig. "<ref>Shilts, t.158</ref> Cododd ymosodiadau ar hap ar hoywon yn y Castro. Pan ystyriwyd bod ymateb yr heddlu yn annigonol, roedd grwpiau o hoywon yn patrolio'r gymdogaeth eu hunain, ar rybudd am ymosodwyr.<ref>Hinckle, t.15</ref> Ar 21 Mehefin, 1977, bu farw dyn hoyw o'r enw Robert Hillsborough o 15 clwyf trywanu tra bod ei ymosodwyr wedi ymgynnull o'i gwmpas ac yn siantio "Faggot!" Roedd Maer Moscone a mam Hillsborough i'll dau'n beio Anita Bryant a John Briggs.<ref>"Police Press Hunt for Slayers of Gay", ''The San Francisco Examiner'', 23 Mehefin 1977, t.3</ref><ref>Clendinen, t.319.</ref> Wythnos cyn y digwyddiad, roedd Briggs wedi cynnal cynhadledd i’r wasg yn Neuadd y Ddinas San Francisco lle galwodd y ddinas yn “domen ysbwriel rhywiol” oherwydd gwrywgydwyr.<ref>Hinckle, t.28</ref> Wythnosau yn ddiweddarach, mynychodd 250,000 o bobl Orymdaith Diwrnod Rhyddid Hoyw San Francisco 1977, y presenoldeb mwyaf mewn unrhyw ddigwyddiad hyd at hynny.<ref>Miller, t.403</ref> Ym mis Tachwedd 1976, penderfynodd pleidleiswyr yn San Francisco ad-drefnu etholiadau goruchwylwyr i ddewis goruchwylwyr o gymdogaethau yn lle pleidleisio drostynt mewn pleidleisiau ledled y ddinas. Cymhwysodd Harvey Milk yn gyflym fel yr ymgeisydd blaenllaw yn Ardal 5, o amgylch Castro Street.<ref>Shilts, t.166</ref> === Yr Ymgyrch olaf === {{Blwch dyfyniad|width=40%|align=right|bgcolor=#c6dbf7|quote=The nongay community has mostly accepted it. What San Francisco is today, and what it is becoming, reflects both the energy and organization of the gay community and its developing effort toward integration in the political processes of the American city best known for innovation in life styles.|source=—''New York Times'', 6 Tachwedd 1977<ref name="Gold11/6/77"/>}} Roedd ymgyrch gyhoeddus Anita Bryant yn gwrthwynebu gwrywgydiaeth a'r heriau lluosog i ordeiniadau hawliau hoyw ar draws yr Unol Daleithiau yn hybu gwleidyddiaeth hoyw yn San Francisco. Aeth dau ar bymtheg o ymgeiswyr o Ardal Castro i mewn i'r ras nesaf ar gyfer goruchwyliwr; roedd mwy na hanner ohonynt yn hoyw. Cynhaliodd y ''[[The New York Times|New York Times]]'' exposé ar oresgyniad dilys pobl hoyw i San Francisco, gan amcangyfrif bod poblogaeth hoyw y ddinas rhwng 100,000 a 200,000 allan o gyfanswm o 750,000.<ref name="Gold11/6/77" /> Roedd Cymdeithas Pentref Castro wedi tyfu i 90 o fusnesau; y banc lleol, y gangen leiaf yn y ddinas gynt, oedd y mwyaf a gorfodwyd ef i adeiladu adain i ddarparu ar gyfer ei gwsmeriaid newydd.<ref>Shilts, t.174</ref> Nododd cofiannydd Milk, Randy Shilts fod "grymoedd hanesyddol ehangach" yn tanio ei ymgyrch.<ref>Shilts, t.173</ref> Gwrthwynebydd mwyaf llwyddiannus Milk oedd y cyfreithiwr tawel a meddylgar Rick Stokes, a gefnogwyd gan Glwb Democrataidd Coffa Alice B. Toklas. Roedd Stokes wedi bod yn agored am ei gyfunrywioldeb ymhell cyn Milk, ac wedi profi triniaeth fwy difrifol, ar ôl mynd i'r ysbyty a'i orfodi i ddioddef therapi sioc drydanol i'w 'wella'.<ref>Shilts, tt.169–170</ref> Roedd Milk, fodd bynnag, yn fwy mynegiadol am rôl pobl hoyw a'u materion yng ngwleidyddiaeth San Francisco. Dyfynnwyd Stokes gan ddweud, "Dim ond dyn busnes ydw i sy'n digwydd bod yn hoyw," a mynegodd y farn y gallai unrhyw berson arferol fod yn gyfunrywiol hefyd. Trosglwyddwyd athroniaeth boblogaidd gyferbyniol Milk i ''New York Times'': "Nid ydym am gael rhyddfrydwyr cydymdeimladol, rydym am i hoywon gynrychioli hoywon &nbsp;... Rwy'n cynrychioli'r bobl hoyw ar y stryd - y ffoadur 14 oed o [[San Antonio, Texas|San Antonio]]. Mae'n rhaid i ni wneud iawn am erledigaeth am gannoedd o flynyddoedd. Mae'n rhaid i ni roi gobaith i'r plentyn druan hwnnw o San Antonio. Maen nhw'n mynd i'r tafarndai oherwydd bod eglwysi yn elyniaethus. Mae angen gobaith arnyn nhw! Mae angen darn o'r deisen arnyn nhw! "<ref name="Gold11/6/77">Herbert Gold, "A Walk on San Francisco's Gay Side", ''New York Times'', 6 Tachwedd 1977, t.SM17</ref> Roedd achosion eraill hefyd yn bwysig i Milk: hyrwyddodd gyfleusterau gofal plant mwy a llai costus, cludiant cyhoeddus am ddim, a datblygiad bwrdd o sifiliaid i oruchwylio'r heddlu.<ref name="scribner" /> Datblygodd faterion cymdogaeth pwysig ar bob cyfle. Defnyddiodd Milk yr un tactegau ymgyrch manig ag mewn ymgyrchoedd blaenorol: hysbysfyrddau dynol, oriau o ysgwyd llaw, a dwsinau o areithiau yn galw ar bobl hoyw i gael gobaith. Y tro hwn, cymeradwyodd hyd yn oed ''The San Francisco Chronicle'' ef fel goruchwyliwr.<ref>Shilts, t.182</ref> Ar ddiwrnod yr etholiad, Tachwedd 8, 1977, enillodd 30% yn erbyn un ar bymtheg o ymgeiswyr eraill, ac ar ôl i’w fuddugoliaeth ddod yn amlwg, fe gyrhaeddodd Stryd Castro ar gefn beic modur rheolwr ei ymgyrch - wedi’i hebrwng gan y Siryf Richard Hongisto - i beth a ddisgrifwyd mewn papur newydd fel "croeso cythryblus a theimladwy".<ref>Pogash, Carol (9 Tachwedd 1977). "The Night Neighborhoods Came to City Hall", ''The San Francisco Examiner'', t.3</ref> Yn ddiweddar roedd Milk â chariad newydd, dyn ifanc o’r enw Jack Lira, a oedd yn aml yn feddw yn gyhoeddus, ac yr un mor aml yn cael ei hebrwng allan o ddigwyddiadau gwleidyddol gan gynorthwywyr Milk.<ref>Shilts, t.180</ref> Ers y ymgais ar gyfer Cynulliad Talaith California, roedd Milk wedi bod yn derbyn bygythiadau marwolaeth cynyddol dreisgar.<ref>Shilts, tt.184, 204, 223</ref> Yn bryderus bod ei broffil uchel yn ei nodi fel targed ar gyfer ei lofruddio, cofnododd ar dâp ei feddyliau, a phwy yr oedd am ei olynu pe bai'n cael ei ladd,<ref name="giteck">Lenny Giteck, "Milk Knew He Would Be Assassinated", ''The San Francisco Examiner'', 28 Tachwedd 1978, t.2</ref> gan ychwanegu: "Os dylai bwled fynd i mewn i'm hymennydd, gadewch i'r bwled honno ddinistrio pob drws cwpwrdd ".<ref>Hinckle, tt.13–14</ref> == Goruchwyliwr == Gwnaeth gwasanaeth tyngu llw Milk benawdau cenedlaethol, gan mai ef oedd y dyn hoyw agored di-ddeiliad cyntaf yn yr Unol Daleithiau i ennill etholiad ar gyfer swydd gyhoeddus.<ref name="cone1/8/1978">Russ Cone, "Feinstein Board President", ''The San Francisco Examiner'', 8 Ionawr 1978, t.1</ref><ref group="note">Two gay politicians were already in office: lesbian Massachusetts State Representative [[Elaine Noble]] and Minnesota State Senator [[Allan Spear]], who had come out after he had been elected and won re-election.</ref> Cymharodd ei hun â'r chwaraewr pêl fas arloesol Americanaidd Affricanaidd Jackie Robinson<ref>"Homosexual on Board Cites Role as Pioneer", ''New York Times'', 10 Tachwedd 1977, t.24</ref> a cherddodd i Neuadd y Ddinas braich mewn braich gyda Jack Lira, gan nodi "Gallwch sefyll o gwmpas a thaflu briciau at Silly Hall neu gallwch ei gymryd drosodd. Wel, dyma ni. "<ref>Shilts, t.190</ref> Nid Ardal Castro oedd yr unig gymdogaeth i hyrwyddo rhywun newydd i wleidyddiaeth y ddinas. Hefyd i dyngu llw oedd mam sengl ( Carol Ruth Silver ), Americanwr Tsieineaidd ( Gordon Lau ), a dynes Americanaidd Affricanaidd ( Ella Hill Hutch ) - hwy oll yn gyntaf i'r ddinas. Daniel White, cyn heddwas a diffoddwr tân, hefyd yn oruchwyliwr tro cyntaf, a soniodd am ba mor falch ydoedd bod ei nain wedi gallu ei weld yn tyngu llw.<ref name="nyt1/12/78">Les Ledbetter, "San Francisco Legislators Meet in Diversity", ''New York Times'', 12 Ionawr 1978. t.A14</ref> [[Delwedd:Harvey_Milk_in_1978_at_Mayor_Moscone's_Desk.jpg|bawd|Harvey Milk yn eistedd wrth ddesg y maer ym 1978]] Roedd ynni Milk, ei affinedd ar gyfer prancio, ac anrhagweladwy ar brydiau'n cynddeiriogi Llywydd Bwrdd y Goruchwylwyr, Dianne Feinstein. Yn ei gyfarfod cyntaf gyda'r Maer Moscone, galwodd Milk ei hun yn "frenhines rhif un" a gorchmynnodd i Moscone y byddai'n rhaid iddo fynd trwy Milk yn hytrach na Chlwb Democrataidd Coffa Alice B. Toklas pe bai am gael pleidleisiau hoyw y ddinas - chwarter o poblogaeth bleidleisio San Francisco.<ref>Weiss, t.124</ref> Fodd bynnag, daeth Milk hefyd yn gynghreiriad agosaf Moscone ar y Bwrdd Goruchwylwyr.<ref>Shilts, tt.192–193</ref> Targedau mwyaf i Milk oedd corfforaethau mawr a datblygwyr eiddo tiriog. Roedd yn gandryll pan oedd son fod garej barcio am gymryd lle cartrefi mewn ardal canol y ddinas, a cheisiodd basio treth cymudwyr fel y byddai'n rhaid i weithwyr swyddfa a oedd yn byw y tu allan i'r ddinas ac yn gyrru i mewn i waith dalu am wasanaethau'r ddinas yr oeddent yn eu defnyddio.<ref>Shilts, t.194</ref> Roedd Milk yn aml yn barod i bleidleisio yn erbyn Feinstein ac aelodau eraill mwy deiliadaethol y bwrdd. Mewn un ddadl yn gynnar yn ei dymor, cytunodd Milk gyda'i gyd-Oruchwyliwr Dan White, a oedd a'i ardal ddwy filltir i'r de o'r Castro, na ddylid gosod cyfleuster iechyd meddwl ar gyfer pobl ifanc cythryblus yno. Ar ôl i Milk ddysgu mwy am y cyfleuster, penderfynodd newid ei bleidlais, gan sicrhau colled White ar y mater - achos arbennig o ingol a hyrwyddodd White wrth ymgyrchu. Nid anghofiodd White ef. Gwrthwynebai bob menter ac achos a gefnogodd Milk wedyn.<ref>Hinckle, t.48</ref> Dechreuodd Milk ei ddeiliadaeth trwy noddi bil hawliau sifil a oedd yn gwahardd gwahaniaethu ar sail cyfeiriadedd rhywiol. Galwyd yr ordinhad yn "fwyaf llym a chynhwysol yn y genedl", ac roedd ei basio yn dangos "pŵer gwleidyddol cynyddol gwrywgydwyr", yn ôl ''New York Times''.<ref>Ledbetter, Les (22 Mawrth 1978). "Bill on Homosexual Rights Advances in San Francisco", ''New York Times'', p. A21.</ref> Dim ond y Goruchwyliwr White a bleidleisiodd yn ei erbyn; Llofnododd y Maer Moscone yn frwd yn gyfraith gyda beiro las golau yr oedd Milk wedi'i rhoi iddo ar gyfer yr achlysur.<ref>Shilts, t.199</ref> Dyluniwyd bil arall y canolbwyntiodd Milk arno i ddatrys y broblem fwyaf yn ôl arolwg barn diweddar ledled y ddinas: baw cŵn. O fewn mis i gael ei dyngu, dechreuodd weithio ar ordeiniad dinas i'w gwneud yn ofynnol i berchnogion cŵn ofalu am gael gwared o faw eu hanifeiliaid anwes mewn ffordd gyfrifol. Gan ei alw'n "gyfraith ''pooper scooper''", cafodd ei hawdurdod gan y Bwrdd Goruchwylwyr sylw helaeth gan deledu a phapurau newydd yn San Francisco. Galwodd Anne Kronenberg, rheolwr ymgyrch Milk, ef yn "feistr ar ddarganfod beth fyddai'n cael sylw yn y papur newydd".<ref name="timesdoc">''The Times of Harvey Milk''. Dir. Rob Epstein. DVD, Pacific Arts, 1984.</ref> Gwahoddodd y wasg i Barc Duboce i egluro pam ei fod yn angenrheidiol, a thra roedd camerâu yn rholio, camodd yn y sylwedd troseddol, trwy gamgymeriad yn ôl pob golwg. Roedd ei staff, fodd bynnag, yn gwybod ei fod wedi bod yn y parc am awr cyn y gynhadledd i'r wasg yn chwilio am y lle iawn i gerdded o flaen y camerâu.<ref>Shilts, tt.203–204</ref> Enillodd iddo'r cyfanswm mwyaf o lythyrau edmygol o'i ddaliadaeth mewn gwleidyddiaeth aar ddatganiadau newyddion cenedlaethol. Roedd Milk erbyn hyn wedi blino ar yfed Lira ac fe daeth i ystyried gorffen ei berthynas ag ef pan alwodd Lira ychydig wythnosau'n ddiweddarach a mynnu bod yn dod adref. Pan gyrhaeddodd Milk, gwelodd fod Lira wedi crogi ei hun. Eisoes yn dueddol o iselder difrifol, roedd Lira wedi ceisio lladd ei hun o'r blaen. Nododd un o'r nodiadau hiraf a adawodd am Milk ei fod wedi cynhyrfu ynghylch ymgyrchoedd Anita Bryant a John Briggs.<ref>Shilts, tt. 228, 233–235</ref> === Menter Briggs === Gorfodwyd John Briggs i adael ras 1978 am lywodraethwr Califfornia, ond derbyniodd gefnogaeth frwd dros Gynigiad 6, a alwyd yn Fenter Briggs. Byddai'r gyfraith arfaethedig wedi gwneud hi'n ofynnol i gyflogwyr i beidio a chyflogi athrawon hoyw - ac unrhyw weithwyr ysgol gyhoeddus â oedd yn cefnogi hawliau hoyw. Roedd negeseuon Briggs yn cefnogi Cynnig 6 yn dreiddiol ledled Califfornia, a mynychodd Harvey Milk bob digwyddiad a gynhaliwyd gan Briggs. Ymgyrchodd Milk yn erbyn y mesur ledled y dalaith hefyd,<ref name="vandecarr">VanDeCarr, Paul (23 Tachwedd 2003). "Death of dreams: in November 1978, Harvey Milk's murder and the mass suicides at Jonestown nearly broke San Francisco's spirit.", ''The Advocate'', p. 32.</ref> a thyngodd, hyd yn oed pe bai Briggs yn ennill Califfornia, na fyddai’n ennill San Francisco.<ref>Clendinen, pp. 380–381.</ref> Yn eu dadleuon niferus, a oedd erbyn y diwedd wedi troi'n sioe gecru, honnodd Briggs fod athrawon cyfunrywiol eisiau cam-drin a recriwtio plant. Ymatebodd Milk gydag ystadegau a luniwyd gan orfodaeth cyfraith a oedd yn darparu tystiolaeth bod [[Pedoffilia|pedoffiliaid]] yn nodi eu bod yn heterorywiol yn bennaf, ac yn gwrthod honiadau Briggs gyda jôcs megis: "Pe bai'n wir bod plant yn dynwared eu hathrawon, byddech yn sicr o weld gymaint mwy o leianod yn rhedeg o gwmpas."<ref>Shilts, tt.230–231</ref> Mynychwyd gorymdeithiau Gay Pride yn ystod haf 1978 yn Los Angeles a San Francisco gan nifer mwy o bobl. Amcangyfrifir bod 250,000 i 375,000 wedi mynychu Gorymdaith Diwrnod Rhyddid Hoyw San Francisco; honnodd papurau newydd mai John Briggs oedd yn gyfrifol am y niferoedd uwch. Gofynnodd y trefnwyr i'r gorymdeithwyr gario arwyddion yn nodi eu tref enedigol ar gyfer y camerâu, i ddangos o pa mor bell y daeth pobl i fyw yn Ardal Castro. Mynychodd Milk mewn car to-agored yn cario arwydd yn dweud "Rwy'n dod o Woodmere, NY"<ref>Shilts, t.224</ref> Rhoddodd fersiwn o'r hyn a ddaeth yn ei araith enwocaf, yr "Hope Speech", a ddywedodd ''The San Francisco Examiner'' "gan danio'r dorf ":<ref name="jacobs6/27/78">John Jacobs, "An Ecumenical Alliance on the Serious Side of 'Gay' ", ''The San Francisco Examiner'', 26 Mehefin 1978), t.3</ref><blockquote> Ar y pen-blwydd hwn o [[Terfysgoedd Stonewall|Stonewall]], gofynnaf i'm chwiorydd a'm brodyr hoyw wneud yr ymrwymiad i ymladd. Iddyn nhw eu hunain, am eu rhyddid, dros eu gwlad &nbsp;... Ni fyddwn yn ennill ein hawliau trwy aros yn dawel yn ein cypyrddau... Rydyn ni'n dod allan i ymladd y celwyddau, y chwedlau, yr ystumiadau. Rydyn ni'n dod allan i ddweud y gwir am hoywon, oherwydd rydw i wedi blino ar gynllwyn distawrwydd, felly rydw i'n mynd i siarad amdano. Ac rwyf am ichi siarad amdano. Rhaid i chi ddod allan. Dewch allan at eich rhieni, eich perthnasau.<ref>Shilts, tt.224–225</ref></blockquote> Er gwaethaf y colledion mewn brwydrau dros hawliau hoyw ledled y wlad y flwyddyn honno, arhosodd yn optimistaidd, gan ddweud "Hyd yn oed os yw hoywon yn colli yn y mentrau hyn, mae pobl yn dal i gael eu haddysgu. Oherwydd Anita Bryant a Sir Dade, addysgwyd y wlad gyfan am gyfunrywioldeb i raddau mwy nag erioed o'r blaen. Y cam cyntaf bob amser yw gelyniaeth, ac ar ôl hynny gallwch eistedd i lawr a siarad amdano."<ref name="giteck" /> Gan ddyfynnu’r tramgwyddau posib ar hawliau unigol, lleisiodd cyn-lywodraethwr Califfornia [[Ronald Reagan]] ei wrthwynebiad i’r cynnig, fel y gwnaeth y Llywodraethwr Jerry Brown a’r Arlywydd [[Jimmy Carter]], yr olaf mewn ôl-ystyriaeth yn dilyn araith a roddodd yn Sacramento.<ref name="timesdoc">''The Times of Harvey Milk''. Dir. Rob Epstein. DVD, Pacific Arts, 1984.</ref><ref name="clendinen388-389">Clendinen, pp. 388–389.</ref> Ar Dachwedd 7, 1978, collodd y cynnig fwy na miliwn o bleidleisiau, gan syfrdanu gweithredwyr hoyw ar noson yr etholiad. Yn San Francisco, pleidleisiodd 75 y cant yn ei erbyn. == Llofruddiaeth == Ar Dachwedd 10, 1978 (10 mis ar ôl iddo dyngu llw), ymddiswyddodd Dan White ei swydd ar Fwrdd Goruchwylwyr San Francisco, gan ddweud nad oedd ei gyflog blynyddol o $ 9,600 yn ddigon i gefnogi ei deulu.<ref name="exam11/11/78">"Mayor Hunts a Successor for White", ''The San Francisco Examiner'', (November 11, 1978), p.&nbsp;1.</ref><ref group="note">Despite White's financial strain, he had recently voted against a pay raise for city supervisors that would have given him a $24,000 annual salary. (Cone, Russ [November 14, 1978]. "Increase in City Supervisors' Pay Is Proposed Again", ''The San Francisco Examiner'', p. 4.) Feinstein pointed him toward commercial developers at [[Pier 39]] near [[Fisherman's Wharf, San Francisco, California|Fisherman's Wharf]] where he and his wife set up a walk-up restaurant called The Hot Potato. (Weiss, p. 143–146.) [[Gentrification]] in the Castro District was fully apparent in the late 1970s. In Milk's public rants about "bloodsucking" real estate developers, he used his landlord (who was gay) as an example. Not amused, his landlord tripled the rent for the storefront and the apartment above, where Milk lived. (Shilts, tt.227–228)</ref> O fewn dyddiau, gofynnodd White am i'w ymddiswyddiad gael ei dynnu'n ôl ac iddo gael ei adfer, a chytunodd y Maer Moscone i ddechrau.<ref>Cone, Russ (November 16, 1978). "White Changes Mind—Wants Job Back", ''The San Francisco Examiner'', p. 1.</ref><ref name="nyt11/29/78">Les Ledbetter, "2 Deaths Mourned by San Franciscans", ''New York Times'', 29 Tachwedd 1978, t.1</ref> Fodd bynnag, fe wnaeth ystyriaeth bellach - ac yn dilyn ymyrraeth gan oruchwylwyr eraill - argyhoeddwyd Moscone i benodi rhywun a oeddyn fwy unol ag amrywiaeth ethnig gynyddol ardal White a gogwydd rhyddfrydol y Bwrdd Goruchwylwyr.<ref name="time12/11/78">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,919893,00.html "Another Day of Death"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823201145/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,919893,00.html |date=2013-08-23 }}, ''Time'', December 11, 1978. Adalwyd 6 Medi 2008.</ref> Ar Tachwedd 18 a 19, torrodd y newyddion am hunanladdiad torfol 900 aelod o Deml y Bobl. Roedd y cwlt wedi symud o San Francisco i [[Gaiana|Guyana]]. Roedd Cynrychiolydd Califfornia, Leo Ryan, yn Jonestown i edrych ar y gymuned anghysbell, a chafodd ei ladd gan saethu ar llain lanio wrth iddo geisio dianc o’r sefyllfa llawn tyndra.<ref>Downie Jr., Leonard (November 22, 1978). "Bodies in Guyana Cause Confusion; Confusion Mounts Over Bodies at Guyana Cult Site; Many Missing in Jungle", ''The Washington Post'', p. A1.</ref><ref>Barbash, Fred (November 25, 1978). "Tragedy Numbs Survivors' Emotions; 370 More Bodies found at Cult Camp in Guyana; A Week of Tragedy in Guyana Dulls Survivors' Emotions", ''The Washington Post'', p. A1.</ref> Cyfeiriodd Dan White at ddwy gynorthwyydd a oedd yn gweithio i'w adfer, "Ydych chi'n gweld hynny? Un diwrnod rydw i ar y dudalen flaen a'r diwrnod nesaf dwi'n cael fy sgubo i ffwrdd."<ref>Weiss, pp.&nbsp;238–239.</ref> Roedd Moscone yn bwriadu cyhoeddi disodli White ar Dachwedd 27, 1978.<ref name="flintwick">Flintwick, James (28 Tachwedd 1978). "Aide: White 'A Wild Man'", ''The San Francisco Examiner'', p. 1.</ref> Hanner awr cyn y gynhadledd i'r wasg, llwyddodd White i osgoi synwyryddion metel trwy fynd i mewn i Neuadd y Ddinas trwy ffenestr islawr ac aeth i swyddfa Moscone, lle clywodd tystion yn gweiddi ac yna saethu gwn. Saethodd White Moscone yn yr ysgwydd a'r frest, yna ddwywaith yn ei ben.<ref name="nyt11/28/78">Turner, Wallace (28 Tachwedd 1978). "Suspect Sought Job", ''New York Times'', p.&nbsp;1.</ref> Yna cerddodd White yn gyflym i'w gyn swyddfa, gan ail-lwytho ei llawddryll a gyhoeddwyd gan yr heddlu gyda bwledi pwynt gwag ar ei ffordd, a chael hyd i Milk, gan ofyn iddo gamu y tu mewn am eiliad. Clywodd [[Dianne Feinstein]] ergydion gwn a galw'r heddlu, yna daeth o hyd i Milk ar ei wyneb i lawr ar y llawr, wedi ei saethu bum gwaith, gan gynnwys ddwywaith yn ei ben.<ref group="note">Though Feinstein was known to carry a handgun in her purse, she afterwards became a proponent of gun control. In 1994, Feinstein exchanged words with [[National Rifle Association]] member and [[Idaho]] senator [[Larry Craig]], who suggested during a debate on banning [[assault weapons]] that "the gentlelady from California" should be "a little bit more familiar with firearms and their deadly characteristics." She reminded Craig that she indeed had experience with the results of firearms when she put her finger in a bullet hole in Milk's neck while searching for a pulse. (Faye, Fiore [24 Ebrill 1995]. "Rematch on Weapons Ban Takes Shape in Congress Arms: Feinstein prepares to defend the prohibition on assault guns as GOP musters forces to repeal it", ''The Los Angeles Times'', p. 3.)</ref> Yn fuan wedyn, cyhoeddodd i'r wasg, "Heddiw mae San Francisco wedi profi trasiedi ddwbl ar radd aruthrol. Fel Llywydd y Bwrdd Goruchwylwyr, mae'n ddyletswydd arnaf i'ch hysbysu bod y Maer Moscone a'r Goruchwyliwr Harvey Milk wedi cael eu saethu a'u lladd, a'r sawl sydd dan amheuaeth yw'r Goruchwyliwr Dan White."<ref name="timesdoc">''The Times of Harvey Milk''. Dir. Rob Epstein. DVD, Pacific Arts, 1984.</ref> Roedd Milk yn 48 &nbsp;mlwydd oed. Roedd Moscone yn 49 oed. O fewn awr, galwodd White ei wraig o fwyty cyfagos; a bu iddi ei gyfarfod mewn eglwys ac roedd gydag ef pan drodd ei hun i mewn i'r awdurdodau. Gadawodd llawer o bobl flodau ar risiau Neuadd y Ddinas, a'r noson honno ffurfiodd torf o 25,000 i 40,000 mewn gorymdaith golau cannwyll digymell o Stryd Castro i Neuadd y Ddinas. Drannoeth, daethpwyd â chyrff Moscone a Milk i rotunda Neuadd y Ddinas er mwyn i alarwyr fedru talu eu parch.<ref name="nyt11/29/78" /> Mynychodd chwe mil o alarwyr wasanaeth i'r Maer Moscone yn Eglwys Gadeiriol y Santes Fair. Cynhaliwyd dwy wasanaeth coffa i Milk; un bach yn Temple Emanu-El ac un mwy hwyliog yn y Tŷ Opera.<ref>Ledbetter, Les (December 1, 1978)."Thousands Attend Funeral Mass For Slain San Francisco Mayor; Former Supervisor Charged Looking to the Mayor's Job", ''New York Times'', p. A20.</ref> === "Dinas mewn poen" === [[File:Cover_of_San_Francisco_Examiner_November_28_1978.jpg|bawd|Cyhoeddodd pennawd ''The San Francisco Examiner'' ar 28 Tachwedd 1978, fod [[Dan White]] wedi’i gyhuddo o lofruddiaeth, ac yn gymwys i gael y gosb eithaf.]] Yn sgil hunanladdiadau Jonestown, roedd Moscone wedi cynyddu diogelwch yn Neuadd y Ddinas yn ddiweddar. Fe wnaeth goroeswyr cwlt adrodd am ymarferion ar gyfer paratoadau hunanladdiad yr oedd Jones wedi'u galw'n "Nosweithiau Gwyn".<ref>Ulman, Richard, and Abse, D. Wilfred (December 1983). "The Group Psychology of Mass Madness: Jonestown", ''Political Psychology'', '''4''' (4), pp. 637–661.</ref> Cafodd sibrydion am lofruddiaethau Moscone a Milk eu hysgogi gan gyd-ddigwyddiad enw Dan White a pharatoadau hunanladdiad Jones. Syfrdanwyd yr Atwrnai Dosbarth gan y llofruddiaethau a'u bod mor agos at y newyddion am Jonestown gan ddatgan fod yr holl beth yn "annealladwy", ond gwadodd unrhyw gysylltiad.<ref name="nyt11/29/78" /> Gorchmynnodd y Llywodraethwr Jerry Brown i bob baner yng Nghaliffornia gael ei chwifio ar eu hanner, a galwodd Milk yn "oruchwyliwr gweithgar ac ymroddedig, arweinydd cymuned hoyw San Francisco, a gadwodd ei addewid i gynrychioli ei holl etholwyr".<ref name="reaction">"Reaction: World Coming Apart", ''The San Francisco Examiner'', 28 Tachwedd 1978, t.2</ref> Mynegodd yr Arlywydd [[Jimmy Carter]] ei sioc yn y ddau lofruddiaeth ac anfonodd ei gydymdeimlad. Galwodd llefarydd Cynulliad Califfornia Leo McCarthy yn “drasiedi wallgof”. Cyrhaeddodd "A City in Agony" y penawdau yn ''The San Francisco Examiner'' y diwrnod ar ôl y llofruddiaethau; y tu mewn i'r papur argraffwyd straeon y llofruddiaethau o dan y pennawd "Black Monday" gefn wrth gefn gyda diweddariadau o gyrff yn cael eu cludo adref o Guyana. Aeth erthygl olygyddol yn disgrifio "Dinas â mwy o dristwch ac anobaith yn ei chalon nag y dylai unrhyw ddinas orfod ei ddioddef" ymlaen i ofyn sut y gallai trasiedïau o'r fath ddigwydd, yn enwedig i "ddynion o'r fath gynhesrwydd a gweledigaeth ac egni mawr".<ref>"A Mourning City Asks Why", ''The San Francisco Examiner'', 28 Tachwedd 1978, t.20</ref> Cyhuddwyd Dan White o ddau gyhuddiad o lofruddiaeth a’i ddal heb fechnïaeth, yn gymwys ar gyfer y gosb eithaf oherwydd pasio cynnig ledled y wladwriaeth yn ddiweddar a oedd yn caniatáu marwolaeth neu fywyd yn y carchar am lofruddio swyddog cyhoeddus.<ref>"No Bail as D.A. Cites New Law", ''The San Francisco Examiner'', 28 Tachwedd 1978, p. 1.</ref> Un dadansoddiad o'r misoedd yn ymwneud â'r llofruddiaethau a alwoddd 1978 a 1979 "y blynyddoedd mwyaf dinistriol yn hanes ysblennydd San Francisco".<ref>Hinckle, p. 14.</ref> Roedd y White 32 oed, a oedd wedi bod yn y Fyddin yn ystod [[Rhyfel Fietnam]], wedi rhedeg ar blatfform gwrth-droseddu caled yn ei ardal. Cyhoeddodd cydweithwyr ei fod yn "fachgen holl- Americanaidd" uchel ei gyflawniad.<ref name="time12/11/78"/> Roedd i fod wedi derbyn gwobr yr wythnos ganlynol am achub dynes a phlentyn o dân mewn adeilad 17 llawr pan oedd yn ddiffoddwr tân ym 1977. Er mai ef oedd yr unig oruchwyliwr i bleidleisio yn erbyn ordinhad hawliau hoyw Milk yn gynharach y flwyddyn honno, dyfynnwyd iddo ddweud, "Rwy'n parchu hawliau pawb, gan gynnwys hoywon". Llwyddodd Milk a White i ddod ymlaen ar y dechrau. Roedd un o gynorthwywyr gwleidyddol White (a oedd yn hoyw) yn cofio, "Roedd gan Dan fwy yn gyffredin â Harvey nag a wnaeth ag unrhyw un arall ar y bwrdd".<ref name="sfweekly">Geluardi, John (30 Ionawr 2008). [http://www.sfweekly.com/2008-01-30/news/white-in-milk/1 "Dan White's Motive More About Betrayal Than Homophobia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805184657/http://www.sfweekly.com/2008-01-30/news/white-in-milk/1 |date=2012-08-05 }}, ''SF Weekly''. Adalwyd 11 Medi 2008.</ref> Roedd White wedi pleidleisio i gefnogi canolfan ar gyfer pobl hŷn hoyw, ac i anrhydeddu gwaith arloesol tros 25 mlynedd Phyllis Lyon a Del Martin. {{Blwch dyfyniad|width=40%|align=right|bgcolor=#c6dbf7|quote=The plaque covering Milk's ashes reads, in part: "[Harvey Milk's] camera store and campaign headquarters at 575 Castro Street and his apartment upstairs were centers of community activism for a wide range of human rights, environmental, labor, and neighborhood issues. Harvey Milk's hard work and accomplishments on behalf of ''all'' San Franciscans earned him widespread respect and support. His life is an inspiration to all people committed to equal opportunity and an end to bigotry."<ref>Harvey Milk Memorial Plaque, 575 Castro Street, San Francisco, 17 Awst 2008</ref>}} [[Delwedd:Bronze_plate_of_Harvey_Milk_ashes_on_Castro_Street.JPG|bawd|242x242px| Y plac sy'n gorchuddio lludw Milk o flaen 575 Stryd Castro ]] Ar ôl pleidlais Milk dros y cyfleuster iechyd meddwl yn ardal White, fodd bynnag, gwrthododd White siarad â Milk a chyfathrebu â dim ond un o gynorthwywyr Milk. Roedd cydnabyddwyr eraill yn cofio White i fod yn ddyn dwys iawn. "Roedd yn fyrbwyll &nbsp;... Roedd yn ddyn cystadleuol dros ben, yn obsesiynol felly &nbsp;... Rwy'n credu na allai gymryd trechu, "meddai pennaeth tân cynorthwyol San Francisco wrth gohebwyr.<ref name="nytcarlsen">Carlsen, William (29 Tachwedd 1978). "Ex-aide Held in Moscone Killing Ran as a Crusader Against Crime", ''New York Times'', p.&nbsp;A22.</ref> Fe wnaeth rheolwr ymgyrch gyntaf White roi'r gorau iddi yng nghanol yr ymgyrch, a dywedodd wrth ohebydd fod White yn egotist ac roedd yn amlwg ei fod yn wrth-howy, er iddo ei wadu yn y wasg.<ref name="hinckle30">Hinckle, p. 30.</ref> Disgrifiodd cymdeithion a chefnogwyr White ef "fel dyn â thymer a gallu trawiadol i feithrin cwyn". Roedd y cynorthwyydd a oedd wedi delio â chyfathrebiadau rhwng White a Milk yn cofio, "Wrth siarad ag ef, sylweddolais ei fod yn gweld Harvey Milk a George Moscone yn cynrychioli popeth a oedd yn bod ar y byd".<ref>Hinckle, t.40</ref> Pan edrychodd ffrindiau Milk yn ei gwpwrdd am siwt ar gyfer ei gasged, fe wnaethant ddysgu cymaint yr oedd y gostyngiad diweddar yn ei incwm fel goruchwyliwr wedi effeithio arno. Roedd ei ddillad i gyd yn dod ar wahân ac roedd tyllau yn ei holl sanau.<ref>Shilts, t.283</ref> Amlosgwyd ei weddillion a rhannwyd ei lwch. Gwasgarodd ei ffrindiau agosaf y rhan fwyaf o'r lludw ym Mae San Francisco. Cafodd gweddill y lludw ei amgáu a'i gladdu o dan y palmant o flaen 575 Stryd Castro, lle'r oedd Camera Castro wedi'i leoli. Mae cofeb i yn Cymdeithas Columbarium Neifion/Neptune Society Columbarium, llawr isaf, San Francisco, Califfornia.<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Location 32406). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref>Dewiswyd Harry Britt, un o bedwar o bobl a restrodd Milk ar ei dâp fel amnewidiad derbyniol pe bai'n cael ei lofruddio, i lenwi'r swydd honno gan faer dros dro'r ddinas, Dianne Feinstein.<ref name="miller408">Miller, t.408</ref> === Treial ac argyhoeddiad === Achosodd arestiad a threial Dan White deimlad a dangosodd densiynau difrifol rhwng y boblogaeth ryddfrydol a heddlu'r ddinas. Roedd Heddlu San Francisco yn ddisgynyddion Gwyddelig dosbarth gweithiol yn bennaf nad oeddent yn hoff iawn o'r mewnfudo hoyw cynyddol yn ogystal â chyfeiriad rhyddfrydol llywodraeth y ddinas. Ar ôl i White droi ei hun i mewn a chyfaddef, eisteddodd yn ei gell tra bod ei gyn-gydweithwyr ar yr heddlu wedi dweud am jôcs Harvey Milk; roedd yr heddlu'n gwisgo crysau-T "Free Dan White" yn agored yn y dyddiau ar ôl y llofruddiaeth.<ref>Hinckle, p. 17.</ref> Yn ddiweddarach, nododd is-seiryf i San Francisco: "Po fwyaf y sylwais ar yr hyn a aeth ymlaen yn y carchar, y mwyaf y dechreuais roi'r gorau i weld yr hyn a wnaeth Dan White fel gweithred unigolyn a dechreuais ei weld fel gweithred wleidyddol mewn mudiad gwleidyddol.. "<ref>Hinckle, t.27</ref> Ni ddangosodd White unrhyw edifeirwch am ei weithredoedd, ac arddangosodd fregusrwydd dim ond yn ystod galwad wyth munud i'w fam o'r carchar.<ref>Weiss, p. 297.</ref> Roedd y rheithgor ar gyfer achos White yn cynnwys San Francisciaid dosbarth canol gwyn a oedd yn Gatholig yn bennaf; esgusodwyd hoywon a lleiafrifoedd ethnig o bwll y rheithgor.<ref>Shilts, t.308</ref> Crïodd rhai o aelodau’r rheithgor pan glywsant gyfaddefiad dagreuol White a gofnodwyd, a diolchodd y cwestiynwr White am ei onestrwydd.<ref>Hinckle, t.49</ref> Dadleuodd atwrnai amddiffyn White, Doug Schmidt, nad oedd ei gleient yn gyfrifol am ei weithredoedd; Defnyddiodd Schmidt yr amddiffyniad cyfreithiol a elwir yn alluedd lleihaëdig : "Yn syml, nid yw pobl dda, pobl ddirwy, â chefndiroedd coeth, yn lladd pobl mewn gwaed oer."<ref>Shilts, t.310</ref> Ceisiodd Schmidt brofi bod cyflwr meddyliol gofidus White yn ganlyniad i drinniaeth gan y politicos yn Neuadd y Ddinas a oedd wedi ei siomi a’i waradwyddo’n gyson, gan addo o’r diwedd roi ei swydd yn ôl dim ond i’w wrthod eto. Dywedodd Schmidt fod dirywiad meddyliol White wedi cael ei arddangos a’i waethygu gan ei orfwyta o fwyd sothach ar noson cyn y llofruddiaethau, gan ei fod yn hysbys fel rheol ei fod yn ymwybodol o fwyd iechyd.<ref name="mounts">Mounts, Suzanne (Spring 1999). "Malice Aforethought in California: A History of Legislative Abdication and Judicial Vacillation", ''University of San Francisco Law Review'' (33 U.S.F. L. Rev. 313).</ref> Fe wnaeth papurau newydd ardal ei alw'n amddiffynfa Twinkie yn gyflym. Cafwyd White yn ddieuog o’r cyhuddiad llofruddiaeth gradd gyntaf ar 21 Mai 1979, ond fe’i cafwyd yn euog o ddynladdiad gwirfoddol Moscone a Milk, a dedfrydwyd ef i wasanaethu saith a dwy ran o dair o flynyddoedd. Gyda'r ddedfryd wedi'i lleihau am amser a dreuliwyd ac ymddygiad da, byddai'n cael ei ryddhau mewn pump.<ref name="weiss403">Weiss, t.436</ref> Crïodd pan glywodd y rheithfarn.<ref>Shilts, tt.324–325</ref> === Terfysgoedd Noson Gwyn === [[Delwedd:Rioters_outside_San_Francisco_City_Hall_May_21_1979.jpg|bawd|250x250px| Terfysgwyr y tu allan i Neuadd y Ddinas San Francisco, 21 Mai 1979, yn ymateb i'r ddyfarniad dynladdiad gwirfoddol i Dan White]] Condemniodd y Maer Dros Dro Feinstein, y Goruchwyliwr Carol Ruth Silver, ac olynydd Milk Harry Britt benderfyniad y rheithgor. Pan gyhoeddwyd y rheithfarn dros radio’r heddlu, canodd rhywun “ Danny Boy ” ar fand yr heddlu.<ref>Weiss, p. 440.</ref> Cerddodd ymchwydd o bobl o Ardal Castro eto i Neuadd y Ddinas, gan lafarganu "Avenge Harvey Milk" a "Llwyddodd i lofruddio".<ref name="timesdoc">''The Times of Harvey Milk''. Dir. Rob Epstein. DVD, Pacific Arts, 1984.</ref><ref>Weiss, t.441</ref> Gwaethygodd pandemoniwm yn gyflym wrth i gerrig gael eu hyrddio at brif fynedfa Neuadd y Ddinas. Ceisiodd ffrindiau a chynorthwywyr Milk atal y dinistr, ond anwybyddodd y dorf o fwy na 3,000 a chynnau ceir heddlu ar dân. Fe wnaethant symud dosbarthwr papur newydd llosg trwy ddrysau toredig Neuadd y Ddinas, yna bloeddio wrth i'r fflamau dyfu.<ref>Turner, Wallace, "Ex-Official Guilty of Manslaughter In Slayings on Coast; 3,000 Protest; Protesters Beat on Doors Ex-Official Guilty of Manslaughter in Coast Slayings Lifelong San Franciscan", ''New York Times'', 22 Mai 1979, t.A1.</ref> Ymatebodd un o'r terfysgwyr i gwestiwn gohebydd ynghylch pam eu bod yn dinistrio rhannau o'r ddinas: "Dim ond dweud wrth bobl ein bod ni bwyta gormod o Twinkies. Dyna pam mae hyn yn digwydd. "<ref>Hinckle, t.15</ref> Gorchmynnodd pennaeth yr heddlu i'r heddlu beidio dial, ond dal eu tir.<ref>Weiss, tt.443–445</ref> Parhaodd [[Terfysgoedd Nos White|terfysgoedd y Noson Wen]], fel y daethant yn hysbys, sawl awr. Yn ddiweddarach y noson honno, fe gyrhaeddodd sawl cerbyd yr heddlu a oedd yn llawn swyddogion yn gwisgo gêr terfysg dafarn yr Elephant Walk Bar ar Stryd Castro. Gwyliodd protégé Harvey Milk Cleve Jones a gohebydd ar gyfer y ''San Francisco Chronicle'', Warren Hinckle, wrth i swyddogion ymosod y dafarn a dechrau curo cwsmeriaid ar hap. Ar ôl ffrwgwd 15 munud, gadawsant y bar a tharo allan at bobl yn cerdded ar hyd y stryd.<ref name="demilio" /> O'r diwedd, gorchmynnodd pennaeth yr heddlu i'w swyddogion adael yr ardal. Erbyn y bore, roedd 61 o heddweision a 100 o derfysgwyr a thrigolion hoyw y Castro wedi bod yn yr ysbyty. Dioddefodd Neuadd y Ddinas, cerbydau'r heddlu a thafarn yr Elephant Walk Bar o fwy na $1,000,000. Yn dilyn y ddyfarniad, wynebodd y Twrnai Dosbarth Joseph Freitas gymuned hoyw gandryll i egluro beth oedd wedi mynd o'i le. Cyfaddefodd yr erlynydd ei fod yn teimlo'n flin dros White cyn yr achos, ac esgeulusodd ofyn i'r cwestiynwr a oedd wedi cofnodi cyfaddefiad White (ac a oedd yn ffrind plentyndod i hyfforddwr tîm pêl-feddal White a'i heddlu) am ei ragfarnau a'r gefnogaeth a gafodd White gan yr heddlu, oherwydd, meddai, nid oedd am godi cywilydd ar y ditectif o flaen ei deulu yn y llys.<ref>Hinckle, tt.49, 80–81</ref> Nid oedd Freitas ychwaith yn cwestiynu stâd meddyliol White neu unrhyw ddiffyg hanes o salwch meddwl, nac yn ystyrru mewn gwleidyddiaeth y ddinas, gan awgrymu y gallai dial fod wedi bod yn gymhelliad. Tystiodd y Goruchwyliwr Carol Ruth Silver ar ddiwrnod olaf yr achos nad oedd White a Milk yn gyfeillgar, ac eto roedd hi wedi cysylltu â'r erlynydd ac wedi mynnu tystio. Hwn oedd yr unig dystiolaeth a glywodd y rheithgor am eu perthynas dan straen.<ref>Weiss, tt.419–420</ref> Beiodd Freitas y rheithgor yr honnodd iddo gael ei "gymryd i mewn gan holl agwedd emosiynol [y] treial".<ref>Weiss, t.436</ref> === Wedi hynny === Newidiodd llofruddiaethau treial Milk a Moscone a White wleidyddiaeth y ddinas a system gyfreithiol Califfornia. Yn 1980, daeth San Francisco i ben ag etholiadau goruchwylwyr ardal, gan ofni y byddai Bwrdd Goruchwylwyr mor ymrannol yn niweidiol i'r ddinas a'u bod wedi bod yn ffactor yn y llofruddiaethau. Profodd ymdrech cymdogaeth llawr gwlad i adfer etholiadau ardal yng nghanol y 1990au yn llwyddiannus, a dychwelodd y ddinas i gynrychiolwyr cymdogaeth yn 2000.<ref>Hubbard, Lee (7 Tachwedd 1999). "Real Elections Up Next for S.F.", ''The San Francisco Chronicle'', p. SC1.</ref> O ganlyniad i dreial Dan White, newidiodd pleidleiswyr Califfornia y gyfraith i leihau’r tebygolrwydd o ryddfarnau cyhuddedig a oedd yn gwybod beth roeddent yn ei wneud ond honni bod nam ar eu gallu.<ref name="mounts">Mounts, Suzanne (Spring 1999). "Malice Aforethought in California: A History of Legislative Abdication and Judicial Vacillation", ''University of San Francisco Law Review'' (33 U.S.F. L. Rev. 313).</ref> Diddymwyd galluedd lleihaëdig fel amddiffyniad i gyhuddiad, ond caniataodd llysoedd dystiolaeth ohono wrth benderfynu a ddylid carcharu, cyflawni, neu gosbi diffynnydd a gafwyd yn euog fel arall.<ref>[http://caselaw.lp.findlaw.com/cacodes/pen/25-29.html California Penal Code Section 25-29], FindLaw (2008). Adalwyd 9 Medi 2008.</ref> Mae "amddiffyniad Twinkie" wedi mynd i mewn i fytholeg Americanaidd, a ddisgrifir yn boblogaidd fel achos lle mae llofrudd yn dianc rhag cyfiawnder oherwydd ei fod yn gor-fwyta bwyd sothach, yn symleiddio diffyg grym gwleidyddol White, ei berthynas â George Moscone a Harvey Milk, a'r hyn y mae disgrifiad colofnydd y ''San Francisco Chronicle'' Herb Caen o'r heddlu fel pandemig sy'n "casáu gwrywgydwyr".<ref>Pogash, Carol (23 Tachwedd 2003). "Myth of the 'Twinkie defense'", ''San Francisco Chronicle'', t.D1.</ref> Gwariodd Dan White ychydig yn fwy na phum mlynedd dan glo am laddiad dwbl Moscone a Milk. Ar Hydref 21, 1985 (flwyddyn a hanner ar ôl iddo gael ei ryddhau o’r carchar), daethpwyd o hyd i White yn farw gan wenwyn carbon monocsid mewn car oedd yn rhedeg yng ngarej ei gyn-wraig. Roedd yn 39 oed &nbsp; mlwydd oed. Dywedodd atwrnai ei amddiffyniad wrth gohebwyr ei fod wedi bod yn ddigalon dros golli ei deulu, a’r sefyllfa yr oedd wedi’i hachosi, gan ychwanegu, "Dyn sâl oedd hwn."<ref name="nyt10/22/85">Lindsey, Robert (22 Hydref 1985). [https://www.nytimes.com/1985/10/22/us/dan-white-killer-of-san-francisco-mayor-a-suicide.html "Dan White, Killer of San Francisco Mayor, a suicide"], ''New York Times'', t.A18.</ref> == Etifeddiaeth == Canolbwyntiodd gyrfa wleidyddol Milk ar wneud llywodraeth yn ymatebol i unigolion, rhyddhäedigaeth pobl hoyw, a phwysigrwydd cymdogaethau i'r ddinas. Ar ddechrau pob ymgyrch, ychwanegwyd mater at athroniaeth wleidyddol gyhoeddus Milk. Canolbwyntiodd ei ymgyrch yn 1973 ar y pwynt cyntaf, fel perchennog busnes bach yn San Francisco - dinas a oedd yn cael ei dominyddu gan gorfforaethau mawr a oedd wedi cael eu tywys yno gan lywodraeth ddinesig - roedd ei fuddiannau’n cael eu hanwybyddu oherwydd nad oedd sefydliad ariannol mawr yn ei chynrychioli. Er na chuddiodd y ffaith ei fod yn hoyw, ni ddaeth yn broblem tan ei ras dros Gynulliad Talaith California ym 1976. Daethpwyd ag ef i’r amlwg yn y ras oruchwylwyr yn erbyn Rick Stokes, gan ei fod yn estyniad o’i syniadau o ryddid unigol. Credai Milk yn gryf fod cymdogaethau yn hyrwyddo undod a phrofiad 'tref fach', ac y dylai'r Castro ddarparu gwasanaethau i'w holl drigolion. Gwrthwynebai gau ysgol elfennol; er nad oedd gan y mwyafrif o bobl hoyw yn y Castro blant, Gwelodd Milk fod gan ei gymdogaeth y potensial i groesawu pawb. Dywedodd wrth ei gynorthwywyr i ganolbwyntio ar drwsio tyllau yn y ffordd ac ymffrostiodd fod 50 o arwyddion stop newydd wedi'u gosod yn Ardal 5. Wrth ymateb i gŵyn fwyaf trigolion y ddinas am fyw yn San Francisco - baw cŵn - roedd Milk yn ei gwneud yn flaenoriaeth i ddeddfu’r ordinhad yn ei gwneud yn ofynnol i berchnogion cŵn ofalu am faw eu hanifeiliaid anwes. Nododd Randy Shilts, "byddai rhai yn honni bod Harvey yn sosialydd neu amryw fathau eraill o ideolegau, ond, mewn gwirionedd, nid oedd athroniaeth wleidyddol Harvey erioed yn fwy cymhleth na mater baw cŵn; dylai'r llywodraeth ddatrys problemau sylfaenol pobl."<ref>Shilts, t.203</ref> Bu i Karen Foss, athro cyfathrebu ym Mhrifysgol New Mexico, yn priodoli effaith Milk ar wleidyddiaeth San Francisco i'r ffaith ei fod yn wahanol i unrhyw un arall a oedd wedi dal swydd gyhoeddus yn y ddinas. Ysgrifennodd, "Roedd Milk yn digwydd bod yn ffigwr carismatig hynod egnïol gyda chariad at theatreg a dim i'w golli &nbsp;... Gan ddefnyddio chwerthin, gwrthdroi, trosgynnol, a'i statws mewnol / o'r tu allan, helpodd Milk i greu hinsawdd lle daeth deialog ar faterion yn bosibl. Hefyd darparodd fodd i integreiddio lleisiau gwahanol ei amrywiol etholaethau. "<ref name="fossqueer">Foss, Karen. "The Logic of Folly in the Political Campaigns of Harvey Milk", in ''Queer Words, Queer Images'', Jeffrey Ringer, ed. (1994), New York University Press</ref> Roedd Milk wedi bod yn siaradwr byrlymus ers iddo ddechrau ymgyrchu ym 1973, a dim ond ar ôl iddo ddod yn Oruchwyliwr y Ddinas y gwnaeth ei sgiliau areithio wella.<ref name="demilio" /> Daeth ei bwyntiau siarad enwocaf yn adnabyddus fel yr "Araith Gobaith", a ddaeth yn edefyn trwy gydol ei yrfa wleidyddol. Agorodd gyda thro ar y cyhuddiad bod pobl hoyw yn recriwtio polb ifanc argraffadwy i'w niferoedd: "Fy enw i yw Harvey Milk - ac rwyf am eich recriwtio." Roedd fersiwn o'r Araith Gobaith a roddodd bron i ddiwedd ei oes yn cael ei ystyried gan ei ffrindiau a'i gynorthwywyr fel y gorau, a'r diweddglo oedd y mwyaf effeithiol:<blockquote> A'r bobl ifanc hoyw yn yr Altoona, Pennsylvanias a'r Richmond, Minnesotas sy'n dod allan i glywed Anita Bryant yn y teledu a'i stori. Yr unig beth y mae'n rhaid iddynt edrych ymlaen ato yw gobaith. Ac mae'n rhaid i chi roi gobaith iddyn nhw. Gobeithio am fyd gwell, gobeithio am well yfory, gobeithio am le gwell i ddod iddo os yw'r pwysau gartref yn rhy fawr. Gobeithio y bydd popeth yn iawn. Heb obaith, nid yn unig hoywon, ond bydd y duon, yr henoed, y rhai dan anfantais, y us'es, y us'es yn rhoi'r gorau iddi. Ac os ydych chi'n helpu i ethol i'r pwyllgor canolog a swyddfeydd eraill, mwy o bobl hoyw, mae hynny'n rhoi golau gwyrdd i bawb sy'n teimlo'n ddifreintiedig, golau gwyrdd i symud ymlaen. Mae'n golygu gobaith i genedl sydd wedi rhoi'r gorau iddi, oherwydd os yw person hoyw yn ei gwneud hi, mae'r drysau ar agor i bawb.<ref>Shilts, t.363</ref></blockquote> Ym mlwyddyn olaf ei fywyd, pwysleisiodd Milk y dylai pobl hoyw fod yn fwy gweladwy i helpu i ddod â'r gwahaniaethu a'r trais yn eu herbyn i ben. Er nad oedd Milk wedi dod allan at ei fam cyn ei marwolaeth flynyddoedd lawer cyn hynny, yn ei ddatganiad olaf yn ystod ei ragfynegiad ar dâp o'i lofruddiaeth, anogodd eraill i wneud hynny:<blockquote> Ni allaf atal unrhyw un rhag gwylltio, neu mynd yn wallgof, neu deimlo'n rwystredig. Ni allaf ond gobeithio y byddant yn troi'r dicter a'r rhwystredigaeth a'r gwallgofrwydd hwnnw'n rhywbeth cadarnhaol, fel y bydd dau, tri, pedwar, pum cant yn camu ymlaen, felly bydd y meddygon hoyw yn dod allan, y cyfreithwyr hoyw, y beirniaid hoyw, y bancwyr hoyw, y penseiri hoyw &nbsp;... Gobeithio y bydd pob hoyw proffesiynol yn dweud 'digon', y byddent yn dod ymlaen a dweud wrth bawb, yn gwisgo arwydd, yn rhoi gwybod i'r byd. Efallai y bydd hynny'n helpu.<ref name="giteck" /></blockquote> Fodd bynnag, mae llofruddiaeth Milk wedi ymblethu â'i effeithiolrwydd gwleidyddol, yn rhannol oherwydd iddo gael ei ladd yng nghyfnod ei boblogrwydd. Mae'r hanesydd Neil Miller yn ysgrifennu, "Nid oes yr un arweinydd hoyw cyfoes Americanaidd wedi cyflawni mewn bywyd y statws a ddarganfuwyd gan Milk mewn marwolaeth."<ref name="miller408">Miller, t.408</ref> Mae ei etifeddiaeth wedi dod yn amwys; daw Randy Shilts i ben wrth ysgrifennu ei gofiant fod llwyddiant, llofruddiaeth, ac anghyfiawnder anochel rheithfarn White yn cynrychioli profiad pob person hoyw. Roedd bywyd Milk yn "fetaffor ar gyfer y profiad cyfunrywiol yn America".<ref name="shilts348">Shilts, t.348</ref> Yn ôl Frances FitzGerald, nid yw chwedl Milk wedi gallu cael ei chynnal gan nad oedd yn ymddangos bod unrhyw un yn gallu cymryd ei le yn y blynyddoedd ar ôl ei farwolaeth: "Roedd y Castro yn ei ystyried yn ferthyr ond yn deall ei ferthyrdod fel diwedd yn hytrach na dechrau. Roedd wedi marw, a chydag ef roedd yn ymddangos bod llawer iawn o optimistiaeth, delfrydiaeth ac uchelgais Castro yn marw hefyd. Ni allai'r Castro ddod o hyd i unrhyw un i gymryd ei le yn ei serchiadau, ac o bosibl nid oedd eisiau neb."<ref name="castroII">Frances FitzGerald, "A Reporter at Large: The Castro&nbsp;— II", ''The New Yorker'', 28 Gorffennaf 1986, tt.44–63.</ref> Ar 20fed pen-blwydd marwolaeth Milk, dywedodd yr hanesydd John D’Emilio, "Yr etifeddiaeth y credaf y byddai am gael ei chofio amdani yw'r rheidrwydd i fyw bywyd rhywun bob amser yn onest."<ref name="cloud20">John Cloud, "Why Milk is Still Fresh: Twenty Years After his Assassination, Harvey Milk Still Has a Lot to Offer the Gay Life", ''The Advocate'', 772 (10 Tachwedd 1998), t.29</ref> Am yrfa wleidyddol mor fyr, mae Cleve Jones yn priodoli mwy i'w lofruddiaeth na'i fywyd: "Gwnaeth ei lofruddiaeth a'r ymateb iddo gyfranogiad parhaol ac yn ddiamau pobl hoyw a lesbiaidd yn y broses wleidyddol." === Teyrngedau a'r cyfryngau === [[Delwedd:Castrosanfranciscoflag.jpg|bawd|250x250px|Baner enfys yn cyhwfan uwchben Harvey Milk Plaza yng [[Ardal Castro|nghymdogaeth Y Castro]] ]] Mae Dinas San Francisco wedi talu teyrnged i Milk trwy enwi sawl lleoliad ar ei ôl. Lle mae strydoedd Market a Castro yn croestorri yn San Francisco mae [[Baner enfys (mudiad LHDT)|Baner enfys]] enfawr yn chwifio, wedi'i lleoli yn Harvey Milk Plaza.<ref>Levy, Dan (6 Medi 2000). [http://www.sfgate.com/news/article/Harvey-Milk-Plaza-Proposals-Up-for-Judging-2706582.php "Harvey Milk Plaza Proposals Up for Judging"], ''The San Francisco Chronicle'', t.A-16.</ref> Newidiodd Clwb Democrataidd Hoyw San Francisco ei enw i Glwb Democrataidd Hoyw Coffa Harvey Milk ym 1978 (ar hyn o bryd mae'n cael ei enwi'n Glwb Democrataidd Lesbiaidd, Hoyw, Deurywiol, Trawsrywiol Harvey Milk ) ac mae'n ymfalchïo mai hwn yw'r sefydliad Democrataidd mwyaf yn San Francisco. Ym mis Ebrill 2018, cymeradwyodd a llofnododd Bwrdd Goruchwylwyr San Francisco a maer Mark Farrell ddeddfwriaeth yn ailenwi Terfynell 1 ym Maes Awyr Rhyngwladol San Francisco ar ôl Milk, ac roeddent yn bwriadu gosod gwaith celf yn ei goffáu. Roedd hyn yn dilyn ymgais flaenorol i ailenwi'r maes awyr cyfan ar ei ôl, a wrthodwyd.<ref>{{Cite news|last=Sabatini|first=Joshua|url=http://www.sfexaminer.com/sfo-terminal-renamed-honor-harvey-milk/|title=SFO Terminal To Be Renamed in Honor of Harvey Milk|date=21 Mawrth 2018|work=San Francisco Examiner|access-date=22 Mawrth 2018|archive-date=2018-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321235631/http://www.sfexaminer.com/sfo-terminal-renamed-honor-harvey-milk/|url-status=dead}}</ref><ref name="sfgate-23apr2018">{{Cite news|last=McGinnis|first=Chris|url=https://www.sfgate.com/chris-mcginnis/article/harvey-milk-airport-terminal-SFO-12838460.php|title=It's official: SFO terminal named for Harvey Milk|date=23 Ebrill 2018|work=San Francisco Chronicle|access-date= 22 Gorffennaf 2019}}</ref> Yn agor yn swyddogol ar 23 Gorffennaf 2019, Terfynell 1 Harvey Milk yw terfynfa maes awyr cyntaf y byd a enwir ar ôl arweinydd y gymuned LHDTC.<ref name="sfgate-26jun2019">{{Cite news|last=McGinnis|first=Chris|url=https://www.sfgate.com/travel/article/Harvey-Milk-Terminal-1-first-look-pictures-sf-14047873.php|title=First look inside SFO's new $2.4 billion terminal|date= 26 Mehefin 2019|work=San Francisco Chronicle|access-date= 22 Categori:Androlepis 2019}}</ref> Yn Ninas Efrog Newydd, mae Ysgol Uwchradd Harvey Milk yn rhaglen ysgol ar gyfer ieuenctid mewn perygl sy'n canolbwyntio ar anghenion myfyrwyr hoyw, lesbiaidd, deurywiol a thrawsryweddol ac yn gweithredu allan o Sefydliad Hetrick Martin. Ym mis Gorffennaf 2016 cynghorodd Ysgrifennydd Llynges yr Unol Daleithiau , Ray Mabus, y Gyngres ei fod yn bwriadu enwi ail long gyflenwi olew dosbarth John Lewis o'r Military Sealift Command, y USNS<nowiki><i id="mwA0A">Harvey Milk</i></nowiki>.<ref>LaGrone, Sam (28 Categori:Androlepis 2016). [https://news.usni.org/2016/07/28/navy-name-ship-gay-rights-activist-harvey-milk Navy to Name Ship After Gay Rights Activist Harvey Milk], ''USNI News'', United States Naval Institute.</ref> Mae holl longau'r dosbarth i'w henwi ar ôl arweinwyr hawliau sifil. Mewn ymateb i ymdrech ar lawr gwlad, ym mis Mehefin 2018 pleidleisiodd cyngor dinas [[Portland, Oregon]] i ailenwi rhan dde-orllewinol tri bloc ar ddeg o Stryd Stark i Stryd Harvey Milk. Cyhoeddodd y maer, Ted Wheeler, ei fod yn "anfon arwydd ein bod yn gymuned agored a chroesawgar a chynhwysol".<ref>{{Cite web|url=https://www.wweek.com/news/2018/06/14/goodbye-southwest-stark-street-its-harvey-milk-street-now/|title=Goodbye Southwest Stark Street, It's Harvey Milk Street Now|last=Herron, Elise|date= 14 Mehefin 2018|website=Willamette Week|access-date= 27 Chwefror 2019}}</ref> Mae'r stryd wedi'i lleoli mewn ardal o ochr Orllewinol y ddinas a elwir yn hanesyddol yn gnewyllyn i gymuned LHDTC + Portland ac mae'n ardal lle mae llawer o dafarndai hoyw a chlybiau nos. Yn 1982 cwblhaodd y gohebydd annibynnol Randy Shilts ei lyfr cyntaf: cofiant i Milk, dan y teitl ''The Mayor of Castro Street''. Ysgrifennodd Shilts y llyfr er na allai ddod o hyd i swydd gyson fel gohebydd hoyw agored.<ref>Marcus, tt.228–229.</ref> Enillodd ''The Times of Harvey Milk'', ffilm ddogfen yn seiliedig ar ddeunydd y llyfr, Wobr yr Academi am Nodwedd Ddogfennol yn 1984.<ref>[http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1985 The 57th Academy Awards (1985) Nominees and Winners], Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Adalwyd 3 Rhagfyr 2011</ref> Siaradodd y Cyfarwyddwr Rob Epstein yn ddiweddarach am pam y dewisodd bwnc bywyd Milk: "Ar y pryd, i'r rhai ohonom a oedd yn byw yn San Francisco, roedd yn teimlo fel ei fod yn newid bywyd, bod holl lygaid y byd arnom ni, ond mewn gwirionedd nid oedd gan y rhan fwyaf o'r byd y tu allan i San Francisco unrhyw syniad. Dim ond stori am ddigwyddiadau cyfredol cryno, taleithiol, lleol oedd hi, i'r maer ac aelod o gyngor y ddinas yn San Francisco gael eu lladd. Nid oedd ganddo lawer o atseinio. "<ref>Joelle Quartini, "Harvey Milk Returns", ''The New York Blade'', '''12''' (25) (20 Mehefin 2008), t.18.</ref> Mae bywyd Milk wedi bod yn destun cynhyrchiad theatr gerdd;<ref>Winn, Steven (February 27, 1999). "'Milk' Too Wholesome For the Man", ''The San Francisco Chronicle'', p. E1.</ref> opera eponymaidd ;<ref>Mark Swed, "Opera Review: A Revised ''Harvey Milk'', Finds Heart in San Francisco", ''The Los Angeles Times'', 20 Tachwedd 1996, t.F3.</ref> cantata ;<ref>{{Cite web|url=https://www.sfcv.org/preview/san-francisco-conservatory-of-music/harvey-milk-a-cantatas-world-premiere|title=Harvey Milk: A Cantata's World Premiere|last=Serinus|first=Jason Victor|date= 6 Mehefin 2012|website=San Francisco Classical Voice|access-date=27 Tachwedd 2016}}</ref> llyfr lluniau i blant;<ref>Kirkus Reviews, 14 Mehefin 2002</ref> nofel hanesyddol iaith Ffrangeg ar gyfer darllenwyr sy'n oedolion ifanc;<ref>Amor, Safia (2011). [http://www.actes-sud-junior.fr/9782742799282-l-safia-amor-harvey-milk-non-a-l-homophobie-.htm ''Harvey Milk: Non à l'homphobie''] (Paris: Actes Sud), 95 pages.</ref> a'r biopig ''[[Milk (ffilm)|Milk]]'' , a ryddhawyd yn 2008 ar ôl 15 mlynedd yn y gwneuthuriad. Cyfarwyddwyd y ffilm gan [[Gus Van Sant]] a serennu [[Sean Penn]] fel Milk a Josh Brolin fel Dan White, ac enillodd ddwy [[Gwobrau'r Academi|Wobr yr Academi]] am y Sgrîn Wreiddiol Orau a'r Actor Gorau.<ref>[http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Movies/02/22/oscar.night/index.html 'Slumdog Millionaire' has seven Oscars] (22 Chwefror 2009), CNN.com. Adalwyd 22 Chwefror 2009.</ref> Cymerodd wyth wythnos i ffilmio, ac yn aml roeddent yn defnyddio pethau ychwanegol a oedd wedi bod yn bresennol yn y digwyddiadau go iawn ar gyfer golygfeydd torf mawr, gan gynnwys golygfa yn darlunio "Araith Obaith" Milk yn Orymdaith Diwrnod Rhyddid Hoyw 1978.<ref>Ruthe Stein, [http://www.sfgate.com/entertainment/article/It-s-a-wrap-Milk-filming-ends-in-S-F-3290961.php "It's a wrap – 'Milk' filming ends in S.F."], ''The San Francisco Chronicle'', 18 Mawrth 2008, t.E1</ref> [[Delwedd:Stuart_Milk,_Barack_Obama_2009.jpg|chwith|bawd| Stuart Milk derbyn [[Medal Rhyddid yr Arlywydd|Medal Rhyddid Arlywyddol]] gan yr Arlywydd [[Barack Obama]] ym mis Awst 2009 ar ran ei ewythr ]] Cafodd Milk ei gynnwys yn "100 o Arwyr ac Eiconau'r 20fed Ganrif ''[[Time (cylchgrawn)|Time]]''" fel "symbol o'r hyn y gall hoywon ei gyflawni a'r peryglon sy'n eu hwynebu wrth wneud hynny". Er gwaethaf ei gampau a'i styntio hýs-býs, yn ôl yr awdur John Cloud, "nid oedd yr un yn deall sut y gallai ei rôl gyhoeddus effeithio ar fywydau preifat yn well na Milk &nbsp;... [roedd] yn gwybod mai achos sylfaenol y sefyllfa hoyw oedd anweledigrwydd ".<ref name="cloud">Cloud, John (14 Mehefin 1999). [http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/milk01.html "Harvey Milk"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091010121928/http://www.time.com//time//time100//heroes//profile//milk01.html |date=2009-10-10 }}, ''Time''. Adalwyd 8 Hydref 2008.</ref> Rhestrodd yr ''The Advocate'' Milk yn drydydd yn eu "40 Arwr" yn rhifyn yr 20fed ganrif, gan ddyfynnu Dianne Feinstein: "Rhoddodd ei gyfunrywioldeb gipolwg iddo ar y creithiau y mae pob person gorthrymedig yn eu gwisgo. Credai nad oedd unrhyw aberth yn bris rhy fawr i'w dalu am achos hawliau dynol." [[Delwedd:GLBT_Museum_Milk.jpg|bawd| Eiddo personol Harvey Milk yn cael ei arddangos yn Amgueddfa Hanes HLDT yn Ardal y Castro San Francisco]] Ym mis Awst 2009, dyfarnodd yr Arlywydd [[Barack Obama]] [[Medal Rhyddid yr Arlywydd|Fedal Rhyddid Arlywyddol]] i Milk ar ôl ei farwolaeth am ei gyfraniad i'r mudiad hawliau hoyw gan nodi "ymladdodd wahaniaethu gyda dewrder ac argyhoeddiad gweledigaethol". Derbyniodd Stuart, nai Milk y fedal ar ei ran. Yn fuan wedi hynny, cyd-sefydlodd Stuart Sefydliad Harvey Milk gydag Anne Kronenberg gyda chefnogaeth [[Desmond Tutu]], cyd-dderbynnydd Medal Rhyddid Arlywyddol 2009 ac sydd bellach yn aelod o Fwrdd Cynghori’r Sefydliad.<ref name="HMF-Advisory">{{Cite web|url=http://milkfoundation.org/about/advisory-board-members-bio|title=Harvey Milk Foundation – Advisory Board|website=Harvey Milk Foundation|access-date= 31 Mawrth 2011|archive-date=23 Mehefin 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623145956/http://milkfoundation.org/about/advisory-board-members-bio/|url-status=dead}}</ref> Yn ddiweddarach yn y flwyddyn, dynododd llywodraethwr Califfornia [[Arnold Schwarzenegger]] 22 Mai fel " Diwrnod Harvey Milk ", a gorseddu Milk yn Oriel Anfarwolion Califfornia.<ref>{{Cite news|last=Lagos|first=Marisa|url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Milk-Lucas-among-13-inducted-in-Hall-of-Fame-3208646.php|title=Milk, Lucas among 13 inducted in Hall of Fame|date= 2 Rhagfyr 2009|work=The San Francisco Chronicle|access-date= 22 Mawrth 2015}}</ref> Ers 2003 mae hanes Harvey Milk wedi cael sylw mewn tair arddangosfa a grëwyd gan Gymdeithas Hanesyddol HLDT, amgueddfa, archifdy a chanolfan ymchwil yn San Francisco, y rhoddodd ystâd Scott Smith eiddo personol Milk iddynt a gafodd eu cadw ar ôl ei farwolaeth.<ref>Delgado, Ray (6 Mehefin 2006). [http://www.sfgate.com/bayarea/article/COMMUNITY-Museum-opens-downtown-with-look-at-2611013.php Museum opens downtown with look at 'Saint Harvey'; exhibitions explore history of slain supervisor, rainbow flag], ''San Francisco Chronicle''. Adalwyd 9 Gorffennaf 2011.</ref> Ar 22 Mai 2014 cyhoeddodd Gwasanaeth Post yr Unol Daleithiau [[Stamp|stamp postio yn]] anrhydeddu Harvey Milk, y swyddog gwleidyddol [[LHDT]] agored cyntaf i dderbyn yr anrhydedd hon.<ref>{{Cite news|last=Post by Harvey Milk Foundation.|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/10/10/harvey-milk-stamp_n_4080196.html|title=Harvey Milk To Be Honored With U.S. Postage Stamp|date= 10 Hydref 2013|access-date= 1 Tachwedd 2013|publisher=Huffingtonpost.com}}</ref> Mae'r stamp yn cynnwys llun a dynnwyd o flaen siop Camera Castro Milk ac fe'i dadorchuddiwyd ar yr hyn a fyddai wedi bod yn 84 oed.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-harvey-milk-stamp-san-francisco-20140523-story.html?track=rss|title=Harvey Milk stamp draws crowds, brisk sales in San Francisco|last=Banks, Alica|last2=Rocha, Veronica|date= 23 Mai 2014|website=Los Angeles Times|access-date= 23 Mai 2014}}</ref> Crynhodd Harry Britt effaith Milk y noson y cafodd Milk ei saethu ym 1978: "Waeth beth mae'r byd wedi'i ddysgu i ni amdanom ein hunain, gallwn fod yn brydferth a gallwn gael ein peth at ei gilydd &nbsp;... Proffwyd oedd Harvey &nbsp;... roedd yn byw yn ôl gweledigaeth &nbsp;... Mae rhywbeth arbennig iawn yn mynd i ddigwydd yn y ddinas hon a bydd enw Harvey Milk arni."<ref>Shilts, t.281.</ref> Yn 2012 cafodd Milk ei sefydlu yn y Daith Gerdded Etifeddiaeth, arddangosfa gyhoeddus awyr agored sy'n dathlu hanes a phobl [[LHDT|HDLT]].<ref>{{Cite web|url=http://www.legacyprojectchicago.org/2012_INDUCTEES.html|title=2012 INDUCTEES|last=Project|first=Victor Salvo // The Legacy|website=www.legacyprojectchicago.org|access-date= 14 Ebrill 2018}}</ref> Ym mis Tachwedd 2017 cyflwynwyd cynlluniau ar gyfer plaza coffa grisiog yn ardal Castro a ddyluniwyd gan y cwmni pensaernïaeth Americanaidd Perkins Eastman.<ref>[https://www.dezeen.com/2017/11/02/harvey-milk-plaza-redesign-perkins-eastman-san-francisco-castro-district-usa/ Gay rights activist Harvey Milk to receive stepped memorial in San Francisco's Castro] Eleanor Gibson [[dezeen]] 2017/11/02</ref> Ym mis Mehefin 2019 roedd Milk yn un o’r hanner cant cyntaf o “arloeswyr, cwys-dorrwyr, ac arwyr” Americanaidd a ymsefydlwyd ar Wal Anrhydedd LHDTC Genedlaethol o fewn Heneb Genedlaethol Stonewall (SNM) yn y Stonewall Inn yn [[Dinas Efrog Newydd|Efrog Newydd]].<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.metro.us/news/local-news/new-york/stonewall-inn-lgbtq-wall-honor|title=National LGBTQ Wall of Honor unveiled at Stonewall Inn|last=Glasses-Baker|first=Becca|date=27 Mehefin 2019|website=www.metro.us|access-date=2019-06-28|archive-date=28 Mehefin 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628133313/https://www.metro.us/news/local-news/new-york/stonewall-inn-lgbtq-wall-honor|url-status=dead}}</ref><ref name="SDGLN">{{Cite web|url=https://sdgln.com/news/2019/06/19/national-lgbtq-wall-honor-be-unveiled-historic-stonewall-inn|title=National LGBTQ Wall of Honor to be unveiled at historic Stonewall Inn|last=SDGLN|first=Timothy Rawles-Community Editor for|date=2019-06-19|website=San Diego Gay and Lesbian News|language=en|access-date=2019-06-21|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621091646/https://sdgln.com/news/2019/06/19/national-lgbtq-wall-honor-be-unveiled-historic-stonewall-inn|url-status=dead}}</ref> Yr heneb hon oedd yr heneb genedlaethol gyntaf yn [[Unol Daleithiau America]] sy'n ymroddedig i [[Hanes LHDT|hawliau a hanes LHDTC]],<ref>{{Cite web|url=https://www.ebar.com/news/news//272833|title=Groups seek names for Stonewall 50 honor wall|website=The Bay Area Reporter / B.A.R. Inc.|language=en|access-date=24 Mai 2019}}</ref> ac amserwyd dadorchuddio'r wal yn ystod hanner canmlwyddiant [[terfysgoedd Stonewall]].<ref>{{Cite web|url=http://sfbaytimes.com/stonewall-50/|title=Stonewall 50|date=3 Ebrill 2019|website=San Francisco Bay Times|access-date=25 Mai 2019}}</ref> Hefyd ar 19 Mehefin 2019, urddwyd sgwâr yn ei enw'n Mharis, Ffrainc, sef Place Harvey Milk yn ardal Le Marais o'r ddinas.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/travel/article/france-paris-lgbtq-street-names-scli-intl/index.html|title=Paris names squares and streets for LGBTQ icons &#124; CNN Travel|date=2019|access-date=3 Gorffennaf 2019|publisher=Cnn.com}}</ref> == Gweler hefyd == * Rhestr o wleidyddion a'u llofruddwyd yn America * Rhestr o arweinwyr hawliau sifil * Diwylliant LHDT yn San Francisco * [[Mudiadau cymdeithasol LHDT|Symudiadau cymdeithasol LHDT]] == Nodiadau == {{Cyfeiriadau|group=note}} == Cyfeiriadau == {{Cyfeiriadau|2}} == Llyfryddiaeth == * Carter, David (2004). ''Stonewall: The Riots that Sparked the Gay Revolution,'' St. Martin's Press. * Clendinen, Dudley, a Nagourney, Adam (1999). ''Out for Good: The Struggle to Build a Gay Rights Movement in America'', Simon & Schuster. * de Jim, Strange (2003). ''San Francisco's Castro'', Arcadia Publishing. * Duberman, Martin (1999). ''Left Out: the Politics of Exclusion: Essays, 1964–1999'', Basic Books. * Hinckle, Warren (1985). ''Gayslayer!'' ''The Story'' ''of How'' ''Dan White Killed Harvey Milk and George Moscone & Got Away With Murder'' , Silver Dollar Books. * Leyland, Winston, gol (2002). ''Out In the Castro: Desire, Promise, Activism'', Leyland Publications. * Marcus, Eric (2002). Making Gay History, HarperCollins Publishers. * Miller, Neil (1994) ''Out of the Past: Gay and Lesbian History from 1869 to the Present'', Vintage Books. * Shilts, Randy (1982). ''The Mayor of Castro Street: The Life and Times of Harvey Milk'', St. Martin's Press. * Smith, Raymond, Haider-Markel, Donald, gol., (2002). ''Gay and Lesbian Americans and Political Participation'', ABC-CLIO. * Weiss, Mike (2010). ''Double Play: The Hidden Passions Behind the Double Assasination of George Moscone and Harvey Milk'', Vince Emery Productions. == Darllen pellach == * {{Cite book|last=Faderman|first=Lillian|title=Harvey Milk: His Lives and Death|url=https://archive.org/details/harveymilkhisliv0000fade|date=2018|publisher=Yale University Press|location=New Haven|language=en}} * Jones, Cleve, gyda Dawson, Jeff (2000). ''Stitching a Revolution: The Making of an Activist''. * {{Cite book|last=Milk, Harvey|title=The Harvey Milk Interviews: In His Own Words|url=https://archive.org/details/harveymilkinterv0000milk|publisher=[[Vince Emery Productions]]|year=2012}} * {{Cite book|last=Milk, Harvey|title=An Archive of Hope: Harvey Milk's Speeches and Writings|publisher=University of California Press|year=2013}} * Meason, Christopher, gol (2009). ''Milk: A Pictorial History of Harvey Milk'', NewMarket Press. == Dolenni allanol == * {{Commons category-inline|Harvey Milk}} * [http://www.milkfoundation.org Sefydliad Harvey Milk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810113855/https://milkfoundation.org/ |date=2023-08-10 }} * [https://web.archive.org/web/20110830015227/http://www.harveymilkday.co/ Gwefan Swyddogol Diwrnod Harvey Milk] * [https://web.archive.org/web/20060508215734/http://sfpl.org/librarylocations/main/glc/glcarchival.htm#glc35 Mae Canolfan Hoyw a Lesbiaidd James C. Hormel yn Llyfrgell Gyhoeddus San Francisco] lle mae Archifau Harvey Milk - Casgliad Scott Smith. * [http://www.strangebillions.com/harvey/ Hanes lluniau Harvey Milk gan Strange de Jim, gyda lluniau gan Daniel Nicoletta] * [http://www.queer-arts.org/milk/index.html Harvey Milk, Second Sight: Ffotograffau Personol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210084523/http://queer-arts.org/milk/index.html |date=2009-02-10 }} * [http://thecastro.net/milkpage.html Casgliad sylweddol o ffotograffau a hanes Milk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917054749/http://thecastro.net/milkpage.html |date=2008-09-17 }} * Sefydliad [https://web.archive.org/web/20080907143530/http://milkmemorial.org/ Coffa Neuadd y Ddinas Harvey Milk] sy'n ymroddedig i osod penddelw o Harvey Milk yn Neuadd y Ddinas San Francisco. * [https://web.archive.org/web/20110821051248/http://sfrecpark.org/Rec-HarveyMilk.aspx Canolfan Celfyddydau Harvey Milk] * [https://www.huffingtonpost.com/chuck-wolfe/harvey-milk-what-his-pres_b_256710.html Harvey Milk: What His Presidential Medal of Freedom Means to All Americans] gan Chuck Wolfe * [https://web.archive.org/web/20130818212153/http://www.dallasvoice.com/unkown-adventures-harvey-milk-dallas-10113520.html The Unknown Adventures of Harvey Milk in Dallas] gan Vince Emery === Adnoddau archifol === * [http://www.glbthistory.org/ Mae'r Gymdeithas Hanesyddol Hoyw, Lesbiaidd, Deurywiol, Trawsryweddol] yn dal arteffactau o eiddo Milk, gan gynnwys y siwt yr oedd yn ei gwisgo pan gafodd ei saethu gan Dan White * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/c8x63q17/ Archifau Llaeth Harvey - Casgliad Scott Smith, 1930–1995], yn Llyfrgell Gyhoeddus San Francisco, Canolfan LHDTCRhA James C. Hormel. {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Milk, Harvey}} [[Categori:Swyddogion Llynges yr Unol Daleithiau]] [[Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau]] [[Categori:Marwolaethau 1978]] [[Categori:Genedigaethau 1930]] [[Categori:Pages with unreviewed translations]] bxsoh70k65r9qqia0mz53su6myue69n Defnyddiwr:Fwltur Gwydr 2 289520 15668768 15557525 2026-10-21T15:42:27Z Fwltur Gwydr 68027 + erthygl 15668768 wikitext text/x-wiki Su'mae! Croeso i'm tudalen defnyddiwr. Fy enw ar-lein yw [[:en:User:Fwltur_Gwydr|Fwltur]] oherwydd dw i wrth fy modd ag [[Aderyn|adar]] :)   {{Babel|cy-3|en|es-2|ru-1|ga-1|gd-1}} {{Userboxtop|Amdanaf i}} {{Defnyddiwr:Xxglennxx/Blychau/Cymru}} {{blwch defnyddiwr | border-c = darkred | id = [[Delwedd:WalesCeredigion.png|45px]] | id-c = lightgreen | info = Mae'r defnyddiwr hwn yn byw yng '''[[Ceredigion|Ngheredigion]]'''. | info-c = white }}<noinclude> [[Categori:Blychau defnyddwyr|Ceredigion]] </noinclude> {{Defnyddiwr:Xxglennxx/Blychau/Hoyw}} {{Userbox|border-c=#aaffaa|id=⚧️|id-c=#003399|id-fc=#f5abb9|id-s=14|info=Mae'r defnyddiwr hwn yn ddyn [[trawsrywedd]]|info-c=#5bcffb|info-fc=#ffffff|info-s=8}} {{blwch defnyddiwr | border-c = {{{1|black}}} | id = [[Delwedd:Arfbais Prifysgol Aberystwyth.png|40px]] | id-c = {{{1|white}}} | id-s = {{{5|12}}} | info = {{{4|Mae'r defnyddiwr hwn yn fyfyriwr ym [[Prifysgol Aberystwyth|Mhrifysgol Aberystwyth]].}}} | info-c = {{{2|#03C03C}}} | info-fc = white }}<noinclude> [[Categori:Blychau defnyddwyr|Prifysgol Aberystwyth]] </noinclude> <div style="float: left; border: solid #ffb466 1px; margin: 1px;" id="firefoxuser"> {| cellspacing="0" style="width: 238px; color: #000000; background: #ffe496;" id="firefoxuser2" | style="width: 45px; height: 45px; background: #ffb466; text-align: center;" |[[Image:Firefox logo, 2019.svg|43px|Firefox]] | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em;" | Mae'r defnyddiwr yma'n [[:Categori:Defnyddwyr Wicipedia sy'n defnyddio Mozilla Firefox|cyfrannu]] drwy ddefnyddio '''[[Firefox_%28porwr_gwe%29|Firefox]]'''. |}</div><noinclude> [[Categori:Blychau defnyddwyr|Firefox]]</noinclude> {{Userboxbottom}} '''Fy erthyglau:''' - [[Gwahaniaethu yn erbyn menywod trawsryweddol|Gwahaniaethu yn erbyn menywod trawsrywedd]] - [[Gwahaniaethu yn erbyn dynion trawsryweddol|Gwahaniaethu yn erbyn dynion trawsrywedd]] - [[Baner trawsrywedd]] - [[Seintiau sy'n gysylltiedig â'r Hen Ogledd]] - <span class="external text" rel="mw:ExtLink nofollow">[[Santes Denyw]]</span> - [[Afon Irwell]] <gallery widths="110px" heights="110px" caption="Oriel"> Delwedd:Colomen rydd.png|[[Defnyddiwr:Llywelyn2000/Bwrdd plymio|Ffynhonnell]] Delwedd:Byd Wici crwn.png|[[Defnyddiwr:Llywelyn2000/Bwrdd plymio|Ffynhonnell]] Delwedd:Gwenallt's grave, Plascrug Cemetery, Aberystwyth.jpg|Bedd [[Gwenallt]] yn 2026 Delwedd:Former Siloam Chapel, Cambrian Street, Aberystwyth.jpg|Yr hen gapel Siloam, Stryd Cambria, [[Aberystwyth]], 2025 Delwedd:Plascrug Cemetery, Aberystwyth. War graves 01.jpg|[[Beddau rhyfel]] yn Fynwent Plascrug, Aberystwyth, 2026 </gallery> <br> Dolenni defnyddiol: - [[:Categori:Blychau defnyddwyr|Blychau defnyddwyr]] 2os2sbo9dk1615w5rtszsdbpkfq899q Halyna Hutchins 0 290945 15668996 11012508 2026-10-22T08:14:06Z Craigysgafn 40536 15668996 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Wcrain}} | dateformat = dmy}} Roedd '''Halyna Hutchins''' ({{Iaith-uk|Галина Хатчінс}}; 1978/1979 <ref name="HutchinsTHR">{{Cite news|last=Rahman|first=Abid|date=22 Hydref 2021|title=Cinematographer Halyna Hutchins Dies at 42 After Prop Gun Incident on Alec Baldwin Film|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/rust-cinematographer-halyna-hutchins-dies-at-42-1235035181/|access-date=22 Hydref 2021|work=The Hollywood Reporter|language=en}}</ref> - 21 Hydref 2021) yn sinematograffydd<ref>{{Cite web|date=2021-10-22|title=Ukrainian MFA confirms Cameraman Halyna Hutchins, who died in USA, had Ukrainian citizenship|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/774988.html|access-date=22 Hydref 2021|website=Interfax-Ukraine|language=en}}</ref> gredydwyd â gwaith ar fwy na 30 o ffilmiau a rhaglenni teledu . <ref name="LAT22102021">{{Cite news|last=Rottenberg|first=Josh|date= 22 Hydref 2021|title=Cinematographer Halyna Hutchins killed by a prop gun, just as her career was taking off|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2021-10-21/halyna-hutchins-cinematographer-killed-by-alec-baldwin-prop-gun|access-date=22 Hydref 2021|work=Los Angeles Times|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/oct/22/alec-baldwin-fired-prop-gun-woman-death-movie-rust-sheriff|title=Alec Baldwin kills woman by firing prop gun on film set of Rust|date=22 Hydref 2021|last=Lock|first=Samantha|last2=Harding|first2=Luke|publisher=The Guardian|language=en}}</ref> Cafodd Hutchins ei magu ar ganolfan filwrol Sofietaidd yn yr Arctig. Graddiodd hi o Brifysgol Genedlaethol Kyiv mewn newyddiaduraeth ryngwladol. Bu’n gweithio fel newyddiadurwr yn Nwyrain Ewrop. <ref name=":0">{{Cite web|title=Rising Stars of Cinematography 2019|last=ASC Staff|url=https://ascmag.com/articles/rising-stars-of-cinematography-2019|date=27 Chwefror 2019|access-date=2021-10-22|website=[[American Cinematographer]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=CNN|first=Sara Spary|title=Who was Halyna Hutchins, the director of photography shot in accident involving Alec Baldwin?|url=https://www.cnn.com/2021/10/22/entertainment/halyna-hutchins-profile-scli-intl/index.html|access-date=22 Hydref 2021|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 Hydref 2021|title=Halyna Hutchins: Rising star of film industry was 'an incredible artist'|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-59007724|access-date=22 Hydref 2021|language=en}}</ref> Symudodd i'r Unol Daleithiau America i ganolbwyntio ar wneud ffilmiau, gan ymgymryd â rolau mewn cynhyrchu a ffotograffiaeth ffasiwn. <ref name=":0" /> Rhwng 2013 a 2015, bu’n astudio yn Ystafell wydr Sefydliad Ffilm America. <ref name=":0" /> Bu farw Hutchins mewn ysbyty yn [[Albuquerque]], [[Mecsico Newydd]], ar 21 Hydref 2021, pan oedd hi'n gweithio yn [[Santa Fe|Santa Fe, New Mexico]], fel cyfarwyddwr ffotograffiaeth ar set ''Rust''. Ryddhaodd yr actor [[Alec Baldwin]] gwn prop gyda rownd fyw, gan achosi ei marwolaeth hi.<ref>{{Cite web|last=Lindahl|first=Chris|date=22 Hydref 2021|title=The prop gun fired by Alec Baldwin contained a live round, prop masters union says|url=https://www.indiewire.com/2021/10/alec-baldwin-fires-gun-kills-cinematographer-wounds-director-on-rust-set-1234673555/|access-date=22 Hydref 2021|website=IndieWire|language=en}}</ref> Roedd hi'n 42 oed. ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hutchins, Halyna}} [[Categori:Genedigaethau 1979]] [[Categori:Marwolaethau 2021]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif]] lh96n41bb2247gdj9dp3e9dtcjzcrjo Gaelscoil 0 296406 15668752 15521487 2026-10-21T14:46:28Z Craigysgafn 40536 15668752 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= }} [[File:Irish language medium school sign Newry.jpg|bawd|250px|Gaelscoil yn nhref [[Newry|An tIúr]] yng ngogledd Iwerddon]] [[File:Ysgol Wyddeleg Gaelscoil an Lonnái, Belffast.jpg|thumb|250px|Ysgol cyfrwng Gwyddeleg Gaelscoil an Lonnáin, sy'n rhan o [[Cwarter Gaeltacht, Belffast]]]] [[Delwedd:Dublin City North 2009.jpg|bawd|250px|Mae dros 50 o ysgolion cynradd yn Sir Dulyn sy'n darparu ar gyfer dros 13,000 o ddisgyblion]] [[Delwedd:UFC 189 World Tour Aldo vs. McGregor London 2015 (18776759002) (cropped).jpg|bawd|250px|Aeth y [[Paffio|bocsi]]wr [[MMA]] Gwyddelig ac UFC Conor McGregor i ysgolion cynradd ac uwchradd gaelscoil]] [[Delwedd:Dara Ó Briain 2011 BAFTAs.jpg|bawd|250px|Mynychodd y cyflwynydd a'r digrifwr Gwyddelig, [[Dara Ó Briain]], ysgolion cynradd ac uwchradd gaelscoil]] [[Delwedd:10th Annual Mid Summer Carnival, Omagh (37) - geograph.org.uk - 1362754.jpg|bawd|250px|Carnafal disgyblion gaelscoil Omagh]] Mae '''Gaelscoil''' (ynganiad [[Gwyddeleg]]: [ˈɡeːl̪ˠsˠkɛlʲ]; lluosog: ''Gaelscoileanna'') yn ysgol cyfrwng Gwyddeleg yn [[Iwerddon]]: mae'r term yn cyfeirio'n arbennig at ysgolion cyfrwng Gwyddeleg y tu allan i'r rhanbarthau Gwyddeleg 'traddodiadol' neu'r [[Gaeltacht]]. Mae dros 50,000 o fyfyrwyr yn mynychu ysgolion cynradd ac uwchradd ar ynys Iwerddon.<ref name="Gaeloideachas.ie">{{Cite web|url=https://gaeloideachas.ie/i-am-a-researcher/statistics/|title=Statistics &#124; Gaeloideachas|website=gaeloideachas.ie|access-date=25 Hydref 2020|archive-date=29 Hydref 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029115459/https://gaeloideachas.ie/i-am-a-researcher/statistics/|url-status=live}}</ref> Mae dros 13,000 o fyfyrwyr pellach yn derbyn eu haddysg gynradd ac ail lefel trwy Wyddeleg yn y Gaeltacht.<ref name="Gaeloideachas.ie"/> Mae Gaeloideachas ac An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta neu COGG yng [[Gweriniaeth Iwerddon|Ngweriniaeth Iwerddon]] a Chyngor na Gaelscolaíochta yng [[Gogledd Iwerddon|Ngogledd Iwerddon]] yn cefnogi a chynrychioli ysgolion cyfrwng Gwyddeleg yn y Gaeltacht gan Gaeloideachas. ==Hanes== Y Gweriniaethwr ac arweinydd [[Gwrthryfel y Pasg]], [[Pádraig Pearse]] (Patrick Pearse) a gychwynnodd addysg ddwyieithog yn Coláiste Éinne (Coleg Éinne) y tu allan i'r Gaeltacht ar ddechrau'r ugeinfed ganrif. Er na bu mudiad torfol o ysgolion cyfrwng Gwyddeleg hyd yn ddiweddar, bu ysgolion Gwyddelig yn gweithredol ar hyd a lled y ''Saorstát'' ([[Gwladwriaeth Rydd Iwerddon]]) a'r Weriniaeth ers hynny. Sefydlwyd mudiad newydd, Gaelscoileanna Teo., yn 1973 i greu a chynnal ysgolion cyfrwng Gwyddeleg newydd. Er gwaethaf llawer o anawsterau sefydlwyd llawer o ysgolion newydd ledled Iwerddon. Honnid yn 2005 fod addysg cyfrwng Gwyddeleg ar gael ym mhob sir yn y wlad, pan sefydlwyd yr ysgol cyfrwng Gwyddeleg gyntaf yn Sir Leitrim, yr unig sir a fu'n ddiffygiol hyd hynny. ==Trochi iaith== Mae myfyrwyr yn y Gaelscoileanna yn caffael y Wyddeleg trwy [[Trochi iaith|drochi iaith]], ac yn astudio'r cwricwlwm safonol drwyddi. Yn wahanol i ysgolion cyfrwng Saesneg, mae gan ysgolion cynradd y Wyddeleg enw da am gynhyrchu siaradwyr Gwyddeleg cymwys.<ref>{{cite web |url=http://www.gaelscoileanna.ie/en/immersion-education/cad-e-tumoideachaswhat-is-immersion-education/ |title=Retrieved 27 Mehefin 2011 |publisher=Gaelscoileanna.ie |date=22 Chwefror 1999 |access-date=2 Mai 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012153057/http://www.gaelscoileanna.ie/en/immersion-education/cad-e-tumoideachaswhat-is-immersion-education/ |archive-date=12 Hydref 2013 }}</ref> Mewn cyferbyniad, mae ysgolion cyfrwng Saesneg yn cynhyrchu cymharol ychydig o siaradwyr Gwyddeleg rhugl, er bod y Wyddeleg yn bwnc gorfodol yng Ngweriniaeth Iwerddon yn yr ysgol gynradd a'r ysgol uwchradd. Mae hyn wedi'i briodoli'n rhannol i'r diffyg rhaglenni trochi Gwyddeleg.<ref>http://www.comhairle.org/uploads/publications/Immersion%20Education%20Policy%20SGIP.pdf {{dead link|date=Mai 2012}}</ref> ==Twf== Mae nifer o ysgolion wedi ehangu’n sylweddol ers dechrau'r 21g, er bod pryderon bellach bod rheolau sy’n cyfyngu ar sefydlu ysgolion newydd yn effeithio ar sefydlu addysg cyfrwng Gwyddeleg newydd mewn ardaloedd lle mae cystadleuaeth ymhlith noddwyr addysgol. Mae eu llwyddiant i'w briodoli i gefnogaeth gymunedol effeithiol (er yn gyfyngedig) a seilwaith gweinyddol effeithlon. Maent yn cael eu gwahaniaethu gan eu bod yn gynnyrch, nid yn bolisi gwladwriaethol, ond yn fudiad cymunedol gwirioneddol. Ym 1972 dim ond 11 ysgol o'r fath oedd ar lefel gynradd a phump ar lefel uwchradd yng Ngweriniaeth Iwerddon. O fis Medi 2021 mae yna 185 o gael ysgolion cynradd, gyda dros 40,000 o fyfyrwyr yn eu mynychu, a 31 gaelcho coleg ac 17 uned iaith Wyddeleg ar lefel uwchradd, gyda dros 12,000 o fyfyrwyr mewn ardaloedd di-Gaelt ar draws Iwerddon yn mynychu.[4] Mae 35 o'r ysgolion cynradd hyn, 2 o'r ysgolion ôl-gynradd a 4 o'r unedau ôl-gynradd a weithredir yng Ngogledd Iwerddon.<ref name="gaelscoileanna.ie">{{https://gaeloideachas.ie/i-am-a-researcher/statistics/|access-date=12{{Dolen marw|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} April 2022 | Gaeloideachas statistics from website|}</ref> 35 of these primary schools, 2 of the postprimary schools and 4 of the postprimary units operated are in Northern Ireland.<ref name="gaelscoileanna.ie"/> Yn ogystal, mae tua 4,000 o blant yn mynychu cyn-ysgolion cyfrwng Gwyddeleg neu Naíonraí y tu allan i'r Gaeltacht gyda thua 1,000 o blant yn mynychu Naíonraí o fewn y Gaeltacht. 30 yn [[Swydd Corc]] a 13 yn [[Swydd Antrim]] yn gynwysedig. Sefydlwyd y Gaelscoil gyntaf yng Ngogledd Iwerddon yn y 1970au dan yr enw Ysgol Phobal Feirste yn [[Cwarter Gaeltacht, Belffast|Gaeltacht Belffast]] newydd answyddogol, yr unig Gaeltacht yng Ngogledd Iwerddon. Mae mwy na 6,000 o fyfyrwyr yng Ngogledd Iwerddon bellach yn derbyn eu haddysg trwy gyfrwng y Wyddeleg.<ref>[http://tuairisc.ie/lion-na-ndaltai-i-scoileanna-lan-ghaeilge-o-thuaidh-dubailte/ Líon na ndaltaí i scoileanna lán-Ghaeilge ó thuaidh dúbailte] - alt in ''Tuairisc'', 2015-01-07, feicthe 2015-01-07</ref> Gaeloideachas Teo. a Comhairle na Gaelscolaíochta i fynychu a chynrychioli Mudiad Ysgolion cyfrwng Gwyddeleg Gogledd Iwerddon. ===Gwrthwynebiad=== Cafwyd gwrthwynebiad o du plaid [[Unoliaethol]] y [[DUP]] yng ngogledd Iwerddon i ariannu tair ysgol Wyddeleg yn 2005. Galwodd Sammy Wilson o'r blaid bod y syniad o ariannu agor Gaelscoil Ghleann Darach yn [[Swydd Antrim]], Gaelscoil an Lonnain yn nwyrain [[Belffast]] a Gaelscoil na gCrann yn [[Omagh]], "ddim yn gwneud synnwyr".<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid_4720000/newsid_4724500/4724561.stm |title=Ffrae arian ysgolion Gwyddeleg |publisher=BBC Cymru Fyw |date=29 Gorffennaf 2005}}</ref> ==Addysg ôl-gynradd trwy Wyddeleg== Ar hyn o bryd mae dros 12,000 o fyfyrwyr ynys Iwerddon yn derbyn addysg uwchradd trwy Wyddeleg y tu allan i ardaloedd Gaeltacht. Mae'r rhain yn cynnwys tua 10,000 o fyfyrwyr yng Ngweriniaeth Iwerddon.<ref name="gaelscoileanna" /> Agorodd dwy gaelysgol ail lefel newydd yn Iwerddon yn 2014: Coleg Ghlór na Mara yn Balbriggan a Gaelcholáiste an Phiarsaigh yn Rathfarnham (y ddwy yn [[Swydd Dulyn]]). Agorodd Gaelcholáiste Charraig Uí Leighin yn Carrigaline ac agorodd ail gaelcholáiste Gaelcholáiste Dhoire Gogledd Iwerddon yng Nghastell Dungiven yn 2015. Agorodd Gaelcholáiste Mhaigh Nuad ym Maynooth ym mis Medi 2020.<ref name="GCMN.ie">{{Cite web|url=http://gcmn.ie/page/School-History-Stair-an-Cholaiste/68184/Index.html/|title=Gaelcholáiste Mhaigh Nuad- School History|access-date=25 Hydref 2020|archive-date=21 Hydref 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021094338/http://gcmn.ie/page/School-History-Stair-an-Cholaiste/68184/Index.html|url-status=live}}</ref> Mae yna hefyd ymgyrchoedd yn rhedeg ar gyfer sawl ''gaelcholáistí'' newydd mewn ardaloedd eraill. ==Ystadegau== {| class="wikitable" |- ! Lefel Cynradd ! Gweriniaeth Iwerddon ! Gogledd Iwerddon |- | Gaelscoil (cynradd) dusgyblion | 35,850 | 5,113 |- | Gaelscoil (cynradd) ysgolion | 143 | 35 |- | Cyfanswm disgyblion cynradd | 536,747 | 168,669 |- | Cyfanswm ysgolion cynradd | 3,137 | 827 |- | Canran disgyblion Gaelscoil | 6% | 2.1% |- | Canran ysgolion Gaelscoil | 8.6% | 4.4% |- | colspan = 3 | <small>Sources:</small> <ref>{{Cite web|url=https://www.deni.gov.uk/publications/school-enrolments-school-level-data-201516|title=School enrolments - school level data 2015/16 {{!}} DE|website=DE|access-date=2016-03-22}}{{dead link|date=Rhagfyr 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gaelscoileanna.ie/en/about/statistics/|title=Statistics : Gaelscoileanna – Irish Medium Education|access-date=18 Mehefin 2021|archive-date=24 Mehefin 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201431/http://www.gaelscoileanna.ie/en/about/statistics/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.education.ie/en/Publications/Statistics/Key-Statistics/Key-Statistics-2014-2015.pdf|title=Key Statistics|access-date=17 Mehefin 2016|archive-date=9 Mai 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509030831/http://www.education.ie/en/Publications/Statistics/Key-Statistics/Key-Statistics-2014-2015.pdf|url-status=live}}</ref> |} ===Fesul talaith (lefel cynradd)=== * Leinster - 19,331 disgybl cynradd yn mynychu 71 gaelscoil.<ref name="gaelscoileanna">{{cite web |url=http://www.gaelscoileanna.ie/files/Oideachas-Tr---Mhe--n-na-Gaeilge-2016-1.pdf |title=Archived copy |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919172127/http://www.gaelscoileanna.ie/files/Oideachas-Tr---Mhe--n-na-Gaeilge-2016-1.pdf |archive-date=19 Medi 2016}}</ref> * Ulster - 6,801 disgybl cynradd yn mynychu 45 gaelscoil.<ref name="gaelscoileanna" /> * Munster - 11,332 disgybl cynradd yn mynychu44 gaelscoil.<ref name="gaelscoileanna" /> * Connacht - 3,509 disgybl cynradd yn mynychu 18 gaelscoil.<ref name="gaelscoileanna" /> ==Ysgolion haf== Mae yna hefyd ysgolion haf o'r enw ''Coláistí Samhraidh'', ac mae 47 o'r rhain wedi'u gwasgaru ar draws y Gaeltacht. Bob blwyddyn, mae 26,000 o fyfyrwyr yn treulio tair wythnos yn yr ysgolion hyn, yn siarad Gwyddeleg yn unig. ==Cyfeiriadau== {{Cyfeiriadau|2}} ==Dolenni allanol== * [[:ga:Liosta Gaelscoileanna in Éirinn|Rhestr Gaelscoileanna yn Iwerddon oll]] * [http://www.gaelscoileanna.ie/?lang=en Gaelscoileanna.ie (gwefan Gaelscoileanna Teo)] * [https://golwg.360.cymru/newyddion/addysg/2065950-nifer-cynyddol-blant-ysgolion-cynradd-iwerddon Nifer cynyddol o blant ysgolion cynradd Iwerddon yn cael eu haddysg trwy gyfrwng yr iaith Wyddeleg] erthygl yn [[Golwg360]] [[Categori:Addysg]] [[Categori:Addysg Wyddeleg]] [[Categori:Ieithoedd Celtaidd]] [[Categori:Iwerddon]] [[Categori:Sefydliadau 2000]] ib1t4hfoira19dlhr7cdnflf5n1c12b Senedd Euskadi 0 298020 15668744 15212368 2026-10-21T14:34:53Z Craigysgafn 40536 15668744 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = Basque Parliament | native_name = Eusko Legebiltzarra<br/>Parlamento Vasco | legislature = 12fed Senedd Basgaidd | coa_pic = [[Delwedd:Basque Parliament logo.png]] | coa_res = 250px | coa-pic = | coa-res = | house_type = Unsiambraeth | body = | houses = | leader1_type = Arlywyddion | leader1 = Bakartxo Tejeria | party1 = Plaid Genedlaethol Basgaidd (EAJ/PNV) | election1 = 20 Tachwedd 2012 | leader2_type = Vice President | leader2 = Txarli Prieto | party2 = PSE–EE | election2 = 3 Awst 2020 | leader3_type = Second Vice President | leader3 = Eva Blanco | party3 = EH Bildu | election3 = 21 Hydref 2016 | leader4_type = Secretary | leader4 = Iñigo Iturrate | party4 = EAJ/PNV | election4 = 21 Hydref 2016 | leader5_type = Vice Secretary | leader5 = Gustavo Angulo | party5 = [[Elkarrekin Podemos|EP–EA]] | election5 = 3 Awst 2020 | members = 75 | house1 = | house2 = | structure1 = Parlamento Vasco 2020.svg | structure1_res = 250px | structure2 = | structure2_res = | political_groups1 = '''Government (41)''' *{{Color box|{{party color|Basque Nationalist Party}}|border=darkgray}} [[Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg|EAJ/PNV]] (31) *{{Color box|{{party color|Socialist Party of the Basque Country}}|border=darkgray}} [[Socialist Party of the Basque Country–Basque Country Left|PSE–EE]] (10) '''Opposition (34)''' *{{Color box|{{party color|EH Bildu}}|border=darkgray}} [[EH Bildu]] (21) *{{Color box|{{party color|Elkarrekin Podemos}}|border=darkgray}} [[Elkarrekin Podemos|Elkarrekin Podemos–EA]] (6) **{{Color box|{{party color|Podemos (Spanish political party)}}|border=darkgray}} [[Podemos (Spanish political party)|Podemos]] (3) **{{Color box|{{party color|Ezker Anitza}}|border=darkgray}} [[Ezker Anitza|EzAn–IU]] (3) *{{Color box|{{party color|PP+Cs}}|border=darkgray}} [[PP+Cs]] (6) **{{Color box|{{party color|People's Party (Spain)}}|border=darkgray}} [[People's Party of the Basque Country|PP]] (4) **{{Color box|{{party color|Citizens (Spanish political party)}}|border=darkgray}} [[Citizens (Spanish political party)|Cs]] (2) *{{Color box|{{party color|Vox (Spanish political party)}}|border=darkgray}} [[Vox (political party)|Vox]] (1) | political_groups2 = | committees1 = | committees2 = | joint_committees = | voting_system1 = Closed party lists in three 25-seat constituencies, with seats allocated using the [[Dull D'Hondt]] | voting_system2 = | last_election1 = [[2020 Basque regional election|12 Gorffennaf 2020]] | next_election1 = | session_room = Parlamento Vasco.jpg | session_res = | meeting_place = [[Vitoria-Gasteiz]], [[Araba]] | website = [http://www.legebiltzarra.eus/ Website] | footnotes = }} [[File:Gasteizko Eusko Legebiltzarra.jpg|thumb|250px|Senedd-dŷ Gwlad y Basg, ''Eusko Legebiltzarra'']] '''Senedd Euskadi''', hefyd '''Senedd Gwlad y Basg''' ([[Basgeg]]: ''Eusko Legebiltzarra'', [[Sbaeneg]]: ''Parlamento Vasco'') yw corff deddfwriaethol [[Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg]] yn [[Sbaen]] a'r cynulliad etholedig y mae Llywodraeth [[Gwlad y Basg]] yn gyfrifol amdano. ==Cyd-destun== Dylid nodi nad yw'r senedd yn gyfrifol am 3 talaith y [[Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg]] (a elwir yn aml yn '''Euskadi''') ac nid am holl daleithiau hanesyddol - saith talaith - Gwlad y Basg. Mae gan talaith [[Nafarroa Garaia|Nagarroa Garaia]] senedd ei hun gyda grymoedd tebyg. Mae'r 3 dalaith sy'n rhan o wladwriaeth Ffrainc a elwir yn aml yn Basgeg yn ''[[Iparralde]]'' (Gogledd); [[Lapurdi]], [[Nafarroa Beherea]], [[Zuberoa]] wedi eu llyncu oddi fewn i [[Départements Ffrainc|département]] fwy [[Pyrénées-Atlantiques]] (yn fwriadol i danseilio eu hunaniaeth, er bod ymgyrch oesol dros greu departement benodol Basgaidd). ==Lleoliad== Mae’r Senedd yn cyfarfod ym mhrifddinas Gwlad y Basg, [[Vitoria-Gasteiz]], er y cynhaliwyd sesiwn gyntaf y cynulliad modern, fel y’i cyfansoddwyd gan [[Stadud Ymreolaeth Gwlad y Basg 1979|Statud Ymreolaeth Gwlad y Basg]], yn [[Gernika]] – canolfan symbolaidd rhyddid Gwlad y Basg – ar 31 Mawrth 1980.<ref>{{Cite web |url=http://www.parlamento.euskadi.net/c_lasede_1.html |title=Parlamento Vasco - Servicios > Conócenos > La sede |access-date=2022-07-27 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232758/http://www.parlamento.euskadi.net/c_lasede_1.html |url-status=dead }}</ref> Yn ddiweddarach yn 1980 dechreuodd gyfarfod ar safle Cyngor Álava. Ym 1982, cafodd ei safle ei hun mewn hen ysgol uwchradd. Cerflun derw gan Nestor Basterretxea yw symbol y Senedd sy'n cynrychioli coeden arddull, cyfeiriad at draddodiad cynulliadau gwleidyddol Gwlad y Basg yn cyfarfod o dan goeden, fel yn Gernika. Bu gobaith, ac efallai dyheuad o hyd, mai yn Iruňa (Pamplona), prifddinas Nafar ac, yn hanesyddol, yr unig wladwriaeth Basgaidd a fodolai hyd y cyfnod modern, y lleolir y senedd-dŷ rhyw ddydd mewn [[Euskal Herria]] unedig. Ceir cerflun gan y [[Cerflunydd|cerflunydd]] Basgeg enwog, [[Néstor Basterretxea]] tu ôl podiwm y Senedd. Mae'r cerflun yn ddarlun symbolaidd o goeden [[Gernika]] lle, yn hanesyddol, byddai'r Basgiaid yn cwrdd i lunio eu cyfreithiau. Mae gan y goeden symbolaidd yma saith cangen sy'n symbol o'r saith dalaith Basgeg. ==Hanes== Yr oedd creu Senedd Fasgaidd wedi ei nodi yn Statud Ymreaolaeth Gwlad y Basg 1936, ond yr oedd union ddeinameg y [[Rhyfel Cartref Sbaen]] a'r cyfnod byr y bu mewn grym — naw mis— yn ei gwneud yn amhosibl ei rhoi ar waith. Ganed Senedd Gwlad y Basg ar ôl cymeradwyo [[Stadud Ymreolaeth Gwlad y Basg 1979|Statud Ymreolaeth Gwlad y Basg 1979]] a chynhaliodd ei sesiwn gyntaf yn Nhŷ Cynulliad hanesyddol y [[Gernika]] ar 31 Mawrth 1980 wrth ymyl y goeden Gernika, sy'n symbol o siarteri a hawliau cyfreithiol Gwlad y Basg a lle urddir prif weinidogion ([[Lehendakari]]) Llywodraeth Gwlad y Basg yn ei chysgod. Ei ail leoliad oedd Palas Cyngor Taleithiol Bizkaia, yn [[Bilbo]], a'i drydydd lleoliad dros dro oedd adeilad Cynulliad Gyffredinol Álava, yn [[Vitoria-Gasteiz]], a leolir ychydig fetrau o hen Sefydliad Ramiro de Maeztu, ei leoliad diffiniol ers 1 Chwefror 1982. Adnewyddwyd yr adeilad hwn o'r 19g gan y penseiri José Erbina a Julio Herrero. Yn ogystal, yn 2000 ehangwyd ei gyfleusterau gweinyddol trwy gaffael adeilad cyfagos sydd wedi'i gysylltu gan dwnnel tanddaearol.<ref name=EM>{{cite web|last=Rioja Andueza|first=Iker|title=Puertas abiertas en el Parlamento|url=http://www.elmundo.es/pais-vasco/2015/03/30/5519972dca474149478b4572.html|publisher=El Mundo|date=30 Mawrth 2015}}</ref> ==Aelodaeth== Mae'n cynnwys saith deg pump o ddirprwyon sy'n cynrychioli dinasyddion o dair talaith cymuned ymreolaethol Gwlad y Basg (a elwir yn Euskadi ar lafar ac yn swyddogol). Mae pob talaith ([[Araba]], [[Gipuzkoa]] a [[Bizkaia]]) yn ethol yr un nifer o ddirprwyon, er bod ganddynt lefelau gwahanol iawn o boblogaeth. Dewiswyd hyn i ennill cefnogaeth [[Araba]] a [[Nafarroa Garaia|Nafar]], tiriogaethau llai poblog. Eto i gyd, ni ymunodd Nafarrroa â'r gymuned ymreolaethol. ==Dull ethol== [[File:Vitoria - Parlamento Vasco, interior 02.jpg|thumb|left|250px|yr ''Izaro'', coeden dderwen symbolaidd sydd gyda'i 7 cangen yn cynrychioli saith talaith Gwlad y Basg, gan y cerflunydd enwog, [[Néstor Basterretxea]], yn y senedd-dŷ]] Mae'r senedd yn senedd yn un sy'n dilyn model [[Unsiambraeth|unsiambraeth]]. Cynhelir yr etholiadau gan ddefnyddio [[cynrychiolaeth gyfrannol]] rhestr gaeedig gyda seddau'n cael eu dyrannu ar sail Daleithiol gan ddefnyddio dull dyrannu [[Dull D'Hondt|D'Hondt]]. I fod yn gymwys ar gyfer seddi mewn talaith benodol, rhaid i restrau etholiadol dderbyn o leiaf 3% o'r pleidleisiau a fwriwyd yn y dalaith honno, gan gynnwys pleidleisiau "en blanco" ar gyfer "dim un o'r uchod." Rhwng 1984 a 2001, y trothwy etholiad oedd 5% ym mhob talaith. Cynhelir sesiynau Senedd Gwlad y Basg yn [[Basgeg|Fasgeg]] a [[Sbaeneg]], gyda gwasanaethau cyfieithu. Mae’r Senedd yn cynnwys 75 o ddirprwyon a etholwyd gan bleidlais gyffredinol i oedolion o dan system o gynrychiolaeth gyfrannol. == Aelodaeth gyfredol (etholiad 2020) == Wedi'r etholiad ddiwethaf, a gynhaliwyd ar 12 Gorffennaf 2020, cadwyd y canlyniad isod o'r seddi:<ref>{{Cite web|last=Bello|first=Carlos Medina|date=2020-07-12|title=12J: Urkullu gana en el País Vasco y Feijoó suma su cuarta mayoría absoluta en Galicia|url=https://espanadiario.net/actualidad/resultados-elecciones-pais-vasco-galicia|access-date=2020-07-14|website=espanadiario.net|language=es|archive-date=2020-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713094400/https://espanadiario.net/actualidad/resultados-elecciones-pais-vasco-galicia|url-status=dead}}</ref> * Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg (EAJ-PNV): 31 o seneddwyr (39.12% o'r bleidlais) * Euskal Herria Bildu (EH Bildu): 21 o seneddwyr (27.84% o'r bleidlais) * Plaid Sosialaidd Gwlad y Basg-Chwith Gwlad y Basg (PSE-EE / PSOE): 10 o seneddwyr (13.64% o'r bleidlais) * Elkarrekin Podemos / Podemos-Izquierda Unida (Podemos-IU): 6 o seneddwyr (8.03% o'r bleidlais) * Partido Popular]] + Ciudadanos (PP+Cs): 6 o seneddwyr (6.75% o'r bleidlais) * Vox (Vox): 1 seneddwr (1.96% o'r bleidlais) [[File:Parlamento vasco 3.jpg|thumb|Antiguo Instituto Ramiro de Maeztu]] ==Cyfeiriadau== {{Cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [https://www.legebiltzarra.eus/portal/eu Gwefan swyddogol Senedd Euskadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220725180511/https://www.legebiltzarra.eus/portal/eu |date=2022-07-25 }} (Basgeg a Sbaeneg) * [https://www.youtube.com/watch?v=M3b4HoRgrYY ''La transición en Euskadi: Estatuto de Autonomia''] raglen yn Sbaeneg ar Youtube [[Categori:Basgeg]] [[Categori:Cenedlaetholdeb Basgaidd]] [[Categori:Gwlad y Basg]] [[Categori:Gwleidyddiaeth Gwlad y Basg]] [[Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Ngwlad y Basg]] [[Categori:Senedd-dai]] d1403w48ptao1e51xkw00a9tx9ubijq 15668745 15668744 2026-10-21T14:36:08Z Craigysgafn 40536 15668745 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = Basque Parliament | native_name = Eusko Legebiltzarra<br/>Parlamento Vasco | legislature = 12fed Senedd Basgaidd | coa_pic = Basque Parliament logo.png | coa_res = 250px | coa-pic = | coa-res = | house_type = Unsiambraeth | body = | houses = | leader1_type = Arlywyddion | leader1 = Bakartxo Tejeria | party1 = Plaid Genedlaethol Basgaidd (EAJ/PNV) | election1 = 20 Tachwedd 2012 | leader2_type = Vice President | leader2 = Txarli Prieto | party2 = PSE–EE | election2 = 3 Awst 2020 | leader3_type = Second Vice President | leader3 = Eva Blanco | party3 = EH Bildu | election3 = 21 Hydref 2016 | leader4_type = Secretary | leader4 = Iñigo Iturrate | party4 = EAJ/PNV | election4 = 21 Hydref 2016 | leader5_type = Vice Secretary | leader5 = Gustavo Angulo | party5 = [[Elkarrekin Podemos|EP–EA]] | election5 = 3 Awst 2020 | members = 75 | house1 = | house2 = | structure1 = Parlamento Vasco 2020.svg | structure1_res = 250px | structure2 = | structure2_res = | political_groups1 = '''Government (41)''' *{{Color box|{{party color|Basque Nationalist Party}}|border=darkgray}} [[Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg|EAJ/PNV]] (31) *{{Color box|{{party color|Socialist Party of the Basque Country}}|border=darkgray}} [[Socialist Party of the Basque Country–Basque Country Left|PSE–EE]] (10) '''Opposition (34)''' *{{Color box|{{party color|EH Bildu}}|border=darkgray}} [[EH Bildu]] (21) *{{Color box|{{party color|Elkarrekin Podemos}}|border=darkgray}} [[Elkarrekin Podemos|Elkarrekin Podemos–EA]] (6) **{{Color box|{{party color|Podemos (Spanish political party)}}|border=darkgray}} [[Podemos (Spanish political party)|Podemos]] (3) **{{Color box|{{party color|Ezker Anitza}}|border=darkgray}} [[Ezker Anitza|EzAn–IU]] (3) *{{Color box|{{party color|PP+Cs}}|border=darkgray}} [[PP+Cs]] (6) **{{Color box|{{party color|People's Party (Spain)}}|border=darkgray}} [[People's Party of the Basque Country|PP]] (4) **{{Color box|{{party color|Citizens (Spanish political party)}}|border=darkgray}} [[Citizens (Spanish political party)|Cs]] (2) *{{Color box|{{party color|Vox (Spanish political party)}}|border=darkgray}} [[Vox (political party)|Vox]] (1) | political_groups2 = | committees1 = | committees2 = | joint_committees = | voting_system1 = Closed party lists in three 25-seat constituencies, with seats allocated using the [[Dull D'Hondt]] | voting_system2 = | last_election1 = [[2020 Basque regional election|12 Gorffennaf 2020]] | next_election1 = | session_room = Parlamento Vasco.jpg | session_res = | meeting_place = [[Vitoria-Gasteiz]], [[Araba]] | website = [http://www.legebiltzarra.eus/ Website] | footnotes = }} [[File:Gasteizko Eusko Legebiltzarra.jpg|thumb|250px|Senedd-dŷ Gwlad y Basg, ''Eusko Legebiltzarra'']] '''Senedd Euskadi''', hefyd '''Senedd Gwlad y Basg''' ([[Basgeg]]: ''Eusko Legebiltzarra'', [[Sbaeneg]]: ''Parlamento Vasco'') yw corff deddfwriaethol [[Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg]] yn [[Sbaen]] a'r cynulliad etholedig y mae Llywodraeth [[Gwlad y Basg]] yn gyfrifol amdano. ==Cyd-destun== Dylid nodi nad yw'r senedd yn gyfrifol am 3 talaith y [[Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg]] (a elwir yn aml yn '''Euskadi''') ac nid am holl daleithiau hanesyddol - saith talaith - Gwlad y Basg. Mae gan talaith [[Nafarroa Garaia|Nagarroa Garaia]] senedd ei hun gyda grymoedd tebyg. Mae'r 3 dalaith sy'n rhan o wladwriaeth Ffrainc a elwir yn aml yn Basgeg yn ''[[Iparralde]]'' (Gogledd); [[Lapurdi]], [[Nafarroa Beherea]], [[Zuberoa]] wedi eu llyncu oddi fewn i [[Départements Ffrainc|département]] fwy [[Pyrénées-Atlantiques]] (yn fwriadol i danseilio eu hunaniaeth, er bod ymgyrch oesol dros greu departement benodol Basgaidd). ==Lleoliad== Mae’r Senedd yn cyfarfod ym mhrifddinas Gwlad y Basg, [[Vitoria-Gasteiz]], er y cynhaliwyd sesiwn gyntaf y cynulliad modern, fel y’i cyfansoddwyd gan [[Stadud Ymreolaeth Gwlad y Basg 1979|Statud Ymreolaeth Gwlad y Basg]], yn [[Gernika]] – canolfan symbolaidd rhyddid Gwlad y Basg – ar 31 Mawrth 1980.<ref>{{Cite web |url=http://www.parlamento.euskadi.net/c_lasede_1.html |title=Parlamento Vasco - Servicios > Conócenos > La sede |access-date=2022-07-27 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232758/http://www.parlamento.euskadi.net/c_lasede_1.html |url-status=dead }}</ref> Yn ddiweddarach yn 1980 dechreuodd gyfarfod ar safle Cyngor Álava. Ym 1982, cafodd ei safle ei hun mewn hen ysgol uwchradd. Cerflun derw gan Nestor Basterretxea yw symbol y Senedd sy'n cynrychioli coeden arddull, cyfeiriad at draddodiad cynulliadau gwleidyddol Gwlad y Basg yn cyfarfod o dan goeden, fel yn Gernika. Bu gobaith, ac efallai dyheuad o hyd, mai yn Iruňa (Pamplona), prifddinas Nafar ac, yn hanesyddol, yr unig wladwriaeth Basgaidd a fodolai hyd y cyfnod modern, y lleolir y senedd-dŷ rhyw ddydd mewn [[Euskal Herria]] unedig. Ceir cerflun gan y [[Cerflunydd|cerflunydd]] Basgeg enwog, [[Néstor Basterretxea]] tu ôl podiwm y Senedd. Mae'r cerflun yn ddarlun symbolaidd o goeden [[Gernika]] lle, yn hanesyddol, byddai'r Basgiaid yn cwrdd i lunio eu cyfreithiau. Mae gan y goeden symbolaidd yma saith cangen sy'n symbol o'r saith dalaith Basgeg. ==Hanes== Yr oedd creu Senedd Fasgaidd wedi ei nodi yn Statud Ymreaolaeth Gwlad y Basg 1936, ond yr oedd union ddeinameg y [[Rhyfel Cartref Sbaen]] a'r cyfnod byr y bu mewn grym — naw mis— yn ei gwneud yn amhosibl ei rhoi ar waith. Ganed Senedd Gwlad y Basg ar ôl cymeradwyo [[Stadud Ymreolaeth Gwlad y Basg 1979|Statud Ymreolaeth Gwlad y Basg 1979]] a chynhaliodd ei sesiwn gyntaf yn Nhŷ Cynulliad hanesyddol y [[Gernika]] ar 31 Mawrth 1980 wrth ymyl y goeden Gernika, sy'n symbol o siarteri a hawliau cyfreithiol Gwlad y Basg a lle urddir prif weinidogion ([[Lehendakari]]) Llywodraeth Gwlad y Basg yn ei chysgod. Ei ail leoliad oedd Palas Cyngor Taleithiol Bizkaia, yn [[Bilbo]], a'i drydydd lleoliad dros dro oedd adeilad Cynulliad Gyffredinol Álava, yn [[Vitoria-Gasteiz]], a leolir ychydig fetrau o hen Sefydliad Ramiro de Maeztu, ei leoliad diffiniol ers 1 Chwefror 1982. Adnewyddwyd yr adeilad hwn o'r 19g gan y penseiri José Erbina a Julio Herrero. Yn ogystal, yn 2000 ehangwyd ei gyfleusterau gweinyddol trwy gaffael adeilad cyfagos sydd wedi'i gysylltu gan dwnnel tanddaearol.<ref name=EM>{{cite web|last=Rioja Andueza|first=Iker|title=Puertas abiertas en el Parlamento|url=http://www.elmundo.es/pais-vasco/2015/03/30/5519972dca474149478b4572.html|publisher=El Mundo|date=30 Mawrth 2015}}</ref> ==Aelodaeth== Mae'n cynnwys saith deg pump o ddirprwyon sy'n cynrychioli dinasyddion o dair talaith cymuned ymreolaethol Gwlad y Basg (a elwir yn Euskadi ar lafar ac yn swyddogol). Mae pob talaith ([[Araba]], [[Gipuzkoa]] a [[Bizkaia]]) yn ethol yr un nifer o ddirprwyon, er bod ganddynt lefelau gwahanol iawn o boblogaeth. Dewiswyd hyn i ennill cefnogaeth [[Araba]] a [[Nafarroa Garaia|Nafar]], tiriogaethau llai poblog. Eto i gyd, ni ymunodd Nafarrroa â'r gymuned ymreolaethol. ==Dull ethol== [[File:Vitoria - Parlamento Vasco, interior 02.jpg|thumb|left|250px|yr ''Izaro'', coeden dderwen symbolaidd sydd gyda'i 7 cangen yn cynrychioli saith talaith Gwlad y Basg, gan y cerflunydd enwog, [[Néstor Basterretxea]], yn y senedd-dŷ]] Mae'r senedd yn senedd yn un sy'n dilyn model [[Unsiambraeth|unsiambraeth]]. Cynhelir yr etholiadau gan ddefnyddio [[cynrychiolaeth gyfrannol]] rhestr gaeedig gyda seddau'n cael eu dyrannu ar sail Daleithiol gan ddefnyddio dull dyrannu [[Dull D'Hondt|D'Hondt]]. I fod yn gymwys ar gyfer seddi mewn talaith benodol, rhaid i restrau etholiadol dderbyn o leiaf 3% o'r pleidleisiau a fwriwyd yn y dalaith honno, gan gynnwys pleidleisiau "en blanco" ar gyfer "dim un o'r uchod." Rhwng 1984 a 2001, y trothwy etholiad oedd 5% ym mhob talaith. Cynhelir sesiynau Senedd Gwlad y Basg yn [[Basgeg|Fasgeg]] a [[Sbaeneg]], gyda gwasanaethau cyfieithu. Mae’r Senedd yn cynnwys 75 o ddirprwyon a etholwyd gan bleidlais gyffredinol i oedolion o dan system o gynrychiolaeth gyfrannol. == Aelodaeth gyfredol (etholiad 2020) == Wedi'r etholiad ddiwethaf, a gynhaliwyd ar 12 Gorffennaf 2020, cadwyd y canlyniad isod o'r seddi:<ref>{{Cite web|last=Bello|first=Carlos Medina|date=2020-07-12|title=12J: Urkullu gana en el País Vasco y Feijoó suma su cuarta mayoría absoluta en Galicia|url=https://espanadiario.net/actualidad/resultados-elecciones-pais-vasco-galicia|access-date=2020-07-14|website=espanadiario.net|language=es|archive-date=2020-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713094400/https://espanadiario.net/actualidad/resultados-elecciones-pais-vasco-galicia|url-status=dead}}</ref> * Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg (EAJ-PNV): 31 o seneddwyr (39.12% o'r bleidlais) * Euskal Herria Bildu (EH Bildu): 21 o seneddwyr (27.84% o'r bleidlais) * Plaid Sosialaidd Gwlad y Basg-Chwith Gwlad y Basg (PSE-EE / PSOE): 10 o seneddwyr (13.64% o'r bleidlais) * Elkarrekin Podemos / Podemos-Izquierda Unida (Podemos-IU): 6 o seneddwyr (8.03% o'r bleidlais) * Partido Popular]] + Ciudadanos (PP+Cs): 6 o seneddwyr (6.75% o'r bleidlais) * Vox (Vox): 1 seneddwr (1.96% o'r bleidlais) [[File:Parlamento vasco 3.jpg|thumb|Antiguo Instituto Ramiro de Maeztu]] ==Cyfeiriadau== {{Cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [https://www.legebiltzarra.eus/portal/eu Gwefan swyddogol Senedd Euskadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220725180511/https://www.legebiltzarra.eus/portal/eu |date=2022-07-25 }} (Basgeg a Sbaeneg) * [https://www.youtube.com/watch?v=M3b4HoRgrYY ''La transición en Euskadi: Estatuto de Autonomia''] raglen yn Sbaeneg ar Youtube [[Categori:Basgeg]] [[Categori:Cenedlaetholdeb Basgaidd]] [[Categori:Gwlad y Basg]] [[Categori:Gwleidyddiaeth Gwlad y Basg]] [[Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Ngwlad y Basg]] [[Categori:Senedd-dai]] gfkuplm47jmmujl7b5qtuj626tczt4f The Lady's From Kentucky 0 324422 15668977 13449046 2026-10-21T22:50:16Z Craigysgafn 40536 Cleaned up using [[WP:AutoEd|AutoEd]] 15668977 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm ddrama gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Alexander Hall]] yw '''''The Lady's From Kentucky''''' a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd yn [[Unol Daleithiau America]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan [[Sy Bartlett]]. {{Dosbarthwyr ffilm}} Y prif actorion yn y ffilm hon yw [[ZaSu Pitts]], [[Ellen Drew]], [[George Raft]], [[Hugh Herbert]], [[George Melford]], [[James Flavin]], [[Charles Trowbridge]], [[Forrester Harvey]], [[Gilbert Emery]], [[Irving Bacon]], [[Harry Tenbrook]], [[Louise Beavers]], [[Stanley Andrews]], [[Frank Moran]], [[Edward Pawley]], [[Fern Emmett]], [[Charles C. Wilson]] a [[Hal K. Dawson]]. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} [[Theodor Sparkuhl]] oedd [[sinematograffydd]] ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Gone with the Wind]]'' sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== [[Delwedd:The Heart of a Siren (1925) - 4.jpg|bawd|chwith|110px]] Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alexander Hall ar 11 Ionawr 1894 yn [[Boston, Massachusetts]] a bu farw yn San Francisco ar 9 Gorffennaf 2016. ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Alexander Hall nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q1968780. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! Iaith wreiddiol ! dyddiad |- | ''[[:d:Q3156701|Bedtime Story]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1941-01-01 |- | ''[[:d:Q175468|Down to Earth]]'' | [[Delwedd:Rita Hayworth Mundo Argentino 1947.jpg|center|100px]] | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1947-01-01 |- | [[Here Comes Mr. Jordan]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1941-01-01 |- | [[Limehouse Blues]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1934-01-01 |- | [[Little Miss Marker]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1934-01-01 |- | ''[[:d:Q438259|Louisa]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1950-01-01 |- | [[My Sister Eileen]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1942-01-01 |- | [[There's Always a Woman]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1938-01-01 |- | [[They All Kissed The Bride]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1942-01-01 |- | [[Torch Singer]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1933-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:The Lady's From Kentucky}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 1939]] [[Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol]] knwzy2ljmstoje9srqvnvzikw6gb1xt The Plot Thickens 0 327740 15668969 14006057 2026-10-21T22:39:10Z Craigysgafn 40536 15668969 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm am ddirgelwch gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Ben Holmes]] yw '''''The Plot Thickens''''' a gyhoeddwyd yn 1936. Fe'i cynhyrchwyd yn [[Unol Daleithiau America]]. Lleolwyd y stori yn [[Dinas Efrog Newydd]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan [[Jack Townley]]. {{Dosbarthwyr ffilm}} Y prif actorion yn y ffilm hon yw [[ZaSu Pitts]], [[James Gleason]], [[Owen Davis Jr.]]. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} [[Nicholas Musuraca]] oedd [[sinematograffydd]] ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1936. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Anthony Adverse]]'' sef ffilm Americanaidd hanesyddol, epig gan Mervyn LeRoy. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ben Holmes ar 6 Tachwedd 1890 yn Richmond, Virginia a bu farw yn [[Hollywood]] ar 31 Mai 1952. ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Ben Holmes nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q4885855. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! Iaith wreiddiol ! dyddiad |- | [[Alibi Bye Bye]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1935-01-01 |- | ''[[:d:Q18150928|I'm From the City]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1938-01-01 |- | [[Lightning Strikes Twice]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1934-01-01 |- | [[Maid's Night Out]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1938-01-01 |- | [[Melody in May]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1936-01-01 |- | [[The Farmer in The Dell]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1936-01-01 |- | The Plot Thickens | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1936-01-01 |- | [[The Saint in New York]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1938-01-01 |- | [[There Goes My Girl]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1937-05-21 |- | ''[[:d:Q7823895|Too Many Wives]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1937-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:The Plot Thickens}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau dirgelwch o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau mud]] [[Categori:Ffilmiau 1936]] [[Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan RKO Pictures]] [[Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd]] i0ztxx9ihb5vo31bpgskep42wsl27dm 15668970 15668969 2026-10-21T22:39:48Z Craigysgafn 40536 15668970 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm am ddirgelwch gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Ben Holmes]] yw '''''The Plot Thickens''''' a gyhoeddwyd yn 1936. Fe'i cynhyrchwyd yn [[Unol Daleithiau America]]. Lleolwyd y stori yn [[Dinas Efrog Newydd]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan [[Jack Townley]]. {{Dosbarthwyr ffilm}} Y prif actorion yn y ffilm hon yw [[ZaSu Pitts]], [[James Gleason]] ac [[Owen Davis Jr.]]. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} [[Nicholas Musuraca]] oedd [[sinematograffydd]] ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1936. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Anthony Adverse]]'' sef ffilm Americanaidd hanesyddol, epig gan Mervyn LeRoy. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ben Holmes ar 6 Tachwedd 1890 yn Richmond, Virginia a bu farw yn [[Hollywood]] ar 31 Mai 1952. ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Ben Holmes nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q4885855. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! Iaith wreiddiol ! dyddiad |- | [[Alibi Bye Bye]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1935-01-01 |- | ''[[:d:Q18150928|I'm From the City]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1938-01-01 |- | [[Lightning Strikes Twice]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1934-01-01 |- | [[Maid's Night Out]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1938-01-01 |- | [[Melody in May]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1936-01-01 |- | [[The Farmer in The Dell]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1936-01-01 |- | The Plot Thickens | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1936-01-01 |- | [[The Saint in New York]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1938-01-01 |- | [[There Goes My Girl]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1937-05-21 |- | ''[[:d:Q7823895|Too Many Wives]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1937-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:The Plot Thickens}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau dirgelwch o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau mud]] [[Categori:Ffilmiau 1936]] [[Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan RKO Pictures]] [[Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd]] 9vj829dobk1e6iirqvfjiasfo11smom Merry Comes to Town 0 340564 15668972 12554625 2026-10-21T22:44:38Z Craigysgafn 40536 15668972 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} [[Ffilm gomedi]] gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[George King]] yw '''''Merry Comes to Town''''' a gyhoeddwyd yn 1937. Fe'i cynhyrchwyd yn [[y Deyrnas Gyfunol]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan [[Evadne Price]]. {{Dosbarthwyr ffilm}} Y prif actor yn y ffilm hon yw [[ZaSu Pitts]]. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} [[Hone Glendinning]] oedd [[sinematograffydd]] ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[The Life of Emile Zola]]'' sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm George King ar 1 Ionawr 1899 yn [[Llundain]] a bu farw yn yr un ardal ar 1 Ionawr 1935. ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd George King nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q3101692. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! Iaith wreiddiol ! dyddiad |- | [[Candlelight in Algeria]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1944-01-01 |- | [[Code of Scotland Yard]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1947-01-01 |- | [[Crimes at The Dark House]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1940-01-01 |- | ''[[:d:Q5245597|Deadlock]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1931-01-01 |- | ''[[:d:Q5467290|Forbidden]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1949-01-01 |- | ''[[:d:Q5554267|Get Your Man]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1934-01-01 |- | [[Guest of Honour]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1934-01-01 |- | ''[[:d:Q5755451|High Finance]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1933-01-01 |- | [[I Adore You]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1933-01-01 |- | ''[[:d:Q2200056|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (1936 film)]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1936-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o'r Deyrnas Gyfunol]] [[Categori:Ffilmiau comedi o'r Deyrnas Gyfunol]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Gyfunol]] [[Categori:Ffilmiau 1937]] [[Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol]] en2rcsnoigy7aeu6rd8t2llut7fgent Wanted! 0 340565 15668973 14492116 2026-10-21T22:45:11Z Craigysgafn 40536 15668973 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} [[Ffilm gomedi]] gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[George King]] yw '''''Wanted!''''' a gyhoeddwyd yn 1937. Fe’i cynhyrchwyd yn [[y Deyrnas Unedig]]. Lleolwyd y stori yn [[Lloegr]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan [[H. F. Maltby]]. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Colin Wark. {{Dosbarthwyr ffilm}} Y prif actor yn y ffilm hon yw [[ZaSu Pitts]]. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[The Life of Emile Zola]]'' sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm George King ar 1 Ionawr 1899 yn [[Llundain]] a bu farw yn yr un ardal ar 1 Ionawr 1935. ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd George King nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q3101692. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! dyddiad |- | [[Candlelight in Algeria]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1944-01-01 |- | [[Code of Scotland Yard]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1947-01-01 |- | [[Crimes at The Dark House]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1940-01-01 |- | ''[[:d:Q5245597|Deadlock]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1931-01-01 |- | ''[[:d:Q5467290|Forbidden]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1949-01-01 |- | ''[[:d:Q5554267|Get Your Man]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1934-01-01 |- | [[Guest of Honour]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1934-01-01 |- | ''[[:d:Q5755451|High Finance]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1933-01-01 |- | [[I Adore You]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1933-01-01 |- | ''[[:d:Q2200056|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (1936 film)]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1936-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o'r Deyrnas Unedig]] [[Categori:Ffilmiau comedi o'r Deyrnas Unedig]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Unedig]] [[Categori:Ffilmiau 1937]] [[Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Lloegr]] 3rbsa6ovmfc5k8pq8tf872vatzv6n4d 52nd Street 0 343107 15668971 14068828 2026-10-21T22:43:51Z Craigysgafn 40536 15668971 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm ddrama gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Harold Young]] yw '''''52nd Street''''' a gyhoeddwyd yn 1937. Fe'i cynhyrchwyd yn [[Unol Daleithiau America]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]]. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan [[Alfred Newman]]. {{Dosbarthwyr ffilm}} Y prif actorion yn y ffilm hon yw [[Al Shean]], [[ZaSu Pitts]], [[Ian Hunter]], [[Leo Carrillo]], [[Dorothy Peterson]], [[Pat Paterson]], [[Ella Logan]], [[Collette Lyons]] a [[Marla Shelton]]. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} [[George Schneiderman]] oedd [[sinematograffydd]] ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan William H. Reynolds sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[The Life of Emile Zola]]'' sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Harold Young ar 13 Tachwedd 1897 yn Portland a bu farw yn [[Beverly Hills]] ar 4 Gorffennaf 2016. ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Harold Young nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q3127658. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! Iaith wreiddiol ! dyddiad |- | 52nd Street | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1937-01-01 |- | [[Carib Gold]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1956-01-01 |- | [[Dreaming Out Loud]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1940-01-01 |- | [[Hi'ya, Chum]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1943-01-01 |- | [[Little Tough Guy]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1938-01-01 |- | [[The Mummy's Tomb]] | [[Delwedd:MummysTomb.jpg|center|100px]] | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1942-01-01 |- | [[The Scarlet Pimpernel]] | [[Delwedd:Scarlet-Pimpernel-Howard-Oberon.jpg|center|100px]] | [[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1934-01-01 |- | ''[[:d:Q3522860|The Storm]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | | 1938-01-01 |- | [[The Three Caballeros]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1944-12-21 |- | [[There's One Born Every Minute]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1942-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 1937]] [[Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau a olygwyd gan William H. Reynolds]] 172jj7dzj7pk86jnsfdmjlu7qqfhc6x Nurse Edith Cavell 0 344291 15668976 15615395 2026-10-21T22:48:58Z Craigysgafn 40536 15668976 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm ddrama am y nyrs [[Edith Cavell]] gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Herbert Wilcox]] yw '''''Nurse Edith Cavell''''' a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd yn [[Unol Daleithiau America]]. Lleolwyd y stori yng [[Gwlad Belg|Ngwlad Belg]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan [[Michael Hogan]]. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan [[Anthony Collins]]. {{Dosbarthwyr ffilm}} Y prif actorion yn y ffilm hon yw [[Gustav von Seyffertitz]], [[Martin Kosleck]], [[ZaSu Pitts]], [[Edna May Oliver]], [[May Robson]], [[George Sanders]], [[Anna Neagle]], [[Mary Howard de Liagre]], [[Fritz Leiber (actor)]], [[Frank Reicher]], [[Robert Coote]], [[H. B. Warner]], [[Henry Brandon]], [[Leo Reuss]], [[Bert Roach]], [[Gilbert Emery]] a [[William Edmunds]]. Mae'r ffilm yn 98 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} [[Freddie Young]] oedd [[sinematograffydd]] ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Elmo Williams sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog. Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Gone with the Wind]]'' sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Herbert Wilcox ar 19 Ebrill 1890 yn Corc a bu farw yn [[Llundain]] ar 8 Tachwedd 1998. <!-- Mae'r cod canlynol yn poblogeiddio rhestr o WOBRAU mae'r prif gyfarwyddwr ffilm wedi eu hennill. Y testun sy'n dechrau gyda 'Q' yw'r Qid ar Wicidata: cod unigryw am yr actor yma. --><br />Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:<br /> <ul>{{wikidata|properties|qualifier|references|normal+|Q167521|P166|format=<li>%p[%r][<ul><li>%q</li></ul>]</li>}}</ul> ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Herbert Wilcox nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q167521. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! dyddiad |- | ''[[:d:Q4919030|Bitter Sweet]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1933-01-01 |- | ''[[:d:Q3703782|Dawn]]'' | [[Delwedd:Filmopnamen buiten de studio, SFA022827786.jpg|center|100px]] | [[y Deyrnas Unedig]] | 1928-01-01 |- | [[Forever and a Day]] | | [[Unol Daleithiau America]] | 1943-01-01 |- | [[King's Rhapsody]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1955-01-01 |- | [[Lilacs in the Spring]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1954-01-01 |- | [[Madame Pompadour]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1927-01-01 |- | ''[[:d:Q3877427|No, No, Nanette]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | 1940-01-01 |- | ''[[:d:Q3349169|Odette]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1950-01-01 |- | ''[[:d:Q3990081|The Woman in White]]'' | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1929-01-01 |- | [[Victoria The Great]] | | [[y Deyrnas Unedig]] | 1937-09-16 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 1939]] [[Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Ngwlad Belg]] 105bj48c26ugjvmqs0jhij4cme6v8g4 Tick, Tick... Boom! (ffilm 2021) 0 380754 15668760 15600793 2026-10-21T15:18:24Z Paulpesda 728 Symudodd Paulpesda y dudalen [[Tick, Tick... Boom!]] i [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2024)]]: osgoi dryswch 15600793 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm ar gerddoriaeth gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Lin-Manuel Miranda]] yw '''''Tick, Tick... Boom!''''' a gyhoeddwyd yn 2021. Fe'i cynhyrchwyd gan Ron Howard, Brian Grazer a Lin-Manuel Miranda yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Imagine Entertainment. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan Steven Levenson a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jonathan Larson. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy [[fideo ar alw]]. Y prif actorion yn y ffilm hon yw Andrew Garfield, Vanessa Hudgens, Judith Light, Joel Grey, Bradley Whitford, Robin de Jesús, Alexandra Shipp, Joanna Adler, Joshua Henry, Beth Malone, Noah Robbins a Ben Levi Ross. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2021. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Spider-Man: No Way Home]]'' sef [[ffilm ffantasi]] gan y [[cyfarwyddwr ffilm]] Jon Watts. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Andrew Weisblum sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog. ==Cyfarwyddwr== [[Delwedd:Lin-Manuel%20Miranda%20Walk%20of%20Fame%20ceremony%20%2832253127108%29%20%28cropped%29.jpg|bawd|chwith|110px]] Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lin-Manuel Miranda ar 16 Ionawr 1980 yn Washington Heights. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2005 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Hunter. <!-- Mae'r cod canlynol yn poblogeiddio rhestr o WOBRAU mae'r prif gyfarwyddwr ffilm wedi eu hennill. Y testun sy'n dechrau gyda 'Q' yw'r Qid ar Wicidata: cod unigryw am yr actor yma. --><br />Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:<br /> <ul>{{wikidata|properties|qualifier|references|normal+|Q1646482|P166|format=<li>%p[%r][<ul><li>%q</li></ul>]</li>}}</ul> ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Lin-Manuel Miranda nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q1646482. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! dyddiad |- | ''[[:d:Q139374442|Octet]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | |- | Tick, Tick... Boom! | | [[Unol Daleithiau America]] | 2021-11-12 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Tick, Tick... Boom!}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Dramâu o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Dramâu]] [[Categori:Ffilmiau trosedd]] [[Categori:Ffilmiau trosedd o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 2021]] [[Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs]] [[Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad]] miuku8a6j0sr0o9ct19phe4xt820wc5 15668762 15668760 2026-10-21T15:18:41Z Paulpesda 728 Symudodd Paulpesda y dudalen [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2024)]] i [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2021)]]: cywiro 15600793 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm ar gerddoriaeth gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Lin-Manuel Miranda]] yw '''''Tick, Tick... Boom!''''' a gyhoeddwyd yn 2021. Fe'i cynhyrchwyd gan Ron Howard, Brian Grazer a Lin-Manuel Miranda yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Imagine Entertainment. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan Steven Levenson a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jonathan Larson. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy [[fideo ar alw]]. Y prif actorion yn y ffilm hon yw Andrew Garfield, Vanessa Hudgens, Judith Light, Joel Grey, Bradley Whitford, Robin de Jesús, Alexandra Shipp, Joanna Adler, Joshua Henry, Beth Malone, Noah Robbins a Ben Levi Ross. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2021. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Spider-Man: No Way Home]]'' sef [[ffilm ffantasi]] gan y [[cyfarwyddwr ffilm]] Jon Watts. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Andrew Weisblum sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog. ==Cyfarwyddwr== [[Delwedd:Lin-Manuel%20Miranda%20Walk%20of%20Fame%20ceremony%20%2832253127108%29%20%28cropped%29.jpg|bawd|chwith|110px]] Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lin-Manuel Miranda ar 16 Ionawr 1980 yn Washington Heights. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2005 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Hunter. <!-- Mae'r cod canlynol yn poblogeiddio rhestr o WOBRAU mae'r prif gyfarwyddwr ffilm wedi eu hennill. Y testun sy'n dechrau gyda 'Q' yw'r Qid ar Wicidata: cod unigryw am yr actor yma. --><br />Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:<br /> <ul>{{wikidata|properties|qualifier|references|normal+|Q1646482|P166|format=<li>%p[%r][<ul><li>%q</li></ul>]</li>}}</ul> ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Lin-Manuel Miranda nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q1646482. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! dyddiad |- | ''[[:d:Q139374442|Octet]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | |- | Tick, Tick... Boom! | | [[Unol Daleithiau America]] | 2021-11-12 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Tick, Tick... Boom!}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Dramâu o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Dramâu]] [[Categori:Ffilmiau trosedd]] [[Categori:Ffilmiau trosedd o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 2021]] [[Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs]] [[Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad]] miuku8a6j0sr0o9ct19phe4xt820wc5 15668764 15668762 2026-10-21T15:22:44Z Paulpesda 728 15668764 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Addasiad ffilm [[Lin-Manuel Miranda]] o [[sioe gerdd]] [[Jonathan Larson]] [[Tick, Tick... Boom! (sioe gerdd)|o'r un enw]], yw '''''Tick, Tick... Boom!''''' a gyhoeddwyd yn 2021. Fe'i cynhyrchwyd gan Ron Howard, Brian Grazer a Lin-Manuel Miranda yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Imagine Entertainment. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan Steven Levenson a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jonathan Larson. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy [[fideo ar alw]]. Y prif actorion yn y ffilm hon yw Andrew Garfield, Vanessa Hudgens, Judith Light, Joel Grey, Bradley Whitford, Robin de Jesús, Alexandra Shipp, Joanna Adler, Joshua Henry, Beth Malone, Noah Robbins a Ben Levi Ross. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2021. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Spider-Man: No Way Home]]'' sef [[ffilm ffantasi]] gan y [[cyfarwyddwr ffilm]] Jon Watts. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Golygwyd y ffilm gan Andrew Weisblum sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog. ==Cyfarwyddwr== [[Delwedd:Lin-Manuel%20Miranda%20Walk%20of%20Fame%20ceremony%20%2832253127108%29%20%28cropped%29.jpg|bawd|chwith|110px]] Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lin-Manuel Miranda ar 16 Ionawr 1980 yn Washington Heights. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2005 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Hunter. <!-- Mae'r cod canlynol yn poblogeiddio rhestr o WOBRAU mae'r prif gyfarwyddwr ffilm wedi eu hennill. Y testun sy'n dechrau gyda 'Q' yw'r Qid ar Wicidata: cod unigryw am yr actor yma. --><br />Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:<br /> <ul>{{wikidata|properties|qualifier|references|normal+|Q1646482|P166|format=<li>%p[%r][<ul><li>%q</li></ul>]</li>}}</ul> ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Lin-Manuel Miranda nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q1646482. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! dyddiad |- | ''[[:d:Q139374442|Octet]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | |- | Tick, Tick... Boom! | | [[Unol Daleithiau America]] | 2021-11-12 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Tick, Tick... Boom!}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Dramâu o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Dramâu]] [[Categori:Ffilmiau trosedd]] [[Categori:Ffilmiau trosedd o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 2021]] [[Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs]] [[Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad]] m609xt7blsx1o9ivcea1fmgwgbg7kqu Eternally Yours 0 404786 15668974 14206847 2026-10-21T22:46:43Z Craigysgafn 40536 Cleaned up using [[WP:AutoEd|AutoEd]] 15668974 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm ddrama a chomedi gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Tay Garnett]] yw '''''Eternally Yours''''' a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd gan Walter Wanger yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn [[Llundain]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan [[Charles Graham Baker]]. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan [[Werner Janssen]]. Y prif actorion yn y ffilm hon yw [[ZaSu Pitts]], [[David Niven]], [[Broderick Crawford]], [[Billie Burke]], [[Loretta Young]], [[Eve Arden]], [[Raymond Walburn]], [[Virginia Field]], [[C. Aubrey Smith]], [[Hugh Herbert]], [[Hillary Brooke]], [[Lionel Pape]], [[Ralph Graves]], [[Dennie Moore]], [[Walter Sande]], [[Granville Bates]] a [[Douglas Wood]]. Mae'r ffilm yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} [[Merritt B. Gerstad]] oedd [[sinematograffydd]] ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Otho Lovering sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Gone with the Wind]]'' sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== [[Delwedd:Tay Garnett and Marlene Dietrich, 1940.jpg|bawd|chwith|110px]] Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tay Garnett ar 13 Mehefin 1894 yn [[Los Angeles]] a bu farw yn Califfornia ar 24 Rhagfyr 2014. Derbyniodd ei addysg yn Sefydliad Technoleg Massachusetts. <!-- Mae'r cod canlynol yn poblogeiddio rhestr o WOBRAU mae'r prif gyfarwyddwr ffilm wedi eu hennill. Y testun sy'n dechrau gyda 'Q' yw'r Qid ar Wicidata: cod unigryw am yr actor yma. --><br />Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:<br /> <ul>{{wikidata|properties|qualifier|references|normal+|Q1348110|P166|format=<li>%p[%r] [<ul><li>%q</li></ul>]</li>}}</ul> ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Tay Garnett nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q1348110. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! Iaith wreiddiol ! dyddiad |- | [[A Terrible Beauty]] | | [[Unol Daleithiau America]]<br />[[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1960-01-01 |- | [[Bataan]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1943-01-01 |- | [[China Seas]] | [[Delwedd:China Seas lobby card 2.jpg|center|100px]] | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1935-01-01 |- | ''[[:d:Q451294|Laramie]]'' | [[Delwedd:Robert Fuller 1968.JPG|center|100px]] | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | |- | [[Mrs. Parkington]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1944-01-01 |- | [[One Minute to Zero]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1952-01-01 |- | [[One Way Passage]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1932-01-01 |- | [[Slightly Honorable]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1939-01-01 |- | [[Sos. Eisberg]] | | [[Unol Daleithiau America]]<br />[[Yr Almaen]] | [[Almaeneg]]<br />[[Saesneg]] | 1933-01-01 |- | [[The Postman Always Rings Twice (ffilm 1946)|The Postman Always Rings Twice]] | [[Delwedd:Lana Turner and John Garfield.jpg|center|100px]] | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1946-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau comedi o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 1939]] [[Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Otho Lovering]] [[Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Llundain]] rt4rxec08c4w2n3wf49dz8cc0o6lxlh 15668975 15668974 2026-10-21T22:47:12Z Craigysgafn 40536 15668975 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm ddrama a chomedi gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Tay Garnett]] yw '''''Eternally Yours''''' a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd gan Walter Wanger yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn [[Llundain]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]] a hynny gan [[Charles Graham Baker]]. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan [[Werner Janssen]]. Y prif actorion yn y ffilm hon yw [[ZaSu Pitts]], [[David Niven]], [[Broderick Crawford]], [[Billie Burke]], [[Loretta Young]], [[Eve Arden]], [[Raymond Walburn]], [[Virginia Field]], [[C. Aubrey Smith]], [[Hugh Herbert]], [[Hillary Brooke]], [[Lionel Pape]], [[Ralph Graves]], [[Dennie Moore]], [[Walter Sande]], [[Granville Bates]] a [[Douglas Wood]]. Mae'r ffilm yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} [[Merritt B. Gerstad]] oedd [[sinematograffydd]] ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Otho Lovering sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Gone with the Wind]]'' sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== [[Delwedd:Tay Garnett and Marlene Dietrich, 1940.jpg|bawd|chwith|110px]] Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tay Garnett ar 13 Mehefin 1894 yn [[Los Angeles]] a bu farw yn Califfornia ar 24 Rhagfyr 2014. Derbyniodd ei addysg yn Sefydliad Technoleg Massachusetts. <!-- Mae'r cod canlynol yn poblogeiddio rhestr o WOBRAU mae'r prif gyfarwyddwr ffilm wedi eu hennill. Y testun sy'n dechrau gyda 'Q' yw'r Qid ar Wicidata: cod unigryw am yr actor yma. --><br />Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:<br /> <ul>{{wikidata|properties|qualifier|references|normal+|Q1348110|P166|format=<li>%p[%r] [<ul><li>%q</li></ul>]</li>}}</ul> ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Tay Garnett nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q1348110. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! Iaith wreiddiol ! dyddiad |- | [[A Terrible Beauty]] | | [[Unol Daleithiau America]]<br />[[y Deyrnas Unedig]] | [[Saesneg]] | 1960-01-01 |- | [[Bataan]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1943-01-01 |- | [[China Seas]] | [[Delwedd:China Seas lobby card 2.jpg|center|100px]] | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1935-01-01 |- | ''[[:d:Q451294|Laramie]]'' | [[Delwedd:Robert Fuller 1968.JPG|center|100px]] | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | |- | [[Mrs. Parkington]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1944-01-01 |- | [[One Minute to Zero]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1952-01-01 |- | [[One Way Passage]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1932-01-01 |- | [[Slightly Honorable]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1939-01-01 |- | [[Sos. Eisberg]] | | [[Unol Daleithiau America]]<br />[[Yr Almaen]] | [[Almaeneg]]<br />[[Saesneg]] | 1933-01-01 |- | [[The Postman Always Rings Twice (ffilm 1946)|The Postman Always Rings Twice]] | [[Delwedd:Lana Turner and John Garfield.jpg|center|100px]] | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1946-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau comedi o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 1939]] [[Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol]] [[Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Otho Lovering]] [[Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Llundain]] gqo81imiqwo5tx5bz9vl06f9hvifzcy October 22 0 417939 15668993 14518912 2026-10-22T08:06:11Z Craigysgafn 40536 15668993 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau| suppressfields= logo | fetchwikidata = ALL }} Ffilm ddrama a gynhyrchwyd gan gwmni annibynnol gan y [[cyfarwyddwr ffilm|cyfarwyddwr]] [[Richard Schenkman]] yw '''''October 22''''' a gyhoeddwyd yn 1998. Fe'i cynhyrchwyd yn [[Unol Daleithiau America]]. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn [[Saesneg]]. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan [[Basil Poledouris]]. {{Dosbarthwyr ffilm}} Y prif actorion yn y ffilm hon yw [[Amanda Plummer]], [[Colm Meaney]], [[Ernie Hudson]], [[Michael Paré]], [[Mark Boone Junior]] a [[Paul Perri]]. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. {{Hawlfraint ffilmiau}}{{Cyfs ffilmiau}} Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1998. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd ''[[Saving Private Ryan]]'' sef [[ffilm ryfel]] gan [[Steven Spielberg]] a enillod 5 [[Gwobrau'r Academi|Oscar]]. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. ==Cyfarwyddwr== Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Richard Schenkman ar 6 Mawrth 1958 yn [[Dinas Efrog Newydd|Ninas Efrog Newydd]]. ==Derbyniad== {{Gwobrau ffilm ayb}} {{Ffilmiau a enwebwyd}} {{Incwm ffilmiau}} ==Gweler hefyd== Cyhoeddodd Richard Schenkman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres) (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication) WHERE { ?item wdt:P57 wd:Q3431200. # P57 = film director OPTIONAL { ?item wdt:P136 ?genre. ?genre rdfs:label ?genre_label. FILTER((LANG(?genre_label)) = "en") } OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". } } GROUP BY ?item ?itemLabel LIMIT 10 |sort=label |columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad |thumb=100 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! Ffilm ! Delwedd ! Gwlad ! Iaith wreiddiol ! dyddiad |- | ''[[:d:Q16249082|A Diva's Christmas Carol]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 2000-01-01 |- | ''[[:d:Q14852375|Abducted]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]]<br/>[[Rwseg]] | 2012-10-12 |- | [[Abraham Lincoln vs. Zombies]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 2012-05-28 |- | [[And Then Came Love]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 2000-01-01 |- | ''[[:d:Q12778997|Lusty Liaisons II]]'' | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1994-01-01 |- | October 22 | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1998-01-01 |- | [[The Man From Earth]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 2007-11-13 |- | [[The Night Before Halloween]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 2013-01-01 |- | [[The Pompatus of Love]] | | [[Ffrainc]]<br/>[[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1996-01-01 |- | [[Went to Coney Island On a Mission From God... Be Back By Five]] | | [[Unol Daleithiau America]] | [[Saesneg]] | 1998-01-01 |} {{Wikidata list end}} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau Saesneg]] [[Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America]] [[Categori:Ffilmiau 1998]] [[Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol]] h1h2wfatq8e7t7lpstvmt89ocbdoh95 EarthRights International 0 453745 15668998 11846753 2026-10-22T08:16:38Z Craigysgafn 40536 15668998 wikitext text/x-wiki {{Pethau}} Mae '''EarthRights International''' ('''ERI''') yn sefydliad [[hawliau dynol]] ac amgylcheddol, dielw, Americanaidd a sefydlwyd ym 1995 gan Katie Redford, Ka Hsaw Wa, a Tyler Giannini.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=November 24, 1996|title=Myanmar Project Fueling International Controversy|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-11-24-mn-2612-story.html|work=Los Angeles Times|location=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last=|first=|date=Medi 1999|title=Storyteller for Human Rights|url=https://www.thefreelibrary.com/Storyteller+for+Human+Rights-a055671576|work=The Progressive|location=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last=|first=|date= 22 Hydref 2003 |title=Katie Redford's pipe dream|url=http://archive.boston.com/news/globe/living/articles/2003/10/22/katie_redfords_pipe_dream/|work=The Boston Globe|location=|access-date=}}</ref> Ffurfiwyd y sefydliad ar ôl i Katie Redford, Ka Hsaw Wa a Tyler Giannini ffeilio achos cyfreithiol yn erbyn cwmni Unocal am droseddau hawliau dynol. Mae’r [[cwmni olew]] rhyngwladol Unocal wedi ymuno â byddin Burma i adeiladu prosiect sy'n cynnwys rhwydwaith o biblinellau. Arweiniodd hyn at lafur gorfodol, artaith, trais rhywiol, lladd allfarnol ac ymosodiadau ar leiafrifoedd brodorol ac ethnig.<ref name="ERI">{{cite web|title=EarthRights International|url=https://earthrights.org|website=EarthRights International|access-date=2022-05-07}}</ref> == Gweithgareddau == Mae'r sefydliad yn cymryd rhan mewn [[achosion llys]] yn erbyn troseddau yn erbyn hawliau dynol a throseddau amgylcheddol, mae'n darparu hyfforddiant i weithredwyr, cyfreithwyr ac arweinwyr cymdeithas sifil i amddiffyn hawliau dynol a'r [[amgylchedd]], ac yn cefnogi ymgyrchoedd cysylltiedig. == Achosion nodedig == * ''Doe v.'' ''Unocal Corp.'' * ''Wiwa v.'' ''Royal Dutch Shell Co.'' * ''Doe v.'' ''Chiquita Brands Rhyngwladol'' Yn fwy fanylach: * ''Doe v. Unocal Corp.'' Ym 1997 cyrhaeddodd yr achos cyfreithiol hon Lys Rhanbarth Canolog California. Yr honiad oedd bod pobl yn cael eu gorfodi i weithio yn ystod y gwaith o adeiladu [[piblinell nwy]] gan fyddin [[Myanmar|Burma]] a'u bod wedi'u harteithio, wedi eu treisio'n rhywiol a'u cam-drin drwy droseddu yn erbyn eu [[hawliau dynol]] eraill. Cyhuddwyd [[Unocal]] o gydymffurfiaeth oherwydd y cydweithio rhwng y cwmni a'r fyddin. Yn 2004, cytunodd Unocal i dalu iawndal. Mae'r achos bellach drosodd.<ref name="ICD_unocal">{{cite web|title=John Doe I et al. v. Unocal Corp. et al.|url=https://www.internationalcrimesdatabase.org/Case/992/Doe-I-et-al-v-UNOCAL-et-al/|website=International Crimes Database|access-date=2022-05-07|archive-date=2022-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223843/https://www.internationalcrimesdatabase.org/Case/992/Doe-I-et-al-v-UNOCAL-et-al/|url-status=dead}}</ref><ref name="BN_dream">{{cite web|title=Katie Redford's pipe dream|url=http://archive.boston.com/news/globe/living/articles/2003/10/22/katie_redfords_pipe_dream/|website=Boston News|access-date=7 Mai 2022}}</ref> * ''Wiwa v. Royal Dutch Shell Co.'' Yn y [[1990au]], gwelwyd trais mewn protestiadau gan bobl Ogoni yn [[Nigeria]], a hynny gan fyddin [[Nigeria]], gyda sifiliaid yn cael eu poenydio a’u dienyddio. Roedd y cyhuddiadau yn erbyn Shell hefyd yn cynnwys [[Halogi'r pridd|llygredd aer a dŵr]] a [[Hawliau tir brodorol|cipio tir]]. Yn 2009, cytunodd [[Royal Dutch Shell]], a gyhuddwyd o gydweithio â'r fyddin, i setliad ariannol enfawr. Mae'r achos wedi'i gau.<ref name="BR_shell2">{{cite web|title=Deddf Hawliadau Camwedd JAlien Unol Daleithiau [1789]|url=https://www.britannica.com/topic/Alien-Tort-Claims- Deddf#ref1202795|website=Britannica|access-date=2022-05-07}}</ref> * ''Doe v. Chiquita Brands International'' Yn 2007, cychwynnodd EarthRights International achos cyfreithiol pan gyhuddwyd Chiquita o arteithio, troseddau rhyfel a thorri [[hawliau dynol]] eraill. Cyfaddefodd Chiquita ei fod yn darparu cymorth ariannol i derfysgwyr yn [[Colombia]] ond heb dalu iawndal i deuluoedd pobl a laddwyd gan y terfysgwyr hyn. Mae'r achos yn parhau (2022). == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} == Dolenni allanol == * {{Official website|https://earthrights.org/}} [[Categori:Sefydliadau anllywodraethol]] [[Categori:Cyrff hawliau dynol]] [[Categori:Sefydliadau 1995]] [[Categori:Sefydliadau'r Unol Daleithiau]] jsxnqw988ouf5v73elypva6d8bcsn0e Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd 0 454170 15669006 14680846 2026-10-22T08:30:29Z Craigysgafn 40536 15669006 wikitext text/x-wiki {{Pethau}} Sefydlodd '''Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid yn yr Hinsawdd''' ('''UNFCCC''') gytundeb amgylcheddol [[Cyfraith ryngwladol|rhyngwladol]] i frwydro yn erbyn "[[Newid hinsawdd|ymyrraeth]] pobl â'r [[Hinsawdd|system hinsawdd]]", er mwyn ceisio sefydlogi crynodiadau [[Effaith tŷ gwydr|nwyon tŷ gwydr]] yn yr atmosffer.<ref name="art2">{{Cite web|url=http://unfccc.int/files/essential_background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/conveng.pdf|title=Article 2|website=The United Nations Framework Convention on Climate Change|access-date=23 Mai 2016}}</ref> Fe'i llofnodwyd gan 154 o wledydd yng Nghynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd a Datblygiad (UNCED), a elwir yn anffurfiol yn [[Uwchgynhadledd y Ddaear]], a gynhaliwyd yn [[Rio de Janeiro]] rhwng 3 a 14 Mehefin 1992. Roedd ei hysgrifenyddiaeth wreiddiol yn [[Genefa]] ond symudodd i [[Bonn]] ym 1996.<ref>{{Cite web|title=About the Secretariat|url=https://unfccc.int/about-us/about-the-secretariat|access-date=2022-12-03|website=unfccc.int|quote=The secretariat was established in 1992 when countries adopted the UNFCCC. The original secretariat was in Geneva. Since 1996, the secretariat has been located in Bonn, Germany.}}</ref> Daeth i rym ar 21 Mawrth 1994.<ref name="Framework">{{Cite web|title=United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)|url=https://www.who.int/globalchange/climate/unfccc/en/|access-date=22 Hydref 2020|website=World Health Organization (WHO)}}</ref> Galwodd y cytundeb am ymchwil wyddonol barhaus a chyfarfodydd rheolaidd, trafodaethau, a chytundebau polisi yn y dyfodol er mwyn i [[Ecosystem|ecosystemau]] addasu'n naturiol i effaith newid hinsawdd, i sicrhau nad yw cynhyrchu bwyd yn cael ei fygwth ac i alluogi [[Datblygu economaidd|datblygiad economaidd]] i fynd rhagddo mewn modd [[Datblygu cynaliadwy|cynaliadwy]].<ref name="Framework"/><ref name="Policy">{{Cite web|last=H.K.|first=Jacobson|date=2001|title=United Nations Framework Convention on Climate Change: Climate Policy: International|url=https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/united-nations-framework-convention-on-climate-change|access-date=22 Hydref 2020|website=Science Direct}}</ref> Llofnodwyd [[Cytundeb Kyoto|Protocol Kyoto]] ym 1997 a rhedodd rhwng 2005 a 2020 dyma oedd gweithrediad cyntaf mesurau'r UNFCCC. Disodlwyd Protocol Kyoto gan [[Cytundeb Paris (2016)|Gytundeb Paris]], a ddaeth i rym yn 2016.<ref>{{Cite web|title=About UNFCCC|url=https://www.ungm.org/Shared/KnowledgeCenter/Pages/UNFCCC|access-date=22 Hydref 2020|website=United Nations Global Market place (ungm)}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jepsen|display-authors=etal|first=Henrik|title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories|publisher=Cambridge University Press|url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39|date=2021|isbn=9781108886246}}</ref> Erbyn 2022 roedd gan yr UNFCCC 198 o bartïon (llofnodwyr). Mae ei brif gorff gwneud penderfyniadau, sef Cynhadledd y Partïon (COP), yn cyfarfod yn flynyddol i asesu cynnydd wrth ymdrin â newid hinsawdd.<ref name="climate-leaders.org">{{Cite web|year=2009|title=What is the UNFCCC & the COP|url=http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327142028/http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop|archivedate=27 Mawrth 2009|access-date=5 Rhagfyr 2009|website=Climate Leaders|publisher=Lead India}}</ref> Caiff yr UNFCCC eigan rai am fethu â lleihau allyriadau [[carbon deuocsid]] ers mabwysiadu'r protocol.<ref name=":1">{{Cite journal|title=The Kyoto Protocol: Hot air|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-11-29_491_7426/page/656|journal=Nature|doi=10.1038/491656a|pmid=23192127|bibcode=2012Natur.491..656S|year=2012|last=Schiermeier|first=Quirin|volume=491|issue=7426|pages=656–658}}</ref> Sefydlodd y cytundeb gyfrifoldebau gwahanol ar gyfer tri chategori o wledydd: # gwledydd datblygedig, # gwledydd datblygedig â chyfrifoldebau ariannol arbennig, a # gwledydd sy'n datblygu.<ref name="Policy"/> == Cytundebau == === Cytundeb Confensiwn yn 1992 === Cynhyrchwyd testun y Confensiwn Fframwaith yn ystod cyfarfod Pwyllgor Negodi Rhynglywodraethol yn Efrog Newydd rhwng 30 Ebrill a 9 Mai 1992. Mabwysiadwyd y Confensiwn ar 9 Mai 1992 ac fe'i hagorwyd i'w lofnodi ar 4 Mehefin 1992 yng Nghynhadledd y [[Cynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd a Datblygu|Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd a Datblygu]] (UNCED) yn [[Rio de Janeiro]] (a adwaenir wrth ei deitl poblogaidd, [[Uwchgynhadledd y Ddaear]]).<ref>{{Citation|title=Status of Ratification of the Convention|url=https://unfccc.int/essential_background/convention/status_of_ratification/items/2631.php|publisher=United Nations Framework Convention on Climate Change|access-date=10 Mai 2015}}</ref> Ar 12 Mehefin 1992, llofnododd 154 o genhedloedd yr UNFCCC, a oeddyn eu hymrwymo i leihau crynodiadau atmosfferig o [[nwyon tŷ gwydr]] gyda'r nod o "atal ymyrraeth anthropogenig (gan ddyn) beryglus â system hinsawdd y Ddaear". [[Delwedd:Panorama-_UNFCCC_'Family'_photo_shoot-_We_Will_Move_Ahead_COP22_(31074469326).jpg|bawd|320px|Llun a drefnwyd gan [[Greenpeace]], wrth fynedfa'r Cenhedloedd Unedig, gyda baner yn darllen "We Will Move Ahead"]] Byddai'r ymrwymiad hwn yn gofyn am ostyngiadau sylweddol mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr.<ref name="art2"/> Mae’r partïon i’r confensiwn wedi cyfarfod yn flynyddol ers 1995 mewn [[Cynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig|Cynadleddau’r Partïon]] (COP) i asesu’r cynnydd o ran delio â [[newid hinsawdd]]. Mae Erthygl 3(1) o’r Confensiwn<ref> {{Citation|title=UNFCCC Article 3: Principles|url=http://unfccc.int/essential_background/convention/background/items/1355.php}}, in {{Harvard citation no brackets|United Nations|1992}} </ref> yn nodi y dylai Partïon weithredu i amddiffyn y system hinsawdd ar sail “[[cyfrifoldebau cyffredin ond gwahaniaethol a galluoedd priodol]]”, ac y dylai Partïon gwledydd datblygedig “arwain” a thalu llawer o'r costau, wrth fynd i’r afael â newid hinsawdd gan mai nhw sy'n gyfrifol am y rhan fwyaf o'r llygredd a'r nwyon hyn. O dan Erthygl 4, mae pob Parti yn gwneud ymrwymiadau cyffredinol i fynd i’r afael â’r newid hinsawdd drwy, er enghraifft, liniaru newid yn yr hinsawdd ac addasu i effeithiau newid hinsawdd.<ref> {{Citation|title=UNFCCC Article 4: Commitments|url=http://unfccc.int/essential_background/convention/background/items/1362.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124034306/https://unfccc.int/essential_background/convention/background/items/1362.php|archive-date=24 Ionawr 2011}}, in {{Harvard citation no brackets|United Nations|1992}} </ref> Mae erthygl 4(7) yn nodi:<ref> {{Citation|title=UNFCCC Article 4: Commitments, paragraph 7|url=http://unfccc.int/essential_background/convention/background/items/1362.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124034306/https://unfccc.int/essential_background/convention/background/items/1362.php|archive-date=24 January 2011}}, in {{Harvard citation no brackets|United Nations|1992}} </ref><blockquote>Bydd i ba raddau y bydd Partïon gwledydd sy’n datblygu yn gweithredu eu hymrwymiadau o dan y Confensiwn yn dibynnu ar i Bartïon gwledydd datblygedig weithredu eu hymrwymiadau nhw’n effeithiol o dan y Confensiwn sy’n ymwneud ag adnoddau ariannol a throsglwyddo technoleg, ac a byddant yn rhoi ystyriaeth lawn i’r datblygiad economaidd a chymdeithasol hwnnw gan wneud dileu tlodi y blaenoriaeth cyntaf a phwysicaf y gwledydd sy'n datblygu.</blockquote>Mae'r Confensiwn Fframwaith yn pennu nod i Bartïon Atodiad I, sef i sefydlogi eu hallyriadau [[nwyon tŷ gwydr]] ([[carbon deuocsid]] a nwyon tŷ gwydr anthropogenig eraill nad ydynt yn cael eu rheoleiddio o dan Brotocol Montreal) ar y lefel yr oedd yn 1990, a hynny erbyn 2000.<ref> {{Citation|title=UNFCCC Article 4: Commitments: 2a, b|url=http://unfccc.int/essential_background/convention/background/items/1362.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124034306/https://unfccc.int/essential_background/convention/background/items/1362.php|archive-date=24 Ionawr 2011}}, in {{Harvard citation no brackets|United Nations|1992}} </ref> "UNFCCC" hefyd yw enw Ysgrifenyddiaeth y Cenhedloedd Unedig sy'n gyfrifol am gefnogi gwaith y confensiwn, gyda swyddfeydd yn Haus Carstanjen, a Champws y Cenhedloedd Unedig (a elwir yn Langer Eugen) yn [[Bonn|Bonn, yr Almaen]]. O 2010 i 2016 pennaeth yr ysgrifenyddiaeth oedd [[Christiana Figueres]]. Yng Ngorffennaf 2016, fe'i holynwyd hi gan [[Patricia Espinosa]]. Nod yr Ysgrifenyddiaeth, a ychwanegwyd trwy ymdrechion cyfochrog y [[Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd]] (IPCC), yw cael consensws trwy gyfarfodydd a thrafod amrywiol strategaethau. Ers llofnodi cytundeb UNFCCC, mae Cynadleddau'r Partïon (COPs) wedi trafod sut i gyflawni nodau'r cytundeb. ==== Gweithredu dros Rymuso Hinsawdd (ACE) ==== Mae Gweithredu dros Rymuso Hinsawdd (ACE) yn derm a fabwysiadwyd gan yr UNFCCC yn 2015 i gael enw gwell ar y pwnc hwn nag "Erthygl 6". Mae'n cyfeirio at Erthygl 6 o destun gwreiddiol y confensiwn (1992), gan ganolbwyntio ar chwe maes blaenoriaeth: addysg, hyfforddiant, ymwybyddiaeth y cyhoedd, cyfranogiad y cyhoedd, mynediad cyhoeddus at wybodaeth, a chydweithrediad rhyngwladol ar y materion hyn. Mae gweithredu pob un o’r chwe maes wedi’i nodi fel un ffactor hollbwysig i bawb ddeall a chymryd rhan mewn datrys yr heriau a gyflwynir gan [[newid hinsawdd]]. Mae ACE yn galw ar lywodraethau i ddatblygu a gweithredu rhaglenni addysgiadol ac ymwybyddiaeth y cyhoedd, hyfforddi personél gwyddonol, technegol a rheoli, meithrin mynediad at wybodaeth, a hyrwyddo cyfranogiad y cyhoedd wrth fynd i'r afael â newid hinsawdd a'i effeithiau. Mae hefyd yn annog gwledydd i gydweithredu yn y broses hon, trwy gyfnewid arferion da a gwersi a ddysgwyd, a chryfhau sefydliadau cenedlaethol. Mae’r cwmpas eang hwn o weithgareddau'n cael ei arwain gan amcanion penodol sydd, gyda’i gilydd, yn cael eu hystyried yn hanfodol ar gyfer gweithredu camau addasu a lliniaru hinsawdd yn effeithiol, ac ar gyfer cyflawni amcan terfynol yr UNFCCC.<ref name=":0">{{Cite book|last=UNESCO and UNFCCC|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0024/002464/246435e.pdf|title=Action for climate empowerment: Guidelines for accelerating solutions through education, training and public|publisher=UNESCO and UNFCCC|year=2016|isbn=978-92-3100-182-6|pages=6}}</ref> === Protocol Kyoto === Penderfynodd [[UNFCCC|Cynhadledd 1af y Partïon]] (COP-1) fod nod Partïon Atodiad I i sefydlogi eu hallyriadau ar lefelau 1990 erbyn 2000 “ddim yn ddigonol”,<ref> {{Citation|last=Depledge|first=J.|title=United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) Technical paper: Tracing the Origins of the Kyoto Protocol: An Article-by-Article Textual History|date=25 November 2000|url=http://unfccc.int/resource/docs/tp/tp0200.pdf|page=6|publisher=UNFCCC}} </ref> ac arweiniodd trafodaethau pellach mewn cynadleddau diweddarach at [[Cytundeb Kyoto|Brotocol Kyoto]] ym 1997. Daeth Protocol Kyoto i ben a sefydlodd rwymedigaethau cyfreithiol o dan gyfraith ryngwladol, i wledydd datblygedig leihau eu hallyriadau [[nwyon tŷ gwydr]] yn y cyfnod 2008-2012.<ref name="climate-leaders.org"/> Cynhyrchodd Gynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig 2010 gytundeb yn nodi y dylid cyfyngu cynhesu byd-eang yn y dyfodol <u>i lai na 2.&nbsp;°C (3.6&nbsp;°F)</u> o'i gymharu â'r lefel cyn-ddiwydiannol.<ref>{{Citation|last=King, D.|title=International climate change negotiations: Key lessons and next steps|date=July 2011|url=http://www.smithschool.ox.ac.uk/wp-content/uploads/2011/03/Climate-Negotiations-report_Final.pdf|page=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113033748/http://www.smithschool.ox.ac.uk/wp-content/uploads/2011/03/Climate-Negotiations-report_Final.pdf|chapter=Copenhagen and Cancun|place=Oxford, UK|publisher=Smith School of Enterprise and the Environment, University of Oxford|displayauthors=etal|archive-date=13 January 2012}}</ref> Roedd gan Brotocol Kyoto ddau gyfnod-ymrwymiad, a pharhaodd y cyntaf o 2008 i 2012. Diwygiwyd y Protocol yn 2012 i gynnwys yr ail ar gyfer y cyfnod 2013-2020 yng 'Ngwelliant Doha'.<ref name="Art2.1">Art. 2.1 (a) of Paris Agreement: Holding the increase in the global average temperature to well below 2&nbsp;°C above pre-industrial levels and pursuing efforts to limit the temperature increase to 1.5&nbsp;°C above pre-industrial levels, recognizing that this would significantly reduce the risks and impacts of climate change;</ref> === Cytundeb Paris === Cyfarfu'r pleidiau yn Durban, De Affrica yn 2011 a mynegwyd "pryder difrifol" bod ymdrechion i gyfyngu cynhesu byd-eang i lai na 2 neu 1.5&nbsp;°C, o'i gymharu â'r lefel cyn-ddiwydiannol, yn ymddangos yn annigonol.<ref>{{Harvard citation no brackets|COP|2012|p=2}}</ref> Ymrwymodd y gwledydd i ddatblygu "canlyniad y cytunwyd arno gyda grym cyfreithiol o dan y Confensiwn sy'n berthnasol i bob Parti" (hy pob gwlad).<ref name="durban legal instrument">Paragraphs 2-4, in {{Harvard citation no brackets|COP|2012|p=2}}</ref> Yng [[Cynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd 2015|Nghynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig]] ym Mharis yn 2015 <ref>{{Cite book|last=Jepsen|display-authors=etal|first=Henrik|title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories|publisher=Cambridge University Press|url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39|date=2021|isbn=9781108886246}}</ref> cytunodd y 196 gwlad i anelu at gyfyngu cynhesu byd-eang i lai na 2.&nbsp;°C, a cheisio gyfyngu'r cynnydd i 1.5&nbsp;°C.<ref>{{Cite web|title=COP21 {{!}} United nations conference on climate change|url=http://www.cop21.gouv.fr/en/|website=www.cop21.gouv.fr|access-date=2015-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210193240/http://www.cop21.gouv.fr/en/|archivedate=10 December 2015}}</ref><ref name="Art2.1">Art. 2.1 (a) of Paris Agreement: Holding the increase in the global average temperature to well below 2&nbsp;°C above pre-industrial levels and pursuing efforts to limit the temperature increase to 1.5&nbsp;°C above pre-industrial levels, recognizing that this would significantly reduce the risks and impacts of climate change;</ref> Daeth Cytundeb Paris i rym ar 4 Tachwedd 2016 yn y gwledydd hynny oedd wedi cadarnhau'r Cytundeb. ==Gweler hefyd== * [[Cyfiawnder newid hinsawdd]] * [[Colled a difrod]] * Dyled hinsawdd * Menter y Ddaear i Bawb == Cyfeiriadau == {{Cyfeiriadau}} == Dolenni allanol == * [http://newsroom.unfccc.int/ Ystafell Newyddion UNFCCC] * [http://unfccc.int/ Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd] * [https://web.archive.org/web/20140909005123/https://treaties.un.org/pages/ViewDetailsIII.aspx?&src=TREATY&mtdsg_no=XXVII%7E7&chapter=27&Temp=mtdsg3&lang=en Cadarnhadau] * [http://www.iisd.ca/process/climate_atm.htm Bwletin Trafodaethau'r Ddaear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170109084323/http://www.iisd.ca/process/climate_atm.htm |date=2017-01-09 }} Archived : crynodebau manwl o bob COP a SB * [http://www.carboun.com/carboun-projects/road-to-doha/ Road to Doha], prosiect yn dilyn COP18 yn Qatar gan [http://www.carboun.com/ Carboun] * [http://www.environmentportal.in/category/8/thesaurus/unfccc/ UNFCCC ar Borth Amgylchedd India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221220155347/http://www.environmentportal.in/category/8/thesaurus/unfccc/ |date=2022-12-20 }} * [https://web.archive.org/web/20111012041152/http://environmentportal.in/category/thesaurus/conference-parties Cynhadledd y Pleidiau (COP)] * [http://legal.un.org/avl/ha/ccc/ccc.html Nodyn rhagarweiniol gan Laurence Boisson de Chazournes, nodyn hanes gweithdrefnol a deunydd clyweledol] ar ''Gonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd'' yn [http://legal.un.org/avl/historicarchives.html Archifau Hanesyddol Llyfrgell Clyweled y Cenhedloedd Unedig ar Gyfraith Ryngwladol] * [http://unfccc.int/files/essential_background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/conveng.pdf Testun yr UNFCCC] {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Cytundebau amgylcheddol]] [[Categori:Cytundebau'r Deyrnas Unedig]] [[Categori:Cytundebau'r Eidal]] [[Categori:Cytundebau'r Almaen]] [[Categori:Cytundebau Ffrainc]] [[Categori:Newid hinsawdd]] poqwa764rdh1nhjylxasl32z07gbmsf Categori:Llenorion benywaidd o Tsile yn ôl canrif 14 456617 15668816 12925371 2026-10-21T18:20:26Z Craigysgafn 40536 15668816 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Tsile| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Tsile]] [[Categori:Llenorion o Tsile yn ôl canrif| Benywaidd]] [[Categori:Merched o Tsile yn ôl canrif a galwedigaeth]] ox4kg0nzubrv9z9ql07dzoasir7indy Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 456644 15668875 12991836 2026-10-21T18:51:40Z Craigysgafn 40536 15668875 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] 5gjq608g3nurelri82g1k7k309ldclk Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth 14 456652 15668862 13012064 2026-10-21T18:48:47Z Craigysgafn 40536 15668862 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] 05zrv681xgyo8tn5qpjd7syv7il6ziq Categori:Llenorion benywaidd o Iwerddon yn ôl canrif 14 456777 15668861 12963594 2026-10-21T18:48:11Z Craigysgafn 40536 15668861 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Iwerddon| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Iwerddon]] [[Categori:Llenorion o Iwerddon yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Iwerddon yn ôl canrif a galwedigaeth]] k84h9aamxhe83663odahq0szb33q16v Categori:Llenorion benywaidd o'r Alban yn ôl canrif 14 456796 15668825 13012674 2026-10-21T18:30:37Z Craigysgafn 40536 15668825 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion o'r Alban yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Alban| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Alban]] [[Categori:Merched o'r Alban yn ôl canrif a galwedigaeth]] oh58shmdkflop0mf8i1fd298vihd7jt Categori:Llenorion benywaidd o Wrwgwái yn ôl canrif 14 457316 15668899 12948557 2026-10-21T19:08:47Z Craigysgafn 40536 15668899 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Wrwgwái| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Wrwgwái]] [[Categori:Llenorion o Wrwgwái yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Wrwgwái yn ôl canrif a galwedigaeth]] 9u8uka5pcnztoprfhk5muj015guq8kg Categori:Llenorion benywaidd o'r Ariannin yn ôl canrif 14 457350 15668856 13044176 2026-10-21T18:46:06Z Craigysgafn 40536 15668856 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion o'r Ariannin yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Ariannin| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Ariannin]] [[Categori:Merched o'r Ariannin yn ôl canrif a galwedigaeth]] 0bdkrn7q8h7n9pglx4x26lasq0qhprl Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 458088 15668864 13012015 2026-10-21T18:49:29Z Craigysgafn 40536 15668864 wikitext text/x-wiki [[Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Actorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] jur6tp19lbkewhu8y76dqc4kir7ly8d Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 458353 15668874 13012189 2026-10-21T18:51:28Z Craigysgafn 40536 15668874 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Gwyddonwyr o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] 1jynfp9pj0gaggs2mdvja9dqk69sme4 Categori:Llenorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif 14 458461 15668851 13016090 2026-10-21T18:40:43Z Craigysgafn 40536 15668851 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Teyrnas Unedig]] [[Categori:Llenorion o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth]] 3kzl8m2xcg9xgd520dk7ydqnlpflrbw Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth 14 458463 15668830 13041730 2026-10-21T18:32:52Z Craigysgafn 40536 15668830 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Deyrnas Unedig]] [[Categori:Pobl o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] l31wmnr8ol5kh6080l4l1uuardpli9n Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif 14 458507 15668850 12966409 2026-10-21T18:40:32Z Craigysgafn 40536 15668850 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Deyrnas Unedig]] [[Categori:Gwyddonwyr o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth]] 7cul2thfo2zbythuvqncycsfk0mqut8 Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 458508 15668839 12966413 2026-10-21T18:38:00Z Craigysgafn 40536 15668839 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif| Lloegr]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Gwyddonwyr o Loegr yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] e8su98coqlr3uhbdb25mbibkh4o9g9a Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth 14 458510 15668831 13041288 2026-10-21T18:33:17Z Craigysgafn 40536 15668831 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth|+Lloegr]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Lloegr]] [[Categori:Pobl o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] mmgeq29p9fpmsiy4154ik54kw8fiam1 Categori:Llenorion benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 458517 15668843 13016096 2026-10-21T18:38:28Z Craigysgafn 40536 15668843 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|+Lloegr]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Llenorion o Loegr yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] fflxx7ekn7ejhdll3tmes4lfoor2pee Categori:Addysgwyr benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 458549 15668834 12917801 2026-10-21T18:37:04Z Craigysgafn 40536 15668834 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif| Lloegr]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Addysgwyr o Loegr yn ôl canrif| Benywaidd]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] q16jy0u77hlbwlbvi4roummfinvqxpu Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif 14 458551 15668846 12943677 2026-10-21T18:39:43Z Craigysgafn 40536 15668846 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Deyrnas Unedig]] [[Categori:Addysgwyr o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif| Benywaidd]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth]] po85ven943q9oc3di0ht1fnueykvbcw Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 458624 15668865 12944545 2026-10-21T18:49:41Z Craigysgafn 40536 15668865 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif| Benywaidd]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Daleithiau]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] 8f4h42yqjxw7kalvgtw5f63yrlcr9p3 Categori:Arlunwyr benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 459325 15668835 13028941 2026-10-21T18:37:19Z Craigysgafn 40536 15668835 wikitext text/x-wiki [[Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif| Lloegr]] [[Categori:Arlunwyr benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Arlunwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Arlunwyr o Loegr yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] iwdkerf1fj2hjsa10urpmbpq757ky6w Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif 14 459326 15668847 13028952 2026-10-21T18:39:56Z Craigysgafn 40536 15668847 wikitext text/x-wiki [[Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Canrif]] [[Categori:Arlunwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Deyrnas Unedig]] [[Categori:Arlunwyr o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth]] 1m7wptyv6wnmh3oznwpsfn69o3607kv Categori:Cerddorion benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 459647 15668869 13008714 2026-10-21T18:50:35Z Craigysgafn 40536 15668869 wikitext text/x-wiki [[Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Cerddorion benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Cerddorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Daleithiau]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] aiedo9eviqphoqnvatwr7zpvoi9381n Categori:Cyfreithwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 459689 15668870 12967176 2026-10-21T18:50:48Z Craigysgafn 40536 15668870 wikitext text/x-wiki [[Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Cyfreithwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Cyfreithwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Daleithiau]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] 97tkc8zuqb90hvn0zl4k8g8q9n4rcqo Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen yn ôl canrif 14 459732 15668806 12947790 2026-10-21T18:14:09Z Craigysgafn 40536 15668806 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion o'r Almaen yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Almaen, Yr]] [[Categori:Merched o'r Almaen yn ôl canrif a galwedigaeth]] d12rgmvtf0tz144zdp0zztue8la8o73 Categori:Merched o'r Almaen yn ôl canrif a galwedigaeth 14 459734 15668801 13005418 2026-10-21T18:12:45Z Craigysgafn 40536 15668801 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl o'r Almaen yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] [[Categori:Merched o'r Almaen yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o'r Almaen yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Almaen]] 9x84iiupvo62ql2inkd1cc1bl83l2p0 Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Almaen yn ôl canrif 14 459737 15668802 12917717 2026-10-21T18:13:15Z Craigysgafn 40536 15668802 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr o'r Almaen yn ôl canrif| Benywaidd]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Almaen| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Almaen]] [[Categori:Merched o'r Almaen yn ôl canrif a galwedigaeth]] 903q8hqmjmwxlnbzy9owd6drx7d1knk Categori:Meddygon benywaidd o'r Almaen yn ôl canrif 14 459810 15668808 12990900 2026-10-21T18:14:22Z Craigysgafn 40536 15668808 wikitext text/x-wiki [[Categori:Meddygon o'r Almaen yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Meddygon benywaidd o'r Almaen| Canrif]] [[Categori:Meddygon benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Almaen]] [[Categori:Merched o'r Almaen yn ôl canrif a galwedigaeth]] goo4om20e4rglsaxh9bib5zual4a8yi Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Ariannin yn ôl canrif 14 462694 15668859 13044173 2026-10-21T18:46:51Z Craigysgafn 40536 15668859 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr o'r Ariannin yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Ariannin| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Ariannin]] [[Categori:Merched o'r Ariannin yn ôl canrif a galwedigaeth]] lgk4p9psyyr0xomym058u670ull7ot3 Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Ariannin yn ôl canrif 14 462721 15668857 13041219 2026-10-21T18:46:18Z Craigysgafn 40536 15668857 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr o'r Ariannin yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Ariannin| Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Ariannin]] [[Categori:Merched o'r Ariannin yn ôl canrif a galwedigaeth]] qtpkk2jwx05o6a05d9lhn4bkoadgyb0 Addysg feddygol Cymru 0 463430 15668755 13120834 2026-10-21T14:48:58Z Craigysgafn 40536 15668755 wikitext text/x-wiki Mae '''Addysg feddygol Cymru''' yn cynnwys addysg myfyrwyr meddygol a doctoriad yng [[Cymru|Nghymru]]. == Ysgolion meddygol == Mae tair ysgol feddygol yng Nghymru, Ysgol Feddygaeth [[Prifysgol Caerdydd]], Ysgol Feddygaeth [[Prifysgol Abertawe]] ac [[Ysgol Feddygol Gogledd Cymru]].[[Delwedd:Swansea_University_Medical_School_-_Data_Science_building.jpg|bawd|224x224px| Ysgol Feddygol Prifysgol Abertawe - adeilad Gwyddor Data]] Caerdydd yw'r ysgol feddygaeth hynaf yng Nghymru a sefydlwyd ym 1893,<ref>{{Cite web|last=Owen Picton Davies|title=Thomas, Sir William James (1867-1945), Baronet, coalowner, philanthropist|url=https://biography.wales/article/s2-THOM-JAM-1867|access-date=27 November 2018|website=Dictionary of Welsh Biography|publisher=[[National Library of Wales]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alun Roberts, The Welsh National School of Medicine: The Cardiff Years, 1893–1931|url=https://academic.oup.com/crawlprevention/governor?content=%2fshm%2farticle%2f24%2f2%2f510%2f1696723%3flogin%3dtrue|access-date=2022-12-19|website=academic.oup.com}}</ref> a sefydlwyd Abertawe fel ysgol glinigol yn 2001 ac yna fel ysgol feddygol yn 2004. Derbyniodd hawliau dyfarnu annibynnol yn 2014.<ref>{{Cite web|title=Swansea University Medical School: Continuing Excellence: Strategy for Growth 2018 - 2021|url=https://www.swansea.ac.uk/media/strategy%20for%20growth%202017%20-%20eng%20final.pdf|access-date=2023-05-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219163429/https://www.swansea.ac.uk/media/strategy%20for%20growth%202017%20-%20eng%20final.pdf|url-status=dead}}</ref> Ar gyfer mynediad 2024, mae Caerdydd yn cynnig cwrs meddygaeth israddedig pum mlynedd gyda chyfanswm o 295 o leoedd a chwrs ôl-raddedig pedair blynedd gyda deg lle. Mae'n rhaid graddio o gwrs bwydo 3 blynedd cydnabyddedig.<ref>{{Cite web|date=2021-10-20|title=Medicine|url=https://www.cardiff.ac.uk/study/undergraduate/subjects/medicine|access-date=2023-05-19|website=Cardiff University|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=School of Medicine Undergraduate Degree Programmes Entry 2024|url=https://www.cardiff.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0004/1325821/MedicineUG_2024_Eng_WEB.pdf|access-date=2023-05-19|archive-date=2023-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230519175901/https://www.cardiff.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0004/1325821/MedicineUG_2024_Eng_WEB.pdf|url-status=dead}}</ref> Mae Abertawe yn cynnig cwrs mynediad graddedig pedair blynedd gyda 142 o leoedd.<ref>{{Cite web|title=Swansea University to train even more medical students|url=https://www.swansea.ac.uk/press-office/news-events/news/2022/08/swansea-university-to-train-even-more-medical-students.php|access-date=2023-05-19|website=Swansea University|language=en-GB}}</ref> Ers 2019, mae [[Prifysgol Bangor]] yn cynnig cwrs Meddygaeth Mynediad i Raddedigion mewn cydweithrediad â Phrifysgol Caerdydd.<ref>{{Cite web|title=Graduate Entry Medicine|url=https://www.bangor.ac.uk/study/undergraduate/graduate-entry-medicine|access-date=2022-12-19|website=Bangor University|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Medicine: North Wales* MBBCh|url=https://www.bangor.ac.uk/courses/undergraduate/a102-medicine-north-wales-mbbch|access-date=2022-12-17|website=Bangor University|language=en}}</ref> Ym mis Ionawr 2023, cadarnhawyd y byddai Prifysgol Bangor yn ffurfio [[Ysgol Feddygol Gogledd Cymru]], yn addysgu ac yn dyfarnu cyrsiau pedair blynedd mynediad graddedig a chyrsiau israddedig pum mlynedd o fis Medi 2024.<ref>{{Cite web|title=New north Wales medical school to start training Wales' future doctors|url=https://www.gov.wales/new-north-wales-medical-school-start-training-wales-future-doctors|access-date=2023-01-26|website=GOV.WALES|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=North Wales Medical School: Medicine and Graduate Entry Medicine (BM BS)|url=https://www.bangor.ac.uk/courses/undergraduate/north-wales-medical-school-medicine-and-graduate-entry-medicine-bm-bs|access-date=2023-05-19|website=Bangor University|language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|title=Medical school “will make huge difference to North Wales’, says local MS|url=https://www.wrexham.com/news/medical-school-will-make-huge-difference-to-north-wales-says-local-ms-249643.html|website=Wrexham.com|access-date=2024-06-11|language=en}}</ref> Agorodd Ysgol Feddygol Gogledd Cymru yn swyddogol ar 3 Hydref 2024 gyda'r ysgol yn derbyn 80 o fyfyrwyr a'r disgwyl i gynyddu nifer y myfyrwyr yn raddol hyd nes cyrraedd 140 y flwyddyn o 2029-30 ymlaen.<ref name=":4">{{Cite web|title=Agor ysgol feddygol newydd yn y gogledd yn 'garreg filltir'|url=https://newyddion.s4c.cymru/article/24172|website=newyddion.s4c.cymru|date=2024-10-04|access-date=2024-10-04|language=cy}}</ref> === Addysg cyfrwng Cymraeg === Byddai gan fyfyrwyr meddygaeth yng Nghymru yr opsiwn i astudio o leiaf 30% o’u gradd yn y Gymraeg am y tro cyntaf o 2015 ymlaen yn ôl [[y Coleg Cymraeg Cenedlaethol]], gan dderbyn ysgoloriaeth.<ref>{{Cite news|date=2014-12-11|title=Cyfle i fyfyrwyr meddygol astudio trwy'r Gymraeg|language=cy|work=BBC Cymru Fyw|url=https://www.bbc.com/cymrufyw/30431098|access-date=2023-02-04}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|date=2021-06-15|title=Cyfraniad 'amhrisiadwy' meddygon Cymraeg y dyfodol|language=cy|work=BBC Cymru Fyw|url=https://www.bbc.com/cymrufyw/57475055|access-date=2023-02-04}}</ref> Yn 2021 roedd 71 o fyfyrwyr yng Nghymru yn dilyn eu hastudiaethau meddygol yn Gymraeg.<ref name=":0" /> Yn 2017 bu cyfres deledu chwe rhan, ''Doctoriaid Yfory'', yn dilyn myfyrwyr o Brifysgol Caerdydd a oedd yn gallu defnyddio’r Gymraeg fel rhan o’r hyfforddiant, gan eu paratoi’n arbennig i weithio yn ardaloedd gyda nifer uwch a siaradwyr Cymraeg.<ref>{{Cite news|title=Doctoriaid Yfory looks at a year in the life of Welsh student doctors|url=https://www.dailypost.co.uk/special-features/doctoriaid-yfory-looks-year-life-13781913|date=21 Hydref 2017|access-date=2022-12-18|work=Daily Post|location=North Wales|language=en}}</ref>[[Delwedd:University_Hospital_of_Wales,_Heath_Park_-_Cardiff_-_geograph.org.uk_-_1736088.jpg|bawd| Ysbyty Athrofaol Cymru, Parc y Mynydd Bychan, Caerdydd]]O 2023 ymlaen bydd pob myfyriwr meddygol yn ail flwyddyn Ysgol Feddygol Caerdydd yn derbyn hyfforddiant iaith Gymraeg gorfodol. Gall myfyrwyr ddewis bod yn rhan o’r ffrydiau rhugl, di-rhugl a di-Gymraeg, gan ganiatáu hyfforddiant wedi’i deilwra i'r myfyrwyr. Dywedodd Awen Iorwerth, darlithydd clinigol yn ysgol feddygol Caerdydd; "Rydym yn gwybod fod derbyn gofal gan rywun sy'n cydnabod ac - o bosib - yn siarad eich mamiaith yn arwain at ganlyniadau a boddhad gwell. "Mae ymchwil ddiweddar wedi dangos bod myfyrwyr meddygol sydd â sgiliau Cymraeg yn fwy tebygol o aros a gweithio yng Nghymru ar ôl graddio. "Mae'r brifysgol yn ceisio sicrhau bod y rhaglen beilot hon yn cael ei sefydlu yn rhan o hyfforddiant meddygol erbyn 2023. "Y nod yn y pen draw ydy gwella profiad cleifion o ofal iechyd a lleihau gorbryder, yn ogystal ag annog y myfyrwyr i aros yng Nghymru, i wasanaethu poblogaeth ddwyieithog ar ôl iddyn nhw raddio."<ref>{{Cite news|date=2022-11-18|title=Myfyrwyr meddygol Prifysgol Caerdydd i ddysgu sgiliau Cymraeg|language=cy|work=BBC Cymru Fyw|url=https://www.bbc.com/cymrufyw/63659817|access-date=2023-02-04}}</ref> == Addysg ôl-raddedig == === Ysgol Sylfaen === Rheolir Rhaglen Sylfaen Cymru gan Ysgol Sefydledig Cymru sydd wedi'i lleoli o fewn Addysg a Gwella Iechyd Cymru (AaGIC). Mae'r swyddfeydd yn [[Nantgarw]], [[De Cymru]].<ref name=":1">{{Cite web|title=Sylfaen|url=https://aagic.gig.cymru/addysg-a-hyfforddiant/sylfaen/|website=AaGIC|access-date=2023-05-19|language=cy}}</ref> Rhaglen Sylfaen Cymraeg Heb Bâr: Gall Meddygon Sylfaen ddewis lleoliadau Blwyddyn Sylfaen 2 yn dilyn dechrau eu hyfforddiant Sylfaen a gallant wneud cais am leoliad unrhyw le yng Nghymru, waeth beth fo'u lleoliad Blwyddyn Sylfaen 1. Mae'r rhaglenni Sylfaen yng Nghymru yn bodloni'r cymhwysedd clinigol fel sy'n ofynnol gan Gwricwlwm y Rhaglen Sylfaen a safonau cenedlaethol y Cyngor Meddygol Cyffredinol (GMC) ac yn caniatáu cofrestriad GMC llawn.<ref name=":1" /> === Hyfforddiant Arbennigol === ==== Meddyg Cyffredinol (GP) ==== Er mwyn hyfforddi fel meddyg cyffredinol (meddyg teulu), ar ôl cwblhau'r Rhaglen Sylfaen, rhaid i feddyg gwblhau tair blynedd o hyfforddiant arbenigol. Mae hyn yn cynnwys lleiafswm o 12 i 18 mis o swyddi mewn amrywiaeth o arbenigeddau ysbyty - yn aml gan gynnwys pediatreg, seiciatreg, geriatreg ac obstetreg a gynaecoleg.<ref>{{Cite web|title=CCT|url=https://www.rcgp.org.uk/training-exams/discover-general-practice/qualifying-as-a-gp-in-the-nhs/certificate-of-completion-of-training-cct-guidance-for-gp-trainees.aspx|access-date=2021-12-29|website=www.rcgp.org.uk}}</ref> ==== Arbenigedd ysbyty ==== Mae'r amser a gymerir i raddio o ysgol feddygol i ddod yn ymgynghorydd yn amrywio o arbenigedd i arbenigedd ond gall fod yn unrhyw beth o 7 i dros 10 mlynedd.<ref>{{Cite journal|date=2020|title=Adapting for the future: flexibility of UK postgraduate training|journal=Surgery|volume=38|issue=10|pages=670–674|doi=10.1016/j.mpsur.2020.07.004|pmc=7456398|pmid=32904590}}</ref> == Gweler hefyd == * [[Gofal iechyd yng Nghymru|Gofal Iechyd yng Nghymru]] == Cyfeiriadau == {{Cyfeiriadau}} {{Iechyd Cymru}} {{Addysg Cymru}} [[Categori:Addysg yng Nghymru]] [[Categori:Iechyd yng Nghymru]] 3xiga9n6yvc9phz24bj3w3rd7x4ofhe Crater folcanig 0 464185 15668753 11831323 2026-10-21T14:47:14Z BOT-Twm Crys 23034 /* Oriel */ Môr y Canoldir, replaced: yn y Môr Canoldir → ym Môr y Canoldir using [[Project:AWB|AWB]] 15668753 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata = ALL}} Pant crwn ar frig [[llosgfynydd]] yw '''crater folcanig'''.<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/articles/000/volcanic-craters.htm|title=Volcanic Craters|publisher=US National Park Service|language=en|access-date=30 Mehefin 2023}}</ref> Fel arfer mae ganddo siâp powlen sy'n cynnwys un neu fwy o agorfeydd. Yn ystod ffrwydradau folcanig, mae nwyon a [[magma]] tawdd yn codi o siambr magma tanddaearol, trwy sianeli yn y creigiau, nes iddynt gyrraedd yr agorfa yn y crater, lle mae'r nwyon yn dianc i'r atmosffer ac mae'r magma yn ffrwydro fel [[lafa]]. Gall crater folcanig ymestyn dros ardal eang, a gall o ddyfnder mawr. Ar ôl rhai ffrwydradau, gall siambr magma llosgfynydd wagio digon fel bod y ddaear uwchben yn dymchwel, gan ffurfio math mwy o bant, sef [[callor]] (''caldera''). Efallai y bydd y pant yn y pen draw yn llenwi â dŵr i ffurfio [[Llyn crater folcanig|llyn crater]]. {{-}} ==Oriel== <gallery heights="180px" mode="packed"> 2012 july Etna central crater eruption 3322 meters - The kitchen of hell - panoramio (5).jpg|Crater ar ben [[Etna]], Sisili, yn ystod cyfnod o ffrwydrad Strombolielicottero.jpg|Crater ar ben [[Stromboli]], ynys folcanig ym Môr y Canoldir The mountaintop of Mt.Fuji 富士山頂 - panoramio.jpg|Crater ar ben [[Mynydd Fuji]], Japan F208 Hnausapollur Crater panoramic.JPG|Llyn sydd wedi ffurfio yn crater llosgfynydd Hnausapollur, Gwlad yr Iâ </gallery> ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{eginyn daeareg}} [[Categori:Llosgfynyddoedd]] c8t5pl0ozrmfcujv13mktsg4q1j1vrv Categori:Llenorion benywaidd o Tsiecia yn ôl canrif 14 465960 15668886 12870648 2026-10-21T18:55:18Z Craigysgafn 40536 15668886 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Tsiecia| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Tsiecia]] [[Categori:Llenorion o Tsiecia yn ôl canrif|*Benywaidd]] [[Categori:Merched o Tsiecia yn ôl canrif a galwedigaeth]] nl4e37ke12isfsb4x9bh7vs7aksg7f7 Categori:Merched o Tsiecia yn ôl canrif a galwedigaeth 14 465971 15668885 12970106 2026-10-21T18:55:04Z Craigysgafn 40536 15668885 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Tsiecia yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Tsiecia yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Tsiecia]] [[Categori:Pobl o Tsiecia yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] idrg2k11w0hz06s2b1f74ra0bd09kgo Cwlwm cariad (planhigyn) 0 465988 15668748 15041313 2026-10-21T14:43:11Z Craigysgafn 40536 15668748 wikitext text/x-wiki {{Pethau | image = Gwir Gwlwm Cariad (Paris quadrifolia) ym Mharc Gwledig Loggerheads Country Park flora and , Sir Ddinbych (Denbighshire), Cymru (Wales) Bryniau Clwyd AONB 23 (cropped).jpg | caption = Cwlwm cariad yn tyfu ger yr Alun ar dir galchog [[Loggerheads|Cyfarthfa]], Sir Ddinbych (Loggergheads)}} [[Delwedd:Paris_quadrifolia_flower_-_Keila.jpg|bawd| Blodyn]] ''Gofal: ceir gwyfyn (Lycophotia porphyrea) o'r un enw.'' [[Rhywogaeth]] a [[Planhigyn blodeuol|phlanhigyn blodeuol]] yn y [[Teulu (bioleg)|teulu]] Melanthiaceae yw '''Cwlwm cariad''' (enw gwyddonol: '''''Paris quadrifolia''''', hen enwau: Gwirgariad, Llysiau ungronyn, Pedair dalen, Croeslys a Chroeswerdd.<ref>[https://www.llennatur.cymru/Y-Bywiadur#Cwlwm%20Cariad Y Bywiadur;]{{Dolen marw|date=Mehefin 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} adalwyd 6 Awst 2023.</ref> Mae'n frodorol mewn ardaloedd tymherus ac oer ledled [[Ewrasia]], o [[Sbaen]] i Yakutia, ac o [[Gwlad yr Iâ|Wlad yr Iâ]] i [[Mongolia]],<ref name="WCSP 283886">[http://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=283886 "''Paris quadrifolia''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021124439/https://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=283886 |date=2022-10-21 }}. ''World Checklist of Selected Plant Families (WCSP)''. Royal Botanic Gardens, Kew</ref> ac yng Nghymru mewn ardaloedd fel [[Loggerheads]]. Mae'n well gan y planhigyn hwn bridd [[Calchfaen|calchaidd]] ac mae'n byw mewn mannau llaith a chysgodol, yn enwedig hen goedwigoedd sefydledig a glannau nentydd. ''M''ae Cwlwm cariad yn prinhau drwy [[Ewrop]] oherwydd colli cynefin. Yng Ngwlad yr Iâ, er enghraifft, mae ar y rhestr goch.<ref>{{Cite web|title=Red List for Vascular Plants|url=https://en.ni.is/resources/publications/red-lists/red-list-vascular-plants|publisher=Icelandic Institute Of Natural History|access-date=21 Hydref 2019|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123111239/https://en.ni.is/resources/publications/red-lists/red-list-vascular-plants|url-status=dead}}</ref> Fe'i ceir yng Nghyfarthfa, Sir Ddinbych (Loggerheads), ger yr Alun. == Nodweddion == Mae ''P. quadrifolia'' yn blanhigyn llysieuol lluosflwydd sy'n 25 i 40 cm (10 i 15.5 modfedd) o daldra. Ceir 3-8 deilen ond fel arfer gwelir pedair deilen wedi eu trefnu fel parau cyferbyniol. Mae'r blodau'n aneglur ac yn anamlwg.<ref name="POWO 539724-12" >{{cite web |title=''Paris quadrifolia'' |url=http://powo.science.kew.org/taxon/539724-1 |website=[[Plants of the World Online]] |access-date=21 Hydref 2019}}</ref> Mae'r planhigyn yn blodeuo yn ystod Mehefin a Gorffennaf. Mae ganddo flodyn unigol gyda phedwar petal filiform, gul, gwyrdd; pedwar sepal petaloid gwyrdd, wyth briger melyn euraidd, ac ofari crwn porffor i goch. Mae'r blodyn i'w gael uwchben un swp sengl o bedair deilen.<ref>[http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=paris+quadrifolia Altervista Flora Italiana, Uva di volpe ''Paris quadrifolia'' L.]</ref> ''P.&nbsp;''Mae ''quadrifolia'' yn [[Planhigyn llysieuaidd|blanhigyn llysieuol]] [[Planhigyn lluosflwydd|lluosflwydd]] sy'n 25 i 49 cm o uchter. Gall fod ganddo 3 &#x2013; 8 deilen ond yn nodweddiadol ceir pedair deilen wedi eu trefnu fel parau cyferbyniol. Mae'r blodau'n fach ac yn anamlwg.<ref name="POWO 539724-1">{{Cite web|title=''Paris quadrifolia''|url=http://powo.science.kew.org/taxon/539724-1|website=Plants of the World Online|access-date=21 Hydref 2019}}[http://powo.science.kew.org/taxon/539724-1 "''Paris quadrifolia''"].</ref> Blodeua'r planhigyn yn ystod Mehefin a Gorffennaf.<ref>[http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=paris+quadrifolia Altervista Flora Italiana, Uva di volpe ''Paris quadrifolia'' L.]</ref> Ceir blodyn unigol gyda phedwar petal cul gwyrdd, pedwar sepal petaloid gwyrdd, wyth briger melyn euraidd, ac ofari crwn porffor i goch. Mae'r blodyn uwchben troell sengl o bedair deilen. Mae pob planhigyn yn cynhyrchu ar y mwyaf un aeron tebyg i lus, gwenwynig, ac mae meinweoedd eraill y planhigyn hefyd yn wenwynig.<ref>{{Citation|last=Jacquemyn|first=Hans|title=Biological Flora of the British Isles: Paris quadrifolia L.|date=July 2008|volume=96|issue=4|pages=833–844|periodical=Journal of Ecology|doi=10.1111/j.1365-2745.2008.01397.x|last2=Brys|first2=Rein|last3=Hutchings|first3=Michael J.}}</ref> Mae gwenwyno yn brin oherwydd mae gan aeron unig y planhigyn flas gwrthyrrol sy'n ei gwneud hi'n anodd ei camgymryd am lus. == Cyfeiriadau == {{Cyfeiriadau}} [[Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus]] [[Categori:Fflora Cymru]] [[Categori:Fflora Asia]] [[Categori:Fflora Ewrop]] 7n1xw21btgbyiiyqrpxgwstjvwkh8df Categori:Merched o'r Eidal yn ôl canrif a galwedigaeth 14 466346 15668815 13024337 2026-10-21T18:19:36Z Craigysgafn 40536 15668815 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Eidal yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o'r Eidal yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Eidal, Yr]] [[Categori:Pobl o'r Eidal yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] grobewvxkq3aecrer01do3n1a7uamjx Categori:Gwleidyddion benywaidd o'r Eidal yn ôl canrif 14 466350 15668811 13059252 2026-10-21T18:17:56Z Craigysgafn 40536 15668811 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddion benywaidd o'r Eidal| Canrif]] [[Categori:Gwleidyddion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Eidal]] [[Categori:Gwleidyddion o'r Eidal yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Eidal yn ôl canrif a galwedigaeth]] 628m606ikjms7cdjdwbwpurfm5s5djl Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Wrwgwái yn ôl canrif 14 469730 15668900 12948520 2026-10-21T19:09:01Z Craigysgafn 40536 15668900 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Wrwgwái yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Wrwgwái| Canrif]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Wrwgwái]] [[Categori:Ymgyrchwyr o Wrwgwái yn ôl canrif|♀]] 64v9sgfcur6n3f3vnvsu03gnkev5cme Categori:Addysgwyr benywaidd o Wrwgwái yn ôl canrif 14 469755 15668898 12945384 2026-10-21T19:08:31Z Craigysgafn 40536 15668898 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd o Wrwgwái| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Wrwgwái]] [[Categori:Addysgwyr o Wrwgwái yn ôl canrif| Benywaidd]] [[Categori:Merched o Wrwgwái yn ôl canrif a galwedigaeth]] igefhmuc0mhzj4sr371whvzuwka4cgl Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Iran yn ôl canrif 14 470500 15668892 12950905 2026-10-21T18:57:06Z Craigysgafn 40536 15668892 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Iran yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Iran| Canrif]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Iran]] [[Categori:Ymgyrchwyr o Iran yn ôl canrif|♀]] 44sgy1oiojjujiwuhk3etcyn9270k9z Categori:Merched o Iran yn ôl canrif a galwedigaeth 14 470512 15668891 13027337 2026-10-21T18:56:31Z Craigysgafn 40536 15668891 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl o Iran yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] [[Categori:Merched o Iran yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Iran yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Iran]] 13zmo0gy90wh9j3v4vkg3n5r79vpdy6 Categori:Llenorion benywaidd o Iran yn ôl canrif 14 470542 15668894 12864104 2026-10-21T18:57:35Z Craigysgafn 40536 15668894 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Iran| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Iran]] [[Categori:Llenorion o Iran yn ôl canrif|*Benywaidd]] [[Categori:Merched o Iran yn ôl canrif a galwedigaeth]] cumw84uxt3c2binyffag59eop1k07o4 Categori:Arlunwyr benywaidd o Rwsia yn ôl canrif 14 471620 15668902 12974071 2026-10-21T19:10:01Z Craigysgafn 40536 15668902 wikitext text/x-wiki [[Categori:Arlunwyr benywaidd o Rwsia| Canrif]] [[Categori:Arlunwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Rwsia]] [[Categori:Arlunwyr o Rwsia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Rwsia yn ôl canrif a galwedigaeth]] jycgbejjt76r758ni09m0j6ujkrp9am Categori:Merched o Rwsia yn ôl canrif a galwedigaeth 14 471624 15668901 12978103 2026-10-21T19:09:33Z Craigysgafn 40536 15668901 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Rwsia yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Rwsia yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Rwsia]] [[Categori:Pobl o Rwsia yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] bfsa1j250tkepkdrdwmb9mwans6k33w Categori:Athronwyr benywaidd o'r Almaen yn ôl canrif 14 471860 15668805 13062101 2026-10-21T18:13:57Z Craigysgafn 40536 15668805 wikitext text/x-wiki [[Categori:Athronwyr o'r Almaen yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Athronwyr benywaidd o'r Almaen| Canrif]] [[Categori:Athronwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Almaen, Yr]] [[Categori:Merched o'r Almaen yn ôl canrif a galwedigaeth]] mr7i18rqag0sohht5qp1lbn9prlo7wv Categori:Athronwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 471861 15668867 13062107 2026-10-21T18:50:06Z Craigysgafn 40536 15668867 wikitext text/x-wiki [[Categori:Athronwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Athronwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Athronwyr o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] ms5muxyp531rp15hzpzjtcrcybitv1p Cymdeithas Cludiant Awyr Rhyngwladol 0 472098 15668747 11940992 2026-10-21T14:39:46Z Craigysgafn 40536 15668747 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= gwladwriaeth }} Mae '''Cymdeithas Cludiant Awyr Rhyngwladol''' (a arddelir gan y talfyriad '''IATA'''; '''International Air Transport Association''') yn gymdeithas fasnach o gwmnïau hedfan y byd a sefydlwyd ym 1945. Mae IATA wedi'i ddisgrifio fel cartel oherwydd, yn ogystal â gosod safonau technegol ar gyfer cwmnïau hedfan, trefnodd IATA gynadleddau tariff a wasanaethodd fel fforwm ar gyfer pennu prisiau.<ref>{{cite book| title= Flying Off Course: Airline Economics and Marketing| date= 2019|isbn = 978-1138224230| page=29| first= Rigas |last = Doganis | publisher= Routledge| quote="There can be little doubt IATA was effectively a suppliers cartel"}}</ref> Yn ôl IATA, o 2023 mae'n cynrychioli 317 o gwmnïau hedfan,<ref name="IATA_memberlist">{{cite web|title = Current Airline Members|url = https://www.iata.org/en/about/members/airline-list/| publisher = International Air Transport Association| access-date = 21 Hydref 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021063012/https://www.iata.org/en/about/members/airline-list/ |archive-date=2023-10-21 |url-status=live}}</ref> gan gynnwys cludwyr mawr, o dros 120 o wledydd.<ref name="IATA_memberlist"/> Mae aelod gwmnïau hedfan yr IATA yn cyfrif am gludo tua 82% (2020)<ref name="IATA_members">{{cite web|title = IATA Members|url = https://www.iata.org/en/about/members/ | publisher = International Air Transport Association| access-date = 21 Hydref 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010110835/https://www.iata.org/en/about/members/ |archive-date=2023-10-10 |url-status=live}}</ref> o gyfanswm y traffig awyr milltiroedd sedd sydd ar gael. Mae IATA yn cefnogi gweithgaredd cwmnïau hedfan ac yn helpu i lunio polisi a safonau diwydiant. Mae ei bencadlys ym [[Montréal|Montreal]], Canada gyda swyddfeydd gweithredol yn [[Genefa]], y Swistir.<ref name="CAPA">{{cite web| title=International Air Transport Association| url =http://centreforaviation.com/profiles/industry-associations/iata|publisher=CAPA Centre for Aviation ([[Informa]])|access-date=21 Hydref 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011045153/https://centreforaviation.com/data/profiles/industry-associations/iata |archive-date=2023-10-11 |url-status=live}}</ref> ==Cennad== [[File:Tour de la Bourse August 2017 02.jpg|thumb|250px|Tour de la Bourse, pencadlys IATA yn ninas [[Montréal|Montreal]], 2017]] Cenhadaeth IATA yw cynrychioli, hyrwyddo a gwasanaethu'r diwydiant trafnidiaeth awyr. Mae mwy na 230 o gwmnïau hedfan yn rhan o IATA, sy'n cynrychioli 93% o draffig awyr rhyngwladol rheolaidd. Mae Tony Tyler wedi bod yn gyfarwyddwr cyffredinol a phrif weithredwr ers 1 Gorffennaf, 2011.<ref>{{cite web|url = http://www.iata.org/pressroom/Pages/ceo-biography.aspx|title = CEO Biography: Tony Tyler, Director General and CEO|access-date = 7 Medi 2014|language = anglès|publisher = IATA|archive-url = https://web.archive.org/web/20170319131159/http://www.iata.org/pressroom/pages/ceo-biography.aspx|archive-date = 2017-03-19|archive-url = https://web.archive.org/web/20170319131159/http://www.iata.org/pressroom/pages/ceo-biography.aspx|url-status = dead}}</ref> Ar hyn o bryd, mae IATA yn bresennol mewn mwy na 150 o wledydd a gwmpesir trwy 101 o swyddfeydd wedi'u gwasgaru ledled y blaned. ==Hanes== Ffurfiwyd y Gymdeithas Cludiant Awyr Rhyngwladol ar [[19 Ebrill]], [[1945]] yn [[Havana]] (Ciwba). IATA yw olynydd yr hen Gymdeithas Traffig Awyr Ryngwladol (Cymdeithas Traffig Awyr Ryngwladol), a sefydlwyd yn [[yr Hâg]] (Yr Iseldiroedd) ym 1919, blwyddyn y gwasanaethau rhyngwladol rheolaidd cyntaf yn y byd. Pan gafodd ei sefydlu, roedd gan IATA 57 aelod o 31 o wledydd, yn bennaf o Ewrop a Gogledd America. ==Cenhadaeth IATA== * '''Cynrychioli''': Mae mwy na 230 o gwmnïau hedfan yn rhan o IATA, sy'n cynrychioli 93% o draffig awyr rhyngwladol rheolaidd. * '''Arwain''': Mae IATA yn helpu cwmnïau hedfan i symleiddio prosesau a chynyddu hwylustod teithwyr tra'n lleihau costau a chynyddu effeithlonrwydd. * '''Gwasanaethu''': Mae IATA yn sicrhau bod pobl yn teithio mewn awyren o amgylch y byd trwy ei rwydwaith cwmnïau hedfan ac mae hefyd yn darparu cymorth proffesiynol hanfodol ac ystod o gynhyrchion a gwasanaethau arbenigol megis cyhoeddiadau, hyfforddiant ac ymgynghori. Mae IATA yn cynnig buddion i bob parti sy'n ymwneud â masnach awyr: #Ar gyfer defnyddwyr: Symleiddiwch brosesau teithio a chludiant tra'n cadw costau'n isel. #Mae'n caniatáu i gwmnïau hedfan weithredu'n ddiogel, yn effeithlon ac yn ddarbodus; dan y rheolau sefydledig. #Mae'n gweithredu fel cyfryngwr rhwng y teithiwr, yr asiantau cargo a'r cwmnïau hedfan. #Mae rhwydwaith eang o ddarparwyr gwasanaeth yn gweld IATA fel cyflenwr cryf mewn amrywiaeth o atebion diwydiannol. Ar gyfer llywodraethau, mae IATA yn sicrhau y gallant fod yn wybodus am gymhlethdodau'r diwydiant hedfan. ==Gweler hefyd== * [[Sefydliad Hedfan Sifil Rhyngwladol]], IACO ==Cyfeiriadau== {{Cyfeiriadau|2}} ==Dolenni allanol== * [https://www.iata.org/ Gwefan swyddogol iata.org] * [https://twitter.com/IATA @IATA] ar Twitter {{Authority control}} {{eginyn awyrennu}} [[Categori:Awyrennu]] [[Categori:Meysydd awyr]] [[Categori:Sefydliadau 1945]] jaz45rtempmzts7gaxaeu9ta5urojwd Categori:Dawnswyr benywaidd yn ôl gwlad 14 472892 15668937 13532335 2026-10-21T19:47:36Z Craigysgafn 40536 15668937 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd yn ôl gwlad|*Dawnswyr]] [[Categori:Dawnswyr benywaidd| Gwlad]] [[Categori:Dawnswyr yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Merched ym myd dawns yn ôl gwlad a galwedigaeth]] 1z502tap69zk548usazqvhpj5amwq60 Categori:Gwleidyddion benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 477929 15668873 13059253 2026-10-21T18:51:14Z Craigysgafn 40536 15668873 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Gwleidyddion benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Gwleidyddion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Daleithiau]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] 9sukxvmvsj3sngtn4t0fymvf4kt0ki2 Romani Cymraeg 0 477980 15668730 15327403 2026-10-21T12:54:23Z Paulpesda 728 /* Ffilm Eldra */ 15668730 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= gwladwriaeth }} [[File:William Lee, Gipsy of Llandeilo (NLW MS 23203B, 19r).jpg|thumb|250px|William Lee, yn [[Llandeilo]] un o'r teuloedd Roma Cymreig a siaradai'r iaith yn ôl gwefan 'Welsh Kale'<ref name="WK">{{cite web |url=https://www.welshkale.com/faq |title=FAQs |publisher=Gwefan Welsh Kale |access-date=2 Rhagfyr 2023 |archive-date=2 Rhagfyr 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202121724/https://www.welshkale.com/faq |url-status=dead }}</ref>]] Tafodiaith [[Romani (iaith)|Romani]] yw '''Romani Cymraeg''', enw priodol: '''Kalá''' neu '''Kååle'''<ref>[http://romani.uni-graz.at/romlex/dialects.xml ROMLEX: Romani dialects], Prosiect Universität Graz, cyrchwyr 5 Tachwedd 2023.</ref>). Daeth y [[Roma]] i Ewrop yn yr Oesoedd Canol; Soniwyd am Romani ym Mhrydain am y tro cyntaf yn ysgrifenedig yn yr 16g a ceir hanes o'r [[Roma yng Nghymru]] ers hynny a'u pwysigrwydd wrth gynnal a meithrin diwylliant [[Canu gwerin|canu gwerin Cymraeg]]. Bu farw Romani Cymraeg yn ail hanner yr 20g. Diolch i'r llyfrgellydd a'r ymchwilydd Roma, John Sampson, mae Romani Cymreig wedi'i ddogfennu'n helaeth yn ei waith anferthol Tafodiaith Sipsiwn Cymru, sef ''The dialect of the Gypsies of Wales, being the older form of British Romani preserved in the speech of the clan of [[Abram Wood]]''. ==Dosbarthiad== [[File:Elizabeth Boswell, Gipsy (NLW MS 23203B, 12v).jpg|thumb|250px|Elizabeth Boswell, un o deulu'r Boswell a siaradai'r iaith<ref name="WK" />]] Mae Romani Cymraeg yn amrywiad ar [[Romani (iaith)|Romani]] a siaredir mewn llawer o wledydd yn Ewrop. Mae Romani Cymraeg yn perthyn i dafodieithoedd Romani a siaredir yn Ffrainc, yr Almaen (''Sinti''), Sgandinafia, Sbaen, Gwlad Pwyl, Gogledd Rwsia a'r Taleithiau Baltig. Mae'r tafodieithoedd hyn yn amrywiadau o'r [[ieithoedd Indo-Ariaidd|iaith Indo-Ariaidd]] Romani, a ddaeth mewnfudwyr Roma o [[India]] i Orllewin, Gogledd a De Ewrop ar ddiwedd yr [[Yr Oesoedd Canol|Oesoedd Canol]].<ref>Bakker: ''Review of McGowan, The Winchester Confessions.'' In: ''Journal of the Gypsy Lore Society.'' 5ed Cyfres, Cyfrol 7, Rhifyn 1, 1997, S. 49–50.</ref> Mewn ymchwil ieithyddol, bu gwahanol ddulliau o ddosbarthu'r tafodieithoedd Romani, o dri is-grŵp i wyth is-grŵp o Romani. Mewn rhai dosbarthiadau, cyfrifir Romani Cymraeg, fel y Romani diflanedig Romanichal, a siaredid gynt yn Lloegr, yn rhan o gangen ogleddol y tafodieithoedd Romani, sydd hefyd yn cynnwys y Romani yn y Ffindir a'r ''Sintitikes'' Almaeneg. Dosbarthiad ieithyddol amgen yw gweld Romani Saesneg a Romani Cymraeg fel cangen sy'n annibynnol ar dafodieithoedd Romani eraill, British Romani.<ref>Yaron Matras: ''Romani: A Linguistic Introduction''. Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 220–221.</ref><ref>Norbert Boretzky: ''Kommentierter Dialektatlas des Romani''. Harrassowitz, Wiesbaden 2004, S. 18.</ref> ==Hanes== Mae'n debyg mai yng nghanolbarth India y mae gwreiddiau Romani. Ymddangosodd y Roma cyntaf yn Ewrop tua 1200. Ers hynny mae'r tafodieithoedd Romani yn Ewrop wedi datblygu'n annibynnol ar ieithoedd Indo-Ariaidd eraill. O 1600 ymlaen, roedd Roma yn byw ym mhob gwlad Ewropeaidd, gan gynnwys yr hyn sydd bellach yn Brydain Fawr. Y dystiolaeth ysgrifenedig gyntaf sydd wedi goroesi bod Romani yn cael ei siarad ym Mhrydain Fawr yw testun gan Andrew Borde, a ysgrifennodd yn 1547 am rai Roma y cyfarfu â nhw mewn tafarn a'u ''Egyptian language'' (arferai pobl gredu bod y Roma yn dod o'r Aifft, Egypt ac oddi yno geir y gair ''Gyspsy'' a ddaeth yn ''Sipsi a ''Sipsiwn'' yn Gymraeg).<ref name="britain368">Peter Bakker, Donald Kenrick: ''Angloromani''. In: David Britain (Hrsg.): ''Languages in the British Isles''. Cambridge University Press, Cambridge 2007, ISBN 978-0-521-79488-6, S. 368.</ref>'' Cyrhaeddodd dau grŵp o Roma, y ''Kale'' (yn Ne Cymru) a'r ''Romanichal'' (yn Lloegr a Gogledd Cymru), Brydain Fawr rhwng y 15g a'r 17g. Siaradodd y ddau grŵp hyn ddau fath gwahanol o Romani. Tra bu farw'r Romani Romaniaidd yn Lloegr a Gogledd Cymru ar ddiwedd y 19g, roedd y Cêl Romani Cymraeg yn dal i gael ei siarad gan rai teuluoedd Romani yn ne Cymru tan ail hanner yr 20g.<ref name="matras10">Yaron Matras: ''Romani: A Linguistic Introduction''. Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 10.</ref><ref>[http://www.valleystream.co.uk/romany-welsh%20.htm The Legend of the Romani Cymreig / Welsh Romani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621144356/http://www.valleystream.co.uk/romany-welsh%20.htm |date=21 Mehefin 2008 }}, Valley Stream: Romani Cymru/Romany Wales Project, cyrchwyd 5 Tachwedd 2023.</ref> Heddiw, ystyrir y Gymraeg-Romani hefyd yn ddiflanedig a Saesneg yw iaith frodorol llawer o deuluoedd Roma yng Nghymru a Lloegr. Ymhellach, mae Eingl-Romani , iaith gymysg o Romani a Saesneg, yn dal i gael ei siarad yng Nghymru a Lloegr hyd heddiw.<ref>John Sampson: ''The dialect of the Gypsies of Wales, being the older form of British Romani preserved in the speech of the clan of Abram Wood''. Clarendon Press, Oxford 1968.</ref> Dywedig mai Howell Wood un o deulu [[Abram Wood]] a bu'n dawsnio'r clocsen yn y film ''[[The Last Days of Dolwyn]]'' (1947), oedd yn siaradwr rhugl olaf o Romani Cymraeg. Bu farw Howell yn 1967.<ref>{{cite web |url=https://www.mythslegendsodditiesnorth-east-wales.co.uk/welsh-romani |title=Welsh Romani |publisher=Gwefan Myths Legends and Oddities of North East Wales |access-date=2 Rhagfyr 2023}}</ref> Dywed eraill mai Manfri Wood, bu farw yn 1968 oedd y person olaf.<ref name=HDG>Donald Kenrick, ''Historical Dictionary of the Gypsies (Romanies)'' ail argraffiad (Plymouth: Scarecrow Press, 2007), tt. 289–90</ref> ==Geirfa== Mae mwyafrif geirfa Romani Cymraeg o darddiad Indo-Ariaidd. Ceir hefyd eiriau benthyg o’r Gymraeg (melanō “melyn”, grīga “grug”, kraŋka “cranc”) ac o'r Saesneg (vlija “village”, spīdra “spider” a bråmla “blackberry”).<ref>John Sampson: ''The dialect of the Gypsies of Wales, being the older form of British Romani preserved in the speech of the clan of Abram Wood''. Clarendon Press, Oxford 1968.</ref> Yn ôl Bob Lovell Kamulo a Frances Roberts Reilly ar wefan ''Welsh Kale'' a arianwyd gan Gronfa Dreftadaeth John Roberts Telynor Cymru: {{quote|Welsh Kale ''chib'' - language is different to ''Romanichal'' - jib in that word endings are often different, the sounds of words are different, and some words are completely different. Welsh Rom speech is characterized by retaining the older gender endings as in the use of male and female verbs with a syntax, the same as Welsh. This fact is likely due to Rom being more isolated in Wales than their English Romanichal cousins, meaning that Welsh Rom chib - language appears to have remained an older, fuller language.}} ==Ymchwil== [[File:A gypsy family (5078753120).jpg|thumb|250px|Teulu Sipsi, Douglas ac Elizabeth Hern a'u hwyth o blant, a oedd wedi bod yn byw mewn [tŷ] ers chwe blynedd ac a oedd yn ôl yn eu carafanau i deithio o'r Bala i Abertawe, 1951. Ffoto gan [[Geoff Charles]] ni chofnodir os oeddent yn siarad Romani Cymraeg]] Carreg filltir yn astudiaeth Romani Cymreig yw gwaith helaeth John Sampson. Yr oedd Sampson, llyfrgellydd mewn gwirionedd, yn aelod o Gymdeithas Llên y Sipsiwn yn [[Lerpwl]] a oedd yn canolbwyntio ar iaith a diwylliant y Romani ym Mhrydain. Ym 1894, cyfarfu Sampson ag aelodau o'r teulu Roma, Wood, a oedd yn dal i siarad Romani Cymraeg, tra bod y rhan fwyaf o deuluoedd Roma eraill yn siarad Eingl-Romani yn unig. Dechreuodd Sampson weithio ar eiriadur Romani Cymraeg yn 1896, a gyhoeddwyd 30 mlynedd yn ddiweddarach, ym 1926, dan y teitl ''The dialect of the Gypsies of Wales, being the older form of British Romani preserved in the speech of the clan of Abram Wood''.<ref>[http://www.valleystream.co.uk/romany-scholar-2.htm Gypsy Scholars 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231105203352/http://www.valleystream.co.uk/romany-scholar-2.htm |date=2023-11-05 }}, Valley Stream: Romani Cymru/Romany Wales Project, cyrchwyd 5 Tachwedd 2023.</ref> ==Romani Cymraeg heddiw== ===Geiriadur bychan=== Cyhoeddwyd llyfr gan wasg BABADADA sef ''Geiriadur Lluniau Roman - Cymraeg''. <ref>{{cite web |url=https://www.amazon.co.uk/BABADADA-black-white-Romani-alavengoro/dp/3752277084 |title=black-and-white, Romani - Cymraeg, alavengoro dikhipen - geiriadur lluniau: Romani - Welsh, visual dictionary |year=2020 |publisher=Barbada GmbH |access-date=2 Rhagfyr 2023}}</ref> ===Ffilm ''Eldra''=== Rhyddhawyd ffilm Gymraeg o'r enw [[Eldra]] yn 2002. Mae'n adrodd hanes merch Roma a'i theulu a'u helbulon wrth ymsefydlu yn ardal Chwarel y Penrhyn ar ddechrau'r 20g. Fe'i cyflwynwyd gan [[BAFTA]] i gynrychioli Prydain fel 'Ffilm Dramor Orau' yn 2003 yn yr [[Oscars]]. Cyfarwyddwyd y ffilm gan [[Timothy Lyn]] a'r awduron oedd [[Manon Eames]] ac [[Eldra Jarman]]<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FulBcPGqtGI |title=Eldra |publisher=ar Youtube |access-date=2 Rhagfyr 2023}}</ref> Roedd Eldra hefyd yn awdur y llyfr awdurdodedig, ''[[The Welsh Gypsies - Children of Abram Wood]]'' gydag [[A.O.H. Jarman]]. ==Darllen pellach== * John Sampson: ''The dialect of the Gypsies of Wales, being the older form of British Romani preserved in the speech of the clan of Abram Wood''. Clarendon Press, Oxford 1968. (ailargraffaiad o'r cyhoeddiad wreiddiol o 1926) * Yaron Matras: ''Romani: A Linguistic Introduction''. Cambridge University Press, Cambridge 2002, ISBN 0-521-63165-3. (arolwg gyfoes, disgrifiad cyffredinol o Romani, gan gynnwys ei amrywiadau tafodieithol) * Norbert Boretzky: ''Kommentierter Dialektatlas des Romani.'' Harrassowitz, Wiesbaden 2004, S. 18. == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} ==Dolenni allanol== * [https://www.welshkale.com/ Welsh Kale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202121807/https://www.welshkale.com/ |date=2023-12-02 }} gwefan ar yr iaith a thraddodiadau Romani Cymru * [https://www.youtube.com/watch?v=FulBcPGqtGI&t=35s Clipiau o'r ffilm ''Eldra''] un o gyfres o glipiau o'r ffilm * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/wels1246 Welsh Romani] ar Glottolog * [http://www.valleystream.co.uk/romhome.htm Romani Cymru]{{Dolen marw|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://romani.uni-graz.at/romlex/dialects.xml ROMLEX], Gwefan prosiect Prifysgol Graz [[Categori:Cymraeg]] [[Categori:Roma]] [[Categori:Romani]] [[Categori:Ieithoedd]] [[Categori:Tafodieithoedd]] 2jgkncj0siwsoj0v8n7285k8j1735cq Categori:Llenorion benywaidd o Iemen yn ôl canrif 14 513944 15668817 12860868 2026-10-21T18:21:54Z Craigysgafn 40536 15668817 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Iemen| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Iemen]] [[Categori:Llenorion o Iemen yn ôl canrif|*Benywaidd]] [[Categori:Merched o Iemen yn ôl canrif a galwedigaeth]] qz3mmrwr0ah9rpk5y92ge7prs76tvdo Categori:Merched o Iemen yn ôl canrif a galwedigaeth 14 513946 15668818 12860870 2026-10-21T18:22:11Z Craigysgafn 40536 15668818 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Iemen yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Iemen yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Iemen]] [[Categori:Pobl o Iemen yn ôl canrif a galwedigaeth|*Merched]] bo7uwt2wkfxfjdsmr5l53b88zj7j3n2 Categori:Llenorion benywaidd o Sweden yn ôl canrif 14 514138 15668854 12861806 2026-10-21T18:44:45Z Craigysgafn 40536 15668854 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Sweden| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Sweden]] [[Categori:Llenorion o Sweden yn ôl canrif|*Benywaidd]] [[Categori:Merched o Sweden yn ôl canrif a galwedigaeth]] 4euj9a64tq4udlxof4ptn3fk8qcc12u Categori:Merched o Sweden yn ôl canrif a galwedigaeth 14 514140 15668855 12995075 2026-10-21T18:45:19Z Craigysgafn 40536 15668855 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Sweden yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Sweden yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Sweden]] [[Categori:Pobl o Sweden yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] rp8ihl9akzjr1cq1xrtxxk0i3trw629 Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad 14 517875 15668948 14071906 2026-10-21T19:57:51Z Craigysgafn 40536 15668948 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad|*Llenorion]] [[Categori:Llenorion benywaidd| Gwlad]] [[Categori:Llenorion yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Merched ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a galwedigaeth]] 5pykm7v71ianoee5yddow2wcha5bipa Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Alban yn ôl canrif 14 519468 15668826 12948007 2026-10-21T18:30:52Z Craigysgafn 40536 15668826 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr o'r Alban yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Alban| Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|+Alban, Yr]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Alban, Yr]] [[Categori:Merched o'r Alban yn ôl canrif a galwedigaeth]] 4km6fyojvkf8kg11wxv2wkp9m72olj3 Categori:Llenorion benywaidd o'r Swistir yn ôl canrif 14 519774 15668877 12950125 2026-10-21T18:52:36Z Craigysgafn 40536 15668877 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Swistir| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Swistir, Y]] [[Categori:Llenorion o'r Swistir yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Swistir yn ôl canrif a galwedigaeth]] thaea5o4im3vsiwxddtnvbtmq29cnon Categori:Merched o'r Swistir yn ôl canrif a galwedigaeth 14 519857 15668876 12950307 2026-10-21T18:52:21Z Craigysgafn 40536 15668876 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Swistir yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o'r Swistir yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Swistir, Y]] [[Categori:Pobl o'r Swistir yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] 21r0pq9yct9tt8ng9rnlb0ofyxdi173 Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Swistir yn ôl canrif 14 519895 15668878 12950423 2026-10-21T18:52:47Z Craigysgafn 40536 15668878 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Swistir| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Swistir, Y]] [[Categori:Addysgwyr o'r Swistir yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Swistir yn ôl canrif a galwedigaeth]] 21cn22n6rld2xvnha8tz2w0j8lfo3au Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Almaen yn ôl canrif 14 519962 15668803 12950899 2026-10-21T18:13:31Z Craigysgafn 40536 15668803 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Almaen yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr o'r Almaen yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Almaen| Canrif]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Almaen, Yr]] kue3upv44460c6zmqo4revnp5mkow5f Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Alban 14 519973 15668822 12950971 2026-10-21T18:29:23Z Craigysgafn 40536 15668822 wikitext text/x-wiki Ymgyrchwyr benywaidd yr [[20fed ganrif]] o'r [[Yr Alban|Alban]]. [[Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Alban yn ôl galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr yr 20fed ganrif o'r Alban|♀]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig|+Alban, Yr]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 20fed ganrif yn ôl gwlad|Alban, Yr]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Alban yn ôl canrif|20]] 09h15frlxd8o3ymx8e831sltthwl27w Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Alban 14 519974 15668823 12950972 2026-10-21T18:29:52Z Craigysgafn 40536 15668823 wikitext text/x-wiki Ymgyrchwyr benywaidd yr [[21ain ganrif]] o'r [[Yr Alban|Alban]]. [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Alban yn ôl galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr yr 21ain ganrif o'r Alban|♀]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Deyrnas Unedig|+Alban, Yr]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 21ain ganrif yn ôl gwlad|Alban, Yr]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Alban yn ôl canrif|21]] ml5tt47rbjvlkkssbwwhzxnskewvit4 Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Alban yn ôl canrif 14 519977 15668824 12950958 2026-10-21T18:30:24Z Craigysgafn 40536 15668824 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Alban yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr o'r Alban yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Alban| Canrif]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|+Alban, Yr]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Alban, Yr]] c85yls1xd0mlykcs4qejds004ndmcad Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif 14 519978 15668852 12950959 2026-10-21T18:40:58Z Craigysgafn 40536 15668852 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Canrif]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Teyrnas Unedig]] [[Categori:Ymgyrchwyr o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|♀]] nfcxcec2o12bo8c71ndmw6o5wsata59 Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 519996 15668863 12951005 2026-10-21T18:49:16Z Craigysgafn 40536 15668863 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Ymgyrchwyr o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] 3188bzfv871xppfve1g5mwnyze51hp2 Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Rwsia yn ôl canrif 14 520098 15668906 12951284 2026-10-21T19:11:23Z Craigysgafn 40536 15668906 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Rwsia yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Rwsia| Canrif]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Rwsia]] [[Categori:Ymgyrchwyr o Rwsia yn ôl canrif|♀]] dz2ixunv5e05j85wbgfql9jaiee9hzp Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 520316 15668866 12963455 2026-10-21T18:49:53Z Craigysgafn 40536 15668866 wikitext text/x-wiki [[Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Arlunwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Arlunwyr o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] jox9jvcjqeonz34xar4ol0qut5cv4dx Defnyddiwr:Paulpesda 2 520426 15668723 15668710 2026-10-21T12:42:13Z Paulpesda 728 /* Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 */ 15668723 wikitext text/x-wiki Hapus i rannu gwybodaeth. Arbenigedd ym Myd y Ddrama. <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2024/25 ers 19 Awst 2024 - 202 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2025/26 ers 19 Awst 2025 - 256 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2026/27 ers 19 Awst 2026 - == Wedi'u creu 2026-2027: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |''[[Iolo (drama)]]'' (19 Awst) 1* |[[Er Mwyn Yfory (sioe gerdd)|''Er Mwyn Yfory'' (sioe gerdd)]] (19 Awst) 2* |[[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|''Pum Diwrnod o Ryddid'']] [[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (20 Awst) 3* |[[Wythnos yng Nghymru Fydd (drama)|''Wythnos yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (22 Awst) 6* |''[[Y Briodas orfod]]'' (22 Awst) 7* |''[[Lleu Llaw Gyffes (drama)|Lleu Llaw Gyffes]]'' (24 Awst) 9* |- |''[[John Huws Drws Nesa]]'' (25 Awst) 10* |''[[Lleisiau (cyfrol)|Lleisiau]]'' [[Lleisiau (cyfrol)|(cyfrol)]] (26 Awst) 11* |''[[Escaped Alone]]'' (26 Awst) 12* |[[Nansi (drama)|''Nansi'']] (27 Awst) 14* |''[[Dafydd Dywysog]]'' (27 Awst) 15* |[[Calon (sioe gerdd)|''Calon'' (sioe gerdd)]] (29 Awst) 16* |- |''[[Deffro'r Gwanwyn]]'' (30 Awst) 18* |''[[Kitch]]'' (4 Awst) 23* |[[Branwen (sioe gerdd)|''Branwen'']] [[Branwen (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (6 Medi) 27* |[[Dwynwen (sioe gerdd)|''Dwynwen'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 28* |[[Fferm yr Anifail (sioe gerdd)|''Fferm yr Anifail'']] (6 Medi) 29* |[[Gorffennwyd! (sioe gerdd)|''Gorffennwyd!'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 30* |- |''[[Ffantasmagoria]]'' (7 Medi) 32* |[[Plant y Fflam (sioe gerdd)|''Plant y Fflam'' (sioe gerdd)]] (7 Medi) 33* |''[[Y Llyw Olaf]]'' (7 Medi) 37* |''[[Y Cymro Cyffredin]]'' (11 Medi) 45* |[[Pride (sioe gerdd)|''Pride'' (sioe gerdd)]] (11 Medi) 46* |''[[Byncyr]]'' (19 Medi) 56* |- |''[[Chwith Meddwl]]'' (19 Medi) 57* |''[[Fel Paent yn Sychu]]'' (19 Medi) 58* |''[[Melltith ar y Nyth]]'' (22 Medi) 63* |[[Catrin (drama)|''Catrin'' (drama)]] (23 Medi) 65* |''[[Y Cadfridog]]'' (4 Hydref) 81 | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |- |''[[Cyfres Abertawe]]'' (23 Awst) 8* |''[[Cyfres Cynan]]'' (26 Awst) 13* |''[[Gwin Beaujolais (cyfrol)|Gwin Beaujolais]]'' (6 Medi) 24* |''[[Sioetastig!]]'' (6 Medi) 26* |''[[Ceinciau'r Dyffryn]]'' (7 Medi) 35* |''[[Llwyfannu'r Genedl Anghyflawn]]'' (8 Medi) 41* |- |''[[Tair Drama Fer]]'' (14 Medi) 48* |''[[Cyfres y Cewri]]'' (19 Hydref) 101 | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |- |[[Penri Roberts]] (20 Awst) 4* |[[Linda Gittins]] (20 Awst) 5* |[[Stifyn Parri]] (31 Awst) 19* |[[Herbert Davies]] (3 Medi) 20* |[[Dic Hughes]] (3 Medi 21)* |[[Sara Ogwen Williams]] (4 Awst) 22* |- |[[Hefin Elis]] (6 Medi) 31* |[[Gilmor Griffiths]] (7 Medi) 34* |[[Menai Williams]] (7 Medi) 36* |[[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|Dafydd Llewelyn]] [[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|(dramodydd)]] (8 Medi) 42* |[[George P. Owen (cynhyrchydd)]] (9 Medi) 43* |[[Eryl Huw Phillips]] (10 Medi) 44* |- |[[Morfudd Maesaleg]] (13 Medi) 47* |[[Glanffrwd James]] (14 Medi) 49* |[[Pam Palmer]] (15 Medi) 50* |[[Dilwyn Roberts]] (17 Medi) 51* |[[Elwyn Vaughan Williams]] (18 Med) 52* |[[Buddug James Jones]] (18 Medi) 53* |- |[[Sioned Mair]] (18 Medi) 54* |[[Olwen Medi]] (18 Medi) 55* |[[Siôr Llyfni]] (19 Medi) 59* |[[Fraser Cains]] (21 Medi) 60* |[[Iorwerth Roberts]] (22 Medi) 62* |[[R. E. Jones]] (24 Medi) 67* |- |[[T. C. Simpson]] (24 Medi) 68* |[[Richard Love]] (24 Medi) 69* |[[Ruth Carter]] (24 Medi) 70* |[[Ioan Meredith]] (26 Medi) 73* |[[Rhys Meredith]] (26 Medi) 74* |[[Telynores Llwchwr]] (28 Medi) 75* |- |[[Mandi Owen]] (28 Medi) 76* |[[John Greatorex]] (29 Medi) 77 |[[Siôn Eifion]] (28 Medi) 78 |[[Carys Gwilym]] (6 Hydref) 85 |[[Dorien Thomas]] (7 Hydref) 87 |[[Pauline Williams]] (10 Hydref) 90 |- |[[Carwyn Jones (actor)|Carwyn Jones]] (11 Hydref) 92 |[[Iddon Jones]] (12 Hydref) 95 |[[Sue Waters]] (13 Hydref) 96 |[[Robin Evans]] (16 Hydref) 97 |[[Steffan Harri]] (16 Hydref) 98 |[[Eifion Jones]] (19 Hydref) 100 |- |[[Gareth Lewis]] (20 Hydref) 103 | | | | | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |- |[[Cwmni Theatr yr Urdd]] (29 Awst) 17* |''[[Trisgell]]'' (6 Medi) 25* |[[Criw Brwd]] (8 Medi) 38* |[[Sgript Cymru]] (8 Medi) 39* |[[Magdalena (rhwydwaith)]] (8 Medi) 40* |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |- |[[Haf o Hyd (cyfres deledu)|''Haf o Hyd'' (cyfres deledu)]] (21 Medi) 61* |''[[Teulu'r Siop]]'' (23 Medi) 64* |''[[Cam-Gymeriadau (cyfres radio)|Cam-Gymeriadau]]'' (23 Medi) 66* |''[[Telewele]]'' (25 Medi) 71* |''[[Gwendid ar y Lleuad]]'' (25 Medi) 72* |- |''[[Hawkmoor]]'' (30 Medi) 79 |''[[Llid y Ddaear]]'' (3 Hydref) 80 |''[[Nel]]'' (4 Hydref) 82 |''[[Dim Ond Heddiw]]'' (5 Hydref) 83 |''[[Cymru Fach (ffilm)|Cymru Fach]]'' (5 Hydref) 84 |- |''[[Yr Ynys]]'' (7 Hydref) 86 |''[[Cerddwn Ymlaen]]'' (8 Hydref) 88 |''[[Deryn]]'' (9 Hydref) 89 |''[[Sombreros (cyfres deledu)|Sombreros]]'' (10 Hydref) 91 |''[[Rhew Poeth]]'' (11 Hydref) 93 |- |[[Y Tarddiad]] (11 Hydref) 94 |''[[Hylo 'Na]]'' (18 Hydref) 99 |''[[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|Y Rhandir Mwyn]]'' [[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Hydref) 102 | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 == {| class="wikitable" |- |[[Hywel Swrdwal]] |''[[O'r Sioe]]'' |''[[The Deep Blue Sea (drama)|The Deep Blue Sea]]'' |[[Valmai Jones]] |[[Caryl Churchill]] |[[Fanny Fields]] |[[Rhys Mechyll]] |- |[[Einion I, Esgob Bangor]] |[[Metropolis (sioe gerdd)|''Metropolis'' (sioe gerdd)]] |''[[Les Misérables (sioe gerdd)|Les Misérables]]'' |''[[Godspell (sioe gerdd)|Godspell]]'' |''[[Joseff a'r Gôt Amryliw]]'' |''[[Llety'r Bugail (Cyfrol)|Llety'r Bugail]]'' |[[Luc de Tany]] |- |[[William de Valence, Iarll 1af Penfro]] |[[Diwedd y Byd (drama Povey)|''Diwedd y Byd'' (drama Povey)]] |''[[Fallen Hero (cyfres deledu)|Fallen Hero]]'' |''[[Thomas & Sarah]]'' |[[Gwasanaeth Cartref y BBC]] |''[[Aderyn Papur]]'' |''[[Rhosyn a Rhith]]'' |- |[[Nan Davies]] |[[Hywel Gwynfryn]] |[[Ifan Meredith]] |[[Nia Roberts (cyflwynydd)|Nia Roberts]] |[[Iwan Roberts (actor a cherddor)|Iwan Roberts]] |[[Wicked (ffilm 2024)|''Wicked'' (ffilm 2024)]] |''[[Gemau heb ffiniau]]'' |- |''[[Shrek y Sioe Gerdd]]'' |''[[Shrek]]'' |''[[Spamalot]]'' |[[Girl from the North Country (sioe gerdd)|''Girl from the North Country'' (sioe gerdd)]] |[[Shirley Henderson]] |[[Gonc]] |''[[Blue Peter]]'' |- |''[[Rape of the Fair Country]]'' |''[[The Hosts of Rebecca]]'' |''[[Song of the Earth]]'' |[[Manon Eames]] | | | |} {| class="wikitable" |+ |} == Wedi'u creu 2025-2026: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |+ |[[Branwen (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)|''Branwen'' (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)]] (29 Awst) 9* |''[[Mae Gynnon Ni Hawl Ar Y Sêr]]'' (29 Awst) 10* |[[Bwrw'r Sul (drama)|''Bwrw'r Sul'' (drama)]] (30 Awst) 11* |[[Afagddu (pantomeim)|''Afagddu'' (pantomeim)]] (31 Awst) 13* |[[Byw yn y Wlad (rifiw)|''Byw yn y Wlad'' (rifiw)]] (31 Awst) 17* |''[[Persi Rygarug]]'' (1 Medi) 18* |- |[[Newid Aelwyd (sioe gerdd)|''Newid Aelwyd'' (sioe)]] (4 Medi) 20* |''[[Cymerwch, Bwytewch]]'' (4 Medi) 21* |[[Daniel Owen (cyflwyniad Gruffudd Parry)|''Daniel Owen'' (cyflwyniad Gruffudd Parry)]] (7 Medi) 23* |''[[Y Lefiathan]]'' (7 Medi) 24* |''[[Meistr Y Chwarae]]'' (9 Medi) 27* |''[[Cofio Cynan]]'' (10 Medi) 29* |- |''[[Dafydd y Glo]]'' (11 Medi) 31* |[[The Passion (Michael Sheen)|''The Passion'' (Michael Sheen)]] (19 Medi) 45* |''[[Michal (drama)|Michal]]'' (20 Medi) 46* |[[Blink (drama)|''Blink'' (drama)]] (24 Medi) 53* |''[[Fel Anifail]]'' (5 Hyd) 77* |''[[Blue Heron in the Womb]]'' (6 Hyd) 81* |- |[[Marriage of Convenience (drama)|''Marriage of Convenience'' (drama)]] (10 Hyd) 84* |''[[Love in Plastic]]'' (11 Hyd) 85* |''[[Zwmba!]]'' (19 Hyd) 96* |''[[Hen Ŵr y Mynydd]]'' (19 Hyd) 97* |[[Hywel Harris (drama Cynan)|''Hywel Harris'' (drama Cynan)]] (20 Hyd) 98* |''[[Y Gwybed (drama)]]'' (20 Hyd) 99* |- |''[[Oes rhywun wedi gweld y Pernod King?]]'' (23 Hyd) 109* |''[[Hanes Rhyw Gymro]]'' (28 Hyd) 116* |''[[Y Tad a'r Mab]]'' (28 Hyd) 117* |[[Y Ffynnon (drama)|''Y Ffynnon'' (drama)]] (29 Hyd) 119* |''[[Yr Adduned]]'' (30 Hyd) 123* |[[The Lady in the Van (drama)|''The Lady in the Van'' (drama)]] (30 Hyd) 124* |- |[[Croeso Nôl (drama)|''Croeso Nôl'' (drama)]] (2 Tach) 126* |''[[Gwaed yr Uchelwyr]]'' (4 Tach) 127* |[[Rhestr Cymraeg o enwau Groeg yr Henfyd]] (8 Tach) 129* |''[[Jeli Bebis]]'' (16 Rhag) 145* |[[Y Groesffordd (drama Geraint Lewis)|''Y Groesffordd'' (drama Geraint Lewis)]] (16 Rhag) 146* |''[[Oedolion yn Unig]]'' (17 Rhag) 147* |- |''[[Cwrw, Chips a Darlith Deg]]'' (18 Rhag) 153* |''[[Y Folsan Fawr]]'' (20 Rhag) 158* |''[[Y Madogwys]]'' (21 Rhag) 159* |''[[Tri Chryfion Byd neu Pres Mawr Penna Bach]]'' (21 Rhag) 160* |''[[Tua'r Terfyn]]'' (21 Rhag) 161* |''[[Henwalia]]'' (21 Rhag) 163* |- |''[[Mrs Reynolds a’r Cena Bach]]'' (17 Meh) ''164*'' |''[[Dŵr Mawr Dyfn]]'' (17 Meh) 166* |''[[Fel Hen Win]]'' (17 Meh) 167* |''[[Raslas Bach a Mawr! (drama)]]'' (17 Meh) 168* |''[[Rhith Gân]]'' (17 Meh) 169* |''[[Estron (drama)]]'' (23 Meh) 170* |- |''[[Nyrsys (drama)]]'' (23 Meh) 171 |''[[Y Bont (drama)]]'' (24 Meh) 172 |''[[Bobi a Sami... A Dynion Eraill|Bobi a Sami...A Dynion Eraill]]'' (25 Meh) 174 |''[[Pan Oedd Y Byd Yn Fach]]'' (26 Meh) 175 |''[[Hen Rebel]]'' (26 Meh) 177 |''[[Un Bach Arall]]'' (26 Meh) 178 |- |''[[A Song From a Forgotten City]]'' (27 Meh) 179 |''[[Hollti]]'' (27 Meh) 181 |''[[Darn Gae (drama)]]'' (28 Meh) 183 |''[[Cwm Glo]]'' (29 Meh) 184 |''[[Yr Aduniad (drama)]]'' (29 Meh) 186 |''[[Bonansa!]]'' (29 Meh) 188 |- |''[[Y Gweledigaetheu]]'' (30 Meh) 190 |''[[Meini Gwagedd]]'' (30 Meh) 191 |''[[Dau.Un.Un.Dim]]'' (30 Meh) 192 |''[[Yn y Trên|Yn Y Trên]]'' (30 Meh) 193 |''[[Sgint]]'' (1 Gorff) 194 |''[[Y Bandit, Y Barwn A'r Boi Bananas]]'' (1 Gorff) 196 |- |''[[Playing Burton]]'' (2 Gorff) 199 |''[[Salt, Root and Roe]]'' (3 Gorff) 204 |''[[Iphigenia in Splott]]'' (4 Gorff) 211 |''[[Tonypandemonium]]'' (5 Gorff) 215 |''[[DNA (drama)]]'' (7 Gorff) 217 |''[[Y Ddraenen Fach]]'' (13 Gorff) 223 |- |''[[Owain & Henry]]'' (13 Gorff) 225 |''[[Hwyr a Bore]]'' (15 Gorff) 227 |''[[Lle Mynno'r Gwynt]]'' (2 Awst) 239 |''[[Gŵr Llonydd]]'' (3 Awst) 240 |''[[Cardiff East]]'' (4 Awst) 241 |''[[Certain Young Men]]'' (6 Awst) 242 |- |''[[Dadra]]'' (7 Awst) 243 |''[[Wes Wes!]]'' (7 Awst) 246 |''[[Dynolwaith]]'' (8 Awst) 249 |''[[Parti Priodas]]'' (8 Awst) 250 |''[[Nos Sadwrn o Hyd]]'' (11 Awst) 251 |[[Glyndŵr: Tywysog Cymru|''Glyndwr: Tywysog Cymru'']] (13 Awst) 254 |- |''[[Noson ar y Teils]]'' (17 Awst) 255 |''[[Llywelyn Fawr (drama 1954)|Llywelyn Fawr]]'' (18 Awst) 256 | | | | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |+ |''[[Etifedd y Glyn]]'' (10 Medi) 28 |[[Aberdaron (Cynan)|''Aberdaron'' (Cynan)]] (16 Medi) 40 |[[Jabas (nofel)|''Jabas'' (nofel)]] (5 Hyd) 75 |''[[A Trilogy of Appropriation]]'' (6 Hyd) 80 |[[Gwasg y Glêr]] (28 Hyd) 115 |- |''[['Sna'm Llonydd I' Ga'l!]]'' (31 Gorff) 232 |[[Cyfres Tecwyn y Tractor]] (31 Gorff) 234 |''[[Curiadau]]'' (8 Awst) 247 |[[Terfysgoedd Daear]] (13 Awst) 253 | |- | | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Nesta Harris (actores)|Nesta Harris]] (19 Awst) 1* |[[Emrys Cleaver]] (19 Awst) 2* |[[Nora Jones (actores)|Nora Jones]] (21 Awst) 3* |[[J. T. Jones]] (23 Awst) 4* |[[Owen Huw Roberts]] (26 Awst) 5* |[[Ian Rowlands (dramodydd)]] (28 Awst) 6* |[[J. O. Jones (actor)]] (29 Awst) 7 |- |[[Lisabeth Miles]] (29 Awst) 8* |[[René Griffiths]] (31 Awst) 14* |[[Gwynfryn Roberts]] (31 Awst) 15* |[[David Welch (actor)|David Welch]] (31 Awst) 16* |[[Bryn Williams (actor)]] (1 Medi) 19* |[[William Owen (Gwilym Gwyrfai)]] (5 Medi) 22* |[[Nansi Pritchard]] (8 Medi) 25* |- |[[Mamie Noel Jones]] (9 Medi) 26* |[[Robin Gwyndaf]] (11 Medi) 32* |[[Glyn Roberts]] (12 Medi) 33* |[[Arwel Jones]] (12 Medi) 34* |[[Myrddin Owen]] (12 Medi) 35* |[[Elin Mair Jones]] (13 Medi) 36* |[[Richard Morris (Hogia'r Wyddfa)]] (15 Medi) 39* |- |[[Rosalind Lloyd]] (18 Medi) 42* |[[Judith Roberts]] (18 Medi) 43* |[[Iwan Llewelyn-Jones]] (23 Medi) 48* |[[Thomas Owen Jones (Gwynfor)]] (22 Medi) 49* |[[Rhodri Evan]] (24 Medi) 50* |[[Jonathan Nefydd]] (24 Medi) 51* |[[Geraint Pickard]] (24 Medi) 52* |- |[[Gareth Potter]] (26 Medi) 55* |[[Alan Clayton]] (27 Medi) 57* |[[Elinor Wyn Roberts]] (27 Medi) 61* |[[Dilys Price (actores)]] (2 Hyd) 65* |[[Gwenno Elis Hodgkins]] (2 Hyd) 66* |[[Brinley Jenkins]] (3 Hyd) 69* |[[Alun ap Brinley]] (3 Hyd) 70* |- |[[Menna Trussler]] (4 Hyd) 72* |[[Owain Gwilym]] (5 Hyd) 74* |[[Ernest Evans (actor)|Ernest Evans]] (5 Hyd) 79* |[[Dillwyn Owen]] (12 Hyd) 86* |[[Maldwyn John]] (14 Hyd) 88* |[[Siôn Probert]] (14 Hyd) 89* |[[Gareth Lloyd-Williams]] (15 Hyd) 92* |- |[[Robin Eiddior]] (17 Hyd) 95* |[[Buddug Povey]] (17 Hyd) 96* |[[W. D. Williams]] (20 Hyd) 100* |[[Catherine Ayers]] (21 Hyd) 101* |[[Catrin Arwel]] (21 Hyd) 102* |[[Cen Williams]] (21 Hyd) 103* |[[Gwyneth Carey]] (21 Hyd) 104* |- |[[Nan Lewis]] (22 Hyd) 105* |[[John Idris Owen]] (22 Hyd) 106* |[[Rolant o Fôn]] (22 Hyd) 107* |[[D. W. Morgan (dramodydd)]] (22 Hyd) 108* |[[Edward Rees]] (23 Hyd) 110* |[[J. O. Williams]] (23 Hyd) 111* |[[Geraint Morgan (actor)]] (25 Hyd) 113* |- |[[Rebecca Trehearn]] (25 Hyd) 114* |[[John Owen (Rhuthun)]] (29 Hyd) 118* |[[Dafydd Huw Williams]] (29 Hyd) 120* |[[Cadfan Roberts]] (29 Hyd) 122* |[[K. Lloyd-Jones]] (2 Tach) 125* |[[Dilwyn Young-Jones]] (7 Tach) 128* |[[Geraint Jones (dramodydd)]] (20 Tach) 131* |- |[[Robert Gwyn Davin]] (20 Tach) 136* |[[Dewi Rhys]] (21 Tach) 137* |[[Siân Owen (actores)|Siân Owen]] (22 Tach) 139* |[[Dafydd Emyr]] (22 Tach) 141* |[[Lowri-Ann Richards]] (18 Rhag) 151* |[[Gaenor Howells]] (18 Rhag) 155* |[[Mari Rhian Owen]] (20 Rhag) 157* |- |[[Elen Bowman]] (17 Meh) 165* |[[Ceri Elen]] (25 Meh) 173* |[[Aled Pedrick]] (26 Meh) 176* |[[Manon Wyn Williams]] (27 Meh) 180* |[[Phylip Harries]] (27 Meh) 182* |[[Firenza Guidi]] (29 Meh) 185* |[[John Glyn Owen]] (30 Meh) 189* |- |[[Frank Lincoln]] (2 Gorff) 197* |[[Rhys Warrington]] (3 Gorff) 201* |[[Tim Price (dramodydd)]] (3 Gorff) 202* |[[Branwen Cennard]] (5 Gorff) 212* |[[Arwel John]] (5 Gorff) 213* |[[Rhodri Miles]] (5 Gorff) 214* |[[Islwyn Williams]] (10 Gorff) 219* |- |[[Ken Etheridge]] (10 Gorff) 220* |[[W. Emlyn James]] (11 Gorff) 221* |[[Tom Richards]] (11 Gorff) 222* |[[Dyfan Jones]] (13 Gorff) 224* |[[Selyf Roberts]] (15 Gorff) 226* |[[Leyshon Williams]] (15 Gorff) 228* |[[Gruffudd Glyn]] (30 Gorff) 229* |- |[[Margiad Roberts]] (31 Gorff) 231* |[[Ieuan Wyn (bardd)|Ieuan Wyn]] (31 Gorff) 233* |[[Sera Cracroft]] (1 Awst) 236* |[[Manon Wilkinson]] (7 Awst) 244* |[[Leo Drayton]] (7 Awst) 245* |[[Elgan Rhys]] (8 Awst) 248* |[[Edgar Thomas]] (13 Awst) 252* |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |+ |[[Ffilmiau Eryri]] (10 Medi) 30 |''[[Genod Tŷ'r Ysgol]]'' (16 Medi) 41 |[[Theatr Antur]] (19 Medi) 44 |[[Rhestr o ddramâu Cymraeg]] (23 Medi) 47 |''[[Adroddiad Clywch]]'' (25 Medi) 54 |- |[[Sgwâr Un]] (27 Medi) 60 |[[Tonfedd Eryri]] (20 Tach) 132 |[[Ffilmiau Bryngwyn]] (22 Tach) 140 |[[Ffilmiau Llifon]] (24 Tach) 142 |[[Cwmni'r Castell]] (17 Rhag) 149 |- |[[Made in Wales Stage Company]] (21 Rhag) 162 |[[Cwmni Mega]] (29 Meh) 187 |[[Welsh National Theatre]] (2 Gorff) 198 |[[Gŵyl Ymylol Caeredin]] (2 Gorff) 200 |[[Gwobrau Laurence Olivier]] (3 Gorff) 203 |- |[[Theatr Dirty Protest]] (3 Gorff) 205 |[[Coron Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 206 |[[Cadair Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 207 |[[Tlws y Cerddor Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 208 |[[Medal y Dysgwyr Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 209 |- |[[Medal Lenyddiaeth Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 210 |[[Gwobrau Theatr Cymru]] (6 Gorff) 216 |[[Theatr na nÓg]] (9 Gorff) 218 |[[Mewn Cymeriad]] (31 Gorff) 235 | |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |+ |[[Mr. Lolipop, M. A.|''Mr. Lolipop, M. A.'']] (31 Awst) 12 |[[Safwn yn y Bwlch]] (14 Medi) 37 |''[[Rhodd Mam (drama deledu)|Rhodd Mam]]'' (14 Medi) 38 |''[[Pris y Farchnad]]'' (26 Medi) 56 |''[[Mae'r Gelyn Oddi Mewn]]'' (27 Medi) 58 |- |''[[Tomos a Titw]]'' (27 Medi) 59 |[[Owain Glyndŵr (ffilm, 1983)|''Owain Glyndŵr'' (ffilm, 1983)]] (28 Medi) 62 |[[Blodeuwedd (ffilm 1990)|''Blodeuwedd'' (ffilm 1990)]] (30 Medi) 63 |[[Ac Eto Nid Myfi (ffilm 1987)|''Ac Eto Nid Myfi'' (ffilm 1987)]] (30 Medi) 64 |[[Gwaed ar y Dagrau (cyfres deledu)|''Gwaed ar y Dagrau'' (cyfres deledu)]] (2 Hyd) 67 |- |''[[Meistres y Chwarae]]'' (2 Hyd) 68 |[[Almanac (cyfres deledu)|''Almanac'' (cyfres deledu)]] (4 Hyd) 71 |[[Jabas Jones (ffilm)|''Jabas Jones'' (ffilm)]] (5 Hyd) 73 |''[[Tri Tan y Manod]]'' (5 Hyd) 76 |''[[Mae hi'n Wyllt Mr Borrow]]'' (5 Hyd) 78 |- |''[[Midffîld - Y Mwfi]]'' (9 Hyd) 82 |''[[C'mon Midffîld! a Rasbrijam]]'' (9 Hyd) 83 |[[Under Milk Wood (ffilm Pip Broughton 2015)|''Under Milk Wood'' (ffilm Pip Broughton 2015)]] (13 Hyd) 87 |''[[Hapnod (cyfres deledu)]]'' (15 Hyd) 90 |[[Y Graith (cyfres deledu)|''Y Graith'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 91 |- |[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|''Y Stafell Ddirgel'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 93 |[[Y Wisg Sidan (cyfres deledu)|''Y Wisg Sidan'' (cyfres deledu)]] (17 Hyd) 94 |''[[Noson yr Heliwr (ffilm)|Noson yr Heliwr]]'' [[Noson yr Heliwr (ffilm)|(ffilm)]] (24 Hyd) 112 |''[[Cysgodion Gdansk]]'' (29 Hyd) 121 |''[[Tipyn o Stad]]'' (19 Tach) 130 |- |''[[Bob a'i Fam]]'' (20 Tach) 133 |''[[Stad (cyfres deledu)|Stad]]'' (20 Hyd) 134 |''[[Glan Hafren (cyfres deledu)|Glan Hafren]]'' [[Glan Hafren (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Tach) 135 |''[[Yr Alwad (ffilm S4C 1988)|Yr Alwad]]'' (21 Tach) 136 |''[[Hafod Henri]]'' (22 Tach) 138 |- |[[A55 (cyfres deledu)|''A55'' (cyfres deledu)]] (7 Rhag) 143 |[[Y Streic (drama deledu)|''Y Streic'' (drama deledu)]] (16 Rhag) 144 |''[[Twyllo'r Teulu]]'' (17 Rhag) 148 |''[[Newydd Bob Nos]]'' (17 Rhag) 150 |''[[Coleg (cyfres deledu)|Coleg]]'' (cyfres deledu) (18 Rhag) 152 |- |[[Provence (drama deledu)|''Provence'' (drama deledu)]] (18 Rhag) 154 |[[Atgof (ffilm 1998)|''Atgof'' (ffilm 1998)]] (20 Rhag) 156 |[[Y Siop (drama deledu)|''Y Siop'' (drama deledu)]] (1 Gorff) 195 |''[[Darn o Dir]]'' (31 Gorff) 230 |[[Amdani (cyfres deledu)|''Amdani'' (cyfres deledu)]] 1 Awst 237 |- |''[[Rhydeglwys]] [Eileen]'' (1 Awst) 238 | | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2025 - 2026 == {| class="wikitable" |+ |[[Tŷ Dol (drama)|''Tŷ Dol'' (drama)]] |''[[Gan Bwyll]]'' |''[[Nos Ystwyll (drama)|Nos Ystwyll]]'' |''[[Hamlet]]'' |[[Sieiloc]] |''[[Marsiandwr Fenis]]'' |''[[Diweddgan]]'' |[[Caesar von Hofacker]] |- |''[[Pum Diwrnod o Ryddid]]'' |''[[Romeo a Juliet]]'' |[[Cwmni Theatr 7:84]] |[[John E. McGrath (cyfarwyddwr artistig)]] |[[John McGrath (dramodydd)]] |[[Michal]] |''[[Doctor ar ei Waethaf]]'' |''[[Cellwair (drama Pinter)|Cellwair]]'' [[Cellwair (drama Pinter)|(drama Pinter)]] |- |[[Charles Dyer]] |[[Elwyn Jones (canwr)|Elwyn Jones]] |[[Un o'r Teulu (drama Ayckbourn)|''Un o'r Teulu'' (drama Ayckbourn)]] |[[Syrcas Nofit State]] |''[[Lysh]]'' |''[[Macbeth (drama)|Macbeth]]'' |[[Daf Hobson]] |[[Heliwr (cyfres deledu)|''Heliwr'' (cyfres deledu)]] |- |''[[Gwaun Cwm Garw]]'' |''[[Cariad Mr Bustl]]'' |[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam fi Duw?'' (cyfres deledu)]] |[[James Hill (cyfarwyddwr Prydeinig)]] |''[[The District Nurse]]'' |''[[Shakespeare: Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio]]'' |''[[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|Eira Cynta'r Gaeaf]]'' [[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|(ffilm)]] |[[Rhys Richards]] |- |''[[Diwedd Dyn Bach]]'' |[[Mari Gwilym]] |[[Elias (proffwyd)]] |[[Annemarie Lewis Thomas]] |[[Beth Robert]] |[[Le Dieu Du Carnage (Llanast!)|''Le Dieu Du Carnage'' (Llanast!)]] |[[How Green Was My Valley (cyfres deledu 1975)|''How Green Was My Valley'' (cyfres deledu 1975)]] |[[Gwylan (drama)|''Gwylan'' (drama)]] |- |[[Anne Naysmith]] |[[Margaret Mary Fairchild]] |[[Nicholas Hytner]] |[[La Leçon (Y Wers)|''La Leçon'' (Y Wers)]] |[[Oidipos]] |''[[Oidipos Frenin]]'' |''[[Oidipos yn Colonos]]'' |[[Laïos]] |- |[[Isméne]] |[[Poluneices]] |[[Gary Owen (dramodydd)|Gary Owen]] |[[Oleanna (drama)|''Oleanna'' (drama)]] |[[Daniel Evans (actor)]] |[[Theatr Gŵyl Chichester]] |''[[Educating Rita]]'' |[[Commedia dell'arte]] |- |[[Andorra (drama)|''Andorra'' (drama)]] |[[David Mamet]] |[[The Woods (drama)|''The Woods'' (drama)]] |[[True West (drama)|''True West'' (drama)]] |''[[Ubu Roi]]'' |[[Dyddiau Difyr (drama)|''Dyddiau Difyr'' (drama)]] |''[[Dechrau Canu, Dechrau Canmol]]'' |''[[Sinderela]]'' |- |''[[Y Dymestl]]'' |[[Calendar Girls (drama)|''Calendar Girls'' (drama)]] |''[[Le Père]]'' |[[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] |[[Tom Nefyn (ffilm)|''Tom Nefyn'' (ffilm)]] |''[[O Law i Law]]'' |''[[Brodyr y Brwsh]]'' |[[Jimmy Murphy (dramodydd)]] |- |[[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] |[[National Theatre Wales]] |[[Callum Scott Howells]] |[[Kully Thiarai]] |[[Gwobr Verity Bargate]] |''[[Nye (drama)]]'' |''[[Iphigeneia yn Aulis]]'' |[[Theatr y Parc a'r Dâr]] |- |''[[Titus Andronicus]]'' |[[Cadoediad y Nadolig]] |''[[Congrinero'r Gorllewin]]'' |''[[Y Fenyw ddaeth o'r Môr]]'' |''[[My Night with Reg]]'' |[[Peter Gill]] |[[Theatr Almeida]] |[[James Graham (dramodydd)]] |- |''[[An Inspector Calls]]'' |''[[Absurd Person Singular]]'' |''[[Copenhagen (drama)|Copenhagen]]'' |''[[Top Girls]]'' |''[[A Taste of Honey]]'' |''[[Henry IV, Part 1]]'' |[[Gafaelgarn Gymreig]] |''[[The Entertainer]]'' |- |[[Alan Harris (dramodydd)]] | | | | | | | |} == Wedi'u creu 2024-2025: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable sortable" |''[[Enoc Huws (drama gerdd)|Enoc Huws]]'' [[Enoc Huws (drama gerdd)|(drama gerdd)]] (20 Awst 2024'')'' 3 |''[[Awê Bryncoch!]] ‎''(20 Awst) 4 |''[[Cyfyng Gyngor]] ‎''(20 Awst) 5 |''[[Siôn a Siân (drama)|Siôn a Siân]]'' [[Siôn a Siân (drama)|(drama)]] (20 Awst) 6 |''[[Golff (drama)|Golff]]'' [[Golff (drama)|(drama)]] (20 Awst) 7 |''[[Plas Dafydd]]'' (21 Awst) 8 |- |[[Leni (drama lwyfan)|''Leni'' (drama lwyfan)]] (24 Awst) 12 |[[Brwyn Ar Gomin|''Brwyn ar Gomin'']] (24 Awst) 14 |''[[Mae Sera'n Wag]]'' (24 Awst) 15 |''[[Milwr yn y Meddwl]]'' (24 Awst) 16''‎'' |''[[Byd o Amser]]'' (25 Awst) 18 |[[Pros Kairon|''Pros Kairon'']] (25 Awst) 20 |- |''[[Bacchai]]'' (25 Awst) 22 |''[[Y Gelli Geirios]] ‎''(25 Awst) 23 |''[[Cyfres I'r Golau]]'' (25 Awst) 24 |''[[Y Werin Wydr]]'' (25 Awst) 25 |''[[Sal (drama)|Sal]]'' [[Sal (drama)|(drama)]] (26 Awst) 27 |''[[Cyfres Y Llwyfan]] ‎''(26 Awst) 28 |- |''[[Drws Priodas]] ‎''(27 Awst) 29 |''[[Perthyn]]'' (27 Awst) 31 |''[[Gwaed Oer]]'' (27 Awst) 32 ''‎'' |''[[Tŷ Ar Y Tywod|Tŷ ar y Tywod]]'' (27 Awst) 33 |[[The Druid's Rest|''The Druid's Rest'']] (28 Awst) 36 |[[Sul Y Blodau (comedi)|''Sul Y Blodau'' (comedi)]] (28 Awst) 40 |- |''[[Harris (drama)|Harris]]'' [[Harris (drama)|(drama)]] (29 Awst) 43 |[[Yr Achos (drama)|''Yr Achos'' (drama)]] (29 Awst) 44 |''[[Saer Doliau]]'' (1 Medi) 49 |[[Y Ffin|''Y Ffin'']] (2 Medi) 50 |[[Pwy bia'r Gân? (drama)|''Pwy bia'r Gân?'' (drama)]] (2 Medi) 52 |''[[Roedd Catarina o gwmpas ddoe]]'' (4 Medi) 53 |- |''[[Dinas Barhaus]]'' (4 Medi) 56 |''[[Alpha Beta (drama)|Alpha Beta]]'' [[Alpha Beta (drama)|(drama)]] (4 Medi) 57 |[[Hywel A|''Hywel A'']] (5 Medi) 59 |''[[Sachlian a Lludw]] ‎''(6 Medi) 61 |''[[Mawredd Mawr (pantomeim)|Mawredd Mawr]]'' [[Mawredd Mawr (pantomeim)|(pantomeim)]] (6 Medi) 63 |''[[Noa (sioe)|Noa]]'' [[Noa (sioe)|(sioe)]] (6 Medi) 65 |- |''[[Y Cymod Cadarn]]'' (6 Medi) 66 |[[Dan y Don (pantomeim)|''Dan y Don'' (pantomeim)]] (8 Medi) 68 |[[Tri Chryfion Byd|''Tri Chryfion Byd'']] (8 Medi) 69 |[[Dawn Dweud (sioe)|''Dawn Dweud'' (sioe)]] (10 Medi) 70 |[[Y Ffordd (drama)|''Y Ffordd'' (drama)]] (10 Medi) 71 |[[Y Rhai A Lwydda|''Y Rhai a Lwydda'']] (10 Medi) 72 |- |''[[Calon Ci (drama)|Calon Ci]]'' [[Calon Ci (drama)|(drama)]] ‎(11 Medi) 73 |''[[Cai (drama)]]'' (11 Medi) 75 |[[Wyneb yn Wyneb (drama)|''Wyneb yn Wyneb'' (drama)]] (11 Medi) 76 |[[Hualau (drama)|''Hualau'' (drama)]] (11 Medi) 78 |[[Jim Cro Crystyn (panto)|''Jim Cro Crystyn'' (panto)]] (11 Medi) 79 |''[[Rwj Raj]]'' (11 Medi) 81 |- |[[Tanddaearol (drama)|''Tanddaearol'' (drama)]] (11 Medi) 82 |[[Madog (pantomeim)|''Madog'' (pantomeim)]] (12 Medi) 83 |[[Jac y Jyngl (pantomeim)|''Jac y Jyngl'' (pantomeim)]] (12 Medi) 84 |''[[Eli Babi (panto)|Eli Babi]]'' [[Eli Babi (panto)|(panto]]) (12 Medi) 85 |[[Ar Hyd Y Nos (sioe)|''Ar Hyd Y Nos'' (sioe)]] (12 Medi) 86 |''[[Rasus Cymylau]]'' (12 Medi) 89 |- |[[Mwstwr yn y Clwstwr (pantomeim)|''Mwstwr yn y Clwstwr'' (panto)]] (12 Medi) 90 |[[Gwenith Gwyn|''Gwenith Gwyn'']] (12 Medi) 91 |[[Go Fflamia (pantomeim)|''Go Fflamia'' (pantomeim)]] (15 Medi) 93 |[[Codi Stêm (panto)|''Codi Stêm'' (panto)]] (15 Medi) 94 |[[Pan Rwyga'r Llen|''Pan Rwyga'r Llen'']] (15 Medi) 95 |[[Dim Ond Heno|''Dim Ond Heno'']] (15 Medi) 97 |- |[[Gweld Sêr! (pantomeim)|''Gweld Sêr!''(pantomeim)]] (15 Medi) 98 |[[Dinas (drama)|''Dinas'' (drama)]] (16 Medi) 100 |''[[Gwallt Yn Y Gwynt|Gwallt yn y Gwynt]]'' (17 Medi) 102 |[[Y Pypedau|''Y Pypedau'']] (17 Medi) 103 |''[[Llyffantod (drama Gymraeg)|Llyffantod]]'' [[Llyffantod (drama Gymraeg)|(drama Gymraeg)]] (18 Medi) 105 |''[[Janine (drama)|Janine]]'' [[Janine (drama)|(drama)]] (20 Medi) 107 |- |[[House of America (drama)|''House of America'']] (21 Medi) 108 |''[[Gwin Coch a Fodca]]'' (22 Medi) 117 |''[[Brawd Herod]]'' (23 Medi) 121 |''[[Yn Ein Dwylo|Yn ein Dwylo]]'' (23 Medi) 124 |''[[Croeso i'r Roial]]'' (23 Medi) 125 |''[[Coch Du ac Anwybodus]]'' (24 Medi) 128 |- |''[[Jeremeia Jones]]'' (26 Medi) 132 |[[Vanessa Drws Nesa|''Vanessa Drws Nesa'']] (26 Medi) 133 |''[[Porth y Byddar (drama)|Porth y Byddar]]'' (26 Medi) 136 |''[[OLION (cynhyrchiad theatr)|OLION]]'' (30 Medi) 139 |''[[La Primera Cena (drama)|La Primera Cena]]'' (1 Hydref) 141 |[[Ac Eto Nid Myfi (drama lwyfan)|''Ac Eto Nid Myfi'' (drama lwyfan)]] (3 Hydref) 145 |- |[[1938 (drama)|''1938'' (drama)]] (3 Hydref) 147 |[[Cariad Creulon (drama)|''Cariad Creulon'' (drama)]] (3 Hydref) 148 |[[Cyfres Y Ddrama yn Ewrop|''Cyfres Y Ddrama yn Ewrop'']] (7 Hydref) 156 |''[[Dinas Barhaus a tair drama arall]]'' (7 Hydref) 157 |''[[Dalar Deg]]'' (10 Hydref) 159 |''[[Pobl yr Ymylon]]'' (12 Hydref) 160 |- |''[[Wrth aros Godot]]'' 165 |''[[Cilwg yn Ôl (drama)|Cilwg yn Ôl]]'' [[Cilwg yn Ôl (drama)|(drama)]] 166 |[[Hunllef yng Nghymru Fydd (drama)|''Hunllef yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (21 Gorffennaf 2025) 167 |[[Tylwyth (drama)]] (20 Gorff 2025) 169 |[[Tair (drama)|''Tair'' (drama)]] (21 Gorff) 170 |''[[Awel Gref (drama)|Awel Gref]]'' (drama) (27 Gorff) 171 |- |[[Rhamant a Rhyfel (drama)|''Rhamant a Rhyfel'' (drama)]] (27 Gorff) 172 |[[Y Ffon Dafl (drama)|''Y Ffon Dafl'' (drama)]] (27 Gorff)173 |[[Yr Hen Blant (drama)|''Yr Hen Blant'' (drama)]] (28 Gorff) 174 |[[Wedi'r Drin (drama)|''Wedi'r Drin'' (drama)]] (29 Gorff) 177 |''[[Pont Robat]]'' (28 Gorff) 178 |[[Chwalu'r Nyth (drama)|''Chwalu'r Nyth'' (drama)]] (29 Rhag) 179 |- |[[Ceidwad y Porth (drama)|''Ceidwad y Porth'' (drama)]] (29 Gorff) 180 |[[Yr Erodrom (drama)|''Yr Erodrom'' (drama)]] (29 Gorff) 181 |[[Beddau’r Proffwydi (drama)|''Beddau'r Proffwydi'' (drama)]] (31 Gorff) 182 |''[[Dyrnod Branwen]]'' (9 Awst) 193 |''[[Pa Leshad? (drama)|Pa Leshad?]]'' (10 Awst) 194 |''[[Tewach Dŵr (drama)|Tewach Dŵr]]'' (10 Awst) 195 |- |''[[Asgre Lân (drama)|Asgre Lân]]'' (11 Awst) 196 |[[Cross Currents (drama)|''Cross Currents'' (drama)]] (15 Awst) 197 | | | | |} === Llyfrau: === {| class="wikitable" |+ |''[[Porth y Byddar (nofel)|Porth y Byddar]]'' [[Porth y Byddar (nofel)|(nofel)]] (26 Medi) 137 |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Huw Roberts]] (19 Awst 2024) 1 |[[William R. Lewis]] (19 Awst) 2 |[[Emyr Edwards]] (23 Awst) 9 |[[Shelagh Williams]] (23 Awst) 10 |[[Dewi Wyn Williams]] ‎(24 Awst) 11 |[[Noel Williams]] (24 Awst) 13 |- |[[Martin Morley]] (24 Awst) 17 |[[Helena Kaut-Howson]] (25 Awst) 26 |[[Grey Evans]] ‎(27 Awst) 30 |[[Wyn Jones (actor)]] (27 Awst) 34 |[[Eric Wyn]] (27 Awst) 35 |[[Huw Tudor]] (28 Awst) 37 |- |[[Owen Arwyn]] (31 Awst) 45 |[[Geraint Lewis]] (31 Awst) 47 |[[Elliw Haf]] ‎(1 Medi) 48 |[[Wyn Bowen Harries]] (5 Medi) 60 |[[Owen Garmon]] (6 Medi) 62‎ |[[Emily Davies]] (6 Medi) 64 |- |[[W. H. Roberts|W.H. Roberts]] (6 Medi) 67 |[[Bethan Jones (cyfarwyddydd)]] ‎(11 Medi) 74 |[[Danny Grehan]] (11 Medi) 77 |[[Marion Fenner]] (12 Medi) 87 |[[Gruffudd Jones (cyfarwyddwr)]] (12 Medi) 88 |[[Gwen Ellis]] (14 Medi) 92 |- |[[Elis Gwyn Jones]] ‎ (18 Medi) 104 |[[Ynyr Williams]] (20 Medi) 106 |[[Tim Lyn]] (21 Medi) 109 |[[Bethan Dwyfor]] (21 Medi) 110 |[[Ian Saynor]] (21 Medi) 111 |[[Jeremy Turner]] (22 Medi) 115 |- |[[Morfudd Hughes]] (22 Medi) 118 |[[Emlyn Gomer]] (23 Medi) 122 |[[Sian Summers]] (23 Medi) 123 |[[Mair Tomos Ifans]] (24 Medi) 127 |[[Nia Williams]] (24 Medi) 129 |[[Eilian Wyn]] (24 Medi) 131 |- |[[Tim Baker]] (26 Medi) 134 |[[Sara Harris-Davies]] (26 Medi) 135 |[[Phil Reid]] (26 Medi) 138 |[[Rhian Blythe]] (1 Hydref) 140 |[[Sara Lloyd]] (2 Hydref) 142 |[[Glyn Williams (Pensarn)]] (3 Hydref) 146 |- |[[Huw Carrod]] (6 Hydref) 149 |[[Simon Watts]] (26 Medi) 163 |[[Beryl Hall]] (8 Medi) 164 |[[Geraint Owen (actor)|Geraint Owen]] (actor) (21 Gorff 25) 168 |[[Morien Phillips]] (28 Gorff) 175 |[[Angharad Jones]] (1 Awst) 183 |- |[[Lindsay Evans]] (1 Awst) 184 |[[Gwion Lynch]] (1 Awst) 185 |[[Yoland Williams]] (1 Awst) 186 |[[Mari Rowland Hughes]] (2 Awst) 187 |[[Dewi Rhys Williams]] (2 Awst) 188 |[[Rhian Cadwaladr]] (3 Awst) 189 |- |[[Elin Wmffras]] (3 Awst) 190 |[[Gwynne D. Evans (dramodydd)|Gwynne D. Evans]] (9 Awst) 192 |[[Edwin Williams (actor)|Edwin Williams]] (16 Awst) 199 |[[Morris Jones (Actor a Chyfarwyddwr Theatr)|Morris Jones]] (16 Awst) 200 |[[Robert O. F. Wynne (Garthewin)|Robert O. F. Wynne]] (18 Awst) 202 | |- |[[Annette Bryn Parri]] ‎ |[[Gareth Wynn Jones]] |[[Graham Laker]] |[[Rosalind a Myrddin]] |[[Hogia'r Wyddfa]] | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau === {| class="wikitable" |+ |[[Cwmni Theatr Cymru]] (25 Awst) 19 |[[Dalier Sylw]] ‎(25 Awst) 21 |[[Ffilmiau'r Tŷ Gwyn]] (28 Awst) 39 |[[Hwyl a Fflag]] (31 Awst) 46 |[[Cwmni Whare Teg]] (2 Medi) 51 |[[Theatr yr Ymylon]] ‎(4 Medi) 54 |[[Theatr Ddieithr]](4 Medi) 55 |- |[[Theatr y Finborough]] (4 Medi) 58 |[[Panto 85]] (11 Medi) 80 |[[Cwmni 85]] (15 Medi) 96 |[[Theatr Fach y Gegin]] (16 Medi) 99 |[[Theatr Y Dyfodol|Theatr y Dyfodol]] (16 Medi) 101 |[[Cwmni Cyfri Tri]] (21 Medi) 112 |[[Theatr Powys]] (21 Medi) 113 |- |[[Theatr Crwban]] (21 Medi) 114 |[[Cardiff Laboratory Theatre]] (22 Medi) 116 |[[Theatrig]] (22 Medi) 119 |[[Theatr Rhiniog]] (23 Medi) 120 |[[Mae o'n brifo 'nghlust i|''Mae o'n brifo 'nghlust i'']] (23 Medi) 126 |[[Theatr Gorllewin Morgannwg]] (24 Medi) 130 |[[Theatr y Byd]] (28 Gorff) 176 |- |[[Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe]] (15 Awst) 198 |[[Chwaraewyr Garthewin]] (16 Awst) 201 | | | | | |} === Teledu a Radio === {| class="wikitable" |+ |''[[Brad (ffilm)|Brad]]'' [[Brad (ffilm)|(ffilm)]] (28 Awst) 38 |''[[Sigaret?]]'' (28 Awst) [162] |[[Lleifior (cyfres S4C 1990au)|''Lleifior'' (cyfres S4C 1990au)]] (29 Awst) 41 |''[[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|Lleifior]]'' [[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|(cyfres BBC 1960au)]] (29 Awst) 42''‎'' |[[Cigfran (drama deledu)|''Cigfran'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 144 |[[Pedwarawd (drama deledu)|''Pedwarawd'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 143 |- |[[Y Wawr (drama deledu)|''Y Wawr'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 150 |''[[Gwanwyn Diweddar]]'' (6 Hydref) 151 |[[Gwalia (drama deledu)|''Gwalia'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 152 |[[Plant Beca (drama deledu)|''Plant Beca'' (drama deledu)]](6 Hydref) 153 |''[[Mostyn a'r Cryman Bach]]'' (6 Hydref) 154 |''[[Y Llyn yn y Mynydd]]'' (6 Hydref) 155 |- |[[Dramâu Radio Cymraeg]] (7 Hydref) 158 |[[Byd a Betws (drama deledu)|''Byd a Betws'' (drama deledu)]] (14 Hydref) 161 |''[['Steddfod! 'Steddfod! (ffilm)|<nowiki/>'Steddfod! 'Steddfod!]]'' (6 Awst) 191 | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2024 - 2025 == {| class="wikitable" |+ |''[[Gwlad yr Addewid|Gwlad Yr Addewid]]'' |[[Y Fedal a Thlws y Ddrama]] |[[Ed Thomas]] |[[Donmar Warehouse]] |[[Ian Saynor]] |[[Jerzy Grotowski]] |- |''[[Nia Ben Aur]]'' |''[[Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan]]'' |[[Sam Kogan]] |''[[En Attendant Godot]]'' |''[[The War Plays]]'' |[[Dionysos (Dionysus)|Dionysos]] |- |[[Jiwbilî Arian Elizabeth II]] |[[Rosencrantz a Guildenstern]] |[[Edward Bond]] |[[Theatr Bara Caws]] |[[Arad Goch]] |[[Royal Court Theatre]] |- |[[John Godber]] |''[[Coriolanus]]'' |[[Alan Ayckbourn]] |''[[Deep Cut (drama)|Deep Cut]]'' |[[John Osborne]] |''[[Look Back in Anger]]'' |- |''[[Juno and the Paycock]]'' |[[Sergey Obraztsov]] |''[[The Odd Man trilogy]]'' |[[Pickwick (sioe gerdd)|''Pickwick'' (sioe gerdd)]] |[[W. S. Jones]] |[[Brad (drama)|''Brad'' (drama)]] |- |[[Caligula (drama)|''Caligula'' (drama)]] |[[The Caretaker (drama)|''The Caretaker'' (drama)]] |[[Georgios Papadopoulos]] ‎ |''[[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|Y Llyffantod]]'' [[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|(drama Roegaidd)]] ‎ |[[John Ellis Williams (1901-1975)]] |''[[The Wind of Heaven]]'' |- |''[[Ar y Groesffordd]]'' |[[Diwedd y Byd – Yr Hen Blant|''Diwedd y Byd – Yr Hen Blant'']] |[[Peenemünde (drama)|''Peenemünde'' (drama)]] |[[Ta-Ra Teresa (drama)|''Ta-Ra Teresa'']] |[[George Fisher]] |''[[Gymerwch Chi Sigaret?|Gymerwch chi Sigaret?]]'' |- |''[[Pêl Goch]]'' |''[[Minafon (cyfres deledu)|Minafon]]'' |[[Edward Ernest Hughes]] |''[[Amlyn ac Amig (drama)|Amlyn ac Amig]]'' |[[Garthewin]] |''[[Blodeuwedd (drama)|Blodeuwedd]]'' |- |''[[Eisteddfod Bodran]]'' | | | | | |} nokotoukf8hhuixo8b38d3h5655dyz2 15668798 15668723 2026-10-21T18:06:41Z Paulpesda 728 /* Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 */ 15668798 wikitext text/x-wiki Hapus i rannu gwybodaeth. Arbenigedd ym Myd y Ddrama. <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2024/25 ers 19 Awst 2024 - 202 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2025/26 ers 19 Awst 2025 - 256 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2026/27 ers 19 Awst 2026 - == Wedi'u creu 2026-2027: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |''[[Iolo (drama)]]'' (19 Awst) 1* |[[Er Mwyn Yfory (sioe gerdd)|''Er Mwyn Yfory'' (sioe gerdd)]] (19 Awst) 2* |[[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|''Pum Diwrnod o Ryddid'']] [[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (20 Awst) 3* |[[Wythnos yng Nghymru Fydd (drama)|''Wythnos yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (22 Awst) 6* |''[[Y Briodas orfod]]'' (22 Awst) 7* |''[[Lleu Llaw Gyffes (drama)|Lleu Llaw Gyffes]]'' (24 Awst) 9* |- |''[[John Huws Drws Nesa]]'' (25 Awst) 10* |''[[Lleisiau (cyfrol)|Lleisiau]]'' [[Lleisiau (cyfrol)|(cyfrol)]] (26 Awst) 11* |''[[Escaped Alone]]'' (26 Awst) 12* |[[Nansi (drama)|''Nansi'']] (27 Awst) 14* |''[[Dafydd Dywysog]]'' (27 Awst) 15* |[[Calon (sioe gerdd)|''Calon'' (sioe gerdd)]] (29 Awst) 16* |- |''[[Deffro'r Gwanwyn]]'' (30 Awst) 18* |''[[Kitch]]'' (4 Awst) 23* |[[Branwen (sioe gerdd)|''Branwen'']] [[Branwen (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (6 Medi) 27* |[[Dwynwen (sioe gerdd)|''Dwynwen'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 28* |[[Fferm yr Anifail (sioe gerdd)|''Fferm yr Anifail'']] (6 Medi) 29* |[[Gorffennwyd! (sioe gerdd)|''Gorffennwyd!'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 30* |- |''[[Ffantasmagoria]]'' (7 Medi) 32* |[[Plant y Fflam (sioe gerdd)|''Plant y Fflam'' (sioe gerdd)]] (7 Medi) 33* |''[[Y Llyw Olaf]]'' (7 Medi) 37* |''[[Y Cymro Cyffredin]]'' (11 Medi) 45* |[[Pride (sioe gerdd)|''Pride'' (sioe gerdd)]] (11 Medi) 46* |''[[Byncyr]]'' (19 Medi) 56* |- |''[[Chwith Meddwl]]'' (19 Medi) 57* |''[[Fel Paent yn Sychu]]'' (19 Medi) 58* |''[[Melltith ar y Nyth]]'' (22 Medi) 63* |[[Catrin (drama)|''Catrin'' (drama)]] (23 Medi) 65* |''[[Y Cadfridog]]'' (4 Hydref) 81 | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |- |''[[Cyfres Abertawe]]'' (23 Awst) 8* |''[[Cyfres Cynan]]'' (26 Awst) 13* |''[[Gwin Beaujolais (cyfrol)|Gwin Beaujolais]]'' (6 Medi) 24* |''[[Sioetastig!]]'' (6 Medi) 26* |''[[Ceinciau'r Dyffryn]]'' (7 Medi) 35* |''[[Llwyfannu'r Genedl Anghyflawn]]'' (8 Medi) 41* |- |''[[Tair Drama Fer]]'' (14 Medi) 48* |''[[Cyfres y Cewri]]'' (19 Hydref) 101 | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |- |[[Penri Roberts]] (20 Awst) 4* |[[Linda Gittins]] (20 Awst) 5* |[[Stifyn Parri]] (31 Awst) 19* |[[Herbert Davies]] (3 Medi) 20* |[[Dic Hughes]] (3 Medi 21)* |[[Sara Ogwen Williams]] (4 Awst) 22* |- |[[Hefin Elis]] (6 Medi) 31* |[[Gilmor Griffiths]] (7 Medi) 34* |[[Menai Williams]] (7 Medi) 36* |[[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|Dafydd Llewelyn]] [[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|(dramodydd)]] (8 Medi) 42* |[[George P. Owen (cynhyrchydd)]] (9 Medi) 43* |[[Eryl Huw Phillips]] (10 Medi) 44* |- |[[Morfudd Maesaleg]] (13 Medi) 47* |[[Glanffrwd James]] (14 Medi) 49* |[[Pam Palmer]] (15 Medi) 50* |[[Dilwyn Roberts]] (17 Medi) 51* |[[Elwyn Vaughan Williams]] (18 Med) 52* |[[Buddug James Jones]] (18 Medi) 53* |- |[[Sioned Mair]] (18 Medi) 54* |[[Olwen Medi]] (18 Medi) 55* |[[Siôr Llyfni]] (19 Medi) 59* |[[Fraser Cains]] (21 Medi) 60* |[[Iorwerth Roberts]] (22 Medi) 62* |[[R. E. Jones]] (24 Medi) 67* |- |[[T. C. Simpson]] (24 Medi) 68* |[[Richard Love]] (24 Medi) 69* |[[Ruth Carter]] (24 Medi) 70* |[[Ioan Meredith]] (26 Medi) 73* |[[Rhys Meredith]] (26 Medi) 74* |[[Telynores Llwchwr]] (28 Medi) 75* |- |[[Mandi Owen]] (28 Medi) 76* |[[John Greatorex]] (29 Medi) 77 |[[Siôn Eifion]] (28 Medi) 78 |[[Carys Gwilym]] (6 Hydref) 85 |[[Dorien Thomas]] (7 Hydref) 87 |[[Pauline Williams]] (10 Hydref) 90 |- |[[Carwyn Jones (actor)|Carwyn Jones]] (11 Hydref) 92 |[[Iddon Jones]] (12 Hydref) 95 |[[Sue Waters]] (13 Hydref) 96 |[[Robin Evans]] (16 Hydref) 97 |[[Steffan Harri]] (16 Hydref) 98 |[[Eifion Jones]] (19 Hydref) 100 |- |[[Gareth Lewis]] (20 Hydref) 103 | | | | | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |- |[[Cwmni Theatr yr Urdd]] (29 Awst) 17* |''[[Trisgell]]'' (6 Medi) 25* |[[Criw Brwd]] (8 Medi) 38* |[[Sgript Cymru]] (8 Medi) 39* |[[Magdalena (rhwydwaith)]] (8 Medi) 40* |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |- |[[Haf o Hyd (cyfres deledu)|''Haf o Hyd'' (cyfres deledu)]] (21 Medi) 61* |''[[Teulu'r Siop]]'' (23 Medi) 64* |''[[Cam-Gymeriadau (cyfres radio)|Cam-Gymeriadau]]'' (23 Medi) 66* |''[[Telewele]]'' (25 Medi) 71* |''[[Gwendid ar y Lleuad]]'' (25 Medi) 72* |- |''[[Hawkmoor]]'' (30 Medi) 79 |''[[Llid y Ddaear]]'' (3 Hydref) 80 |''[[Nel]]'' (4 Hydref) 82 |''[[Dim Ond Heddiw]]'' (5 Hydref) 83 |''[[Cymru Fach (ffilm)|Cymru Fach]]'' (5 Hydref) 84 |- |''[[Yr Ynys]]'' (7 Hydref) 86 |''[[Cerddwn Ymlaen]]'' (8 Hydref) 88 |''[[Deryn]]'' (9 Hydref) 89 |''[[Sombreros (cyfres deledu)|Sombreros]]'' (10 Hydref) 91 |''[[Rhew Poeth]]'' (11 Hydref) 93 |- |[[Y Tarddiad]] (11 Hydref) 94 |''[[Hylo 'Na]]'' (18 Hydref) 99 |''[[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|Y Rhandir Mwyn]]'' [[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Hydref) 102 | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 == {| class="wikitable" |- |[[Hywel Swrdwal]] |''[[O'r Sioe]]'' |''[[The Deep Blue Sea (drama)|The Deep Blue Sea]]'' |[[Valmai Jones]] |[[Caryl Churchill]] |[[Fanny Fields]] |[[Rhys Mechyll]] |- |[[Einion I, Esgob Bangor]] |[[Metropolis (sioe gerdd)|''Metropolis'' (sioe gerdd)]] |''[[Les Misérables (sioe gerdd)|Les Misérables]]'' |''[[Godspell (sioe gerdd)|Godspell]]'' |''[[Joseff a'r Gôt Amryliw]]'' |''[[Llety'r Bugail (Cyfrol)|Llety'r Bugail]]'' |[[Luc de Tany]] |- |[[William de Valence, Iarll 1af Penfro]] |[[Diwedd y Byd (drama Povey)|''Diwedd y Byd'' (drama Povey)]] |''[[Fallen Hero (cyfres deledu)|Fallen Hero]]'' |''[[Thomas & Sarah]]'' |[[Gwasanaeth Cartref y BBC]] |''[[Aderyn Papur]]'' |''[[Rhosyn a Rhith]]'' |- |[[Nan Davies]] |[[Hywel Gwynfryn]] |[[Ifan Meredith]] |[[Nia Roberts (cyflwynydd)|Nia Roberts]] |[[Iwan Roberts (actor a cherddor)|Iwan Roberts]] |[[Wicked (ffilm 2024)|''Wicked'' (ffilm 2024)]] |''[[Gemau heb ffiniau]]'' |- |''[[Shrek y Sioe Gerdd]]'' |''[[Shrek]]'' |''[[Spamalot]]'' |[[Girl from the North Country (sioe gerdd)|''Girl from the North Country'' (sioe gerdd)]] |[[Shirley Henderson]] |[[Gonc]] |''[[Blue Peter]]'' |- |''[[Rape of the Fair Country]]'' |''[[The Hosts of Rebecca]]'' |''[[Song of the Earth]]'' |[[Manon Eames]] |''[[Home, I'm Darling]]'' | | |} {| class="wikitable" |+ |} == Wedi'u creu 2025-2026: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |+ |[[Branwen (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)|''Branwen'' (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)]] (29 Awst) 9* |''[[Mae Gynnon Ni Hawl Ar Y Sêr]]'' (29 Awst) 10* |[[Bwrw'r Sul (drama)|''Bwrw'r Sul'' (drama)]] (30 Awst) 11* |[[Afagddu (pantomeim)|''Afagddu'' (pantomeim)]] (31 Awst) 13* |[[Byw yn y Wlad (rifiw)|''Byw yn y Wlad'' (rifiw)]] (31 Awst) 17* |''[[Persi Rygarug]]'' (1 Medi) 18* |- |[[Newid Aelwyd (sioe gerdd)|''Newid Aelwyd'' (sioe)]] (4 Medi) 20* |''[[Cymerwch, Bwytewch]]'' (4 Medi) 21* |[[Daniel Owen (cyflwyniad Gruffudd Parry)|''Daniel Owen'' (cyflwyniad Gruffudd Parry)]] (7 Medi) 23* |''[[Y Lefiathan]]'' (7 Medi) 24* |''[[Meistr Y Chwarae]]'' (9 Medi) 27* |''[[Cofio Cynan]]'' (10 Medi) 29* |- |''[[Dafydd y Glo]]'' (11 Medi) 31* |[[The Passion (Michael Sheen)|''The Passion'' (Michael Sheen)]] (19 Medi) 45* |''[[Michal (drama)|Michal]]'' (20 Medi) 46* |[[Blink (drama)|''Blink'' (drama)]] (24 Medi) 53* |''[[Fel Anifail]]'' (5 Hyd) 77* |''[[Blue Heron in the Womb]]'' (6 Hyd) 81* |- |[[Marriage of Convenience (drama)|''Marriage of Convenience'' (drama)]] (10 Hyd) 84* |''[[Love in Plastic]]'' (11 Hyd) 85* |''[[Zwmba!]]'' (19 Hyd) 96* |''[[Hen Ŵr y Mynydd]]'' (19 Hyd) 97* |[[Hywel Harris (drama Cynan)|''Hywel Harris'' (drama Cynan)]] (20 Hyd) 98* |''[[Y Gwybed (drama)]]'' (20 Hyd) 99* |- |''[[Oes rhywun wedi gweld y Pernod King?]]'' (23 Hyd) 109* |''[[Hanes Rhyw Gymro]]'' (28 Hyd) 116* |''[[Y Tad a'r Mab]]'' (28 Hyd) 117* |[[Y Ffynnon (drama)|''Y Ffynnon'' (drama)]] (29 Hyd) 119* |''[[Yr Adduned]]'' (30 Hyd) 123* |[[The Lady in the Van (drama)|''The Lady in the Van'' (drama)]] (30 Hyd) 124* |- |[[Croeso Nôl (drama)|''Croeso Nôl'' (drama)]] (2 Tach) 126* |''[[Gwaed yr Uchelwyr]]'' (4 Tach) 127* |[[Rhestr Cymraeg o enwau Groeg yr Henfyd]] (8 Tach) 129* |''[[Jeli Bebis]]'' (16 Rhag) 145* |[[Y Groesffordd (drama Geraint Lewis)|''Y Groesffordd'' (drama Geraint Lewis)]] (16 Rhag) 146* |''[[Oedolion yn Unig]]'' (17 Rhag) 147* |- |''[[Cwrw, Chips a Darlith Deg]]'' (18 Rhag) 153* |''[[Y Folsan Fawr]]'' (20 Rhag) 158* |''[[Y Madogwys]]'' (21 Rhag) 159* |''[[Tri Chryfion Byd neu Pres Mawr Penna Bach]]'' (21 Rhag) 160* |''[[Tua'r Terfyn]]'' (21 Rhag) 161* |''[[Henwalia]]'' (21 Rhag) 163* |- |''[[Mrs Reynolds a’r Cena Bach]]'' (17 Meh) ''164*'' |''[[Dŵr Mawr Dyfn]]'' (17 Meh) 166* |''[[Fel Hen Win]]'' (17 Meh) 167* |''[[Raslas Bach a Mawr! (drama)]]'' (17 Meh) 168* |''[[Rhith Gân]]'' (17 Meh) 169* |''[[Estron (drama)]]'' (23 Meh) 170* |- |''[[Nyrsys (drama)]]'' (23 Meh) 171 |''[[Y Bont (drama)]]'' (24 Meh) 172 |''[[Bobi a Sami... A Dynion Eraill|Bobi a Sami...A Dynion Eraill]]'' (25 Meh) 174 |''[[Pan Oedd Y Byd Yn Fach]]'' (26 Meh) 175 |''[[Hen Rebel]]'' (26 Meh) 177 |''[[Un Bach Arall]]'' (26 Meh) 178 |- |''[[A Song From a Forgotten City]]'' (27 Meh) 179 |''[[Hollti]]'' (27 Meh) 181 |''[[Darn Gae (drama)]]'' (28 Meh) 183 |''[[Cwm Glo]]'' (29 Meh) 184 |''[[Yr Aduniad (drama)]]'' (29 Meh) 186 |''[[Bonansa!]]'' (29 Meh) 188 |- |''[[Y Gweledigaetheu]]'' (30 Meh) 190 |''[[Meini Gwagedd]]'' (30 Meh) 191 |''[[Dau.Un.Un.Dim]]'' (30 Meh) 192 |''[[Yn y Trên|Yn Y Trên]]'' (30 Meh) 193 |''[[Sgint]]'' (1 Gorff) 194 |''[[Y Bandit, Y Barwn A'r Boi Bananas]]'' (1 Gorff) 196 |- |''[[Playing Burton]]'' (2 Gorff) 199 |''[[Salt, Root and Roe]]'' (3 Gorff) 204 |''[[Iphigenia in Splott]]'' (4 Gorff) 211 |''[[Tonypandemonium]]'' (5 Gorff) 215 |''[[DNA (drama)]]'' (7 Gorff) 217 |''[[Y Ddraenen Fach]]'' (13 Gorff) 223 |- |''[[Owain & Henry]]'' (13 Gorff) 225 |''[[Hwyr a Bore]]'' (15 Gorff) 227 |''[[Lle Mynno'r Gwynt]]'' (2 Awst) 239 |''[[Gŵr Llonydd]]'' (3 Awst) 240 |''[[Cardiff East]]'' (4 Awst) 241 |''[[Certain Young Men]]'' (6 Awst) 242 |- |''[[Dadra]]'' (7 Awst) 243 |''[[Wes Wes!]]'' (7 Awst) 246 |''[[Dynolwaith]]'' (8 Awst) 249 |''[[Parti Priodas]]'' (8 Awst) 250 |''[[Nos Sadwrn o Hyd]]'' (11 Awst) 251 |[[Glyndŵr: Tywysog Cymru|''Glyndwr: Tywysog Cymru'']] (13 Awst) 254 |- |''[[Noson ar y Teils]]'' (17 Awst) 255 |''[[Llywelyn Fawr (drama 1954)|Llywelyn Fawr]]'' (18 Awst) 256 | | | | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |+ |''[[Etifedd y Glyn]]'' (10 Medi) 28 |[[Aberdaron (Cynan)|''Aberdaron'' (Cynan)]] (16 Medi) 40 |[[Jabas (nofel)|''Jabas'' (nofel)]] (5 Hyd) 75 |''[[A Trilogy of Appropriation]]'' (6 Hyd) 80 |[[Gwasg y Glêr]] (28 Hyd) 115 |- |''[['Sna'm Llonydd I' Ga'l!]]'' (31 Gorff) 232 |[[Cyfres Tecwyn y Tractor]] (31 Gorff) 234 |''[[Curiadau]]'' (8 Awst) 247 |[[Terfysgoedd Daear]] (13 Awst) 253 | |- | | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Nesta Harris (actores)|Nesta Harris]] (19 Awst) 1* |[[Emrys Cleaver]] (19 Awst) 2* |[[Nora Jones (actores)|Nora Jones]] (21 Awst) 3* |[[J. T. Jones]] (23 Awst) 4* |[[Owen Huw Roberts]] (26 Awst) 5* |[[Ian Rowlands (dramodydd)]] (28 Awst) 6* |[[J. O. Jones (actor)]] (29 Awst) 7 |- |[[Lisabeth Miles]] (29 Awst) 8* |[[René Griffiths]] (31 Awst) 14* |[[Gwynfryn Roberts]] (31 Awst) 15* |[[David Welch (actor)|David Welch]] (31 Awst) 16* |[[Bryn Williams (actor)]] (1 Medi) 19* |[[William Owen (Gwilym Gwyrfai)]] (5 Medi) 22* |[[Nansi Pritchard]] (8 Medi) 25* |- |[[Mamie Noel Jones]] (9 Medi) 26* |[[Robin Gwyndaf]] (11 Medi) 32* |[[Glyn Roberts]] (12 Medi) 33* |[[Arwel Jones]] (12 Medi) 34* |[[Myrddin Owen]] (12 Medi) 35* |[[Elin Mair Jones]] (13 Medi) 36* |[[Richard Morris (Hogia'r Wyddfa)]] (15 Medi) 39* |- |[[Rosalind Lloyd]] (18 Medi) 42* |[[Judith Roberts]] (18 Medi) 43* |[[Iwan Llewelyn-Jones]] (23 Medi) 48* |[[Thomas Owen Jones (Gwynfor)]] (22 Medi) 49* |[[Rhodri Evan]] (24 Medi) 50* |[[Jonathan Nefydd]] (24 Medi) 51* |[[Geraint Pickard]] (24 Medi) 52* |- |[[Gareth Potter]] (26 Medi) 55* |[[Alan Clayton]] (27 Medi) 57* |[[Elinor Wyn Roberts]] (27 Medi) 61* |[[Dilys Price (actores)]] (2 Hyd) 65* |[[Gwenno Elis Hodgkins]] (2 Hyd) 66* |[[Brinley Jenkins]] (3 Hyd) 69* |[[Alun ap Brinley]] (3 Hyd) 70* |- |[[Menna Trussler]] (4 Hyd) 72* |[[Owain Gwilym]] (5 Hyd) 74* |[[Ernest Evans (actor)|Ernest Evans]] (5 Hyd) 79* |[[Dillwyn Owen]] (12 Hyd) 86* |[[Maldwyn John]] (14 Hyd) 88* |[[Siôn Probert]] (14 Hyd) 89* |[[Gareth Lloyd-Williams]] (15 Hyd) 92* |- |[[Robin Eiddior]] (17 Hyd) 95* |[[Buddug Povey]] (17 Hyd) 96* |[[W. D. Williams]] (20 Hyd) 100* |[[Catherine Ayers]] (21 Hyd) 101* |[[Catrin Arwel]] (21 Hyd) 102* |[[Cen Williams]] (21 Hyd) 103* |[[Gwyneth Carey]] (21 Hyd) 104* |- |[[Nan Lewis]] (22 Hyd) 105* |[[John Idris Owen]] (22 Hyd) 106* |[[Rolant o Fôn]] (22 Hyd) 107* |[[D. W. Morgan (dramodydd)]] (22 Hyd) 108* |[[Edward Rees]] (23 Hyd) 110* |[[J. O. Williams]] (23 Hyd) 111* |[[Geraint Morgan (actor)]] (25 Hyd) 113* |- |[[Rebecca Trehearn]] (25 Hyd) 114* |[[John Owen (Rhuthun)]] (29 Hyd) 118* |[[Dafydd Huw Williams]] (29 Hyd) 120* |[[Cadfan Roberts]] (29 Hyd) 122* |[[K. Lloyd-Jones]] (2 Tach) 125* |[[Dilwyn Young-Jones]] (7 Tach) 128* |[[Geraint Jones (dramodydd)]] (20 Tach) 131* |- |[[Robert Gwyn Davin]] (20 Tach) 136* |[[Dewi Rhys]] (21 Tach) 137* |[[Siân Owen (actores)|Siân Owen]] (22 Tach) 139* |[[Dafydd Emyr]] (22 Tach) 141* |[[Lowri-Ann Richards]] (18 Rhag) 151* |[[Gaenor Howells]] (18 Rhag) 155* |[[Mari Rhian Owen]] (20 Rhag) 157* |- |[[Elen Bowman]] (17 Meh) 165* |[[Ceri Elen]] (25 Meh) 173* |[[Aled Pedrick]] (26 Meh) 176* |[[Manon Wyn Williams]] (27 Meh) 180* |[[Phylip Harries]] (27 Meh) 182* |[[Firenza Guidi]] (29 Meh) 185* |[[John Glyn Owen]] (30 Meh) 189* |- |[[Frank Lincoln]] (2 Gorff) 197* |[[Rhys Warrington]] (3 Gorff) 201* |[[Tim Price (dramodydd)]] (3 Gorff) 202* |[[Branwen Cennard]] (5 Gorff) 212* |[[Arwel John]] (5 Gorff) 213* |[[Rhodri Miles]] (5 Gorff) 214* |[[Islwyn Williams]] (10 Gorff) 219* |- |[[Ken Etheridge]] (10 Gorff) 220* |[[W. Emlyn James]] (11 Gorff) 221* |[[Tom Richards]] (11 Gorff) 222* |[[Dyfan Jones]] (13 Gorff) 224* |[[Selyf Roberts]] (15 Gorff) 226* |[[Leyshon Williams]] (15 Gorff) 228* |[[Gruffudd Glyn]] (30 Gorff) 229* |- |[[Margiad Roberts]] (31 Gorff) 231* |[[Ieuan Wyn (bardd)|Ieuan Wyn]] (31 Gorff) 233* |[[Sera Cracroft]] (1 Awst) 236* |[[Manon Wilkinson]] (7 Awst) 244* |[[Leo Drayton]] (7 Awst) 245* |[[Elgan Rhys]] (8 Awst) 248* |[[Edgar Thomas]] (13 Awst) 252* |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |+ |[[Ffilmiau Eryri]] (10 Medi) 30 |''[[Genod Tŷ'r Ysgol]]'' (16 Medi) 41 |[[Theatr Antur]] (19 Medi) 44 |[[Rhestr o ddramâu Cymraeg]] (23 Medi) 47 |''[[Adroddiad Clywch]]'' (25 Medi) 54 |- |[[Sgwâr Un]] (27 Medi) 60 |[[Tonfedd Eryri]] (20 Tach) 132 |[[Ffilmiau Bryngwyn]] (22 Tach) 140 |[[Ffilmiau Llifon]] (24 Tach) 142 |[[Cwmni'r Castell]] (17 Rhag) 149 |- |[[Made in Wales Stage Company]] (21 Rhag) 162 |[[Cwmni Mega]] (29 Meh) 187 |[[Welsh National Theatre]] (2 Gorff) 198 |[[Gŵyl Ymylol Caeredin]] (2 Gorff) 200 |[[Gwobrau Laurence Olivier]] (3 Gorff) 203 |- |[[Theatr Dirty Protest]] (3 Gorff) 205 |[[Coron Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 206 |[[Cadair Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 207 |[[Tlws y Cerddor Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 208 |[[Medal y Dysgwyr Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 209 |- |[[Medal Lenyddiaeth Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 210 |[[Gwobrau Theatr Cymru]] (6 Gorff) 216 |[[Theatr na nÓg]] (9 Gorff) 218 |[[Mewn Cymeriad]] (31 Gorff) 235 | |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |+ |[[Mr. Lolipop, M. A.|''Mr. Lolipop, M. A.'']] (31 Awst) 12 |[[Safwn yn y Bwlch]] (14 Medi) 37 |''[[Rhodd Mam (drama deledu)|Rhodd Mam]]'' (14 Medi) 38 |''[[Pris y Farchnad]]'' (26 Medi) 56 |''[[Mae'r Gelyn Oddi Mewn]]'' (27 Medi) 58 |- |''[[Tomos a Titw]]'' (27 Medi) 59 |[[Owain Glyndŵr (ffilm, 1983)|''Owain Glyndŵr'' (ffilm, 1983)]] (28 Medi) 62 |[[Blodeuwedd (ffilm 1990)|''Blodeuwedd'' (ffilm 1990)]] (30 Medi) 63 |[[Ac Eto Nid Myfi (ffilm 1987)|''Ac Eto Nid Myfi'' (ffilm 1987)]] (30 Medi) 64 |[[Gwaed ar y Dagrau (cyfres deledu)|''Gwaed ar y Dagrau'' (cyfres deledu)]] (2 Hyd) 67 |- |''[[Meistres y Chwarae]]'' (2 Hyd) 68 |[[Almanac (cyfres deledu)|''Almanac'' (cyfres deledu)]] (4 Hyd) 71 |[[Jabas Jones (ffilm)|''Jabas Jones'' (ffilm)]] (5 Hyd) 73 |''[[Tri Tan y Manod]]'' (5 Hyd) 76 |''[[Mae hi'n Wyllt Mr Borrow]]'' (5 Hyd) 78 |- |''[[Midffîld - Y Mwfi]]'' (9 Hyd) 82 |''[[C'mon Midffîld! a Rasbrijam]]'' (9 Hyd) 83 |[[Under Milk Wood (ffilm Pip Broughton 2015)|''Under Milk Wood'' (ffilm Pip Broughton 2015)]] (13 Hyd) 87 |''[[Hapnod (cyfres deledu)]]'' (15 Hyd) 90 |[[Y Graith (cyfres deledu)|''Y Graith'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 91 |- |[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|''Y Stafell Ddirgel'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 93 |[[Y Wisg Sidan (cyfres deledu)|''Y Wisg Sidan'' (cyfres deledu)]] (17 Hyd) 94 |''[[Noson yr Heliwr (ffilm)|Noson yr Heliwr]]'' [[Noson yr Heliwr (ffilm)|(ffilm)]] (24 Hyd) 112 |''[[Cysgodion Gdansk]]'' (29 Hyd) 121 |''[[Tipyn o Stad]]'' (19 Tach) 130 |- |''[[Bob a'i Fam]]'' (20 Tach) 133 |''[[Stad (cyfres deledu)|Stad]]'' (20 Hyd) 134 |''[[Glan Hafren (cyfres deledu)|Glan Hafren]]'' [[Glan Hafren (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Tach) 135 |''[[Yr Alwad (ffilm S4C 1988)|Yr Alwad]]'' (21 Tach) 136 |''[[Hafod Henri]]'' (22 Tach) 138 |- |[[A55 (cyfres deledu)|''A55'' (cyfres deledu)]] (7 Rhag) 143 |[[Y Streic (drama deledu)|''Y Streic'' (drama deledu)]] (16 Rhag) 144 |''[[Twyllo'r Teulu]]'' (17 Rhag) 148 |''[[Newydd Bob Nos]]'' (17 Rhag) 150 |''[[Coleg (cyfres deledu)|Coleg]]'' (cyfres deledu) (18 Rhag) 152 |- |[[Provence (drama deledu)|''Provence'' (drama deledu)]] (18 Rhag) 154 |[[Atgof (ffilm 1998)|''Atgof'' (ffilm 1998)]] (20 Rhag) 156 |[[Y Siop (drama deledu)|''Y Siop'' (drama deledu)]] (1 Gorff) 195 |''[[Darn o Dir]]'' (31 Gorff) 230 |[[Amdani (cyfres deledu)|''Amdani'' (cyfres deledu)]] 1 Awst 237 |- |''[[Rhydeglwys]] [Eileen]'' (1 Awst) 238 | | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2025 - 2026 == {| class="wikitable" |+ |[[Tŷ Dol (drama)|''Tŷ Dol'' (drama)]] |''[[Gan Bwyll]]'' |''[[Nos Ystwyll (drama)|Nos Ystwyll]]'' |''[[Hamlet]]'' |[[Sieiloc]] |''[[Marsiandwr Fenis]]'' |''[[Diweddgan]]'' |[[Caesar von Hofacker]] |- |''[[Pum Diwrnod o Ryddid]]'' |''[[Romeo a Juliet]]'' |[[Cwmni Theatr 7:84]] |[[John E. McGrath (cyfarwyddwr artistig)]] |[[John McGrath (dramodydd)]] |[[Michal]] |''[[Doctor ar ei Waethaf]]'' |''[[Cellwair (drama Pinter)|Cellwair]]'' [[Cellwair (drama Pinter)|(drama Pinter)]] |- |[[Charles Dyer]] |[[Elwyn Jones (canwr)|Elwyn Jones]] |[[Un o'r Teulu (drama Ayckbourn)|''Un o'r Teulu'' (drama Ayckbourn)]] |[[Syrcas Nofit State]] |''[[Lysh]]'' |''[[Macbeth (drama)|Macbeth]]'' |[[Daf Hobson]] |[[Heliwr (cyfres deledu)|''Heliwr'' (cyfres deledu)]] |- |''[[Gwaun Cwm Garw]]'' |''[[Cariad Mr Bustl]]'' |[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam fi Duw?'' (cyfres deledu)]] |[[James Hill (cyfarwyddwr Prydeinig)]] |''[[The District Nurse]]'' |''[[Shakespeare: Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio]]'' |''[[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|Eira Cynta'r Gaeaf]]'' [[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|(ffilm)]] |[[Rhys Richards]] |- |''[[Diwedd Dyn Bach]]'' |[[Mari Gwilym]] |[[Elias (proffwyd)]] |[[Annemarie Lewis Thomas]] |[[Beth Robert]] |[[Le Dieu Du Carnage (Llanast!)|''Le Dieu Du Carnage'' (Llanast!)]] |[[How Green Was My Valley (cyfres deledu 1975)|''How Green Was My Valley'' (cyfres deledu 1975)]] |[[Gwylan (drama)|''Gwylan'' (drama)]] |- |[[Anne Naysmith]] |[[Margaret Mary Fairchild]] |[[Nicholas Hytner]] |[[La Leçon (Y Wers)|''La Leçon'' (Y Wers)]] |[[Oidipos]] |''[[Oidipos Frenin]]'' |''[[Oidipos yn Colonos]]'' |[[Laïos]] |- |[[Isméne]] |[[Poluneices]] |[[Gary Owen (dramodydd)|Gary Owen]] |[[Oleanna (drama)|''Oleanna'' (drama)]] |[[Daniel Evans (actor)]] |[[Theatr Gŵyl Chichester]] |''[[Educating Rita]]'' |[[Commedia dell'arte]] |- |[[Andorra (drama)|''Andorra'' (drama)]] |[[David Mamet]] |[[The Woods (drama)|''The Woods'' (drama)]] |[[True West (drama)|''True West'' (drama)]] |''[[Ubu Roi]]'' |[[Dyddiau Difyr (drama)|''Dyddiau Difyr'' (drama)]] |''[[Dechrau Canu, Dechrau Canmol]]'' |''[[Sinderela]]'' |- |''[[Y Dymestl]]'' |[[Calendar Girls (drama)|''Calendar Girls'' (drama)]] |''[[Le Père]]'' |[[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] |[[Tom Nefyn (ffilm)|''Tom Nefyn'' (ffilm)]] |''[[O Law i Law]]'' |''[[Brodyr y Brwsh]]'' |[[Jimmy Murphy (dramodydd)]] |- |[[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] |[[National Theatre Wales]] |[[Callum Scott Howells]] |[[Kully Thiarai]] |[[Gwobr Verity Bargate]] |''[[Nye (drama)]]'' |''[[Iphigeneia yn Aulis]]'' |[[Theatr y Parc a'r Dâr]] |- |''[[Titus Andronicus]]'' |[[Cadoediad y Nadolig]] |''[[Congrinero'r Gorllewin]]'' |''[[Y Fenyw ddaeth o'r Môr]]'' |''[[My Night with Reg]]'' |[[Peter Gill]] |[[Theatr Almeida]] |[[James Graham (dramodydd)]] |- |''[[An Inspector Calls]]'' |''[[Absurd Person Singular]]'' |''[[Copenhagen (drama)|Copenhagen]]'' |''[[Top Girls]]'' |''[[A Taste of Honey]]'' |''[[Henry IV, Part 1]]'' |[[Gafaelgarn Gymreig]] |''[[The Entertainer]]'' |- |[[Alan Harris (dramodydd)]] | | | | | | | |} == Wedi'u creu 2024-2025: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable sortable" |''[[Enoc Huws (drama gerdd)|Enoc Huws]]'' [[Enoc Huws (drama gerdd)|(drama gerdd)]] (20 Awst 2024'')'' 3 |''[[Awê Bryncoch!]] ‎''(20 Awst) 4 |''[[Cyfyng Gyngor]] ‎''(20 Awst) 5 |''[[Siôn a Siân (drama)|Siôn a Siân]]'' [[Siôn a Siân (drama)|(drama)]] (20 Awst) 6 |''[[Golff (drama)|Golff]]'' [[Golff (drama)|(drama)]] (20 Awst) 7 |''[[Plas Dafydd]]'' (21 Awst) 8 |- |[[Leni (drama lwyfan)|''Leni'' (drama lwyfan)]] (24 Awst) 12 |[[Brwyn Ar Gomin|''Brwyn ar Gomin'']] (24 Awst) 14 |''[[Mae Sera'n Wag]]'' (24 Awst) 15 |''[[Milwr yn y Meddwl]]'' (24 Awst) 16''‎'' |''[[Byd o Amser]]'' (25 Awst) 18 |[[Pros Kairon|''Pros Kairon'']] (25 Awst) 20 |- |''[[Bacchai]]'' (25 Awst) 22 |''[[Y Gelli Geirios]] ‎''(25 Awst) 23 |''[[Cyfres I'r Golau]]'' (25 Awst) 24 |''[[Y Werin Wydr]]'' (25 Awst) 25 |''[[Sal (drama)|Sal]]'' [[Sal (drama)|(drama)]] (26 Awst) 27 |''[[Cyfres Y Llwyfan]] ‎''(26 Awst) 28 |- |''[[Drws Priodas]] ‎''(27 Awst) 29 |''[[Perthyn]]'' (27 Awst) 31 |''[[Gwaed Oer]]'' (27 Awst) 32 ''‎'' |''[[Tŷ Ar Y Tywod|Tŷ ar y Tywod]]'' (27 Awst) 33 |[[The Druid's Rest|''The Druid's Rest'']] (28 Awst) 36 |[[Sul Y Blodau (comedi)|''Sul Y Blodau'' (comedi)]] (28 Awst) 40 |- |''[[Harris (drama)|Harris]]'' [[Harris (drama)|(drama)]] (29 Awst) 43 |[[Yr Achos (drama)|''Yr Achos'' (drama)]] (29 Awst) 44 |''[[Saer Doliau]]'' (1 Medi) 49 |[[Y Ffin|''Y Ffin'']] (2 Medi) 50 |[[Pwy bia'r Gân? (drama)|''Pwy bia'r Gân?'' (drama)]] (2 Medi) 52 |''[[Roedd Catarina o gwmpas ddoe]]'' (4 Medi) 53 |- |''[[Dinas Barhaus]]'' (4 Medi) 56 |''[[Alpha Beta (drama)|Alpha Beta]]'' [[Alpha Beta (drama)|(drama)]] (4 Medi) 57 |[[Hywel A|''Hywel A'']] (5 Medi) 59 |''[[Sachlian a Lludw]] ‎''(6 Medi) 61 |''[[Mawredd Mawr (pantomeim)|Mawredd Mawr]]'' [[Mawredd Mawr (pantomeim)|(pantomeim)]] (6 Medi) 63 |''[[Noa (sioe)|Noa]]'' [[Noa (sioe)|(sioe)]] (6 Medi) 65 |- |''[[Y Cymod Cadarn]]'' (6 Medi) 66 |[[Dan y Don (pantomeim)|''Dan y Don'' (pantomeim)]] (8 Medi) 68 |[[Tri Chryfion Byd|''Tri Chryfion Byd'']] (8 Medi) 69 |[[Dawn Dweud (sioe)|''Dawn Dweud'' (sioe)]] (10 Medi) 70 |[[Y Ffordd (drama)|''Y Ffordd'' (drama)]] (10 Medi) 71 |[[Y Rhai A Lwydda|''Y Rhai a Lwydda'']] (10 Medi) 72 |- |''[[Calon Ci (drama)|Calon Ci]]'' [[Calon Ci (drama)|(drama)]] ‎(11 Medi) 73 |''[[Cai (drama)]]'' (11 Medi) 75 |[[Wyneb yn Wyneb (drama)|''Wyneb yn Wyneb'' (drama)]] (11 Medi) 76 |[[Hualau (drama)|''Hualau'' (drama)]] (11 Medi) 78 |[[Jim Cro Crystyn (panto)|''Jim Cro Crystyn'' (panto)]] (11 Medi) 79 |''[[Rwj Raj]]'' (11 Medi) 81 |- |[[Tanddaearol (drama)|''Tanddaearol'' (drama)]] (11 Medi) 82 |[[Madog (pantomeim)|''Madog'' (pantomeim)]] (12 Medi) 83 |[[Jac y Jyngl (pantomeim)|''Jac y Jyngl'' (pantomeim)]] (12 Medi) 84 |''[[Eli Babi (panto)|Eli Babi]]'' [[Eli Babi (panto)|(panto]]) (12 Medi) 85 |[[Ar Hyd Y Nos (sioe)|''Ar Hyd Y Nos'' (sioe)]] (12 Medi) 86 |''[[Rasus Cymylau]]'' (12 Medi) 89 |- |[[Mwstwr yn y Clwstwr (pantomeim)|''Mwstwr yn y Clwstwr'' (panto)]] (12 Medi) 90 |[[Gwenith Gwyn|''Gwenith Gwyn'']] (12 Medi) 91 |[[Go Fflamia (pantomeim)|''Go Fflamia'' (pantomeim)]] (15 Medi) 93 |[[Codi Stêm (panto)|''Codi Stêm'' (panto)]] (15 Medi) 94 |[[Pan Rwyga'r Llen|''Pan Rwyga'r Llen'']] (15 Medi) 95 |[[Dim Ond Heno|''Dim Ond Heno'']] (15 Medi) 97 |- |[[Gweld Sêr! (pantomeim)|''Gweld Sêr!''(pantomeim)]] (15 Medi) 98 |[[Dinas (drama)|''Dinas'' (drama)]] (16 Medi) 100 |''[[Gwallt Yn Y Gwynt|Gwallt yn y Gwynt]]'' (17 Medi) 102 |[[Y Pypedau|''Y Pypedau'']] (17 Medi) 103 |''[[Llyffantod (drama Gymraeg)|Llyffantod]]'' [[Llyffantod (drama Gymraeg)|(drama Gymraeg)]] (18 Medi) 105 |''[[Janine (drama)|Janine]]'' [[Janine (drama)|(drama)]] (20 Medi) 107 |- |[[House of America (drama)|''House of America'']] (21 Medi) 108 |''[[Gwin Coch a Fodca]]'' (22 Medi) 117 |''[[Brawd Herod]]'' (23 Medi) 121 |''[[Yn Ein Dwylo|Yn ein Dwylo]]'' (23 Medi) 124 |''[[Croeso i'r Roial]]'' (23 Medi) 125 |''[[Coch Du ac Anwybodus]]'' (24 Medi) 128 |- |''[[Jeremeia Jones]]'' (26 Medi) 132 |[[Vanessa Drws Nesa|''Vanessa Drws Nesa'']] (26 Medi) 133 |''[[Porth y Byddar (drama)|Porth y Byddar]]'' (26 Medi) 136 |''[[OLION (cynhyrchiad theatr)|OLION]]'' (30 Medi) 139 |''[[La Primera Cena (drama)|La Primera Cena]]'' (1 Hydref) 141 |[[Ac Eto Nid Myfi (drama lwyfan)|''Ac Eto Nid Myfi'' (drama lwyfan)]] (3 Hydref) 145 |- |[[1938 (drama)|''1938'' (drama)]] (3 Hydref) 147 |[[Cariad Creulon (drama)|''Cariad Creulon'' (drama)]] (3 Hydref) 148 |[[Cyfres Y Ddrama yn Ewrop|''Cyfres Y Ddrama yn Ewrop'']] (7 Hydref) 156 |''[[Dinas Barhaus a tair drama arall]]'' (7 Hydref) 157 |''[[Dalar Deg]]'' (10 Hydref) 159 |''[[Pobl yr Ymylon]]'' (12 Hydref) 160 |- |''[[Wrth aros Godot]]'' 165 |''[[Cilwg yn Ôl (drama)|Cilwg yn Ôl]]'' [[Cilwg yn Ôl (drama)|(drama)]] 166 |[[Hunllef yng Nghymru Fydd (drama)|''Hunllef yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (21 Gorffennaf 2025) 167 |[[Tylwyth (drama)]] (20 Gorff 2025) 169 |[[Tair (drama)|''Tair'' (drama)]] (21 Gorff) 170 |''[[Awel Gref (drama)|Awel Gref]]'' (drama) (27 Gorff) 171 |- |[[Rhamant a Rhyfel (drama)|''Rhamant a Rhyfel'' (drama)]] (27 Gorff) 172 |[[Y Ffon Dafl (drama)|''Y Ffon Dafl'' (drama)]] (27 Gorff)173 |[[Yr Hen Blant (drama)|''Yr Hen Blant'' (drama)]] (28 Gorff) 174 |[[Wedi'r Drin (drama)|''Wedi'r Drin'' (drama)]] (29 Gorff) 177 |''[[Pont Robat]]'' (28 Gorff) 178 |[[Chwalu'r Nyth (drama)|''Chwalu'r Nyth'' (drama)]] (29 Rhag) 179 |- |[[Ceidwad y Porth (drama)|''Ceidwad y Porth'' (drama)]] (29 Gorff) 180 |[[Yr Erodrom (drama)|''Yr Erodrom'' (drama)]] (29 Gorff) 181 |[[Beddau’r Proffwydi (drama)|''Beddau'r Proffwydi'' (drama)]] (31 Gorff) 182 |''[[Dyrnod Branwen]]'' (9 Awst) 193 |''[[Pa Leshad? (drama)|Pa Leshad?]]'' (10 Awst) 194 |''[[Tewach Dŵr (drama)|Tewach Dŵr]]'' (10 Awst) 195 |- |''[[Asgre Lân (drama)|Asgre Lân]]'' (11 Awst) 196 |[[Cross Currents (drama)|''Cross Currents'' (drama)]] (15 Awst) 197 | | | | |} === Llyfrau: === {| class="wikitable" |+ |''[[Porth y Byddar (nofel)|Porth y Byddar]]'' [[Porth y Byddar (nofel)|(nofel)]] (26 Medi) 137 |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Huw Roberts]] (19 Awst 2024) 1 |[[William R. Lewis]] (19 Awst) 2 |[[Emyr Edwards]] (23 Awst) 9 |[[Shelagh Williams]] (23 Awst) 10 |[[Dewi Wyn Williams]] ‎(24 Awst) 11 |[[Noel Williams]] (24 Awst) 13 |- |[[Martin Morley]] (24 Awst) 17 |[[Helena Kaut-Howson]] (25 Awst) 26 |[[Grey Evans]] ‎(27 Awst) 30 |[[Wyn Jones (actor)]] (27 Awst) 34 |[[Eric Wyn]] (27 Awst) 35 |[[Huw Tudor]] (28 Awst) 37 |- |[[Owen Arwyn]] (31 Awst) 45 |[[Geraint Lewis]] (31 Awst) 47 |[[Elliw Haf]] ‎(1 Medi) 48 |[[Wyn Bowen Harries]] (5 Medi) 60 |[[Owen Garmon]] (6 Medi) 62‎ |[[Emily Davies]] (6 Medi) 64 |- |[[W. H. Roberts|W.H. Roberts]] (6 Medi) 67 |[[Bethan Jones (cyfarwyddydd)]] ‎(11 Medi) 74 |[[Danny Grehan]] (11 Medi) 77 |[[Marion Fenner]] (12 Medi) 87 |[[Gruffudd Jones (cyfarwyddwr)]] (12 Medi) 88 |[[Gwen Ellis]] (14 Medi) 92 |- |[[Elis Gwyn Jones]] ‎ (18 Medi) 104 |[[Ynyr Williams]] (20 Medi) 106 |[[Tim Lyn]] (21 Medi) 109 |[[Bethan Dwyfor]] (21 Medi) 110 |[[Ian Saynor]] (21 Medi) 111 |[[Jeremy Turner]] (22 Medi) 115 |- |[[Morfudd Hughes]] (22 Medi) 118 |[[Emlyn Gomer]] (23 Medi) 122 |[[Sian Summers]] (23 Medi) 123 |[[Mair Tomos Ifans]] (24 Medi) 127 |[[Nia Williams]] (24 Medi) 129 |[[Eilian Wyn]] (24 Medi) 131 |- |[[Tim Baker]] (26 Medi) 134 |[[Sara Harris-Davies]] (26 Medi) 135 |[[Phil Reid]] (26 Medi) 138 |[[Rhian Blythe]] (1 Hydref) 140 |[[Sara Lloyd]] (2 Hydref) 142 |[[Glyn Williams (Pensarn)]] (3 Hydref) 146 |- |[[Huw Carrod]] (6 Hydref) 149 |[[Simon Watts]] (26 Medi) 163 |[[Beryl Hall]] (8 Medi) 164 |[[Geraint Owen (actor)|Geraint Owen]] (actor) (21 Gorff 25) 168 |[[Morien Phillips]] (28 Gorff) 175 |[[Angharad Jones]] (1 Awst) 183 |- |[[Lindsay Evans]] (1 Awst) 184 |[[Gwion Lynch]] (1 Awst) 185 |[[Yoland Williams]] (1 Awst) 186 |[[Mari Rowland Hughes]] (2 Awst) 187 |[[Dewi Rhys Williams]] (2 Awst) 188 |[[Rhian Cadwaladr]] (3 Awst) 189 |- |[[Elin Wmffras]] (3 Awst) 190 |[[Gwynne D. Evans (dramodydd)|Gwynne D. Evans]] (9 Awst) 192 |[[Edwin Williams (actor)|Edwin Williams]] (16 Awst) 199 |[[Morris Jones (Actor a Chyfarwyddwr Theatr)|Morris Jones]] (16 Awst) 200 |[[Robert O. F. Wynne (Garthewin)|Robert O. F. Wynne]] (18 Awst) 202 | |- |[[Annette Bryn Parri]] ‎ |[[Gareth Wynn Jones]] |[[Graham Laker]] |[[Rosalind a Myrddin]] |[[Hogia'r Wyddfa]] | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau === {| class="wikitable" |+ |[[Cwmni Theatr Cymru]] (25 Awst) 19 |[[Dalier Sylw]] ‎(25 Awst) 21 |[[Ffilmiau'r Tŷ Gwyn]] (28 Awst) 39 |[[Hwyl a Fflag]] (31 Awst) 46 |[[Cwmni Whare Teg]] (2 Medi) 51 |[[Theatr yr Ymylon]] ‎(4 Medi) 54 |[[Theatr Ddieithr]](4 Medi) 55 |- |[[Theatr y Finborough]] (4 Medi) 58 |[[Panto 85]] (11 Medi) 80 |[[Cwmni 85]] (15 Medi) 96 |[[Theatr Fach y Gegin]] (16 Medi) 99 |[[Theatr Y Dyfodol|Theatr y Dyfodol]] (16 Medi) 101 |[[Cwmni Cyfri Tri]] (21 Medi) 112 |[[Theatr Powys]] (21 Medi) 113 |- |[[Theatr Crwban]] (21 Medi) 114 |[[Cardiff Laboratory Theatre]] (22 Medi) 116 |[[Theatrig]] (22 Medi) 119 |[[Theatr Rhiniog]] (23 Medi) 120 |[[Mae o'n brifo 'nghlust i|''Mae o'n brifo 'nghlust i'']] (23 Medi) 126 |[[Theatr Gorllewin Morgannwg]] (24 Medi) 130 |[[Theatr y Byd]] (28 Gorff) 176 |- |[[Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe]] (15 Awst) 198 |[[Chwaraewyr Garthewin]] (16 Awst) 201 | | | | | |} === Teledu a Radio === {| class="wikitable" |+ |''[[Brad (ffilm)|Brad]]'' [[Brad (ffilm)|(ffilm)]] (28 Awst) 38 |''[[Sigaret?]]'' (28 Awst) [162] |[[Lleifior (cyfres S4C 1990au)|''Lleifior'' (cyfres S4C 1990au)]] (29 Awst) 41 |''[[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|Lleifior]]'' [[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|(cyfres BBC 1960au)]] (29 Awst) 42''‎'' |[[Cigfran (drama deledu)|''Cigfran'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 144 |[[Pedwarawd (drama deledu)|''Pedwarawd'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 143 |- |[[Y Wawr (drama deledu)|''Y Wawr'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 150 |''[[Gwanwyn Diweddar]]'' (6 Hydref) 151 |[[Gwalia (drama deledu)|''Gwalia'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 152 |[[Plant Beca (drama deledu)|''Plant Beca'' (drama deledu)]](6 Hydref) 153 |''[[Mostyn a'r Cryman Bach]]'' (6 Hydref) 154 |''[[Y Llyn yn y Mynydd]]'' (6 Hydref) 155 |- |[[Dramâu Radio Cymraeg]] (7 Hydref) 158 |[[Byd a Betws (drama deledu)|''Byd a Betws'' (drama deledu)]] (14 Hydref) 161 |''[['Steddfod! 'Steddfod! (ffilm)|<nowiki/>'Steddfod! 'Steddfod!]]'' (6 Awst) 191 | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2024 - 2025 == {| class="wikitable" |+ |''[[Gwlad yr Addewid|Gwlad Yr Addewid]]'' |[[Y Fedal a Thlws y Ddrama]] |[[Ed Thomas]] |[[Donmar Warehouse]] |[[Ian Saynor]] |[[Jerzy Grotowski]] |- |''[[Nia Ben Aur]]'' |''[[Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan]]'' |[[Sam Kogan]] |''[[En Attendant Godot]]'' |''[[The War Plays]]'' |[[Dionysos (Dionysus)|Dionysos]] |- |[[Jiwbilî Arian Elizabeth II]] |[[Rosencrantz a Guildenstern]] |[[Edward Bond]] |[[Theatr Bara Caws]] |[[Arad Goch]] |[[Royal Court Theatre]] |- |[[John Godber]] |''[[Coriolanus]]'' |[[Alan Ayckbourn]] |''[[Deep Cut (drama)|Deep Cut]]'' |[[John Osborne]] |''[[Look Back in Anger]]'' |- |''[[Juno and the Paycock]]'' |[[Sergey Obraztsov]] |''[[The Odd Man trilogy]]'' |[[Pickwick (sioe gerdd)|''Pickwick'' (sioe gerdd)]] |[[W. S. Jones]] |[[Brad (drama)|''Brad'' (drama)]] |- |[[Caligula (drama)|''Caligula'' (drama)]] |[[The Caretaker (drama)|''The Caretaker'' (drama)]] |[[Georgios Papadopoulos]] ‎ |''[[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|Y Llyffantod]]'' [[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|(drama Roegaidd)]] ‎ |[[John Ellis Williams (1901-1975)]] |''[[The Wind of Heaven]]'' |- |''[[Ar y Groesffordd]]'' |[[Diwedd y Byd – Yr Hen Blant|''Diwedd y Byd – Yr Hen Blant'']] |[[Peenemünde (drama)|''Peenemünde'' (drama)]] |[[Ta-Ra Teresa (drama)|''Ta-Ra Teresa'']] |[[George Fisher]] |''[[Gymerwch Chi Sigaret?|Gymerwch chi Sigaret?]]'' |- |''[[Pêl Goch]]'' |''[[Minafon (cyfres deledu)|Minafon]]'' |[[Edward Ernest Hughes]] |''[[Amlyn ac Amig (drama)|Amlyn ac Amig]]'' |[[Garthewin]] |''[[Blodeuwedd (drama)|Blodeuwedd]]'' |- |''[[Eisteddfod Bodran]]'' | | | | | |} 8io1vpmzgq0zytr0pvfdd6tfx3e5g49 15668916 15668798 2026-10-21T19:22:10Z Paulpesda 728 /* Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 */ 15668916 wikitext text/x-wiki Hapus i rannu gwybodaeth. Arbenigedd ym Myd y Ddrama. <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2024/25 ers 19 Awst 2024 - 202 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2025/26 ers 19 Awst 2025 - 256 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2026/27 ers 19 Awst 2026 - == Wedi'u creu 2026-2027: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |''[[Iolo (drama)]]'' (19 Awst) 1* |[[Er Mwyn Yfory (sioe gerdd)|''Er Mwyn Yfory'' (sioe gerdd)]] (19 Awst) 2* |[[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|''Pum Diwrnod o Ryddid'']] [[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (20 Awst) 3* |[[Wythnos yng Nghymru Fydd (drama)|''Wythnos yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (22 Awst) 6* |''[[Y Briodas orfod]]'' (22 Awst) 7* |''[[Lleu Llaw Gyffes (drama)|Lleu Llaw Gyffes]]'' (24 Awst) 9* |- |''[[John Huws Drws Nesa]]'' (25 Awst) 10* |''[[Lleisiau (cyfrol)|Lleisiau]]'' [[Lleisiau (cyfrol)|(cyfrol)]] (26 Awst) 11* |''[[Escaped Alone]]'' (26 Awst) 12* |[[Nansi (drama)|''Nansi'']] (27 Awst) 14* |''[[Dafydd Dywysog]]'' (27 Awst) 15* |[[Calon (sioe gerdd)|''Calon'' (sioe gerdd)]] (29 Awst) 16* |- |''[[Deffro'r Gwanwyn]]'' (30 Awst) 18* |''[[Kitch]]'' (4 Awst) 23* |[[Branwen (sioe gerdd)|''Branwen'']] [[Branwen (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (6 Medi) 27* |[[Dwynwen (sioe gerdd)|''Dwynwen'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 28* |[[Fferm yr Anifail (sioe gerdd)|''Fferm yr Anifail'']] (6 Medi) 29* |[[Gorffennwyd! (sioe gerdd)|''Gorffennwyd!'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 30* |- |''[[Ffantasmagoria]]'' (7 Medi) 32* |[[Plant y Fflam (sioe gerdd)|''Plant y Fflam'' (sioe gerdd)]] (7 Medi) 33* |''[[Y Llyw Olaf]]'' (7 Medi) 37* |''[[Y Cymro Cyffredin]]'' (11 Medi) 45* |[[Pride (sioe gerdd)|''Pride'' (sioe gerdd)]] (11 Medi) 46* |''[[Byncyr]]'' (19 Medi) 56* |- |''[[Chwith Meddwl]]'' (19 Medi) 57* |''[[Fel Paent yn Sychu]]'' (19 Medi) 58* |''[[Melltith ar y Nyth]]'' (22 Medi) 63* |[[Catrin (drama)|''Catrin'' (drama)]] (23 Medi) 65* |''[[Y Cadfridog]]'' (4 Hydref) 81 | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |- |''[[Cyfres Abertawe]]'' (23 Awst) 8* |''[[Cyfres Cynan]]'' (26 Awst) 13* |''[[Gwin Beaujolais (cyfrol)|Gwin Beaujolais]]'' (6 Medi) 24* |''[[Sioetastig!]]'' (6 Medi) 26* |''[[Ceinciau'r Dyffryn]]'' (7 Medi) 35* |''[[Llwyfannu'r Genedl Anghyflawn]]'' (8 Medi) 41* |- |''[[Tair Drama Fer]]'' (14 Medi) 48* |''[[Cyfres y Cewri]]'' (19 Hydref) 101 | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |- |[[Penri Roberts]] (20 Awst) 4* |[[Linda Gittins]] (20 Awst) 5* |[[Stifyn Parri]] (31 Awst) 19* |[[Herbert Davies]] (3 Medi) 20* |[[Dic Hughes]] (3 Medi 21)* |[[Sara Ogwen Williams]] (4 Awst) 22* |- |[[Hefin Elis]] (6 Medi) 31* |[[Gilmor Griffiths]] (7 Medi) 34* |[[Menai Williams]] (7 Medi) 36* |[[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|Dafydd Llewelyn]] [[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|(dramodydd)]] (8 Medi) 42* |[[George P. Owen (cynhyrchydd)]] (9 Medi) 43* |[[Eryl Huw Phillips]] (10 Medi) 44* |- |[[Morfudd Maesaleg]] (13 Medi) 47* |[[Glanffrwd James]] (14 Medi) 49* |[[Pam Palmer]] (15 Medi) 50* |[[Dilwyn Roberts]] (17 Medi) 51* |[[Elwyn Vaughan Williams]] (18 Med) 52* |[[Buddug James Jones]] (18 Medi) 53* |- |[[Sioned Mair]] (18 Medi) 54* |[[Olwen Medi]] (18 Medi) 55* |[[Siôr Llyfni]] (19 Medi) 59* |[[Fraser Cains]] (21 Medi) 60* |[[Iorwerth Roberts]] (22 Medi) 62* |[[R. E. Jones]] (24 Medi) 67* |- |[[T. C. Simpson]] (24 Medi) 68* |[[Richard Love]] (24 Medi) 69* |[[Ruth Carter]] (24 Medi) 70* |[[Ioan Meredith]] (26 Medi) 73* |[[Rhys Meredith]] (26 Medi) 74* |[[Telynores Llwchwr]] (28 Medi) 75* |- |[[Mandi Owen]] (28 Medi) 76* |[[John Greatorex]] (29 Medi) 77 |[[Siôn Eifion]] (28 Medi) 78 |[[Carys Gwilym]] (6 Hydref) 85 |[[Dorien Thomas]] (7 Hydref) 87 |[[Pauline Williams]] (10 Hydref) 90 |- |[[Carwyn Jones (actor)|Carwyn Jones]] (11 Hydref) 92 |[[Iddon Jones]] (12 Hydref) 95 |[[Sue Waters]] (13 Hydref) 96 |[[Robin Evans]] (16 Hydref) 97 |[[Steffan Harri]] (16 Hydref) 98 |[[Eifion Jones]] (19 Hydref) 100 |- |[[Gareth Lewis]] (20 Hydref) 103 | | | | | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |- |[[Cwmni Theatr yr Urdd]] (29 Awst) 17* |''[[Trisgell]]'' (6 Medi) 25* |[[Criw Brwd]] (8 Medi) 38* |[[Sgript Cymru]] (8 Medi) 39* |[[Magdalena (rhwydwaith)]] (8 Medi) 40* |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |- |[[Haf o Hyd (cyfres deledu)|''Haf o Hyd'' (cyfres deledu)]] (21 Medi) 61* |''[[Teulu'r Siop]]'' (23 Medi) 64* |''[[Cam-Gymeriadau (cyfres radio)|Cam-Gymeriadau]]'' (23 Medi) 66* |''[[Telewele]]'' (25 Medi) 71* |''[[Gwendid ar y Lleuad]]'' (25 Medi) 72* |- |''[[Hawkmoor]]'' (30 Medi) 79 |''[[Llid y Ddaear]]'' (3 Hydref) 80 |''[[Nel]]'' (4 Hydref) 82 |''[[Dim Ond Heddiw]]'' (5 Hydref) 83 |''[[Cymru Fach (ffilm)|Cymru Fach]]'' (5 Hydref) 84 |- |''[[Yr Ynys]]'' (7 Hydref) 86 |''[[Cerddwn Ymlaen]]'' (8 Hydref) 88 |''[[Deryn]]'' (9 Hydref) 89 |''[[Sombreros (cyfres deledu)|Sombreros]]'' (10 Hydref) 91 |''[[Rhew Poeth]]'' (11 Hydref) 93 |- |[[Y Tarddiad]] (11 Hydref) 94 |''[[Hylo 'Na]]'' (18 Hydref) 99 |''[[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|Y Rhandir Mwyn]]'' [[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Hydref) 102 | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 == {| class="wikitable" |- |[[Hywel Swrdwal]] |''[[O'r Sioe]]'' |''[[The Deep Blue Sea (drama)|The Deep Blue Sea]]'' |[[Valmai Jones]] |[[Caryl Churchill]] |[[Fanny Fields]] |[[Rhys Mechyll]] |- |[[Einion I, Esgob Bangor]] |[[Metropolis (sioe gerdd)|''Metropolis'' (sioe gerdd)]] |''[[Les Misérables (sioe gerdd)|Les Misérables]]'' |''[[Godspell (sioe gerdd)|Godspell]]'' |''[[Joseff a'r Gôt Amryliw]]'' |''[[Llety'r Bugail (Cyfrol)|Llety'r Bugail]]'' |[[Luc de Tany]] |- |[[William de Valence, Iarll 1af Penfro]] |[[Diwedd y Byd (drama Povey)|''Diwedd y Byd'' (drama Povey)]] |''[[Fallen Hero (cyfres deledu)|Fallen Hero]]'' |''[[Thomas & Sarah]]'' |[[Gwasanaeth Cartref y BBC]] |''[[Aderyn Papur]]'' |''[[Rhosyn a Rhith]]'' |- |[[Nan Davies]] |[[Hywel Gwynfryn]] |[[Ifan Meredith]] |[[Nia Roberts (cyflwynydd)|Nia Roberts]] |[[Iwan Roberts (actor a cherddor)|Iwan Roberts]] |[[Wicked (ffilm 2024)|''Wicked'' (ffilm 2024)]] |''[[Gemau heb ffiniau]]'' |- |''[[Shrek y Sioe Gerdd]]'' |''[[Shrek]]'' |''[[Spamalot]]'' |[[Girl from the North Country (sioe gerdd)|''Girl from the North Country'' (sioe gerdd)]] |[[Shirley Henderson]] |[[Gonc]] |''[[Blue Peter]]'' |- |''[[Rape of the Fair Country]]'' |''[[The Hosts of Rebecca]]'' |''[[Song of the Earth]]'' |[[Manon Eames]] |''[[Home, I'm Darling]]'' |''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' | |} {| class="wikitable" |+ |} == Wedi'u creu 2025-2026: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |+ |[[Branwen (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)|''Branwen'' (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)]] (29 Awst) 9* |''[[Mae Gynnon Ni Hawl Ar Y Sêr]]'' (29 Awst) 10* |[[Bwrw'r Sul (drama)|''Bwrw'r Sul'' (drama)]] (30 Awst) 11* |[[Afagddu (pantomeim)|''Afagddu'' (pantomeim)]] (31 Awst) 13* |[[Byw yn y Wlad (rifiw)|''Byw yn y Wlad'' (rifiw)]] (31 Awst) 17* |''[[Persi Rygarug]]'' (1 Medi) 18* |- |[[Newid Aelwyd (sioe gerdd)|''Newid Aelwyd'' (sioe)]] (4 Medi) 20* |''[[Cymerwch, Bwytewch]]'' (4 Medi) 21* |[[Daniel Owen (cyflwyniad Gruffudd Parry)|''Daniel Owen'' (cyflwyniad Gruffudd Parry)]] (7 Medi) 23* |''[[Y Lefiathan]]'' (7 Medi) 24* |''[[Meistr Y Chwarae]]'' (9 Medi) 27* |''[[Cofio Cynan]]'' (10 Medi) 29* |- |''[[Dafydd y Glo]]'' (11 Medi) 31* |[[The Passion (Michael Sheen)|''The Passion'' (Michael Sheen)]] (19 Medi) 45* |''[[Michal (drama)|Michal]]'' (20 Medi) 46* |[[Blink (drama)|''Blink'' (drama)]] (24 Medi) 53* |''[[Fel Anifail]]'' (5 Hyd) 77* |''[[Blue Heron in the Womb]]'' (6 Hyd) 81* |- |[[Marriage of Convenience (drama)|''Marriage of Convenience'' (drama)]] (10 Hyd) 84* |''[[Love in Plastic]]'' (11 Hyd) 85* |''[[Zwmba!]]'' (19 Hyd) 96* |''[[Hen Ŵr y Mynydd]]'' (19 Hyd) 97* |[[Hywel Harris (drama Cynan)|''Hywel Harris'' (drama Cynan)]] (20 Hyd) 98* |''[[Y Gwybed (drama)]]'' (20 Hyd) 99* |- |''[[Oes rhywun wedi gweld y Pernod King?]]'' (23 Hyd) 109* |''[[Hanes Rhyw Gymro]]'' (28 Hyd) 116* |''[[Y Tad a'r Mab]]'' (28 Hyd) 117* |[[Y Ffynnon (drama)|''Y Ffynnon'' (drama)]] (29 Hyd) 119* |''[[Yr Adduned]]'' (30 Hyd) 123* |[[The Lady in the Van (drama)|''The Lady in the Van'' (drama)]] (30 Hyd) 124* |- |[[Croeso Nôl (drama)|''Croeso Nôl'' (drama)]] (2 Tach) 126* |''[[Gwaed yr Uchelwyr]]'' (4 Tach) 127* |[[Rhestr Cymraeg o enwau Groeg yr Henfyd]] (8 Tach) 129* |''[[Jeli Bebis]]'' (16 Rhag) 145* |[[Y Groesffordd (drama Geraint Lewis)|''Y Groesffordd'' (drama Geraint Lewis)]] (16 Rhag) 146* |''[[Oedolion yn Unig]]'' (17 Rhag) 147* |- |''[[Cwrw, Chips a Darlith Deg]]'' (18 Rhag) 153* |''[[Y Folsan Fawr]]'' (20 Rhag) 158* |''[[Y Madogwys]]'' (21 Rhag) 159* |''[[Tri Chryfion Byd neu Pres Mawr Penna Bach]]'' (21 Rhag) 160* |''[[Tua'r Terfyn]]'' (21 Rhag) 161* |''[[Henwalia]]'' (21 Rhag) 163* |- |''[[Mrs Reynolds a’r Cena Bach]]'' (17 Meh) ''164*'' |''[[Dŵr Mawr Dyfn]]'' (17 Meh) 166* |''[[Fel Hen Win]]'' (17 Meh) 167* |''[[Raslas Bach a Mawr! (drama)]]'' (17 Meh) 168* |''[[Rhith Gân]]'' (17 Meh) 169* |''[[Estron (drama)]]'' (23 Meh) 170* |- |''[[Nyrsys (drama)]]'' (23 Meh) 171 |''[[Y Bont (drama)]]'' (24 Meh) 172 |''[[Bobi a Sami... A Dynion Eraill|Bobi a Sami...A Dynion Eraill]]'' (25 Meh) 174 |''[[Pan Oedd Y Byd Yn Fach]]'' (26 Meh) 175 |''[[Hen Rebel]]'' (26 Meh) 177 |''[[Un Bach Arall]]'' (26 Meh) 178 |- |''[[A Song From a Forgotten City]]'' (27 Meh) 179 |''[[Hollti]]'' (27 Meh) 181 |''[[Darn Gae (drama)]]'' (28 Meh) 183 |''[[Cwm Glo]]'' (29 Meh) 184 |''[[Yr Aduniad (drama)]]'' (29 Meh) 186 |''[[Bonansa!]]'' (29 Meh) 188 |- |''[[Y Gweledigaetheu]]'' (30 Meh) 190 |''[[Meini Gwagedd]]'' (30 Meh) 191 |''[[Dau.Un.Un.Dim]]'' (30 Meh) 192 |''[[Yn y Trên|Yn Y Trên]]'' (30 Meh) 193 |''[[Sgint]]'' (1 Gorff) 194 |''[[Y Bandit, Y Barwn A'r Boi Bananas]]'' (1 Gorff) 196 |- |''[[Playing Burton]]'' (2 Gorff) 199 |''[[Salt, Root and Roe]]'' (3 Gorff) 204 |''[[Iphigenia in Splott]]'' (4 Gorff) 211 |''[[Tonypandemonium]]'' (5 Gorff) 215 |''[[DNA (drama)]]'' (7 Gorff) 217 |''[[Y Ddraenen Fach]]'' (13 Gorff) 223 |- |''[[Owain & Henry]]'' (13 Gorff) 225 |''[[Hwyr a Bore]]'' (15 Gorff) 227 |''[[Lle Mynno'r Gwynt]]'' (2 Awst) 239 |''[[Gŵr Llonydd]]'' (3 Awst) 240 |''[[Cardiff East]]'' (4 Awst) 241 |''[[Certain Young Men]]'' (6 Awst) 242 |- |''[[Dadra]]'' (7 Awst) 243 |''[[Wes Wes!]]'' (7 Awst) 246 |''[[Dynolwaith]]'' (8 Awst) 249 |''[[Parti Priodas]]'' (8 Awst) 250 |''[[Nos Sadwrn o Hyd]]'' (11 Awst) 251 |[[Glyndŵr: Tywysog Cymru|''Glyndwr: Tywysog Cymru'']] (13 Awst) 254 |- |''[[Noson ar y Teils]]'' (17 Awst) 255 |''[[Llywelyn Fawr (drama 1954)|Llywelyn Fawr]]'' (18 Awst) 256 | | | | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |+ |''[[Etifedd y Glyn]]'' (10 Medi) 28 |[[Aberdaron (Cynan)|''Aberdaron'' (Cynan)]] (16 Medi) 40 |[[Jabas (nofel)|''Jabas'' (nofel)]] (5 Hyd) 75 |''[[A Trilogy of Appropriation]]'' (6 Hyd) 80 |[[Gwasg y Glêr]] (28 Hyd) 115 |- |''[['Sna'm Llonydd I' Ga'l!]]'' (31 Gorff) 232 |[[Cyfres Tecwyn y Tractor]] (31 Gorff) 234 |''[[Curiadau]]'' (8 Awst) 247 |[[Terfysgoedd Daear]] (13 Awst) 253 | |- | | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Nesta Harris (actores)|Nesta Harris]] (19 Awst) 1* |[[Emrys Cleaver]] (19 Awst) 2* |[[Nora Jones (actores)|Nora Jones]] (21 Awst) 3* |[[J. T. Jones]] (23 Awst) 4* |[[Owen Huw Roberts]] (26 Awst) 5* |[[Ian Rowlands (dramodydd)]] (28 Awst) 6* |[[J. O. Jones (actor)]] (29 Awst) 7 |- |[[Lisabeth Miles]] (29 Awst) 8* |[[René Griffiths]] (31 Awst) 14* |[[Gwynfryn Roberts]] (31 Awst) 15* |[[David Welch (actor)|David Welch]] (31 Awst) 16* |[[Bryn Williams (actor)]] (1 Medi) 19* |[[William Owen (Gwilym Gwyrfai)]] (5 Medi) 22* |[[Nansi Pritchard]] (8 Medi) 25* |- |[[Mamie Noel Jones]] (9 Medi) 26* |[[Robin Gwyndaf]] (11 Medi) 32* |[[Glyn Roberts]] (12 Medi) 33* |[[Arwel Jones]] (12 Medi) 34* |[[Myrddin Owen]] (12 Medi) 35* |[[Elin Mair Jones]] (13 Medi) 36* |[[Richard Morris (Hogia'r Wyddfa)]] (15 Medi) 39* |- |[[Rosalind Lloyd]] (18 Medi) 42* |[[Judith Roberts]] (18 Medi) 43* |[[Iwan Llewelyn-Jones]] (23 Medi) 48* |[[Thomas Owen Jones (Gwynfor)]] (22 Medi) 49* |[[Rhodri Evan]] (24 Medi) 50* |[[Jonathan Nefydd]] (24 Medi) 51* |[[Geraint Pickard]] (24 Medi) 52* |- |[[Gareth Potter]] (26 Medi) 55* |[[Alan Clayton]] (27 Medi) 57* |[[Elinor Wyn Roberts]] (27 Medi) 61* |[[Dilys Price (actores)]] (2 Hyd) 65* |[[Gwenno Elis Hodgkins]] (2 Hyd) 66* |[[Brinley Jenkins]] (3 Hyd) 69* |[[Alun ap Brinley]] (3 Hyd) 70* |- |[[Menna Trussler]] (4 Hyd) 72* |[[Owain Gwilym]] (5 Hyd) 74* |[[Ernest Evans (actor)|Ernest Evans]] (5 Hyd) 79* |[[Dillwyn Owen]] (12 Hyd) 86* |[[Maldwyn John]] (14 Hyd) 88* |[[Siôn Probert]] (14 Hyd) 89* |[[Gareth Lloyd-Williams]] (15 Hyd) 92* |- |[[Robin Eiddior]] (17 Hyd) 95* |[[Buddug Povey]] (17 Hyd) 96* |[[W. D. Williams]] (20 Hyd) 100* |[[Catherine Ayers]] (21 Hyd) 101* |[[Catrin Arwel]] (21 Hyd) 102* |[[Cen Williams]] (21 Hyd) 103* |[[Gwyneth Carey]] (21 Hyd) 104* |- |[[Nan Lewis]] (22 Hyd) 105* |[[John Idris Owen]] (22 Hyd) 106* |[[Rolant o Fôn]] (22 Hyd) 107* |[[D. W. Morgan (dramodydd)]] (22 Hyd) 108* |[[Edward Rees]] (23 Hyd) 110* |[[J. O. Williams]] (23 Hyd) 111* |[[Geraint Morgan (actor)]] (25 Hyd) 113* |- |[[Rebecca Trehearn]] (25 Hyd) 114* |[[John Owen (Rhuthun)]] (29 Hyd) 118* |[[Dafydd Huw Williams]] (29 Hyd) 120* |[[Cadfan Roberts]] (29 Hyd) 122* |[[K. Lloyd-Jones]] (2 Tach) 125* |[[Dilwyn Young-Jones]] (7 Tach) 128* |[[Geraint Jones (dramodydd)]] (20 Tach) 131* |- |[[Robert Gwyn Davin]] (20 Tach) 136* |[[Dewi Rhys]] (21 Tach) 137* |[[Siân Owen (actores)|Siân Owen]] (22 Tach) 139* |[[Dafydd Emyr]] (22 Tach) 141* |[[Lowri-Ann Richards]] (18 Rhag) 151* |[[Gaenor Howells]] (18 Rhag) 155* |[[Mari Rhian Owen]] (20 Rhag) 157* |- |[[Elen Bowman]] (17 Meh) 165* |[[Ceri Elen]] (25 Meh) 173* |[[Aled Pedrick]] (26 Meh) 176* |[[Manon Wyn Williams]] (27 Meh) 180* |[[Phylip Harries]] (27 Meh) 182* |[[Firenza Guidi]] (29 Meh) 185* |[[John Glyn Owen]] (30 Meh) 189* |- |[[Frank Lincoln]] (2 Gorff) 197* |[[Rhys Warrington]] (3 Gorff) 201* |[[Tim Price (dramodydd)]] (3 Gorff) 202* |[[Branwen Cennard]] (5 Gorff) 212* |[[Arwel John]] (5 Gorff) 213* |[[Rhodri Miles]] (5 Gorff) 214* |[[Islwyn Williams]] (10 Gorff) 219* |- |[[Ken Etheridge]] (10 Gorff) 220* |[[W. Emlyn James]] (11 Gorff) 221* |[[Tom Richards]] (11 Gorff) 222* |[[Dyfan Jones]] (13 Gorff) 224* |[[Selyf Roberts]] (15 Gorff) 226* |[[Leyshon Williams]] (15 Gorff) 228* |[[Gruffudd Glyn]] (30 Gorff) 229* |- |[[Margiad Roberts]] (31 Gorff) 231* |[[Ieuan Wyn (bardd)|Ieuan Wyn]] (31 Gorff) 233* |[[Sera Cracroft]] (1 Awst) 236* |[[Manon Wilkinson]] (7 Awst) 244* |[[Leo Drayton]] (7 Awst) 245* |[[Elgan Rhys]] (8 Awst) 248* |[[Edgar Thomas]] (13 Awst) 252* |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |+ |[[Ffilmiau Eryri]] (10 Medi) 30 |''[[Genod Tŷ'r Ysgol]]'' (16 Medi) 41 |[[Theatr Antur]] (19 Medi) 44 |[[Rhestr o ddramâu Cymraeg]] (23 Medi) 47 |''[[Adroddiad Clywch]]'' (25 Medi) 54 |- |[[Sgwâr Un]] (27 Medi) 60 |[[Tonfedd Eryri]] (20 Tach) 132 |[[Ffilmiau Bryngwyn]] (22 Tach) 140 |[[Ffilmiau Llifon]] (24 Tach) 142 |[[Cwmni'r Castell]] (17 Rhag) 149 |- |[[Made in Wales Stage Company]] (21 Rhag) 162 |[[Cwmni Mega]] (29 Meh) 187 |[[Welsh National Theatre]] (2 Gorff) 198 |[[Gŵyl Ymylol Caeredin]] (2 Gorff) 200 |[[Gwobrau Laurence Olivier]] (3 Gorff) 203 |- |[[Theatr Dirty Protest]] (3 Gorff) 205 |[[Coron Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 206 |[[Cadair Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 207 |[[Tlws y Cerddor Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 208 |[[Medal y Dysgwyr Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 209 |- |[[Medal Lenyddiaeth Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 210 |[[Gwobrau Theatr Cymru]] (6 Gorff) 216 |[[Theatr na nÓg]] (9 Gorff) 218 |[[Mewn Cymeriad]] (31 Gorff) 235 | |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |+ |[[Mr. Lolipop, M. A.|''Mr. Lolipop, M. A.'']] (31 Awst) 12 |[[Safwn yn y Bwlch]] (14 Medi) 37 |''[[Rhodd Mam (drama deledu)|Rhodd Mam]]'' (14 Medi) 38 |''[[Pris y Farchnad]]'' (26 Medi) 56 |''[[Mae'r Gelyn Oddi Mewn]]'' (27 Medi) 58 |- |''[[Tomos a Titw]]'' (27 Medi) 59 |[[Owain Glyndŵr (ffilm, 1983)|''Owain Glyndŵr'' (ffilm, 1983)]] (28 Medi) 62 |[[Blodeuwedd (ffilm 1990)|''Blodeuwedd'' (ffilm 1990)]] (30 Medi) 63 |[[Ac Eto Nid Myfi (ffilm 1987)|''Ac Eto Nid Myfi'' (ffilm 1987)]] (30 Medi) 64 |[[Gwaed ar y Dagrau (cyfres deledu)|''Gwaed ar y Dagrau'' (cyfres deledu)]] (2 Hyd) 67 |- |''[[Meistres y Chwarae]]'' (2 Hyd) 68 |[[Almanac (cyfres deledu)|''Almanac'' (cyfres deledu)]] (4 Hyd) 71 |[[Jabas Jones (ffilm)|''Jabas Jones'' (ffilm)]] (5 Hyd) 73 |''[[Tri Tan y Manod]]'' (5 Hyd) 76 |''[[Mae hi'n Wyllt Mr Borrow]]'' (5 Hyd) 78 |- |''[[Midffîld - Y Mwfi]]'' (9 Hyd) 82 |''[[C'mon Midffîld! a Rasbrijam]]'' (9 Hyd) 83 |[[Under Milk Wood (ffilm Pip Broughton 2015)|''Under Milk Wood'' (ffilm Pip Broughton 2015)]] (13 Hyd) 87 |''[[Hapnod (cyfres deledu)]]'' (15 Hyd) 90 |[[Y Graith (cyfres deledu)|''Y Graith'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 91 |- |[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|''Y Stafell Ddirgel'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 93 |[[Y Wisg Sidan (cyfres deledu)|''Y Wisg Sidan'' (cyfres deledu)]] (17 Hyd) 94 |''[[Noson yr Heliwr (ffilm)|Noson yr Heliwr]]'' [[Noson yr Heliwr (ffilm)|(ffilm)]] (24 Hyd) 112 |''[[Cysgodion Gdansk]]'' (29 Hyd) 121 |''[[Tipyn o Stad]]'' (19 Tach) 130 |- |''[[Bob a'i Fam]]'' (20 Tach) 133 |''[[Stad (cyfres deledu)|Stad]]'' (20 Hyd) 134 |''[[Glan Hafren (cyfres deledu)|Glan Hafren]]'' [[Glan Hafren (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Tach) 135 |''[[Yr Alwad (ffilm S4C 1988)|Yr Alwad]]'' (21 Tach) 136 |''[[Hafod Henri]]'' (22 Tach) 138 |- |[[A55 (cyfres deledu)|''A55'' (cyfres deledu)]] (7 Rhag) 143 |[[Y Streic (drama deledu)|''Y Streic'' (drama deledu)]] (16 Rhag) 144 |''[[Twyllo'r Teulu]]'' (17 Rhag) 148 |''[[Newydd Bob Nos]]'' (17 Rhag) 150 |''[[Coleg (cyfres deledu)|Coleg]]'' (cyfres deledu) (18 Rhag) 152 |- |[[Provence (drama deledu)|''Provence'' (drama deledu)]] (18 Rhag) 154 |[[Atgof (ffilm 1998)|''Atgof'' (ffilm 1998)]] (20 Rhag) 156 |[[Y Siop (drama deledu)|''Y Siop'' (drama deledu)]] (1 Gorff) 195 |''[[Darn o Dir]]'' (31 Gorff) 230 |[[Amdani (cyfres deledu)|''Amdani'' (cyfres deledu)]] 1 Awst 237 |- |''[[Rhydeglwys]] [Eileen]'' (1 Awst) 238 | | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2025 - 2026 == {| class="wikitable" |+ |[[Tŷ Dol (drama)|''Tŷ Dol'' (drama)]] |''[[Gan Bwyll]]'' |''[[Nos Ystwyll (drama)|Nos Ystwyll]]'' |''[[Hamlet]]'' |[[Sieiloc]] |''[[Marsiandwr Fenis]]'' |''[[Diweddgan]]'' |[[Caesar von Hofacker]] |- |''[[Pum Diwrnod o Ryddid]]'' |''[[Romeo a Juliet]]'' |[[Cwmni Theatr 7:84]] |[[John E. McGrath (cyfarwyddwr artistig)]] |[[John McGrath (dramodydd)]] |[[Michal]] |''[[Doctor ar ei Waethaf]]'' |''[[Cellwair (drama Pinter)|Cellwair]]'' [[Cellwair (drama Pinter)|(drama Pinter)]] |- |[[Charles Dyer]] |[[Elwyn Jones (canwr)|Elwyn Jones]] |[[Un o'r Teulu (drama Ayckbourn)|''Un o'r Teulu'' (drama Ayckbourn)]] |[[Syrcas Nofit State]] |''[[Lysh]]'' |''[[Macbeth (drama)|Macbeth]]'' |[[Daf Hobson]] |[[Heliwr (cyfres deledu)|''Heliwr'' (cyfres deledu)]] |- |''[[Gwaun Cwm Garw]]'' |''[[Cariad Mr Bustl]]'' |[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam fi Duw?'' (cyfres deledu)]] |[[James Hill (cyfarwyddwr Prydeinig)]] |''[[The District Nurse]]'' |''[[Shakespeare: Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio]]'' |''[[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|Eira Cynta'r Gaeaf]]'' [[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|(ffilm)]] |[[Rhys Richards]] |- |''[[Diwedd Dyn Bach]]'' |[[Mari Gwilym]] |[[Elias (proffwyd)]] |[[Annemarie Lewis Thomas]] |[[Beth Robert]] |[[Le Dieu Du Carnage (Llanast!)|''Le Dieu Du Carnage'' (Llanast!)]] |[[How Green Was My Valley (cyfres deledu 1975)|''How Green Was My Valley'' (cyfres deledu 1975)]] |[[Gwylan (drama)|''Gwylan'' (drama)]] |- |[[Anne Naysmith]] |[[Margaret Mary Fairchild]] |[[Nicholas Hytner]] |[[La Leçon (Y Wers)|''La Leçon'' (Y Wers)]] |[[Oidipos]] |''[[Oidipos Frenin]]'' |''[[Oidipos yn Colonos]]'' |[[Laïos]] |- |[[Isméne]] |[[Poluneices]] |[[Gary Owen (dramodydd)|Gary Owen]] |[[Oleanna (drama)|''Oleanna'' (drama)]] |[[Daniel Evans (actor)]] |[[Theatr Gŵyl Chichester]] |''[[Educating Rita]]'' |[[Commedia dell'arte]] |- |[[Andorra (drama)|''Andorra'' (drama)]] |[[David Mamet]] |[[The Woods (drama)|''The Woods'' (drama)]] |[[True West (drama)|''True West'' (drama)]] |''[[Ubu Roi]]'' |[[Dyddiau Difyr (drama)|''Dyddiau Difyr'' (drama)]] |''[[Dechrau Canu, Dechrau Canmol]]'' |''[[Sinderela]]'' |- |''[[Y Dymestl]]'' |[[Calendar Girls (drama)|''Calendar Girls'' (drama)]] |''[[Le Père]]'' |[[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] |[[Tom Nefyn (ffilm)|''Tom Nefyn'' (ffilm)]] |''[[O Law i Law]]'' |''[[Brodyr y Brwsh]]'' |[[Jimmy Murphy (dramodydd)]] |- |[[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] |[[National Theatre Wales]] |[[Callum Scott Howells]] |[[Kully Thiarai]] |[[Gwobr Verity Bargate]] |''[[Nye (drama)]]'' |''[[Iphigeneia yn Aulis]]'' |[[Theatr y Parc a'r Dâr]] |- |''[[Titus Andronicus]]'' |[[Cadoediad y Nadolig]] |''[[Congrinero'r Gorllewin]]'' |''[[Y Fenyw ddaeth o'r Môr]]'' |''[[My Night with Reg]]'' |[[Peter Gill]] |[[Theatr Almeida]] |[[James Graham (dramodydd)]] |- |''[[An Inspector Calls]]'' |''[[Absurd Person Singular]]'' |''[[Copenhagen (drama)|Copenhagen]]'' |''[[Top Girls]]'' |''[[A Taste of Honey]]'' |''[[Henry IV, Part 1]]'' |[[Gafaelgarn Gymreig]] |''[[The Entertainer]]'' |- |[[Alan Harris (dramodydd)]] | | | | | | | |} == Wedi'u creu 2024-2025: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable sortable" |''[[Enoc Huws (drama gerdd)|Enoc Huws]]'' [[Enoc Huws (drama gerdd)|(drama gerdd)]] (20 Awst 2024'')'' 3 |''[[Awê Bryncoch!]] ‎''(20 Awst) 4 |''[[Cyfyng Gyngor]] ‎''(20 Awst) 5 |''[[Siôn a Siân (drama)|Siôn a Siân]]'' [[Siôn a Siân (drama)|(drama)]] (20 Awst) 6 |''[[Golff (drama)|Golff]]'' [[Golff (drama)|(drama)]] (20 Awst) 7 |''[[Plas Dafydd]]'' (21 Awst) 8 |- |[[Leni (drama lwyfan)|''Leni'' (drama lwyfan)]] (24 Awst) 12 |[[Brwyn Ar Gomin|''Brwyn ar Gomin'']] (24 Awst) 14 |''[[Mae Sera'n Wag]]'' (24 Awst) 15 |''[[Milwr yn y Meddwl]]'' (24 Awst) 16''‎'' |''[[Byd o Amser]]'' (25 Awst) 18 |[[Pros Kairon|''Pros Kairon'']] (25 Awst) 20 |- |''[[Bacchai]]'' (25 Awst) 22 |''[[Y Gelli Geirios]] ‎''(25 Awst) 23 |''[[Cyfres I'r Golau]]'' (25 Awst) 24 |''[[Y Werin Wydr]]'' (25 Awst) 25 |''[[Sal (drama)|Sal]]'' [[Sal (drama)|(drama)]] (26 Awst) 27 |''[[Cyfres Y Llwyfan]] ‎''(26 Awst) 28 |- |''[[Drws Priodas]] ‎''(27 Awst) 29 |''[[Perthyn]]'' (27 Awst) 31 |''[[Gwaed Oer]]'' (27 Awst) 32 ''‎'' |''[[Tŷ Ar Y Tywod|Tŷ ar y Tywod]]'' (27 Awst) 33 |[[The Druid's Rest|''The Druid's Rest'']] (28 Awst) 36 |[[Sul Y Blodau (comedi)|''Sul Y Blodau'' (comedi)]] (28 Awst) 40 |- |''[[Harris (drama)|Harris]]'' [[Harris (drama)|(drama)]] (29 Awst) 43 |[[Yr Achos (drama)|''Yr Achos'' (drama)]] (29 Awst) 44 |''[[Saer Doliau]]'' (1 Medi) 49 |[[Y Ffin|''Y Ffin'']] (2 Medi) 50 |[[Pwy bia'r Gân? (drama)|''Pwy bia'r Gân?'' (drama)]] (2 Medi) 52 |''[[Roedd Catarina o gwmpas ddoe]]'' (4 Medi) 53 |- |''[[Dinas Barhaus]]'' (4 Medi) 56 |''[[Alpha Beta (drama)|Alpha Beta]]'' [[Alpha Beta (drama)|(drama)]] (4 Medi) 57 |[[Hywel A|''Hywel A'']] (5 Medi) 59 |''[[Sachlian a Lludw]] ‎''(6 Medi) 61 |''[[Mawredd Mawr (pantomeim)|Mawredd Mawr]]'' [[Mawredd Mawr (pantomeim)|(pantomeim)]] (6 Medi) 63 |''[[Noa (sioe)|Noa]]'' [[Noa (sioe)|(sioe)]] (6 Medi) 65 |- |''[[Y Cymod Cadarn]]'' (6 Medi) 66 |[[Dan y Don (pantomeim)|''Dan y Don'' (pantomeim)]] (8 Medi) 68 |[[Tri Chryfion Byd|''Tri Chryfion Byd'']] (8 Medi) 69 |[[Dawn Dweud (sioe)|''Dawn Dweud'' (sioe)]] (10 Medi) 70 |[[Y Ffordd (drama)|''Y Ffordd'' (drama)]] (10 Medi) 71 |[[Y Rhai A Lwydda|''Y Rhai a Lwydda'']] (10 Medi) 72 |- |''[[Calon Ci (drama)|Calon Ci]]'' [[Calon Ci (drama)|(drama)]] ‎(11 Medi) 73 |''[[Cai (drama)]]'' (11 Medi) 75 |[[Wyneb yn Wyneb (drama)|''Wyneb yn Wyneb'' (drama)]] (11 Medi) 76 |[[Hualau (drama)|''Hualau'' (drama)]] (11 Medi) 78 |[[Jim Cro Crystyn (panto)|''Jim Cro Crystyn'' (panto)]] (11 Medi) 79 |''[[Rwj Raj]]'' (11 Medi) 81 |- |[[Tanddaearol (drama)|''Tanddaearol'' (drama)]] (11 Medi) 82 |[[Madog (pantomeim)|''Madog'' (pantomeim)]] (12 Medi) 83 |[[Jac y Jyngl (pantomeim)|''Jac y Jyngl'' (pantomeim)]] (12 Medi) 84 |''[[Eli Babi (panto)|Eli Babi]]'' [[Eli Babi (panto)|(panto]]) (12 Medi) 85 |[[Ar Hyd Y Nos (sioe)|''Ar Hyd Y Nos'' (sioe)]] (12 Medi) 86 |''[[Rasus Cymylau]]'' (12 Medi) 89 |- |[[Mwstwr yn y Clwstwr (pantomeim)|''Mwstwr yn y Clwstwr'' (panto)]] (12 Medi) 90 |[[Gwenith Gwyn|''Gwenith Gwyn'']] (12 Medi) 91 |[[Go Fflamia (pantomeim)|''Go Fflamia'' (pantomeim)]] (15 Medi) 93 |[[Codi Stêm (panto)|''Codi Stêm'' (panto)]] (15 Medi) 94 |[[Pan Rwyga'r Llen|''Pan Rwyga'r Llen'']] (15 Medi) 95 |[[Dim Ond Heno|''Dim Ond Heno'']] (15 Medi) 97 |- |[[Gweld Sêr! (pantomeim)|''Gweld Sêr!''(pantomeim)]] (15 Medi) 98 |[[Dinas (drama)|''Dinas'' (drama)]] (16 Medi) 100 |''[[Gwallt Yn Y Gwynt|Gwallt yn y Gwynt]]'' (17 Medi) 102 |[[Y Pypedau|''Y Pypedau'']] (17 Medi) 103 |''[[Llyffantod (drama Gymraeg)|Llyffantod]]'' [[Llyffantod (drama Gymraeg)|(drama Gymraeg)]] (18 Medi) 105 |''[[Janine (drama)|Janine]]'' [[Janine (drama)|(drama)]] (20 Medi) 107 |- |[[House of America (drama)|''House of America'']] (21 Medi) 108 |''[[Gwin Coch a Fodca]]'' (22 Medi) 117 |''[[Brawd Herod]]'' (23 Medi) 121 |''[[Yn Ein Dwylo|Yn ein Dwylo]]'' (23 Medi) 124 |''[[Croeso i'r Roial]]'' (23 Medi) 125 |''[[Coch Du ac Anwybodus]]'' (24 Medi) 128 |- |''[[Jeremeia Jones]]'' (26 Medi) 132 |[[Vanessa Drws Nesa|''Vanessa Drws Nesa'']] (26 Medi) 133 |''[[Porth y Byddar (drama)|Porth y Byddar]]'' (26 Medi) 136 |''[[OLION (cynhyrchiad theatr)|OLION]]'' (30 Medi) 139 |''[[La Primera Cena (drama)|La Primera Cena]]'' (1 Hydref) 141 |[[Ac Eto Nid Myfi (drama lwyfan)|''Ac Eto Nid Myfi'' (drama lwyfan)]] (3 Hydref) 145 |- |[[1938 (drama)|''1938'' (drama)]] (3 Hydref) 147 |[[Cariad Creulon (drama)|''Cariad Creulon'' (drama)]] (3 Hydref) 148 |[[Cyfres Y Ddrama yn Ewrop|''Cyfres Y Ddrama yn Ewrop'']] (7 Hydref) 156 |''[[Dinas Barhaus a tair drama arall]]'' (7 Hydref) 157 |''[[Dalar Deg]]'' (10 Hydref) 159 |''[[Pobl yr Ymylon]]'' (12 Hydref) 160 |- |''[[Wrth aros Godot]]'' 165 |''[[Cilwg yn Ôl (drama)|Cilwg yn Ôl]]'' [[Cilwg yn Ôl (drama)|(drama)]] 166 |[[Hunllef yng Nghymru Fydd (drama)|''Hunllef yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (21 Gorffennaf 2025) 167 |[[Tylwyth (drama)]] (20 Gorff 2025) 169 |[[Tair (drama)|''Tair'' (drama)]] (21 Gorff) 170 |''[[Awel Gref (drama)|Awel Gref]]'' (drama) (27 Gorff) 171 |- |[[Rhamant a Rhyfel (drama)|''Rhamant a Rhyfel'' (drama)]] (27 Gorff) 172 |[[Y Ffon Dafl (drama)|''Y Ffon Dafl'' (drama)]] (27 Gorff)173 |[[Yr Hen Blant (drama)|''Yr Hen Blant'' (drama)]] (28 Gorff) 174 |[[Wedi'r Drin (drama)|''Wedi'r Drin'' (drama)]] (29 Gorff) 177 |''[[Pont Robat]]'' (28 Gorff) 178 |[[Chwalu'r Nyth (drama)|''Chwalu'r Nyth'' (drama)]] (29 Rhag) 179 |- |[[Ceidwad y Porth (drama)|''Ceidwad y Porth'' (drama)]] (29 Gorff) 180 |[[Yr Erodrom (drama)|''Yr Erodrom'' (drama)]] (29 Gorff) 181 |[[Beddau’r Proffwydi (drama)|''Beddau'r Proffwydi'' (drama)]] (31 Gorff) 182 |''[[Dyrnod Branwen]]'' (9 Awst) 193 |''[[Pa Leshad? (drama)|Pa Leshad?]]'' (10 Awst) 194 |''[[Tewach Dŵr (drama)|Tewach Dŵr]]'' (10 Awst) 195 |- |''[[Asgre Lân (drama)|Asgre Lân]]'' (11 Awst) 196 |[[Cross Currents (drama)|''Cross Currents'' (drama)]] (15 Awst) 197 | | | | |} === Llyfrau: === {| class="wikitable" |+ |''[[Porth y Byddar (nofel)|Porth y Byddar]]'' [[Porth y Byddar (nofel)|(nofel)]] (26 Medi) 137 |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Huw Roberts]] (19 Awst 2024) 1 |[[William R. Lewis]] (19 Awst) 2 |[[Emyr Edwards]] (23 Awst) 9 |[[Shelagh Williams]] (23 Awst) 10 |[[Dewi Wyn Williams]] ‎(24 Awst) 11 |[[Noel Williams]] (24 Awst) 13 |- |[[Martin Morley]] (24 Awst) 17 |[[Helena Kaut-Howson]] (25 Awst) 26 |[[Grey Evans]] ‎(27 Awst) 30 |[[Wyn Jones (actor)]] (27 Awst) 34 |[[Eric Wyn]] (27 Awst) 35 |[[Huw Tudor]] (28 Awst) 37 |- |[[Owen Arwyn]] (31 Awst) 45 |[[Geraint Lewis]] (31 Awst) 47 |[[Elliw Haf]] ‎(1 Medi) 48 |[[Wyn Bowen Harries]] (5 Medi) 60 |[[Owen Garmon]] (6 Medi) 62‎ |[[Emily Davies]] (6 Medi) 64 |- |[[W. H. Roberts|W.H. Roberts]] (6 Medi) 67 |[[Bethan Jones (cyfarwyddydd)]] ‎(11 Medi) 74 |[[Danny Grehan]] (11 Medi) 77 |[[Marion Fenner]] (12 Medi) 87 |[[Gruffudd Jones (cyfarwyddwr)]] (12 Medi) 88 |[[Gwen Ellis]] (14 Medi) 92 |- |[[Elis Gwyn Jones]] ‎ (18 Medi) 104 |[[Ynyr Williams]] (20 Medi) 106 |[[Tim Lyn]] (21 Medi) 109 |[[Bethan Dwyfor]] (21 Medi) 110 |[[Ian Saynor]] (21 Medi) 111 |[[Jeremy Turner]] (22 Medi) 115 |- |[[Morfudd Hughes]] (22 Medi) 118 |[[Emlyn Gomer]] (23 Medi) 122 |[[Sian Summers]] (23 Medi) 123 |[[Mair Tomos Ifans]] (24 Medi) 127 |[[Nia Williams]] (24 Medi) 129 |[[Eilian Wyn]] (24 Medi) 131 |- |[[Tim Baker]] (26 Medi) 134 |[[Sara Harris-Davies]] (26 Medi) 135 |[[Phil Reid]] (26 Medi) 138 |[[Rhian Blythe]] (1 Hydref) 140 |[[Sara Lloyd]] (2 Hydref) 142 |[[Glyn Williams (Pensarn)]] (3 Hydref) 146 |- |[[Huw Carrod]] (6 Hydref) 149 |[[Simon Watts]] (26 Medi) 163 |[[Beryl Hall]] (8 Medi) 164 |[[Geraint Owen (actor)|Geraint Owen]] (actor) (21 Gorff 25) 168 |[[Morien Phillips]] (28 Gorff) 175 |[[Angharad Jones]] (1 Awst) 183 |- |[[Lindsay Evans]] (1 Awst) 184 |[[Gwion Lynch]] (1 Awst) 185 |[[Yoland Williams]] (1 Awst) 186 |[[Mari Rowland Hughes]] (2 Awst) 187 |[[Dewi Rhys Williams]] (2 Awst) 188 |[[Rhian Cadwaladr]] (3 Awst) 189 |- |[[Elin Wmffras]] (3 Awst) 190 |[[Gwynne D. Evans (dramodydd)|Gwynne D. Evans]] (9 Awst) 192 |[[Edwin Williams (actor)|Edwin Williams]] (16 Awst) 199 |[[Morris Jones (Actor a Chyfarwyddwr Theatr)|Morris Jones]] (16 Awst) 200 |[[Robert O. F. Wynne (Garthewin)|Robert O. F. Wynne]] (18 Awst) 202 | |- |[[Annette Bryn Parri]] ‎ |[[Gareth Wynn Jones]] |[[Graham Laker]] |[[Rosalind a Myrddin]] |[[Hogia'r Wyddfa]] | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau === {| class="wikitable" |+ |[[Cwmni Theatr Cymru]] (25 Awst) 19 |[[Dalier Sylw]] ‎(25 Awst) 21 |[[Ffilmiau'r Tŷ Gwyn]] (28 Awst) 39 |[[Hwyl a Fflag]] (31 Awst) 46 |[[Cwmni Whare Teg]] (2 Medi) 51 |[[Theatr yr Ymylon]] ‎(4 Medi) 54 |[[Theatr Ddieithr]](4 Medi) 55 |- |[[Theatr y Finborough]] (4 Medi) 58 |[[Panto 85]] (11 Medi) 80 |[[Cwmni 85]] (15 Medi) 96 |[[Theatr Fach y Gegin]] (16 Medi) 99 |[[Theatr Y Dyfodol|Theatr y Dyfodol]] (16 Medi) 101 |[[Cwmni Cyfri Tri]] (21 Medi) 112 |[[Theatr Powys]] (21 Medi) 113 |- |[[Theatr Crwban]] (21 Medi) 114 |[[Cardiff Laboratory Theatre]] (22 Medi) 116 |[[Theatrig]] (22 Medi) 119 |[[Theatr Rhiniog]] (23 Medi) 120 |[[Mae o'n brifo 'nghlust i|''Mae o'n brifo 'nghlust i'']] (23 Medi) 126 |[[Theatr Gorllewin Morgannwg]] (24 Medi) 130 |[[Theatr y Byd]] (28 Gorff) 176 |- |[[Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe]] (15 Awst) 198 |[[Chwaraewyr Garthewin]] (16 Awst) 201 | | | | | |} === Teledu a Radio === {| class="wikitable" |+ |''[[Brad (ffilm)|Brad]]'' [[Brad (ffilm)|(ffilm)]] (28 Awst) 38 |''[[Sigaret?]]'' (28 Awst) [162] |[[Lleifior (cyfres S4C 1990au)|''Lleifior'' (cyfres S4C 1990au)]] (29 Awst) 41 |''[[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|Lleifior]]'' [[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|(cyfres BBC 1960au)]] (29 Awst) 42''‎'' |[[Cigfran (drama deledu)|''Cigfran'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 144 |[[Pedwarawd (drama deledu)|''Pedwarawd'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 143 |- |[[Y Wawr (drama deledu)|''Y Wawr'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 150 |''[[Gwanwyn Diweddar]]'' (6 Hydref) 151 |[[Gwalia (drama deledu)|''Gwalia'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 152 |[[Plant Beca (drama deledu)|''Plant Beca'' (drama deledu)]](6 Hydref) 153 |''[[Mostyn a'r Cryman Bach]]'' (6 Hydref) 154 |''[[Y Llyn yn y Mynydd]]'' (6 Hydref) 155 |- |[[Dramâu Radio Cymraeg]] (7 Hydref) 158 |[[Byd a Betws (drama deledu)|''Byd a Betws'' (drama deledu)]] (14 Hydref) 161 |''[['Steddfod! 'Steddfod! (ffilm)|<nowiki/>'Steddfod! 'Steddfod!]]'' (6 Awst) 191 | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2024 - 2025 == {| class="wikitable" |+ |''[[Gwlad yr Addewid|Gwlad Yr Addewid]]'' |[[Y Fedal a Thlws y Ddrama]] |[[Ed Thomas]] |[[Donmar Warehouse]] |[[Ian Saynor]] |[[Jerzy Grotowski]] |- |''[[Nia Ben Aur]]'' |''[[Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan]]'' |[[Sam Kogan]] |''[[En Attendant Godot]]'' |''[[The War Plays]]'' |[[Dionysos (Dionysus)|Dionysos]] |- |[[Jiwbilî Arian Elizabeth II]] |[[Rosencrantz a Guildenstern]] |[[Edward Bond]] |[[Theatr Bara Caws]] |[[Arad Goch]] |[[Royal Court Theatre]] |- |[[John Godber]] |''[[Coriolanus]]'' |[[Alan Ayckbourn]] |''[[Deep Cut (drama)|Deep Cut]]'' |[[John Osborne]] |''[[Look Back in Anger]]'' |- |''[[Juno and the Paycock]]'' |[[Sergey Obraztsov]] |''[[The Odd Man trilogy]]'' |[[Pickwick (sioe gerdd)|''Pickwick'' (sioe gerdd)]] |[[W. S. Jones]] |[[Brad (drama)|''Brad'' (drama)]] |- |[[Caligula (drama)|''Caligula'' (drama)]] |[[The Caretaker (drama)|''The Caretaker'' (drama)]] |[[Georgios Papadopoulos]] ‎ |''[[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|Y Llyffantod]]'' [[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|(drama Roegaidd)]] ‎ |[[John Ellis Williams (1901-1975)]] |''[[The Wind of Heaven]]'' |- |''[[Ar y Groesffordd]]'' |[[Diwedd y Byd – Yr Hen Blant|''Diwedd y Byd – Yr Hen Blant'']] |[[Peenemünde (drama)|''Peenemünde'' (drama)]] |[[Ta-Ra Teresa (drama)|''Ta-Ra Teresa'']] |[[George Fisher]] |''[[Gymerwch Chi Sigaret?|Gymerwch chi Sigaret?]]'' |- |''[[Pêl Goch]]'' |''[[Minafon (cyfres deledu)|Minafon]]'' |[[Edward Ernest Hughes]] |''[[Amlyn ac Amig (drama)|Amlyn ac Amig]]'' |[[Garthewin]] |''[[Blodeuwedd (drama)|Blodeuwedd]]'' |- |''[[Eisteddfod Bodran]]'' | | | | | |} m0d89pfxuzs7g9j6yx6kkunt769l1e1 15668991 15668916 2026-10-22T07:51:51Z Paulpesda 728 /* Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 */ 15668991 wikitext text/x-wiki Hapus i rannu gwybodaeth. Arbenigedd ym Myd y Ddrama. <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2024/25 ers 19 Awst 2024 - 202 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2025/26 ers 19 Awst 2025 - 256 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2026/27 ers 19 Awst 2026 - == Wedi'u creu 2026-2027: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |''[[Iolo (drama)]]'' (19 Awst) 1* |[[Er Mwyn Yfory (sioe gerdd)|''Er Mwyn Yfory'' (sioe gerdd)]] (19 Awst) 2* |[[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|''Pum Diwrnod o Ryddid'']] [[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (20 Awst) 3* |[[Wythnos yng Nghymru Fydd (drama)|''Wythnos yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (22 Awst) 6* |''[[Y Briodas orfod]]'' (22 Awst) 7* |''[[Lleu Llaw Gyffes (drama)|Lleu Llaw Gyffes]]'' (24 Awst) 9* |- |''[[John Huws Drws Nesa]]'' (25 Awst) 10* |''[[Lleisiau (cyfrol)|Lleisiau]]'' [[Lleisiau (cyfrol)|(cyfrol)]] (26 Awst) 11* |''[[Escaped Alone]]'' (26 Awst) 12* |[[Nansi (drama)|''Nansi'']] (27 Awst) 14* |''[[Dafydd Dywysog]]'' (27 Awst) 15* |[[Calon (sioe gerdd)|''Calon'' (sioe gerdd)]] (29 Awst) 16* |- |''[[Deffro'r Gwanwyn]]'' (30 Awst) 18* |''[[Kitch]]'' (4 Awst) 23* |[[Branwen (sioe gerdd)|''Branwen'']] [[Branwen (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (6 Medi) 27* |[[Dwynwen (sioe gerdd)|''Dwynwen'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 28* |[[Fferm yr Anifail (sioe gerdd)|''Fferm yr Anifail'']] (6 Medi) 29* |[[Gorffennwyd! (sioe gerdd)|''Gorffennwyd!'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 30* |- |''[[Ffantasmagoria]]'' (7 Medi) 32* |[[Plant y Fflam (sioe gerdd)|''Plant y Fflam'' (sioe gerdd)]] (7 Medi) 33* |''[[Y Llyw Olaf]]'' (7 Medi) 37* |''[[Y Cymro Cyffredin]]'' (11 Medi) 45* |[[Pride (sioe gerdd)|''Pride'' (sioe gerdd)]] (11 Medi) 46* |''[[Byncyr]]'' (19 Medi) 56* |- |''[[Chwith Meddwl]]'' (19 Medi) 57* |''[[Fel Paent yn Sychu]]'' (19 Medi) 58* |''[[Melltith ar y Nyth]]'' (22 Medi) 63* |[[Catrin (drama)|''Catrin'' (drama)]] (23 Medi) 65* |''[[Y Cadfridog]]'' (4 Hydref) 81 | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |- |''[[Cyfres Abertawe]]'' (23 Awst) 8* |''[[Cyfres Cynan]]'' (26 Awst) 13* |''[[Gwin Beaujolais (cyfrol)|Gwin Beaujolais]]'' (6 Medi) 24* |''[[Sioetastig!]]'' (6 Medi) 26* |''[[Ceinciau'r Dyffryn]]'' (7 Medi) 35* |''[[Llwyfannu'r Genedl Anghyflawn]]'' (8 Medi) 41* |- |''[[Tair Drama Fer]]'' (14 Medi) 48* |''[[Cyfres y Cewri]]'' (19 Hydref) 101 | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |- |[[Penri Roberts]] (20 Awst) 4* |[[Linda Gittins]] (20 Awst) 5* |[[Stifyn Parri]] (31 Awst) 19* |[[Herbert Davies]] (3 Medi) 20* |[[Dic Hughes]] (3 Medi 21)* |[[Sara Ogwen Williams]] (4 Awst) 22* |- |[[Hefin Elis]] (6 Medi) 31* |[[Gilmor Griffiths]] (7 Medi) 34* |[[Menai Williams]] (7 Medi) 36* |[[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|Dafydd Llewelyn]] [[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|(dramodydd)]] (8 Medi) 42* |[[George P. Owen (cynhyrchydd)]] (9 Medi) 43* |[[Eryl Huw Phillips]] (10 Medi) 44* |- |[[Morfudd Maesaleg]] (13 Medi) 47* |[[Glanffrwd James]] (14 Medi) 49* |[[Pam Palmer]] (15 Medi) 50* |[[Dilwyn Roberts]] (17 Medi) 51* |[[Elwyn Vaughan Williams]] (18 Med) 52* |[[Buddug James Jones]] (18 Medi) 53* |- |[[Sioned Mair]] (18 Medi) 54* |[[Olwen Medi]] (18 Medi) 55* |[[Siôr Llyfni]] (19 Medi) 59* |[[Fraser Cains]] (21 Medi) 60* |[[Iorwerth Roberts]] (22 Medi) 62* |[[R. E. Jones]] (24 Medi) 67* |- |[[T. C. Simpson]] (24 Medi) 68* |[[Richard Love]] (24 Medi) 69* |[[Ruth Carter]] (24 Medi) 70* |[[Ioan Meredith]] (26 Medi) 73* |[[Rhys Meredith]] (26 Medi) 74* |[[Telynores Llwchwr]] (28 Medi) 75* |- |[[Mandi Owen]] (28 Medi) 76* |[[John Greatorex]] (29 Medi) 77 |[[Siôn Eifion]] (28 Medi) 78 |[[Carys Gwilym]] (6 Hydref) 85 |[[Dorien Thomas]] (7 Hydref) 87 |[[Pauline Williams]] (10 Hydref) 90 |- |[[Carwyn Jones (actor)|Carwyn Jones]] (11 Hydref) 92 |[[Iddon Jones]] (12 Hydref) 95 |[[Sue Waters]] (13 Hydref) 96 |[[Robin Evans]] (16 Hydref) 97 |[[Steffan Harri]] (16 Hydref) 98 |[[Eifion Jones]] (19 Hydref) 100 |- |[[Gareth Lewis]] (20 Hydref) 103 | | | | | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |- |[[Cwmni Theatr yr Urdd]] (29 Awst) 17* |''[[Trisgell]]'' (6 Medi) 25* |[[Criw Brwd]] (8 Medi) 38* |[[Sgript Cymru]] (8 Medi) 39* |[[Magdalena (rhwydwaith)]] (8 Medi) 40* |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |- |[[Haf o Hyd (cyfres deledu)|''Haf o Hyd'' (cyfres deledu)]] (21 Medi) 61* |''[[Teulu'r Siop]]'' (23 Medi) 64* |''[[Cam-Gymeriadau (cyfres radio)|Cam-Gymeriadau]]'' (23 Medi) 66* |''[[Telewele]]'' (25 Medi) 71* |''[[Gwendid ar y Lleuad]]'' (25 Medi) 72* |- |''[[Hawkmoor]]'' (30 Medi) 79 |''[[Llid y Ddaear]]'' (3 Hydref) 80 |''[[Nel]]'' (4 Hydref) 82 |''[[Dim Ond Heddiw]]'' (5 Hydref) 83 |''[[Cymru Fach (ffilm)|Cymru Fach]]'' (5 Hydref) 84 |- |''[[Yr Ynys]]'' (7 Hydref) 86 |''[[Cerddwn Ymlaen]]'' (8 Hydref) 88 |''[[Deryn]]'' (9 Hydref) 89 |''[[Sombreros (cyfres deledu)|Sombreros]]'' (10 Hydref) 91 |''[[Rhew Poeth]]'' (11 Hydref) 93 |- |[[Y Tarddiad]] (11 Hydref) 94 |''[[Hylo 'Na]]'' (18 Hydref) 99 |''[[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|Y Rhandir Mwyn]]'' [[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Hydref) 102 | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 == {| class="wikitable" |- |[[Hywel Swrdwal]] |''[[O'r Sioe]]'' |''[[The Deep Blue Sea (drama)|The Deep Blue Sea]]'' |[[Valmai Jones]] |[[Caryl Churchill]] |[[Fanny Fields]] |[[Rhys Mechyll]] |- |[[Einion I, Esgob Bangor]] |[[Metropolis (sioe gerdd)|''Metropolis'' (sioe gerdd)]] |''[[Les Misérables (sioe gerdd)|Les Misérables]]'' |''[[Godspell (sioe gerdd)|Godspell]]'' |''[[Joseff a'r Gôt Amryliw]]'' |''[[Llety'r Bugail (Cyfrol)|Llety'r Bugail]]'' |[[Luc de Tany]] |- |[[William de Valence, Iarll 1af Penfro]] |[[Diwedd y Byd (drama Povey)|''Diwedd y Byd'' (drama Povey)]] |''[[Fallen Hero (cyfres deledu)|Fallen Hero]]'' |''[[Thomas & Sarah]]'' |[[Gwasanaeth Cartref y BBC]] |''[[Aderyn Papur]]'' |''[[Rhosyn a Rhith]]'' |- |[[Nan Davies]] |[[Hywel Gwynfryn]] |[[Ifan Meredith]] |[[Nia Roberts (cyflwynydd)|Nia Roberts]] |[[Iwan Roberts (actor a cherddor)|Iwan Roberts]] |[[Wicked (ffilm 2024)|''Wicked'' (ffilm 2024)]] |''[[Gemau heb ffiniau]]'' |- |''[[Shrek y Sioe Gerdd]]'' |''[[Shrek]]'' |''[[Spamalot]]'' |[[Girl from the North Country (sioe gerdd)|''Girl from the North Country'' (sioe gerdd)]] |[[Shirley Henderson]] |[[Gonc]] |''[[Blue Peter]]'' |- |''[[Rape of the Fair Country]]'' |''[[The Hosts of Rebecca]]'' |''[[Song of the Earth]]'' |[[Manon Eames]] |''[[Home, I'm Darling]]'' |''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' |[[Catrin Aaron]] |} {| class="wikitable" |+ |} == Wedi'u creu 2025-2026: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |+ |[[Branwen (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)|''Branwen'' (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)]] (29 Awst) 9* |''[[Mae Gynnon Ni Hawl Ar Y Sêr]]'' (29 Awst) 10* |[[Bwrw'r Sul (drama)|''Bwrw'r Sul'' (drama)]] (30 Awst) 11* |[[Afagddu (pantomeim)|''Afagddu'' (pantomeim)]] (31 Awst) 13* |[[Byw yn y Wlad (rifiw)|''Byw yn y Wlad'' (rifiw)]] (31 Awst) 17* |''[[Persi Rygarug]]'' (1 Medi) 18* |- |[[Newid Aelwyd (sioe gerdd)|''Newid Aelwyd'' (sioe)]] (4 Medi) 20* |''[[Cymerwch, Bwytewch]]'' (4 Medi) 21* |[[Daniel Owen (cyflwyniad Gruffudd Parry)|''Daniel Owen'' (cyflwyniad Gruffudd Parry)]] (7 Medi) 23* |''[[Y Lefiathan]]'' (7 Medi) 24* |''[[Meistr Y Chwarae]]'' (9 Medi) 27* |''[[Cofio Cynan]]'' (10 Medi) 29* |- |''[[Dafydd y Glo]]'' (11 Medi) 31* |[[The Passion (Michael Sheen)|''The Passion'' (Michael Sheen)]] (19 Medi) 45* |''[[Michal (drama)|Michal]]'' (20 Medi) 46* |[[Blink (drama)|''Blink'' (drama)]] (24 Medi) 53* |''[[Fel Anifail]]'' (5 Hyd) 77* |''[[Blue Heron in the Womb]]'' (6 Hyd) 81* |- |[[Marriage of Convenience (drama)|''Marriage of Convenience'' (drama)]] (10 Hyd) 84* |''[[Love in Plastic]]'' (11 Hyd) 85* |''[[Zwmba!]]'' (19 Hyd) 96* |''[[Hen Ŵr y Mynydd]]'' (19 Hyd) 97* |[[Hywel Harris (drama Cynan)|''Hywel Harris'' (drama Cynan)]] (20 Hyd) 98* |''[[Y Gwybed (drama)]]'' (20 Hyd) 99* |- |''[[Oes rhywun wedi gweld y Pernod King?]]'' (23 Hyd) 109* |''[[Hanes Rhyw Gymro]]'' (28 Hyd) 116* |''[[Y Tad a'r Mab]]'' (28 Hyd) 117* |[[Y Ffynnon (drama)|''Y Ffynnon'' (drama)]] (29 Hyd) 119* |''[[Yr Adduned]]'' (30 Hyd) 123* |[[The Lady in the Van (drama)|''The Lady in the Van'' (drama)]] (30 Hyd) 124* |- |[[Croeso Nôl (drama)|''Croeso Nôl'' (drama)]] (2 Tach) 126* |''[[Gwaed yr Uchelwyr]]'' (4 Tach) 127* |[[Rhestr Cymraeg o enwau Groeg yr Henfyd]] (8 Tach) 129* |''[[Jeli Bebis]]'' (16 Rhag) 145* |[[Y Groesffordd (drama Geraint Lewis)|''Y Groesffordd'' (drama Geraint Lewis)]] (16 Rhag) 146* |''[[Oedolion yn Unig]]'' (17 Rhag) 147* |- |''[[Cwrw, Chips a Darlith Deg]]'' (18 Rhag) 153* |''[[Y Folsan Fawr]]'' (20 Rhag) 158* |''[[Y Madogwys]]'' (21 Rhag) 159* |''[[Tri Chryfion Byd neu Pres Mawr Penna Bach]]'' (21 Rhag) 160* |''[[Tua'r Terfyn]]'' (21 Rhag) 161* |''[[Henwalia]]'' (21 Rhag) 163* |- |''[[Mrs Reynolds a’r Cena Bach]]'' (17 Meh) ''164*'' |''[[Dŵr Mawr Dyfn]]'' (17 Meh) 166* |''[[Fel Hen Win]]'' (17 Meh) 167* |''[[Raslas Bach a Mawr! (drama)]]'' (17 Meh) 168* |''[[Rhith Gân]]'' (17 Meh) 169* |''[[Estron (drama)]]'' (23 Meh) 170* |- |''[[Nyrsys (drama)]]'' (23 Meh) 171 |''[[Y Bont (drama)]]'' (24 Meh) 172 |''[[Bobi a Sami... A Dynion Eraill|Bobi a Sami...A Dynion Eraill]]'' (25 Meh) 174 |''[[Pan Oedd Y Byd Yn Fach]]'' (26 Meh) 175 |''[[Hen Rebel]]'' (26 Meh) 177 |''[[Un Bach Arall]]'' (26 Meh) 178 |- |''[[A Song From a Forgotten City]]'' (27 Meh) 179 |''[[Hollti]]'' (27 Meh) 181 |''[[Darn Gae (drama)]]'' (28 Meh) 183 |''[[Cwm Glo]]'' (29 Meh) 184 |''[[Yr Aduniad (drama)]]'' (29 Meh) 186 |''[[Bonansa!]]'' (29 Meh) 188 |- |''[[Y Gweledigaetheu]]'' (30 Meh) 190 |''[[Meini Gwagedd]]'' (30 Meh) 191 |''[[Dau.Un.Un.Dim]]'' (30 Meh) 192 |''[[Yn y Trên|Yn Y Trên]]'' (30 Meh) 193 |''[[Sgint]]'' (1 Gorff) 194 |''[[Y Bandit, Y Barwn A'r Boi Bananas]]'' (1 Gorff) 196 |- |''[[Playing Burton]]'' (2 Gorff) 199 |''[[Salt, Root and Roe]]'' (3 Gorff) 204 |''[[Iphigenia in Splott]]'' (4 Gorff) 211 |''[[Tonypandemonium]]'' (5 Gorff) 215 |''[[DNA (drama)]]'' (7 Gorff) 217 |''[[Y Ddraenen Fach]]'' (13 Gorff) 223 |- |''[[Owain & Henry]]'' (13 Gorff) 225 |''[[Hwyr a Bore]]'' (15 Gorff) 227 |''[[Lle Mynno'r Gwynt]]'' (2 Awst) 239 |''[[Gŵr Llonydd]]'' (3 Awst) 240 |''[[Cardiff East]]'' (4 Awst) 241 |''[[Certain Young Men]]'' (6 Awst) 242 |- |''[[Dadra]]'' (7 Awst) 243 |''[[Wes Wes!]]'' (7 Awst) 246 |''[[Dynolwaith]]'' (8 Awst) 249 |''[[Parti Priodas]]'' (8 Awst) 250 |''[[Nos Sadwrn o Hyd]]'' (11 Awst) 251 |[[Glyndŵr: Tywysog Cymru|''Glyndwr: Tywysog Cymru'']] (13 Awst) 254 |- |''[[Noson ar y Teils]]'' (17 Awst) 255 |''[[Llywelyn Fawr (drama 1954)|Llywelyn Fawr]]'' (18 Awst) 256 | | | | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |+ |''[[Etifedd y Glyn]]'' (10 Medi) 28 |[[Aberdaron (Cynan)|''Aberdaron'' (Cynan)]] (16 Medi) 40 |[[Jabas (nofel)|''Jabas'' (nofel)]] (5 Hyd) 75 |''[[A Trilogy of Appropriation]]'' (6 Hyd) 80 |[[Gwasg y Glêr]] (28 Hyd) 115 |- |''[['Sna'm Llonydd I' Ga'l!]]'' (31 Gorff) 232 |[[Cyfres Tecwyn y Tractor]] (31 Gorff) 234 |''[[Curiadau]]'' (8 Awst) 247 |[[Terfysgoedd Daear]] (13 Awst) 253 | |- | | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Nesta Harris (actores)|Nesta Harris]] (19 Awst) 1* |[[Emrys Cleaver]] (19 Awst) 2* |[[Nora Jones (actores)|Nora Jones]] (21 Awst) 3* |[[J. T. Jones]] (23 Awst) 4* |[[Owen Huw Roberts]] (26 Awst) 5* |[[Ian Rowlands (dramodydd)]] (28 Awst) 6* |[[J. O. Jones (actor)]] (29 Awst) 7 |- |[[Lisabeth Miles]] (29 Awst) 8* |[[René Griffiths]] (31 Awst) 14* |[[Gwynfryn Roberts]] (31 Awst) 15* |[[David Welch (actor)|David Welch]] (31 Awst) 16* |[[Bryn Williams (actor)]] (1 Medi) 19* |[[William Owen (Gwilym Gwyrfai)]] (5 Medi) 22* |[[Nansi Pritchard]] (8 Medi) 25* |- |[[Mamie Noel Jones]] (9 Medi) 26* |[[Robin Gwyndaf]] (11 Medi) 32* |[[Glyn Roberts]] (12 Medi) 33* |[[Arwel Jones]] (12 Medi) 34* |[[Myrddin Owen]] (12 Medi) 35* |[[Elin Mair Jones]] (13 Medi) 36* |[[Richard Morris (Hogia'r Wyddfa)]] (15 Medi) 39* |- |[[Rosalind Lloyd]] (18 Medi) 42* |[[Judith Roberts]] (18 Medi) 43* |[[Iwan Llewelyn-Jones]] (23 Medi) 48* |[[Thomas Owen Jones (Gwynfor)]] (22 Medi) 49* |[[Rhodri Evan]] (24 Medi) 50* |[[Jonathan Nefydd]] (24 Medi) 51* |[[Geraint Pickard]] (24 Medi) 52* |- |[[Gareth Potter]] (26 Medi) 55* |[[Alan Clayton]] (27 Medi) 57* |[[Elinor Wyn Roberts]] (27 Medi) 61* |[[Dilys Price (actores)]] (2 Hyd) 65* |[[Gwenno Elis Hodgkins]] (2 Hyd) 66* |[[Brinley Jenkins]] (3 Hyd) 69* |[[Alun ap Brinley]] (3 Hyd) 70* |- |[[Menna Trussler]] (4 Hyd) 72* |[[Owain Gwilym]] (5 Hyd) 74* |[[Ernest Evans (actor)|Ernest Evans]] (5 Hyd) 79* |[[Dillwyn Owen]] (12 Hyd) 86* |[[Maldwyn John]] (14 Hyd) 88* |[[Siôn Probert]] (14 Hyd) 89* |[[Gareth Lloyd-Williams]] (15 Hyd) 92* |- |[[Robin Eiddior]] (17 Hyd) 95* |[[Buddug Povey]] (17 Hyd) 96* |[[W. D. Williams]] (20 Hyd) 100* |[[Catherine Ayers]] (21 Hyd) 101* |[[Catrin Arwel]] (21 Hyd) 102* |[[Cen Williams]] (21 Hyd) 103* |[[Gwyneth Carey]] (21 Hyd) 104* |- |[[Nan Lewis]] (22 Hyd) 105* |[[John Idris Owen]] (22 Hyd) 106* |[[Rolant o Fôn]] (22 Hyd) 107* |[[D. W. Morgan (dramodydd)]] (22 Hyd) 108* |[[Edward Rees]] (23 Hyd) 110* |[[J. O. Williams]] (23 Hyd) 111* |[[Geraint Morgan (actor)]] (25 Hyd) 113* |- |[[Rebecca Trehearn]] (25 Hyd) 114* |[[John Owen (Rhuthun)]] (29 Hyd) 118* |[[Dafydd Huw Williams]] (29 Hyd) 120* |[[Cadfan Roberts]] (29 Hyd) 122* |[[K. Lloyd-Jones]] (2 Tach) 125* |[[Dilwyn Young-Jones]] (7 Tach) 128* |[[Geraint Jones (dramodydd)]] (20 Tach) 131* |- |[[Robert Gwyn Davin]] (20 Tach) 136* |[[Dewi Rhys]] (21 Tach) 137* |[[Siân Owen (actores)|Siân Owen]] (22 Tach) 139* |[[Dafydd Emyr]] (22 Tach) 141* |[[Lowri-Ann Richards]] (18 Rhag) 151* |[[Gaenor Howells]] (18 Rhag) 155* |[[Mari Rhian Owen]] (20 Rhag) 157* |- |[[Elen Bowman]] (17 Meh) 165* |[[Ceri Elen]] (25 Meh) 173* |[[Aled Pedrick]] (26 Meh) 176* |[[Manon Wyn Williams]] (27 Meh) 180* |[[Phylip Harries]] (27 Meh) 182* |[[Firenza Guidi]] (29 Meh) 185* |[[John Glyn Owen]] (30 Meh) 189* |- |[[Frank Lincoln]] (2 Gorff) 197* |[[Rhys Warrington]] (3 Gorff) 201* |[[Tim Price (dramodydd)]] (3 Gorff) 202* |[[Branwen Cennard]] (5 Gorff) 212* |[[Arwel John]] (5 Gorff) 213* |[[Rhodri Miles]] (5 Gorff) 214* |[[Islwyn Williams]] (10 Gorff) 219* |- |[[Ken Etheridge]] (10 Gorff) 220* |[[W. Emlyn James]] (11 Gorff) 221* |[[Tom Richards]] (11 Gorff) 222* |[[Dyfan Jones]] (13 Gorff) 224* |[[Selyf Roberts]] (15 Gorff) 226* |[[Leyshon Williams]] (15 Gorff) 228* |[[Gruffudd Glyn]] (30 Gorff) 229* |- |[[Margiad Roberts]] (31 Gorff) 231* |[[Ieuan Wyn (bardd)|Ieuan Wyn]] (31 Gorff) 233* |[[Sera Cracroft]] (1 Awst) 236* |[[Manon Wilkinson]] (7 Awst) 244* |[[Leo Drayton]] (7 Awst) 245* |[[Elgan Rhys]] (8 Awst) 248* |[[Edgar Thomas]] (13 Awst) 252* |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |+ |[[Ffilmiau Eryri]] (10 Medi) 30 |''[[Genod Tŷ'r Ysgol]]'' (16 Medi) 41 |[[Theatr Antur]] (19 Medi) 44 |[[Rhestr o ddramâu Cymraeg]] (23 Medi) 47 |''[[Adroddiad Clywch]]'' (25 Medi) 54 |- |[[Sgwâr Un]] (27 Medi) 60 |[[Tonfedd Eryri]] (20 Tach) 132 |[[Ffilmiau Bryngwyn]] (22 Tach) 140 |[[Ffilmiau Llifon]] (24 Tach) 142 |[[Cwmni'r Castell]] (17 Rhag) 149 |- |[[Made in Wales Stage Company]] (21 Rhag) 162 |[[Cwmni Mega]] (29 Meh) 187 |[[Welsh National Theatre]] (2 Gorff) 198 |[[Gŵyl Ymylol Caeredin]] (2 Gorff) 200 |[[Gwobrau Laurence Olivier]] (3 Gorff) 203 |- |[[Theatr Dirty Protest]] (3 Gorff) 205 |[[Coron Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 206 |[[Cadair Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 207 |[[Tlws y Cerddor Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 208 |[[Medal y Dysgwyr Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 209 |- |[[Medal Lenyddiaeth Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 210 |[[Gwobrau Theatr Cymru]] (6 Gorff) 216 |[[Theatr na nÓg]] (9 Gorff) 218 |[[Mewn Cymeriad]] (31 Gorff) 235 | |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |+ |[[Mr. Lolipop, M. A.|''Mr. Lolipop, M. A.'']] (31 Awst) 12 |[[Safwn yn y Bwlch]] (14 Medi) 37 |''[[Rhodd Mam (drama deledu)|Rhodd Mam]]'' (14 Medi) 38 |''[[Pris y Farchnad]]'' (26 Medi) 56 |''[[Mae'r Gelyn Oddi Mewn]]'' (27 Medi) 58 |- |''[[Tomos a Titw]]'' (27 Medi) 59 |[[Owain Glyndŵr (ffilm, 1983)|''Owain Glyndŵr'' (ffilm, 1983)]] (28 Medi) 62 |[[Blodeuwedd (ffilm 1990)|''Blodeuwedd'' (ffilm 1990)]] (30 Medi) 63 |[[Ac Eto Nid Myfi (ffilm 1987)|''Ac Eto Nid Myfi'' (ffilm 1987)]] (30 Medi) 64 |[[Gwaed ar y Dagrau (cyfres deledu)|''Gwaed ar y Dagrau'' (cyfres deledu)]] (2 Hyd) 67 |- |''[[Meistres y Chwarae]]'' (2 Hyd) 68 |[[Almanac (cyfres deledu)|''Almanac'' (cyfres deledu)]] (4 Hyd) 71 |[[Jabas Jones (ffilm)|''Jabas Jones'' (ffilm)]] (5 Hyd) 73 |''[[Tri Tan y Manod]]'' (5 Hyd) 76 |''[[Mae hi'n Wyllt Mr Borrow]]'' (5 Hyd) 78 |- |''[[Midffîld - Y Mwfi]]'' (9 Hyd) 82 |''[[C'mon Midffîld! a Rasbrijam]]'' (9 Hyd) 83 |[[Under Milk Wood (ffilm Pip Broughton 2015)|''Under Milk Wood'' (ffilm Pip Broughton 2015)]] (13 Hyd) 87 |''[[Hapnod (cyfres deledu)]]'' (15 Hyd) 90 |[[Y Graith (cyfres deledu)|''Y Graith'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 91 |- |[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|''Y Stafell Ddirgel'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 93 |[[Y Wisg Sidan (cyfres deledu)|''Y Wisg Sidan'' (cyfres deledu)]] (17 Hyd) 94 |''[[Noson yr Heliwr (ffilm)|Noson yr Heliwr]]'' [[Noson yr Heliwr (ffilm)|(ffilm)]] (24 Hyd) 112 |''[[Cysgodion Gdansk]]'' (29 Hyd) 121 |''[[Tipyn o Stad]]'' (19 Tach) 130 |- |''[[Bob a'i Fam]]'' (20 Tach) 133 |''[[Stad (cyfres deledu)|Stad]]'' (20 Hyd) 134 |''[[Glan Hafren (cyfres deledu)|Glan Hafren]]'' [[Glan Hafren (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Tach) 135 |''[[Yr Alwad (ffilm S4C 1988)|Yr Alwad]]'' (21 Tach) 136 |''[[Hafod Henri]]'' (22 Tach) 138 |- |[[A55 (cyfres deledu)|''A55'' (cyfres deledu)]] (7 Rhag) 143 |[[Y Streic (drama deledu)|''Y Streic'' (drama deledu)]] (16 Rhag) 144 |''[[Twyllo'r Teulu]]'' (17 Rhag) 148 |''[[Newydd Bob Nos]]'' (17 Rhag) 150 |''[[Coleg (cyfres deledu)|Coleg]]'' (cyfres deledu) (18 Rhag) 152 |- |[[Provence (drama deledu)|''Provence'' (drama deledu)]] (18 Rhag) 154 |[[Atgof (ffilm 1998)|''Atgof'' (ffilm 1998)]] (20 Rhag) 156 |[[Y Siop (drama deledu)|''Y Siop'' (drama deledu)]] (1 Gorff) 195 |''[[Darn o Dir]]'' (31 Gorff) 230 |[[Amdani (cyfres deledu)|''Amdani'' (cyfres deledu)]] 1 Awst 237 |- |''[[Rhydeglwys]] [Eileen]'' (1 Awst) 238 | | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2025 - 2026 == {| class="wikitable" |+ |[[Tŷ Dol (drama)|''Tŷ Dol'' (drama)]] |''[[Gan Bwyll]]'' |''[[Nos Ystwyll (drama)|Nos Ystwyll]]'' |''[[Hamlet]]'' |[[Sieiloc]] |''[[Marsiandwr Fenis]]'' |''[[Diweddgan]]'' |[[Caesar von Hofacker]] |- |''[[Pum Diwrnod o Ryddid]]'' |''[[Romeo a Juliet]]'' |[[Cwmni Theatr 7:84]] |[[John E. McGrath (cyfarwyddwr artistig)]] |[[John McGrath (dramodydd)]] |[[Michal]] |''[[Doctor ar ei Waethaf]]'' |''[[Cellwair (drama Pinter)|Cellwair]]'' [[Cellwair (drama Pinter)|(drama Pinter)]] |- |[[Charles Dyer]] |[[Elwyn Jones (canwr)|Elwyn Jones]] |[[Un o'r Teulu (drama Ayckbourn)|''Un o'r Teulu'' (drama Ayckbourn)]] |[[Syrcas Nofit State]] |''[[Lysh]]'' |''[[Macbeth (drama)|Macbeth]]'' |[[Daf Hobson]] |[[Heliwr (cyfres deledu)|''Heliwr'' (cyfres deledu)]] |- |''[[Gwaun Cwm Garw]]'' |''[[Cariad Mr Bustl]]'' |[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam fi Duw?'' (cyfres deledu)]] |[[James Hill (cyfarwyddwr Prydeinig)]] |''[[The District Nurse]]'' |''[[Shakespeare: Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio]]'' |''[[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|Eira Cynta'r Gaeaf]]'' [[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|(ffilm)]] |[[Rhys Richards]] |- |''[[Diwedd Dyn Bach]]'' |[[Mari Gwilym]] |[[Elias (proffwyd)]] |[[Annemarie Lewis Thomas]] |[[Beth Robert]] |[[Le Dieu Du Carnage (Llanast!)|''Le Dieu Du Carnage'' (Llanast!)]] |[[How Green Was My Valley (cyfres deledu 1975)|''How Green Was My Valley'' (cyfres deledu 1975)]] |[[Gwylan (drama)|''Gwylan'' (drama)]] |- |[[Anne Naysmith]] |[[Margaret Mary Fairchild]] |[[Nicholas Hytner]] |[[La Leçon (Y Wers)|''La Leçon'' (Y Wers)]] |[[Oidipos]] |''[[Oidipos Frenin]]'' |''[[Oidipos yn Colonos]]'' |[[Laïos]] |- |[[Isméne]] |[[Poluneices]] |[[Gary Owen (dramodydd)|Gary Owen]] |[[Oleanna (drama)|''Oleanna'' (drama)]] |[[Daniel Evans (actor)]] |[[Theatr Gŵyl Chichester]] |''[[Educating Rita]]'' |[[Commedia dell'arte]] |- |[[Andorra (drama)|''Andorra'' (drama)]] |[[David Mamet]] |[[The Woods (drama)|''The Woods'' (drama)]] |[[True West (drama)|''True West'' (drama)]] |''[[Ubu Roi]]'' |[[Dyddiau Difyr (drama)|''Dyddiau Difyr'' (drama)]] |''[[Dechrau Canu, Dechrau Canmol]]'' |''[[Sinderela]]'' |- |''[[Y Dymestl]]'' |[[Calendar Girls (drama)|''Calendar Girls'' (drama)]] |''[[Le Père]]'' |[[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] |[[Tom Nefyn (ffilm)|''Tom Nefyn'' (ffilm)]] |''[[O Law i Law]]'' |''[[Brodyr y Brwsh]]'' |[[Jimmy Murphy (dramodydd)]] |- |[[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] |[[National Theatre Wales]] |[[Callum Scott Howells]] |[[Kully Thiarai]] |[[Gwobr Verity Bargate]] |''[[Nye (drama)]]'' |''[[Iphigeneia yn Aulis]]'' |[[Theatr y Parc a'r Dâr]] |- |''[[Titus Andronicus]]'' |[[Cadoediad y Nadolig]] |''[[Congrinero'r Gorllewin]]'' |''[[Y Fenyw ddaeth o'r Môr]]'' |''[[My Night with Reg]]'' |[[Peter Gill]] |[[Theatr Almeida]] |[[James Graham (dramodydd)]] |- |''[[An Inspector Calls]]'' |''[[Absurd Person Singular]]'' |''[[Copenhagen (drama)|Copenhagen]]'' |''[[Top Girls]]'' |''[[A Taste of Honey]]'' |''[[Henry IV, Part 1]]'' |[[Gafaelgarn Gymreig]] |''[[The Entertainer]]'' |- |[[Alan Harris (dramodydd)]] | | | | | | | |} == Wedi'u creu 2024-2025: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable sortable" |''[[Enoc Huws (drama gerdd)|Enoc Huws]]'' [[Enoc Huws (drama gerdd)|(drama gerdd)]] (20 Awst 2024'')'' 3 |''[[Awê Bryncoch!]] ‎''(20 Awst) 4 |''[[Cyfyng Gyngor]] ‎''(20 Awst) 5 |''[[Siôn a Siân (drama)|Siôn a Siân]]'' [[Siôn a Siân (drama)|(drama)]] (20 Awst) 6 |''[[Golff (drama)|Golff]]'' [[Golff (drama)|(drama)]] (20 Awst) 7 |''[[Plas Dafydd]]'' (21 Awst) 8 |- |[[Leni (drama lwyfan)|''Leni'' (drama lwyfan)]] (24 Awst) 12 |[[Brwyn Ar Gomin|''Brwyn ar Gomin'']] (24 Awst) 14 |''[[Mae Sera'n Wag]]'' (24 Awst) 15 |''[[Milwr yn y Meddwl]]'' (24 Awst) 16''‎'' |''[[Byd o Amser]]'' (25 Awst) 18 |[[Pros Kairon|''Pros Kairon'']] (25 Awst) 20 |- |''[[Bacchai]]'' (25 Awst) 22 |''[[Y Gelli Geirios]] ‎''(25 Awst) 23 |''[[Cyfres I'r Golau]]'' (25 Awst) 24 |''[[Y Werin Wydr]]'' (25 Awst) 25 |''[[Sal (drama)|Sal]]'' [[Sal (drama)|(drama)]] (26 Awst) 27 |''[[Cyfres Y Llwyfan]] ‎''(26 Awst) 28 |- |''[[Drws Priodas]] ‎''(27 Awst) 29 |''[[Perthyn]]'' (27 Awst) 31 |''[[Gwaed Oer]]'' (27 Awst) 32 ''‎'' |''[[Tŷ Ar Y Tywod|Tŷ ar y Tywod]]'' (27 Awst) 33 |[[The Druid's Rest|''The Druid's Rest'']] (28 Awst) 36 |[[Sul Y Blodau (comedi)|''Sul Y Blodau'' (comedi)]] (28 Awst) 40 |- |''[[Harris (drama)|Harris]]'' [[Harris (drama)|(drama)]] (29 Awst) 43 |[[Yr Achos (drama)|''Yr Achos'' (drama)]] (29 Awst) 44 |''[[Saer Doliau]]'' (1 Medi) 49 |[[Y Ffin|''Y Ffin'']] (2 Medi) 50 |[[Pwy bia'r Gân? (drama)|''Pwy bia'r Gân?'' (drama)]] (2 Medi) 52 |''[[Roedd Catarina o gwmpas ddoe]]'' (4 Medi) 53 |- |''[[Dinas Barhaus]]'' (4 Medi) 56 |''[[Alpha Beta (drama)|Alpha Beta]]'' [[Alpha Beta (drama)|(drama)]] (4 Medi) 57 |[[Hywel A|''Hywel A'']] (5 Medi) 59 |''[[Sachlian a Lludw]] ‎''(6 Medi) 61 |''[[Mawredd Mawr (pantomeim)|Mawredd Mawr]]'' [[Mawredd Mawr (pantomeim)|(pantomeim)]] (6 Medi) 63 |''[[Noa (sioe)|Noa]]'' [[Noa (sioe)|(sioe)]] (6 Medi) 65 |- |''[[Y Cymod Cadarn]]'' (6 Medi) 66 |[[Dan y Don (pantomeim)|''Dan y Don'' (pantomeim)]] (8 Medi) 68 |[[Tri Chryfion Byd|''Tri Chryfion Byd'']] (8 Medi) 69 |[[Dawn Dweud (sioe)|''Dawn Dweud'' (sioe)]] (10 Medi) 70 |[[Y Ffordd (drama)|''Y Ffordd'' (drama)]] (10 Medi) 71 |[[Y Rhai A Lwydda|''Y Rhai a Lwydda'']] (10 Medi) 72 |- |''[[Calon Ci (drama)|Calon Ci]]'' [[Calon Ci (drama)|(drama)]] ‎(11 Medi) 73 |''[[Cai (drama)]]'' (11 Medi) 75 |[[Wyneb yn Wyneb (drama)|''Wyneb yn Wyneb'' (drama)]] (11 Medi) 76 |[[Hualau (drama)|''Hualau'' (drama)]] (11 Medi) 78 |[[Jim Cro Crystyn (panto)|''Jim Cro Crystyn'' (panto)]] (11 Medi) 79 |''[[Rwj Raj]]'' (11 Medi) 81 |- |[[Tanddaearol (drama)|''Tanddaearol'' (drama)]] (11 Medi) 82 |[[Madog (pantomeim)|''Madog'' (pantomeim)]] (12 Medi) 83 |[[Jac y Jyngl (pantomeim)|''Jac y Jyngl'' (pantomeim)]] (12 Medi) 84 |''[[Eli Babi (panto)|Eli Babi]]'' [[Eli Babi (panto)|(panto]]) (12 Medi) 85 |[[Ar Hyd Y Nos (sioe)|''Ar Hyd Y Nos'' (sioe)]] (12 Medi) 86 |''[[Rasus Cymylau]]'' (12 Medi) 89 |- |[[Mwstwr yn y Clwstwr (pantomeim)|''Mwstwr yn y Clwstwr'' (panto)]] (12 Medi) 90 |[[Gwenith Gwyn|''Gwenith Gwyn'']] (12 Medi) 91 |[[Go Fflamia (pantomeim)|''Go Fflamia'' (pantomeim)]] (15 Medi) 93 |[[Codi Stêm (panto)|''Codi Stêm'' (panto)]] (15 Medi) 94 |[[Pan Rwyga'r Llen|''Pan Rwyga'r Llen'']] (15 Medi) 95 |[[Dim Ond Heno|''Dim Ond Heno'']] (15 Medi) 97 |- |[[Gweld Sêr! (pantomeim)|''Gweld Sêr!''(pantomeim)]] (15 Medi) 98 |[[Dinas (drama)|''Dinas'' (drama)]] (16 Medi) 100 |''[[Gwallt Yn Y Gwynt|Gwallt yn y Gwynt]]'' (17 Medi) 102 |[[Y Pypedau|''Y Pypedau'']] (17 Medi) 103 |''[[Llyffantod (drama Gymraeg)|Llyffantod]]'' [[Llyffantod (drama Gymraeg)|(drama Gymraeg)]] (18 Medi) 105 |''[[Janine (drama)|Janine]]'' [[Janine (drama)|(drama)]] (20 Medi) 107 |- |[[House of America (drama)|''House of America'']] (21 Medi) 108 |''[[Gwin Coch a Fodca]]'' (22 Medi) 117 |''[[Brawd Herod]]'' (23 Medi) 121 |''[[Yn Ein Dwylo|Yn ein Dwylo]]'' (23 Medi) 124 |''[[Croeso i'r Roial]]'' (23 Medi) 125 |''[[Coch Du ac Anwybodus]]'' (24 Medi) 128 |- |''[[Jeremeia Jones]]'' (26 Medi) 132 |[[Vanessa Drws Nesa|''Vanessa Drws Nesa'']] (26 Medi) 133 |''[[Porth y Byddar (drama)|Porth y Byddar]]'' (26 Medi) 136 |''[[OLION (cynhyrchiad theatr)|OLION]]'' (30 Medi) 139 |''[[La Primera Cena (drama)|La Primera Cena]]'' (1 Hydref) 141 |[[Ac Eto Nid Myfi (drama lwyfan)|''Ac Eto Nid Myfi'' (drama lwyfan)]] (3 Hydref) 145 |- |[[1938 (drama)|''1938'' (drama)]] (3 Hydref) 147 |[[Cariad Creulon (drama)|''Cariad Creulon'' (drama)]] (3 Hydref) 148 |[[Cyfres Y Ddrama yn Ewrop|''Cyfres Y Ddrama yn Ewrop'']] (7 Hydref) 156 |''[[Dinas Barhaus a tair drama arall]]'' (7 Hydref) 157 |''[[Dalar Deg]]'' (10 Hydref) 159 |''[[Pobl yr Ymylon]]'' (12 Hydref) 160 |- |''[[Wrth aros Godot]]'' 165 |''[[Cilwg yn Ôl (drama)|Cilwg yn Ôl]]'' [[Cilwg yn Ôl (drama)|(drama)]] 166 |[[Hunllef yng Nghymru Fydd (drama)|''Hunllef yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (21 Gorffennaf 2025) 167 |[[Tylwyth (drama)]] (20 Gorff 2025) 169 |[[Tair (drama)|''Tair'' (drama)]] (21 Gorff) 170 |''[[Awel Gref (drama)|Awel Gref]]'' (drama) (27 Gorff) 171 |- |[[Rhamant a Rhyfel (drama)|''Rhamant a Rhyfel'' (drama)]] (27 Gorff) 172 |[[Y Ffon Dafl (drama)|''Y Ffon Dafl'' (drama)]] (27 Gorff)173 |[[Yr Hen Blant (drama)|''Yr Hen Blant'' (drama)]] (28 Gorff) 174 |[[Wedi'r Drin (drama)|''Wedi'r Drin'' (drama)]] (29 Gorff) 177 |''[[Pont Robat]]'' (28 Gorff) 178 |[[Chwalu'r Nyth (drama)|''Chwalu'r Nyth'' (drama)]] (29 Rhag) 179 |- |[[Ceidwad y Porth (drama)|''Ceidwad y Porth'' (drama)]] (29 Gorff) 180 |[[Yr Erodrom (drama)|''Yr Erodrom'' (drama)]] (29 Gorff) 181 |[[Beddau’r Proffwydi (drama)|''Beddau'r Proffwydi'' (drama)]] (31 Gorff) 182 |''[[Dyrnod Branwen]]'' (9 Awst) 193 |''[[Pa Leshad? (drama)|Pa Leshad?]]'' (10 Awst) 194 |''[[Tewach Dŵr (drama)|Tewach Dŵr]]'' (10 Awst) 195 |- |''[[Asgre Lân (drama)|Asgre Lân]]'' (11 Awst) 196 |[[Cross Currents (drama)|''Cross Currents'' (drama)]] (15 Awst) 197 | | | | |} === Llyfrau: === {| class="wikitable" |+ |''[[Porth y Byddar (nofel)|Porth y Byddar]]'' [[Porth y Byddar (nofel)|(nofel)]] (26 Medi) 137 |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Huw Roberts]] (19 Awst 2024) 1 |[[William R. Lewis]] (19 Awst) 2 |[[Emyr Edwards]] (23 Awst) 9 |[[Shelagh Williams]] (23 Awst) 10 |[[Dewi Wyn Williams]] ‎(24 Awst) 11 |[[Noel Williams]] (24 Awst) 13 |- |[[Martin Morley]] (24 Awst) 17 |[[Helena Kaut-Howson]] (25 Awst) 26 |[[Grey Evans]] ‎(27 Awst) 30 |[[Wyn Jones (actor)]] (27 Awst) 34 |[[Eric Wyn]] (27 Awst) 35 |[[Huw Tudor]] (28 Awst) 37 |- |[[Owen Arwyn]] (31 Awst) 45 |[[Geraint Lewis]] (31 Awst) 47 |[[Elliw Haf]] ‎(1 Medi) 48 |[[Wyn Bowen Harries]] (5 Medi) 60 |[[Owen Garmon]] (6 Medi) 62‎ |[[Emily Davies]] (6 Medi) 64 |- |[[W. H. Roberts|W.H. Roberts]] (6 Medi) 67 |[[Bethan Jones (cyfarwyddydd)]] ‎(11 Medi) 74 |[[Danny Grehan]] (11 Medi) 77 |[[Marion Fenner]] (12 Medi) 87 |[[Gruffudd Jones (cyfarwyddwr)]] (12 Medi) 88 |[[Gwen Ellis]] (14 Medi) 92 |- |[[Elis Gwyn Jones]] ‎ (18 Medi) 104 |[[Ynyr Williams]] (20 Medi) 106 |[[Tim Lyn]] (21 Medi) 109 |[[Bethan Dwyfor]] (21 Medi) 110 |[[Ian Saynor]] (21 Medi) 111 |[[Jeremy Turner]] (22 Medi) 115 |- |[[Morfudd Hughes]] (22 Medi) 118 |[[Emlyn Gomer]] (23 Medi) 122 |[[Sian Summers]] (23 Medi) 123 |[[Mair Tomos Ifans]] (24 Medi) 127 |[[Nia Williams]] (24 Medi) 129 |[[Eilian Wyn]] (24 Medi) 131 |- |[[Tim Baker]] (26 Medi) 134 |[[Sara Harris-Davies]] (26 Medi) 135 |[[Phil Reid]] (26 Medi) 138 |[[Rhian Blythe]] (1 Hydref) 140 |[[Sara Lloyd]] (2 Hydref) 142 |[[Glyn Williams (Pensarn)]] (3 Hydref) 146 |- |[[Huw Carrod]] (6 Hydref) 149 |[[Simon Watts]] (26 Medi) 163 |[[Beryl Hall]] (8 Medi) 164 |[[Geraint Owen (actor)|Geraint Owen]] (actor) (21 Gorff 25) 168 |[[Morien Phillips]] (28 Gorff) 175 |[[Angharad Jones]] (1 Awst) 183 |- |[[Lindsay Evans]] (1 Awst) 184 |[[Gwion Lynch]] (1 Awst) 185 |[[Yoland Williams]] (1 Awst) 186 |[[Mari Rowland Hughes]] (2 Awst) 187 |[[Dewi Rhys Williams]] (2 Awst) 188 |[[Rhian Cadwaladr]] (3 Awst) 189 |- |[[Elin Wmffras]] (3 Awst) 190 |[[Gwynne D. Evans (dramodydd)|Gwynne D. Evans]] (9 Awst) 192 |[[Edwin Williams (actor)|Edwin Williams]] (16 Awst) 199 |[[Morris Jones (Actor a Chyfarwyddwr Theatr)|Morris Jones]] (16 Awst) 200 |[[Robert O. F. Wynne (Garthewin)|Robert O. F. Wynne]] (18 Awst) 202 | |- |[[Annette Bryn Parri]] ‎ |[[Gareth Wynn Jones]] |[[Graham Laker]] |[[Rosalind a Myrddin]] |[[Hogia'r Wyddfa]] | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau === {| class="wikitable" |+ |[[Cwmni Theatr Cymru]] (25 Awst) 19 |[[Dalier Sylw]] ‎(25 Awst) 21 |[[Ffilmiau'r Tŷ Gwyn]] (28 Awst) 39 |[[Hwyl a Fflag]] (31 Awst) 46 |[[Cwmni Whare Teg]] (2 Medi) 51 |[[Theatr yr Ymylon]] ‎(4 Medi) 54 |[[Theatr Ddieithr]](4 Medi) 55 |- |[[Theatr y Finborough]] (4 Medi) 58 |[[Panto 85]] (11 Medi) 80 |[[Cwmni 85]] (15 Medi) 96 |[[Theatr Fach y Gegin]] (16 Medi) 99 |[[Theatr Y Dyfodol|Theatr y Dyfodol]] (16 Medi) 101 |[[Cwmni Cyfri Tri]] (21 Medi) 112 |[[Theatr Powys]] (21 Medi) 113 |- |[[Theatr Crwban]] (21 Medi) 114 |[[Cardiff Laboratory Theatre]] (22 Medi) 116 |[[Theatrig]] (22 Medi) 119 |[[Theatr Rhiniog]] (23 Medi) 120 |[[Mae o'n brifo 'nghlust i|''Mae o'n brifo 'nghlust i'']] (23 Medi) 126 |[[Theatr Gorllewin Morgannwg]] (24 Medi) 130 |[[Theatr y Byd]] (28 Gorff) 176 |- |[[Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe]] (15 Awst) 198 |[[Chwaraewyr Garthewin]] (16 Awst) 201 | | | | | |} === Teledu a Radio === {| class="wikitable" |+ |''[[Brad (ffilm)|Brad]]'' [[Brad (ffilm)|(ffilm)]] (28 Awst) 38 |''[[Sigaret?]]'' (28 Awst) [162] |[[Lleifior (cyfres S4C 1990au)|''Lleifior'' (cyfres S4C 1990au)]] (29 Awst) 41 |''[[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|Lleifior]]'' [[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|(cyfres BBC 1960au)]] (29 Awst) 42''‎'' |[[Cigfran (drama deledu)|''Cigfran'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 144 |[[Pedwarawd (drama deledu)|''Pedwarawd'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 143 |- |[[Y Wawr (drama deledu)|''Y Wawr'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 150 |''[[Gwanwyn Diweddar]]'' (6 Hydref) 151 |[[Gwalia (drama deledu)|''Gwalia'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 152 |[[Plant Beca (drama deledu)|''Plant Beca'' (drama deledu)]](6 Hydref) 153 |''[[Mostyn a'r Cryman Bach]]'' (6 Hydref) 154 |''[[Y Llyn yn y Mynydd]]'' (6 Hydref) 155 |- |[[Dramâu Radio Cymraeg]] (7 Hydref) 158 |[[Byd a Betws (drama deledu)|''Byd a Betws'' (drama deledu)]] (14 Hydref) 161 |''[['Steddfod! 'Steddfod! (ffilm)|<nowiki/>'Steddfod! 'Steddfod!]]'' (6 Awst) 191 | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2024 - 2025 == {| class="wikitable" |+ |''[[Gwlad yr Addewid|Gwlad Yr Addewid]]'' |[[Y Fedal a Thlws y Ddrama]] |[[Ed Thomas]] |[[Donmar Warehouse]] |[[Ian Saynor]] |[[Jerzy Grotowski]] |- |''[[Nia Ben Aur]]'' |''[[Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan]]'' |[[Sam Kogan]] |''[[En Attendant Godot]]'' |''[[The War Plays]]'' |[[Dionysos (Dionysus)|Dionysos]] |- |[[Jiwbilî Arian Elizabeth II]] |[[Rosencrantz a Guildenstern]] |[[Edward Bond]] |[[Theatr Bara Caws]] |[[Arad Goch]] |[[Royal Court Theatre]] |- |[[John Godber]] |''[[Coriolanus]]'' |[[Alan Ayckbourn]] |''[[Deep Cut (drama)|Deep Cut]]'' |[[John Osborne]] |''[[Look Back in Anger]]'' |- |''[[Juno and the Paycock]]'' |[[Sergey Obraztsov]] |''[[The Odd Man trilogy]]'' |[[Pickwick (sioe gerdd)|''Pickwick'' (sioe gerdd)]] |[[W. S. Jones]] |[[Brad (drama)|''Brad'' (drama)]] |- |[[Caligula (drama)|''Caligula'' (drama)]] |[[The Caretaker (drama)|''The Caretaker'' (drama)]] |[[Georgios Papadopoulos]] ‎ |''[[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|Y Llyffantod]]'' [[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|(drama Roegaidd)]] ‎ |[[John Ellis Williams (1901-1975)]] |''[[The Wind of Heaven]]'' |- |''[[Ar y Groesffordd]]'' |[[Diwedd y Byd – Yr Hen Blant|''Diwedd y Byd – Yr Hen Blant'']] |[[Peenemünde (drama)|''Peenemünde'' (drama)]] |[[Ta-Ra Teresa (drama)|''Ta-Ra Teresa'']] |[[George Fisher]] |''[[Gymerwch Chi Sigaret?|Gymerwch chi Sigaret?]]'' |- |''[[Pêl Goch]]'' |''[[Minafon (cyfres deledu)|Minafon]]'' |[[Edward Ernest Hughes]] |''[[Amlyn ac Amig (drama)|Amlyn ac Amig]]'' |[[Garthewin]] |''[[Blodeuwedd (drama)|Blodeuwedd]]'' |- |''[[Eisteddfod Bodran]]'' | | | | | |} koj0iasfwwqa18tawun0bblgirzwyzs 15669011 15668991 2026-10-22T09:17:51Z Paulpesda 728 /* Dramâu / Cynyrchiadau : */ 15669011 wikitext text/x-wiki Hapus i rannu gwybodaeth. Arbenigedd ym Myd y Ddrama. <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2024/25 ers 19 Awst 2024 - 202 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2025/26 ers 19 Awst 2025 - 256 erthygl <nowiki>#</nowiki>[[Wici365|Wiki365]] 2026/27 ers 19 Awst 2026 - == Wedi'u creu 2026-2027: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |''[[Iolo (drama)]]'' (19 Awst) 1* |[[Er Mwyn Yfory (sioe gerdd)|''Er Mwyn Yfory'' (sioe gerdd)]] (19 Awst) 2* |[[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|''Pum Diwrnod o Ryddid'']] [[Pum Diwrnod o Ryddid (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (20 Awst) 3* |[[Wythnos yng Nghymru Fydd (drama)|''Wythnos yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (22 Awst) 6* |''[[Y Briodas orfod]]'' (22 Awst) 7* |''[[Lleu Llaw Gyffes (drama)|Lleu Llaw Gyffes]]'' (24 Awst) 9* |- |''[[John Huws Drws Nesa]]'' (25 Awst) 10* |''[[Lleisiau (cyfrol)|Lleisiau]]'' [[Lleisiau (cyfrol)|(cyfrol)]] (26 Awst) 11* |''[[Escaped Alone]]'' (26 Awst) 12* |[[Nansi (drama)|''Nansi'']] (27 Awst) 14* |''[[Dafydd Dywysog]]'' (27 Awst) 15* |[[Calon (sioe gerdd)|''Calon'' (sioe gerdd)]] (29 Awst) 16* |- |''[[Deffro'r Gwanwyn]]'' (30 Awst) 18* |''[[Kitch]]'' (4 Awst) 23* |[[Branwen (sioe gerdd)|''Branwen'']] [[Branwen (sioe gerdd)|(sioe gerdd)]] (6 Medi) 27* |[[Dwynwen (sioe gerdd)|''Dwynwen'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 28* |[[Fferm yr Anifail (sioe gerdd)|''Fferm yr Anifail'']] (6 Medi) 29* |[[Gorffennwyd! (sioe gerdd)|''Gorffennwyd!'' (sioe gerdd)]] (6 Medi) 30* |- |''[[Ffantasmagoria]]'' (7 Medi) 32* |[[Plant y Fflam (sioe gerdd)|''Plant y Fflam'' (sioe gerdd)]] (7 Medi) 33* |''[[Y Llyw Olaf]]'' (7 Medi) 37* |''[[Y Cymro Cyffredin]]'' (11 Medi) 45* |[[Pride (sioe gerdd)|''Pride'' (sioe gerdd)]] (11 Medi) 46* |''[[Byncyr]]'' (19 Medi) 56* |- |''[[Chwith Meddwl]]'' (19 Medi) 57* |''[[Fel Paent yn Sychu]]'' (19 Medi) 58* |''[[Melltith ar y Nyth]]'' (22 Medi) 63* |[[Catrin (drama)|''Catrin'' (drama)]] (23 Medi) 65* |''[[Y Cadfridog]]'' (4 Hydref) 81 |[[Memory (drama Jonathan Lichtenstein)|''Memory'' (drama Jonathan Lichtenstein)]] (22 Hydref) 104 |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |- |''[[Cyfres Abertawe]]'' (23 Awst) 8* |''[[Cyfres Cynan]]'' (26 Awst) 13* |''[[Gwin Beaujolais (cyfrol)|Gwin Beaujolais]]'' (6 Medi) 24* |''[[Sioetastig!]]'' (6 Medi) 26* |''[[Ceinciau'r Dyffryn]]'' (7 Medi) 35* |''[[Llwyfannu'r Genedl Anghyflawn]]'' (8 Medi) 41* |- |''[[Tair Drama Fer]]'' (14 Medi) 48* |''[[Cyfres y Cewri]]'' (19 Hydref) 101 | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |- |[[Penri Roberts]] (20 Awst) 4* |[[Linda Gittins]] (20 Awst) 5* |[[Stifyn Parri]] (31 Awst) 19* |[[Herbert Davies]] (3 Medi) 20* |[[Dic Hughes]] (3 Medi 21)* |[[Sara Ogwen Williams]] (4 Awst) 22* |- |[[Hefin Elis]] (6 Medi) 31* |[[Gilmor Griffiths]] (7 Medi) 34* |[[Menai Williams]] (7 Medi) 36* |[[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|Dafydd Llewelyn]] [[Dafydd Llewelyn (dramodydd)|(dramodydd)]] (8 Medi) 42* |[[George P. Owen (cynhyrchydd)]] (9 Medi) 43* |[[Eryl Huw Phillips]] (10 Medi) 44* |- |[[Morfudd Maesaleg]] (13 Medi) 47* |[[Glanffrwd James]] (14 Medi) 49* |[[Pam Palmer]] (15 Medi) 50* |[[Dilwyn Roberts]] (17 Medi) 51* |[[Elwyn Vaughan Williams]] (18 Med) 52* |[[Buddug James Jones]] (18 Medi) 53* |- |[[Sioned Mair]] (18 Medi) 54* |[[Olwen Medi]] (18 Medi) 55* |[[Siôr Llyfni]] (19 Medi) 59* |[[Fraser Cains]] (21 Medi) 60* |[[Iorwerth Roberts]] (22 Medi) 62* |[[R. E. Jones]] (24 Medi) 67* |- |[[T. C. Simpson]] (24 Medi) 68* |[[Richard Love]] (24 Medi) 69* |[[Ruth Carter]] (24 Medi) 70* |[[Ioan Meredith]] (26 Medi) 73* |[[Rhys Meredith]] (26 Medi) 74* |[[Telynores Llwchwr]] (28 Medi) 75* |- |[[Mandi Owen]] (28 Medi) 76* |[[John Greatorex]] (29 Medi) 77 |[[Siôn Eifion]] (28 Medi) 78 |[[Carys Gwilym]] (6 Hydref) 85 |[[Dorien Thomas]] (7 Hydref) 87 |[[Pauline Williams]] (10 Hydref) 90 |- |[[Carwyn Jones (actor)|Carwyn Jones]] (11 Hydref) 92 |[[Iddon Jones]] (12 Hydref) 95 |[[Sue Waters]] (13 Hydref) 96 |[[Robin Evans]] (16 Hydref) 97 |[[Steffan Harri]] (16 Hydref) 98 |[[Eifion Jones]] (19 Hydref) 100 |- |[[Gareth Lewis]] (20 Hydref) 103 | | | | | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |- |[[Cwmni Theatr yr Urdd]] (29 Awst) 17* |''[[Trisgell]]'' (6 Medi) 25* |[[Criw Brwd]] (8 Medi) 38* |[[Sgript Cymru]] (8 Medi) 39* |[[Magdalena (rhwydwaith)]] (8 Medi) 40* |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |- |[[Haf o Hyd (cyfres deledu)|''Haf o Hyd'' (cyfres deledu)]] (21 Medi) 61* |''[[Teulu'r Siop]]'' (23 Medi) 64* |''[[Cam-Gymeriadau (cyfres radio)|Cam-Gymeriadau]]'' (23 Medi) 66* |''[[Telewele]]'' (25 Medi) 71* |''[[Gwendid ar y Lleuad]]'' (25 Medi) 72* |- |''[[Hawkmoor]]'' (30 Medi) 79 |''[[Llid y Ddaear]]'' (3 Hydref) 80 |''[[Nel]]'' (4 Hydref) 82 |''[[Dim Ond Heddiw]]'' (5 Hydref) 83 |''[[Cymru Fach (ffilm)|Cymru Fach]]'' (5 Hydref) 84 |- |''[[Yr Ynys]]'' (7 Hydref) 86 |''[[Cerddwn Ymlaen]]'' (8 Hydref) 88 |''[[Deryn]]'' (9 Hydref) 89 |''[[Sombreros (cyfres deledu)|Sombreros]]'' (10 Hydref) 91 |''[[Rhew Poeth]]'' (11 Hydref) 93 |- |[[Y Tarddiad]] (11 Hydref) 94 |''[[Hylo 'Na]]'' (18 Hydref) 99 |''[[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|Y Rhandir Mwyn]]'' [[Y Rhandir Mwyn (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Hydref) 102 | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2026 - 2027 == {| class="wikitable" |- |[[Hywel Swrdwal]] |''[[O'r Sioe]]'' |''[[The Deep Blue Sea (drama)|The Deep Blue Sea]]'' |[[Valmai Jones]] |[[Caryl Churchill]] |[[Fanny Fields]] |[[Rhys Mechyll]] |- |[[Einion I, Esgob Bangor]] |[[Metropolis (sioe gerdd)|''Metropolis'' (sioe gerdd)]] |''[[Les Misérables (sioe gerdd)|Les Misérables]]'' |''[[Godspell (sioe gerdd)|Godspell]]'' |''[[Joseff a'r Gôt Amryliw]]'' |''[[Llety'r Bugail (Cyfrol)|Llety'r Bugail]]'' |[[Luc de Tany]] |- |[[William de Valence, Iarll 1af Penfro]] |[[Diwedd y Byd (drama Povey)|''Diwedd y Byd'' (drama Povey)]] |''[[Fallen Hero (cyfres deledu)|Fallen Hero]]'' |''[[Thomas & Sarah]]'' |[[Gwasanaeth Cartref y BBC]] |''[[Aderyn Papur]]'' |''[[Rhosyn a Rhith]]'' |- |[[Nan Davies]] |[[Hywel Gwynfryn]] |[[Ifan Meredith]] |[[Nia Roberts (cyflwynydd)|Nia Roberts]] |[[Iwan Roberts (actor a cherddor)|Iwan Roberts]] |[[Wicked (ffilm 2024)|''Wicked'' (ffilm 2024)]] |''[[Gemau heb ffiniau]]'' |- |''[[Shrek y Sioe Gerdd]]'' |''[[Shrek]]'' |''[[Spamalot]]'' |[[Girl from the North Country (sioe gerdd)|''Girl from the North Country'' (sioe gerdd)]] |[[Shirley Henderson]] |[[Gonc]] |''[[Blue Peter]]'' |- |''[[Rape of the Fair Country]]'' |''[[The Hosts of Rebecca]]'' |''[[Song of the Earth]]'' |[[Manon Eames]] |''[[Home, I'm Darling]]'' |''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' |[[Catrin Aaron]] |} {| class="wikitable" |+ |} == Wedi'u creu 2025-2026: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable" |+ |[[Branwen (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)|''Branwen'' (drama Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí)]] (29 Awst) 9* |''[[Mae Gynnon Ni Hawl Ar Y Sêr]]'' (29 Awst) 10* |[[Bwrw'r Sul (drama)|''Bwrw'r Sul'' (drama)]] (30 Awst) 11* |[[Afagddu (pantomeim)|''Afagddu'' (pantomeim)]] (31 Awst) 13* |[[Byw yn y Wlad (rifiw)|''Byw yn y Wlad'' (rifiw)]] (31 Awst) 17* |''[[Persi Rygarug]]'' (1 Medi) 18* |- |[[Newid Aelwyd (sioe gerdd)|''Newid Aelwyd'' (sioe)]] (4 Medi) 20* |''[[Cymerwch, Bwytewch]]'' (4 Medi) 21* |[[Daniel Owen (cyflwyniad Gruffudd Parry)|''Daniel Owen'' (cyflwyniad Gruffudd Parry)]] (7 Medi) 23* |''[[Y Lefiathan]]'' (7 Medi) 24* |''[[Meistr Y Chwarae]]'' (9 Medi) 27* |''[[Cofio Cynan]]'' (10 Medi) 29* |- |''[[Dafydd y Glo]]'' (11 Medi) 31* |[[The Passion (Michael Sheen)|''The Passion'' (Michael Sheen)]] (19 Medi) 45* |''[[Michal (drama)|Michal]]'' (20 Medi) 46* |[[Blink (drama)|''Blink'' (drama)]] (24 Medi) 53* |''[[Fel Anifail]]'' (5 Hyd) 77* |''[[Blue Heron in the Womb]]'' (6 Hyd) 81* |- |[[Marriage of Convenience (drama)|''Marriage of Convenience'' (drama)]] (10 Hyd) 84* |''[[Love in Plastic]]'' (11 Hyd) 85* |''[[Zwmba!]]'' (19 Hyd) 96* |''[[Hen Ŵr y Mynydd]]'' (19 Hyd) 97* |[[Hywel Harris (drama Cynan)|''Hywel Harris'' (drama Cynan)]] (20 Hyd) 98* |''[[Y Gwybed (drama)]]'' (20 Hyd) 99* |- |''[[Oes rhywun wedi gweld y Pernod King?]]'' (23 Hyd) 109* |''[[Hanes Rhyw Gymro]]'' (28 Hyd) 116* |''[[Y Tad a'r Mab]]'' (28 Hyd) 117* |[[Y Ffynnon (drama)|''Y Ffynnon'' (drama)]] (29 Hyd) 119* |''[[Yr Adduned]]'' (30 Hyd) 123* |[[The Lady in the Van (drama)|''The Lady in the Van'' (drama)]] (30 Hyd) 124* |- |[[Croeso Nôl (drama)|''Croeso Nôl'' (drama)]] (2 Tach) 126* |''[[Gwaed yr Uchelwyr]]'' (4 Tach) 127* |[[Rhestr Cymraeg o enwau Groeg yr Henfyd]] (8 Tach) 129* |''[[Jeli Bebis]]'' (16 Rhag) 145* |[[Y Groesffordd (drama Geraint Lewis)|''Y Groesffordd'' (drama Geraint Lewis)]] (16 Rhag) 146* |''[[Oedolion yn Unig]]'' (17 Rhag) 147* |- |''[[Cwrw, Chips a Darlith Deg]]'' (18 Rhag) 153* |''[[Y Folsan Fawr]]'' (20 Rhag) 158* |''[[Y Madogwys]]'' (21 Rhag) 159* |''[[Tri Chryfion Byd neu Pres Mawr Penna Bach]]'' (21 Rhag) 160* |''[[Tua'r Terfyn]]'' (21 Rhag) 161* |''[[Henwalia]]'' (21 Rhag) 163* |- |''[[Mrs Reynolds a’r Cena Bach]]'' (17 Meh) ''164*'' |''[[Dŵr Mawr Dyfn]]'' (17 Meh) 166* |''[[Fel Hen Win]]'' (17 Meh) 167* |''[[Raslas Bach a Mawr! (drama)]]'' (17 Meh) 168* |''[[Rhith Gân]]'' (17 Meh) 169* |''[[Estron (drama)]]'' (23 Meh) 170* |- |''[[Nyrsys (drama)]]'' (23 Meh) 171 |''[[Y Bont (drama)]]'' (24 Meh) 172 |''[[Bobi a Sami... A Dynion Eraill|Bobi a Sami...A Dynion Eraill]]'' (25 Meh) 174 |''[[Pan Oedd Y Byd Yn Fach]]'' (26 Meh) 175 |''[[Hen Rebel]]'' (26 Meh) 177 |''[[Un Bach Arall]]'' (26 Meh) 178 |- |''[[A Song From a Forgotten City]]'' (27 Meh) 179 |''[[Hollti]]'' (27 Meh) 181 |''[[Darn Gae (drama)]]'' (28 Meh) 183 |''[[Cwm Glo]]'' (29 Meh) 184 |''[[Yr Aduniad (drama)]]'' (29 Meh) 186 |''[[Bonansa!]]'' (29 Meh) 188 |- |''[[Y Gweledigaetheu]]'' (30 Meh) 190 |''[[Meini Gwagedd]]'' (30 Meh) 191 |''[[Dau.Un.Un.Dim]]'' (30 Meh) 192 |''[[Yn y Trên|Yn Y Trên]]'' (30 Meh) 193 |''[[Sgint]]'' (1 Gorff) 194 |''[[Y Bandit, Y Barwn A'r Boi Bananas]]'' (1 Gorff) 196 |- |''[[Playing Burton]]'' (2 Gorff) 199 |''[[Salt, Root and Roe]]'' (3 Gorff) 204 |''[[Iphigenia in Splott]]'' (4 Gorff) 211 |''[[Tonypandemonium]]'' (5 Gorff) 215 |''[[DNA (drama)]]'' (7 Gorff) 217 |''[[Y Ddraenen Fach]]'' (13 Gorff) 223 |- |''[[Owain & Henry]]'' (13 Gorff) 225 |''[[Hwyr a Bore]]'' (15 Gorff) 227 |''[[Lle Mynno'r Gwynt]]'' (2 Awst) 239 |''[[Gŵr Llonydd]]'' (3 Awst) 240 |''[[Cardiff East]]'' (4 Awst) 241 |''[[Certain Young Men]]'' (6 Awst) 242 |- |''[[Dadra]]'' (7 Awst) 243 |''[[Wes Wes!]]'' (7 Awst) 246 |''[[Dynolwaith]]'' (8 Awst) 249 |''[[Parti Priodas]]'' (8 Awst) 250 |''[[Nos Sadwrn o Hyd]]'' (11 Awst) 251 |[[Glyndŵr: Tywysog Cymru|''Glyndwr: Tywysog Cymru'']] (13 Awst) 254 |- |''[[Noson ar y Teils]]'' (17 Awst) 255 |''[[Llywelyn Fawr (drama 1954)|Llywelyn Fawr]]'' (18 Awst) 256 | | | | |} === Llyfrau a barddoniaeth: === {| class="wikitable" |+ |''[[Etifedd y Glyn]]'' (10 Medi) 28 |[[Aberdaron (Cynan)|''Aberdaron'' (Cynan)]] (16 Medi) 40 |[[Jabas (nofel)|''Jabas'' (nofel)]] (5 Hyd) 75 |''[[A Trilogy of Appropriation]]'' (6 Hyd) 80 |[[Gwasg y Glêr]] (28 Hyd) 115 |- |''[['Sna'm Llonydd I' Ga'l!]]'' (31 Gorff) 232 |[[Cyfres Tecwyn y Tractor]] (31 Gorff) 234 |''[[Curiadau]]'' (8 Awst) 247 |[[Terfysgoedd Daear]] (13 Awst) 253 | |- | | | | | |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Nesta Harris (actores)|Nesta Harris]] (19 Awst) 1* |[[Emrys Cleaver]] (19 Awst) 2* |[[Nora Jones (actores)|Nora Jones]] (21 Awst) 3* |[[J. T. Jones]] (23 Awst) 4* |[[Owen Huw Roberts]] (26 Awst) 5* |[[Ian Rowlands (dramodydd)]] (28 Awst) 6* |[[J. O. Jones (actor)]] (29 Awst) 7 |- |[[Lisabeth Miles]] (29 Awst) 8* |[[René Griffiths]] (31 Awst) 14* |[[Gwynfryn Roberts]] (31 Awst) 15* |[[David Welch (actor)|David Welch]] (31 Awst) 16* |[[Bryn Williams (actor)]] (1 Medi) 19* |[[William Owen (Gwilym Gwyrfai)]] (5 Medi) 22* |[[Nansi Pritchard]] (8 Medi) 25* |- |[[Mamie Noel Jones]] (9 Medi) 26* |[[Robin Gwyndaf]] (11 Medi) 32* |[[Glyn Roberts]] (12 Medi) 33* |[[Arwel Jones]] (12 Medi) 34* |[[Myrddin Owen]] (12 Medi) 35* |[[Elin Mair Jones]] (13 Medi) 36* |[[Richard Morris (Hogia'r Wyddfa)]] (15 Medi) 39* |- |[[Rosalind Lloyd]] (18 Medi) 42* |[[Judith Roberts]] (18 Medi) 43* |[[Iwan Llewelyn-Jones]] (23 Medi) 48* |[[Thomas Owen Jones (Gwynfor)]] (22 Medi) 49* |[[Rhodri Evan]] (24 Medi) 50* |[[Jonathan Nefydd]] (24 Medi) 51* |[[Geraint Pickard]] (24 Medi) 52* |- |[[Gareth Potter]] (26 Medi) 55* |[[Alan Clayton]] (27 Medi) 57* |[[Elinor Wyn Roberts]] (27 Medi) 61* |[[Dilys Price (actores)]] (2 Hyd) 65* |[[Gwenno Elis Hodgkins]] (2 Hyd) 66* |[[Brinley Jenkins]] (3 Hyd) 69* |[[Alun ap Brinley]] (3 Hyd) 70* |- |[[Menna Trussler]] (4 Hyd) 72* |[[Owain Gwilym]] (5 Hyd) 74* |[[Ernest Evans (actor)|Ernest Evans]] (5 Hyd) 79* |[[Dillwyn Owen]] (12 Hyd) 86* |[[Maldwyn John]] (14 Hyd) 88* |[[Siôn Probert]] (14 Hyd) 89* |[[Gareth Lloyd-Williams]] (15 Hyd) 92* |- |[[Robin Eiddior]] (17 Hyd) 95* |[[Buddug Povey]] (17 Hyd) 96* |[[W. D. Williams]] (20 Hyd) 100* |[[Catherine Ayers]] (21 Hyd) 101* |[[Catrin Arwel]] (21 Hyd) 102* |[[Cen Williams]] (21 Hyd) 103* |[[Gwyneth Carey]] (21 Hyd) 104* |- |[[Nan Lewis]] (22 Hyd) 105* |[[John Idris Owen]] (22 Hyd) 106* |[[Rolant o Fôn]] (22 Hyd) 107* |[[D. W. Morgan (dramodydd)]] (22 Hyd) 108* |[[Edward Rees]] (23 Hyd) 110* |[[J. O. Williams]] (23 Hyd) 111* |[[Geraint Morgan (actor)]] (25 Hyd) 113* |- |[[Rebecca Trehearn]] (25 Hyd) 114* |[[John Owen (Rhuthun)]] (29 Hyd) 118* |[[Dafydd Huw Williams]] (29 Hyd) 120* |[[Cadfan Roberts]] (29 Hyd) 122* |[[K. Lloyd-Jones]] (2 Tach) 125* |[[Dilwyn Young-Jones]] (7 Tach) 128* |[[Geraint Jones (dramodydd)]] (20 Tach) 131* |- |[[Robert Gwyn Davin]] (20 Tach) 136* |[[Dewi Rhys]] (21 Tach) 137* |[[Siân Owen (actores)|Siân Owen]] (22 Tach) 139* |[[Dafydd Emyr]] (22 Tach) 141* |[[Lowri-Ann Richards]] (18 Rhag) 151* |[[Gaenor Howells]] (18 Rhag) 155* |[[Mari Rhian Owen]] (20 Rhag) 157* |- |[[Elen Bowman]] (17 Meh) 165* |[[Ceri Elen]] (25 Meh) 173* |[[Aled Pedrick]] (26 Meh) 176* |[[Manon Wyn Williams]] (27 Meh) 180* |[[Phylip Harries]] (27 Meh) 182* |[[Firenza Guidi]] (29 Meh) 185* |[[John Glyn Owen]] (30 Meh) 189* |- |[[Frank Lincoln]] (2 Gorff) 197* |[[Rhys Warrington]] (3 Gorff) 201* |[[Tim Price (dramodydd)]] (3 Gorff) 202* |[[Branwen Cennard]] (5 Gorff) 212* |[[Arwel John]] (5 Gorff) 213* |[[Rhodri Miles]] (5 Gorff) 214* |[[Islwyn Williams]] (10 Gorff) 219* |- |[[Ken Etheridge]] (10 Gorff) 220* |[[W. Emlyn James]] (11 Gorff) 221* |[[Tom Richards]] (11 Gorff) 222* |[[Dyfan Jones]] (13 Gorff) 224* |[[Selyf Roberts]] (15 Gorff) 226* |[[Leyshon Williams]] (15 Gorff) 228* |[[Gruffudd Glyn]] (30 Gorff) 229* |- |[[Margiad Roberts]] (31 Gorff) 231* |[[Ieuan Wyn (bardd)|Ieuan Wyn]] (31 Gorff) 233* |[[Sera Cracroft]] (1 Awst) 236* |[[Manon Wilkinson]] (7 Awst) 244* |[[Leo Drayton]] (7 Awst) 245* |[[Elgan Rhys]] (8 Awst) 248* |[[Edgar Thomas]] (13 Awst) 252* |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau / Dogfennau === {| class="wikitable" |+ |[[Ffilmiau Eryri]] (10 Medi) 30 |''[[Genod Tŷ'r Ysgol]]'' (16 Medi) 41 |[[Theatr Antur]] (19 Medi) 44 |[[Rhestr o ddramâu Cymraeg]] (23 Medi) 47 |''[[Adroddiad Clywch]]'' (25 Medi) 54 |- |[[Sgwâr Un]] (27 Medi) 60 |[[Tonfedd Eryri]] (20 Tach) 132 |[[Ffilmiau Bryngwyn]] (22 Tach) 140 |[[Ffilmiau Llifon]] (24 Tach) 142 |[[Cwmni'r Castell]] (17 Rhag) 149 |- |[[Made in Wales Stage Company]] (21 Rhag) 162 |[[Cwmni Mega]] (29 Meh) 187 |[[Welsh National Theatre]] (2 Gorff) 198 |[[Gŵyl Ymylol Caeredin]] (2 Gorff) 200 |[[Gwobrau Laurence Olivier]] (3 Gorff) 203 |- |[[Theatr Dirty Protest]] (3 Gorff) 205 |[[Coron Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 206 |[[Cadair Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 207 |[[Tlws y Cerddor Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 208 |[[Medal y Dysgwyr Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 209 |- |[[Medal Lenyddiaeth Eisteddfod yr Urdd]] (4 Gorff) 210 |[[Gwobrau Theatr Cymru]] (6 Gorff) 216 |[[Theatr na nÓg]] (9 Gorff) 218 |[[Mewn Cymeriad]] (31 Gorff) 235 | |} === Teledu a Radio a Chaneuon === {| class="wikitable" |+ |[[Mr. Lolipop, M. A.|''Mr. Lolipop, M. A.'']] (31 Awst) 12 |[[Safwn yn y Bwlch]] (14 Medi) 37 |''[[Rhodd Mam (drama deledu)|Rhodd Mam]]'' (14 Medi) 38 |''[[Pris y Farchnad]]'' (26 Medi) 56 |''[[Mae'r Gelyn Oddi Mewn]]'' (27 Medi) 58 |- |''[[Tomos a Titw]]'' (27 Medi) 59 |[[Owain Glyndŵr (ffilm, 1983)|''Owain Glyndŵr'' (ffilm, 1983)]] (28 Medi) 62 |[[Blodeuwedd (ffilm 1990)|''Blodeuwedd'' (ffilm 1990)]] (30 Medi) 63 |[[Ac Eto Nid Myfi (ffilm 1987)|''Ac Eto Nid Myfi'' (ffilm 1987)]] (30 Medi) 64 |[[Gwaed ar y Dagrau (cyfres deledu)|''Gwaed ar y Dagrau'' (cyfres deledu)]] (2 Hyd) 67 |- |''[[Meistres y Chwarae]]'' (2 Hyd) 68 |[[Almanac (cyfres deledu)|''Almanac'' (cyfres deledu)]] (4 Hyd) 71 |[[Jabas Jones (ffilm)|''Jabas Jones'' (ffilm)]] (5 Hyd) 73 |''[[Tri Tan y Manod]]'' (5 Hyd) 76 |''[[Mae hi'n Wyllt Mr Borrow]]'' (5 Hyd) 78 |- |''[[Midffîld - Y Mwfi]]'' (9 Hyd) 82 |''[[C'mon Midffîld! a Rasbrijam]]'' (9 Hyd) 83 |[[Under Milk Wood (ffilm Pip Broughton 2015)|''Under Milk Wood'' (ffilm Pip Broughton 2015)]] (13 Hyd) 87 |''[[Hapnod (cyfres deledu)]]'' (15 Hyd) 90 |[[Y Graith (cyfres deledu)|''Y Graith'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 91 |- |[[Y Stafell Ddirgel (cyfres deledu)|''Y Stafell Ddirgel'' (cyfres deledu)]] (15 Hyd) 93 |[[Y Wisg Sidan (cyfres deledu)|''Y Wisg Sidan'' (cyfres deledu)]] (17 Hyd) 94 |''[[Noson yr Heliwr (ffilm)|Noson yr Heliwr]]'' [[Noson yr Heliwr (ffilm)|(ffilm)]] (24 Hyd) 112 |''[[Cysgodion Gdansk]]'' (29 Hyd) 121 |''[[Tipyn o Stad]]'' (19 Tach) 130 |- |''[[Bob a'i Fam]]'' (20 Tach) 133 |''[[Stad (cyfres deledu)|Stad]]'' (20 Hyd) 134 |''[[Glan Hafren (cyfres deledu)|Glan Hafren]]'' [[Glan Hafren (cyfres deledu)|(cyfres deledu)]] (20 Tach) 135 |''[[Yr Alwad (ffilm S4C 1988)|Yr Alwad]]'' (21 Tach) 136 |''[[Hafod Henri]]'' (22 Tach) 138 |- |[[A55 (cyfres deledu)|''A55'' (cyfres deledu)]] (7 Rhag) 143 |[[Y Streic (drama deledu)|''Y Streic'' (drama deledu)]] (16 Rhag) 144 |''[[Twyllo'r Teulu]]'' (17 Rhag) 148 |''[[Newydd Bob Nos]]'' (17 Rhag) 150 |''[[Coleg (cyfres deledu)|Coleg]]'' (cyfres deledu) (18 Rhag) 152 |- |[[Provence (drama deledu)|''Provence'' (drama deledu)]] (18 Rhag) 154 |[[Atgof (ffilm 1998)|''Atgof'' (ffilm 1998)]] (20 Rhag) 156 |[[Y Siop (drama deledu)|''Y Siop'' (drama deledu)]] (1 Gorff) 195 |''[[Darn o Dir]]'' (31 Gorff) 230 |[[Amdani (cyfres deledu)|''Amdani'' (cyfres deledu)]] 1 Awst 237 |- |''[[Rhydeglwys]] [Eileen]'' (1 Awst) 238 | | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2025 - 2026 == {| class="wikitable" |+ |[[Tŷ Dol (drama)|''Tŷ Dol'' (drama)]] |''[[Gan Bwyll]]'' |''[[Nos Ystwyll (drama)|Nos Ystwyll]]'' |''[[Hamlet]]'' |[[Sieiloc]] |''[[Marsiandwr Fenis]]'' |''[[Diweddgan]]'' |[[Caesar von Hofacker]] |- |''[[Pum Diwrnod o Ryddid]]'' |''[[Romeo a Juliet]]'' |[[Cwmni Theatr 7:84]] |[[John E. McGrath (cyfarwyddwr artistig)]] |[[John McGrath (dramodydd)]] |[[Michal]] |''[[Doctor ar ei Waethaf]]'' |''[[Cellwair (drama Pinter)|Cellwair]]'' [[Cellwair (drama Pinter)|(drama Pinter)]] |- |[[Charles Dyer]] |[[Elwyn Jones (canwr)|Elwyn Jones]] |[[Un o'r Teulu (drama Ayckbourn)|''Un o'r Teulu'' (drama Ayckbourn)]] |[[Syrcas Nofit State]] |''[[Lysh]]'' |''[[Macbeth (drama)|Macbeth]]'' |[[Daf Hobson]] |[[Heliwr (cyfres deledu)|''Heliwr'' (cyfres deledu)]] |- |''[[Gwaun Cwm Garw]]'' |''[[Cariad Mr Bustl]]'' |[[Pam Fi Duw? (cyfres deledu)|''Pam fi Duw?'' (cyfres deledu)]] |[[James Hill (cyfarwyddwr Prydeinig)]] |''[[The District Nurse]]'' |''[[Shakespeare: Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio]]'' |''[[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|Eira Cynta'r Gaeaf]]'' [[Eira Cynta'r Gaeaf (ffilm)|(ffilm)]] |[[Rhys Richards]] |- |''[[Diwedd Dyn Bach]]'' |[[Mari Gwilym]] |[[Elias (proffwyd)]] |[[Annemarie Lewis Thomas]] |[[Beth Robert]] |[[Le Dieu Du Carnage (Llanast!)|''Le Dieu Du Carnage'' (Llanast!)]] |[[How Green Was My Valley (cyfres deledu 1975)|''How Green Was My Valley'' (cyfres deledu 1975)]] |[[Gwylan (drama)|''Gwylan'' (drama)]] |- |[[Anne Naysmith]] |[[Margaret Mary Fairchild]] |[[Nicholas Hytner]] |[[La Leçon (Y Wers)|''La Leçon'' (Y Wers)]] |[[Oidipos]] |''[[Oidipos Frenin]]'' |''[[Oidipos yn Colonos]]'' |[[Laïos]] |- |[[Isméne]] |[[Poluneices]] |[[Gary Owen (dramodydd)|Gary Owen]] |[[Oleanna (drama)|''Oleanna'' (drama)]] |[[Daniel Evans (actor)]] |[[Theatr Gŵyl Chichester]] |''[[Educating Rita]]'' |[[Commedia dell'arte]] |- |[[Andorra (drama)|''Andorra'' (drama)]] |[[David Mamet]] |[[The Woods (drama)|''The Woods'' (drama)]] |[[True West (drama)|''True West'' (drama)]] |''[[Ubu Roi]]'' |[[Dyddiau Difyr (drama)|''Dyddiau Difyr'' (drama)]] |''[[Dechrau Canu, Dechrau Canmol]]'' |''[[Sinderela]]'' |- |''[[Y Dymestl]]'' |[[Calendar Girls (drama)|''Calendar Girls'' (drama)]] |''[[Le Père]]'' |[[Theatr Cymru|Theatr Genedlaethol Cymru]] |[[Tom Nefyn (ffilm)|''Tom Nefyn'' (ffilm)]] |''[[O Law i Law]]'' |''[[Brodyr y Brwsh]]'' |[[Jimmy Murphy (dramodydd)]] |- |[[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] |[[National Theatre Wales]] |[[Callum Scott Howells]] |[[Kully Thiarai]] |[[Gwobr Verity Bargate]] |''[[Nye (drama)]]'' |''[[Iphigeneia yn Aulis]]'' |[[Theatr y Parc a'r Dâr]] |- |''[[Titus Andronicus]]'' |[[Cadoediad y Nadolig]] |''[[Congrinero'r Gorllewin]]'' |''[[Y Fenyw ddaeth o'r Môr]]'' |''[[My Night with Reg]]'' |[[Peter Gill]] |[[Theatr Almeida]] |[[James Graham (dramodydd)]] |- |''[[An Inspector Calls]]'' |''[[Absurd Person Singular]]'' |''[[Copenhagen (drama)|Copenhagen]]'' |''[[Top Girls]]'' |''[[A Taste of Honey]]'' |''[[Henry IV, Part 1]]'' |[[Gafaelgarn Gymreig]] |''[[The Entertainer]]'' |- |[[Alan Harris (dramodydd)]] | | | | | | | |} == Wedi'u creu 2024-2025: == === Dramâu / Cynyrchiadau : === {| class="wikitable sortable" |''[[Enoc Huws (drama gerdd)|Enoc Huws]]'' [[Enoc Huws (drama gerdd)|(drama gerdd)]] (20 Awst 2024'')'' 3 |''[[Awê Bryncoch!]] ‎''(20 Awst) 4 |''[[Cyfyng Gyngor]] ‎''(20 Awst) 5 |''[[Siôn a Siân (drama)|Siôn a Siân]]'' [[Siôn a Siân (drama)|(drama)]] (20 Awst) 6 |''[[Golff (drama)|Golff]]'' [[Golff (drama)|(drama)]] (20 Awst) 7 |''[[Plas Dafydd]]'' (21 Awst) 8 |- |[[Leni (drama lwyfan)|''Leni'' (drama lwyfan)]] (24 Awst) 12 |[[Brwyn Ar Gomin|''Brwyn ar Gomin'']] (24 Awst) 14 |''[[Mae Sera'n Wag]]'' (24 Awst) 15 |''[[Milwr yn y Meddwl]]'' (24 Awst) 16''‎'' |''[[Byd o Amser]]'' (25 Awst) 18 |[[Pros Kairon|''Pros Kairon'']] (25 Awst) 20 |- |''[[Bacchai]]'' (25 Awst) 22 |''[[Y Gelli Geirios]] ‎''(25 Awst) 23 |''[[Cyfres I'r Golau]]'' (25 Awst) 24 |''[[Y Werin Wydr]]'' (25 Awst) 25 |''[[Sal (drama)|Sal]]'' [[Sal (drama)|(drama)]] (26 Awst) 27 |''[[Cyfres Y Llwyfan]] ‎''(26 Awst) 28 |- |''[[Drws Priodas]] ‎''(27 Awst) 29 |''[[Perthyn]]'' (27 Awst) 31 |''[[Gwaed Oer]]'' (27 Awst) 32 ''‎'' |''[[Tŷ Ar Y Tywod|Tŷ ar y Tywod]]'' (27 Awst) 33 |[[The Druid's Rest|''The Druid's Rest'']] (28 Awst) 36 |[[Sul Y Blodau (comedi)|''Sul Y Blodau'' (comedi)]] (28 Awst) 40 |- |''[[Harris (drama)|Harris]]'' [[Harris (drama)|(drama)]] (29 Awst) 43 |[[Yr Achos (drama)|''Yr Achos'' (drama)]] (29 Awst) 44 |''[[Saer Doliau]]'' (1 Medi) 49 |[[Y Ffin|''Y Ffin'']] (2 Medi) 50 |[[Pwy bia'r Gân? (drama)|''Pwy bia'r Gân?'' (drama)]] (2 Medi) 52 |''[[Roedd Catarina o gwmpas ddoe]]'' (4 Medi) 53 |- |''[[Dinas Barhaus]]'' (4 Medi) 56 |''[[Alpha Beta (drama)|Alpha Beta]]'' [[Alpha Beta (drama)|(drama)]] (4 Medi) 57 |[[Hywel A|''Hywel A'']] (5 Medi) 59 |''[[Sachlian a Lludw]] ‎''(6 Medi) 61 |''[[Mawredd Mawr (pantomeim)|Mawredd Mawr]]'' [[Mawredd Mawr (pantomeim)|(pantomeim)]] (6 Medi) 63 |''[[Noa (sioe)|Noa]]'' [[Noa (sioe)|(sioe)]] (6 Medi) 65 |- |''[[Y Cymod Cadarn]]'' (6 Medi) 66 |[[Dan y Don (pantomeim)|''Dan y Don'' (pantomeim)]] (8 Medi) 68 |[[Tri Chryfion Byd|''Tri Chryfion Byd'']] (8 Medi) 69 |[[Dawn Dweud (sioe)|''Dawn Dweud'' (sioe)]] (10 Medi) 70 |[[Y Ffordd (drama)|''Y Ffordd'' (drama)]] (10 Medi) 71 |[[Y Rhai A Lwydda|''Y Rhai a Lwydda'']] (10 Medi) 72 |- |''[[Calon Ci (drama)|Calon Ci]]'' [[Calon Ci (drama)|(drama)]] ‎(11 Medi) 73 |''[[Cai (drama)]]'' (11 Medi) 75 |[[Wyneb yn Wyneb (drama)|''Wyneb yn Wyneb'' (drama)]] (11 Medi) 76 |[[Hualau (drama)|''Hualau'' (drama)]] (11 Medi) 78 |[[Jim Cro Crystyn (panto)|''Jim Cro Crystyn'' (panto)]] (11 Medi) 79 |''[[Rwj Raj]]'' (11 Medi) 81 |- |[[Tanddaearol (drama)|''Tanddaearol'' (drama)]] (11 Medi) 82 |[[Madog (pantomeim)|''Madog'' (pantomeim)]] (12 Medi) 83 |[[Jac y Jyngl (pantomeim)|''Jac y Jyngl'' (pantomeim)]] (12 Medi) 84 |''[[Eli Babi (panto)|Eli Babi]]'' [[Eli Babi (panto)|(panto]]) (12 Medi) 85 |[[Ar Hyd Y Nos (sioe)|''Ar Hyd Y Nos'' (sioe)]] (12 Medi) 86 |''[[Rasus Cymylau]]'' (12 Medi) 89 |- |[[Mwstwr yn y Clwstwr (pantomeim)|''Mwstwr yn y Clwstwr'' (panto)]] (12 Medi) 90 |[[Gwenith Gwyn|''Gwenith Gwyn'']] (12 Medi) 91 |[[Go Fflamia (pantomeim)|''Go Fflamia'' (pantomeim)]] (15 Medi) 93 |[[Codi Stêm (panto)|''Codi Stêm'' (panto)]] (15 Medi) 94 |[[Pan Rwyga'r Llen|''Pan Rwyga'r Llen'']] (15 Medi) 95 |[[Dim Ond Heno|''Dim Ond Heno'']] (15 Medi) 97 |- |[[Gweld Sêr! (pantomeim)|''Gweld Sêr!''(pantomeim)]] (15 Medi) 98 |[[Dinas (drama)|''Dinas'' (drama)]] (16 Medi) 100 |''[[Gwallt Yn Y Gwynt|Gwallt yn y Gwynt]]'' (17 Medi) 102 |[[Y Pypedau|''Y Pypedau'']] (17 Medi) 103 |''[[Llyffantod (drama Gymraeg)|Llyffantod]]'' [[Llyffantod (drama Gymraeg)|(drama Gymraeg)]] (18 Medi) 105 |''[[Janine (drama)|Janine]]'' [[Janine (drama)|(drama)]] (20 Medi) 107 |- |[[House of America (drama)|''House of America'']] (21 Medi) 108 |''[[Gwin Coch a Fodca]]'' (22 Medi) 117 |''[[Brawd Herod]]'' (23 Medi) 121 |''[[Yn Ein Dwylo|Yn ein Dwylo]]'' (23 Medi) 124 |''[[Croeso i'r Roial]]'' (23 Medi) 125 |''[[Coch Du ac Anwybodus]]'' (24 Medi) 128 |- |''[[Jeremeia Jones]]'' (26 Medi) 132 |[[Vanessa Drws Nesa|''Vanessa Drws Nesa'']] (26 Medi) 133 |''[[Porth y Byddar (drama)|Porth y Byddar]]'' (26 Medi) 136 |''[[OLION (cynhyrchiad theatr)|OLION]]'' (30 Medi) 139 |''[[La Primera Cena (drama)|La Primera Cena]]'' (1 Hydref) 141 |[[Ac Eto Nid Myfi (drama lwyfan)|''Ac Eto Nid Myfi'' (drama lwyfan)]] (3 Hydref) 145 |- |[[1938 (drama)|''1938'' (drama)]] (3 Hydref) 147 |[[Cariad Creulon (drama)|''Cariad Creulon'' (drama)]] (3 Hydref) 148 |[[Cyfres Y Ddrama yn Ewrop|''Cyfres Y Ddrama yn Ewrop'']] (7 Hydref) 156 |''[[Dinas Barhaus a tair drama arall]]'' (7 Hydref) 157 |''[[Dalar Deg]]'' (10 Hydref) 159 |''[[Pobl yr Ymylon]]'' (12 Hydref) 160 |- |''[[Wrth aros Godot]]'' 165 |''[[Cilwg yn Ôl (drama)|Cilwg yn Ôl]]'' [[Cilwg yn Ôl (drama)|(drama)]] 166 |[[Hunllef yng Nghymru Fydd (drama)|''Hunllef yng Nghymru Fydd'' (drama)]] (21 Gorffennaf 2025) 167 |[[Tylwyth (drama)]] (20 Gorff 2025) 169 |[[Tair (drama)|''Tair'' (drama)]] (21 Gorff) 170 |''[[Awel Gref (drama)|Awel Gref]]'' (drama) (27 Gorff) 171 |- |[[Rhamant a Rhyfel (drama)|''Rhamant a Rhyfel'' (drama)]] (27 Gorff) 172 |[[Y Ffon Dafl (drama)|''Y Ffon Dafl'' (drama)]] (27 Gorff)173 |[[Yr Hen Blant (drama)|''Yr Hen Blant'' (drama)]] (28 Gorff) 174 |[[Wedi'r Drin (drama)|''Wedi'r Drin'' (drama)]] (29 Gorff) 177 |''[[Pont Robat]]'' (28 Gorff) 178 |[[Chwalu'r Nyth (drama)|''Chwalu'r Nyth'' (drama)]] (29 Rhag) 179 |- |[[Ceidwad y Porth (drama)|''Ceidwad y Porth'' (drama)]] (29 Gorff) 180 |[[Yr Erodrom (drama)|''Yr Erodrom'' (drama)]] (29 Gorff) 181 |[[Beddau’r Proffwydi (drama)|''Beddau'r Proffwydi'' (drama)]] (31 Gorff) 182 |''[[Dyrnod Branwen]]'' (9 Awst) 193 |''[[Pa Leshad? (drama)|Pa Leshad?]]'' (10 Awst) 194 |''[[Tewach Dŵr (drama)|Tewach Dŵr]]'' (10 Awst) 195 |- |''[[Asgre Lân (drama)|Asgre Lân]]'' (11 Awst) 196 |[[Cross Currents (drama)|''Cross Currents'' (drama)]] (15 Awst) 197 | | | | |} === Llyfrau: === {| class="wikitable" |+ |''[[Porth y Byddar (nofel)|Porth y Byddar]]'' [[Porth y Byddar (nofel)|(nofel)]] (26 Medi) 137 |} === Pobol: === {| class="wikitable" |+ |[[Huw Roberts]] (19 Awst 2024) 1 |[[William R. Lewis]] (19 Awst) 2 |[[Emyr Edwards]] (23 Awst) 9 |[[Shelagh Williams]] (23 Awst) 10 |[[Dewi Wyn Williams]] ‎(24 Awst) 11 |[[Noel Williams]] (24 Awst) 13 |- |[[Martin Morley]] (24 Awst) 17 |[[Helena Kaut-Howson]] (25 Awst) 26 |[[Grey Evans]] ‎(27 Awst) 30 |[[Wyn Jones (actor)]] (27 Awst) 34 |[[Eric Wyn]] (27 Awst) 35 |[[Huw Tudor]] (28 Awst) 37 |- |[[Owen Arwyn]] (31 Awst) 45 |[[Geraint Lewis]] (31 Awst) 47 |[[Elliw Haf]] ‎(1 Medi) 48 |[[Wyn Bowen Harries]] (5 Medi) 60 |[[Owen Garmon]] (6 Medi) 62‎ |[[Emily Davies]] (6 Medi) 64 |- |[[W. H. Roberts|W.H. Roberts]] (6 Medi) 67 |[[Bethan Jones (cyfarwyddydd)]] ‎(11 Medi) 74 |[[Danny Grehan]] (11 Medi) 77 |[[Marion Fenner]] (12 Medi) 87 |[[Gruffudd Jones (cyfarwyddwr)]] (12 Medi) 88 |[[Gwen Ellis]] (14 Medi) 92 |- |[[Elis Gwyn Jones]] ‎ (18 Medi) 104 |[[Ynyr Williams]] (20 Medi) 106 |[[Tim Lyn]] (21 Medi) 109 |[[Bethan Dwyfor]] (21 Medi) 110 |[[Ian Saynor]] (21 Medi) 111 |[[Jeremy Turner]] (22 Medi) 115 |- |[[Morfudd Hughes]] (22 Medi) 118 |[[Emlyn Gomer]] (23 Medi) 122 |[[Sian Summers]] (23 Medi) 123 |[[Mair Tomos Ifans]] (24 Medi) 127 |[[Nia Williams]] (24 Medi) 129 |[[Eilian Wyn]] (24 Medi) 131 |- |[[Tim Baker]] (26 Medi) 134 |[[Sara Harris-Davies]] (26 Medi) 135 |[[Phil Reid]] (26 Medi) 138 |[[Rhian Blythe]] (1 Hydref) 140 |[[Sara Lloyd]] (2 Hydref) 142 |[[Glyn Williams (Pensarn)]] (3 Hydref) 146 |- |[[Huw Carrod]] (6 Hydref) 149 |[[Simon Watts]] (26 Medi) 163 |[[Beryl Hall]] (8 Medi) 164 |[[Geraint Owen (actor)|Geraint Owen]] (actor) (21 Gorff 25) 168 |[[Morien Phillips]] (28 Gorff) 175 |[[Angharad Jones]] (1 Awst) 183 |- |[[Lindsay Evans]] (1 Awst) 184 |[[Gwion Lynch]] (1 Awst) 185 |[[Yoland Williams]] (1 Awst) 186 |[[Mari Rowland Hughes]] (2 Awst) 187 |[[Dewi Rhys Williams]] (2 Awst) 188 |[[Rhian Cadwaladr]] (3 Awst) 189 |- |[[Elin Wmffras]] (3 Awst) 190 |[[Gwynne D. Evans (dramodydd)|Gwynne D. Evans]] (9 Awst) 192 |[[Edwin Williams (actor)|Edwin Williams]] (16 Awst) 199 |[[Morris Jones (Actor a Chyfarwyddwr Theatr)|Morris Jones]] (16 Awst) 200 |[[Robert O. F. Wynne (Garthewin)|Robert O. F. Wynne]] (18 Awst) 202 | |- |[[Annette Bryn Parri]] ‎ |[[Gareth Wynn Jones]] |[[Graham Laker]] |[[Rosalind a Myrddin]] |[[Hogia'r Wyddfa]] | |} === Sefydliadau‎ ‎/ Cwmnïau === {| class="wikitable" |+ |[[Cwmni Theatr Cymru]] (25 Awst) 19 |[[Dalier Sylw]] ‎(25 Awst) 21 |[[Ffilmiau'r Tŷ Gwyn]] (28 Awst) 39 |[[Hwyl a Fflag]] (31 Awst) 46 |[[Cwmni Whare Teg]] (2 Medi) 51 |[[Theatr yr Ymylon]] ‎(4 Medi) 54 |[[Theatr Ddieithr]](4 Medi) 55 |- |[[Theatr y Finborough]] (4 Medi) 58 |[[Panto 85]] (11 Medi) 80 |[[Cwmni 85]] (15 Medi) 96 |[[Theatr Fach y Gegin]] (16 Medi) 99 |[[Theatr Y Dyfodol|Theatr y Dyfodol]] (16 Medi) 101 |[[Cwmni Cyfri Tri]] (21 Medi) 112 |[[Theatr Powys]] (21 Medi) 113 |- |[[Theatr Crwban]] (21 Medi) 114 |[[Cardiff Laboratory Theatre]] (22 Medi) 116 |[[Theatrig]] (22 Medi) 119 |[[Theatr Rhiniog]] (23 Medi) 120 |[[Mae o'n brifo 'nghlust i|''Mae o'n brifo 'nghlust i'']] (23 Medi) 126 |[[Theatr Gorllewin Morgannwg]] (24 Medi) 130 |[[Theatr y Byd]] (28 Gorff) 176 |- |[[Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe]] (15 Awst) 198 |[[Chwaraewyr Garthewin]] (16 Awst) 201 | | | | | |} === Teledu a Radio === {| class="wikitable" |+ |''[[Brad (ffilm)|Brad]]'' [[Brad (ffilm)|(ffilm)]] (28 Awst) 38 |''[[Sigaret?]]'' (28 Awst) [162] |[[Lleifior (cyfres S4C 1990au)|''Lleifior'' (cyfres S4C 1990au)]] (29 Awst) 41 |''[[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|Lleifior]]'' [[Lleifior (cyfres BBC 1960au)|(cyfres BBC 1960au)]] (29 Awst) 42''‎'' |[[Cigfran (drama deledu)|''Cigfran'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 144 |[[Pedwarawd (drama deledu)|''Pedwarawd'' (drama deledu)]] (3 Hydref) 143 |- |[[Y Wawr (drama deledu)|''Y Wawr'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 150 |''[[Gwanwyn Diweddar]]'' (6 Hydref) 151 |[[Gwalia (drama deledu)|''Gwalia'' (drama deledu)]] (6 Hydref) 152 |[[Plant Beca (drama deledu)|''Plant Beca'' (drama deledu)]](6 Hydref) 153 |''[[Mostyn a'r Cryman Bach]]'' (6 Hydref) 154 |''[[Y Llyn yn y Mynydd]]'' (6 Hydref) 155 |- |[[Dramâu Radio Cymraeg]] (7 Hydref) 158 |[[Byd a Betws (drama deledu)|''Byd a Betws'' (drama deledu)]] (14 Hydref) 161 |''[['Steddfod! 'Steddfod! (ffilm)|<nowiki/>'Steddfod! 'Steddfod!]]'' (6 Awst) 191 | | | |} == Wedi'u haddasu, gyfieithu neu eu cywiro 2024 - 2025 == {| class="wikitable" |+ |''[[Gwlad yr Addewid|Gwlad Yr Addewid]]'' |[[Y Fedal a Thlws y Ddrama]] |[[Ed Thomas]] |[[Donmar Warehouse]] |[[Ian Saynor]] |[[Jerzy Grotowski]] |- |''[[Nia Ben Aur]]'' |''[[Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan]]'' |[[Sam Kogan]] |''[[En Attendant Godot]]'' |''[[The War Plays]]'' |[[Dionysos (Dionysus)|Dionysos]] |- |[[Jiwbilî Arian Elizabeth II]] |[[Rosencrantz a Guildenstern]] |[[Edward Bond]] |[[Theatr Bara Caws]] |[[Arad Goch]] |[[Royal Court Theatre]] |- |[[John Godber]] |''[[Coriolanus]]'' |[[Alan Ayckbourn]] |''[[Deep Cut (drama)|Deep Cut]]'' |[[John Osborne]] |''[[Look Back in Anger]]'' |- |''[[Juno and the Paycock]]'' |[[Sergey Obraztsov]] |''[[The Odd Man trilogy]]'' |[[Pickwick (sioe gerdd)|''Pickwick'' (sioe gerdd)]] |[[W. S. Jones]] |[[Brad (drama)|''Brad'' (drama)]] |- |[[Caligula (drama)|''Caligula'' (drama)]] |[[The Caretaker (drama)|''The Caretaker'' (drama)]] |[[Georgios Papadopoulos]] ‎ |''[[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|Y Llyffantod]]'' [[Y Llyffantod (drama Roegaidd)|(drama Roegaidd)]] ‎ |[[John Ellis Williams (1901-1975)]] |''[[The Wind of Heaven]]'' |- |''[[Ar y Groesffordd]]'' |[[Diwedd y Byd – Yr Hen Blant|''Diwedd y Byd – Yr Hen Blant'']] |[[Peenemünde (drama)|''Peenemünde'' (drama)]] |[[Ta-Ra Teresa (drama)|''Ta-Ra Teresa'']] |[[George Fisher]] |''[[Gymerwch Chi Sigaret?|Gymerwch chi Sigaret?]]'' |- |''[[Pêl Goch]]'' |''[[Minafon (cyfres deledu)|Minafon]]'' |[[Edward Ernest Hughes]] |''[[Amlyn ac Amig (drama)|Amlyn ac Amig]]'' |[[Garthewin]] |''[[Blodeuwedd (drama)|Blodeuwedd]]'' |- |''[[Eisteddfod Bodran]]'' | | | | | |} hp3h0iep8p1aqozv8rrsyujrbiyn9vx Categori:Addysgwyr benywaidd o Tsiecia yn ôl canrif 14 521479 15668890 12970198 2026-10-21T18:55:50Z Craigysgafn 40536 15668890 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd o Tsiecia| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Tsiecia]] [[Categori:Addysgwyr o Tsiecia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Tsiecia yn ôl canrif a galwedigaeth]] jbmj12uwkequqe0rxvy067gamdzwlb3 Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Tsiecia yn ôl canrif 14 521506 15668888 12970263 2026-10-21T18:55:28Z Craigysgafn 40536 15668888 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Tsiecia| Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Tsiecia]] [[Categori:Gwyddonwyr o Tsiecia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Tsiecia yn ôl canrif a galwedigaeth]] 5ejb35xtm10ttmy40lkevg8ntabut82 Categori:Cerddorion benywaidd o Rwsia yn ôl canrif 14 522763 15668903 12997294 2026-10-21T19:10:13Z Craigysgafn 40536 15668903 wikitext text/x-wiki [[Categori:Cerddorion benywaidd o Rwsia| Canrif]] [[Categori:Cerddorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Rwsia]] [[Categori:Cerddorion o Rwsia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Rwsia yn ôl canrif a galwedigaeth]] h6b2dj650kx1zsn64b0l0yugvl3s7dj Categori:Llenorion benywaidd o'r Eidal yn ôl canrif 14 523037 15668810 13022547 2026-10-21T18:17:44Z Craigysgafn 40536 15668810 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Eidal| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Eidal, Yr]] [[Categori:Llenorion o'r Eidal yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Eidal yn ôl canrif a galwedigaeth]] bw7l1i5w0etqx8tj0ol8a58iaptd7xq Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Eidal yn ôl canrif 14 523041 15668813 13022569 2026-10-21T18:18:23Z Craigysgafn 40536 15668813 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Eidal| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Eidal, Yr]] [[Categori:Addysgwyr o'r Eidal yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Eidal yn ôl canrif a galwedigaeth]] ruywgutcajmafezr31qctjc41fvj8lk Categori:Meddygon benywaidd o'r Eidal yn ôl canrif 14 523458 15668809 13027093 2026-10-21T18:15:40Z Craigysgafn 40536 15668809 wikitext text/x-wiki [[Categori:Meddygon benywaidd o'r Eidal| Canrif]] [[Categori:Meddygon benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Eidal, Yr]] [[Categori:Meddygon o'r Eidal yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Eidal yn ôl canrif a galwedigaeth]] hsbz2twc0cttspdnxe9jdyg9qi75ly3 Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 526190 15668840 13084233 2026-10-21T18:38:12Z Craigysgafn 40536 15668840 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|+Lloegr]] [[Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Ymgyrchwyr o Loegr yn ôl canrif|♀]] scwojsz8lk13wrk8tzi5lxnizc4sh74 Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Slofenia yn ôl canrif 14 526764 15668881 13104656 2026-10-21T18:53:45Z Craigysgafn 40536 15668881 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Slofenia| Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Slofenia]] [[Categori:Gwyddonwyr o Slofenia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Slofenia yn ôl canrif a galwedigaeth]] edweyfz218t92x5pax87pr9927dne1v Categori:Gwleidyddion benywaidd o Slofenia yn ôl canrif 14 526856 15668882 13104845 2026-10-21T18:53:56Z Craigysgafn 40536 15668882 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddion benywaidd o Slofenia| Canrif]] [[Categori:Gwleidyddion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Slofenia]] [[Categori:Gwleidyddion o Slofenia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Slofenia yn ôl canrif a galwedigaeth]] t8l9ysyejg1420er1wny5k5wivqqg4d Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Wlad Belg yn ôl canrif 14 527979 15668930 13134067 2026-10-21T19:40:08Z Craigysgafn 40536 15668930 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr o Wlad Belg yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Wlad Belg| Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Belg]] [[Categori:Merched o Wlad Belg yn ôl canrif a galwedigaeth]] nzivnn31tu8fialdpjhcpsecrjnsga5 Rania Llewellyn 0 528227 15668997 14769639 2026-10-22T08:15:03Z Craigysgafn 40536 15668997 wikitext text/x-wiki {{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= cenedl dinasyddiaeth | dateformat = dmy }} Mae '''Rania Llewellyn''' (ganwyd c.1970) yn gweithio yn y byd bancio. Daw o [[Canada|Ganada]] ond fe'i ganed yng [[Coweit|Nghoweit]]. Cafodd ei haddysg hi ym Mhrifysgol y Santes Fair a Phrifysgol America yn [[Cairo]] a gweithiodd am 26 mlynedd gyda Scotiabank cyn iddi gael ei phenodi gan Laurentian Bank ym mis Hydref 2020.<ref>{{Cite web|title=Most actively traded companies on the Toronto Stock Exchange|url=https://www.piquenewsmagazine.com/national-business/most-actively-traded-companies-on-the-toronto-stock-exchange-2808602|access-date=2021-01-18|website=Pique Newsmagazine|language=en}}</ref> Ar ôl mynychu SMU, aeth Llewellyn ymlaen i weithio mewn banc yn [[Iwerddon]]. == Bywyd cynnar ac addysg == Ganed Llewellyn yng Nghoweit, ac roedd ei thad yn dod o'r [[yr Aifft|Aifft]] a'i mam o [[Gwlad Iorddonen|Wlad Iorddonen]]. Fe’i magwyd yng Nghoweit a’r Aifft ond ymfudodd i Ganada yn 1992 ar ôl [[Rhyfel y Gwlff]].<ref name="womenofinfluence">{{Cite web|last=White|first=Shelley|title=A Fresh Start: How Rania Llewellyn is helping Canadian immigrants kick-start their career – Women of Influence|url=https://www.womenofinfluence.ca/2017/10/16/a-fresh-start-how-rania-llewellyn-is-helping-canadian-immigrants-kick-start-their-career/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026101430/https://www.womenofinfluence.ca/2017/10/16/a-fresh-start-how-rania-llewellyn-is-helping-canadian-immigrants-kick-start-their-career/|archivedate= 26 Hydref 2020|language=en-US}}</ref> Cyn symud i Ganada, bu'n astudio am ddwy flynedd ym Mhrifysgol America yn Cairo (1990-1992).<ref name="womenofinfluence" /> Wedi hynny, mynychodd Brifysgol y Santes Fair yn [[Halifax, Nova Scotia]], o 1992 i 1996, gan ennill gradd Baglor Masnach mewn Cyllid ac MBA mewn Marchnata a Busnes Rhyngwladol.<ref>{{Cite news|title=Laurentian Bank's Rania Llewellyn has a message for all the doubters – Underestimate me. That'll be fun|url=https://www.theglobeandmail.com/business/rob-magazine/article-laurentian-banks-rania-llewellyn-has-a-message-for-all-the-doubters/|access-date=2021-05-15}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=2021-01-03|title=Rania Llewellyn Age, Wiki, Husband, Laurentian Bank CEO, Salary, Net Worth, Biography, Children, Family, Religion|url=https://primalinformation.com/rania-llewellyn-age/|access-date=2021-01-18|website=Primal Information|language=en-US}}</ref> Yn 2014 dyfarnwyd iddi Ddoethuriaeth Masnach er Anrhydedd o Brifysgol y Santes Fair.<ref>{{Cite web|title=Saint Mary's University {{!}} Honorary Degrees|url=https://smu.ca/academics/archives/honorary-degrees.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404093245/https://smu.ca/academics/archives/honorary-degrees.html|archivedate= 4 Ebrill 2019|access-date= 21 Hydref 2020|website=smu.ca}}</ref> Bu Llewellyn yn gweithio am 26 mlynedd yn Scotiabank, gan ddechrau fel rhifwr rhan-amser.<ref name="womenofinfluence" /> Ymgymrodd â nifer o rolau blaengar gyda Scotiabank gan gynnwys: Is-lywydd, Bancio Amlddiwylliannol; Llywydd a Phrif Swyddog Gweithredol Roynat Capital; Uwch Is-lywydd, Bancio Masnachol, Strategaeth Twf; Uwch Is-lywydd, Cynnyrch a Gwasanaethau, Bancio Trafodion Byd-eang gan gyrraedd Is-lywydd Gweithredol, Taliadau Busnes Byd-eang.<ref>{{Cite web|title=Laurentian Bank appoints Rania Llewellyn as CEO Becomes first woman to lead a major Canadian bank|url=https://financialpost.com/pmn/press-releases-pmn/globe-newswire-releases/laurentian-bank-appoints-rania-llewellyn-as-ceo-becomes-first-woman-to-lead-a-major-canadian-bank|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026030427/https://financialpost.com/pmn/press-releases-pmn/globe-newswire-releases/laurentian-bank-appoints-rania-llewellyn-as-ceo-becomes-first-woman-to-lead-a-major-canadian-bank|archivedate= 26 Hydref 2020|access-date= 21 Hydref 2020|website=Financial Post|language=en-CA}}</ref> Yn 2019 dyfarnwyd iddi Wobr Women in Payments ar gyfer Arweinydd Meddwl gan y [[Women in Payments Association]] am ei gwaith rhagorol yn moderneiddio diwydiant taliadau Canada.<ref>{{Cite web|last=Payments|first=Women in|title=Women in Payments Announces 2019 Award Winners|url=https://www.newswire.ca/news-releases/women-in-payments-announces-2019-award-winners-856782035.html|access-date=2021-05-14|website=www.newswire.ca|language=en}}</ref> Yn ystod ei chyfnod gyda Scotiabank, bu'n hyrwyddo creu ''The Toronto Region Immigrant Employment Council'' [https://triec.ca/ (TRIEC)] i geisio mynd i'r afael â phroblem tangyflogi mewnfudwyr.<ref name="womenofinfluence" /> Ym mis Hydref 2020, cyhoeddodd Laurentian Bank y byddai'n disodli'r Prif Swyddog Gweithredol dros dro Stephane Therrien a oedd wedi ymgrymryd â rôl llywydd a phrif weithredwr ers i Francois Desjardins ymddeol ym mis Mehefin 2020.<ref>{{Cite web|title=Press Room|url=https://lbcfg.ca/press-room/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022213530/https://lbcfg.ca/press-room/|archivedate= 22 Hydref 2020|access-date= 21 Hydref 2020|website=Laurentian Bank Financial Group|language=en-US}}</ref> Ar 2 Hydref 2023, ar ôl trafferthion gyda'r prif gyfrifiadur a barodd am wythnos ac a effeithiodd ar weithrediadau cwsmeriaid, cyhoeddodd Laurentian Bank ei bod yn ymddiswyddo ar unwaith. Ei holynydd yw Éric Provost.<ref>[https://lambertavocats.ca/recours-collectif-banque-laurentienne/ Laurentian CEO Llewellyn Departs as Provost Takes Helm]</ref> == Bywyd personol == Mae ganddi ddau o blant gyda'i gŵr, Sean Llewellyn.<ref name=":1" /> == Cyfeiriadau == {{Cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Llewellyn, Rani}} [[Categori:Bancwyr o Ganada]] [[Categori:Genedigaethau'r 1970au]] [[Categori:Merched o Ganada]] 6m4lsldso9smlagfk69q0cexaez60y4 Categori:Merched o Slofenia yn ôl canrif a galwedigaeth 14 528333 15668879 13242694 2026-10-21T18:53:21Z Craigysgafn 40536 15668879 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Slofenia yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Slofenia yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Slofenia]] [[Categori:Pobl o Slofenia yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] 6ylfbnhvcezfl2hwe8t0r7sxddgmqnx Categori:Llenorion benywaidd yn ôl cyfandir 14 529332 15668947 14071907 2026-10-21T19:57:20Z Craigysgafn 40536 15668947 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir|*Llenorion]] [[Categori:Llenorion benywaidd| Cyfandir]] [[Categori:Llenorion yn ôl cyfandir|♀]] [[Categori:Merched ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] 7onn15u76crt4wn0jcund5hoar40rg5 Categori:Addysgwyr benywaidd o Slofenia yn ôl canrif 14 530086 15668884 13270289 2026-10-21T18:54:23Z Craigysgafn 40536 15668884 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chanrif|Slofenia]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd o Slofenia| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Slofenia]] [[Categori:Addysgwyr o Slofenia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Slofenia yn ôl canrif a galwedigaeth]] jcky1ci7uvpvo3401zye0cyfb451jpq Categori:Cyfreithwyr benywaidd o'r Alban yn ôl canrif 14 530958 15668828 13274076 2026-10-21T18:31:17Z Craigysgafn 40536 15668828 wikitext text/x-wiki [[Categori:Cyfreithwyr o'r Alban yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Cyfreithwyr benywaidd o'r Alban| Canrif]] [[Categori:Cyfreithwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Alban]] [[Categori:Merched o'r Alban yn ôl canrif a galwedigaeth]] r9hgjoebsn57fmftptdnyt00wicaidz Categori:Cyfreithwyr benywaidd o Iran yn ôl canrif 14 530966 15668895 13274084 2026-10-21T18:57:48Z Craigysgafn 40536 15668895 wikitext text/x-wiki [[Categori:Cyfreithwyr o Iran yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Cyfreithwyr benywaidd o Iran| Canrif]] [[Categori:Cyfreithwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Iran]] [[Categori:Merched o Iran yn ôl canrif a galwedigaeth]] eark177mdo8w5d6yyxl2pjm85jcprd9 Categori:Actorion benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 531382 15668833 13277666 2026-10-21T18:36:45Z Craigysgafn 40536 15668833 wikitext text/x-wiki [[Categori:Actorion benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Actorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Actorion o Loegr yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] tuqp7vpqjx91x9p4k9qolxqqion8gvo Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Alban yn ôl canrif 14 532619 15668829 13341035 2026-10-21T18:31:28Z Craigysgafn 40536 15668829 wikitext text/x-wiki [[Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Alban| Canrif]] [[Categori:Arlunwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Alban]] [[Categori:Arlunwyr o'r Alban yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Alban yn ôl canrif a galwedigaeth]] 57pkx63gwj3nylqzsvx0q52nim2ev7v Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal yn ôl canrif 14 532895 15668814 13344801 2026-10-21T18:19:02Z Craigysgafn 40536 15668814 wikitext text/x-wiki [[Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal| Canrif]] [[Categori:Actorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Eidal]] [[Categori:Actorion o'r Eidal yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Eidal yn ôl canrif a galwedigaeth]] 49q81uiw7k95zd2cg74t0b9f4gygkig Categori:Addysgwyr benywaidd o Iran yn ôl canrif 14 533139 15668893 13369284 2026-10-21T18:57:18Z Craigysgafn 40536 15668893 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd o Iran| Canrif]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Iran]] [[Categori:Addysgwyr o Iran yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Iran yn ôl canrif a galwedigaeth]] 3f480ugknjtk4az8cbuvyc4hychsu0j Categori:Llenorion benywaidd o Slofenia yn ôl canrif 14 533152 15668880 13369305 2026-10-21T18:53:34Z Craigysgafn 40536 15668880 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Slofenia| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Slofenia]] [[Categori:Llenorion o Slofenia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Slofenia yn ôl canrif a galwedigaeth]] 8hg7j7stencml05ujfufbm298y87y9c Categori:Celfyddydwyr benywaidd o'r Ariannin yn ôl canrif 14 534590 15668858 13423743 2026-10-21T18:46:38Z Craigysgafn 40536 15668858 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr o'r Ariannin yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o'r Ariannin| Canrif]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Dde America yn ôl gwlad a chanrif|Ariannin, Yr]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Ariannin, Yr]] [[Categori:Merched o'r Ariannin yn ôl canrif a galwedigaeth]] c2kc89lh5h1th5vq1pueaeq73eyzs19 Categori:Cerddorion benywaidd o'r Almaen yn ôl canrif 14 539147 15668804 13459219 2026-10-21T18:13:45Z Craigysgafn 40536 15668804 wikitext text/x-wiki [[Categori:Cerddorion o'r Almaen yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Cerddorion benywaidd o'r Almaen| Canrif]] [[Categori:Cerddorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Almaen, Yr]] [[Categori:Merched o'r Almaen yn ôl canrif a galwedigaeth]] ldwrtqrijcu0w87oyyf8eihgz5jv44q Categori:Gwleidyddion benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 539194 15668837 13459314 2026-10-21T18:37:48Z Craigysgafn 40536 15668837 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddion benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Gwleidyddion benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|+Lloegr]] [[Categori:Gwleidyddion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Gwleidyddion o Loegr yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] 7cu1vtn0r3q3kviv6bn85gn8gmid9cs Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Rwmania yn ôl canrif 14 539768 15668927 13463520 2026-10-21T19:36:23Z Craigysgafn 40536 15668927 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chanrif|Rwmania]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Rwmania| Canrif]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Rwmania]] [[Categori:Celfyddydwyr o Rwmania yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Rwmania yn ôl canrif a galwedigaeth]] 2447zzkaxuwr8by3y3auegbjrek655a Categori:Celfyddydwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 539769 15668868 13463521 2026-10-21T18:50:22Z Craigysgafn 40536 15668868 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Ogledd America yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Celfyddydwyr o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] p3o8t7usl71vg2yhazbd9hwjrr4vq7d Categori:Pobl o Ewrop ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif 14 540336 15669057 15487741 2026-10-22T10:58:41Z Craigysgafn 40536 15669057 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddiaeth Ewrop yn ôl gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd gwleidyddiaeth yn ôl canrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad| Canrif]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|Ewrop]] h309rq9n9nzxrup82bfakt2og6zw6k5 Categori:Difyrwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif 14 540391 15668871 13465378 2026-10-21T18:50:59Z Craigysgafn 40536 15668871 wikitext text/x-wiki [[Categori:Difyrwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau| Canrif]] [[Categori:Difyrwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Unol Taleithiau America]] [[Categori:Difyrwyr o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Unol Daleithiau yn ôl canrif a galwedigaeth]] 8vtf2fhdarvdc5g9lbij0td8a7lei16 Categori:Actorion teledu benywaidd yn ôl gwlad 14 541014 15668966 13466994 2026-10-21T20:46:26Z Craigysgafn 40536 15668966 wikitext text/x-wiki [[Categori:Actorion benywaidd yn ôl gwlad|*Teledu]] [[Categori:Actorion teledu benywaidd| Gwlad]] [[Categori:Actorion teledu yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Merched ym myd y teledu yn ôl gwlad a galwedigaeth]] ngurd4dtsyo8eky4ke5jdxlltlm5ee2 Categori:Meddygon benywaidd o Rwsia yn ôl canrif 14 541080 15668904 13467823 2026-10-21T19:10:54Z Craigysgafn 40536 15668904 wikitext text/x-wiki [[Categori:Meddygon benywaidd o Asia yn ôl gwlad a chanrif|Rwsia]] [[Categori:Meddygon benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chanrif|Rwsia]] [[Categori:Meddygon benywaidd o Rwsia| Canrif]] [[Categori:Meddygon benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Rwsia]] [[Categori:Meddygon o Rwsia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Rwsia ym myd iechyd yn ôl canrif|*Meddygon]] [[Categori:Merched o Rwsia yn ôl canrif a galwedigaeth]] 7mbwb4ymexnufmddlk1w38vd98kawy3 Categori:Celfyddydwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif 14 541444 15668848 13468632 2026-10-21T18:40:08Z Craigysgafn 40536 15668848 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Canrif]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Teyrnas Unedig]] [[Categori:Celfyddydwyr o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth]] pj4l0q7341uudil14mqid5df6nged56 Categori:Difyrwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif 14 541445 15668849 13468634 2026-10-21T18:40:20Z Craigysgafn 40536 15668849 wikitext text/x-wiki [[Categori:Difyrwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Canrif]] [[Categori:Difyrwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Teyrnas Unedig]] [[Categori:Difyrwyr o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth]] g8lxwcn136kxz30n0p67hl5hwk0m5q4 Categori:Merched o Rwsia yn ôl pwnc 14 542827 15668909 13477880 2026-10-21T19:18:31Z Craigysgafn 40536 15668909 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Asia yn ôl gwlad a phwnc|Rwsia]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad|Rwsia]] [[Categori:Merched o Rwsia| Pwnc]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc a gwlad|Rwsia]] [[Categori:Pobl o Rwsia yn ôl pwnc|♀]] 58vmrnj9raddyltmdl3x5z17vm4h4jv 15668912 15668909 2026-10-21T19:19:24Z Craigysgafn 40536 15668912 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Asia yn ôl pwnc a gwlad|Rwsia]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad|Rwsia]] [[Categori:Merched o Rwsia| Pwnc]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc a gwlad|Rwsia]] [[Categori:Pobl o Rwsia yn ôl pwnc|♀]] deu5byb4xz9ovwowlu9rdhjqqhqj1c5 Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd yn ôl gwlad 14 544141 15668957 13532393 2026-10-21T20:04:58Z Craigysgafn 40536 15668957 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad|*Perfformio]] [[Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd| Gwlad]] [[Categori:Celfyddydwyr perfformio yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Difyrwyr benywaidd yn ôl gwlad|*Celfyddydwyr perfformio]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl gwlad a galwedigaeth]] psfjq2pcctsjo7p16xx80iictsvqhlh Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd yn ôl cyfandir 14 544142 15668959 13532394 2026-10-21T20:06:09Z Craigysgafn 40536 15668959 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir|*Perfformio]] [[Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd| Cyfandir]] [[Categori:Celfyddydwyr perfformio yn ôl cyfandir|♀]] [[Categori:Difyrwyr benywaidd yn ôl cyfandir|*Celfyddydwyr perfformio]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] 2jc4xwt10f1x1fscbho86xx26e4kp4a Categori:Pobl o Ewrop ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chyfnod 14 546024 15669039 13589794 2026-10-22T10:40:11Z Craigysgafn 40536 15669039 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chyfnod|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] 59asdqpr6eptwzl127j7wdfbcv7kszf Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chyfnod 14 546025 15669040 13589798 2026-10-22T10:40:35Z Craigysgafn 40536 15669040 wikitext text/x-wiki [[Categori:Y celfyddydau yn Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] fthvdzy58wmz95mj1p0qa2iun941cmw Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod 14 546026 15669045 13589810 2026-10-22T10:49:25Z Craigysgafn 40536 15669045 wikitext text/x-wiki [[Categori:Diwylliant Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Pobl ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] fhy4de43u1w5k68560pfs5jmpr7ea2f Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Affrica ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad 14 546942 15669085 13613160 2026-10-22T11:20:54Z Craigysgafn 40536 15669085 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Affrica yn yr 20fed ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Affrica ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Affrica ym myd llenyddiaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad|Affrica]] [[Categori:Pobl o Affrica ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif|20]] m8eazpvol1frcd90igx4didke06dpnq Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Affrica ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad 14 546943 15669084 13613164 2026-10-22T11:20:40Z Craigysgafn 40536 15669084 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Affrica yn yr 21ain ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Affrica ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Affrica ym myd llenyddiaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad|Affrica]] [[Categori:Pobl o Affrica ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif|21]] 2reydif8yfbep35y96ahpn2q59jth8v Categori:Pobl o Affrica ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif 14 546945 15669083 13613179 2026-10-22T11:20:17Z Craigysgafn 40536 15669083 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Affrica yn ôl gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Affrica ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl o Affrica ym myd llenyddiaeth yn ôl canrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Affrica ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chyfnod|<Canrif]] [[Categori:Pobl ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|Affrica]] 25529yrkmytnn515nlxvq4t4d0cl0r7 Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif 14 548194 15669056 13628324 2026-10-22T10:58:19Z Craigysgafn 40536 15669056 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir a chanrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|<Canrif]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif| Cyfandir]] [[Categori:Pobl yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a chanrif|Gwleidyddiaeth]] hck37z2on61k9lrqcwpvwhiybofx606 Categori:Pobl yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a chyfnod 14 548200 15669061 13628331 2026-10-22T11:02:27Z Craigysgafn 40536 15669061 wikitext text/x-wiki [[Categori:Hanes yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod| Pwnc]] [[Categori:Pobl yn ôl pwnc, cyfandir a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl yn ôl pwnc, cyfandir a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod| Cyfandir]] 0sx8g1p2hmrdewbvrb3mc6l5swsjzs0 Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod 14 548206 15669053 13628337 2026-10-22T10:56:13Z Craigysgafn 40536 15669053 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chyfnod| Cyfandir]] [[Categori:Pobl yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a chyfnod|Gwleidyddiaeth]] 0ghdxhwaa4qtq6o8pkklsb44cjc5n0a Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad 14 548252 15669064 13628386 2026-10-22T11:04:23Z Craigysgafn 40536 15669064 wikitext text/x-wiki [[Categori:Diwylliant Oceania yn yr 20fed ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania ym myd diwylliant| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania yn ôl pwnc a gwlad|Diwylliant]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chanrif|20]] 1jm5kdgbzpd18rbjjzxatq9u8ozacup Categori:Pobl o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chanrif 14 548264 15669062 13628398 2026-10-22T11:03:30Z Craigysgafn 40536 15669062 wikitext text/x-wiki [[Categori:Diwylliant Oceania yn ôl gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd diwylliant yn ôl canrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|<Canrif]] [[Categori:Pobl o Oceania yn ôl pwnc, gwlad a chanrif|Diwylliant]] [[Categori:Pobl ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|Oceania]] dm4989dosjdg0prad8ucyfi53lg09gy Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod 14 548303 15669050 13628442 2026-10-22T10:53:48Z Craigysgafn 40536 15669050 wikitext text/x-wiki [[Categori:Hanes Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod| Pwnc]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl yn ôl pwnd, cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] r7bugeon0oizprp0ixb1ffr9m2c8v0g 15669051 15669050 2026-10-22T10:53:56Z Craigysgafn 40536 15669051 wikitext text/x-wiki [[Categori:Hanes Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod| Pwnc]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] 2dcu9u2hqzu3o0q92306vcrbzhl8n7z Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad 14 548329 15669072 13628538 2026-10-22T11:07:43Z Craigysgafn 40536 15669072 wikitext text/x-wiki [[Categori:Y celfyddydau yn Oceania yn yr 20fed ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif|20]] 1ottb112bf0st9iepbwei9t18jkwa5d Categori:Pobl y 19eg ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a galwedigaeth 14 548576 15669077 13633347 2026-10-22T11:15:40Z Craigysgafn 40536 15669077 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Dde America ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a galwedigaeth|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|De America]] [[Categori:Pobl o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|19]] iorq7zdyx0ijfwxjcadftd5bizm374c Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a galwedigaeth 14 548578 15669078 13633351 2026-10-22T11:16:03Z Craigysgafn 40536 15669078 wikitext text/x-wiki {{gweler-cat|Pobl yr 21ain ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl galwedigaeth a gwlad}} [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Dde America ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a galwedigaeth|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|De America]] [[Categori:Pobl o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|21]] su21lxwsq636amgmbpch18d0xomy6lm 15669079 15669078 2026-10-22T11:16:22Z Craigysgafn 40536 15669079 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Dde America ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a galwedigaeth|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|De America]] [[Categori:Pobl o Dde America ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|21]] 2nqrh07j22dn7dnblxdgclqqdo0lmhr Categori:Pobl y 18fed ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad 14 549180 15669074 13646292 2026-10-22T11:08:14Z Craigysgafn 40536 15669074 wikitext text/x-wiki [[Categori:Y celfyddydau yn Oceania yn y 18fed ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl y 18fed ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau| Gwlad]] [[Categori:Pobl y 18fed ganrif o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Pobl y 18fed ganrif ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif|18]] 0ncmv9926am1w16mn1fuorj2uwe0er7 Categori:Pobl o Asia ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif 14 549246 15669086 13646456 2026-10-22T11:21:49Z Craigysgafn 40536 15669086 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Asia yn ôl gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd llenyddiaeth yn ôl canrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chyfnod|<Canrif]] [[Categori:Pobl ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|Asia]] 0wpe9ubm7pxj0ggpvht3t0ziiel4da0 Categori:Pobl o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif 14 549716 15669066 13656410 2026-10-22T11:05:24Z Craigysgafn 40536 15669066 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Oceania yn ôl gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl canrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chyfnod|<Canrif]] [[Categori:Pobl ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|Oceania]] a3udtjyml813ulhgc0lv353rx1gc860 Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad 14 549753 15669073 13656451 2026-10-22T11:07:58Z Craigysgafn 40536 15669073 wikitext text/x-wiki [[Categori:Y celfyddydau yn Oceania yn y 19eg ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau| Gwlad]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif|19]] lgdvemw6o156cqen4zcd93xd0mdn22t Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad 14 549754 15669071 13656452 2026-10-22T11:07:25Z Craigysgafn 40536 15669071 wikitext text/x-wiki [[Categori:Y celfyddydau yn Oceania yn yr 21ain ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif|21]] t2i0e931iun3u7vzlzav6rd0c6t2lzm Categori:Pobl ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif 14 549764 15669081 13656463 2026-10-22T11:19:14Z Craigysgafn 40536 15669081 wikitext text/x-wiki [[Categori:Y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif| Cyfandir]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a chanrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|<Canrif]] [[Categori:Pobl ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|*Celfyddydau, Y]] emk2wy1oeufpc7jeyrt08sew5hqg4pv Categori:Pobl o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chanrif 14 549765 15669070 13656464 2026-10-22T11:06:57Z Craigysgafn 40536 15669070 wikitext text/x-wiki [[Categori:Y celfyddydau yn Oceania yn ôl gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl canrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad| Canrif]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chanrif|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|Oceania]] eb15hn0rxn54nkoe7igry7nwiik2ku5 Categori:Meddygon benywaidd o Wlad Pwyl yn ôl cyfnod 14 550414 15668933 13667904 2026-10-21T19:41:21Z Craigysgafn 40536 15668933 wikitext text/x-wiki [[Categori:Meddygon o Wlad Pwyl yn ôl cyfnod|♀]] [[Categori:Meddygon benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|Pwyl]] [[Categori:Meddygon benywaidd o Wlad Pwyl| Cyfnod]] [[Categori:Meddygon benywaidd yn ôl gwlad a chyfnod|Pwyl]] [[Categori:Merched o Wlad Pwyl yn ôl cyfnod a galwedigaeth]] 6ji25qp9t8acd2y3dlv3ytoitntyj8b Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad 14 552618 15669038 13740212 2026-10-22T10:39:55Z Craigysgafn 40536 15669038 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chyfnod|Canol, Oesoedd]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop ym myd llenyddiaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad|Ewrop]] cefc6iap1r6c2frxlpqv1o9a3f0h7y5 Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad 14 552619 15669037 13740213 2026-10-22T10:39:33Z Craigysgafn 40536 15669037 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chyfnod|Canol, Oesoedd]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop ym myd y celfyddydau| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a gwlad|Ewrop]] 4zu54zl77jpckxcuhbe86t7vrny25r5 Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad 14 552620 15669046 13740217 2026-10-22T10:49:44Z Craigysgafn 40536 15669046 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|Canol, Oesoedd]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop ym myd diwylliant| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad|Diwylliant]] [[Categori:Pobl yr Oesoedd Canol ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a gwlad|Ewrop]] pinqcpfv8edd98jaa3oomx440cicdd6 Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Asia ym myd diwylliant yn ôl gwlad a galwedigaeth 14 553488 15669076 15578686 2026-10-22T11:13:11Z Craigysgafn 40536 15669076 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Asia ym myd diwylliant yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Asia ym myd diwylliant yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Asia yn ôl pwnc, gwlad a galwedigaeth|Diwylliant]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|Asia]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd diwylliant yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|20]] pifoby3umkzf28ug637uvu20414y0rt Categori:Pobl o Asia ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif 14 553623 15669055 13788721 2026-10-22T10:57:26Z Craigysgafn 40536 15669055 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddiaeth Asia yn ôl gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd gwleidyddiaeth yn ôl canrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chyfnod|<Canrif]] [[Categori:Pobl o Asia yn ôl pwnc, gwlad a chanrif|Gwleidyddiaeth]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|Asia]] 7g28k1o0byp3sjycvfvywcy3fn55n4b Categori:Pobl o Asia ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chyfnod 14 553631 15669054 13788762 2026-10-22T10:56:59Z Craigysgafn 40536 15669054 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddiaeth Asia yn ôl gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl o Asia yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|Gwleidyddiaeth]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Asia]] 7tuggmwhx112cxy59rbhafiwyrdoxcy Categori:Pobl o Ewrop ym myd iechyd yn ôl gwlad a chyfnod 14 554195 15669049 13821943 2026-10-22T10:52:26Z Craigysgafn 40536 15669049 wikitext text/x-wiki [[Categori:Iechyd yn Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd iechyd yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd iechyd yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|Iechyd]] [[Categori:Pobl ym myd iechyd yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] pwtglu8vq1f0c61sqa6o9zsrvt4yn1g Categori:Economegwyr benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad 14 556568 15668918 13911981 2026-10-21T19:23:36Z Craigysgafn 40536 15668918 wikitext text/x-wiki [[Categori:Economegwyr o Ewrop yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Economegwyr benywaidd o Ewrop| Gwlad]] [[Categori:Economegwyr benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad|Ewrop]] [[Categori:Gwyddonwyr cymdeithas benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad|*Economegwyr]] [[Categori:Merched o Ewrop yn y byd economaidd yn ôl gwlad a galwedigaeth]] 11f25ymzhw7xjn9ae3nvcpz5ub1pmp2 Categori:Economegwyr benywaidd yn ôl cyfandir 14 556607 15668967 13917938 2026-10-21T20:47:06Z Craigysgafn 40536 15668967 wikitext text/x-wiki [[Categori:Economegwyr benywaidd| Cyfandir]] [[Categori:Economegwyr yn ôl cyfandir|♀]] [[Categori:Gwyddonwyr cymdeithas benywaidd yn ôl cyfandir|*Economegwyr]] [[Categori:Merched yn y byd economaidd ôl cyfandir a galwedigaeth]] gtkt6vsc5v7sw61as5gfesfa6ptlmou Categori:Pobl ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif 14 558734 15669082 14051266 2026-10-22T11:19:51Z Craigysgafn 40536 15669082 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir a chanrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|<Canrif]] [[Categori:Pobl ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif| Cyfandir]] 30zgjc8472rfor76iniasaxo9nnv58c Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ewrop ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad 14 558746 15669058 14051392 2026-10-22T11:00:03Z Craigysgafn 40536 15669058 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddiaeth Ewrop yn yr 20fed ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ewrop ym myd gwleidyddiaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad|Gwleidyddiaeth]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif|20]] thycit4dsj26zt1a6h122dwxaxyzlv5 Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl gwlad a galwedigaeth 14 559973 15668951 14108678 2026-10-21T20:00:15Z Craigysgafn 40536 15668951 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a galwedigaeth|*Gweledol]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl gwlad a galwedigaeth|♀]] 525thk75nq15by0doq2yhwjvtofa99k Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl cyfandir a galwedigaeth 14 559974 15668953 14108680 2026-10-21T20:01:23Z Craigysgafn 40536 15668953 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl cyfandir| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl galwedigaeth| Cyfandir]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a galwedigaeth|*Gweledol]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl cyfandir a galwedigaeth|♀]] bg4bhsc4umsmhg1ti7d5xczmzyuxbuj Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Oceania yn ôl gwlad 14 562220 15668925 14182247 2026-10-21T19:34:36Z Craigysgafn 40536 15668925 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr o Oceania yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Oceania| Gwlad]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Merched o Oceania ym myd gwyddoniaeth a thechnoleg yn ôl gwlad a galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Oceania yn ôl gwlad a galwedigaeth]] 04aifz2rv069w3qmffofeojx0a2l5i4 Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Affrica ym myd diwylliant yn ôl gwlad a galwedigaeth 14 564518 15669080 15576338 2026-10-22T11:17:34Z Craigysgafn 40536 15669080 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Affrica ym myd diwylliant yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Affrica ym myd diwylliant yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Affrica yn ôl pwnc, gwlad a galwedigaeth|Diwylliant]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|Affrica]] [[Categori:Pobl o Affrica ym myd diwylliant yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|21]] 9njvghi6aqpux78xo12aem3q8b40zww Bacchai 0 565656 15669023 15284439 2026-10-22T10:08:54Z Paulpesda 728 /* Cynyrchiadau nodedig */ 15669023 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau}} Trasiedi [[Groegaidd|Roegaidd]] hynafol gan [[Ewripides]] yw '''''Bacchai''''' ([[Hen Roeg (iaith)|Hen Roeg]]: ''Βάκχαι''), a adwaenir hefyd fel '''''Y Bacchai''''' neu '''''Y Bacchantes'''''. Cyfansoddwyd y ddrama yn ystod ei blynyddoedd olaf Ewripides ym [[Macedon|Macedonia]], yn llys y brenin Archelaos I. Llwyfannwyd y drasiedi am y tro cyntaf yn [[Theatr Dionysos]] yn [[405 CC]], ar ôl marwolaeth y dramodydd, fel rhan o detraleg oedd hefyd yn cynnwys ''[[Iphigeneia yn Aulis]]'' ac ''[[Alcmaeon in Corinth|Alcmaeon yng Nghorinth]]'', a tybir bod mab neu nai Ewripides wedi'i gyfarwyddo.<ref>Rehm (1992, 23).</ref> Enillodd y wobr gyntaf yng [[Dionysia|nghystadleuaeth gŵyl Dinas Dionysia]]. [[Gareth Miles]] fu'n gyfrifol am "gyfaddasu" y ddrama i'r [[Cymraeg|Gymraeg]] ym [[1991]] ar gyfer [[Dalier Sylw]], gan ddefnyddio'r teitl ''Bacchai.''<ref name=":0">{{Cite book|title=Bacchai|last=Miles|first=Gareth|publisher=Dalier Sylw / CAA|year=1991|location=Caerdydd}}</ref> Cyhoeddwyd ei gyfaddasiad gan Dalier Sylw a [[CAA]] yn yr un flwyddyn.<ref name=":0" /> Seiliwyd y cyfaddasiad ar gyfieithiad [[Ffrangeg]] Henri Grégoire a Jules Meunier, o'r ddrama wreiddiol gan Ewripides, wedi'i greu gan ddefnyddio ieithweddau Cymraeg hynafol. Mae'r drasiedi wedi'i ganoli ar fyth Groegaidd y brenin [[Penthews]] o [[Thebai]] a'i fam [[Agawe]], a gafodd eu cosbi gan y duw [[Dionysos]] (sy'n gefnder i Penthews) am wrthod ei [[Cwlt (addoliad)|gwlt]]. Mae'r ddrama'n agor gyda Dionysos yn cyhoeddi ei fod wedi cyrraedd Thebai gyda'i gefnogwyr i ddial am yr enllib, a ailadroddwyd gan ei fodrybedd, nad mab [[Zews]] mohono. Wedi'i guddio fel dyn sanctaidd o dramor, mae'r duw yn bwriadu cyflwyno defodau Dionysaidd i'r ddinas, ond mae'r Thebiaid yn gwrthod ei dduwdod ac mae'r brenin Penthews yn gorchymyn ei atal a'i arestio. Gyrra Dionysos Penthews yn wallgof, gan ei ddenu i'r mynyddoedd. Mae'r ddrama'n gorffen gyda menywod Thebai, wedi'u cyflyru gan gynddaredd orgiastig Dionysos, yn rhwygo Penthews yn ddarnau, tra bod ei fam Agawe yn cludo ei ben ar bolyn i'w thad [[Cadmos]]. == Cymeriadau == {| class="wikitable" |+ !Cymeriad !Disgrifiad |- |'''Dionysios''' |duw'r gwin |- |'''Penthews''' |arglwydd Thebai |- |'''Cadmos''' |sylfaenydd Dinas Thebai a thaid Penthews |- |'''Teiresias''' |proffwyd dall, gweledydd |- |'''Agawe''' |mam Penthews a merch Cadmos |- |'''Y Negesydd Cyntaf''' | |- |'''Yr Ail Negesydd''' | |- |'''Y Bacchai''' | |} == Cynyrchiadau nodedig == [[Delwedd:Clawr Y Bacchai.jpg|bawd|Clawr cyfaddasiad [[Gareth Miles]]]] === 1990au === Llwyfanwyd cyfaddasiad Cymraeg [[Gareth Miles]] am y tro cyntaf gan [[Dalier Sylw]] ym 1991. Cyfarwyddwr y cynhyrchiad oedd [[Ceri Sherlock]]; cynllunydd Eryl Ellis; cast:<ref>{{Cite web|title=Y Bacchai – archif sioeau Dalier Sylw|url=http://www.users.globalnet.co.uk/~dalsylw/archif/bacchai.htm|website=www.users.globalnet.co.uk|access-date=2024-08-25}}</ref> * Dionysios – [[Rhodri Evan]] * Penthews – [[Huw Garmon]] * Cadmos – [[Owen Garmon]] * Teiresias – [[Noel Williams]] * Agawe – [[Christine Pritchard]] * Y Negesydd Cyntaf – Geoffrey Morgan * Yr Ail Negesydd – Gareth Morris * Y Bacchai – [[Alun Elidyr]], [[Lisa Palfrey]], Grug-Maria Davies, [[Sian Summers]], Siân Rivers, Nerys Lloyd, Rhian Davies a Nia Medi. === 2000au === Cafwyd llwyfanniad o'r ddrama yn Saesneg gan y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] yn 2002, o dan gyfarwyddyd [[Peter Hall]]. Ymhlith y cast roedd [[Lee Haven Jones]].<ref>{{Cite web|title=Abrakadabra! /4146b55fdfcbc592554a926563a9768c?theatricalia.com|url=https://abrakadabra.dracos.co.uk/4146b55fdfcbc592554a926563a9768c?theatricalia.com|website=abrakadabra.dracos.co.uk|access-date=22 Hydref 2026}}</ref> == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} [[Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg]] [[Categori:Ewripides]] [[Categori:Mytholeg Roeg]] [[Categori:Dramâu]] [[Categori:Groeg yr Henfyd]] [[Categori:Ewripides]] [[Categori:Theatr Gymraeg y 1990au]] git673etnzfvq034tydume2t14nx8tc Categori:Merched ym myd dawns yn ôl gwlad a galwedigaeth 14 568043 15668939 14412485 2026-10-21T19:48:33Z Craigysgafn 40536 15668939 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl gwlad a galwedigaeth|*Dawns]] [[Categori:Merched ym myd dawns yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd dawns yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Pobl ym myd dawns yn ôl gwlad a galwedigaeth|♀]] 0bo5xslbzhpkatrtw2vrc24840sy727 Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl gwlad a galwedigaeth 14 568045 15668958 14412487 2026-10-21T20:05:20Z Craigysgafn 40536 15668958 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd adloniant yn ôl gwlad a galwedigaeth|*Celfyddydau perfformio]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a galwedigaeth|*Perfformio]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl gwlad a galwedigaeth|♀]] 6m65v0i2lq3y3thvp9ary8sahcia7gj Categori:Gwleidyddion benywaidd o'r Alban yn ôl canrif 14 569375 15668827 14489723 2026-10-21T18:31:05Z Craigysgafn 40536 15668827 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddion benywaidd o'r Alban| Canrif]] [[Categori:Gwleidyddion benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|+Alban]] [[Categori:Gwleidyddion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Alban]] [[Categori:Gwleidyddion o'r Alban yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Alban yn ôl canrif a galwedigaeth]] e7em246ilgjq76r01vp0kr8gb9fc09k Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl gwlad 14 569431 15668952 14490564 2026-10-21T20:00:42Z Craigysgafn 40536 15668952 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd| Gwlad]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl gwlad a galwedigaeth]] 3tem31dunj7pn29ewvp0gp5nwbysai4 Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfandir 14 569432 15668954 14490571 2026-10-21T20:01:45Z Craigysgafn 40536 15668954 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd| Cyfandir]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol yn ôl cyfandir|♀]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] 1wvwm1ds9sevcffc3kkbhj1mv7uw9sx Categori:Llenorion benywaidd o Wlad Pwyl yn ôl canrif 14 570793 15668932 15566388 2026-10-21T19:40:44Z Craigysgafn 40536 15668932 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenorion benywaidd o Wlad Pwyl| Canrif]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Gwlad Pwyl]] [[Categori:Llenorion o Wlad Pwyl yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Wlad Pwyl yn ôl canrif a galwedigaeth]] gqbf7polst0oznvpmt7kl6qljykcon7 Categori:Arlunwyr benywaidd o Tsiecia yn ôl canrif 14 570820 15668889 14568111 2026-10-21T18:55:39Z Craigysgafn 40536 15668889 wikitext text/x-wiki [[Categori:Arlunwyr benywaidd o Tsiecia| Canrif]] [[Categori:Arlunwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Tsiecia]] [[Categori:Arlunwyr o Tsiecia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Tsiecia yn ôl canrif a galwedigaeth]] kxlvkenpguqpjktwp2seg82s9gq0dxt Categori:Cerddorion benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 574006 15668836 14651079 2026-10-21T18:37:35Z Craigysgafn 40536 15668836 wikitext text/x-wiki [[Categori:Cerddorion benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Cerddorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Cerddorion o Loegr yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] p9lmow7t8zwesk8tt36ig39vw6t410w Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad 14 575302 15669065 14750207 2026-10-22T11:04:35Z Craigysgafn 40536 15669065 wikitext text/x-wiki [[Categori:Diwylliant Oceania yn y 19eg ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania ym myd diwylliant| Gwlad]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania yn ôl pwnc a gwlad|Diwylliant]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chanrif|19]] iguknsvbs2jl1oqgjhhqdwho5ry5mrj Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad 14 575439 15669063 14772311 2026-10-22T11:04:07Z Craigysgafn 40536 15669063 wikitext text/x-wiki [[Categori:Diwylliant Oceania yn yr 21ain ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania ym myd diwylliant| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania yn ôl pwnc a gwlad|Diwylliant]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chanrif|21]] 5juiayp66zgao2xwjahe3ice0n9aats Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad 14 575446 15669067 14772320 2026-10-22T11:05:44Z Craigysgafn 40536 15669067 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Oceania yn yr 21ain ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Oceania ym myd llenyddiaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif|21]] k6cggnuutp0njjhpoyu7oly0a3hqpl9 Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Asia ym myd diwylliant yn ôl gwlad a galwedigaeth 14 575515 15669075 14774110 2026-10-22T11:12:33Z Craigysgafn 40536 15669075 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Asia ym myd diwylliant yn ôl galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Asia ym myd diwylliant yn ôl gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Asia yn ôl pwnc, gwlad a galwedigaeth|Diwylliant]] [[Categori:Pobl yr 21ain ganrif ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|Asia]] [[Categori:Pobl o Asia ym myd diwylliant yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|21]] h5nas6qcw18qyveejqxz2keyhj02iw0 Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad 14 575611 15669068 14777195 2026-10-22T11:06:01Z Craigysgafn 40536 15669068 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Oceania yn y 19eg ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Oceania ym myd llenyddiaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif|19]] dk5dpqyv6e906nxi0fqopw37pzgel7e Categori:Pobl y 19eg ganrif o Dde America ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad 14 576099 15669060 14797349 2026-10-22T11:01:16Z Craigysgafn 40536 15669060 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddiaeth De America yn y 19eg ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Dde America ym myd gwleidyddiaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif o Dde America yn ôl pwnc a gwlad|Gwleidyddiaeth]] [[Categori:Pobl y 19eg ganrif ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad|De America]] [[Categori:Pobl o Dde America ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif|19]] 190rcmryhwnkensrk5adr54729gbdwo Categori:Pobl o Dde America ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif 14 576111 15669059 14797366 2026-10-22T11:00:56Z Craigysgafn 40536 15669059 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwleidyddiaeth De America yn ôl gwlad a chanrif|#Pobl]] [[Categori:Pobl o Dde America ym myd gwleidyddiaeth yn ôl canrif| Gwlad]] [[Categori:Pobl o Dde America ym myd gwleidyddiaeth yn ôl gwlad| Canrif]] [[Categori:Pobl o Dde America yn ôl gwlad a chanrif|*Gwleidyddiaeth]] [[Categori:Pobl ym myd gwleidyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|De America]] hj7umt0bwdj5xxl3aobrpg49181yy6q Categori:Actorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif 14 577412 15668845 14872686 2026-10-21T18:39:29Z Craigysgafn 40536 15668845 wikitext text/x-wiki [[Categori:Actorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Canrif]] [[Categori:Actorion benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Teyrnas Unedig]] [[Categori:Actorion o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif a galwedigaeth]] ky8tixnixvps0iteesuk2b4pffi75dj Uwch Gynghrair Lloegr 2026–27 0 577671 15668978 15656091 2026-10-21T23:21:39Z Lloyd Jones Cymru 94837 /* Tabl cynghrair */ 15668978 wikitext text/x-wiki {{Pethau | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no | dateformat = dmy }} '''Uwch Gynghrair Lloegr 2026–27''' fydd 35ain tymor [[Uwch Gynghrair Lloegr]] a 128fed tymor cyffredinol [[pêl-droed]] yr haen uchaf yn [[Lloegr]]. Dechreuodd y tymor ar 22 Awst 2026 a daw i ben ar 30 Mai 2027. [[Arsenal F.C.|Arsenal]] yw'r pencampwyr presennol, ar ôl ennill eu pedwerydd teitl Uwch Gynghrair Lloegr a dod yn [[Rhestr o bencampwyr pêl-droed Lloegr|bencampwyr Lloegr]] am y 14eg tro [[Uwch Gynghrair Lloegr 2025–26|y tymor blaenorol]].<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11670/13545591/arsenal-win-premier-league-mikel-artetas-side-end-22-year-wait-for-title|title=Arsenal win Premier League: Mikel Arteta's side end 22-year wait for title|trans-title=Yr Arsenal yn ennill yr Uwch Gynghrair Lloegr: tîm Mikel Arteta yn dod â'r aros 22 mlynedd am y teitl i ben|publisher=[[Sky Sports]]|date=19 May 2026|lang=en}}</ref> ==Timau== ===Stadiwm a lleoliadau=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53|-1.5}} | zoom = 7 | width = 600 | height = 800 | magnify = 1 | nolabels = 1 | title = Timau yn Uwch Gynghrair Lloegr 2026–27 | float = right | shape1 = circle | shape-color1 = hard blue | shape-outline1 = black | mark-size1 = 8 | mark-coord1 = {{coord|51.555092|-0.108472}} | label1 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | mark-title1 = [[Arsenal F.C.]] | ldx1=-0| ldy1=-35 | label-pos1 = top, with-line | label-size1 = 18, outline, beigeground | mark-coord2 = {{coord|52.509112|-1.884783}} | label2 = [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | mark-title2 = [[Aston Villa F.C.]] | ldx2=-90| ldy2=0 | mark-coord3 = {{#invoke:Coordinates|coord|50.7470|-1.8868}} | label3 = [[AFC Bournemouth|Bournemouth]] | mark-title3 = [[AFC Bournemouth]] | ldx3=0| ldy3=35 | mark-coord4 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.490761|-0.2889076}} | label4 = [[Brentford F.C.|Brentford]] | mark-title4 = [[Brentford F.C.]] | ldx4=-90| ldy4=0 | mark-coord5 = {{#invoke:Coordinates|coord|50.861551|-0.083624}} | label5 = [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] | mark-title5 = [[Brighton & Hove Albion F.C.]] | ldx5=0| ldy5=35 | mark-coord6 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.481667|-0.191111}} | label6 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | mark-title6 = [[Chelsea F.C.]] | ldx6=90| ldy6=-0 | mark-coord7 = {{coord|52.448|-1.495}} | label7 = [[Coventry City F.C.|Coventry City]] | mark-title7 = [[Coventry City F.C.]] | ldx7=0| ldy7=35 | mark-coord8 = {{coord|51.3983|-0.0856}} | label8 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] | mark-title8 = [[Crystal Palace F.C.]] | ldx8=30| ldy8=50 | mark-coord9 = {{#invoke:Coordinates|coord|53.4251|-3.0028}} | label9 = [[Everton F.C.|Everton]] | mark-title9 = [[Everton F.C.]] | ldx9=-90| ldy9=0 | mark-coord10 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.475|-0.221667}} | label10 = [[Fulham F.C.|Fulham]] | mark-title10 = [[Fulham F.C.]] | ldx10=-30| ldy10=35 | mark-coord11 = {{coord|53.746|-0.368 }} | label11 = [[Hull City A.F.C.|Hull City]] | mark-title11 = [[Hull City A.F.C.]] | ldx11=0| ldy11=-35 | mark-coord12 = {{coord|52.0548071|1.145435 }} | label12 = [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] | mark-title12 = [[Ipswich Town F.C.]] | ldx13=0| ldy12=-35 | mark-coord13 = {{#invoke:Coordinates|coord|53.7778|-1.5722 }} | label13 = [[Leeds United F.C.|Leeds United]] | mark-title13 = [[Leeds United F.C.]] | ldx13=0| ldy13=-35 | mark-coord14 = {{coord|53.430845|-2.960223 }} | label14 = [[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] | mark-title14 = [[C.P.D. Lerpwl]] | ldx14=0| ldy14=-35 | mark-coord15 = {{coord|53.483056|-2.200278}} | label15 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | mark-title15 = [[Manchester City F.C.]] | ldx15=90| ldy15=0 | mark-coord16 = {{coord|53.463056|-2.231389}} | label16 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | mark-title16 = [[Manchester United F.C.]] | ldx16=0| ldy16=55 | mark-coord17 = {{#invoke:Coordinates|coord|54.9756|-1.621667}} | label17 = [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] | mark-title17 = [[Newcastle United F.C.]] | ldx17=0| ldy17=-35 | mark-coord18 = {{#invoke:Coordinates|coord|52.9399|-1.1329}} | label18 = [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] | mark-title18 = [[Nottingham Forest F.C.]] | ldx18=0| ldy18=35 | mark-coord19 = {{coord|54.914395|-1.388222}} | label19 = [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] | mark-title19 = [[Sunderland A.F.C.]] | ldx19=0| ldy19=35 }} {| class="wikitable sortable" ! Clwb ! Dinas ! Stadiwm ! Yn dal |- | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | [[Llundain]] <small>([[Holloway]])</small> | [[Stadiwm Emirates]] | align="center" | 60,704 |- | [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | [[Birmingham]] <small>([[Aston]])</small> | [[Parc Villa]] | align="center" | 42,918 |- | [[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] | [[Bournemouth]] <small>([[Boscombe]])</small> | [[Dean Court|Stadiwm Vitality]] | align="center" | 11,307 |- | [[Brentford F.C.|Brentford]] | [[Llundain]] <small>([[Brentford]])</small> | [[Stadiwm Cymunedol Brentford|Stadiwm Cymunedol Gtech]] | align="center" | 17,250 |- | [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] | [[Falmer]] | [[Stadiwm Falmer|Stadiwm American Express]] | align="center" | 31,876 |- | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | [[Llundain]] <small>([[Fulham]])</small> | [[Stamford Bridge (stadiwm)|Stamford Bridge]] | align="center" | 40,173 |- | [[Coventry City F.C.|Coventry City]] | [[Coventry]] | {{nowrap|[[Coventry Building Society Arena]]}} | align="center" | 32,609 |- | [[Everton F.C.|Everton]] | [[Lerpwl]] <small>([[Vauxhall, Lerpwl|Vauxhall]])</small> | [[Stadiwm Hill Dickinson]] | align="center" | 52,888 |- | [[Fulham F.C.|Fulham]] | [[Llundain]] <small>([[Fulham]])</small> | [[Craven Cottage]] | align="center" | 24,500 |- | [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] | [[Ipswich]] | [[Portman Road]] | align="center" | 30,056 |- | [[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] | [[Lerpwl]] <small>([[Anfield (maestref)|Anfield]])</small> | [[Anfield]] | align="center" | 61,276 |- | [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | [[Manceinion]] <small>([[Bradford, Manceinion|Bradford]])</small> | [[Stadiwm Dinas Manceinion]] | align="center" | 52,900 |- | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | [[Manceinion]] <small>([[Salford]])</small> | [[Old Trafford]] | align="center" | 74,197 |- | [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] | [[Newcastle upon Tyne]] | [[Parc St James]] | align="center" | 52,258 |- | [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] | [[Sunderland]] <small>([[Monkwearmouth]])</small> | [[Stadiwm y Goleuni, Sunderland|Stadiwm y Goleuni]] | align="center" | 49,000 |} ===Newidiadau tîm=== ===Personél a chitiau=== ===Newidiadau rheolwyr=== ==Tabl cynghrair== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL|source=[https://www.premierleague.com/en/tables/premier-league/2026-27/all-matchweeks Uwch Gynghrair Lloegr] |result1=CLLS |result2=CLLS |result3=CLLS |result4=CLLS |result5=ELLS |result6=COPO |result18=REL |result19=REL |result20=REL <!--Update team positions here--> |team_order=MCI, ARS, BHA, CHE, LIV, BRE, LEE, EVE, HUL, IPS, NEW, AVL, MUN, CRY, BOU, TOT, COV, NFO, FUL, SUN <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter).--> |update=19 Hydref 2026 |win_BOU=1|draw_BOU=3|loss_BOU=3|gf_BOU=9|ga_BOU=13 <!-- AFC Bournemouth --> |win_ARS=6|draw_ARS=0|loss_ARS=1|gf_ARS=11|ga_ARS=5 <!-- Arsenal --> |win_AVL=2|draw_AVL=2|loss_AVL=3|gf_AVL=7|ga_AVL=11 <!-- Aston Villa --> |win_BRE=2|draw_BRE=4|loss_BRE=1|gf_BRE=13|ga_BRE=8 <!-- Brentford --> |win_BHA=5|draw_BHA=1|loss_BHA=1|gf_BHA=23|ga_BHA=5 <!-- Brighton & Hove Albion--> |win_CHE=4|draw_CHE=1|loss_CHE=2|gf_CHE=17|ga_CHE=13 <!-- Chelsea --> |win_COV=2|draw_COV=0|loss_COV=5|gf_COV=6|ga_COV=14 <!-- Coventry City --> |win_CRY=2|draw_CRY=1|loss_CRY=4|gf_CRY=9|ga_CRY=17 <!-- Crystal Palace --> |win_EVE=2|draw_EVE=4|loss_EVE=1|gf_EVE=8|ga_EVE=7 <!-- Everton --> |win_FUL=1|draw_FUL=2|loss_FUL=4|gf_FUL=7|ga_FUL=10 <!-- Fulham --> |win_HUL=2|draw_HUL=3|loss_HUL=2|gf_HUL=8|ga_HUL=7 <!-- Hull City --> |win_IPS=3|draw_IPS=0|loss_IPS=4|gf_IPS=11|ga_IPS=15 <!-- Ipswich Town --> |win_LEE=2|draw_LEE=4|loss_LEE=1|gf_LEE=9|ga_LEE=6 <!-- Leeds United --> |win_LIV=3|draw_LIV=3|loss_LIV=1|gf_LIV=9|ga_LIV=8 <!-- Liverpool --> |win_MCI=7|draw_MCI=0|loss_MCI=0|gf_MCI=19|ga_MCI=7 <!-- Manchester City --> |win_MUN=1|draw_MUN=4|loss_MUN=2|gf_MUN=10|ga_MUN=10 <!-- Manchester United --> |win_NEW=2|draw_NEW=2|loss_NEW=3|gf_NEW=10|ga_NEW=14 <!-- Newcastle United --> |win_NFO=1|draw_NFO=2|loss_NFO=4|gf_NFO=5|ga_NFO=9 <!-- Nottingham Forest --> |win_SUN=1|draw_SUN=1|loss_SUN=5|gf_SUN=6|ga_SUN=14 <!-- Sunderland --> |win_TOT=1|draw_TOT=3|loss_TOT=3|gf_TOT=6|ga_TOT=10 <!-- Tottenham Hotspur --> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_ARS=[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |name_AVL=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |name_BOU=[[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] |name_BRE=[[Brentford F.C.|Brentford]] |name_BHA=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] |name_CHE=[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |name_COV=[[Coventry City F.C.|Coventry City]] |name_CRY=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |name_EVE=[[Everton F.C.|Everton]] |name_FUL=[[Fulham F.C.|Fulham]] |name_HUL=[[Hull City A.F.C.|Hull City]] |name_IPS=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |name_LEE=[[Leeds United F.C.|Leeds United]] |name_LIV=[[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] |name_MCI=[[Manchester City F.C.|Manchester City]] |name_MUN=[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |name_NEW=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] |name_NFO=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |name_SUN=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |name_TOT=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] <!--Team status--> <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules= 1) Pwyntiau; 2) Gwahaniaeth goliau; 3) Goliau wedi eu sgorio; 4) Os nad yw rheolau 1 i 3 yn gallu pennu'r pencampwyr, y timau sy'n disgyn neu'r timau cymwys ar gyfer cystadlaethau UEFA, bydd rheolau 4.1 i 4.3 yn cael eu gweithredu – 4.1) Pwyntiau a enillwyd yn y record benben rhwng timau o'r fath; 4.2) Sgoriwyd goliau oddi cartref mewn record pen-i-ben rhwng timau o'r fath; 4.3) Gemau ail gyfle <!--Diffiniadau colofn cymhwyster a diarddel--> |res_col_header=QR |col_CLLS=green1 |text_CLLS=Cymhwyso ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair y Pencampwyr UEFA 2027–28|cam cynghrair]] [[Cynghrair y Pencampwyr UEFA|Cynghrair y Pencampwyr]]}} |col_ELLS=blue1 |text_ELLS=Cymhwyso ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair Europa UEFA 2027–28|cam cynghrair]] [[Cynghrair Europa UEFA|Cynghrair Europa]]}} |col_COPO=yellow1 |text_COPO=Cymhwyso posibl ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair y Gynhadledd UEFA 2027–28|rownd ail gyfle]] [[Cynghrair Cyngres UEFA|Cynghrair Cyngres]]}} |col_REL=red1 |text_REL=[[Y Bencampwriaeth 2027–28|Disgyn i'r]] {{nowrap|[[Y Bencampwriaeth (pêl-droed)|Bencampwriaeth]]}} }}</onlyinclude> ==Canlyniadau== {{#invoke:sports results|main|source=[https://www.premierleague.com/en/matches/premier-league/2026-27 Uwch Gynghrair Lloegr] |update=17 Hydref 2026 |a_note=yes |matches_style=FBR |team1=ARS |team2=AVL |team3=BOU |team4=BRE |team5=BHA |team6=CHE |team7=COV |team8=CRY |team9=EVE ||team10=FUL |team11=HUL |team12=IPS |team13=LEE |team14=LIV |team15=MCI |team16=MUN |team17=NEW |team18=NFO |team19=SUN |team20=TOT |name_ARS=[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |name_AVL=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |name_BOU=[[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] |name_BRE=[[Brentford F.C.|Brentford]] |name_BHA={{nowrap|[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]]}} |name_CHE=[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |name_COV=[[Coventry City F.C.|Coventry City]] |name_CRY=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |name_EVE=[[Everton F.C.|Everton]] |name_FUL=[[Fulham F.C.|Fulham]] |name_HUL=[[Hull City A.F.C.|Hull City]] |name_IPS=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |name_LEE=[[Leeds United F.C.|Leeds United]] |name_LIV=[[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] |name_MCI=[[Manchester City F.C.|Manchester City]] |name_MUN=[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |name_NEW=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] |name_NFO=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |name_SUN=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |name_TOT=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] |match_ARS_AVL= |match_ARS_BOU= |match_ARS_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_BHA= |match_ARS_CHE=[[Arsenal F.C.–Chelsea F.C. rivalry|2–1]] |match_ARS_COV=3–0 |match_ARS_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_EVE= |match_ARS_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_HUL= |match_ARS_IPS= |match_ARS_LEE=2–1 |match_ARS_LIV= |match_ARS_MCI=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester City F.C.|a]] |match_ARS_MUN=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_ARS_NEW= |match_ARS_NFO= |match_ARS_SUN= |match_ARS_TOT=[[Darbi Gogledd Llundain|a]] |match_AVL_ARS=0–1 |match_AVL_BOU= |match_AVL_BRE=2–2 |match_AVL_BHA= |match_AVL_CHE= |match_AVL_COV= |match_AVL_CRY= |match_AVL_EVE= |match_AVL_FUL= |match_AVL_HUL= |match_AVL_IPS= |match_AVL_LEE= |match_AVL_LIV= |match_AVL_MCI= |match_AVL_MUN= |match_AVL_NEW= |match_AVL_NFO=1–2 |match_AVL_SUN= |match_AVL_TOT= |match_BOU_ARS= |match_BOU_AVL= |match_BOU_BRE=2–2 |match_BOU_BHA= |match_BOU_CHE= |match_BOU_COV= |match_BOU_CRY= |match_BOU_EVE=1–1 |match_BOU_FUL= |match_BOU_HUL= |match_BOU_IPS= |match_BOU_LEE= |match_BOU_LIV=0–1 |match_BOU_MCI= |match_BOU_MUN= |match_BOU_NEW= |match_BOU_NFO= |match_BOU_SUN= |match_BOU_TOT= |match_BRE_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_BRE_AVL= |match_BRE_BOU= |match_BRE_BHA= |match_BRE_CHE=[[Darbi Gorllewin Llundain|3–0]] |match_BRE_COV= |match_BRE_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_BRE_EVE= |match_BRE_FUL=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_BRE_HUL= |match_BRE_IPS= |match_BRE_LEE= |match_BRE_LIV=1–2 |match_BRE_MCI= |match_BRE_MUN= |match_BRE_NEW= |match_BRE_NFO= |match_BRE_SUN=1–1 |match_BRE_TOT=[[Darbïau Llundain|3–0]] |match_BHA_ARS=3–0 |match_BHA_AVL=4–0 |match_BHA_BOU= |match_BHA_BRE= |match_BHA_CHE= |match_BHA_COV= |match_BHA_CRY=[[Darbi M23|a]] |match_BHA_EVE= |match_BHA_FUL= |match_BHA_HUL= |match_BHA_IPS= |match_BHA_LEE=1–1 |match_BHA_LIV= |match_BHA_MCI= |match_BHA_MUN= |match_BHA_NEW= |match_BHA_NFO= |match_BHA_SUN= |match_BHA_TOT= |match_CHE_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Chelsea F.C.|a]] |match_CHE_AVL= |match_CHE_BOU=5–1 |match_CHE_BRE=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_CHE_BHA=4–3 |match_CHE_COV= |match_CHE_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CHE_EVE= |match_CHE_FUL=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_CHE_HUL=2–2 |match_CHE_IPS= |match_CHE_LEE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Leeds United F.C.|a]] |match_CHE_LIV=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–C.P.D. Lerpwl|a]] |match_CHE_MCI= |match_CHE_NEW= |match_CHE_NFO= |match_CHE_SUN= |match_CHE_TOT=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Tottenham Hotspur F.C.|a]] |match_COV_ARS= |match_COV_AVL= |match_COV_BOU= |match_COV_BRE= |match_COV_BHA=0–5 |match_COV_CHE= |match_COV_CRY= |match_COV_EVE= |match_COV_FUL= |match_COV_HUL=0–1 |match_COV_IPS= |match_COV_LEE= |match_COV_LIV= |match_COV_MCI= |match_COV_MUN= |match_COV_NEW= |match_COV_NFO= |match_COV_SUN= |match_COV_TOT= |match_CRY_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_AVL= |match_CRY_BOU= |match_CRY_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_BHA=[[Darbi M23|a]] |match_CRY_CHE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_EVE= |match_CRY_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_HUL= |match_CRY_IPS=2–3 |match_CRY_LEE= |match_CRY_LIV= |match_CRY_MCI=1–4 |match_CRY_MUN= |match_CRY_NEW= |match_CRY_NFO=3–1 |match_CRY_SUN= |match_CRY_TOT=[[Darbïau Llundain|a]] |match_EVE_ARS= |match_EVE_AVL= |match_EVE_BOU= |match_EVE_BRE= |match_EVE_BHA= |match_EVE_CHE=0–2 |match_EVE_COV= |match_EVE_CRY=2−0 |match_EVE_FUL= |match_EVE_HUL= |match_EVE_IPS=1–0 |match_EVE_LEE= |match_EVE_LIV=[[Darbi Glannau Merswy|a]] |match_EVE_MCI= |match_EVE_MUN=2–2 |match_EVE_NEW= |match_EVE_NFO= |match_EVE_SUN= |match_EVE_TOT= |match_FUL_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_FUL_AVL= |match_FUL_BOU= |match_FUL_BRE=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_FUL_BHA= |match_FUL_CHE=[[Darbi Gorllewin Llundain|2–3]] |match_FUL_COV= |match_FUL_CRY=[[Darbïau Llundain|2–3]] |match_FUL_EVE= |match_FUL_HUL=1–0 |match_FUL_IPS= |match_FUL_LEE= |match_FUL_LIV= |match_FUL_MCI= |match_FUL_MUN= |match_FUL_NEW= |match_FUL_NFO= |match_FUL_SUN= |match_FUL_TOT=[[Darbïau Llundain|a]] |match_HUL_ARS= |match_HUL_AVL=0–0 |match_HUL_BOU= |match_HUL_BRE= |match_HUL_BHA= |match_HUL_CHE= |match_HUL_COV= |match_HUL_CRY= |match_HUL_EVE=2–2 |match_HUL_FUL= |match_HUL_IPS= |match_HUL_LEE= |match_HUL_LIV= |match_HUL_MCI= |match_HUL_MUN=2–0 |match_HUL_NEW= |match_HUL_NFO= |match_HUL_SUN= |match_HUL_TOT= |match_IPS_ARS= |match_IPS_AVL= |match_IPS_BOU= |match_IPS_BRE= |match_IPS_BHA= |match_IPS_CHE= |match_IPS_COV= |match_IPS_CRY= |match_IPS_EVE= |match_IPS_FUL=2–1 |match_IPS_HUL= |match_IPS_LEE= |match_IPS_LIV=0–2 |match_IPS_MCI= |match_IPS_MUN= |match_IPS_NEW= |match_IPS_NFO= |match_IPS_SUN=2−1 |match_IPS_TOT= |match_LEE_ARS= |match_LEE_AVL= |match_LEE_BOU= |match_LEE_BRE=1–1 |match_LEE_BHA= |match_LEE_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Leeds United F.C.|a]] |match_LEE_COV= |match_LEE_CRY=0–0 |match_LEE_EVE= |match_LEE_FUL= |match_LEE_HUL= |match_LEE_IPS= |match_LEE_LIV= |match_LEE_MCI= |match_LEE_MUN=[[Cystadleuaeth Leeds United F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_LEE_NEW=4–1 |match_LEE_NFO= |match_LEE_SUN= |match_LEE_TOT= |match_LIV_ARS= |match_LIV_AVL= |match_LIV_BOU= |match_LIV_BRE= |match_LIV_BHA= |match_LIV_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–C.P.D. Lerpwl|a]] |match_LIV_COV= |match_LIV_CRY= |match_LIV_EVE=[[Darbi Glannau Merswy|a]] |match_LIV_FUL=0–0 |match_LIV_HUL= |match_LIV_IPS= |match_LIV_LEE= |match_LIV_MCI=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester City F.C.|0–3]] |match_LIV_MUN=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester United F.C.|a]] |match_LIV_NEW= |match_LIV_NFO=2–2 |match_LIV_SUN= |match_LIV_TOT= |match_MCI_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester City F.C.|a]] |match_MCI_AVL= |match_MCI_BOU=2–1 |match_MCI_BRE= |match_MCI_BHA= |match_MCI_CHE= |match_MCI_COV=1–0 |match_MCI_CRY= |match_MCI_EVE= |match_MCI_FUL= |match_MCI_HUL= |match_MCI_IPS=3–2 |match_MCI_LEE= |match_MCI_LIV=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester City F.C.|a]] |match_MCI_MUN=[[Darbi Manceinion|a]] |match_MCI_NEW= |match_MCI_NFO= |match_MCI_SUN=5–3 |match_MCI_TOT= |match_MUN_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_AVL= |match_MUN_BOU= |match_MUN_BRE= |match_MUN_BHA= |match_MUN_CHE= |match_MUN_COV= |match_MUN_CRY= |match_MUN_EVE= |match_MUN_FUL= |match_MUN_HUL= |match_MUN_IPS=5–2 |match_MUN_LEE=[[Cystadleuaeth Leeds United F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_LIV=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_MCI=[[Darbi Manceinion|0–1]] |match_MUN_NEW |match_MUN_NFO= |match_MUN_SUN= |match_MUN_TOT=1–1 |match_NEW_ARS= |match_NEW_AVL=0–1 |match_NEW_BOU=2–2 |match_NEW_BRE= |match_NEW_BHA= |match_NEW_CHE= |match_NEW_COV= |match_NEW_CRY= |match_NEW_EVE= |match_NEW_FUL= |match_NEW_HUL=2–1 |match_NEW_IPS= |match_NEW_LEE= |match_NEW_LIV=2–2 |match_NEW_MCI= |match_NEW_MUN= |match_NEW_NFO= |match_NEW_SUN=[[Darbi Tyne–Wear|a]] |match_NEW_TOT= |match_NFO_ARS= |match_NFO_AVL= |match_NFO_BOU= |match_NFO_BRE= |match_NFO_BHA= |match_NFO_CHE= |match_NFO_COV=0–1 |match_NFO_CRY= |match_NFO_EVE= |match_NFO_FUL= |match_NFO_HUL= |match_NFO_IPS= |match_NFO_LEE=0−1 |match_NFO_LIV= |match_NFO_MCI= |match_NFO_MUN= |match_NFO_NEW= |match_NFO_SUN= |match_NFO_TOT=0–0 |match_SUN_ARS=0–2 |match_SUN_AVL= |match_SUN_BOU= |match_SUN_BRE= |match_SUN_BHA=0–2 |match_SUN_CHE= |match_SUN_COV= |match_SUN_CRY= |match_SUN_EVE= |match_SUN_FUL=1–0 |match_SUN_HUL= |match_SUN_IPS= |match_SUN_LEE= |match_SUN_LIV= |match_SUN_MCI= |match_SUN_MUN= |match_SUN_NEW=[[Darbi Tyne–Wear|a]] |match_SUN_NFO= |match_SUN_TOT= |match_TOT_ARS=[[Darbi Gogledd Llundain|a]] |match_TOT_AVL=2–3 |match_TOT_BOU= |match_TOT_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_BHA= |match_TOT_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Tottenham Hotspur F.C.|a]] |match_TOT_COV= |match_TOT_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_EVE=0–0 |match_TOT_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_HUL= |match_TOT_IPS= |match_TOT_LEE= |match_TOT_LIV= |match_TOT_MCI= |match_TOT_MUN= |match_TOT_NEW=0–2 |match_TOT_NFO= |match_TOT_SUN= }} ==Tarian y Gymuned== ==Ystadegau tymor== ===Prif sgorwyr goliau=== ====Hat-triciau==== {{Prif|Rhestr o hat-triciau Uwch Gynghrair Lloegr}} {| class="wikitable" |- ! Chwaraewr !! Clwb !! Yn erbyn !! Canlyniad !! Dyddiad |- |{{flagicon|POR}} [[Bruno Fernandes]] |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |5–2 (H)<ref>{{Cite news|first=Emlyn|last=Begley|title=Manchester United 5–2 Ipswich Town: Bruno Fernandes hat-trick helps Man Utd recover to beat Ipswich|trans-title=Manchester United 5–2 Ipswich Town: mae hat-tric Bruno Fernandes yn helpu Man Utd i ddychwelyd i'r trywydd iawn a churo Ipswich|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cmkg8vx8wxept|work=[[BBC Chwaraeon]]|publisher=[[BBC Newyddion]]|date=30 Awst 2026|access-date=30 Awst 2026|lang=en}}</ref> |30 Awst 2026 |} ===Llechi glân=== ===Disgyblaeth=== ===Chwaraewr=== ===Clwb=== ===Ystadegau tymor=== ===Goliau=== ===Torfeydd=== ===Gwobrau=== ===Gwobrau misol=== ===Gwobrau blynyddol=== ==Gweler hefyd== * [[Cynghrair Pêl-droed Lloegr 2026–27]] ==Cyfeiriadau== {{Cyfeiriadau}} {{Tymhorau Uwch Gynghrair Lloegr}} [[Categori:Pêl-droed yn Lloegr 2026–27]] [[Categori:Uwch Gynghrair Lloegr|2026–27]] 3425gsf1mfz77xw1mqtdgwjyzohx4q9 15668979 15668978 2026-10-21T23:22:47Z Lloyd Jones Cymru 94837 15668979 wikitext text/x-wiki {{Pethau | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no | dateformat = dmy }} '''Uwch Gynghrair Lloegr 2026–27''' fydd 35ain tymor [[Uwch Gynghrair Lloegr]] a 128fed tymor cyffredinol [[pêl-droed]] yr haen uchaf yn [[Lloegr]]. Dechreuodd y tymor ar 22 Awst 2026 a daw i ben ar 30 Mai 2027. [[Arsenal F.C.|Arsenal]] yw'r pencampwyr presennol, ar ôl ennill eu pedwerydd teitl Uwch Gynghrair Lloegr a dod yn [[Rhestr o bencampwyr pêl-droed Lloegr|bencampwyr Lloegr]] am y 14eg tro [[Uwch Gynghrair Lloegr 2025–26|y tymor blaenorol]].<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11670/13545591/arsenal-win-premier-league-mikel-artetas-side-end-22-year-wait-for-title|title=Arsenal win Premier League: Mikel Arteta's side end 22-year wait for title|trans-title=Yr Arsenal yn ennill yr Uwch Gynghrair Lloegr: tîm Mikel Arteta yn dod â'r aros 22 mlynedd am y teitl i ben|publisher=[[Sky Sports]]|date=19 May 2026|lang=en}}</ref> ==Timau== ===Stadiwm a lleoliadau=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53|-1.5}} | zoom = 7 | width = 600 | height = 800 | magnify = 1 | nolabels = 1 | title = Timau yn Uwch Gynghrair Lloegr 2026–27 | float = right | shape1 = circle | shape-color1 = hard blue | shape-outline1 = black | mark-size1 = 8 | mark-coord1 = {{coord|51.555092|-0.108472}} | label1 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | mark-title1 = [[Arsenal F.C.]] | ldx1=-0| ldy1=-35 | label-pos1 = top, with-line | label-size1 = 18, outline, beigeground | mark-coord2 = {{coord|52.509112|-1.884783}} | label2 = [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | mark-title2 = [[Aston Villa F.C.]] | ldx2=-90| ldy2=0 | mark-coord3 = {{#invoke:Coordinates|coord|50.7470|-1.8868}} | label3 = [[AFC Bournemouth|Bournemouth]] | mark-title3 = [[AFC Bournemouth]] | ldx3=0| ldy3=35 | mark-coord4 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.490761|-0.2889076}} | label4 = [[Brentford F.C.|Brentford]] | mark-title4 = [[Brentford F.C.]] | ldx4=-90| ldy4=0 | mark-coord5 = {{#invoke:Coordinates|coord|50.861551|-0.083624}} | label5 = [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] | mark-title5 = [[Brighton & Hove Albion F.C.]] | ldx5=0| ldy5=35 | mark-coord6 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.481667|-0.191111}} | label6 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | mark-title6 = [[Chelsea F.C.]] | ldx6=90| ldy6=-0 | mark-coord7 = {{coord|52.448|-1.495}} | label7 = [[Coventry City F.C.|Coventry City]] | mark-title7 = [[Coventry City F.C.]] | ldx7=0| ldy7=35 | mark-coord8 = {{coord|51.3983|-0.0856}} | label8 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] | mark-title8 = [[Crystal Palace F.C.]] | ldx8=30| ldy8=50 | mark-coord9 = {{#invoke:Coordinates|coord|53.4251|-3.0028}} | label9 = [[Everton F.C.|Everton]] | mark-title9 = [[Everton F.C.]] | ldx9=-90| ldy9=0 | mark-coord10 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.475|-0.221667}} | label10 = [[Fulham F.C.|Fulham]] | mark-title10 = [[Fulham F.C.]] | ldx10=-30| ldy10=35 | mark-coord11 = {{coord|53.746|-0.368 }} | label11 = [[Hull City A.F.C.|Hull City]] | mark-title11 = [[Hull City A.F.C.]] | ldx11=0| ldy11=-35 | mark-coord12 = {{coord|52.0548071|1.145435 }} | label12 = [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] | mark-title12 = [[Ipswich Town F.C.]] | ldx13=0| ldy12=-35 | mark-coord13 = {{#invoke:Coordinates|coord|53.7778|-1.5722 }} | label13 = [[Leeds United F.C.|Leeds United]] | mark-title13 = [[Leeds United F.C.]] | ldx13=0| ldy13=-35 | mark-coord14 = {{coord|53.430845|-2.960223 }} | label14 = [[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] | mark-title14 = [[C.P.D. Lerpwl]] | ldx14=0| ldy14=-35 | mark-coord15 = {{coord|53.483056|-2.200278}} | label15 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | mark-title15 = [[Manchester City F.C.]] | ldx15=90| ldy15=0 | mark-coord16 = {{coord|53.463056|-2.231389}} | label16 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | mark-title16 = [[Manchester United F.C.]] | ldx16=0| ldy16=55 | mark-coord17 = {{#invoke:Coordinates|coord|54.9756|-1.621667}} | label17 = [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] | mark-title17 = [[Newcastle United F.C.]] | ldx17=0| ldy17=-35 | mark-coord18 = {{#invoke:Coordinates|coord|52.9399|-1.1329}} | label18 = [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] | mark-title18 = [[Nottingham Forest F.C.]] | ldx18=0| ldy18=35 | mark-coord19 = {{coord|54.914395|-1.388222}} | label19 = [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] | mark-title19 = [[Sunderland A.F.C.]] | ldx19=0| ldy19=35 }} {| class="wikitable sortable" ! Clwb ! Dinas ! Stadiwm ! Yn dal |- | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | [[Llundain]] <small>([[Holloway]])</small> | [[Stadiwm Emirates]] | align="center" | 60,704 |- | [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | [[Birmingham]] <small>([[Aston]])</small> | [[Parc Villa]] | align="center" | 42,918 |- | [[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] | [[Bournemouth]] <small>([[Boscombe]])</small> | [[Dean Court|Stadiwm Vitality]] | align="center" | 11,307 |- | [[Brentford F.C.|Brentford]] | [[Llundain]] <small>([[Brentford]])</small> | [[Stadiwm Cymunedol Brentford|Stadiwm Cymunedol Gtech]] | align="center" | 17,250 |- | [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] | [[Falmer]] | [[Stadiwm Falmer|Stadiwm American Express]] | align="center" | 31,876 |- | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | [[Llundain]] <small>([[Fulham]])</small> | [[Stamford Bridge (stadiwm)|Stamford Bridge]] | align="center" | 40,173 |- | [[Coventry City F.C.|Coventry City]] | [[Coventry]] | {{nowrap|[[Coventry Building Society Arena]]}} | align="center" | 32,609 |- | [[Everton F.C.|Everton]] | [[Lerpwl]] <small>([[Vauxhall, Lerpwl|Vauxhall]])</small> | [[Stadiwm Hill Dickinson]] | align="center" | 52,888 |- | [[Fulham F.C.|Fulham]] | [[Llundain]] <small>([[Fulham]])</small> | [[Craven Cottage]] | align="center" | 24,500 |- | [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] | [[Ipswich]] | [[Portman Road]] | align="center" | 30,056 |- | [[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] | [[Lerpwl]] <small>([[Anfield (maestref)|Anfield]])</small> | [[Anfield]] | align="center" | 61,276 |- | [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | [[Manceinion]] <small>([[Bradford, Manceinion|Bradford]])</small> | [[Stadiwm Dinas Manceinion]] | align="center" | 52,900 |- | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | [[Manceinion]] <small>([[Salford]])</small> | [[Old Trafford]] | align="center" | 74,197 |- | [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] | [[Newcastle upon Tyne]] | [[Parc St James]] | align="center" | 52,258 |- | [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] | [[Sunderland]] <small>([[Monkwearmouth]])</small> | [[Stadiwm y Goleuni, Sunderland|Stadiwm y Goleuni]] | align="center" | 49,000 |} ===Newidiadau tîm=== ===Personél a chitiau=== ===Newidiadau rheolwyr=== ==Tabl cynghrair== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL|source=[https://www.premierleague.com/en/tables/premier-league/2026-27/all-matchweeks Uwch Gynghrair Lloegr] |result1=CLLS |result2=CLLS |result3=CLLS |result4=CLLS |result5=ELLS |result6=COPO |result18=REL |result19=REL |result20=REL <!--Update team positions here--> |team_order=MCI, ARS, BHA, CHE, LIV, BRE, LEE, EVE, HUL, IPS, NEW, AVL, MUN, CRY, BOU, TOT, COV, FUL, NFO, SUN <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter).--> |update=19 Hydref 2026 |win_BOU=1|draw_BOU=3|loss_BOU=3|gf_BOU=9|ga_BOU=13 <!-- AFC Bournemouth --> |win_ARS=6|draw_ARS=0|loss_ARS=1|gf_ARS=11|ga_ARS=5 <!-- Arsenal --> |win_AVL=2|draw_AVL=2|loss_AVL=3|gf_AVL=7|ga_AVL=11 <!-- Aston Villa --> |win_BRE=2|draw_BRE=4|loss_BRE=1|gf_BRE=13|ga_BRE=8 <!-- Brentford --> |win_BHA=5|draw_BHA=1|loss_BHA=1|gf_BHA=23|ga_BHA=5 <!-- Brighton & Hove Albion--> |win_CHE=4|draw_CHE=1|loss_CHE=2|gf_CHE=17|ga_CHE=13 <!-- Chelsea --> |win_COV=2|draw_COV=0|loss_COV=5|gf_COV=6|ga_COV=14 <!-- Coventry City --> |win_CRY=2|draw_CRY=1|loss_CRY=4|gf_CRY=9|ga_CRY=17 <!-- Crystal Palace --> |win_EVE=2|draw_EVE=4|loss_EVE=1|gf_EVE=8|ga_EVE=7 <!-- Everton --> |win_FUL=1|draw_FUL=2|loss_FUL=4|gf_FUL=7|ga_FUL=10 <!-- Fulham --> |win_HUL=2|draw_HUL=3|loss_HUL=2|gf_HUL=8|ga_HUL=7 <!-- Hull City --> |win_IPS=3|draw_IPS=0|loss_IPS=4|gf_IPS=11|ga_IPS=15 <!-- Ipswich Town --> |win_LEE=2|draw_LEE=4|loss_LEE=1|gf_LEE=9|ga_LEE=6 <!-- Leeds United --> |win_LIV=3|draw_LIV=3|loss_LIV=1|gf_LIV=9|ga_LIV=8 <!-- Liverpool --> |win_MCI=7|draw_MCI=0|loss_MCI=0|gf_MCI=19|ga_MCI=7 <!-- Manchester City --> |win_MUN=1|draw_MUN=4|loss_MUN=2|gf_MUN=10|ga_MUN=10 <!-- Manchester United --> |win_NEW=2|draw_NEW=2|loss_NEW=3|gf_NEW=10|ga_NEW=14 <!-- Newcastle United --> |win_NFO=1|draw_NFO=2|loss_NFO=4|gf_NFO=5|ga_NFO=9 <!-- Nottingham Forest --> |win_SUN=1|draw_SUN=1|loss_SUN=5|gf_SUN=6|ga_SUN=14 <!-- Sunderland --> |win_TOT=1|draw_TOT=3|loss_TOT=3|gf_TOT=6|ga_TOT=10 <!-- Tottenham Hotspur --> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_ARS=[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |name_AVL=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |name_BOU=[[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] |name_BRE=[[Brentford F.C.|Brentford]] |name_BHA=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] |name_CHE=[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |name_COV=[[Coventry City F.C.|Coventry City]] |name_CRY=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |name_EVE=[[Everton F.C.|Everton]] |name_FUL=[[Fulham F.C.|Fulham]] |name_HUL=[[Hull City A.F.C.|Hull City]] |name_IPS=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |name_LEE=[[Leeds United F.C.|Leeds United]] |name_LIV=[[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] |name_MCI=[[Manchester City F.C.|Manchester City]] |name_MUN=[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |name_NEW=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] |name_NFO=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |name_SUN=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |name_TOT=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] <!--Team status--> <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules= 1) Pwyntiau; 2) Gwahaniaeth goliau; 3) Goliau wedi eu sgorio; 4) Os nad yw rheolau 1 i 3 yn gallu pennu'r pencampwyr, y timau sy'n disgyn neu'r timau cymwys ar gyfer cystadlaethau UEFA, bydd rheolau 4.1 i 4.3 yn cael eu gweithredu – 4.1) Pwyntiau a enillwyd yn y record benben rhwng timau o'r fath; 4.2) Sgoriwyd goliau oddi cartref mewn record pen-i-ben rhwng timau o'r fath; 4.3) Gemau ail gyfle <!--Diffiniadau colofn cymhwyster a diarddel--> |res_col_header=QR |col_CLLS=green1 |text_CLLS=Cymhwyso ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair y Pencampwyr UEFA 2027–28|cam cynghrair]] [[Cynghrair y Pencampwyr UEFA|Cynghrair y Pencampwyr]]}} |col_ELLS=blue1 |text_ELLS=Cymhwyso ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair Europa UEFA 2027–28|cam cynghrair]] [[Cynghrair Europa UEFA|Cynghrair Europa]]}} |col_COPO=yellow1 |text_COPO=Cymhwyso posibl ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair y Gynhadledd UEFA 2027–28|rownd ail gyfle]] [[Cynghrair Cyngres UEFA|Cynghrair Cyngres]]}} |col_REL=red1 |text_REL=[[Y Bencampwriaeth 2027–28|Disgyn i'r]] {{nowrap|[[Y Bencampwriaeth (pêl-droed)|Bencampwriaeth]]}} }}</onlyinclude> ==Canlyniadau== {{#invoke:sports results|main|source=[https://www.premierleague.com/en/matches/premier-league/2026-27 Uwch Gynghrair Lloegr] |update=17 Hydref 2026 |a_note=yes |matches_style=FBR |team1=ARS |team2=AVL |team3=BOU |team4=BRE |team5=BHA |team6=CHE |team7=COV |team8=CRY |team9=EVE ||team10=FUL |team11=HUL |team12=IPS |team13=LEE |team14=LIV |team15=MCI |team16=MUN |team17=NEW |team18=NFO |team19=SUN |team20=TOT |name_ARS=[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |name_AVL=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |name_BOU=[[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] |name_BRE=[[Brentford F.C.|Brentford]] |name_BHA={{nowrap|[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]]}} |name_CHE=[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |name_COV=[[Coventry City F.C.|Coventry City]] |name_CRY=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |name_EVE=[[Everton F.C.|Everton]] |name_FUL=[[Fulham F.C.|Fulham]] |name_HUL=[[Hull City A.F.C.|Hull City]] |name_IPS=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |name_LEE=[[Leeds United F.C.|Leeds United]] |name_LIV=[[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] |name_MCI=[[Manchester City F.C.|Manchester City]] |name_MUN=[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |name_NEW=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] |name_NFO=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |name_SUN=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |name_TOT=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] |match_ARS_AVL= |match_ARS_BOU= |match_ARS_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_BHA= |match_ARS_CHE=[[Arsenal F.C.–Chelsea F.C. rivalry|2–1]] |match_ARS_COV=3–0 |match_ARS_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_EVE= |match_ARS_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_HUL= |match_ARS_IPS= |match_ARS_LEE=2–1 |match_ARS_LIV= |match_ARS_MCI=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester City F.C.|a]] |match_ARS_MUN=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_ARS_NEW= |match_ARS_NFO= |match_ARS_SUN= |match_ARS_TOT=[[Darbi Gogledd Llundain|a]] |match_AVL_ARS=0–1 |match_AVL_BOU= |match_AVL_BRE=2–2 |match_AVL_BHA= |match_AVL_CHE= |match_AVL_COV= |match_AVL_CRY= |match_AVL_EVE= |match_AVL_FUL= |match_AVL_HUL= |match_AVL_IPS= |match_AVL_LEE= |match_AVL_LIV= |match_AVL_MCI= |match_AVL_MUN= |match_AVL_NEW= |match_AVL_NFO=1–2 |match_AVL_SUN= |match_AVL_TOT= |match_BOU_ARS= |match_BOU_AVL= |match_BOU_BRE=2–2 |match_BOU_BHA= |match_BOU_CHE= |match_BOU_COV= |match_BOU_CRY= |match_BOU_EVE=1–1 |match_BOU_FUL= |match_BOU_HUL= |match_BOU_IPS= |match_BOU_LEE= |match_BOU_LIV=0–1 |match_BOU_MCI= |match_BOU_MUN= |match_BOU_NEW= |match_BOU_NFO= |match_BOU_SUN= |match_BOU_TOT= |match_BRE_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_BRE_AVL= |match_BRE_BOU= |match_BRE_BHA= |match_BRE_CHE=[[Darbi Gorllewin Llundain|3–0]] |match_BRE_COV= |match_BRE_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_BRE_EVE= |match_BRE_FUL=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_BRE_HUL= |match_BRE_IPS= |match_BRE_LEE= |match_BRE_LIV=1–2 |match_BRE_MCI= |match_BRE_MUN= |match_BRE_NEW= |match_BRE_NFO= |match_BRE_SUN=1–1 |match_BRE_TOT=[[Darbïau Llundain|3–0]] |match_BHA_ARS=3–0 |match_BHA_AVL=4–0 |match_BHA_BOU= |match_BHA_BRE= |match_BHA_CHE= |match_BHA_COV= |match_BHA_CRY=[[Darbi M23|a]] |match_BHA_EVE= |match_BHA_FUL= |match_BHA_HUL= |match_BHA_IPS= |match_BHA_LEE=1–1 |match_BHA_LIV= |match_BHA_MCI= |match_BHA_MUN= |match_BHA_NEW= |match_BHA_NFO= |match_BHA_SUN= |match_BHA_TOT= |match_CHE_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Chelsea F.C.|a]] |match_CHE_AVL= |match_CHE_BOU=5–1 |match_CHE_BRE=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_CHE_BHA=4–3 |match_CHE_COV= |match_CHE_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CHE_EVE= |match_CHE_FUL=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_CHE_HUL=2–2 |match_CHE_IPS= |match_CHE_LEE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Leeds United F.C.|a]] |match_CHE_LIV=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–C.P.D. Lerpwl|a]] |match_CHE_MCI= |match_CHE_NEW= |match_CHE_NFO= |match_CHE_SUN= |match_CHE_TOT=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Tottenham Hotspur F.C.|a]] |match_COV_ARS= |match_COV_AVL= |match_COV_BOU= |match_COV_BRE= |match_COV_BHA=0–5 |match_COV_CHE= |match_COV_CRY= |match_COV_EVE= |match_COV_FUL= |match_COV_HUL=0–1 |match_COV_IPS= |match_COV_LEE= |match_COV_LIV= |match_COV_MCI= |match_COV_MUN= |match_COV_NEW= |match_COV_NFO= |match_COV_SUN= |match_COV_TOT= |match_CRY_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_AVL= |match_CRY_BOU= |match_CRY_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_BHA=[[Darbi M23|a]] |match_CRY_CHE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_EVE= |match_CRY_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_HUL= |match_CRY_IPS=2–3 |match_CRY_LEE= |match_CRY_LIV= |match_CRY_MCI=1–4 |match_CRY_MUN= |match_CRY_NEW= |match_CRY_NFO=3–1 |match_CRY_SUN= |match_CRY_TOT=[[Darbïau Llundain|a]] |match_EVE_ARS= |match_EVE_AVL= |match_EVE_BOU= |match_EVE_BRE= |match_EVE_BHA= |match_EVE_CHE=0–2 |match_EVE_COV= |match_EVE_CRY=2−0 |match_EVE_FUL= |match_EVE_HUL= |match_EVE_IPS=1–0 |match_EVE_LEE= |match_EVE_LIV=[[Darbi Glannau Merswy|a]] |match_EVE_MCI= |match_EVE_MUN=2–2 |match_EVE_NEW= |match_EVE_NFO= |match_EVE_SUN= |match_EVE_TOT= |match_FUL_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_FUL_AVL= |match_FUL_BOU= |match_FUL_BRE=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_FUL_BHA= |match_FUL_CHE=[[Darbi Gorllewin Llundain|2–3]] |match_FUL_COV= |match_FUL_CRY=[[Darbïau Llundain|2–3]] |match_FUL_EVE= |match_FUL_HUL=1–0 |match_FUL_IPS= |match_FUL_LEE= |match_FUL_LIV= |match_FUL_MCI= |match_FUL_MUN= |match_FUL_NEW= |match_FUL_NFO= |match_FUL_SUN= |match_FUL_TOT=[[Darbïau Llundain|a]] |match_HUL_ARS= |match_HUL_AVL=0–0 |match_HUL_BOU= |match_HUL_BRE= |match_HUL_BHA= |match_HUL_CHE= |match_HUL_COV= |match_HUL_CRY= |match_HUL_EVE=2–2 |match_HUL_FUL= |match_HUL_IPS= |match_HUL_LEE= |match_HUL_LIV= |match_HUL_MCI= |match_HUL_MUN=2–0 |match_HUL_NEW= |match_HUL_NFO= |match_HUL_SUN= |match_HUL_TOT= |match_IPS_ARS= |match_IPS_AVL= |match_IPS_BOU= |match_IPS_BRE= |match_IPS_BHA= |match_IPS_CHE= |match_IPS_COV= |match_IPS_CRY= |match_IPS_EVE= |match_IPS_FUL=2–1 |match_IPS_HUL= |match_IPS_LEE= |match_IPS_LIV=0–2 |match_IPS_MCI= |match_IPS_MUN= |match_IPS_NEW= |match_IPS_NFO= |match_IPS_SUN=2−1 |match_IPS_TOT= |match_LEE_ARS= |match_LEE_AVL= |match_LEE_BOU= |match_LEE_BRE=1–1 |match_LEE_BHA= |match_LEE_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Leeds United F.C.|a]] |match_LEE_COV= |match_LEE_CRY=0–0 |match_LEE_EVE= |match_LEE_FUL= |match_LEE_HUL= |match_LEE_IPS= |match_LEE_LIV= |match_LEE_MCI= |match_LEE_MUN=[[Cystadleuaeth Leeds United F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_LEE_NEW=4–1 |match_LEE_NFO= |match_LEE_SUN= |match_LEE_TOT= |match_LIV_ARS= |match_LIV_AVL= |match_LIV_BOU= |match_LIV_BRE= |match_LIV_BHA= |match_LIV_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–C.P.D. Lerpwl|a]] |match_LIV_COV= |match_LIV_CRY= |match_LIV_EVE=[[Darbi Glannau Merswy|a]] |match_LIV_FUL=0–0 |match_LIV_HUL= |match_LIV_IPS= |match_LIV_LEE= |match_LIV_MCI=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester City F.C.|0–3]] |match_LIV_MUN=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester United F.C.|a]] |match_LIV_NEW= |match_LIV_NFO=2–2 |match_LIV_SUN= |match_LIV_TOT= |match_MCI_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester City F.C.|a]] |match_MCI_AVL= |match_MCI_BOU=2–1 |match_MCI_BRE= |match_MCI_BHA= |match_MCI_CHE= |match_MCI_COV=1–0 |match_MCI_CRY= |match_MCI_EVE= |match_MCI_FUL= |match_MCI_HUL= |match_MCI_IPS=3–2 |match_MCI_LEE= |match_MCI_LIV=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester City F.C.|a]] |match_MCI_MUN=[[Darbi Manceinion|a]] |match_MCI_NEW= |match_MCI_NFO= |match_MCI_SUN=5–3 |match_MCI_TOT= |match_MUN_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_AVL= |match_MUN_BOU= |match_MUN_BRE= |match_MUN_BHA= |match_MUN_CHE= |match_MUN_COV= |match_MUN_CRY= |match_MUN_EVE= |match_MUN_FUL= |match_MUN_HUL= |match_MUN_IPS=5–2 |match_MUN_LEE=[[Cystadleuaeth Leeds United F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_LIV=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_MCI=[[Darbi Manceinion|0–1]] |match_MUN_NEW |match_MUN_NFO= |match_MUN_SUN= |match_MUN_TOT=1–1 |match_NEW_ARS= |match_NEW_AVL=0–1 |match_NEW_BOU=2–2 |match_NEW_BRE= |match_NEW_BHA= |match_NEW_CHE= |match_NEW_COV= |match_NEW_CRY= |match_NEW_EVE= |match_NEW_FUL= |match_NEW_HUL=2–1 |match_NEW_IPS= |match_NEW_LEE= |match_NEW_LIV=2–2 |match_NEW_MCI= |match_NEW_MUN= |match_NEW_NFO= |match_NEW_SUN=[[Darbi Tyne–Wear|a]] |match_NEW_TOT= |match_NFO_ARS= |match_NFO_AVL= |match_NFO_BOU= |match_NFO_BRE= |match_NFO_BHA= |match_NFO_CHE= |match_NFO_COV=0–1 |match_NFO_CRY= |match_NFO_EVE= |match_NFO_FUL= |match_NFO_HUL= |match_NFO_IPS= |match_NFO_LEE=0−1 |match_NFO_LIV= |match_NFO_MCI= |match_NFO_MUN= |match_NFO_NEW= |match_NFO_SUN= |match_NFO_TOT=0–0 |match_SUN_ARS=0–2 |match_SUN_AVL= |match_SUN_BOU= |match_SUN_BRE= |match_SUN_BHA=0–2 |match_SUN_CHE= |match_SUN_COV= |match_SUN_CRY= |match_SUN_EVE= |match_SUN_FUL=1–0 |match_SUN_HUL= |match_SUN_IPS= |match_SUN_LEE= |match_SUN_LIV= |match_SUN_MCI= |match_SUN_MUN= |match_SUN_NEW=[[Darbi Tyne–Wear|a]] |match_SUN_NFO= |match_SUN_TOT= |match_TOT_ARS=[[Darbi Gogledd Llundain|a]] |match_TOT_AVL=2–3 |match_TOT_BOU= |match_TOT_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_BHA= |match_TOT_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Tottenham Hotspur F.C.|a]] |match_TOT_COV= |match_TOT_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_EVE=0–0 |match_TOT_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_HUL= |match_TOT_IPS= |match_TOT_LEE= |match_TOT_LIV= |match_TOT_MCI= |match_TOT_MUN= |match_TOT_NEW=0–2 |match_TOT_NFO= |match_TOT_SUN= }} ==Tarian y Gymuned== ==Ystadegau tymor== ===Prif sgorwyr goliau=== ====Hat-triciau==== {{Prif|Rhestr o hat-triciau Uwch Gynghrair Lloegr}} {| class="wikitable" |- ! Chwaraewr !! Clwb !! Yn erbyn !! Canlyniad !! Dyddiad |- |{{flagicon|POR}} [[Bruno Fernandes]] |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |5–2 (H)<ref>{{Cite news|first=Emlyn|last=Begley|title=Manchester United 5–2 Ipswich Town: Bruno Fernandes hat-trick helps Man Utd recover to beat Ipswich|trans-title=Manchester United 5–2 Ipswich Town: mae hat-tric Bruno Fernandes yn helpu Man Utd i ddychwelyd i'r trywydd iawn a churo Ipswich|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cmkg8vx8wxept|work=[[BBC Chwaraeon]]|publisher=[[BBC Newyddion]]|date=30 Awst 2026|access-date=30 Awst 2026|lang=en}}</ref> |30 Awst 2026 |} ===Llechi glân=== ===Disgyblaeth=== ===Chwaraewr=== ===Clwb=== ===Ystadegau tymor=== ===Goliau=== ===Torfeydd=== ===Gwobrau=== ===Gwobrau misol=== ===Gwobrau blynyddol=== ==Gweler hefyd== * [[Cynghrair Pêl-droed Lloegr 2026–27]] ==Cyfeiriadau== {{Cyfeiriadau}} {{Tymhorau Uwch Gynghrair Lloegr}} [[Categori:Pêl-droed yn Lloegr 2026–27]] [[Categori:Uwch Gynghrair Lloegr|2026–27]] 3biyexuvp45mlpkelg0htfw99ssmniw 15668980 15668979 2026-10-21T23:24:16Z Lloyd Jones Cymru 94837 /* Canlyniadau */ 15668980 wikitext text/x-wiki {{Pethau | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no | dateformat = dmy }} '''Uwch Gynghrair Lloegr 2026–27''' fydd 35ain tymor [[Uwch Gynghrair Lloegr]] a 128fed tymor cyffredinol [[pêl-droed]] yr haen uchaf yn [[Lloegr]]. Dechreuodd y tymor ar 22 Awst 2026 a daw i ben ar 30 Mai 2027. [[Arsenal F.C.|Arsenal]] yw'r pencampwyr presennol, ar ôl ennill eu pedwerydd teitl Uwch Gynghrair Lloegr a dod yn [[Rhestr o bencampwyr pêl-droed Lloegr|bencampwyr Lloegr]] am y 14eg tro [[Uwch Gynghrair Lloegr 2025–26|y tymor blaenorol]].<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11670/13545591/arsenal-win-premier-league-mikel-artetas-side-end-22-year-wait-for-title|title=Arsenal win Premier League: Mikel Arteta's side end 22-year wait for title|trans-title=Yr Arsenal yn ennill yr Uwch Gynghrair Lloegr: tîm Mikel Arteta yn dod â'r aros 22 mlynedd am y teitl i ben|publisher=[[Sky Sports]]|date=19 May 2026|lang=en}}</ref> ==Timau== ===Stadiwm a lleoliadau=== {{OSM Location map | coord = {{coord|53|-1.5}} | zoom = 7 | width = 600 | height = 800 | magnify = 1 | nolabels = 1 | title = Timau yn Uwch Gynghrair Lloegr 2026–27 | float = right | shape1 = circle | shape-color1 = hard blue | shape-outline1 = black | mark-size1 = 8 | mark-coord1 = {{coord|51.555092|-0.108472}} | label1 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | mark-title1 = [[Arsenal F.C.]] | ldx1=-0| ldy1=-35 | label-pos1 = top, with-line | label-size1 = 18, outline, beigeground | mark-coord2 = {{coord|52.509112|-1.884783}} | label2 = [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | mark-title2 = [[Aston Villa F.C.]] | ldx2=-90| ldy2=0 | mark-coord3 = {{#invoke:Coordinates|coord|50.7470|-1.8868}} | label3 = [[AFC Bournemouth|Bournemouth]] | mark-title3 = [[AFC Bournemouth]] | ldx3=0| ldy3=35 | mark-coord4 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.490761|-0.2889076}} | label4 = [[Brentford F.C.|Brentford]] | mark-title4 = [[Brentford F.C.]] | ldx4=-90| ldy4=0 | mark-coord5 = {{#invoke:Coordinates|coord|50.861551|-0.083624}} | label5 = [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] | mark-title5 = [[Brighton & Hove Albion F.C.]] | ldx5=0| ldy5=35 | mark-coord6 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.481667|-0.191111}} | label6 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | mark-title6 = [[Chelsea F.C.]] | ldx6=90| ldy6=-0 | mark-coord7 = {{coord|52.448|-1.495}} | label7 = [[Coventry City F.C.|Coventry City]] | mark-title7 = [[Coventry City F.C.]] | ldx7=0| ldy7=35 | mark-coord8 = {{coord|51.3983|-0.0856}} | label8 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] | mark-title8 = [[Crystal Palace F.C.]] | ldx8=30| ldy8=50 | mark-coord9 = {{#invoke:Coordinates|coord|53.4251|-3.0028}} | label9 = [[Everton F.C.|Everton]] | mark-title9 = [[Everton F.C.]] | ldx9=-90| ldy9=0 | mark-coord10 = {{#invoke:Coordinates|coord|51.475|-0.221667}} | label10 = [[Fulham F.C.|Fulham]] | mark-title10 = [[Fulham F.C.]] | ldx10=-30| ldy10=35 | mark-coord11 = {{coord|53.746|-0.368 }} | label11 = [[Hull City A.F.C.|Hull City]] | mark-title11 = [[Hull City A.F.C.]] | ldx11=0| ldy11=-35 | mark-coord12 = {{coord|52.0548071|1.145435 }} | label12 = [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] | mark-title12 = [[Ipswich Town F.C.]] | ldx13=0| ldy12=-35 | mark-coord13 = {{#invoke:Coordinates|coord|53.7778|-1.5722 }} | label13 = [[Leeds United F.C.|Leeds United]] | mark-title13 = [[Leeds United F.C.]] | ldx13=0| ldy13=-35 | mark-coord14 = {{coord|53.430845|-2.960223 }} | label14 = [[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] | mark-title14 = [[C.P.D. Lerpwl]] | ldx14=0| ldy14=-35 | mark-coord15 = {{coord|53.483056|-2.200278}} | label15 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | mark-title15 = [[Manchester City F.C.]] | ldx15=90| ldy15=0 | mark-coord16 = {{coord|53.463056|-2.231389}} | label16 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | mark-title16 = [[Manchester United F.C.]] | ldx16=0| ldy16=55 | mark-coord17 = {{#invoke:Coordinates|coord|54.9756|-1.621667}} | label17 = [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] | mark-title17 = [[Newcastle United F.C.]] | ldx17=0| ldy17=-35 | mark-coord18 = {{#invoke:Coordinates|coord|52.9399|-1.1329}} | label18 = [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] | mark-title18 = [[Nottingham Forest F.C.]] | ldx18=0| ldy18=35 | mark-coord19 = {{coord|54.914395|-1.388222}} | label19 = [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] | mark-title19 = [[Sunderland A.F.C.]] | ldx19=0| ldy19=35 }} {| class="wikitable sortable" ! Clwb ! Dinas ! Stadiwm ! Yn dal |- | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | [[Llundain]] <small>([[Holloway]])</small> | [[Stadiwm Emirates]] | align="center" | 60,704 |- | [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | [[Birmingham]] <small>([[Aston]])</small> | [[Parc Villa]] | align="center" | 42,918 |- | [[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] | [[Bournemouth]] <small>([[Boscombe]])</small> | [[Dean Court|Stadiwm Vitality]] | align="center" | 11,307 |- | [[Brentford F.C.|Brentford]] | [[Llundain]] <small>([[Brentford]])</small> | [[Stadiwm Cymunedol Brentford|Stadiwm Cymunedol Gtech]] | align="center" | 17,250 |- | [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] | [[Falmer]] | [[Stadiwm Falmer|Stadiwm American Express]] | align="center" | 31,876 |- | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | [[Llundain]] <small>([[Fulham]])</small> | [[Stamford Bridge (stadiwm)|Stamford Bridge]] | align="center" | 40,173 |- | [[Coventry City F.C.|Coventry City]] | [[Coventry]] | {{nowrap|[[Coventry Building Society Arena]]}} | align="center" | 32,609 |- | [[Everton F.C.|Everton]] | [[Lerpwl]] <small>([[Vauxhall, Lerpwl|Vauxhall]])</small> | [[Stadiwm Hill Dickinson]] | align="center" | 52,888 |- | [[Fulham F.C.|Fulham]] | [[Llundain]] <small>([[Fulham]])</small> | [[Craven Cottage]] | align="center" | 24,500 |- | [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] | [[Ipswich]] | [[Portman Road]] | align="center" | 30,056 |- | [[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] | [[Lerpwl]] <small>([[Anfield (maestref)|Anfield]])</small> | [[Anfield]] | align="center" | 61,276 |- | [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | [[Manceinion]] <small>([[Bradford, Manceinion|Bradford]])</small> | [[Stadiwm Dinas Manceinion]] | align="center" | 52,900 |- | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | [[Manceinion]] <small>([[Salford]])</small> | [[Old Trafford]] | align="center" | 74,197 |- | [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] | [[Newcastle upon Tyne]] | [[Parc St James]] | align="center" | 52,258 |- | [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] | [[Sunderland]] <small>([[Monkwearmouth]])</small> | [[Stadiwm y Goleuni, Sunderland|Stadiwm y Goleuni]] | align="center" | 49,000 |} ===Newidiadau tîm=== ===Personél a chitiau=== ===Newidiadau rheolwyr=== ==Tabl cynghrair== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL|source=[https://www.premierleague.com/en/tables/premier-league/2026-27/all-matchweeks Uwch Gynghrair Lloegr] |result1=CLLS |result2=CLLS |result3=CLLS |result4=CLLS |result5=ELLS |result6=COPO |result18=REL |result19=REL |result20=REL <!--Update team positions here--> |team_order=MCI, ARS, BHA, CHE, LIV, BRE, LEE, EVE, HUL, IPS, NEW, AVL, MUN, CRY, BOU, TOT, COV, FUL, NFO, SUN <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter).--> |update=19 Hydref 2026 |win_BOU=1|draw_BOU=3|loss_BOU=3|gf_BOU=9|ga_BOU=13 <!-- AFC Bournemouth --> |win_ARS=6|draw_ARS=0|loss_ARS=1|gf_ARS=11|ga_ARS=5 <!-- Arsenal --> |win_AVL=2|draw_AVL=2|loss_AVL=3|gf_AVL=7|ga_AVL=11 <!-- Aston Villa --> |win_BRE=2|draw_BRE=4|loss_BRE=1|gf_BRE=13|ga_BRE=8 <!-- Brentford --> |win_BHA=5|draw_BHA=1|loss_BHA=1|gf_BHA=23|ga_BHA=5 <!-- Brighton & Hove Albion--> |win_CHE=4|draw_CHE=1|loss_CHE=2|gf_CHE=17|ga_CHE=13 <!-- Chelsea --> |win_COV=2|draw_COV=0|loss_COV=5|gf_COV=6|ga_COV=14 <!-- Coventry City --> |win_CRY=2|draw_CRY=1|loss_CRY=4|gf_CRY=9|ga_CRY=17 <!-- Crystal Palace --> |win_EVE=2|draw_EVE=4|loss_EVE=1|gf_EVE=8|ga_EVE=7 <!-- Everton --> |win_FUL=1|draw_FUL=2|loss_FUL=4|gf_FUL=7|ga_FUL=10 <!-- Fulham --> |win_HUL=2|draw_HUL=3|loss_HUL=2|gf_HUL=8|ga_HUL=7 <!-- Hull City --> |win_IPS=3|draw_IPS=0|loss_IPS=4|gf_IPS=11|ga_IPS=15 <!-- Ipswich Town --> |win_LEE=2|draw_LEE=4|loss_LEE=1|gf_LEE=9|ga_LEE=6 <!-- Leeds United --> |win_LIV=3|draw_LIV=3|loss_LIV=1|gf_LIV=9|ga_LIV=8 <!-- Liverpool --> |win_MCI=7|draw_MCI=0|loss_MCI=0|gf_MCI=19|ga_MCI=7 <!-- Manchester City --> |win_MUN=1|draw_MUN=4|loss_MUN=2|gf_MUN=10|ga_MUN=10 <!-- Manchester United --> |win_NEW=2|draw_NEW=2|loss_NEW=3|gf_NEW=10|ga_NEW=14 <!-- Newcastle United --> |win_NFO=1|draw_NFO=2|loss_NFO=4|gf_NFO=5|ga_NFO=9 <!-- Nottingham Forest --> |win_SUN=1|draw_SUN=1|loss_SUN=5|gf_SUN=6|ga_SUN=14 <!-- Sunderland --> |win_TOT=1|draw_TOT=3|loss_TOT=3|gf_TOT=6|ga_TOT=10 <!-- Tottenham Hotspur --> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_ARS=[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |name_AVL=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |name_BOU=[[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] |name_BRE=[[Brentford F.C.|Brentford]] |name_BHA=[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]] |name_CHE=[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |name_COV=[[Coventry City F.C.|Coventry City]] |name_CRY=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |name_EVE=[[Everton F.C.|Everton]] |name_FUL=[[Fulham F.C.|Fulham]] |name_HUL=[[Hull City A.F.C.|Hull City]] |name_IPS=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |name_LEE=[[Leeds United F.C.|Leeds United]] |name_LIV=[[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] |name_MCI=[[Manchester City F.C.|Manchester City]] |name_MUN=[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |name_NEW=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] |name_NFO=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |name_SUN=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |name_TOT=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] <!--Team status--> <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules= 1) Pwyntiau; 2) Gwahaniaeth goliau; 3) Goliau wedi eu sgorio; 4) Os nad yw rheolau 1 i 3 yn gallu pennu'r pencampwyr, y timau sy'n disgyn neu'r timau cymwys ar gyfer cystadlaethau UEFA, bydd rheolau 4.1 i 4.3 yn cael eu gweithredu – 4.1) Pwyntiau a enillwyd yn y record benben rhwng timau o'r fath; 4.2) Sgoriwyd goliau oddi cartref mewn record pen-i-ben rhwng timau o'r fath; 4.3) Gemau ail gyfle <!--Diffiniadau colofn cymhwyster a diarddel--> |res_col_header=QR |col_CLLS=green1 |text_CLLS=Cymhwyso ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair y Pencampwyr UEFA 2027–28|cam cynghrair]] [[Cynghrair y Pencampwyr UEFA|Cynghrair y Pencampwyr]]}} |col_ELLS=blue1 |text_ELLS=Cymhwyso ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair Europa UEFA 2027–28|cam cynghrair]] [[Cynghrair Europa UEFA|Cynghrair Europa]]}} |col_COPO=yellow1 |text_COPO=Cymhwyso posibl ar gyfer {{nowrap|[[Cynghrair y Gynhadledd UEFA 2027–28|rownd ail gyfle]] [[Cynghrair Cyngres UEFA|Cynghrair Cyngres]]}} |col_REL=red1 |text_REL=[[Y Bencampwriaeth 2027–28|Disgyn i'r]] {{nowrap|[[Y Bencampwriaeth (pêl-droed)|Bencampwriaeth]]}} }}</onlyinclude> ==Canlyniadau== {{#invoke:sports results|main|source=[https://www.premierleague.com/en/matches/premier-league/2026-27 Uwch Gynghrair Lloegr] |update=19 Hydref 2026 |a_note=yes |matches_style=FBR |team1=ARS |team2=AVL |team3=BOU |team4=BRE |team5=BHA |team6=CHE |team7=COV |team8=CRY |team9=EVE ||team10=FUL |team11=HUL |team12=IPS |team13=LEE |team14=LIV |team15=MCI |team16=MUN |team17=NEW |team18=NFO |team19=SUN |team20=TOT |name_ARS=[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |name_AVL=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |name_BOU=[[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]] |name_BRE=[[Brentford F.C.|Brentford]] |name_BHA={{nowrap|[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton a Hove Albion]]}} |name_CHE=[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |name_COV=[[Coventry City F.C.|Coventry City]] |name_CRY=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |name_EVE=[[Everton F.C.|Everton]] |name_FUL=[[Fulham F.C.|Fulham]] |name_HUL=[[Hull City A.F.C.|Hull City]] |name_IPS=[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |name_LEE=[[Leeds United F.C.|Leeds United]] |name_LIV=[[C.P.D. Lerpwl|Lerpwl]] |name_MCI=[[Manchester City F.C.|Manchester City]] |name_MUN=[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |name_NEW=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] |name_NFO=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |name_SUN=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] |name_TOT=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] |match_ARS_AVL= |match_ARS_BOU= |match_ARS_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_BHA= |match_ARS_CHE=[[Arsenal F.C.–Chelsea F.C. rivalry|2–1]] |match_ARS_COV=3–0 |match_ARS_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_EVE= |match_ARS_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_ARS_HUL= |match_ARS_IPS= |match_ARS_LEE=2–1 |match_ARS_LIV= |match_ARS_MCI=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester City F.C.|a]] |match_ARS_MUN=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_ARS_NEW= |match_ARS_NFO= |match_ARS_SUN= |match_ARS_TOT=[[Darbi Gogledd Llundain|a]] |match_AVL_ARS=0–1 |match_AVL_BOU= |match_AVL_BRE=2–2 |match_AVL_BHA= |match_AVL_CHE= |match_AVL_COV= |match_AVL_CRY= |match_AVL_EVE= |match_AVL_FUL= |match_AVL_HUL= |match_AVL_IPS= |match_AVL_LEE= |match_AVL_LIV= |match_AVL_MCI= |match_AVL_MUN= |match_AVL_NEW= |match_AVL_NFO=1–2 |match_AVL_SUN= |match_AVL_TOT= |match_BOU_ARS= |match_BOU_AVL= |match_BOU_BRE=2–2 |match_BOU_BHA= |match_BOU_CHE= |match_BOU_COV= |match_BOU_CRY= |match_BOU_EVE=1–1 |match_BOU_FUL= |match_BOU_HUL= |match_BOU_IPS= |match_BOU_LEE= |match_BOU_LIV=0–1 |match_BOU_MCI= |match_BOU_MUN= |match_BOU_NEW= |match_BOU_NFO= |match_BOU_SUN=2–0 |match_BOU_TOT= |match_BRE_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_BRE_AVL= |match_BRE_BOU= |match_BRE_BHA= |match_BRE_CHE=[[Darbi Gorllewin Llundain|3–0]] |match_BRE_COV= |match_BRE_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_BRE_EVE= |match_BRE_FUL=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_BRE_HUL= |match_BRE_IPS= |match_BRE_LEE= |match_BRE_LIV=1–2 |match_BRE_MCI= |match_BRE_MUN= |match_BRE_NEW= |match_BRE_NFO= |match_BRE_SUN=1–1 |match_BRE_TOT=[[Darbïau Llundain|3–0]] |match_BHA_ARS=3–0 |match_BHA_AVL=4–0 |match_BHA_BOU= |match_BHA_BRE= |match_BHA_CHE= |match_BHA_COV= |match_BHA_CRY=[[Darbi M23|5–0]] |match_BHA_EVE= |match_BHA_FUL= |match_BHA_HUL= |match_BHA_IPS= |match_BHA_LEE=1–1 |match_BHA_LIV= |match_BHA_MCI= |match_BHA_MUN= |match_BHA_NEW= |match_BHA_NFO= |match_BHA_SUN= |match_BHA_TOT= |match_CHE_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Chelsea F.C.|a]] |match_CHE_AVL= |match_CHE_BOU=5–1 |match_CHE_BRE=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_CHE_BHA=4–3 |match_CHE_COV= |match_CHE_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CHE_EVE= |match_CHE_FUL=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_CHE_HUL=2–2 |match_CHE_IPS= |match_CHE_LEE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Leeds United F.C.|a]] |match_CHE_LIV=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–C.P.D. Lerpwl|a]] |match_CHE_MCI= |match_CHE_NEW= |match_CHE_NFO= |match_CHE_SUN= |match_CHE_TOT=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Tottenham Hotspur F.C.|a]] |match_COV_ARS= |match_COV_AVL= |match_COV_BOU= |match_COV_BRE= |match_COV_BHA=0–5 |match_COV_CHE= |match_COV_CRY= |match_COV_EVE= |match_COV_FUL= |match_COV_HUL=0–1 |match_COV_IPS= |match_COV_LEE= |match_COV_LIV= |match_COV_MCI= |match_COV_MUN= |match_COV_NEW= |match_COV_NFO= |match_COV_SUN= |match_COV_TOT= |match_CRY_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_AVL= |match_CRY_BOU= |match_CRY_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_BHA=[[Darbi M23|a]] |match_CRY_CHE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_EVE= |match_CRY_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_CRY_HUL= |match_CRY_IPS=2–3 |match_CRY_LEE= |match_CRY_LIV= |match_CRY_MCI=1–4 |match_CRY_MUN= |match_CRY_NEW= |match_CRY_NFO=3–1 |match_CRY_SUN= |match_CRY_TOT=[[Darbïau Llundain|a]] |match_EVE_ARS= |match_EVE_AVL= |match_EVE_BOU= |match_EVE_BRE= |match_EVE_BHA= |match_EVE_CHE=0–2 |match_EVE_COV= |match_EVE_CRY=2−0 |match_EVE_FUL= |match_EVE_HUL= |match_EVE_IPS=1–0 |match_EVE_LEE= |match_EVE_LIV=[[Darbi Glannau Merswy|a]] |match_EVE_MCI= |match_EVE_MUN=2–2 |match_EVE_NEW= |match_EVE_NFO= |match_EVE_SUN= |match_EVE_TOT= |match_FUL_ARS=[[Darbïau Llundain|a]] |match_FUL_AVL= |match_FUL_BOU= |match_FUL_BRE=[[Darbi Gorllewin Llundain|a]] |match_FUL_BHA= |match_FUL_CHE=[[Darbi Gorllewin Llundain|2–3]] |match_FUL_COV= |match_FUL_CRY=[[Darbïau Llundain|2–3]] |match_FUL_EVE= |match_FUL_HUL=1–0 |match_FUL_IPS= |match_FUL_LEE= |match_FUL_LIV= |match_FUL_MCI= |match_FUL_MUN= |match_FUL_NEW= |match_FUL_NFO= |match_FUL_SUN= |match_FUL_TOT=[[Darbïau Llundain|a]] |match_HUL_ARS= |match_HUL_AVL=0–0 |match_HUL_BOU= |match_HUL_BRE= |match_HUL_BHA= |match_HUL_CHE= |match_HUL_COV= |match_HUL_CRY= |match_HUL_EVE=2–2 |match_HUL_FUL= |match_HUL_IPS= |match_HUL_LEE= |match_HUL_LIV= |match_HUL_MCI= |match_HUL_MUN=2–0 |match_HUL_NEW= |match_HUL_NFO= |match_HUL_SUN= |match_HUL_TOT= |match_IPS_ARS= |match_IPS_AVL= |match_IPS_BOU= |match_IPS_BRE= |match_IPS_BHA= |match_IPS_CHE= |match_IPS_COV= |match_IPS_CRY= |match_IPS_EVE= |match_IPS_FUL=2–1 |match_IPS_HUL= |match_IPS_LEE= |match_IPS_LIV=0–2 |match_IPS_MCI= |match_IPS_MUN= |match_IPS_NEW= |match_IPS_NFO= |match_IPS_SUN=2−1 |match_IPS_TOT= |match_LEE_ARS= |match_LEE_AVL= |match_LEE_BOU= |match_LEE_BRE=1–1 |match_LEE_BHA= |match_LEE_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Leeds United F.C.|a]] |match_LEE_COV= |match_LEE_CRY=0–0 |match_LEE_EVE= |match_LEE_FUL= |match_LEE_HUL= |match_LEE_IPS= |match_LEE_LIV= |match_LEE_MCI= |match_LEE_MUN=[[Cystadleuaeth Leeds United F.C.–Manchester United F.C.|1–1]] |match_LEE_NEW=4–1 |match_LEE_NFO= |match_LEE_SUN= |match_LEE_TOT= |match_LIV_ARS= |match_LIV_AVL= |match_LIV_BOU= |match_LIV_BRE= |match_LIV_BHA= |match_LIV_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–C.P.D. Lerpwl|a]] |match_LIV_COV= |match_LIV_CRY= |match_LIV_EVE=[[Darbi Glannau Merswy|a]] |match_LIV_FUL=0–0 |match_LIV_HUL= |match_LIV_IPS= |match_LIV_LEE= |match_LIV_MCI=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester City F.C.|0–3]] |match_LIV_MUN=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester United F.C.|a]] |match_LIV_NEW= |match_LIV_NFO=2–2 |match_LIV_SUN= |match_LIV_TOT= |match_MCI_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester City F.C.|a]] |match_MCI_AVL= |match_MCI_BOU=2–1 |match_MCI_BRE= |match_MCI_BHA= |match_MCI_CHE= |match_MCI_COV=1–0 |match_MCI_CRY= |match_MCI_EVE= |match_MCI_FUL= |match_MCI_HUL= |match_MCI_IPS=3–2 |match_MCI_LEE= |match_MCI_LIV=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester City F.C.|a]] |match_MCI_MUN=[[Darbi Manceinion|a]] |match_MCI_NEW= |match_MCI_NFO= |match_MCI_SUN=5–3 |match_MCI_TOT= |match_MUN_ARS=[[Cystadleuaeth Arsenal F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_AVL= |match_MUN_BOU= |match_MUN_BRE= |match_MUN_BHA= |match_MUN_CHE= |match_MUN_COV= |match_MUN_CRY= |match_MUN_EVE= |match_MUN_FUL= |match_MUN_HUL= |match_MUN_IPS=5–2 |match_MUN_LEE=[[Cystadleuaeth Leeds United F.C.–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_LIV=[[Cystadleuaeth C.P.D. Lerpwl–Manchester United F.C.|a]] |match_MUN_MCI=[[Darbi Manceinion|0–1]] |match_MUN_NEW |match_MUN_NFO= |match_MUN_SUN= |match_MUN_TOT=1–1 |match_NEW_ARS= |match_NEW_AVL=0–1 |match_NEW_BOU=2–2 |match_NEW_BRE= |match_NEW_BHA= |match_NEW_CHE= |match_NEW_COV= |match_NEW_CRY= |match_NEW_EVE= |match_NEW_FUL= |match_NEW_HUL=2–1 |match_NEW_IPS= |match_NEW_LEE= |match_NEW_LIV=2–2 |match_NEW_MCI= |match_NEW_MUN= |match_NEW_NFO= |match_NEW_SUN=[[Darbi Tyne–Wear|a]] |match_NEW_TOT= |match_NFO_ARS=0–1 |match_NFO_AVL= |match_NFO_BOU= |match_NFO_BRE= |match_NFO_BHA= |match_NFO_CHE= |match_NFO_COV=0–1 |match_NFO_CRY= |match_NFO_EVE= |match_NFO_FUL= |match_NFO_HUL= |match_NFO_IPS= |match_NFO_LEE=0−1 |match_NFO_LIV= |match_NFO_MCI= |match_NFO_MUN= |match_NFO_NEW= |match_NFO_SUN= |match_NFO_TOT=0–0 |match_SUN_ARS=0–2 |match_SUN_AVL= |match_SUN_BOU= |match_SUN_BRE= |match_SUN_BHA=0–2 |match_SUN_CHE= |match_SUN_COV= |match_SUN_CRY= |match_SUN_EVE= |match_SUN_FUL=1–0 |match_SUN_HUL= |match_SUN_IPS= |match_SUN_LEE= |match_SUN_LIV= |match_SUN_MCI= |match_SUN_MUN= |match_SUN_NEW=[[Darbi Tyne–Wear|a]] |match_SUN_NFO= |match_SUN_TOT= |match_TOT_ARS=[[Darbi Gogledd Llundain|a]] |match_TOT_AVL=2–3 |match_TOT_BOU= |match_TOT_BRE=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_BHA= |match_TOT_CHE=[[Cystadleuaeth Chelsea F.C.–Tottenham Hotspur F.C.|a]] |match_TOT_COV=3–1 |match_TOT_CRY=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_EVE=0–0 |match_TOT_FUL=[[Darbïau Llundain|a]] |match_TOT_HUL= |match_TOT_IPS= |match_TOT_LEE= |match_TOT_LIV= |match_TOT_MCI= |match_TOT_MUN= |match_TOT_NEW=0–2 |match_TOT_NFO= |match_TOT_SUN= }} ==Tarian y Gymuned== ==Ystadegau tymor== ===Prif sgorwyr goliau=== ====Hat-triciau==== {{Prif|Rhestr o hat-triciau Uwch Gynghrair Lloegr}} {| class="wikitable" |- ! Chwaraewr !! Clwb !! Yn erbyn !! Canlyniad !! Dyddiad |- |{{flagicon|POR}} [[Bruno Fernandes]] |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |[[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] |5–2 (H)<ref>{{Cite news|first=Emlyn|last=Begley|title=Manchester United 5–2 Ipswich Town: Bruno Fernandes hat-trick helps Man Utd recover to beat Ipswich|trans-title=Manchester United 5–2 Ipswich Town: mae hat-tric Bruno Fernandes yn helpu Man Utd i ddychwelyd i'r trywydd iawn a churo Ipswich|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cmkg8vx8wxept|work=[[BBC Chwaraeon]]|publisher=[[BBC Newyddion]]|date=30 Awst 2026|access-date=30 Awst 2026|lang=en}}</ref> |30 Awst 2026 |} ===Llechi glân=== ===Disgyblaeth=== ===Chwaraewr=== ===Clwb=== ===Ystadegau tymor=== ===Goliau=== ===Torfeydd=== ===Gwobrau=== ===Gwobrau misol=== ===Gwobrau blynyddol=== ==Gweler hefyd== * [[Cynghrair Pêl-droed Lloegr 2026–27]] ==Cyfeiriadau== {{Cyfeiriadau}} {{Tymhorau Uwch Gynghrair Lloegr}} [[Categori:Pêl-droed yn Lloegr 2026–27]] [[Categori:Uwch Gynghrair Lloegr|2026–27]] 1wuac9jown83s8cuhwxzifirrdwifjr Categori:Athronwyr benywaidd o Slofenia yn ôl canrif 14 579256 15668883 15054719 2026-10-21T18:54:09Z Craigysgafn 40536 15668883 wikitext text/x-wiki [[Categori:Athronwyr o Slofenia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Athronwyr benywaidd o Slofenia| Canrif]] [[Categori:Athronwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Slofenia]] [[Categori:Merched o Slofenia yn ôl canrif a galwedigaeth]] bqtga1sq9v1f2trseq17ziz78rf5wml Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd o Oceania yn ôl gwlad 14 580683 15668926 15116191 2026-10-21T19:35:14Z Craigysgafn 40536 15668926 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Oceania yn ôl gwlad|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol o Oceania yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd o Oceania| Gwlad]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Merched o Oceania ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl gwlad a galwedigaeth]] 66dny7qfipv1x86k1m3r75qy4g5v5g8 Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Loegr yn ôl canrif 14 581491 15668832 15164830 2026-10-21T18:36:26Z Craigysgafn 40536 15668832 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Loegr| Canrif]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl canrif|+Lloegr]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Lloegr]] [[Categori:Celfyddydwyr o Loegr yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Loegr yn ôl canrif a galwedigaeth]] gwz14wsw2zdnf7lfm3z38atbtfqxcva Brodyr y Brwsh 0 581524 15669028 15174289 2026-10-22T10:23:39Z Craigysgafn 40536 15669028 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}} {{Pethau|enghraifft=drama lwyfan|banergwlad=Iwerddon|pwynt_mewn_amser=1993|dyddiad_cynharaf=1993|awdur=Jimmy Murphy, cyfieithiad Cymraeg Tony Llewelyn|iaith=Saesneg a chyfieithiad Cymraeg|cysylltir_gyda=[[Theatr Bara Caws]]|image=Dramau Jimmy Murphy.png}} Drama [[Saesneg]] gan y dramodydd [[Iwerddon|Gwyddelig]] [[Jimmy Murphy (dramodydd)|Jimmy Murphy]] yw '''''Brodyr y Brwsh''''' ([[Saesneg]]: '''''Brothers of the Brush)''''' a gynhyrchwyd gyntaf gan [[Theatr yr Abaty]] yng Ngŵyl Theatr Dulyn 1993 ble cipiodd y wobr am y Ddrama Newydd Orau. <ref>{{Cite news|title=A STROKE OF GOOD FORTUNE: A Rookie's Rise From Painting Walls to Penning Plays|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-2247788.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022185416/http://www.highbeam.com/doc/1P1-2247788.html|archive-date=22 Hydref 2012|work=Irish Voice|date=26 Ebrill 1994|access-date=2008-12-23}}</ref> Mae'r ddrama'n ymdrin â pheintwyr tai sy'n gweithio yn yr economi ddu yn [[Iwerddon]] yn y 1990au. <ref>{{Cite news|title=Theater in Review|url=https://www.nytimes.com/1994/04/06/theater/theater-in-review-696315.html|work=[[The New York Times]]|date=6 April 1994|access-date=2008-12-23|first=Stephen|last=Holden}}</ref> Cyfieithiwyd y ddrama i'r Gymraeg gan Tony Llewelyn ac fe'i llwyfannwyd gan [[Theatr Bara Caws]] ym 1997 o dan gyfarwyddyd [[Dyfan Roberts]]. Roedd y cast yn cynnwys [[Eilir Jones]], [[Stewart Jones]], [[Phil Reid]] a [[Llion Williams]].<ref>{{Cite book|title=Hysbyseb y daith - Brodyr y Brwsh yn Barn Ionawr 1997}}</ref> Bu'r cwmni ar daith yng Nghymru gyda'r cynhyrchiad yn ogystal ag ymweliad â [[Dulyn]] i'w chyflwyno yn Gymraeg. == Cymeriadau == (yn Gymraeg) * Ari - peintiwr * Jac - peintiwr * Hef - peintiwr * Martin Edwards - eu meistr == Cefndir y ddrama Gymraeg == Yn ystod yr [[Gŵyl Ymylol Caeredin|Ŵyl Theatr Ymylol]] yng [[Caeredin|Nghaeredin]] 1996 y gwelodd Tony Llewelyn y ddrama, gan feddwl yn syth y byddai'n gweddu i arddull [[Theatr Bara Caws]].<ref name=":0">{{Cite journal|title=Paentio'r Byd yn Ddu|last=Roberts|first=Delyth|date=Mawrth 1997|journal=Barn|volume=410}}</ref> Adleolwyd y ddrama o'r Iwerddon i Gaernarfon.<ref name=":0" /> == Cyfeiriadau == {{Cyfeiriadau}} [[Categori:Dramâu 1993]] [[Categori:Dramâu o Iwerddon]] [[Categori:Theatr Gymraeg y 1990au]] [[Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg]] tk4so3sffv1f4w0hyfxfqc535zev9qb Categori:Llenorion benywaidd yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod 14 583802 15668944 15365235 2026-10-21T19:53:13Z Craigysgafn 40536 15668944 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|*Llenorion]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl cyfandir a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chyfnod| Cyfandir]] [[Categori:Llenorion yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|♀]] [[Categori:Merched ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, gwlad, cyfnod a galwedigaeth]] oobevxv31ch9bx039wja50yvxggvbeb Categori:Llenorion benywaidd yn ôl cyfandir a chyfnod 14 583824 15668945 15555638 2026-10-21T19:55:08Z Craigysgafn 40536 15668945 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir a chyfnod|*Llenorion]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl cyfandir| Cyfnod]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl cyfnod| Cyfandir]] [[Categori:Llenorion yn ôl cyfandir a chyfnod|♀]] [[Categori:Merched ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir, cyfnod a galwedigaeth]] dkdcz2worwywiikbw3hz472m1js8839 Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chyfnod 14 583830 15668946 15365302 2026-10-21T19:56:06Z Craigysgafn 40536 15668946 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad a chyfnod|*Llenorion]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Llenorion yn ôl gwlad a chyfnod|♀]] [[Categori:Merched ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad, cyfnod a galwedigaeth]] 4nzl1vum8dhyfybs864kj186trzdlf4 Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad 14 583894 15668955 15367701 2026-10-21T20:02:38Z Craigysgafn 40536 15668955 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfandir| Gwlad]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl gwlad| Cyfandir]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol yn ôl cyfandir a gwlad|♀]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth]] izfcaraj4tc4w9peejh5msk970wcspu Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Tsiecia yn ôl cyfnod 14 583905 15668929 15367779 2026-10-21T19:38:59Z Craigysgafn 40536 15668929 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|Tsiecia]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Tsiecia| Cyfnod]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl gwlad a chyfnod|Tsiecia]] [[Categori:Celfyddydwyr o Tsiecia yn ôl cyfnod|♀]] [[Categori:Merched o Tsiecia ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod a galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Tsiecia yn ôl cyfnod a galwedigaeth]] av40623ydgeeisltck8gtdg5hpcz12k Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl canrif 14 583920 15668949 15368095 2026-10-21T19:59:02Z Craigysgafn 40536 15668949 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfnod|<Canrif]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl canrif|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl canrif a galwedigaeth]] g14dgyxlycivmowkk3o8d0qejajnwa6 Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfnod 14 583922 15668950 15368097 2026-10-21T19:59:45Z Craigysgafn 40536 15668950 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd| Cyfnod]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfnod|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol yn ôl cyfnod|♀]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl cyfnod a galwedigaeth]] s0mjw57hg3qcdtspj9sryy1ty5lzbkf Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfandir a chyfnod 14 583936 15668956 15555637 2026-10-21T20:03:18Z Craigysgafn 40536 15668956 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfandir| Cyfnod]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfnod| Cyfandir]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir a chyfnod|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol yn ôl cyfandir a chyfnod|♀]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl cyfandir, cyfnod a galwedigaeth]] qo7k5lz0llkd6ynyx2g0hq694vreknp Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd o Ewrop yn ôl canrif 14 583941 15668917 15532353 2026-10-21T19:22:16Z Craigysgafn 40536 15668917 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Ewrop yn ôl canrif|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd o Ewrop yn ôl cyfnod|<Canrif]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl cyfandir a chanrif|Ewrop]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol o Ewrop yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl canrif a galwedigaeth]] i4zzwtdor1m1mhd3zzyez5t72cpp4ce Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd o Tsiecia yn ôl canrif 14 583968 15668928 15368285 2026-10-21T19:38:10Z Craigysgafn 40536 15668928 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Tsiecia yn ôl canrif|*Gweledol]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd o Tsiecia yn ôl cyfnod|<Canrif]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chanrif|Tsiecia]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Tsiecia]] [[Categori:Celfyddydwyr gweledol o Tsiecia yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Tsiecia ym myd y celfyddydau gweledol yn ôl canrif a galwedigaeth]] 31y8rz3vkxepson1a19mxw7stllhid1 Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Sweden yn ôl canrif 14 583997 15668853 15369489 2026-10-21T18:43:37Z Craigysgafn 40536 15668853 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chanrif|Sweden]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Sweden yn ôl cyfnod|<Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Sweden]] [[Categori:Gwyddonwyr o Sweden yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Sweden ym myd gwyddoniaeth a thechnoleg yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Sweden yn ôl canrif a galwedigaeth]] hq47iym0or03mfr1ojul9inhdj0zkdr Categori:Darlledwyr benywaidd yn ôl gwlad 14 584020 15668936 15373008 2026-10-21T19:46:19Z Craigysgafn 40536 15668936 wikitext text/x-wiki [[Categori:Darlledwyr benywaidd| Gwlad]] [[Categori:Darlledwyr yn ôl gwlad|♀]] [[Categori:Merched ym myd darlledu yn ôl gwlad a galwedigaeth]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad a galwedigaeth]] d9eeka29qgaknte258jormo8qttkq35 Categori:Darlledwyr benywaidd yn ôl cyfandir 14 584024 15668935 15373033 2026-10-21T19:45:40Z Craigysgafn 40536 15668935 wikitext text/x-wiki [[Categori:Darlledwyr benywaidd| Cyfandir]] [[Categori:Darlledwyr yn ôl cyfandir|♀]] [[Categori:Merched ym myd darlledu yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] [[Categori:Merched yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] rruf9vc5ctrp2lzx1ui8ncesa6ftuzq Categori:Llenorion benywaidd o Gymru yn ôl cyfnod 14 584060 15668923 15377518 2026-10-21T19:31:38Z Craigysgafn 40536 15668923 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o Gymru yn ôl cyfnod|*Llenorion]] [[Categori:Llenorion benywaidd o Gymru| Cyfnod]] [[Categori:Llenorion benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|Cymru]] [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl cyfnod|+Cymru]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chyfnod|Cymru]] [[Categori:Llenorion o Gymru yn ôl cyfnod|♀]] [[Categori:Merched o Gymru ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfnod a galwedigaeth]] nv6h59z1ei6nbw78bp7vf0w7uhz8moc Categori:Llenorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl cyfnod 14 584062 15668907 15377526 2026-10-21T19:12:57Z Craigysgafn 40536 15668907 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig yn ôl cyfnod|*Llenorion]] [[Categori:Llenorion benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|Teyrnas Unedig]] [[Categori:Llenorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig| Cyfnod]] [[Categori:Llenorion benywaidd yn ôl gwlad a chyfnod|Teyrnas Unedig]] [[Categori:Llenorion o'r Deyrnas Unedig yn ôl cyfnod|♀]] [[Categori:Merched o'r Deyrnas Unedig ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfnod a galwedigaeth]] iygvykvqo37xymr9i46obju75ui1i7p Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad 14 584125 15668961 15379192 2026-10-21T20:07:24Z Craigysgafn 40536 15668961 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd yn ôl cyfandir| Gwlad]] [[Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd yn ôl gwlad| Cyfandir]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad|*Perfformio]] [[Categori:Difyrwyr benywaidd yn ôl cyfandir a gwlad|*Celfyddydwyr perfformio]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth]] j2a8cy4igf40zyyvql0e6eaf10uz2an Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir a chyfrwng 14 584149 15668964 15379285 2026-10-21T20:44:41Z Craigysgafn 40536 15668964 wikitext text/x-wiki {{gweler-cat|Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfrwng a chyfandir}} [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir| Cyfrwng]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfrwng| Cyfandir]] [[Categori:Celfyddydwyr yn ôl cyfandir a chyfrwng|♀]] [[Categori:Merched ym myd y cyfryngau yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] gqlubtk5m26cea4b64s7ftjv3q295s0 Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfrwng a chyfandir 14 584151 15668963 15379293 2026-10-21T20:44:11Z Craigysgafn 40536 15668963 wikitext text/x-wiki {{gweler-cat|Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir a chyfrwng}} [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfandir| Cyfrwng]] [[Categori:Celfyddydwyr benywaidd yn ôl cyfrwng| Cyfandir]] [[Categori:Celfyddydwyr yn ôl cyfrwng a chyfandir|♀]] [[Categori:Merched ym myd y cyfryngau yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] n2q05irmjjv6wj0pikbav52qi71zerh Categori:Actorion radio benywaidd yn ôl cyfandir 14 584371 15668965 15400426 2026-10-21T20:45:46Z Craigysgafn 40536 15668965 wikitext text/x-wiki [[Categori:Actorion radio benywaidd| Cyfandir]] [[Categori:Actorion benywaidd yn ôl cyfrwng a chyfandir|Radio]] [[Categori:Actorion radio yn ôl cyfandir|♀]] [[Categori:Merched ym myd y radio yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] tm1cnk30acwxvt25ecoed9hgv4ty6q1 Categori:Addysgwyr benywaidd y 19eg ganrif yn ôl cyfandir a gwlad 14 584485 15668934 15554771 2026-10-21T19:43:24Z Craigysgafn 40536 15668934 wikitext text/x-wiki [[Categori:Addysgwyr benywaidd y 19eg ganrif yn ôl cyfandir| Gwlad]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd y 19eg ganrif yn ôl gwlad| Cyfandir]] [[Categori:Addysgwyr benywaidd yn ôl cyfandir, gwlad a chanrif|19]] [[Categori:Addysgwyr y 19eg ganrif yn ôl cyfandir a gwlad|♀]] [[Categori:Merched y 19eg ganrif yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth]] mkxmq4y1xhstpf86d0h2ps811fvjqyr Categori:Arlunwyr benywaidd o Fflandrys yn ôl canrif 14 584488 15668819 15403761 2026-10-21T18:23:01Z Craigysgafn 40536 15668819 wikitext text/x-wiki [[Categori:Arlunwyr benywaidd o Fflandrys| Canrif]] [[Categori:Arlunwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Fflandrys]] [[Categori:Arlunwyr o Fflandrys yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Fflandrys yn ôl canrif a galwedigaeth]] 6gggfw1r73od3i0n795de0qlr83q93o Categori:Merched o Fflandrys yn ôl canrif a galwedigaeth 14 584489 15668820 15403768 2026-10-21T18:23:44Z Craigysgafn 40536 15668820 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl o Fflandrys yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] [[Categori:Merched o Fflandrys yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Fflandrys yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Fflandrys]] l8wcttfwh310sjguvz05gy24wv3s4l7 15668821 15668820 2026-10-21T18:26:21Z Craigysgafn 40536 Symudodd Craigysgafn y dudalen [[Categori:Merched o Fflandrys yn ôl galwedigaeth a chanrif]] i [[Categori:Merched o Fflandrys yn ôl canrif a galwedigaeth]] heb adael dolen ailgyfeirio 15668820 wikitext text/x-wiki [[Categori:Pobl o Fflandrys yn ôl canrif a galwedigaeth|♀]] [[Categori:Merched o Fflandrys yn ôl canrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Fflandrys yn ôl galwedigaeth| Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl gwlad, canrif a galwedigaeth|Fflandrys]] l8wcttfwh310sjguvz05gy24wv3s4l7 Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad 14 585365 15669069 15447888 2026-10-22T11:06:21Z Craigysgafn 40536 15669069 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llenyddiaeth Oceania yn yr 20fed ganrif yn ôl gwlad|#Pobl]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad|*Llenyddiaeth]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Oceania ym myd llenyddiaeth| Gwlad]] [[Categori:Pobl yr 20fed ganrif ym myd llenyddiaeth yn ôl cyfandir a gwlad|Oceania]] [[Categori:Pobl o Oceania ym myd llenyddiaeth yn ôl gwlad a chanrif|20]] 307pf0ea0cqlg7uw5jx91rlh0khkphp Categori:Merched o Asia yn ôl pwnc a gwlad 14 586348 15668908 15486760 2026-10-21T19:16:39Z Craigysgafn 40536 15668908 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Asia yn ôl gwlad| Pwnc]] [[Categori:Merched o Asia yn ôl pwnc| Gwlad]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, cyfandir a gwlad|Asia]] [[Categori:Pobl o Asia yn ôl pwnc a gwlad|♀]] 3zanbhri00zpdu97vw2yca6vbfnr8cs Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod 14 586397 15668920 15487767 2026-10-21T19:24:23Z Craigysgafn 40536 15668920 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl cyfnod| Pwnc]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc| Cyfnod]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, cyfandir a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod|♀]] pfvy6xqqkvbdzno99p23tysay3tx92c Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir a galwedigaeth 14 586455 15668960 15488720 2026-10-21T20:06:30Z Craigysgafn 40536 15668960 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd adloniant yn ôl cyfandir a galwedigaeth|*Celfyddydau perfformio]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl galwedigaeth| Cyfandir]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a galwedigaeth|*Perfformio]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir a galwedigaeth|♀]] 0cymk58w7mz78oqon5v28mjnz3g3yuc Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth 14 586460 15668941 15488737 2026-10-21T19:49:47Z Craigysgafn 40536 15668941 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd adloniant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|*Celfyddydau perfformio]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir a galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir a gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl gwlad a galwedigaeth| Cyfandir]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|*Perfformio]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau perfformio yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|♀]] p7wwm2w56oclh7377pvrlsvw972a4lp Categori:Merched ym myd adloniant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth 14 586463 15668943 15488745 2026-10-21T19:50:54Z Craigysgafn 40536 15668943 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd adloniant yn ôl cyfandir a galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd adloniant yn ôl cyfandir a gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched ym myd adloniant yn ôl gwlad a galwedigaeth| Cyfandir]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|*Adloniant]] [[Categori:Pobl ym myd adloniant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|♀]] 6oh4mhu9k2uozeh8l1ayri57ungpo94 Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth 14 586466 15668942 15488753 2026-10-21T19:50:16Z Craigysgafn 40536 15668942 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a galwedigaeth| Cyfandir]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Pobl ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|♀]] a2yvnmqzpin4bdl1b9irh5tz0rsoshq Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Iwerddon yn ôl canrif 14 586623 15668860 15505634 2026-10-21T18:47:53Z Craigysgafn 40536 15668860 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chanrif|Iwerddon]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Iwerddon yn ôl cyfnod|<Canrif]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Iwerddon]] [[Categori:Gwyddonwyr o Iwerddon yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o Iwerddon ym myd gwyddoniaeth a thechnoleg yn ôl canrif a galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Iwerddon yn ôl canrif a galwedigaeth]] 8cu5pqor3yc9g0hguk7ycpeui8uanv8 Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Iwerddon yn ôl cyfnod 14 586629 15668924 15506094 2026-10-21T19:33:14Z Craigysgafn 40536 15668924 wikitext text/x-wiki [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Iwerddon| Cyfnod]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|Iwerddon]] [[Categori:Gwyddonwyr benywaidd yn ôl gwlad a chyfnod|Iwerddon]] [[Categori:Gwyddonwyr o Iwerddon yn ôl cyfnod|♀]] [[Categori:Merched o Iwerddon ym myd gwyddoniaeth a thechnoleg yn ôl cyfnod a galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Iwerddon yn ôl cyfnod a galwedigaeth]] latnkar6otsosk9weg3ovd4p4wrzkf2 Defnyddiwr:Jason.nlw/2026 gwirio 1 2 586634 15668741 15667588 2026-10-21T14:24:02Z Rhyswynne 520 at Abermawr 15668741 wikitext text/x-wiki *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491699 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/6_High_Street,_Llandaff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''6 Y Stryd Fawr, Llandaff''' <br><br> Mae '''6 Stryd Fawr''' yn adeilad o'r 18fed ganrif yn [[Llandaf]], [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Mae'n bosibl iddo gael ei adeiladu fel adeilad un llawr a hanner ar ddechrau'r 18fed ganrif o waith maen rwbel trwchus ac yna fe'i hymestynnwyd i adeilad tri llawr. Credir ei fod yn rhan o'r hen fferm ar The Cathedral Green, Llandaf, a ddymchwelwyd ar ddechrau'r 19eg ganrif. Heddiw mae'r adeilad yn dŷ te. Mae'r adeilad yn strwythur [[Adeilad rhestredig]] Gradd II, ac fe'i rhestrwyd oherwydd ei fod wedi'i "gynnwys fel tŷ o'r 18fed ganrif yn bennaf, ac oherwydd ei werth grŵp gyda'r adeiladau rhestredig eraill o amgylch The Cathedral Green ac ar y Stryd Fawr." <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7524097 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Singleton_Abbey Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abaty Singleton''' <br><br> Mae '''Abaty Singleton''' yn blasty mawr, yn bennaf o'r 19eg ganrif, yn [[Abertawe]], [[Cymru]]. Heddiw, mae'r adeiladau yn gartref i swyddfeydd gweinyddu [[Prifysgol Abertawe]]. Gellir dod o hyd iddynt ym mhen dwyreiniol campws [[Parc Singleton]] Prifysgol Abertawe. Cnewyllyn y tŷ yw fila neo-glasurol, wythonglog o ran cynllun, a godwyd ym 1784 o dan yr enw Marino gan Edward King, swyddog tollau. Ym 1817 prynwyd hwn gan y diwydiannwr [[John Henry Vivian]], a ychwanegodd estyniadau un bae petryalog i'r naill ochr a'r llall. Ym 1823 comisiynodd Vivian y [[Pensaer]] PF Robinson i ailfodelu'r tŷ yn arddull [[yr Adfywiad Gothig]]. Dechreuodd y gwaith ym 1827, a degawd yn ddiweddarach, cyhoeddodd Robinson ''Domestic Architecture in the Tudor Style'', monograff ym mhopeth ond enw ar Abaty Singleton. Yna gwasanaethodd y tŷ fel preswylfa i'r teulu Vivian am sawl blwyddyn. Mae'r tŷ wedi goroesi, gyda cholledion cyfyngedig, yn debyg iawn i'r hyn sy'n ymddangos ym mhlatiau ysgythredig y llyfr. Mae'r grisiau cefn, ar echelin y blaen deheuol, a'r ystafell ar y llawr gwaelod yng nghanol y blaen deheuol, gyda phen mewnol plygedig, wedi goroesi o'r tŷ gwreiddiol o 1784. Ym 1919 gwerthodd Ail Arglwydd Abertawe Abaty Singleton i Gorfforaeth Abertawe. Ym 1920 rhentwyd y lle i Goleg Prifysgol Abertawe, ac ym 1923 gwerthodd y tŷ a chanolbwynt yr ystâd iddo, a daeth yr Abaty yn bencadlys i'r coleg. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4663991 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abbey_Cwmhir_Hall Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Neuadd Abaty Cwmhir''' <br><br> Mae '''Neuadd Abaty Cwmhir''' yn blasty neo-[[Oes Elisabeth|Elisabethaidd]] wedi'i leoli ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Adeiladwyd y neuadd yn wreiddiol ym 1833 ar gyfer Thomas Wilson, cyfreithiwr o [[Llundain|Lundain]], ar safle tŷ [[Tuduriaid|Tuduraidd]] hŷn a oedd gynt yn eiddo i deuluoedd Fowler a Hastings. Datblygodd Wilson yr ystâd 3,000 erw, gan dirlunio'r tiroedd a chreu llyn i bweru melin lifio leol. Fodd bynnag, fe wnaeth y prosiect ei ddifetha'n ariannol, gan ysgogi ei ymfudiad i [[Awstralia]], lle daeth yn Faer [[Adelaide]] yn ddiweddarach. Yn dilyn ei ymadawiad, aeth yr ystâd yn adfeiliedig. Ym 1837, prynwyd yr ystâd gan Francis Philips, aelod o deulu amlwg yn [[Swydd Stafford]] gyda buddiannau gweithgynhyrchu cotwm llwyddiannus ym [[Manceinion]]. Gweithiodd teulu Philips i wella'r eiddo dros genedlaethau olynol. Rhwng 1867 a 1869, comisiynodd George Henry Philips y penseiri Poundley a Walker o [[Lerpwl]] i newid a dyblu maint y tŷ yn helaeth. Trawsnewidiodd yr ailadeiladu hwn y neuadd yn blasty [[Oes Fictoria|Fictoraidd]] a nodweddir gan garreg nadd, bandiau aml-liw, a byrddau barge cymhleth, gyda ystafell snwcer wedi'i hychwanegu'n ddiweddarach ym 1894. Ddiwedd 1997, prynodd Paul a Victoria Humpherston Neuadd Abaty Cwmhir ac ymgymryd ag adferiad cynhwysfawr o'r eiddo. Cafodd eu hymdrechion adfer eu cynnwys ar sawl rhaglen deledu, gan gynnwys darllediadau gan y [[BBC]], [[ITV]], ac [[S4C]]. Er bod y tŷ ar agor i deithiau cyhoeddus am sawl blwyddyn, fe gaeodd yn barhaol i ymwelwyr yn 2020 o ganlyniad i bandemig [[COVID-19]]. Heddiw, mae gerddi'r neuadd yn cael eu cydnabod am eu harwyddocâd hanesyddol, gan ddal rhestriad Gradd II ar [[Cofrestr o Barciau a Gerddi yng Nghymru sydd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig|Gofrestr o Barciau a Gerddi yng Nghymru sydd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667136 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abernant_Colliery Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Glofa Abernant''' <br><br> Roedd '''Glofa Abernant''' yn bwll glo yn nyffryn [[Afon Aman]] ym Mhwllfawatkin, i'r gogledd o [[Pontardawe|Bontardawe]] ac i'r gogledd o [[Abertawe]], [[Gorllewin Cymru]]. Datblygwyd Abernant gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]] fel un o "byllau mawr" Gorllewin Cymru ochr yn ochr â Glofa Cynheidre yng Nghwm Gwendraeth, buddsoddiad a fwriadwyd i gadw cloddio glo economaidd yn ddiwydiant hyfyw yn yr ardal. Dechreuodd y datblygiad £10 miliwn ym 1954, gyda suddo dau o'r siafftiau dyfnaf yn y maes glo i ganiatáu mynediad at wythïen [[Glo carreg]] Peacock. Roedd y tafliad i fyny ogleddol yn 765 medr a'r De yn 903 medr. Gyrrwyd dau fewnosodiad hefyd. Dechreuodd cynhyrchu ddwy flynedd yn ddiweddarach, gyda glo yn cael ei echdynnu ar hyd cangen Dyffryn Aman o hen Gwmni Rheilffordd a Doc [[Llanelli|Llanelly]], ac ymlaen i'r brif linell ym Mhantyffynnon. Ym 1962, datblygodd y lofa fynediad i wythïen y Red Vein, gan arwain at adael gwythiennau isaf Peacock o 1963 ymlaen. Y canlyniad oedd, yn ystod y 1970au, fod 900 o ddynion yn cynhyrchu cyfartaledd o 300,000 tunnell o lo y flwyddyn, o system a oedd yn gorchuddio â ffordd. Y lofa oedd un o byllau cyntaf y BGC i ddefnyddio cloddio encil, lle cafodd ffyrdd eu gyrru i derfyn y cronfeydd glo, ac yna byddai'r talcen glo yn cael ei weithio tuag at waelod y pwll. Caeodd Abernant ym 1988. Ym mis Medi 2011, cyflwynodd Waste Recycling Group Ltd gynlluniau ar gyfer datblygu cyfleuster treulio anaerobig ar hen safle'r lofa. Wedi'i gynllunio i redeg ar wastraff bwyd a gasglwyd o 350,000 o gartrefi ym [[Pen-y-bont ar Ogwr|Mhen-y-bont ar Ogwr]], [[Sir Gaerfyrddin]], [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Sir Benfro]] ac Abertawe, byddai'r cyfleuster 2.3 MW yn gallu cynhyrchu digon o drydan i ddiwallu anghenion tua 5,000 o gartrefi, a chynhyrchu gwrtaith. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743481 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abercamlais Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abercamlais''' <br><br> Mae '''Abercamlais''' yn blasty gwledig yn [[Trallong|Nhrallong]] yn [[Afon Wysg|nyffryn Afon Wysg]] rhwng [[Aberhonddu]] a [[Pontsenni|Phontsenni]] ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Yn dyddio'n ôl i'r [[Yr Oesoedd Canol|Oesoedd Canol]] o bosibl, cafodd ei addasu a'i ychwanegu ato mewn amryw ffyrdd yn ystod y ddeunawfed ganrif a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan gyfrif am y cyfan neu'r rhan fwyaf o'r hyn a welir heddiw. Mae'n [[adeilad rhestredig]]. Mae ystâd Abercamlais wedi bod ym meddiant y teulu Williams ers [[Oes Elisabeth]]. Ar ddechrau'r 18fed ganrif, ailadeiladwyd y plasty presennol fel bloc trillawr mewn arddull Neoglasurol. Yn y 19eg ganrif, ychwanegwyd porth [[Tuduriaid|Tuduraidd]], ac awgrymwyd Syr [[George Gilbert Scott]] fel y pensaer. Ar ddechrau'r 20fed ganrif, gwnaed ychwanegiadau pellach gan WD Caröe. Mae Robert Scourfield a Richard Haslam, yn eu cyfrol ''Powys'' yng nhgyfres ''Buildings of Wales'', yn nodi bod y tu mewn yn cynnwys enghreifftiau o achub pensaernïol, a gasglwyd gan ddeiliaid y tŷ o adeiladau a ddymchwelwyd mewn mannau eraill ac a'u hadfer a'u hailosod yn Abercamlais. Mae enghreifftiau'n cynnwys lle tân o blasty gwledig Fonthill Splendens yn Wiltshire a phaneli pren o [[Eglwys Gadeiriol Aberhonddu]]. Hefyd yn werth ei nodi eu colomendy wythonglog o ddechrau'r ddeunawfed ganrif sydd â rhestr Gradd II*. Mae sylfaen y tŷ [[Colomen|colomennod]] yn ffurfio pont dros nant, ac fe'i gosodwyd fel latrin, dyfais y mae Scourfield a Haslam yn ei hystyried yn "symlrwydd ei hun, gyda rhinweddau defnyddiol ac addurniadol i gyd". Mae'r gerddi sydd ynghlwm wrth y tŷ yn ymestyn ar ddwy ochr afon Wysg ac maent wedi'u cysylltu gan bont garreg tair bwa Elisabethaidd sydd wedi'i rhestru'n Radd II*, a [[Pont grog|phont grog]] [[haearn gyr]] sydd wedi'i rhestru'n Radd II, a adeiladwyd gan [[Crawshay Bailey]] yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae trydydd pont dros Nant Camlais hefyd wedi'i rhestru. Mae gardd â mur o'i chwmpas i'r gogledd o'r nant, y stablau, a phorthdy ar ben y dreif i gyd wedi'u rhestru'n Radd II. Llai na hanner milltir i lawr yr afon mae Tŷ Maenor Penpont y gwneir cymariaethau ag ef, gan fod gan y ddau dŷ rywfaint o hanes cyffredin. Mae Abercamlais yn parhau i fod yn gartref preifat ond mae ar agor i ymwelwyr o bryd i'w gilydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667129 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abermawr Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abermawr''' <br><br> Mae '''Abermawr''' yn ddarn o arfordir olygfaol ac yn [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ([[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig|SoDdGA]]) dynodedig yn [[Sir Benfro]], [[Cymru]]. Traeth graeanog yn bennaf yw Abermawr, gyda chorsydd a choetir y tu hwnt iddo. Mae’n boblogaidd gyda llawer o gerddwyr sy’n cerdded ar hyd yr arfordir heibio [[Porth-gain|Porthgain]], [[Abereiddi]] ac [[Abercastell|Abercastle]]. Ffurfiwyd ei banc cerrig mân amlwg yn ystod storm ddifrifol ar 25 Hydref 1859, yr un storm a ddinistriodd y llong *Charles Holmes*, pan foddodd pob un o'r 28 o bobl ar ei bwrdd. Er bod y bae yn cynnwys ceryntau peryglus, mae ei benrhynau isel yn cynnig rhywfaint o loches rhag gwyntoedd cryfion. Ar lanw isel, mae gweddillion coedwig hynafol, gynhanesyddol yn dod i'r golwg. Yn ystod y 1840au, ystyriwyd Abermawr am gyfnod byr gan y peiriannydd [[Isambard Kingdom Brunel]] fel y derfynfa ar gyfer [[Rheilffordd De Cymru]], a oedd â'r nod o gysylltu [[Llundain]] â llongau teithwyr yn hwylio i [[Iwerddon]] ac [[Unol Daleithiau America|America]]. Er i'r cynllun rheilffordd hwn gael ei ailgyfeirio i [[Neyland]] yn y pen draw, cyflawnodd Abermawr arwyddocâd byd-eang yn ddiweddarach ym maes cyfathrebu. Ar 27 Gorffennaf 1866, daeth yn derfynfa ddwyreiniol y cebl telegraff Trawsatlantig. Wedi'i osod gan agerlong Brunel *Great Eastern*, cysylltodd y cebl Trinity Bay yn [[Newfoundland a Labrador]] ag [[Ynys Falentia]] yn Iwerddon, gan groesi Iwerddon trwy linell dir, ac yna redeg o dan Fôr Iwerddon i Abermawr. O gwt haearn rhychog, roedd gweithredwyr telegraff yn ail-drosglwyddo negeseuon i Lundain, gan hwyluso'r cyswllt telegraffig cyntaf rhwng Prydain a [[Gogledd America]]. Ychwanegwyd ail gebl ym 1880. Chwaraeodd yr orsaf rôl gyfathrebu hanfodol yn ystod y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf|Rhyfel Byd Cyntaf]], pan gafodd ei gwarchod gan ddidoliad milwrol. Fodd bynnag, ar ôl i storm ddifrodi'r ceblau'n ddifrifol ddechrau'r [[1920au]], gadawyd yr orsaf gyfnewid. Heddiw, mae'r cwt telegraff hanesyddol yn dal i sefyll ac yn breswylfa breifat. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667161 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberpergwm Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Aberpergwm (Pwll Glo)''' <br><br> Mae '''Aberpergwm''', sydd wedi'i leoli yng Nghwm Nedd ger [[Glyn-nedd]] yn ne [[Cymru]], yn safle [[Maes glo De Cymru|pwll glo]] hanesyddol. Dechreuodd cloddio drifft ar y safle ym 1811, gyda gweithrediadau masnachol llawn yn cychwyn yn y 1860au o dan W. Williams. Cafodd y pwll glo ei gyfuno â phwll glo drifft Pwllfaron gerllaw ym 1880, ac agorodd drifft newydd ym 1906, gan roi mynediad i nifer o wythiennau glo. Yn dilyn gwladoli ar ôl yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]], roedd y pwll glo yn cyflogi 855 o weithwyr erbyn 1950. Er gwaethaf buddsoddiadau sylweddol yn y [[1970au]] i oresgyn heriau daearegol, caeodd y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]] y pwll glo ar 7 Hydref 1985. Ym 1996, ailagorodd buddsoddwyr lleol [[Glo carreg]] Mining Ltd y pwll glo drifft i gael mynediad at ei gronfeydd helaeth o anthracite gradd uchel. Yn ddiweddarach, caffaelwyd y llawdriniaeth gan Energybuild, a brynwyd wedyn gan Walter Energy o'r [[Unol Daleithiau America|Unol Daleithiau]] yn 2011. Yn ystod y cyfnod hwn, cyflenwyd llawer o'r glo i [[Gwaith Dur Port Talbot|Waith Dur Port Talbot]] Tata Steel. Yn dilyn methdaliad Walter Energy, rhoddwyd y pwll glo ar "ofal a chynnal a chadw" ym mis Gorffennaf 2015. Cafodd ei adfywio yn 2018 pan brynodd buddsoddwyr o'r [[Y Deyrnas Unedig|DU]] Energybuild. Heddiw, Aberpergwm yw'r unig gynhyrchydd anthracit gradd uchel yng Ngorllewin [[Ewrop]], gan gynhyrchu glo carbon uchel a ddefnyddir yn bennaf ar gyfer hidlo carbon, gyda rhywfaint o gyflenwad yn dal i gael ei anfon i Bort Talbot. Mae tiroedd y pwll glo hefyd yn cynnwys adfeilion [[Aberpergwm]], cyn-gartref y teulu Williams. Yn ogystal, ailddatblygwyd safle'r hen olchfa lo yn ganolfan gofal iechyd deulawr. Wedi'i agor yn 2019, mae'r cyfleuster hwn yn darparu gwasanaethau gofal iechyd integredig ar gyfer Glyn-nedd a'r cymunedau cyfagos, a weithredir gan [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe|Fwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe]] ochr yn ochr â phractisau meddygol a fferyllol lleol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743395 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pontypridd_Municipal_Buildings Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeiladau Bwrdeistrefol Pontypridd''' <br><br> Maer '''Adeiladau Bwrdeistrefol Pontypridd''' yn adeilad bwrdeistrefol sydd wedi'i leoli ar Heol Gelliwastad, [[Pontypridd]] yn [[Rhondda Cynon Taf]] yng [[Cymru|Nghymru]]. Mae'r strwythur, sy'n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd fel swyddfa gofrestru, yn adeilad [[Adeilad rhestredig]]. Yn dilyn twf sylweddol yn y boblogaeth, a oedd yn gysylltiedig yn bennaf â chloddio [[glo]] a'r gweithfeydd [[haearn]] lleol, sefydlwyd bwrdd iechyd lleol ym Mhontypridd ym 1873. Ar ôl i'r bwrdd lleol gael ei olynu gan Gyngor Dosbarth Trefol Pontypridd ym 1894, penderfynodd y cyngor newydd gomisiynu swyddfeydd bwrdeistrefol. Y safle a ddewiswyd ganddynt oedd ar ochr ogledd-orllewin Stryd Morgan. Enillodd Henry Hare gystadleuaeth i ddylunio'r adeilad newydd, a dechreuodd y gwaith adeiladu ym 1903. Fe'i cynlluniwyd yn yr arddull [[Baróc]], wedi'i adeiladu mewn gwaith maen rwbel gyda thriniadau carreg nadd, ac fe'i hagorwyd yn swyddogol gan yr aelod seneddol, [[Alfred Thomas]], ym mis Ebrill 1906. Darparodd dyluniad Hare siambr gyngor a swyddfeydd ar ongl sgwâr. Parhaodd yr adeilad i wasanaethu fel swyddfeydd y cyngor dosbarth trefol am lawer o'r 20fed ganrif, a daeth yn bencadlys Cyngor Dosbarth Taf-Elái estynedig pan gafodd ei sefydlu ym 1974. Fodd bynnag, peidiodd â bod yn ganolfan llywodraeth leol pan ffurfiwyd yr awdurdod unedol newydd, Rhondda Cynon Taf, ym 1996, ac yna daeth yn swyddfa gofrestru leol. Mae'r adeilad wedi'i adeiladu o waith maen rwbel, gyda thriniadau carreg, a tho [[llechi]]. Mae ganddo ddau lawr ac atig. Mae'r prif flaen yn dair bae o led ac wedi'i goroni â chlochdy wythonglog gyda cheiliog tywydd. Mae gan y llawr gwaelod fwâu hanner cylch, lle mae'r brif fynedfa a'r ffenestri wedi'u cilfachau'n ddwfn. Mae cerfluniau a gynlluniwyd gan John Dudley Forsyth a chilfachau gyda grisiau. Mae gan yr ochr ddwyreiniol 11 bae, gyda'r baeau pen wedi'u dwyn ymlaen. Mae'r tu mewn wedi'i gadw'n dda; mae'r brif fynedfa'n arwain at gyntedd gyda grisiau carreg, tra bod siambr y cyngor, ystafell y pwyllgor a pharlwr y maer i fyny'r grisiau, pob un â dodrefn gwreiddiol. Disgrifir y siambr gan [[Cadw]] fel un "eithriadol o dda", gyda seddi mewn ffurf "D", gwydr lliw, a nenfwd bwaog ar bilastrau. Mae gan y parlwr nenfwd cymhleth hefyd, ac mae gan yr ystafell bwyllgor ei simnai wreiddiol. Rhestrwyd yr adeilad gradd II* ym 1990. Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Rhondda Cynon Taf <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7306482 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Redwood_Building Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeilad Redwood''' <br><br> Mae '''Adeilad Redwood''' yn Adeilad [[Prifysgol Caerdydd]], yn ardal [[Parc Cathays]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[Cymru]]. Agorwyd yr adeilad ym 1961 gan Goleg Technoleg Uwch Cymru, a ddaeth yn Sefydliad Gwyddoniaeth a Thechnoleg [[Prifysgol Cymru]] (UWIST) ym 1968. Ym 1988 unodd UWIST â Choleg Prifysgol Cymru Caerdydd, a ddaeth yn Brifysgol Caerdydd ym 1999. Dyluniwyd yr adeilad gan [[Percy Thomas|Syr Percy Thomas]] a'i Fab. Mae'n floc tair stori petryalog yn yr arddull [[Pensaernïaeth Fodern]]. Mae'r brif fynedfa ym mhen chwith y ffasâd gorllewinol, ac uwchben hynny mae cerflun mawr gan Edward Bainbridge Copnall, yn dangos dyn oedrannus mewn toga gyda'i droed ar glôb, yn estyn allan yn amddiffynnol dros [[Gwyddonydd|wyddonydd]] a [[Nyrsio|nyrs]]. Ym 1979 enwyd yr adeilad ar ôl teulu Redwood o [[Trebefered]], ger [[Llanilltud Fawr]], sef y fferyllydd Theophilus Redwood, ei fab Syr Boverton Redwood yn ogystal â brawd meddygol Theophilus, Lewis Redwood, a'i fab Thomas Redwood (enwyd hen Ysbyty Redwood, Rhymni ar eu hôl). Roedd Theophilus Redwood yn un o sylfaenwyr Cymdeithas Fferyllol Prydain Fawr ymhlith cysylltiadau â'r Gymdeithas Gemegol ac fel llywydd sefydlu Cymdeithas y Dadansoddwyr Cyhoeddus, tra roedd ei fab Syr Boverton Redwood yn gemegydd petrolewm nodedig, a fu ar un adeg yn llywydd Cymdeithas y Diwydiant Cemegol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29505152 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Wallace_Building,_Swansea Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeilad Wallace, Abertawe''' <br><br> Mae '''Adeilad Wallace''' yn Adeilad Gradd II sydd yn rhan o [[Prifysgol Abertawe|Brifysgol Abertawe]], ym [[Parc Singleton|Mharc Singleton]], [[Abertawe]]. Comisiynwyd yr adeilad gan yr Athro Florence Mockeridge, pennaeth yr Adran Fioleg, a'i ddylunwyd gan cwmni [[Percy Thomas]] yn y 1950au fel rhan o ddatblygiad y campws. Cwblhawyd y cam cyntaf ym 1953 gyda'r adenydd ychwanegol wedi'u cwblhau erbyn 1961. Gelwid yr adeilad gynt yn Adeilad y [[Gwyddorau naturiol|Gwyddorau Naturiol]] ond cafodd ei ailgysegru er anrhydedd [[Alfred Russel Wallace]]. Fe'i hadeiladwyd yn yr arddull glasurol-fodernistaidd gydag ystod hir o'r gogledd-ddwyrain i'r de-orllewin gyda dwy adain fyrrach. Mae'r adeilad yn gartref i adrannau daearyddiaeth, daeareg, botaneg a sŵoleg, a ddangosir mewn band o baneli sy'n cynnwys arwyddluniau sy'n symboleiddio'r pynciau hyn.<br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689300 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Alun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Alun''' <br><br> Mae '''Afon Alun''' yn afon ym [[Bro Morgannwg|Mro Morgannwg]], [[De Cymru]]. Mae'n llednant i [[Afon Ewenni]], y mae'n ymuno â hi i'r de o [[Pen-y-bont ar Ogwr|Ben-y-bont ar Ogwr]]. Mae dwy nant yn ymuno ger pentref [[Llandŵ]] i ffurfio'r afon, sef Nant Stembridge a Nant Llandŵ. Ar ôl y cymer mae'n llifo i gyfeiriad gogledd-orllewinol yn fras gan ddilyn llwybr rheilffordd Bro Morganwg nes iddi ymuno ag Afon Ewenni ychydig i fyny'r afon o [[Castell Ogwr|Gastell Ogwr]]. Mae gan yr afon un llednant, Nant [[Tregolwyn]], sy'n ymuno â'r afon ger pentref Colwinston. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16897064 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Clydach_(Neath) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Clydach (Castell-nedd)''' <br><br> Mae '''Afon Clydach''' yn afon ym mwrdeistref sirol [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. Mae'n rhedeg yn gyffredinol tua'r de o lethrau gorllewinol [[Mynydd Marchywel]] am tua 9 km ac heibio [[Fforest-goch|Fforest Goch]], [[Bryncoch]] ac [[Abaty Nedd]] i ymuno ag [[Afon Nedd]] ger Castell-nedd. Credir bod pob un o'r afonydd sy'n dwyn yr enw 'Clydach' yn Ne Cymru yn deillio o air [[Celtaidd]] cynharach 'klou' neu 'kleu' ynghyd â'r ôl-ddodiad '-ach' sydd o darddiad [[Iwerddon|Gwyddelig]]. Yr ystyr yw afon sy'n 'llifo'n gryf', yn 'golchi' neu'n garregog. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5137119 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Clyne_River Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Clun (Abertawe)''' <br><br> Mae '''Afon Clun''' yn afon a leolir yn [[Abertawe]], [[De Cymru]], sy'n llifo trwy [[Parc Gwledig Dyffryn Clun|Barc Gwledig Dyffryn Clun]] am lawer o'i chwrs. Gan darddu o gyfres o ffynhonnau ar ymyl ogleddol Comin Fairwood, rhwng [[Y Crwys]] a [[Dynfant]], mae'r afon yn llifo tua'r de-ddwyrain ger maestrefi gorllewinol Abertawe. Mae'n derbyn sawl llednant dienw, gan gynnwys nant sylweddol o [[Sgeti]], cyn gwagio i'r môr ym mhentref arfordirol [[Blackpill, Abertawe]]. Er ei bod yn aml yn cael ei chymysgu â nant "Blackpill" i'r gorllewin, afon ar wahân yw [[Afon Clun (De Cymru)|Afon Clun]]. Yn hanesyddol, harneisiwyd pŵer yr afon gan nifer o [[Melin ddŵr|Melinau ddŵr]] tan [[Oes Fictoria]], er nad oes unrhyw strwythurau wedi goroesi heddiw. Oherwydd ei phellter o ganolfan ddiwydiannol Abertawe, dihangodd yr afon rhag y llygredd trwm sy'n gysylltiedig â dociau a gweithfeydd copr y ddinas. Fodd bynnag, yn hanesyddol dinistriodd llygredd yn [[Bae Abertawe|Fae Abertawe]] fywyd morol lleol, gan ddinistrio gwelyau wystrys enwog yr ardal a gyrru pysgod silio ac adar bwydo i ffwrdd. Mae gwelliannau diweddar yn ansawdd dŵr y bae wedi arwain at adfywiad poblogaethau pysgod ac adar ar hyd yr afon. Mae Dyffryn Clun, a ffurfiwyd yn ystod cyfnodau rhewlifol, yn cynnwys tirwedd goediog, serth ei llethrau gyda chynefinoedd amrywiol, gan gynnwys coetiroedd, glaswelltiroedd a gwlyptiroedd. Mae'r ardal yn gyfoethog o ran treftadaeth hanesyddol, gyda darganfyddiadau archaeolegol yn amrywio o ben bwyell o'r [[Oes Efydd]] i olion amddiffynnol o'r [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]]. Trosodd y cyngor lleol hen reilffordd, a oedd ar un adeg yn cysylltu De a [[Gogledd Cymru]], yn llwybr beicio poblogaidd sy'n cysylltu [[Tre-gŵyr|Tregŵyr]] â Llwybr Beicio Bae Abertawe. Er gwaethaf ei harddwch naturiol a'i apêl hamdden, mae'r dyffryn yn cyflwyno peryglon, gan gynnwys llyn dwfn, llifogydd tymhorol sy'n creu pyllau mwd na ellir eu croesi, adfeilion diwydiannol ansefydlog, a choetir trwchus, dryslyd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689310 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Col-huw Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Col-huw''' <br><br> Mae '''Afon Col-huw''', a elwir hefyd yn '''Afon Colhuw''', yn afon eithriadol o fyr, milltir o hyd, wedi'i lleoli yn [[Llanilltud Fawr]] ym [[Bro Morgannwg]], [[De Cymru]]. Ffurfiwyd yr afon i'r de o Lanilltud Fawr wrth i Nant Ogney a Hoddnant gyfuno. Mae ei dyffryn, Cwm Col-huw, wedi'i ddynodi'n Heneb Gofrestredig ac fe'i defnyddiwyd yn hanesyddol yn ystod ymgyrch "Dig for Victory" yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]]. Mae gan lednentydd yr afon hanes o achosi llifogydd lleol, yn fwyaf nodedig yn ystod digwyddiad mawr ar 31 Hydref 1998, a ddifrododd llawer o eiddo a seilwaith. Mae Nant Ogney yn llifo ar hyd ymyl orllewinol Llanilltud Fawr, tra bod Hoddnant, yr un fwyaf o'r ddwy brif lednant, yn cael ei ffurfio wrth i Nant [[Trebefered]] a Nant [[Llan-faes, Bro Morgannwg]] gydgyfeirio.Nant Llanmaes yw'r rhan hiraf o'r cwrs dŵr cyfan, yn tarddu i'r gogledd o Lanilltud Fawr ac yn llifo i'r de-ddwyrain trwy Lanmaes. Mae Afon Col-huw yn llifo i [[Môr Hafren|Fôr Hafren]] yn Col-huw Point, ger Traeth Llanilltud Fawr. Er bod aber yr afon yn dywodlyd yn hanesyddol, mae carthu ym Môr Hafren a dirywiad dilynol Banc yr Asgell Ffos wedi lleihau'r tywod yn yr aber yn sylweddol, gan ei adael i dominyddu gan chreigiau. Mae darganfyddiadau archaeolegol yn dangos bod porthladd bach ar un adeg wedi bodoli tua 200 metr allan o'r arfordir presennol wrth aber hanesyddol yr afon. Mae dyddio radiocarbon yn gosod cyfnod gweithredol y porthladd hwn rhwng 1400 a 1600. Dinistriwyd y porthladd yn y pen draw ac fe’i boddwyd oherwydd erydiad arfordirol a dirwasgiad tir. Achosodd y newid daearegol hwn i'r afon, a oedd ar un adeg yn ddyfrffordd fordwyol a ddefnyddid i gludo nwyddau i fyny'r afon i Lanilltud Fawr, i lenwi â llaid a lleihau i'r nant fach sy'n bodoli heddiw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689314 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Cynrig Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Cynrig''' <br><br> Afon ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]] yw '''Afon Cynrig.''' Mae ei blaenddŵr yn codi yng nghanol [[Bannau Brycheiniog]]. Mae'n llifo tua'r gogledd i ymuno ag [[Afon Wysg]] yn Abercynrig ychydig i'r dwyrain o [[Aberhonddu]]. Mae dwy afon yn cyfuno i ffurfio Afon Cynrig ychydig uwchben Cantref - sef Nant Sere a Nant Cynwyn. Maent yn codi mewn dau ben dyffryn godidog wedi'u cerfio gan rewlifoedd o dan gopaon [[Pen y Fan]] a [[Y Gribyn]] a [[Fan y Bîg]] yn y drefn honno. Mae 'Bwlch ar y Fan' (Saesneg:Gap Road), hen lwybr o [[Aberhonddu]] i [[Merthyr Tudful|Ferthyr Tudful,]] yn manteisio ar Gwm Cynwyn a'r [[Bwlch]] i groesi'r gadwyn o fynyddoedd yng nghanol [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Awgrymwyd ei bod y llwybr efo gwreiddiau Rhufeinig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7337480 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Haffes Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Haffes''' <br><br> Mae '''Afon Haffes''' yn afon ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]] o fewn [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Mae ei blaenddŵr yn codi ar lethrau deheuol a gorllewinol [[Fan Hir]] ar ymyl ddwyreiniol [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)]] ac mae'r afon yn ymuno ag [[Afon Tawe]] yng [[Glyntawe|Nglyntawe]] ar ôl disgyniad byr a serth tua'r de-ddwyrain o 3 km / 2 filltir. Mae Cwm Haffes yn ffos sydd wedi'i thorri i'r [[Til]] adawyd gan rewlifoedd [[Oes yr Iâ]] ddiwethaf ar hyd y ffin ddaearegol rhwng creigiau'r [[Hen Dywodfaen Coch]] i'r gogledd a chreigiau'r Calchfaen Carbonifferaidd i'r de. Ym mhen y dyffryn mae Sgwd Ddu. Mae'r afon yn ffurfio dau allsianel wrth iddi gwagio i Afon Tawe oherwydd ei llwyth gwely o greigiau mawr sy'n deillio o'r deunydd rhewlifol y mae wedi torri drwyddo. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689329 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Hydfer Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Hydfer''' <br><br> Mae '''Afon Hydfer''' yn afon fer ym [[Powys|Mhowys]] yng ngorllewin [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]], de [[Cymru]]. Mae ei rhagnentydd yn codi ar lethrau gogledd-ddwyreiniol y [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)]] fel y nentydd o'r enw Trinant, Nant y Cadno, Nant yr Erydr a Chrognant, gan ymuno i lifo i lawr cwm yr afon ar ymyl orllewinol Coedwig Glasfynydd. Mae'r afon yn troi tua'r dwyrain ym Mlaenau Uchaf, yna tua'r gogledd-ddwyrain trwy Gwm Hydfer ac yn ymuno ag [[Afon Wysg]] ychydig islaw [[Pont ar Hydfer]]. Mae llednentydd eraill yr Hydfer yn cynnwys nentydd Nant Cil-y-clawdd, Nant Crinog a Nant Meity. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16899313 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Kenfig Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Cynffig''' <br><br> Mae '''Afon Cynffig''' yn afon 18 cilomedr o hyd yng [[Cymru|Nghymru]] sy'n croesi [[Bwrdeistref sirol]] [[Castell-nedd Port Talbot]] a [[Pen-y-bont ar Ogwr|Phen-y-bont ar Ogwr]], gan wasanaethu fel eu ffin weinyddol am lawer o'i chwrs. Mae'r afon yn codi yng nghoedwig Mynydd [[Margam]], i'r de-orllewin o [[Maesteg|Faesteg]], cyn llifo i'r de a throi i'r gorllewin ger tref [[Y Pîl]] trwy [[Coridor yr M4|Goridor yr M4]]. Yn y pen draw mae'n gwagio i'r môr yn Nhraeth Margam, ger [[Gweunydd Margam]]. Ar hyd ei thaith, mae ychydig o lednentydd bach yn ymuno a'r afon gan gynnwys Nant Iorwaith-goch, Afon Fach, a Nant y Glo. Mae'r afon yn llifo trwy ardal sy'n llawn [[Llên gwerin]] leol, sy'n gysylltiedig yn bennaf â'r aneddiadau coll a gladdwyd o dan dywod symudol Twyni Cynffig. Er nad yw'r afon yn llifo'n uniongyrchol trwy bentref modern [[Cynffig]], mae'n rhedeg tua milltir i'r gogledd, gan basio adfeilion [[Castell Cynffig]]. Mae'r castell hwn yn nodi safle gwreiddiol y pentref canoloesol, a adawyd yn y 13eg ganrif ar ôl cael ei orlethu gan dwyni tywod yn ystod stormydd difrifol. Heddiw, dim ond tŵr y castell sydd ar ôl yn weladwy. Mae darn olaf Afon Cynffig yn ffurfio ffin ogleddol Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cynffig, [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] dynodedig sy'n cynnwys Pwll Cynffig a system twyni tywod fwyaf yr ardal. Wedi'i lleoli ychydig i'r de o gyfadeilad diwydiannol helaeth [[Port Talbot]] a [[Margam]], roedd rhannau isaf yr afon hefyd yn ffinio ag Ystâd Ddiwydiannol Cynffig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7161973 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pembroke_River Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Penfro''' <br><br> Mae '''Afon Penfro''' yn afon fer ger [[Penfro]], Gorllewin [[Cymru]]. Gan godi ym Mryn Hogeston, ger [[Manorbier Newton]], mae'r afon yn ymddolennu trwy [[Llandyfái]] ac yn llifo heibio [[Castell Penfro]] i'w chymer â Dyfrffordd Aberdaugleddau ym Mhen Pennar. Wrth i'r afon cyrraedd tref Penfro, ceir tri phwll, y cyntaf ohonynt yw Pwll y Felin, yna i lawr yr afon mae Pwll Canol y Felin, ac yna Pwll y Castell islaw'r castell. Mae'r afon yn fordwyadwy i gychod bach o Bennar i Bwll y Felin, ond fel arfer mae ar gau ym Mhen y Castell. Cynhelir rali unwaith y flwyddyn i ganiatáu i gychod bach fynd i mewn i Bwll y Castell, ac ers 1994 cynhelir ras ganŵ flynyddol ar yr afon. Nid yw map [[Oes Elisabeth|Elisabethaidd]] o 1578 yn enwi'r afon, ond mae'n nodi ''Pennar Mouth''. Ym 1804, atgynhyrchodd [[The Cambrian (Cymru)|The Cambrian]] destun o ''A Political Survey of Britain (1774)'', gan ddyfynnu bod iard longau wedi'i hadeiladu'n fuan wedyn, nid ar Afon Penfro, ond ar [[Afon Cleddau]] ychydig i'r gogledd, a ddaeth yn Iard Longau Penfro, ac a ddatblygodd i fod yn dref [[Doc Penfro]]. Yn ysgrifennu ym 1810, mae [[Richard Fenton]] yn nodi bod Fferi Penfro'n bodoli, er nad yw'n enwi'r afon, mae'n posib mae gyfeiriad at yr afon Cleddau oedd hyn. Roedd Afon Penfro, fodd bynnag, yn amlwg yn dal i fod yn ddyfrffordd bwysig, fel y disgrifir yn ''Lewis' Topographical Dictionary'' (1833): Mae Lewis hefyd yn cyfeirio at yr afon fel ''"cangen o Harbwr Milford (sy'n) terfynu yn y dref"''. Ymhellach, mae'n dweud: Ym mis Chwefror 1889 roedd yr afon yn lleoliad trychineb pan drodd y cwch fferi Bentlass drosodd a suddo, gan foddi 16 o deithwyr a chriw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689350 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Pyrddin Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Pyrddin''' <br><br> Mae '''Afon Pyrddin''' yn [[Afon]] sy'n ffurfio rhan fer o'r ffin rhwng [[Powys]] a [[Castell-nedd Port Talbot]] yng [[Cymru|Nghymru]]. Mae hefyd yn rhan o ffin [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Mae'r afon a'i rhaeadrau yn un o atyniadau allweddol Geoparc y [[Fforest Fawr]], a ddynodwyd yn 2005. Mae nentydd Nant y Bryn, Nant y Fedwen a Nant Hir yn dod at ei gilydd i ffurfio'r Pyrddin sy'n llifo tua'r de-ddwyrain am 3 milltir (5km) i'w chymer â'r [[Afon Nedd Fechan]]. Mae'r Pyrddin yn fwyaf adnabyddus am ddau raeadr ysblennydd, [[Sgwd Gwladys]] a Sgwd Einion Gam. Mae'n hawdd ei gyrraedd ar lwybr troed o [[Pontneddfechan|Bontneddfechan]] (a elwir hefyd yn Pontneathvaughan). Nodwedd nodedig uwchben y rhaeadr yw bloc anwadal o garreg graean a oedd wedi'i gydbwyso fel ei fod yn siglo, o leiaf tan [[oes Fictoria]], pan gafodd ei symud. Credir mai adfeilion melin ŷd yw'r adeilad bach ger y rhaeadr. Dim ond trwy groesi ac ail-groesi'r afon ei hun y gellir cyrraedd Sgwd Einion Gam, sydd hanner milltir ymhellach i fyny'r afon. Achosir y rhaeadr hon gan bresenoldeb [[ffawt]] daearegol, sy'n dod â thywodfaen caled arall o'r enw 'Graig Ffarwel' i fyny yn erbyn cerrig llaid meddalach. Mae ceunant serth a choediog y Pyrddin, fel ceunant ei chymdogion, y Nedd Fechan, [[Afon Mellte]], ac [[Afon Hepste]], yn gartref i lawer o fryoffytau prin sy'n mwynhau'r amodau oer, llaith sy'n bodoli yma. Yn unol â hynny, mae wedi'i ddynodi'n [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ac yn [[Ardal Gadwraeth Arbennig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689354 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Sychryd Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Sychryd''' <br><br> Mae '''Afon Sychryd''' yn afon yn [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]]. Er ei bod yn afon gymharol fyr, gyda chyfanswm hyd o 3 milltir (5km), mae'n nodedig am y ceunant a'r ddau raeadr y mae'n llifo drwyddynt. Mae gan yr afon ddwy fraich uchaf; mae'r gyntaf yn tarddu ger [[Penderyn]], sydd wedi'i hargae i greu [[Cronfa ddŵr]] fach, o'r enw Cronfa Ddŵr Penderyn. Mae'r ail gangen yn dechrau ychydig islaw [[Craig y Llyn]] ac fe'i gelwir yn lleol yn Nant Gwrangon; mae'n llifo heibio i bentref [[Y Rhigos|Rhigos]] a thrwy Gwm Wyrfa wrth ymyl [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Lle mae'r ddwy gangen yn ymuno, mae'n llifo trwy lethrau deheuol Geoparc [[Fforest Fawr]] ac o dan [[Ffordd yr A465|Ffordd Blaenau'r Cymoedd]] yr A465 ac yn troi tua'r gogledd-orllewin i ymuno ag [[Afon Mellte]] ym [[Pontneddfechan|Mhontneddfechan]]. Mae ei rhan isaf wedi'i thorri mewn i geunant ysblennydd o dan Craig-y-Ddinas, safle [[Bryngaer]] o [[Oes yr Haearn]] a Mwynglawdd Dinas Silica a fu unwaith yn enwog. Defnyddir y ceunant yn helaeth gan bobl sy’n sgramblo ceunant, er bod pryder y gall eu gweithgareddau achosi niwed i’r bryoffytau a’r [[mwsogl]] prin sy’n gwladychu’r creigiau yn y dyffryn cysgodol hwn, mae’r ardal wedi’i dynodi’n [[Ardal Gadwraeth Arbennig]] o’u herwydd. Mae sawl rhaeadr nodedig ar yr afon, gan gynnwys y rhai ym Mhwll y Crochan ger yr A645 a Sgydau Sychryd islaw Craig-y-Ddinas. Prin y gall y cyhoedd gyrraedd y cyntaf, ond mae'r olaf yn hawdd ei weld o Lwybr Hygyrch Sychryd sy'n dilyn hen dramffordd i fyny'r afon o'r maes parcio yng Nghraig-y-Ddinas. Rhaeadrau fel y rhain sydd wedi arwain at yr ardal ehangach yn dod yn adnabyddus fel Gwlad y Rhaeadrau. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18390517 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Syfynwy Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Syfynwy''' <br><br> Mae '''Afon Syfynwy''' yn afon sydd wedi'i lleoli'n gyfan gwbl o fewn [[Sir Benfro]]. Gan godi ar lethrau deheuol [[Mynydd Preseli]], mae'r afon yn llifo tua'r de trwy gyfres o gronfeydd dŵr a dyffrynnoedd coediog cyn ymuno â [[Afon Cleddau]]. Ar hyd ei chwrs, mae'n bwydo cronfa ddŵr [[Rhos-y-bwlch|Rhos]] [[Rhos-y-bwlch|y bwlch]] a [[Llys-y-frân|Llys y Frân,]] sy'n cynnwys Rhaeadr Syfynwy yn islaw'r hargae, a ddefnyddir i gynhyrchu trydan. Mae'r afon hefyd yn llifo o dan sawl strwythur hanesyddol, gan gynnwys Pont Farthing's Hook, a Phont Gelli sydd wedi'i rhestru'n Radd II, a Phont Gelli Ystyrir Afon Syfynwy yn engraifft ecolegol pwysig ac mae wedi'i dynodi'n rhan o [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] (SoDdGA) dalgylch Afon Cleddau ac [[Ardal Gadwraeth Arbennig|Ardal Cadwraeth Arbennig]] (ACA) Cleddau Ddwyreiniol. Mae ei ecosystem amrywiol yn cynnal amryw o blanhigion ac anifeiliaid gwyllt cynhenid, fel [[Crafanc-y-frân yr afon|crafanc-y-frân]], lamprai, a [[Dwrgi|dyfrgi]]. Er mwyn mynd i'r afael â phryderon amgylcheddol, lansiwyd Prosiect Dalgylch Llys y Frân yn 2014 gan [[Dŵr Cymru|Ddŵr Cymru]] a [[Cyfoeth Naturiol Cymru|Chyfoeth Naturiol Cymru]] i astudio blodau algâu gwyrddlas, maetholion pridd, ac effeithiau ffermio, coedwigaeth a charthffosiaeth ar ansawdd dŵr. Mae monitro ecolegol arall yn cynnwys astudiaethau pryfed afon a gynhaliwyd gan Ymddiriedolaeth Afonydd Sir Benfro. Mae hanes yr afon yn cynnwys digwyddiad llygredd nodedig ym 1999, lle lladdodd gollyngiad o elifiant masnach tua 1,000 o [[Brithyll|frithyll]] brown, gan arwain at ddirwyon cyfreithiol sylweddol. Yn ogystal, yn ystod yr [[Yr Ail Ryfel Byd|''Ail Ryfel Byd'']], defnyddiwyd y rheilffordd gerllaw yng Nglan Syfynwy gan yr [[Yr Awyrlu Brenhinol]] a'r [[Awyrlu'r Unol Daleithiau]] ar gyfer ymarfer bomio. Heddiw, mae'r afon yn parhau i fod yn destun ymdrechion cadwraeth a threftadaeth leol, gyda chefnogaeth mentrau cymunedol fel Grŵp Treftadaeth Bro Syfynwy. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4732277 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Alliance_(sculpture) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Alliance (cerflun)''' <br><br> Mae'r '''Alliance''' yn gerflun yng nghanol dinas [[Caerdydd]], [[Cymru]], a grëwyd gan yr artist gosod o [[Paris|Baris,]] Jean-Bernard Metais. Mae'n cynnwys saeth ddur di-staen fawr, wedi'i henameleiddio'n rhannol, a chylch sy'n tywynnu yn y tywyllwch. Cafodd ei ariannu gan ganolfan siopa [[Dewi Sant]] fel rhan o gynllun celf gyhoeddus gwerth £1.5m yng nghanol y ddinas, a chafodd ei ddadorchuddio ar 3 Rhagfyr 2009. Mae saeth a chylch Alliance yn ymddangos fel pe baent yn cydbwyso yn yr awyr. Mae'r cylch, wedi'i lenwi â hylif ffosfforescent, wedi'i foddi'n rhannol o dan y palmant, gyda mecanwaith wedi'i raglennu i wneud iddo godi ac ostwng gyda llanw [[Môr Hafren]]. Mae Métais yn disgrifio'r darn fel "cloc organig" sy'n "cysylltu'r lle â'r bobl". Mae geiriau yn [[Saesneg]] a [[Cymraeg|Chymraeg]], a ysgrifennwyd gan y [[Bardd|''bardd'']] o Gaerdydd, Peter Finch, yn cael eu taflunio ar y palmant yn y nos gan offer sydd wedi'i osod o fewn y saeth. Yn ôl y datblygwyr, mae'r testun yn chwarae ar y gair Caerdydd, gan adlewyrchu ei hanes a'r presennol. Comisiynwyd y cerflun yn dilyn cystadleuaeth genedlaethol i ddod o hyd i'r darn cywir o waith celf a fyddai'n ffitio'n dda o fewn y ddinas ac yn dod yn dirnod newydd. Derbyniwyd cyfanswm o 120 o ymatebion gan artistiaid ledled y byd, gyda dim ond pump ar y rhestr fer, Tony Cragg o [[Lloegr|Loegr]], Lulu Quinn a John Kennedy, Roxy Paine o [[Dinas Efrog Newydd|Ddinas Efrog Newydd]], a Métais. Roedd pryder nad oedd unrhyw artistiaid o Gymru ar y rhestr fer; fodd bynnag, pwysleisiodd Wiard Sterk, yn cynrychioli corff celfyddydau cyhoeddus Cymru Safle, fod artistiaid o Gymru wedi cael eu hystyried drwy gydol rhaglen gomisiynu Dewi Sant 2. Roedd Métais wedi creu gweithiau celf ar gyfer dinasoedd ledled y byd, gan gynnwys Eclipse Allotted-Time, awrwydr cymhleth yn Jardin des Plantes, [[Gardd fotaneg]] flaenllaw [[Ffrainc]]. Barnwyd bod gan Alliance raddfa ddigonol ar gyfer y lleoliad ar ddiwedd [[Yr Aes]], a fyddai'n eistedd rhwng y [[Llyfrgell Ganolog Caerdydd]] aml-lefel, siop adrannol [[John Lewis]], a chyfadeilad Dewi Sant ei hun. Dechreuodd y gwaith i godi'r cerflun ar 16 Tachwedd 2009 a chafodd ei gwblhau o fewn pythefnos. Daethpwyd â'r cerflun i ganol y ddinas ar dair lori gymalog a'i godi i'w le gan graen. Mae Alliance yn cyffwrdd â'r llawr mewn tair lle, ac mae ei sylfeini'n dair metr o ddyfnder. Wrth ddisgrifio'r llythrennau wedi'u hysgythru o dan y cerflun, disgrifiodd y bardd [[Mab Jones]] 'Alliance' fel un "trawiadol", gan ddweud "Mae gan Gaerdydd farddoniaeth... wedi'i hysgythru ar ei chroen. Rwy'n golygu hyn yn llythrennol." <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4729142 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/All_Nations_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan yr Holl Genhedloedd''' <br><br> Mae '''Canolfan yr Holl Genhedloedd''' ({{lang-en|{{lang|en|All Nations Centre}}}}) yn ganolfan gynadledda a lleoliad digwyddiadau yn ardal [[Gabalfa]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]]. Mae'r ganolfan yn gysylltiedig ag ac wedi'i lleoli yn yr un adeilad ag ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' a sefydlwyd ar y safle ym 1991. Mae'n aml yn cynnal digwyddiadau ar gyfer cyrff y sector cyhoeddus a grwpiau gwleidyddol. Ym 1991, prynodd ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' y tir lle mae'r ganolfan wedi'i lleoli, ar Eastern Avenue (rhan o [[Ffordd yr A48]] ), gyferbyn ag [[Ysbyty Athrofaol Cymru]]. Adeiladwyd Canolfan yr Holl Genhedloedd i gynnal gwasanaethau a chynulliadau eglwysig. Mae ''eglwys yr Holl Genhedloedd'' yn aelod o ''Ministries Without Borders'', grŵp o eglwysi efengylaidd. Agorwyd yn 2003 fel safle cynadledda fel menter ar y cyd ag ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' a ''Kairos Ventures Limited''. Defnyddir elw'r fenter gan yr eglwys ar gyfer ei waith hefengylu rhyngwladol. Mae Canolfan yr Holl Genhedloedd yn groesawu sefydliadau Cymreig yn rheolaidd, gan gynnwys [[GIG Cymru]], [[Iechyd Cyhoeddus Cymru]], [[Llywodraeth Cymru]] a [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg]], yn ogystal â digwyddiadau caffael rheolaidd [[Cyngor Caerdydd]]. Mae'n cynnal arholiadau a darlithoedd ar gyfer [[Prifysgol Caerdydd|Brifysgol Caerdydd]] a'r [[Y Brifysgol Agored]], ac roedd yn lleoliad ar gyfer Cynhadledd Ryngwladol 2013 ar Fasnachu Pobl. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae Brenin [[Charles III, brenin y Deyrnas Unedig|Charles III]] wedi ymweld â'r ganolfan, ac mae wedi cynnal rhaglen wleidyddol flaenllaw'r [[BBC]], Question Time. Fe'i dewisir yn aml gan y [[Ceidwadwyr Cymreig]] fel y lleoliad ar gyfer ei hystingau a'i chynadleddau, ar ôl cynnal y Prif Weinidogion [[David Cameron]] a [[Boris Johnson]] yn flaenorol. Cynhaliwyd hustyngau ar gyfer etholiad arweinyddiaeth y Blaid Geidwadol yn 2019 yn y ganolfan. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4736850 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Altolusso Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Altolusso''' <br><br> Mae '''Altolusso''', sy'n golygu "moethusrwydd uchel" yn [[Eidaleg]], yn adeilad preswyl amlwg 23 llawr wedi'i leoli yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]]. Yn sefyll 72 metr (232 troedfedd) o uchder, yr adeilad oedd y strwythur preswyl talaf yng Nghymru ar ôl ei gwblhau yn 2005 ac mae'n parhau i fod yn un o'r adeiladau talaf yng Nghaerdydd a'r genedl ehangach. Mae'r datblygiad siâp 'Y' yn cynnwys dyluniad meillion tair dail nodedig, sy'n cynnwys tair adain gromlinog yn ymestyn o graidd canolog. Mae'n gartref i 292 o fflatiau moethus un i dair ystafell wely sy'n cynnig golygfeydd panoramig o'r ddinas, ochr yn ochr â maes parcio tair llawr wedi'i ddyrannu. Mae gan y safle hanes diwydiannol cyfoethog. Cafodd cael ei ddefnyddio ar gyfer cynhyrchu a storio nwy glo gan y ''Cardiff Gas Light and Coke Co'' o 1837 ymlaen. Dymchwelwyd y rhan fwyaf o adeiladau'r gwaith nwy, sy'n dyddio'n bennaf o'r 1890au, i wneud lle i'r datblygiad modern. Adeiladwyd Altolusso ar hen safle ''New College'' ac mae'n ymgorffori ffasâd Fictoraidd gwreiddiol y coleg ar gyfer ei ddau lawr cyntaf. Er nad yw wedi'i restru'n swyddogol, cafodd y ffasâd ei gadw a'i adfer yn helaeth ar gais [[Cyngor Caerdydd]], gan ddefnyddio blociau cerrig a achubwyd o'r adeiladau cefn a ddymchwelwyd. Heddiw, mae'r ffasâd hanesyddol hwn yn rhan o brif gyntedd tair stori mawreddog gyda tho atriwm gwydr ar ei ben. Er mwyn sicrhau gwydnwch yn erbyn tywydd garw, mae gan du allan yr adeilad rendr arbenigol wedi'i seilio ar acrylig a gynlluniwyd i gynnal gorffeniad gwastad a llyfn. Yn ddaearyddol, mae'r eiddo wedi'i ffinio gan Deras Bute i'r gogledd, [[Prif Linell De Cymru]] i'r de, Llys Harlech i'r dwyrain, a Phorth Meridian i'r gorllewin. Mae Altolusso hefyd wedi ymddangos mewn diwylliant poblogaidd; fe'i defnyddiwyd fel lleoliad ffilmio ar gyfer y gyfres deledu ffuglen wyddonol ''[[Torchwood]]'', gan cynnwys olygfa o'r gymeriad Jack Harkness yn sefyll ar ben y tŵr mewn pennod a ffilmiwyd ym mis Mehefin 2006. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7699538 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tenby_Museum_and_Art_Gallery Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa ac Oriel Gelf Dinbych-y-Pysgod''' <br><br> Mae '''Amgueddfa ac Oriel Gelf Dinbych-y-Pysgod''' yw [[amgueddfa]] annibynnol hynaf Cymru, wedi ei sefydlu ym 1878, a’i phrif thema yw adrodd hanes [[Dinbych-y-pysgod]] a’r cyffiniau trwy gynhanes, hanes cymdeithasol a chelf. Wedi'i lleoli mewn [[adeilad rhestredig Gradd II]] ar Fryn y Castell, Dinbych-y-pysgod, adeilad ysgol a rentwyd gynt gan gyngor y dref, cafodd yr amgueddfa ei sefydlu gan grŵp o ymddiriedolwyr lleol gan gynnwys Edward Laws a Charles Allen. Agorodd yr amgueddfa'n swyddogol ar Orffennaf 26, 1878 i gartrefu casgliad daearegol y diweddar Barchedig Gilbert N. Smith yn barhaol, a brynwyd gan y dref am £100. O'r cychwyn sefydlodd yr ymddiriedolwyr bolisi llym o gasglu deunydd lleol yn unig, rheol sy'n parhau mewn grym heddiw. Trwy'r yr ugeinfed ganrif datblygwyd gysylltiad ag Amgueddfa ac Orielau Cenedlaethol Cymru. Ehangodd ei chyfleusterau gydag agoriad ''Oriel Gelf Wilfred Harrison'' ym 1976 ac ''Oriel Gelf Newydd'' ym 1995. Cydnabuwyd cyflawniadau'r amgueddfa gyda ''Gwobr Tywysog Cymru'' ym 1993 a ''Gwobr Shoestring'' ym 1996, ac yna ymweliad brenhinol gan [[Charles III, brenin y Deyrnas Unedig|Charles III]] yn 2003 i nodi ei phen-blwydd yn 125 oed. Heddiw, mae'r amgueddfa'n cynnwys arddangosfeydd amrywiol sy'n canolbwyntio ar hanes lleol, [[Daeareg]], archaeoleg, treftadaeth forwrol, a [[Môr-ladrad]]. Mae ei chasgliad celf parhaol yn arddangos gweithiau gan artistiaid Cymreig a chenedlaethol nodedig, gan gynnwys [[Augustus John]] a [[Gwen John]], [[Kyffin Williams]], John Piper, a [[Nina Hamnett]], tra bod ei horiel gyfoes yn cynnal arddangosfeydd sy'n newid yn rheolaidd o gelf a chrefftau modern. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30589073 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Mint_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa'r Bathdy Brenhinol''' <br><br> Mae '''Amgueddfa Bathdy Brenhinol''' yn amgueddfa niwmismateg wedi'i lleoli yn [[Llantrisant, Rhondda Cynon Taf]]. Mae'n gartref i ddarnau arian, medalau, gwaith celf ac offer bathu a oedd gynt yn eiddo i'r Bathdy Brenhinol. Er bod yr amgueddfa wedi'i lleoli ar yr un safle â'r Bathdy Brenhinol, mae'r bathdy a'r amgueddfa yn gwmnïau ar wahân. Mewn partneriaeth â'r bathdy, adeiladwyd canolfan ymwelwyr newydd gwerth £9 miliwn i ganiatáu i aelodau'r cyhoedd weld rhan o gasgliad yr amgueddfa. Yn dilyn preifateiddio'r Bathdy Brenhinol yn 2009, pryd y daeth yn [[Cwmni cyfyngedig|gwmni cyfyngedig]], gwahanwyd llawer o gasgliad niwmismateg y bathdy yn endid ar wahân a elwir bellach yn Amgueddfa'r Bathdy Brenhinol. Ym mis Tachwedd 2010 enillodd yr amgueddfa statws elusennol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q23531475 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Museum_of_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Caerdydd''' <br><br> Mae '''Amgueddfa Caerdydd''' sydd wedi'i lleoli yn adeilad hanesyddol yr [[Yr Hen Lyfrgell, Caerdydd|Hen Lyfrgell]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], yn amgueddfa am ddim sy'n ymroddedig i rhannu hanes y ddinas. Ar ôl agor ar Ebrill 1, 2011, mae'r amgueddfa'n gartref i gasgliad o tua 3,000 o arteffactau sy'n gysylltiedig â Chaerdydd. Rhoddwyd llawer ohonynt gan drigolion lleol a chymunedau. Dewiswyd yr Hen Lyfrgell, a agorodd yn wreiddiol ym 1882 fel llyfrgell, amgueddfa, ac ysgol wyddoniaeth a chelf, fel y safle parhaol yn dilyn astudiaethau dichonoldeb yn 2002. Pwysleisiodd yr astudiaethau hyn yr angen am leoliad hygyrch yng nghanol y ddinas yn canolbwyntio ar hanes diwydiannol Caerdydd dros y 200 mlynedd diwethaf, gan ymgorffori elfennau rhyngweithiol i ymwelwyr. Cafodd datblygiad yr amgueddfa ei lunio'n fawr gan gyfranogiad cymunedol ac ymgynghoriadau cyhoeddus. Cyn ei agoriad swyddogol, cynhaliodd y lleoliad sawl arddangosfa dros dro lwyddiannus rhwng 2005 a 2008, yn ymdrin â phynciau fel hanes amser rhyfel, treftadaeth ddiwydiannol, chwaraeon, a llifogydd lleol. Ailenwyd y sefydliad yn ''Amgueddfa Stori Caerdydd'' yn 2019 yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus. Ar ddechrau 2023, wynebodd yr amgueddfa gynnig gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]] i drawsnewid yn arddangosfa symudol er mwyn lleihau costau. Fodd bynnag, anogodd protestiadau cyhoeddus y cyngor i gadw'r amgueddfa yn yr Hen Lyfrgell wrth archwilio opsiynau ar gyfer y dyfodol, gan sicrhau prydles pum mlynedd newydd ym mis Gorffennaf 2023. Heddiw, mae'r amgueddfa'n parhau i fod yn ganolfan ddiwylliannol hanfodol, gan gadw a chyflwyno straeon amrywiol pobl a threftadaeth Caerdydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6759082 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Margam_Stones_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Cerrig Margam''' <br><br> Amgueddfa wedi'i lleoli mewn ysgoldy Fictoraidd ym [[Margam]] ger [[Port Talbot]] yw '''Amgueddfa Cerrig Margam.''' Mae'n gartref i un o gasgliadau pwysicaf Prydain o [[Croes Geltaidd|groesau Celtaidd]]. Wedi'i rheoli gan [[Cadw]], yr asiantaeth safleoedd hanesyddol Cymru, mae'r amgueddfa wedi'i lleoli ger adfeilion [[Abaty Margam]]. Casglwyd y casgliad yn bennaf yn ystod y 19eg ganrif gan deulu Talbot, a gasglodd groesau cerrig a meini hirion lleol. Ym 1892, rhoddodd Emily Talbot y casgliad i'r genedl, ac adleolwyd y cerrig i'r ysgoldy ym 1932. Mae'r amgueddfa'n cynnwys tua 30 o gerrig cerfiedig hynafol, wedi'u rhannu rhwng cerfiadau Cristnogol cyn-Normanaidd ar y llawr gwaelod a chofebau Abary Margam yn yr oriel uchaf. Mae'r casgliad cyn-Normanaidd yn cynnwys 17 o gerrig sy'n dyddio o'r 6ed i'r 11eg ganrif, sy'n cynrychioli diwylliant Cristnogol Cymreig penodol. Mae'r rhain wedi'u categoreiddio'n dair grŵp. Y cynharaf yw cofebau ag arysgrifau [[Lladin]] (450–650 OC), fel ''Carreg Pumpeius'' o'r 6ed ganrif, sy'n cynnwys sgriptiau Lladin ac [[Ogam]], a ''Charreg Bodvoc''. Arddangosfa enwocaf yr amgueddfa yw ''Croes Cynfelyn (The Cross of Conbelin)''. Yn dyddio o tua 1000 OC, mae'r groes-olwyn enfawr hon â phen disg yn cynnwys gwaith clymau manwl, ffigurau o [[Ioan|Sant Ioan]] a'r [[Y Forwyn Fair]], a phedestal wedi'i addurno â golygfa hela. Mae'r oriel uchaf yn cynnwys cofebau ôl-Normanaidd, gan gynnwys slabiau bedd Sistersaidd a marcwyr beddau ôl-Ddiwygiad, sy'n olrhain hanes y safle yn dilyn ail-sefydlu Abaty Margam ym 1147. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q79272043 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Industrial_and_Maritime_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Ddiwydiannol a Morwrol Cymru''' <br><br> Amgeuaddfa morwrol yn [[Tre-biwt|Nhre-biwt]], [[Caerdydd]] oedd '''Amgueddfa Ddiwydiannol a Morwrol Cymru'''. Roedd yr amgueddfa'n rhan o [[Amgueddfa Cymru]] ac agorodd y cam cyntaf ym 1977, gan gau ddim ond 22 mlynedd yn ddiweddarach ym 1998. Dechreuodd adeiladu'r amgueddfa ym mis Hydref 1974. Roedd yr arddangosfeydd yn cynnwys ceir, bws a thram, goleudy, penffigur o [[HMS Hamadryad]], y tynfad ''Sea Alarm'' a replica o locomotif [[Richard Trevithick]] o 1803, Pen-y-Darren. Roedd yn arddangosfa barhaol yn disgrifio hanes y dociau a'r diwydiant glo yn [[De Cymru|Ne Cymru]]. Dr [[John Geraint Jenkins]] oedd curadur yr amgueddfa o 1978 tan 1987. Caeodd yr amgueddfa ar 1 Mehefin 1998 i wneud lle i ddatblygiad siopa newydd [[Cei'r Fôr-Forwyn]]. Ailddosbarthwyd ei harddangosfeydd i amgueddfeydd eraill a chafodd y ''Sea Alarm'' ei thaflu. Ni ddewiswyd lleoliad newydd ar gyfer amgueddfa debyg, yn [[Abertawe]], tan ddwy flynedd ar ôl iddi gau. Agorodd [[Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]] yn 2005. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15223341 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Haverfordwest_Town_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Tref Hwlffordd''' <br><br> Amgueddfa hanes a threftadaeth leol yn [[Hwlffordd]], [[Sir Benfro]], yw '''Amgueddfa Tref Hwlffordd'''. Mae'r casgliadau'n cynnwys hanes lleol a chymdeithasol, hanes y castell, a detholiad o gelf leol. Lleolir yr amgueddfa yn wreiddiol yn hen dŷ'r llywodraethwr, [[Adeilad rhestredig Gradd II|adeilad rhestredig Gradd II,]] a ddywedir ei fod yn dyddio o 1779, y tu mewn i [[Castell Hwlffordd|Gastell Hwlffordd]]. Yn 2012 penderfynodd [[Cyngor Sir Benfro]] werthu'r safle presennol i'w ddefnyddio'n fasnachol, ac adleoli'r amgueddfa i safle arall. Hyd yma nid yw'r safle wedi'i werthu. Mi oedd yr amgueddfa ar gau "dros dro" am cyfnod ond erbyn hyn mae'n agor i'r cyhoedd yn ganolfan Glan-yr-afon. Ym mis Tachwedd 2023, difrodwyd to'r amgueddfa gan ladron plwm. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6911578 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Morgan_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd Morgan''' <br><br> Mae '''Arcêd Morgan''' yn arcêd siopa yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[De Cymru]]. Agorwyd yr arcêd ym 1896, a chafodd ei hadeiladu i gysylltu prif fynedfa [[Siop adrannol]] David Morgan ar [[Heol Eglwys Fair/Heol Fawr|Heol Eglwys Fair]] â'i siop arall ar [[Yr Aes]]. Agorodd ym 1899 fel yr ''Arcêd Ganolog Newydd''. Ar ôl i Morgan brynu'r Arcêd Frenhinol, ffurfiodd y teulu gwmni daliannol o'r enw ''Cardiff Arcade Company'', a oedd yn berchen ar ac yn gweithredu'r ddau arcêd. Ar ôl i David Morgan's cau yn 2004, gwerthwyd yr asedau am £25 miliwn i'r cwmni eiddo ''Helical Bar''. Rhwng 2007 a 2008 adnewyddwyd y safle cyfan gan Helical Bar, gyda'r arcedau wedi'u hadfer. Gwariodd y cwmnïau £30M ar adfer arcêd Morgan a'r Arcêd Frenhinol, gan llwyddo cadw rhai ffenestri Fenisaidd a ffryntiau siopau pren gwreiddiol. Disgrifir Arcêd Morgan bellach fel yr arced hanesyddol orau yng Nghaerdydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5049983 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Castle_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd y Castell''' <br><br> Mae '''Arcêd y Castell''' yn arcêd siopa yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], De Cymru. Wedi'i chychwyn ym 1887, mae'n rhedeg i'r de o gyferbyn â [[Castell Caerdydd|Chastell Caerdydd]], ac yna'n troi i'r dwyrain i adael ar y [[Heol Eglwys Fair/Heol Fawr]], yng Nghwarter y Castell. Adeiladwyd Arcêd y Castell, un o arcedau siopa hanesyddol Caerdydd, ym 1887 gan y pensaer Edwin Seward ar gyfer Ystâd Bute. Roedd yn rhan o gynlluniau datblygu trefol [[Ardalydd Bute]], a drawsnewidiodd Gaerdydd yn ganolfan fasnachol lewyrchus ddiwedd y 19eg ganrif. Dioddefodd yr arcêd ddifrod yn ystod Ymosodiad y Brwydrau yn erbyn Caerdydd ym 1941 ac fe'i hadferwyd yn ddiweddarach, gan gadw ei chymeriad Fictoraidd gwreiddiol. [[Adeilad rhestredig]] Arcêd y Castell yn Gradd II* ym 1975, sef yr "orau o arcedau Fictoraidd Caerdydd". Mae'r bloc mynediad pedwar llawr sy'n wynebu'r Stryd Fawr wedi'i restru ar wahân, hefyd fel Gradd II*. Mae Arcêd y Castell yn rhan allweddol o dwristiaeth dreftadaeth Caerdydd, ac mae wedi ymddangos mewn ffilmiau a rhaglenni teledu fel [[Doctor Who]]. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd Pensaernïaeth Fictoraidd Gwefan Swyddogol Arcêd Castell Caerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7270730 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Queens_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd y Frenhines''' <br><br> Canolfan siopa yng nghanol dinas [[Caerdydd]] yw '''Arcêd y Frenhines''' (). Agorodd ar 28 Ebrill 1994. Wedi'i datblygu ar safle siop adrannol Allders ac Arcêd Stryd y Frenhines o'r un enw, mae'r brif fynedfa wedi'i lleoli ar Stryd y Frenhines, ac mae'r ail fynedfa yn wynebu Stryd y Gwaith ger [[Marchnad Caerdydd]]. Mae gan yr arcêd ddwy lefel, ac mae'n anarferol gan fod y lefelau ar oleddf, fel bod, er gwaethaf ei ddwy fynedfa ar yr un lefel, y llawr uchaf wrth fynedfa Stryd y Gwaith yw'r llawr gwaelod yn Stryd y Frenhines. Mae'r ganolfan yn cysylltu'n fewnol â Chanolfan Dewi Sant. Cofnododd yr arcêd 11.2m o ymwelwyr blynyddol yn 2012 ac mae wedi'i hangori gan New Look, Argos, Tim Hortons a [[Swyddfa'r Post]]. Mae pedair o'i siopau - Argos, Christopher George, F. Hinds a Whittard o Chelsea - wedi bod yn y ganolfan ers ei lansio ac mae eraill o'r rhestr siopau yn y flwyddyn agoriadol wedi newid enwau eu cwmni - fel Cookie Jar, sydd bellach yn Millie's Cookies, a Partners, sydd bellach yn Ryman. Erbyn 2016 roedd ganddo 10 miliwn o ymwelwyr y flwyddyn. Cafodd ei roi ar werth yn 2016 am £33 miliwn. Cynigiwyd ei ddymchwel mewn cynlluniau yn 2021. Ym mis Chwefror 2023, rhoddwyd y ganolfan dan law derbynnydd. Ym mis Tachwedd 2025, roedd yn y broses o gael ei "hail-ddyfeisio" fel "canolfan hamdden", a fydd yn cynnal perfformiadau byw, a bydd hefyd yn cynnwys ardaloedd chwaraeon (gan gynnwys cyrtiau ar gyfer padel), ynghyd ag arddangosfeydd rhyngweithiol a theatrau gan ddefnyddio tafluniad digidol. Ysbrydolwyd y bensaernïaeth wreiddiol gan yr arcedau niferus o ddiwedd y 19eg ganrif yng nghanol dinas Caerdydd ac mae wedi ymddangos fel cefndir i amryw o raglenni teledu, gan gynnwys stori [[Doctor Who]] yn 2005 "Rose", gyda [[Christopher Eccleston]] a [[Billie Piper]], a osodwyd yn Llundain. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5283471 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/District_of_Rhymney_Valley Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Ardal Cwm Rhymni''' <br><br> Roedd Dyffryn [[Rhymni]] yn ardal llywodraeth leol yng [[Morgannwg Ganol]] [[Sir Forgannwg]], Cymru, a fodolai o 1974 hyd 1996. Wedi'i sefydlu o dan [[Deddf Llywodraeth Leol 1972|Ddeddf Llywodraeth Leol 1972]], ffurfiwyd yr ardal trwy gyfuno rhannau o chwe chyn-ardal, gan gynnwys [[Bedwas, Tretomos a Machen]], [[Caerffili]], [[Gelli-gaer]], [[Tredegar Newydd]], Rhymni, a sawl plwyf o Ranbarth Gwledig Caerdydd. Daeth yr uno hwn ag ardaloedd o ddwy ochr [[Afon Rhymni]] ynghyd, a oedd yn hanesyddol yn gwasanaethu fel y ffin rhwng siroedd [[Sir Fynwy (hanesyddol)]] a Morganwg. Ym 1985, cafodd [[Cymuned (Cymru)]] mewnol yr ardal eu had-drefnu, a oedd yn cynnwys amsugno Llanfedw a Rhydygwern i mewn i [[Rhydri]], ochr yn ochr â chreu sawl cymuned newydd. Roedd y cyngor ardal, a ddechreuodd weithredu ym 1974 yn dilyn etholiadau cysgodol ym 1973, yn gyfrifol am weinyddiaeth leol nes i'r ardal gael ei diddymu ym 1996. Ar y pryd, unodd Dyffryn Rhymni ag ardal gyfagos [[Islwyn (dosbarth)]] i ffurfio [[Bwrdeistref Sirol Caerffili]]. Drwy gydol ei fodolaeth, roedd gan y cyngor ei swyddfeydd gweinyddol yn Nhŷ Ystrad Fawr yn [[Ystrad Mynach]], eiddo Fictoraidd a ddefnyddiwyd gynt gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]], a gafodd ei ddymchwel yn y pen draw yn 2008 i adeiladu ysbyty. Yn ogystal â dyletswyddau gweinyddol, etifeddodd a gweithredodd cyngor dosbarth Dyffryn Rhymni fflydoedd bysiau bwrdeistrefol ei awdurdodau rhagflaenol. Gan wisgo lifrai brown tywyll, hufen ac aur nodedig, roedd y gwasanaeth bysiau'n gweithredu ledled y dyffryn ac i [[Merthyr Tudful (prif ardal)]] a [[Casnewydd|Chasnewydd]] cyfagos. Yn dilyn dadreoleiddio bysiau ym 1986, trosglwyddwyd y gweithrediad i Inter Valley Link Limited, a oedd yn eiddo i'r cyngor. Oherwydd cystadleuaeth ddwys yng [[Y Cymoedd]], gwerthwyd y cwmni i Wasanaethau Omnibus Cenedlaethol Cymru ym 1989, a aeth i ddwylo derbynnydd wedi hynny ym 1991. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7653718 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_urban_area Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Ardal drefol Abertawe''' <br><br> Mae Ardal Drefol [[Abertawe]] neu Ardal Adeiledig Abertawe yn ardal o dir yn ne [[Cymru]], a ddiffinnir gan y [[Swyddfa Ystadegau Gwladol]] at ddibenion monitro poblogaeth. Mae'n [[Cytref|gytref]] drefol ac nid yw'n gyd-ffiniol â Dinas a Sir Abertawe. Mae'n cynnwys yr ardal drefol sydd wedi'i chanoli ar [[Canol Dinas Abertawe|ganol dinas Abertawe]]; [[Cwm Tawe]] gan gynnwys [[Clydach]], [[Ystradgynlais]] a [[Pontardawe|Phontardawe]]; ac mae'n cynnwys [[Castell-nedd]] a [[Port Talbot|Phort Talbot]] sydd y tu allan i ffiniau'r sir, ond nid yw'n cynnwys ardal drefol [[Gorseinon]] o fewn ffiniau'r sir. Cyfanswm poblogaeth yr ardal yn 2011 oedd 300,352, gan ei gwneud y 3ydd fwyaf yng Nghymru, y 24ain gytref fwyaf yng Nghymru a Lloegr a'r 27ain fwyaf yn y Deyrnas Unedig. Roedd hyn yn gynnydd o 11% o ffigur 2001 o 270,506. Roedd y rhan fwyaf o'r cynnydd oherwydd bod Ystradgynlais, [[Tre-gŵyr]], Cilâ Uchaf a'r [[Y Glais]] wedi dod yn rhan o'r ardal drefol. Mae'r [[Swyddfa Ystadegau Gwladol]] yn darparu ystadegau is-adrannau ar gyfer Safle Ardal Drefol AbertaweEnw is-ardal drefolPoblogaeth (cyfrifiad 2001)Poblogaeth (cyfrifiad 2011)1Abertawe169,880179,4852Castell-nedd45,89850,6583Port Talbot35,63337,2764Pontardawe/Clydach19,09512,3335Ystradgynlais10,2486Tre-gŵyr8,1837Cilâ Uchaf1,3318Glais838 Nodiadau: Cynhwyswyd Tre-gŵyr o dan is-adran Abertawe ar gyfer cyfrifiad 2001. Nid oedd Ystradgynlais yn rhan o '''ardal drefol Abertawe''' tan gyfrifiad 2011Rhestr o gytrefi yn y Deyrnas UnedigMap ONS, yn dangos ardaloedd trefol mewn rhan o Dde CymruSwyddfa Ystadegau Gwladol: Cyfrifiad 2001, Ystadegau Allweddol ar gyfer ardaloedd trefol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30598292 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Rhydyfelin_(Low_Level)_Halt_railway_station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''arhosfa reilffordd (lefel isel) Rhydyfelin''' <br><br> Roedd gorsaf reilffordd [[Rhydyfelin, Rhondda Cynon Taf]] Low Level Halt yn arhosfan fach ym mwrdeistref sirol [[Rhondda Cynon Taf]], [[De Cymru]]. Agorodd ym 1911 a chaewyd ym 1931. Yr arhosfan oedd terfynfa Rheilffordd Caerdydd. Er bod traphont Rhydyfelin ychydig y tu hwnt i'r orsaf ac yn cysylltu Rheilffordd Caerdydd â llinellau Rheilffordd Dyffryn Taf yn [[Trefforest|Nhrefforest]], llwyddodd y TVR i atal trenau rheolaidd rhag cychwyn dros y draphont. Roedd yr arhosfan yn sylfaenol iawn. Ar y dechrau, roedd yn cynnwys caban signalau gyda lloc ffensys cyfagos (ar lefel y ddaear) lle roedd teithwyr yn aros. Agorwyd y giât gan y gwarchodwr pan gyrhaeddodd y trên. Ym 1924, newidiodd [[Rheilffordd y Great Western]] enw'r orsaf i Rhydyfelin Low Level Halt i osgoi dryswch gyda'r arhosfan o'r un enw ar linell gyfagos Pontypridd, Caerffili a Chasnewydd, a ddaeth yn Arhosfan Uchel Lefel Rhydyfelin ar yr un pryd. Ym 1928, ychwanegodd y GWR ddolen basio a phlatfform go iawn. Fodd bynnag, caeodd yr arhosfan ym 1931 pan gafodd y lein ei chau. Nid yw safle'r arhosfan yn hawdd ei olrhain mwyach. Fel llawer o'r gorsafoedd ar Reilffordd Caerdydd, mae bellach wedi'i orchuddio gan gefnffordd yr A470. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30603600 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nantgarw_(High_Level)_Halt_railway_station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''arhosfa reilffordd (lefel uchel) Nantgarw''' <br><br> Roedd gorsaf reilffordd Nantgarw (Lefel Uchel) yn arhosfan ar Reilffordd segur Pontypridd, [[Gorsaf reilffordd Caerffili]] a Chasnewydd. Agorodd yr arhosfan ym 1904. Nid oedd ganddi lwyfannau uchel, dim ond llochesi pren ar lefel y ddaear a oedd wedi'u selio oddi wrth y traciau gan glostiroedd pren a oedd yn cael eu datgloi gan y gyrrwr pan gyrhaeddai trên. Ym 1924, cafodd ei hailenwi i osgoi dryswch â'r arhosfan o'r un enw ar hen Reilffordd Caerdydd, Arhosfan Nantgarw (Lefel Isel), a gaeodd ym 1931. Roedd yr arwyddion yn Arhosfan Nantgarw (Lefel Uchel) yn darllen 'Nantgarw' yn syml yn ei blynyddoedd olaf. Caeodd yr arhosfan ym 1956. Nid yw ei lleoliad yn hawdd ei adnabod mwyach. Mae'r safle bellach yn rhan o lwybr beicio Nantgarw-Trefforest. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7590684 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St_Padarn's_Institute Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Athrofa Padarn Sant''' <br><br> Mae Sefydliad Padarn Sant yn goleg hyfforddi diwinyddol sy'n eiddo i'r [[Yr Eglwys yng Nghymru]], wedi'i leoli yn [[Llandaf]], [[Caerdydd]]. Mae ei wreiddiau yng Ngholeg Mihangel Sant, coleg hyfforddi [[Anglicaniaeth]] a sefydlwyd yn [[Aberdâr]] ym 1892 ac a symudodd i Landaf ym 1907. Yn dilyn anawsterau ariannol ac adolygiad dilynol o hyfforddiant diwinyddol, caeodd Coleg Mihangel Sant, a sefydlodd yr Eglwys yng Nghymru Sefydliad Padarn Sant ar y safle yn 2016. Heddiw, mae'r sefydliad yn canoli hyfforddiant pob gweinidog trwyddedig ac ordeiniedig ledled Cymru, gan gynnig cyfleusterau preswyl a gweinyddol ochr yn ochr â rhaglenni gradd ôl-raddedig a rhan-amser fel "Diwinyddiaeth am Oes." Mae gan y campws hanes pensaernïol cyfoethog, gan ddechrau gyda thŷ a swyddfa o ganol y 1860au a adeiladwyd gan y pensaer esgobaethol nodedig [[John Prichard]] iddo'i hun. Yn dilyn marwolaeth Prichard, ymgorfforwyd yr adeilad aml-liw "bywiog" hwn yn y coleg. Rhwng 1904 a 1920, dyluniodd FR Kempson brif adeiladau'r coleg [[Tywodfaen]], sydd bellach wedi'u rhestru'n Radd II. Strwythur mwyaf clodwiw'r safle yw ei gapel [[Moderniaeth]], a ddyluniwyd gan George Pace ddiwedd y 1950au. Wedi'i ddylanwadu gan [[Le Corbusier]], mae'r capel yn cael ei ddathlu gan [[Cadw]] fel enghraifft eithriadol o bensaernïaeth eglwysig ar ôl y rhyfel, ac mae'n dal rhestr Gradd I. Dros ei hanes, mae'r sefydliad wedi hyfforddi nifer o ffigurau amlwg. Mae cyn-fyfyrwyr a staff nodedig yn cynnwys y bardd [[R. S. Thomas]], y diwinydd Leonard Hodgson, a nifer o esgobion ac archesgobion Cymru, fel [[Alwyn Rice Jones]] a John David Edward Davies. Heddiw, mae'r sefydliad yn parhau â'i genhadaeth addysgol dan arweinyddiaeth sydd wedi cynnwys ffigurau fel y Parchedig Athro Jeremy Duff. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4816396 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Atlantic_College_Lifeboat_Station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Atlantic College Lifeboat Station''' <br><br> Wedi'i sefydlu ym 1963 yn [[Sain Dunwyd]], [[De Cymru]] [[Cymru]], roedd Gorsaf Bad Achub [[Coleg yr Iwerydd]] yn un o naw gorsaf arbrofol gyntaf y [[Sefydliad Brenhinol y Badau Achub]] ( [[Sefydliad Brenhinol y Badau Achub]] ). O dan arweiniad y pennaeth sefydlol, yr Ôl-lyngesydd Desmond Hoare, daeth y coleg yn ganolfan ar gyfer arloesi morwrol. I lywio'r tonnau lleol garw a'r glannau creigiog, dyluniodd a phrofodd y coleg [[Cwch gwynt â chragen anhyblyg]] (RIB) cyntaf yn y byd, yn cynnwys cragen anhyblyg ynghlwm wrth diwbiau chwyddadwy. Daeth y dyluniad chwyldroadol hwn yn brototeip ar gyfer badau achub dosbarth-B yr RNLI o'r enw dosbarth-Iwerydd. Ym 1973, gwerthodd y coleg batent yr RIB i'r RNLI am £1 symbolaidd. Gwnaeth yr orsaf hanes hefyd ddiwedd y 1960au a dechrau'r 1970au trwy gofrestru aelodau criw benywaidd cyntaf yr RNLI, Elisabeth Hostvedt a Penelope M. Sutton. Dros y degawdau, bu'r orsaf yn gweithredu amryw o longau, gan drawsnewid o gychod a oedd yn eiddo i'r coleg i gychod achub safonol yr RNLI, gan gynnwys yr Atlantic 21 ym 1973 a'r Atlantic 75 yn 2000. Fodd bynnag, ym mis Mehefin 2013, tynnodd yr RNLI y bad achub yn ôl o Goleg yr Atlantic. Ysgogwyd y penderfyniad gan ofynion hyfforddi uwch i lywwyr, a oedd wedi ymestyn i ddwy flynedd, gan ei gwneud hi'n anymarferol hyfforddi myfyrwyr o fewn cyfyngiadau rhaglen Bagloriaeth Ryngwladol dwy flynedd y coleg. Er gwaethaf ymadawiad yr RNLI, parhaodd gwaddol adeiladu cychod a chwilio ac achub y coleg. Sefydlodd y cyn-fyfyriwr Robin Jenkins yr elusen Atlantic Pacific International Rescue Limited, sy'n parhau i ddarparu hyfforddiant i fyfyrwyr. Mae'r sefydliad wedi ysgogi mentrau dyngarol byd-eang, gan gynnwys ymgyrchu dros wasanaethau badau achub yn Japan a dylunio'r RHIB dosbarth Hahn. Mae'r llong gryno hon, a gynlluniwyd i ffitio i mewn i gynwysyddion cludo i'w defnyddio'n gyflym, wedi'i defnyddio mewn mannau fel Kamaishi, Japan, a Lesvos, Gwlad Groeg, i gefnogi cymorth trychinebau rhyngwladol ac argyfyngau ffoaduriaid. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7653657 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_Bay_(region) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Abertawe (Ardal)''' <br><br> Mae Bae Abertawe wedi'i lleoli i'r gogledd o ardal forol Bae Abertawe. Defnyddir y term Bae Abertawe gan [[Llywodraeth Cymru|Lywodraeth Cymru]] at ddibenion cynllunio polisi yn ogystal â chan nifer o sefydliadau eraill. Diffinnir ffiniau Bae Abertawe ym Mhrosiect Data Cynllun Gofodol Llywodraeth Cynulliad Cymru. Yng Nghynllun Gofodol Cymru, mae Bae Abertawe yn cynnwys holl awdurdodau unedol Abertawe a [[Castell-nedd|Chastell-nedd]] [[Port Talbot|Phort Talbot]], a rhannau o [[Sir Gaerfyrddin]], [[Powys]] a [[Pen-y-bont ar Ogwr (prif ardal)]]. Mae'r ardal hefyd yn ardal teithio i'r gwaith, a ddiffiniwyd yn 2007.Roedd Bae Abertawe i gyd wedi'i hyrwyddo fel rhanbarth dinas yn y dyfodol a fyddai â dinas Abertawe fel ei ffocws, ond a fyddai hefyd yn cynnwys yr aneddiadau trefol sy'n gyfagos i Abertawe; sef Llanelli, Castell-nedd, Port Talbot, Ystradgynlais a Rhydaman. Maint rhagweledig y rhanbarth dinas newydd hwn yw tua 700,000 o bobl a fyddai'n byw o fewn 30 munud o daith mewn car o ganol Abertawe. Yn dilyn adroddiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru yn argymell creu'r rhanbarth dinas ym mis Gorffennaf 2012, sefydlwyd rhanbarth dinas Bae Abertawe ar 18 Gorffennaf 2013. Byddai'r rhanbarth dinas yn cynnwys awdurdodau lleol [[Sir Benfro]], Sir Gaerfyrddin, Castell-nedd Port Talbot ac Abertawe. Penodwyd [[Terry Matthews]] yn gadeirydd Bwrdd Rhanbarth Dinas Bae Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4858166 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Barafundle_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Barafundle''' <br><br> Mae '''Bae Barafundle''' () yn draeth tywodlyd anghysbell, ychydig yn grwm, sy'n wynebu'r dwyrain, ger Cei Stackpole yn [[Sir Benfro]], [[Cymru]], yng Nghymuned [[Y Stagbwll a Chastellmartin]]. Mae'n rhan o [[Ystad Ystagbwll]], a reolir gan [[Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol]]. Ar un adeg roedd y traeth yn eiddo i deulu Cawdor o Lys Stackpole. Ar y ffordd ogleddol i'r traeth mae grisiau a wal, a adeiladwyd gan y perchnogion i hwyluso eu mynediad i'r hyn a oedd bryd hynny yn draeth preifat iddynt. Nid oes mynediad ffordd i'r traeth. Y maes parcio agosaf yw yng Nghei Stackpole, sy'n costio saith punt y dydd rhwng mis Mawrth a mis Hydref ac mae parcio am ddim ar ôl 5:30 pm. Ceir mynediad i'r traeth trwy [[Llwybr Arfordir Sir Benfro|Lwybr Arfordir Sir Benfro]], naill ai o Gei Stackpole neu o Broad Haven South. Mae'r daith gerdded o Gei Stackpole yn ac o Broad Haven South. Nid yw'r naill lwybr na'r llall yn addas ar gyfer cadeiriau gwthio na chadeiriau olwyn oherwydd y tir anwastad a'r tywod. Mae Bae Barafundle wedi'i leoli rhwng clogwyni i'r gogledd a'r de. Mae'n nodi diwedd clogwyni Calchfaen Carbonifferaidd Penrhyn Castellmartin i'r de-orllewin a dechrau'r [[Hen Dywodfaen Coch]] o'r cyfnod [[Defonaidd]] yng Nghei Stackpole i'r gogledd-ddwyrain. Yn 2004, cafodd Bae Barafundle ei gynnwys mewn rhestr o'r 12 traeth gorau yn y byd. Galwodd y Good Holiday Guide ef hefyd yn "y traeth gorau ym Mhrydain". Yn 2006, galwodd y cylchgrawn Country Life ef yn lle gorau yn y Deyrnas Unedig ar gyfer picnic. Yn 2019, derbyniodd wobrau Seaside a Green Coast yng Ngwobrau Arfordir Cymru. Ym 1997, enwodd y band Cymreig [[Gorky's Zygotic Mynci]] eu pedwerydd albwm, Barafundle, ar ôl y bae. Bae Barafundle oedd lleoliad rhai golygfeydd yn y ffilm [[Third Star]], a ffilmiwyd ym mis Hydref 2009. Gwybodaeth am Stackpole - gwefan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4975812 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Broughton_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Broughton''' <br><br> Mae '''Bae Broughton''' yn draeth ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[De Cymru]], wedi'i leoli ym mhen gogledd-orllewinol y bae. Mae twyni tywod ymhellach i mewn i'r tir yn gefn i'r bae. Dim ond ar lanw isel y mae modd cyrraedd traeth Whiteford Sands cyfagos i'r gorllewin. Nid yw'r bae yn addas ar gyfer nofio na chwaraeon dŵr eraill oherwydd ei agosrwydd at [[Afon Llwchwr]]. Mae'r dyfroedd yn profi ceryntau cryf iawn o aber Llwchwr gyda thonnau pwerus, llanw uchel a banciau tywod symudol. Pan fydd gwynt cryf o'r de-orllewin yn chwythu, gellir gweld hwylfyrddwyr ymroddedig ar y dyfroedd ger y bae. Ymhlith y pentrefi cyfagos y mae [[Llangynydd]], Llanmadog ac, ychydig ymhellach, Llanrhidian. Mae'r pentrefi hyn wedi'u lleoli ger y pwyntiau mynediad i'r traeth trwy lonydd byr. Mae meysydd carafanau ym mhob pen o'r bae, ond mae'r traeth yn tueddu i aros yn dawel hyd yn oed yn ystod yr haf, yn rhannol oherwydd nad oes achubwr bywyd ar ddyletswydd. Grymoedd Natur: Bae Broughton: Gwybodaeth am y traeth Lluniau o Broughton <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4957231 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Brandy_Cove Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae gîl''' <br><br> Mae Brandy Cove () yn draeth bach iawn ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], de [[Cymru]], sy'n llawer llai hygyrch na [[Bae Caswel]] yn union i'r dwyrain. Fe'i lleolir ar ddiwedd dyffryn o bentref [[Llandeilo Ferwallt]]. Gellir ei gyrraedd ar hyd llwybr troed o Bishopston neu o Fae Caswell dros rai clogwyni serth. Daw enw'r bae o straeon am smyglwyr yn defnyddio'r bae i ddadlwytho eu nwyddau tybaco ac alcohol anghyfreithlon yn ystod y ddeunawfed ganrif. Dim ond ar lanw isel y mae darnau tywodlyd y traeth yn agored. Mae'n draeth [[Pleistosen]] wedi'i godi lle mae'r ddaearyddiaeth o'i gwmpas yn dangos tystiolaeth bod lefel y môr unwaith yn dri deg troedfedd yn uwch nag ydyw heddiw. Mae gan y traeth gwpl o chwedlau am y goruwchnaturiol yn gysylltiedig ag ef. Mae un yn ymwneud â gwrach a oedd yn byw yn yr ogofâu ger y traeth. Mae'r stori arall yn gysylltiedig â llofruddiaeth bywyd go iawn brawychus a ddigwyddodd ger y traeth ym 1919. Honnodd pentrefwyr cyfagos eu bod yn gallu clywed sgrechiadau'n dod o'r ogofâu ger y traeth yn y nos. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6486177 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Langland_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Langland''' <br><br> Mae Bae Langan yn gyrchfan gwyliau arfordirol boblogaidd a thraeth [[Syrffio]] [[Traeth baner las]] wedi'i leoli ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[Abertawe]], [[Cymru]]. Wedi'i reoli gan [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe|gyngor Dinas a Sir Abertawe]], roedd y bae yn gyrchfan boblogaidd iawn i wyliauwyr yn y 1950au a'r 1960au. Er iddo gynnal sawl gwesty ar un adeg, mae'r rhan fwyaf wedi'u trosi'n fflatiau neu gartrefi nyrsio ers hynny. Adeilad mwyaf amlwg y bae yw Maenor '''Bae Langland''', maenor arddull Barwnaidd Albanaidd o ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a adeiladwyd gan deulu Crawshay fel preswylfa haf, a wasanaethodd yn ddiweddarach fel gwesty a chartref adfer glowyr cyn ei drosi'n fflatiau moethus. Mae gan yr ardal arwyddocâd artistig hefyd; creodd yr arlunydd Argraffiadol Ffrengig Alfred Sisley sawl dyfrlliw o'r bae yn ystod ei fis mêl ym 1897. Mae'r traeth wedi'i gyfarparu'n dda gyda chyfleusterau, gan gynnwys llwybr arfordirol sy'n ei gysylltu â baeau cyfagos, cawodydd cyhoeddus, gwasanaeth achub bywyd tymhorol, brasserie, a chwe chwrt [[Tenis]] cyhoeddus. Mae hefyd yn enwog am ei gytiau traeth gwyliau, a ailadeiladwyd yn 2007 ar ôl iddynt fynd i adfail. Yn edrych dros y bae o'r gorllewin mae Clwb Golff heriol 18 twll Bae Langland, sy'n adnabyddus am ei olygfeydd godidog a'i wyntoedd pentir anrhagweladwy. Caiff Bae Langland ei barchu'n fawr gan syrffwyr oherwydd ei amrywiaeth o donnau ar wahanol lefelau llanw. Ar lanw isel, mae'r riff yn Ynys y Cranc yn cynnig tonnau dde pwerus sy'n addas ar gyfer syrffwyr profiadol, tra bod Pwynt Langland yn darparu tonnau mwy ysgafn yn ystod chwyddiadau mawr. Mae'r bae wedi cynhyrchu syrffwyr sy'n gystadleuol yn rhyngwladol, fel Carwyn Williams. Er bod [[Pysgota]] am rywogaethau fel draenog y môr, [[Merfog Du]], a macrell ar un adeg yn boblogaidd mewn mannau fel Cross Rock a Phwynt Langland, anaml y caiff ei ymarfer heddiw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6549301 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Limeslade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Limeslade''' <br><br> Mae '''Bae Limeslade''' yn gilfach fach ychydig i'r gorllewin o Fae Bracelet yng nghornel de-ddwyrain [[Penrhyn Gŵyr]], ger [[Abertawe]] yn ne [[Cymru]]. Mae'n draeth cysgodol, creigiog yn bennaf gydag ychydig o dywod. Mae modd ymdrochi yno. Mae maes parcio ym Mae Bracelet cyfagos. O Fae Limeslade mae llwybr clogwyn i Fae Langland, tua hanner milltir i'r gorllewin. Yn nodedig mae mwynglawdd haearn ym mhen y bae, ger ochr y ffordd. Credir bod hwn wedi cael ei weithio ers cyfnod [[Rhufain hynafol]]. Mae bellach ar gau ac wedi'i selio. Mae gan y bae ddaeareg amrywiol sy'n wahanol i ddaeareg Bae Bracelet cyfagos. Dyma un o'r nifer o 'slades' y gellir eu canfod ym Mro Gŵyr - dyffrynnoedd bach neu glynnoedd, fel arfer yn agor i'r môr. Limeslade oedd safle Dirgelwch Limeslade ym 1929 - llofruddiaeth heb ei datrys. Canolfan Wybodaeth Gŵyr: Bae Limeslade www.geograph.co.uk: lluniau o Fae Limeslade a'r ardal gyfagos <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24897145 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Limpert_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae lLimpert''' <br><br> Bae Limpert () yw bae [[Môr Hafren]], i'r gorllewin o [[Aberddawan]] yn ne-ddwyrain [[Cymru]]. Mae'r traeth yn graig gyda rhywfaint o dywod. Mae tŷ gwesteion a maes parcio am ddim wrth ymyl rhai adfeilion bythynnod. Mae stondin wybodaeth ar y traeth yn rhoi hanes yr ardal, a ddarperir gan Gost Treftadaeth. Mae Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Cymru wedi helpu i gofnodi dros fil o rywogaethau yn y lleoliad hwn, a chwe deg dau ohonynt o brif bwys i gadwraeth bioamrywiaeth Cymru. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd amddiffynfeydd Bae Limpert yn rhan o amddiffynfeydd "cramen" arfordirol Gorchymyn Gorllewinol ar gyfer [[Bro Morgannwg]]. Roedd yr amddiffynfeydd yn cynnwys ciwbiau gwrth-danc, blychau pils, a ffos gwrth-danc. Mae'r traeth wrth ymyl gorsafoedd pŵer Aberddawan sydd wedi'u datgomisiynu. Mae dau fewnfa dŵr môr ar gyfer y gorsafoedd pŵer yn y bae. Mae Gwaith Sment Aberddawan gerllaw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q13648596 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mewslade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Mewslade''' <br><br> Mae Bae Maeslywydd yn [[Traeth|draeth]] tywodlyd bach sy'n wynebu'r de-orllewin yng ngorllewin [[Penrhyn Gŵyr]], [[Cymru]]. Mae'n gorwedd i'r de o Middleton ac i'r de-orllewin o Pitton, lle mae llwybrau troed yn arwain at y traeth. Ar lanw isel mae'r traeth yn ymuno â [[Rhosili]] llai i'r gorllewin. Mae Pen Thurba ym mhen dwyreiniol y traeth, a thu hwnt iddo mae traeth creigiog bach Butterslade. Mae'r traeth yn boblogaidd gyda syrffwyr, ond mae bron yn gwbl o dan ddŵr ar lanw uchel. Y prif fynediad yw llwybr eithaf creigiog, yn rhannol goediog, sy'n aml yn fwdlyd mewn mannau. Ceir lluniau o Fae Mewslade a'r ardal gyfagos ar www.geograph.co.uk. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7262770 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pwlldu_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Pwlldu''' <br><br> Mae '''Bae Pwlldu''' neu Fae Pwll Du () yn draeth bach ar arfordir deheuol [[Penrhyn Gŵyr]] yn ne [[Cymru]]. Mae'n un o'r traethau mwy anghysbell ac nid yw'n hawdd ei gyrraedd mewn car, ond mae sawl llwybr troed da yn arwain ato. Mae ceunant gerllaw o'r enw Pen y Bedd wedi'i farcio gan gylch o greigiau calchfaen. Claddwyd nifer o bobl o longddrylliad a ddarganfuwyd ar y bae yn y ceunant hwn. Y llong oedd y Caesar a ddrylliwyd ar y traeth ar 28 Tachwedd 1760. Ystyr Pwlldu yw "Pwll Du" yn [[Cymraeg]]. Croeso i Gŵyr: Bae Pwlldu. Mwynhewch Gŵyr: Bae Pwlldu. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4929643 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Pool_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Pwll Glas''' <br><br> Mae '''Bae Pwll Glas''' yn gilfach fach ger pentref [[Llangynydd]] ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[Cymru]]. Mae clogwyni yn ffinio â'r gilfach, a gellir ei chyrraedd trwy lwybr ar ben clogwyn a llwybr serth, ansefydlog i lawr i'r traeth. Mae'r traeth wedi'i orchuddio'n llwyr ar lanw uchel ac mae'n cymryd ei enw o bwll creigiog mawr, naturiol. Mae [[Rhosili]] gerllaw. Ers rhyddhau fideo Tik Tok poblogaidd yn dangos y pwll, bu cynnydd sydyn yn nifer y cerddwyr i'r bae. Mae hyn wedi arwain at erydiad trwm ar y llwybr i'r traeth, yn ogystal â sbwriel trwm, tipio anghyfreithlon a graffiti a adawyd gan y torfeydd sydd bellach yn gyffredin yn y lleoliad a oedd gynt yn anhysbys. Gall y bae fod yn beryglus oherwydd y cyfuniad o ddiffyg achubwr bywyd a cherhyntau cryf iawn. Dim ond trwy lwybr troed neu o draeth cyfagos Bae Broughton i'r dwyrain y gellir cyrraedd y Bae. Ym mhen gorllewinol y bae mae bwa creigiog naturiol, o'r enw Bwa'r Pwll Glas neu'r 3 Simnai. Mae'r bwa wedi'i foddi'n llwyr ar lanw uchel. Er y credir yn draddodiadol ei fod yn ddiwaelod, mae'r pwll creigiog o'r un enw tua 8 troedfedd (2.4m) o ddyfnder, ac fe'i ffurfiwyd yn naturiol. Mae'r pwll wedi'i orchuddio'n llwyr ar lanw isel, ac wedi'i wahanu oddi wrth y môr gan y traeth. Mae'r pwll yn cael ei lyncu gan y môr ar lanw uchel ac yn dod yn llai diffiniedig. Mae'r traeth yn bennaf yn dywodlyd ac wedi'i amgylchynu gan glogwyni creigiog. Gellir cyrraedd y traeth trwy lwybr arfordirol garw sy'n arwain i lawr o'r clogwyni ac o Greigiau Sbaenwr ac o Fae Broughton, y ddau ar lanw isel. Mae'r dyfnder a grybwyllir yma yn wahanol i'r dyfnder a grybwyllir gan y cyfeirnod. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7538437 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Slade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Slade''' <br><br> Mae '''Bae Slade''' - wedi'i farcio ar fapiau'r [[Arolwg Ordnans]] fel "Y Tywod" - yn draeth tywodlyd ger pentref Slade, ar [[Penrhyn Gŵyr|Benrhyn Gŵyr]] yn [[De-orllewin Cymru|Ne-orllewin Cymru]]. Mae wedi'i leoli mewn lleoliad cymharol anhygyrch - dim ond ar droed a thrwy ddringo dros rai creigiau mawr y gellir ei gyrraedd. Yng nghefn y traeth, gwelir caeau wedi'u gweithio a chlogwyni serth wedi'u gorchuddio ag eithin. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7838780 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tresilian_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Tresilian''' <br><br> Mae '''Bae Tresilian''', hefyd Bae Tresilian, yn fae yn ne-ddwyrain [[Cymru]], i'r gorllewin o draeth Caglog [[Llanilltud Fawr]] ac i'r dwyrain o [[Sain Dunwyd]], ar [[Môr Hafren|Fôr Hafren]]. Mae'r traeth yn y bae yn gorwedd o flaen dyffryn lle mae Nant Tresilian yn llifo ac yn gwagio i'r môr. Mae'n gorwedd ar hyd darn o arfordir a llwybr clogwyni dan warchodaeth Arfordir Treftadaeth Sir Forgannwg, sy'n nodweddiadol o glogwyni calchfaen gyda llawer o ogofâu a sawl bae/dyffryn. Mae tŷ gwyn nodedig, Tŷ Tresilian, wedi'i leoli ym Mae Tresilian ar ddiwedd y dyffryn o flaen y traeth cerrig mân a blwch pils ar y clogwyn gerllaw. Mae cilfach Col Huw wedi'i leoli gerllaw. Daw enw Bae Tresilian o'r Tywysog Silian y dywedir iddo gadw llys yno yn y 3ydd a'r 4ydd ganrif. Ar un adeg roedd gan y bae dafarn a fynychid gan smyglwyr a môr-ladron. Dywedir bod y clogwyni yn yr ardal yn cynnwys llawer o dramwyfeydd a thwneli cyfrinachol a ddefnyddiwyd ganddynt. Yn ôl y chwedl, yng nghanol y 15fed ganrif, boddwyd môr-leidr o Lydaw o'r enw Peter mewn ogof i'r gorllewin o'r bae gan Syr Henry Stradling (1423–1476), wrth geisio dial ar ôl i Peter ei herwgipio o'r blaen. Ar nosweithiau gaeaf o dan leuad lawn, gellir clywed ei gri yn y gwynt, yn ôl y sôn. Fodd bynnag, nid yw map George Yates o 1799 yn dangos adeilad yma, ond mae'n ymddangos mewn cofnodion yn fuan wedyn. Rhoddwyd prydles ym 1800 gan berchennog ystâd Sant Dunwyd, ac ar ôl gweithredu am gyfnod fel gwesty daeth yn breswylfa breifat, gyda'r rhan fwyaf o'r tenantiaid yn foneddigion a ffermwyr. Ar un adeg, roedd Tŷ Tresilian yn gartref i Owen Crawshay, mab Tudor Crawshay, Dirprwy Raglaw Sir Forgannwg a warden ficer [[Eglwys Llanilltud Fawr]], a oedd yn byw yn Dimlands gerllaw. Ym 1862, caeodd Dr. John Whitlock Nicholl Carne, perchennog ystâd Sant Dunwyd, y ffordd i'r cyhoedd. Mae ogof gerllaw hefyd sydd â tho bwaog o'r enw "bwa'r tynged" y mae cyplau'n ymweld â hi drwy daflu cerrig mân; faint bynnag o ymdrechion sydd eu hangen i daro'r graig, cymerir hyn fel nifer y blynyddoedd y dylent aros i briodi. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4841961 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baglan_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baglan (ward etholiadol)''' <br><br> Mae ward etholiadol [['''Baglan''', Castell-nedd Port Talbot]] yn cynnwys cymunedau Baglan a [[Bae Baglan]], yn<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Bwrdeistref Sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], Cymru. Mae Baglan yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth y DU [[Aberafan Maesteg (etholaeth seneddol y DU)]]. Mae Baglan wedi'i ffinio gan wardiau Gorllewin Llansawel a Dwyrain Llansawel i'r gogledd; Bryn a Chwmafan a Phort Talbot i'r dwyrain; ac Aberafan a [[Gorllewin Traethmelyn]] i'r de. Gellir rhannu ward Baglan yn fras yn dair parth. Mae'r parth diwydiannol i'r de-orllewin o [[Traffordd yr M4|Draffordd yr M4]] ym Mae Baglan ar y safle a oedd unwaith yn cael ei feddiannu gan waith cemegol BP. Mae bellach yn ardal adfywio diwydiannol. Mae'r parth preswyl ychydig i'r gogledd-ddwyrain o'r M4, sy'n cynnwys pentref Baglan. Mae rhan bellaf gogleddol a dwyreiniol y ward yn cynnwys glaswelltir a choetir heb eu datblygu. Ar 17 Gorffennaf 2025, yn dilyn marwolaeth y cynghorydd Peter Richards, cynhaliwyd isetholiad ym Maglan ar gyfer y sedd wag. Dyma ganlyniadau'r isetholiad hwn: +YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsJosh TuckLlafur Cymru 708Llafur yn dalWendy BlethynAnnibynnol532John BamseyDiwygio'r DU447Colin DeerePlaid Cymru149Lee StabbinsCeidwadwyr Cymru19Nigel Bartolotti HillPlaid Werdd Cymru18Tomos Gruffydd Roberts-YoungDemocratiaid Rhyddfrydol Cymru13 Mae'r ward yn ethol tri chynghorydd sir i [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot|Gyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]]. Yn etholiadau cyngor lleol Castell-nedd Port Talbot ar 4 Mai 2017, dyma'r canlyniadau: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsPeter Richards Llafur 1309Llafur yn dalCarol Clement Llafur 1159Llafur yn dalSusan Renkes Llafur 1009Llafur yn dalNicola Butterfield Plaid Cymru 699 Ar 3 Mai 2012, cynhaliwyd etholiadau'r Cyngor Lleol. Roedd y ganran a bleidleisiodd yn 40.42% a dyma'r canlyniadau: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsPeter Richards Llafur 1190Llafur yn dalCarol Clement Llafur 1038Llafur yn dalPaul Greenaway Llafur 906Llafur yn ennillDavid Coslett Annibynnol 881John Tallamy Annibynnol 862Mike Lewis Annibynnol 861T J Morgan Ceidwadol 186 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q85744968 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baked_Bean_Museum_of_Excellence Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baked Bean Museum of Excellence''' <br><br> Amgueddfa breifat oedd Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob a leolir ym [[Port Talbot]], [[Cymru]], [[Y Deyrnas Unedig]]. Caeodd Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob yn 2023. Agorwyd yr amgueddfa yn 2009 gan Barry Kirk, a newidiodd ei enw trwy weithred newid enw i Gapten Beany. Roedd yr amgueddfa wedi'i lleoli yn ystafell fyw, ystafell ymolchi a chegin ei [[Tŷ cyngor]]. Caeodd Beany yr amgueddfa yn 2023, gan ddweud y byddai rhywfaint o'i gasgliad yn cael ei roi i amgueddfa yn [[Llundain]]. Roedd yr amgueddfa'n cynnwys enghreifftiau o ganiau bwyd brand, [[Hysbysebu]] ac eitemau hyrwyddo eraill sy'n gysylltiedig â [[Ffa pob]]. Roedd yna hefyd eitemau o nifer o frandiau bwyd gan gynnwys Heinz, Crosse & Blackwell, Branston, HP a Van Camp's, yn ogystal ag eitemau yn ymwneud â'r cymeriad comedi Mr Bean. Roedd dros 500 o eitemau yn yr amgueddfa, ac mae Beany yn amcangyfrif ei fod wedi gwario dros £10,000 yn adeiladu ei gasgliad. Yn wahanol i lawer o amgueddfeydd, nid oedd gan Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob siop anrhegion ar y safle. Yn lle hynny, roedd Beany yn gweithredu stondin farchnad mewn busnesau lleol ar benwythnosau, gan werthu cofroddion brand o'r amgueddfa a'i bersona Capten Beany. Roedd yr amgueddfa wedi'i chofrestru gyda Chymdeithas yr Amgueddfeydd Annibynnol. Y digrifwr Danny Wallace oedd noddwr yr amgueddfa. Yn 2018, yr amgueddfa oedd y pedwerydd atyniad mwyaf poblogaidd ym Mhort Talbot, yn ôl ffigurau gan TripAdvisor. Yn 2010, credai Beany mai ei amgueddfa ef oedd yr unig amgueddfa yn y byd a oedd wedi'i chysegru i ffa pob. Yn 2019, agorodd Heinz amgueddfa, ar ffurf "Amgueddfa Beanz" dros dro yng [[Covent Garden]] Llundain rhwng 30 Awst ac 1 Medi. Roedd yr amgueddfa'n cynnwys arddangosfeydd am frand Heinz i nodi pen-blwydd y cwmni yn 150 oed. Amgueddfeydd yng Nghymru [[Twristiaeth yng Nghymru]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16894511 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Maindy_Barracks Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Barics y Maendy''' <br><br> Mae Barics Maendy yn safle milwrol yn ardal [[Cathays]], [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Agorwyd Barics Maendy ym 1877. Cawsant eu creu fel rhan o Ddiwygiadau Cardwell a anogodd leoleiddio lluoedd milwrol Prydain. Daeth y barics yn ddepo ar gyfer 41ain Gatrawd Traed (Cymreig) a [[Catrawd Droed y 69ain (De Swydd Lincoln)]]. Yn dilyn Diwygiadau Childers, unwyd y 41ain a'r 69fed catrawd i ffurfio Catrawd Cymru gyda'i ddepo yn y barics ym 1881. Roedd yn gartref i [[Byddin yr Unol Daleithiau|Fyddin yr Unol Daleithiau]] yn ystod y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf]] ; dyluniwyd Cofeb Ryfel Catrawd Cymru a ddadorchuddiwyd yno ym 1924 gan [[Edwin Lutyens]]. Defnyddiwyd y barics eto gan Fyddin yr Unol Daleithiau yn ystod [[Yr Ail Ryfel Byd]]. Yn y rhyfel olaf cafodd ei fomio gan awyrennau [[Yr Almaen]]. Daeth y barics yn gartref i Gatrawd Frenhinol Cymru, a ffurfiwyd yn ddiweddar, o 1969 ymlaen, ac i'w chatrawd olynydd, y [[Y Cymry Brenhinol]], o 2006 ymlaen. Ar hyn o bryd mae'r barics yn gartref i'r canlynol: Pencadlys Cartref Byddin Prydain, Pencadlys Catrawd [[Gwarchodlu Dragŵn 1af Y Frenhines]], 3ydd Bataliwn y Cymry Brenhinol, Pencadlys Bataliwn (Wrth Gefn y Fyddin) y Cymry Brenhinol Cwmni'r Pencadlys 157fed Gatrawd (Cymreig), Pencadlys y Corfflu Logisteg Brenhinol Pencadlys y Gatrawd 249 Sgwadron y Pencadlys Sgwadron Trafnidiaeth 580 Pencadlys Corfflu Hyfforddi Swyddogion Prifysgol Cymru Datgysylltiad Caerdydd Cwmni A Lluoedd Cadetiaid Cymunedol, Cadetiaid Byddin Cymru Datgysylltiad Gabalfa Sgwadron 1344 (Caerdydd), Rhif 1 [[Y Corfflu Hyfforddiant Awyr]] Asgell Gymreig <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4874660 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baynham_Hall Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baynham Hall''' <br><br> Mae Neuadd Baynham yn blasty rhestredig Gradd II* o'r 17eg ganrif wedi'i leoli yn Michaelchurch-On-Arrow, [[Llanfair Llythynwg]], [[Powys]], [[Cymru]]. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol tua 1700, ac ychwanegwyd y tŷ carreg at adain gynharach o'r eiddo a'r datblygiadau blaenorol. O gyfrannau oedran William a Mary ar draws pum bae, mae ganddo do tal, talcen pediment sy'n cynnwys ffenestr Fenisaidd, a simneiau tal. Y tu mewn i'r tŷ mae grisiau cyfnod gyda balwstradau troi cyfoes. Wrth ymyl y prif dŷ mae ysgubor ŷd siâp L o'r 18fed ganrif gyda beudy. Ym 1830, prynodd Hugh Lloyd, yn wreiddiol o [[Llanddewi Ystradenni|Landdewi Ystradenni]], [[Sir Faesyfed]], Neuadd Baynham gan William Trumper. Fe'i rhestrwyd yn Radd II* ar 21 Medi 1962, ac mae'n rhan o gofrestrfa [[Cadw]] o adeiladau hynafol Cymru. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4874789 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bayscape Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bayscape''' <br><br> Mae '''Bayscape''' yn ddatblygiad adeilad uchel wedi'i gynllunio ym <a href="WIKILINK:Bae Caerdydd">Fae [[Caerdydd]]</a>, [[Cymru]]. Cynlluniwyd y datblygiad yn wreiddiol i'w gwblhau yn 2013, ond fe'i hailgynlluniwyd gan Rio Architects, a gymeradwywyd ar 13 Mehefin 2013. Mae Cam I y datblygiad yn cynnwys 115 o fflatiau mewn dau floc ochr yn ochr â thri uned fasnachol. Cynlluniwyd Cam II y datblygiad yn wreiddiol i gynnwys 170 o fflatiau mewn tŵr 28 llawr, ond fe'i hailgynlluniwyd o ddechrau 2019. Lleolir safle'r datblygiad yn y prosiect adfywio gwerth £1 biliwn ym Mae Caerdydd, [[Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd]]. Lleolir safle'r prosiect ar hyd Glanfa Victoria wrth ymyl [[Afon Elái]] a Phont y Werin, wedi'i gysylltu â phont droed Pont y Werin a'r arhosfan [[Bws dŵr Caerdydd]]. Mae Pwll Rhyngwladol Caerdydd 200 llath i ffwrdd. Rhestr o'r adeiladau talaf yn Oriel Bae Caerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4877486 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Beaufort_Theatre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Beaufort Theatre''' <br><br> [[Theatr]] Beaufort yw prif theatr [[Blaenau Gwent]] yng [[Glynebwy]], Cymru. Hyd at 2 Ebrill 2017 roedd yn rhan o Blaenau Gwent Venues, sydd hefyd yn cynnwys [[Sinema]] Neuadd Farchnad a Theatr Metropole, a chyn hynny Theatr Gymunedol Abertyleri. Ar ôl ei chymryd drosodd gan grŵp cymunedol ar 3 Ebrill 2017, mae'n dal i fod ar gael i'w logi i grwpiau amatur. Mae ganddi awditoriwm 338 sedd a neuadd ddawns. Mae ganddi lwyfan bwaog proscenium gyda ffedog. Mae rhywfaint o hedfan ar gael ar y llwyfan, gyda 12 set cywarch gydag uchder hedfan uchaf o 16 troedfedd. Gellir gostwng bariau goleuo trwy winsh, ac mae bariau blaen y tŷ wedi'u gosod ar y nenfydau a'r waliau. Arferai'r lleoliad raglennu theatr broffesiynol, cerddoriaeth, dawns gyfoes ac adloniant ysgafn. Mae hefyd yn gartref i naw sefydliad celfyddydau gwirfoddol sy'n cynnal eu cynyrchiadau blynyddol yno. Sinema oedd y theatr yn wreiddiol. Cafodd ei haddasu yn ôl yn y 1960au. Mae llawer o fandiau enwog wedi chwarae yn y neuadd ddawns cyn dod yn llwyddiannus, gan gynnwys Mott the Hoople a [[Stereophonics]]. Lleoliadau Blaenau Gwent <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7594075 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St_Lythans_burial_chamber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Beddrod Siambr Llwyneliddon''' <br><br> Mae [[Siambr gladdu]] [[Llwyneliddon]], a adnabyddir hefyd fel * Gwâl y Filiast *, yn feddrod megalithig<a href="WIKILINK:Oes Newydd y Cerrig"> [[Oes Newydd y Cerrig]]<a href="WIKILINK:Cromlech"> [[Cromlech]] a adeiladwyd tua 4000 CC ym [[Bro Morgannwg]] [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]]. Wedi'i leoli ar dir pori ger [[Gerddi Dyffryn]], cynhelir y safle gan [[Cadw]] ac mae'n hygyrch i'r cyhoedd yn rhad ac am ddim. Mae'r strwythur yn feddrod o fath [[Beddrodau Hafren-Cotswold]], sy'n cynnwys tri orthostat carreg mwd unionsyth yn cynnal capfaen enfawr, ar oleddf. Mae'n sefyll ym mhen dwyreiniol twmpath pridd 27 metr o hyd, a oedd yn wreiddiol yn gorchuddio'r siambr ond sydd wedi erydu i raddau helaeth dros amser. Wedi'i adeiladu gan amaethwyr cynnar tua 6,000 o flynyddoedd yn ôl, gwasanaethodd y dolmen fel safle cymunedol a seremonïol i anrhydeddu'r meirw. Mae tystiolaeth archaeolegol o safleoedd cyfagos, fel Coed Goldsland, yn awgrymu y gallai cyrff fod wedi cael eu gadael i bydru mewn man arall cyn i'w hesgyrn gael eu trosglwyddo i feddau cymunedol fel Sant Lythans. Er nad yw'r safle erioed wedi'i gloddio'n llawn, adferodd cloddiad bach ym 1875 gan William Collings Lukis weddillion dynol a chrochenwaith bras. Mae darganfyddiadau arwyneb eraill, gan gynnwys pen saeth fflint a darn bwyell garreg wedi'i sgleinio, wedi'u cadw yn [[Amgueddfa Werin Cymru]]. Mae'r safle wedi'i drwytho mewn llên gwerin lleol; adnabyddir y cae lle mae'n sefyll fel y "Maes Melltigedig" oherwydd ei anffrwythlondeb honedig. Yn ôl chwedl leol, mae'r garreg gap yn troelli dair gwaith ar Noswyl [[Alban Hefin]] ac yn teithio i afon gerllaw i ymdrochi. Dros y miloedd o flynyddoedd, bu llwyth y [[Silwriaid]] [[Y Celtiaid]] yn byw yn yr ardal gyfagos, profodd ddylanwad Rhufeinig, ac yn y pen draw daeth yn rhan o Ystâd Dyffryn yn yr 16eg ganrif. Heddiw, mae siambr gladdu Sant Lythans yn parhau i fod yn heneb gynhanesyddol arwyddocaol, sy'n cynnig cipolwg ar arferion angladdol a strwythurau cymdeithasol cymunedau ffermio cynharaf Cymru. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558718 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethesda_Chapel,_Abercwmboi Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bethesda, Capel y Bedyddwyr''' <br><br> Eglwys [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] yn Abercwmboi ger Aberdâr, De [[Cymru]], yw Bethesda, [[Abercwmboi]]. Mae gwasanaethau'n parhau i gael eu cynnal yn yr [[Cymraeg]]. Mae tarddiad yr achos yn dyddio'n ôl i 1854 pan ddechreuodd grŵp bach o aelodau o [[Eglwys]] Gwawr, Aberaman gynnal cyfarfodydd gweddi yn yr ardal, a elwid bryd hynny yn Cap Coch. Ym 1856 prynwyd dau dŷ yn Stryd Jenkin a'u trosi'n gapel: agorwyd y capel ym mis Medi 1856 mewn gwasanaethau a lywyddwyd gan y Parchedigion [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]], T. Nicholas a W. Williams. Ymgorfforwyd yr eglwys ar 14 Mai 1860 a daeth 39 o aelodau yno o Gwawr. Y gweinidog cyntaf a gofnodwyd, am gyfnod byr y flwyddyn honno, oedd Robert Owen. Bu James Jones yn weinidog o 1862 hyd 1869. Yn ystod ei weinidogaeth, ym 1864, adeiladwyd capel newydd gyda lle i 600 o bobl eistedd. Ar ôl i Rees adael ym 1869, gwasanaethodd nifer o weinidogion ym Methesda am gyfnod cymharol fyr yn y blynyddoedd cynnar, sef Jenkin Rees (1870–71), John Thomas (1872-74) a David Davies (1875–78). Yna daeth W. Ceinfryn Thomas yn weinidog ym 1880 ac arhosodd am ddeng mlynedd. Daeth Mathias Jenkins yn weinidog Bethesda ym 1900 a gwasanaethodd am ddeng mlynedd ar hugain. Ar ôl pedair blynedd heb weinidog, daeth Arthur G. Llewelyn yn weinidog ym 1934 a gwasanaethodd tan 1960. Adnewyddwyd yr adeilad yn helaeth ym 1938 a 1950. Yn 2019, Bethesda oedd un o'r ychydig eglwysi Bedyddwyr Cymraeg oedd yn weddill yn yr ardal. Mae'r capel wedi'i adeiladu yn yr arddull Glasurol, gyda dau lawr, cynllun mynedfa talcen a neuadd/ysgol Sul/festri wedi'i lleoli y tu ôl i'r prif adeilad. Mae Bethesda bellach [[Adeilad rhestredig]] am ei ffasâd clasurol hardd, ei thu mewn heb ei newid gyda dodrefn gwreiddiol a nenfwd panelog anarferol. Ymunodd rhai aelodau o [[Calfaria, Aberdâr]] â Bethesda pan gaeodd eu capel eu hunain oherwydd aelodaeth isel yn ystod y blynyddoedd diwethaf. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4923787 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blaen-y-Maes Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaen-y-Maes''' <br><br> Ystâd dai a [[Tŷ cyngor]] yn Ninas a Sir [[Abertawe]], [[Cymru]] yw '''Blaen-y-Maes'''. Mae'n dod o fewn ward [[Penderi]]. Sefydlwyd y clwb pêl-droed lleol, Blaen-y-Maes AFC, ym 1973, ac ar hyn o bryd mae'n chwarae yn Uwch Adran Cynghrair Pêl-droed Hŷn Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15276517 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Seven_Sisters_(Neath_Port_Talbot_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaendulais (ward Castell-nedd Port Talbot)''' <br><br> Roedd [[Blaendulais]] yn [[Ward etholiadol]] ym mhrif ardal Cymru<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Bwrdeistref sirol [[Castell-nedd (etholaeth seneddol)]] Port Talbot. Roedd y ward, a oedd yn cynnwys, yn ogystal â Seven Sisters ei hun, aneddiadau llai Bryndulais a Nant-y-cafn, yn gyd-ffiniol â'r ardal a wasanaethir gan [[Cyngor Cymuned|Gyngor Cymuned]] Seven Sisters. Wedi'i lleoli yn [[Cwm Dulais]] uchaf – lle mae gweithfeydd glo yn dal i fod yn amlwg iawn (enwir y pentref ar ôl Pwll Glo Seven Sisters a gaeodd ddechrau'r 1960au) – nodweddir yr ardal gan goedwigaeth helaeth i'r gogledd, y dwyrain a'r de, a rhostir agored yn yr ardaloedd gogledd-orllewin a chanolog. Yn dilyn adolygiad ffiniau yn 2020 gan [[Comisiwn Democratiaeth a Ffiniau Cymru]], ymunodd cymunedau cyfagos [[Y Creunant]] ac [[Onllwyn]] â Seven Sisters i ddod yn 'Crynant, Onllwyn a Seven Sisters', yn weithredol o [[Etholiadau lleol Cymru 2022]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4923820 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blaenrhondda_Road_Cutting Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaenrhondda Road Cutting''' <br><br> Mae Toriad Ffordd [[Blaenrhondda]] yn [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ym Morgannaw, de [[Cymru]]. Wedi'i leoli ar hyd y [[A4061]] uwchben pentref Blaenrhondda, [[Y Rhondda]], mae Toriad Ffordd Blaenrhondda o ddiddordeb arbennig oherwydd ei ddatguddiadau creigiog sy'n dangos gwaddodion a ffurfiodd ar wastadedd gorlif delta afon yn ystod y cyfnod Carbonifferaidd, tua 310 miliwn o flynyddoedd yn ôl. [[Rhestr o SoDdGA yng Nghanol a De Morgannwg]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15203282 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bon-y-maen_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bonymaen (ward etholiadol)''' <br><br> Mae [[Bôn-y-maen]] (tan 2022 '''Bonymaen''') yn [[Ward etholiadol]] yn Ninas a Sir [[Abertawe]], [[Cymru]], [[Y Deyrnas Unedig]]. Mae'r ward yn ffinio â bwrdeistref sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]] i'r dwyrain a wardiau Abertawe, Llansamlet a Threforys, i'r gogledd; St. Thomas i'r de; a Glandŵr i'r gorllewin. At ddibenion etholiadau, mae Bon-y-maen wedi'i rhannu'n sawl ardal bleidleisio: Winch Wen, [[Pentredŵr, Abertawe]], Sgwâr Hanover a [[Pentre-chwyth]]. Mae Bon-y-maen yn dychwelyd 2 gynghorydd i'r cyngor lleol. Y cynghorwyr presennol yw Mandy Evans a Paul Lloyd (y ddau o'r Blaid Lafur). Mae'r ward etholiadol yn cynnwys rhai neu'r cyfan o'r ardaloedd canlynol: Bon-y-maen, [[Cefnhengoed, Sir Abertawe]], Cwarter y Copr, [[Cors Crymlyn]], Morfa, Pentrechwyth, Pentre Dŵr, Winch Wen, yn etholaeth seneddol [[Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol)]]. Mewn isetholiad, cipiodd ymgeisydd Annibynnol y sedd oddi wrth Lafur a'i chadw yn yr etholiad nesaf ym 1999. Cynhaliwyd yr etholiad cyntaf i [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe]] ym 1995. Enillwyd y ddwy sedd gan Lafur. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4953242 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bracelet_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bracelet Bay''' <br><br> Mae [[Bae]] Bracelet yn fae bach wedi'i leoli ar arfordir deheuol [[Penrhyn Gŵyr]]. Dyma'r bae cyntaf y mae rhywun yn dod ar ei draws ar ôl gadael [[Bae Abertawe]] a throi Pen y Mwmbwls. Wedi'i amgylchynu gan glogwyni calchfaen, mae'r bae yn garegog, gyda rhywfaint o dywod. I'r gorllewin, mae'r bae wedi'i wahanu oddi wrth Fae Limeslade gan Bryn Tutt, lleoliad gorsaf wylio gwylwyr y glannau. Un o nodweddion mwyaf nodedig y bae yw'r ciosg eiconig "Afal Mawr", strwythur concrit a adeiladwyd yn y 1930au fel hysbyseb ar ochr y ffordd. Er bod sawl ciosg tebyg wedi'u codi ar hyd arfordir De Cymru, ciosg Bae Bracelet yw'r unig un sy'n dal i sefyll. Ar ôl cael ei ddifrodi gan gerbyd yn 2009, cafodd ei atgyweirio'n sylweddol yn 2010. Yn 2019, cafodd ei ddynodi'n swyddogol yn adeilad rhestredig Gradd II, gan gydnabod ei arwyddocâd hanesyddol. Credir bod yr enw 'Bracelet' yn llygriad o 'Broad Slade'. Mae Bae Bracelet yn gyrchfan dwristaidd amlwg i'r rhai sy'n chwilio am olygfeydd môr godidog a golygfeydd arfordirol hudolus; fodd bynnag, mae ei glannau'n cael eu heffeithio weithiau gan gerhyntau dŵr cryf a symudiadau llanw gweithredol sy'n cynhyrchu tonnau uchel, yn enwedig yn ystod amseroedd llanw brig a stormydd. GowerUK.com - Tudalen wefan Twristiaeth '''Bracelet Bay''' Gower gyda lluniau o'r bae Canolfan Wybodaeth Gower Cofnod gwefan ar Bracelet Bay ategolion wedi'u gwneud â llaw Bracelet Bay sy'n rhoi elw o werthiannau i elusennau <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4959668 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Breaksea_Point Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Breaksea Point''' <br><br> Mae Trwyn Breaksea yn bentir ar ymyl ddwyreiniol Bae Limpert [[Silstwn]] ym [[Bro Morgannwg]] ar arfordir deheuol Cymru. Honnir mai Trwyn Breaksea yw pwynt mwyaf deheuol tir mawr Cymru, er bod hynny hefyd yn cael ei honni am [[Trwyn y Rhws]] gerllaw, ac mae Cyngor Bro Morganwg wedi gosod hysbysiad penodol i'r perwyl hwnnw. Bron i 20 km i'r dwyrain, mae ynys [[Ynys Echni]] ychydig ymhellach i'r de o ran lledred. www.geograph.co.uk: lluniau o Bwynt Breaksea a'r ardal gyfagos <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> [ Wikidata ID] [ Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bridgend''' <br><br> Gall Garth gyfeirio at: Garth, Allborth Garth, Pen-y-bont ar Ogwr, pentref yn ne Cymru Gorsaf reilffordd Garth (Pen-y-bont ar Ogwr) [[Garth, Ceredigion]], pentref bach yng Nghymru [[Garth, Powys]], pentref yng nghanolbarth Cymru Gorsaf reilffordd Garth (Powys) Garth, [[Tref-y-clawdd]], cyn bentref sydd bellach wedi'i ymgorffori yn nhref Trefyclo, yn nwyrain-canolbarth Cymru ar y ffin â Swydd Amwythig, Lloegr [[Mynydd y Garth]], y Garth, neu Fynydd Garth, mynydd ger Caerdydd, Cymru Garth, un o lawer o enwau lleoedd bach eraill yn y Deyrnas Unedig Garth, Michigan, cymuned anghorfforedig Garth (Cegidfa), tŷ ac ystâd hanesyddol yn Swydd Drefaldwyn, Powys, gogledd-ddwyrain Cymru; a elwir hefyd yn Gastell y Garth Garth, amddiffynfa ganoloesol yng Nghastell Newydd upon Tyne, Lloegr [[Pier y Garth]], strwythur rhestredig Gradd II ym Mangor, Gwynedd, gogledd Cymru Castell y Garth, cartref Clan Stewart o Atholl, i'r gogledd-orllewin o Aberfeldy, yr Alban Y Garth, cyn adeilad ysgol ar Marygate yn Efrog Garth (stribed comig), a gyhoeddwyd yn y papur newydd Prydeinig Daily Mirror o 1943 i 1997 Planet Garth, lleoliad nofel David Brin The Uplift War Garth (enw), rhestr o bobl a chymeriadau ffuglennol gyda'r enw, llysenw neu gyfenw bedydd Garth (comics), uwcharwr DC Comics Syr Charles Lloyd, Barwnig 1af, o Garth (bu farw tua 1678), masnachwr a gwleidydd Cymreig [[John Edwards, Barwnig 1af Garth]] (1770–1850), Aelod Seneddol Prydeinig, dinistriwr y Llynges Frenhinol Garth (pensaernïaeth), gardd cloestr mynachlog ganoloesol Stadiwm y Garth, cyn drac rasio milgwn yn Ffynnon Taf, ger Caerdydd, Cymru Carchar EM Garth, carchar yn Ysgol Garth Swydd Gaerhirfryn, Georgetown, Kentucky, Yr Unol Daleithiau John MacDonald o Garth (1771–1866), masnachwr ffwr o Ganada [[Garth-eryr]], Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ger Llangedwyn ym Mhowys, [[Gwaelod-y-garth]], pentref ym mhlwyf Pentyrch, Caerdydd, Cymru [[Rhos-y-garth]], Ceredigion, <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30265699 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/British_Society_for_Oral_and_Dental_Research Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''British Society for Oral and Dental Research''' <br><br> Mae Cymdeithas Brydeinig Ymchwil y Genau a'r Deintyddiaeth yn gymdeithas broffesiynol sydd wedi'i lleoli yn y DU ac a sefydlwyd ym 1953. Nod y gymdeithas yw: cefnogi a chynrychioli'r gymuned ymchwil iechyd y geg yn y DU; annog gweithwyr iau i gymryd rhan mewn ymchwil y geg a'r deintyddiaeth; a hwyluso lledaenu a chymhwyso canfyddiadau ymchwil sy'n ymwneud ag iechyd y geg a'r rhyngweithiadau rhwng iechyd y geg ac iechyd systemig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17742956 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryndraenog Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryndraenog''' <br><br> Tŷ neuadd ffrâm bren yw '''Bryndraenog''' sy'n dyddio o'r cyfnod canoloesol yng [[Cymuned (Cymru)]] [[Bugeildy]], [[Powys]], Cymru. Mae'n cynnwys enghreifftiau o gerfio pren o ansawdd uchel, ac fe'i cyfeiriwyd ato gan y bardd [[Ieuan ap Hywel Swrdwal]] (tua 1430 – tua 1480) a alwodd y tŷ yn "forwyn falch o galch a phren". Mae'r tŷ wedi'i gadw'n eithriadol o dda ac mae'n [[Adeilad rhestredig]] Saif Bryndraenog i'r de o bentref Bugeildy yn agos iawn at y ffin rhwng Cymru a Lloegr yn nwyrain Powys. Roedd yr ardal yn rhan o arglwyddiaeth [[Maelienydd]]. Mae tarddiad yr adeilad yn dyddio o'r 15fed ganrif. Mae dyddio cylchoedd coed y pren a ddefnyddiwyd yn y tai yn dangos eu bod wedi'u torri i lawr ym 1436. Mae [[Cadw]] yn awgrymu bod y tŷ wedi'i adeiladu ar gyfer swyddog a fyddai wedi bod yn gyfrifol i [[Arglwyddi'r Mers]] am weinyddu cyfiawnder yn yr ardal. Ar adeg adeiladu'r tŷ, cafodd y tŷ a'i arglwydd, Llywelyn Fychan ab Ieuan, eu dathlu gan y bardd, Ieuan ap Hywel Swrdwal, a ddisgrifiodd y tŷ fel "morwyn falch o galch a phren". Ar ddechrau'r 17eg ganrif, ailadeiladwyd rhan o'r tŷ o garreg. Tŷ preifat yng nghanol ystâd amaethyddol yw Bryndraenog ac nid yw ar agor i'r cyhoedd. Adeiladwyd Brydraenog i gynllun H traddodiadol, gyda neuadd ganolog a dwy adain groes. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol yn gyfan gwbl o bren, gyda mewnlenwi calch. Mae'r neuadd yng nghanol y tŷ yn "un o'r neuaddau pren mwyaf mawreddog yng Nghymru". Mae Robert Scourfield a Richard Haslam, yn eu cyfrol Powys yn y gyfres Adeiladau Cymru, yn nodi ei gyflwr cadwraeth rhyfeddol, er gwaethaf newidiadau diweddarach i'r adeilad. Mae'r neuadd wedi'i hamgylchynu ar dair ochr gan oriel agored sy'n rhoi mynediad i'r llawr cyntaf. Mae porth deulawr, y gallai'r llawr uchaf fod wedi dal capel bach ar un adeg. Mae [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] yn cofnodi "crefftwaith rhyfeddol" gwaith pren y tŷ. Mae Brydraenog yn adeilad rhestredig Gradd I, gyda'i restr Cadw yn ei ddisgrifio fel "tŷ canoloesol bron yn gyflawn, yn arbennig o nodedig am ei waith saer cain o'r 15fed a'r 17eg ganrif". Cofnod darluniadol Coflein Animeiddiad [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] o'r tŷ <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4980921 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryn_and_Cwmavon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryn a Chwmafan''' <br><br> Mae [[Bryn, Castell-nedd Port Talbot]] a [[Cwmafan]] () yn [[Ward etholiadol]] yn<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Fwrdeistref Sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], de [[Cymru]]. Mae'r ward etholiadol yn cynnwys [[Cymuned (Cymru)]] Bryn a Chwmafon. Mae '''Bryn a Chwmafan''' yn cynnwys rhai neu'r cyfan o'r ardaloedd canlynol: Bryn, [[Cwmafan]], Cwmafan, [[Pontrhydyfen]] yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth DU <a href="WIKILINK:Aberafan [[Maesteg]] (etholaeth seneddol y DU)">Aberafan Maesteg. Yr anheddiad mwyaf yn y ward yw Cwmafan. Mae gweddill y ward yn cynnwys coetir a rhostir agored yn bennaf. Mae Bryn a Chwmafan yn ffinio â wardiau [[Pelenna]] a [[Cymer, Cwm Afan]] i'r gogledd; Maesteg a Chaerau ym [[Pen-y-bont ar Ogwr (prif ardal)]] Ogwr i'r dwyrain; [[Margam]], [[Tai-bach]] a Phort Talbot i'r de; Baglan i'r gorllewin a Dwyrain Llansawel i'r gogledd-orllewin. Yn [[Etholiadau lleol gwledydd Prydain 2017]], roedd y ganran a bleidleisiodd ym Mryn a Chwmafan yn 42%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsRhidian Mizen Llafur1383Llafur yn dalCharlotte Galsworthy Llafur1079Llafur yn dalDavid Whitelock Llafur1072Llafur yn dalIan Bamsey Plaid Cymru775Lee Felton Plaid Cymru673 Yn etholiadau cyngor lleol 2012, roedd y ganran a bleidleisiodd yn etholaeth Bryn a Chwmafon yn 38.57%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsDavid Williams Llafur1321Llafur yn dalMarian Lewis Llafur1168Llafur yn dalDavid Whitelock Llafur987Llafur yn ennillBrinley Roblin Annibynnol631Vince Williams Annibynnol500David Shepherd Annibynnol358 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6935355 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mumbles_Hill Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryn y Mwmbwls''' <br><br> Mae '''Bryn y Mwmbwls''', wedi'i leoli ger pen de-ddwyreiniol [[Penrhyn Gŵyr]] yng [[Cymru|Nghymru]], yn nodwedd ddaearyddol nodedig sy'n gwasanaethu fel [[Gwarchodfa Natur Leol]], a ddynodwyd ym 1991, ac sydd hefyd yn safle o arwyddocâd hanesyddol. Yn ystod [[Yr Ail Ryfel Byd]], defnyddiwyd y bryn ar gyfer amddiffyn milwrol, gan gartrefu'r 623ain Batri Gwrth-awyrennau a Batri Amddiffyn Arfordirol 299. Er nad yw cylchgronau tanddaearol a gynnau 6 modfedd yr olaf yn bresennol mwyach, mae olion lleoliadau'r gynnau gwrth-awyrennau a'r byncer rheoli yn parhau i fod yn weladwy heddiw, wedi'u marcio gan arwyddion addysgiadol ar y safle. Etifeddiaeth beirianneg bwysicaf y bryn yw ei rôl ganolog yng Nghynllun Draenio Prif Abertawe, a adeiladwyd rhwng 1931 a 1936 i frwydro yn erbyn llygredd carthffosiaeth difrifol yn [[Afon Tawe]] a [[Bae Abertawe]]. Defnyddiodd peirianwyr graig [[Calchfaen|galchfaen]] y bryn i dwnelu pedwar tanc storio enfawr, pob un yn mesur tua 2,000 troedfedd o hyd, 16.5 troedfedd o led, a 10.5 troedfedd o uchder. Gyda chynhwysedd cyfunol o 7.5 miliwn galwyn, roedd y tanciau hyn yn dal carthffosiaeth yn ystod ffenestri llanw cyfyngedig. Roedd y prosiect cymhleth hefyd yn cynnwys siambr sgrinio, pympiau dadfeilio, twneli mynediad, system awyru, ac allfa haearn bwrw ddwbl pum troedfedd mewn diamedr yn ymestyn 765 llath i'r môr heibio i Oleudy'r Mwmbwls. Roedd goresgyn topograffeg heriol, anwastad y bryn 150 troedfedd o uchder yn gofyn am dechnegau arolygu arloesol, gan gynnwys defnyddio plymiau gwifren ddur a thargedau goleuedig ar gyfer aliniad manwl gywir. Wedi'i agor yn ffurfiol ar Orffennaf 30, 1936, costiodd y cynllun draenio cyfan tua £2,139,000, gyda'r gwaith allfa a'r brif garthffos yn cyfrif am dros £1.2 miliwn. Llwyddodd y prosiect seilwaith coffaol hwn i ddatrys dros hanner canrif o lygredd amgylcheddol yn y dyfroedd cyfagos, gan nodi carreg filltir bwysig yn hanes iechyd cyhoeddus Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16931034 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Buarth-y-Gaer Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Buarth-y-Gaer''' <br><br> Bryngaer o Oes Haearn yw '''Buarth-y-Gaer''' ( ).[[Bryngaer]] neu gaer ar gopa Mynydd-y-Gaer, uwchben lefel y môr. Mae yng nghymuned [[Llansawel, Castell-nedd Port Talbot]], ger Castell-nedd, yng [[Castell-nedd Port Talbot|Nghastell-nedd Port Talbot]], De Cymru. Mae caer fawr ar ben bryn wedi'i ffinio gan un clawdd a ffos. O fewn yr ardal gaeedig mae twmpath claddu o'r [[Oes yr Efydd]]. Mae'r fryngaer ar bwynt uchaf Mynydd-y-Gaer. Mae'n un o dair bryngaer ar y grib ucheldirol lydan hon; mae [[Craig Ty-Isaf (bryngaer)]] yn fryngaer llawer llai i'r de-orllewin, ger [[Baglan, Castell-nedd Port Talbot]], tra bod Gaer Fawr i'r gogledd. Mae gan Fynydd-y-Gaer ben bryn crwn, gyda chaeau glaswelltir a waliau cerrig yn rhedeg i fyny at Buarth-y-Gaer. Saif y bryn uwchben aber Nedd a Llansawel, ar ochr arall Coedwig Llansawel, ychydig i'r gogledd-orllewin. Mae pentref Baglan wrth droed y bryn, i'r de-orllewin. Mae Foel Fynyddau, mynydd ychydig yn uwch, i'r dwyrain. Er bod y fryngaer wedi'i lleoli o fewn cymuned Llansawel, mae glannau deheuol a dwyreiniol y gaer ar y ffin â chymuned Baglan. Diffinnir y gaer gan un clawdd a ffos sydd fwy neu lai yn grwn. Mae'n croesi ac yn amgáu glaswelltir garw. Mae chwarela cynnar ar raddfa fach wedi tynnu rhywfaint o'r clawdd o'r ochr ddeheuol. Mae gan y gweddill sawl bylch modern a mynedfa wreiddiol ar yr ochr orllewinol. Mae'r clawdd yn sefyll hanner metr uwchben y tu mewn, gyda gostyngiad o'r clawdd i waelod y ffos. Mae'r safle yn heneb gofrestredig. Er mai 'Mynydd-y-Gaer' (Mynydd y Gaer) yw enw'r bryn a bod y gofrestr yn ei ddosbarthu fel bryngaer, ychydig o dystiolaeth o amddiffynadwyedd neu gaer sydd ar y safle, a gellir ei alw'n well yn lloc neu 'lloc amddiffynedig'. Mae twmpath claddu o'r Oes Efydd, sy'n gynharach na'r fryngaer, yn sefyll o fewn yr ardal gaeedig fel yr unig nodwedd fewnol. Mae hwn yn 0.8 m o uchder, ac ar draws. Rhestr o Henebion Cofrestredig yng Nghastell-nedd Port Talbot <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4998470 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Burfa_Castle Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Burfa Bank''' <br><br> Mae Castell Byrfa (a elwir hefyd yn [[Bryngaer|fryngaer]] Byrfa, Bryngaer Banc Byrfa, neu Wersyll Byrfa) yn fryngaer o'r [[Oes yr Haearn]] ger pentref [[Pencraig]], [[Sir Faesyfed]] ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Mae'r safle'n heneb gofrestredig a ddisgrifir fel bryngaer amddiffynnol cynhanesyddol, ac fe'i cynhwyswyd mewn rhestr o henebion erbyn 1913. Mae'r safle ger [[Clawdd Offa]] sy'n mynd heibio ger gwaelod Banc Byrfa. Mae'r safle'n safle amlglawdd pwysig ac mae'n mesur 579 metr wrth 187 metr. Ychydig o'r fryngaer sydd i'w gweld heddiw ac mae'r safle wedi'i ddifrodi'n ddrwg gan goedwigaeth. Ar ochr mynedfa debygol y fryngaer mae tri neu bedwar clawdd a ffos, "sy'n ymgorffori mynediad poenus". Mae deunydd sy'n dyddio o'r 1af a'r 2il ganrif OC wedi'i ddarganfod ar y safle. Ymhellach, roedd Dyffryn Maesyfed ar ymyl aneddiadau [[Rhufain hynafol]] hysbys; er na chredir bod y dyffryn wedi bod yn gartref i unrhyw aneddiadau Rhufeinig parhaol, mae olion caer ategol a gwersylloedd milwyr wedi'u darganfod yn yr ardal, gan gynnwys un yn Byrfa. Golygfa o'r awyr o'r castell o'r gorllewin - gwefan [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] (coflein) golygfa o'r awyr ar oleddf o'r castell o'r de-orllewin - gwefan CBHC (coflein) Oriel o luniau - Gwefan yr Hynafiaeth Fodern Gwersyll Burfa - Y Porth Megalithig <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q28452604 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Butetown_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Butetown (etholiaeth)''' <br><br> Mae [[Tre-biwt]] yn [[Ward etholiadol]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]] sy'n cwmpasu ardal [[Bae Caerdydd]] o'r ddinas, gan ethol cynghorydd i [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]]. Mae ward '''Butetown''' yn cynnwys ardaloedd Butetown a [[Glanfa'r Iwerydd]]. Mae wedi'i lleoli yn etholaeth seneddol [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth seneddol y DU)]] ac etholaeth y [[Senedd Cymru]] o'r [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth Senedd Cymru)]]. Mae ward Butetown wedi'i ffinio gan wardiau [[Grangetown]] (ac [[Afon Taf (Caerdydd)]]) i'r gorllewin, Cathays ac [[Adamsdown]] i'r gogledd, a Splott i'r gogledd-ddwyrain. Mae'r ward hefyd yn cwmpasu ynys [[Ynys Echni]], sy'n rhan o Gaerdydd er ei bod sawl milltir oddi ar yr arfordir. Yn ôl [[Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2011]], poblogaeth y ward oedd 10,125. Mae Butetown yn ethol un Cynghorydd i Gyngor Caerdydd. Cynrychiolwyd y ward gan y Cynghorydd Saeed Ebrahim ([[Y Blaid Lafur (DU)]]) ers mis Mai 2017. Yn dilyn argymhellion Comisiwn Democratiaeth Leol a Ffiniau Cymru, bydd nifer cynghorwyr Butetown yn cynyddu o 1 i 3, yn weithredol o etholiadau Cyngor Caerdydd 2022. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5002717 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Butlin's_Barry_Island Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Butlin's Ynys y Barri''' <br><br> Roedd gwersyll gwyliau [[Ynys y Barri]], wedi'i leoli ar Ynys y Barri yn ne [[Cymru]], yn gyrchfan glan môr boblogaidd a oedd yn gweithredu o 1966 i 1996. Wedi'i ysbrydoli gan wyliau ieuenctid siomedig ar yr ynys, prydlesodd Billy Butlin y pentir ym Mhwynt Nell ym 1966 i adeiladu'r hyn a fyddai'n dod yn Wersyll Gwyliau Butlins lleiaf ac olaf i'w adeiladu. Wedi agor ar Fehefin 18, 1966, roedd y gwersyll yn cynnwys atyniadau clasurol Butlins, gan gynnwys y Cotiau Coch enwog, ffair hwyl, pyllau nofio, system lifft cadair, ac 800 o sialets sylfaenol, to fflat. Mwynhaodd y gwersyll lwyddiant ysgubol tan yr 1980au. Fodd bynnag, gan nodi newid yng nghynlluniau'r cwmni, caeodd Butlins y gwersyll ar Ragfyr 31, 1986. Fe'i prynwyd wedi hynny gan Majestic Holidays ac ailagorwyd ym mis Mai 1987 fel Majestic Barry Island (a ailenwyd yn ddiweddarach yn The Barry Island Resort). O dan Majestic, cafodd y gwersyll ei adnewyddu, ac yn y pen draw ailenwyd y staff adlonwyr yn Bluecoats ym 1991 yn dilyn pwysau cyfreithiol gan Butlins. Yn ystod y cyfnod pontio ym 1987, roedd y gwersyll hefyd yn lleoliad ffilmio ar gyfer pennod o gyfres [[Doctor Who]], *Delta and the Bannermen*. Er gwaethaf ei boblogrwydd parhaus, roedd y gyrchfan yn wynebu problemau cynnal a chadw difrifol, yn enwedig gyda'i chalets pren. Arweiniodd adroddiad beirniadol gan y sioe BBC *That's Life!* ym 1989 at achos cyfreithiol enllib llwyddiannus gan berchennog Majestic ar ôl i filoedd o wersyllwyr bodlon anfon cardiau post cefnogol i'r sioe. Erbyn 1996, achosodd difrod storm a phroblemau cynnal a chadw heb eu datrys i'r cyngor lleol fygwth peidio ag adnewyddu trwydded adloniant y gwersyll. O ganlyniad, caeodd y gwersyll yn barhaol ar Dachwedd 7, 1996. Gwerthwyd y safle i [[Cyngor Bro Morgannwg]] ym 1997, cafodd ei ddymchwel, a'i ailddatblygu ar gyfer tai. Ym 2014, datgelwyd plac glas ar y safle i goffáu'r gwersyll a'i sylfaenydd, Syr Billy Butlin. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5003128 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Buttrills Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Buttrills''' <br><br> Mae '''Buttrills''' yn ardal ogledd-orllewin-ganolog ac yn ward etholiadol yn y [[Y Barri]] ym [[Bro Morgannwg|Mro Morgannwg]], [[Cymru]], a gofnododd boblogaeth o 6,357 yng nghyfrifiad 2011. Mae tarddiad ei enw yn ansicr, o bosibl yn deillio o "butt," sy'n cyfeirio at faes saethyddiaeth canoloesol neu stribed o dir, a "rill," sy'n golygu nant fach, fel Coldbrook gerllaw. Yn wreiddiol roedd yn ardal wledig o ffermydd, ac roedd Buttrills yn gartref i Butt-Lee Court, a oedd yn gartref i'r Parchedig Sims, cydymaith i'r arweinydd gwrth-gaethwasiaeth [[William Wilberforce]]. Trefolwyd yr ardal yn gyflym yng nghanol yr 20fed ganrif oherwydd y diwydiant glo, gan drawsnewid yn ardal drefol brysur a oedd unwaith yn gartref i wersyll adfer milwrol yn y 1920au. Yn ddaearyddol, nodweddir Buttrills gan ei Ffordd Buttrills serth, a oedd yn hanesyddol yn cynnal rasys ceir, a'i ffiniau ag ardaloedd Colcot a [[Y Barri]]. Mae rhan uchaf yr ardal yn cynnwys meysydd chwarae helaeth Buttrills, a elwir yn gyffredin yn "The Butts," a ddefnyddir yn helaeth ar gyfer pêl-droed lleol ac a oedd yn gartref hanesyddol i Barry Rovers a Chlwb Rygbi'r Barri. Wrth ymyl y meysydd hyn mae Mynwent y Barri. Mae tirnodau lleol nodedig eraill yn cynnwys Neuadd Goffa'r Barri, Parc Gladstone, a thafarn "The Cherry Orchard", a elwid gynt yn The Old College Inn. Ar ddechrau'r 20fed ganrif, roedd Buttrills yn ganolfan addysgol i'r Barri, gan gynnal sefydliadau a redid gan Bwyllgor Addysg Sirol y Barri a Choleg Addysg Sirol Morganwg, a oedd yn cynnig cyrsiau hyfforddi athrawon amrywiol. Yn wleidyddol, mae ward etholiadol Buttrills yn anfon dau gynrychiolydd i Gyngor Bro Morganwg—a gynrychiolir yn hanesyddol gan Lafur ac yn fwy diweddar gan [[Plaid Cymru|Blaid Cymru]] —ac yn ethol tri chynghorydd i Gyngor Tref y Barri. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q23540859 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Parry's_Cottage Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bwthyn Joseph Parry''' <br><br> Mae [[Bwthyn]] [[Joseph Parry]], wedi'i leoli yn 4 [[Chapel Row]] ym [[Merthyr Tudful]], De [[Cymru]], yn fwthyn hanesyddol o ddechrau'r 19eg ganrif sy'n fwyaf adnabyddus fel man geni'r cyfansoddwr Cymreig clodwiw Joseph Parry (1841–1903). Wedi'i adeiladu yn y 1820au i gartrefu gweithwyr medrus ar gyfer [[Gwaith Haearn Cyfarthfa]] gerllaw, a oedd yn eiddo i'r teulu diwydiannol Crawshay, mae'r bwthyn yn enghraifft wych o dai diwydiannol lleol. Fe'i hadeiladwyd gan ddefnyddio deunyddiau naturiol a gafwyd yn lleol o [[Bannau Brycheiniog|Fannau Brycheiniog]], fel [[Calchfaen]], haearnfaen a [[Tywodfaen|thywodfaen]]. Yn bensaernïol, mae gan y tŷ teras deulawr do llechi parhaus, ffenestri cwarel bach, conglfeini golau, a lle awyr agored mawr a gynlluniwyd i ddarparu ar gyfer ehangu yn y dyfodol. Heddiw, mae'r bwthyn yn gweithredu fel amgueddfa sy'n cynnig cipolwg ar fywyd dosbarth gweithiol y 19eg ganrif ac yn dathlu etifeddiaeth Parry. Wedi'i achub rhag dymchwel ddechrau'r 1970au a'i adfer rhwng 1976 a 1977, mae'r tu mewn wedi'i gadw'n ofalus i adlewyrchu amodau byw [[Oes Fictoria]]. Mae'r llawr gwaelod yn cynnwys ystafell fyw wedi'i hadfer—canolbwynt bywyd domestig—ynghyd â stôf goginio a ffwrn fara, bwrdd bwyta, a [[Cloc wyth niwrnod]] traddodiadol. Mae hefyd yn cynnwys yr ystafell wely lle ganed Parry, wedi'i dodrefnu â chrud pren cyfnod a chist lliain. Mae llawr cyntaf y bwthyn wedi'i drawsnewid yn arddangosfa sy'n ymroddedig i yrfa gerddorol Parry, gan arddangos ei ffotograffau, dogfennau, copïau o'i gyfansoddiadau, ac organ, tra hefyd yn manylu ar dreftadaeth ddiwydiannol Merthyr Tudful. Yn dilyn gwaith adnewyddu diweddar a ariannwyd gan gwmni lleol, ailagorodd yr amgueddfa ar ben-blwydd geni Parry yn 175 oed. Mae bellach yn cael ei reoli fel rhan o Ardal Dreftadaeth Cyfarthfa, gan wasanaethu fel teyrnged fywgraffyddol a heneb ddiwylliannol i orffennol diwydiannol y rhanbarth. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29495599 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Hayes_Island_Snack_Bar Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bwyty Hayes Island''' <br><br> Mae Bar Byrbrydau Ynys [[Yr Aes]], wedi'i leoli yn ardal gerddwyr Ynys Hayes yng [[Canol dinas Caerdydd]] [[Caerdydd]], [[Cymru]], yn cael ei gydnabod fel y bar byrbrydau gweithredol hynaf yng Nghymru. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol ym 1911, roedd y strwythur pren yn wasanaethu fel depo parseli ar gyfer Tramffyrdd Corfforaeth Caerdydd, a oedd yn gweithredu gwasanaeth dosbarthu parseli helaeth ochr yn ochr â'i rwydwaith tramiau trydan. Yn dilyn dod i ben y gwasanaeth parseli ym 1942, cafodd y ciosg ei ailddatblygu a'i ailagor fel bar byrbrydau ddiwedd y 1940au. Ers 2013, mae'r tirnod wedi cael ei weithredu gan deulu Worton o dan drwydded gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]], gan ddathlu ei ben-blwydd yn 70 oed yn 2018. Mae'r bar byrbrydau yn [[Adeilad rhestredig]], a nodwyd gan wasanaeth yr amgylchedd hanesyddol [[Cadw]] fel gweddillion prin sydd wedi goroesi o system dramffyrdd hanesyddol Caerdydd. Er bod ei do wedi'i ddisodli, mae'r ciosg yn cadw ei waith coed Edwardaidd gwreiddiol, gyda phennau talcennog gyda dyluniadau cregyn bylchog a chanopi sy'n hongian drosodd. Amlygir ei arwyddocâd diwylliannol ymhellach gan ei gynnwys yn y gerdd *Letting the Light In* gan y cyn [[Bardd Llawryfog y Deyrnas Unedig]] [[Carol Ann Duffy]]. Mae'r ciosg yn ffurfio grŵp hanesyddol gyda sawl strwythur rhestredig Gradd II arall ar Ynys Hayes, gan gynnwys cerflun o'r Maer [[Oes Fictoria]] John Batchelor a dau bost lamp Fictoraidd cyfoes. Yn union gerllaw mae toiledau cyhoeddus tanddaearol y Merched a'r Boneddigesau. Wedi'u hadeiladu ym 1898, y rhain oedd y cyfleusterau cyhoeddus cyntaf yng Nghaerdydd ac maent wedi cadw eu ffitiadau, addurniadau a rheiliau Fictoraidd gwreiddiol. Er iddynt gau yn 2013 oherwydd toriadau cyllidebol, cawsant eu hailagor yn 2014 ac maent hefyd yn cael eu rheoli gan deulu Worton. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q131135783 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cader_Idris_(sculpture) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cader Idris (cerflun)''' <br><br> Cerflun o 1999 gan William Pye ar Windsor Esplanade yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru yw Cader Idris. Cerfluniwyd gan Pye rhwng 1997 a 1999 o [[Tywodfaen|dywodfaen]] Woodkirk, [[Llechfaen]] pennant glas Cymreig ac [[Efydd]]. Mae'n gynrychiolaeth gerfluniol o'r mynydd o'r un enw yn ardal [[Meirionnydd (cantref)]] [[Gwynedd]]. Comisiynwyd y cerflun gan Gyngor Sir Caerdydd, Railtrack, [[Great Western Railway]], Asiantaeth Datblygu Cymru, Corfforaeth Datblygu [[Bae Caerdydd]] a Bwrdd Twristiaeth Cymru, ac fe'i lleolwyd yn wreiddiol y tu allan i [[Gorsaf reilffordd Caerdydd Canolog]]. Datgelwyd y cerflun ym 1999. Yn 2009 symudwyd ef i Windsor Esplanade yn ardal Bae Caerdydd yn [[Tre-biwt]] oherwydd ailddatblygu'r ardal o amgylch yr hen orsaf fysiau. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q2924758 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Brewery_Field Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cae'r Bragdy''' <br><br> Mae Maes y Bragdy, a elwir ar hyn o bryd yn Faes y Bragdy Trydan am resymau nawdd, yn [[Stadiwm]] chwaraeon â lle i 8,000 o bobl ym [[Pen-y-bont ar Ogwr|Mhen-y-bont ar Ogwr]], [[Cymru]]. Cafodd ei brynu yn wreiddiol gan Glwb Athletau Amatur Pen-y-bont ar Ogwr ar ôl [[Y Rhyfel Byd Cyntaf]], ond newidiodd perchnogaeth y maes sawl gwaith, gan gynnwys cyfnod byr gyda chymdeithas rasio milgwn, cyn cael ei gaffael gan Glwb Rygbi Pen-y-bont ar Ogwr. Mae'r stadiwm wedi gwasanaethu fel cartref hirdymor i'r Pen-y-bont ar Ogwr (Clwb Rygbi Pen-y-bont gynt), a symudodd yno gyntaf ym 1920. Er gwaethaf cyfnodau o alltudiaeth ac adnewyddiad mawr dan arweiniad [[Dosbarth Trefol]] ym 1957, mae'r Raen wedi parhau i fod yn brif denantiaid. Cynhaliodd y lleoliad hefyd y [[Rhyfelwyr Celtaidd]] yn ystod eu tymor rygbi rhanbarthol sengl 2003–04, ac mae'n parhau i wasanaethu fel ail gartref i'r [[Y Gweilch]]. Yn ogystal, mae Clwb Rygbi Athletau Pen-y-bont ar Ogwr wedi chwarae'r rhan fwyaf o'i gemau cartref yno ers 2015, a chynhaliodd y maes dîm [[Rygbi'r undeb]] cenedlaethol menywod Cymru yn ystod Chwe Gwlad y Merched 2010. Y tu hwnt i rygbi undeb, mae gan y stadiwm hanes cyfoethog mewn rygbi'r gynghrair a phêl-droed gymdeithasol. Dyma oedd cartref y Bridgend Blue Bulls yn 2005 a'r [[Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair]] o 2006 i 2009, gan gynnal gemau [[Cynghrair Super]] a sawl gêm rygbi gynghrair ryngwladol Cymru. O ran pêl-droed, dechreuodd Pen-y-bont ar Ogwr rannu'r lleoliad yn 2009. Yn dilyn eu huno i ffurfio Penybont FC, cynhaliodd y stadiwm gêm Ewropeaidd gyntaf y clwb yng Nghynghrair Cynhadledd Europa [[UEFA]] 2023–24. Mae'r lleoliad hefyd wedi cynnal gemau rhagbrofol pêl-droed rhyngwladol dan-19, Rownd Derfynol [[Cwpan Pêl-droed Merched Cymru]] 2010, a chyngerdd mawr Bryan Adams yn 2006. Rhannwyd perchnogaeth y maes 50/50 rhwng y Bridgend Ravens a Chlwb Pêl-droed Pen-y-bont ar Ogwr yn 2010, gyda'r Ravens yn cymryd yr awenau o ran rheolaeth ddyddiol yn 2014. Mae'r stadiwm wedi cael sawl newid enw masnachol, gan gynnwys partneriaethau â Morganstone, Timbuild, a Dunraven Windows, gan arwain at ei deitl noddedig presennol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q28969674 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Deborah's_Hole_Camp Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Caer Bentir Deborah's Hole''' <br><br> Mae Gwersyll Twll Deborah (a elwir hefyd yn Y Gnaf) yn [[Bryngaer|fryngaer]] o'r Oes Haearn sydd wedi'i lleoli ar ben y clogwyn uwchben ogof Twll Deborah yn [[Awdurdod unedol]] [[Abertawe]], [[Cymru]]. Mae [[Llwybr Arfordir Cymru]] yn ei groesi. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5368423 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ely_Racecourse Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cae Ras Trelái''' <br><br> Roedd Maes Rasio [[Trelái]] yn lleoliad [[Rasio ceffylau]] yn ardal Trelái, [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Agorodd y maes rasio ym 1855, gyda'r ras gyntaf yn cael ei chynnal ar 30 Mai. Erbyn 1864 roedd rasio yn Nhrelái yn ddigwyddiad rheolaidd, a chafodd y rasys y flwyddyn honno eu canmol fel 'y rhai mwyaf disglair a llwyddiannus a gynhaliwyd erioed'. Ym 1895 cynhaliwyd Grand National cyntaf Cymru yng Nghae Rasio Trelái. Cafodd ei wylio gan dros 40,000 o bobl, ac ni thalodd llawer ohonynt am fynediad ar ôl mynd trwy'r gatiau mynediad a gorlethu'r stiwardiaid. Yn gynnar yn y 1900au, dechreuodd ffigurau presenoldeb ostwng yn gyson, ac ni wellodd y maes rasio yn llwyr erioed ar ôl tân a ddinistriodd y prif stondin ym 1937. Enillwyd y ras olaf i'w chynnal yno, ym 1939, gan Grasshopper, a oedd yn cael ei marchogaeth gan Keith Piggott, tad y joci enwog Lester Piggott. Mae Parc Trelái bellach ar safle'r maes rasio. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4666847 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberdare_Canal Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Camlas Aberdâr''' <br><br> Roedd Camlas [[Aberdâr]] yn ddyfrffordd yn [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]], a redai o Aberdâr i Abercynon, gan gysylltu â [[Camlas Morgannwg]]. Wedi'i hawdurdodi gan Ddeddf Seneddol ym 1793 ochr yn ochr â thramffordd i Lyn-nedd, gohiriwyd ei hadeiladu i ddechrau oherwydd mai Gwaith Haearn Hirwaun oedd yr unig ddefnyddiwr posibl. Yn lle hynny, adeiladwyd tramffordd yn gyntaf. Yn dilyn ail-arolwg, dechreuwyd adeiladu'r gamlas o'r diwedd ym 1810 o dan y peiriannydd Thomas Sheasby iau ac yn ddiweddarach George Overton. Agorodd ym mis Mai 1812, gyda dau loc yng Nghwmbach a Dyffryn, dyfrbont dros Nant Pennar, a phwll bwydo dŵr o Afon Cynon. Er i iselder economaidd ar ôl 1813 atal gweithrediadau dros dro, adferodd y gamlas ar ôl i William Crawshay brydlesu gwaith Hirwaun a chaffael mwyafrif o berchnogaeth cwmni'r gamlas erbyn 1826. Cynyddodd ffawd y gamlas gyda ffyniant glo stêm canol y 19eg ganrif yng Nghwm Cynon, dan arweiniad ffigurau fel Thomas Wayne a Thomas Powell. Er mwyn diwallu'r galw traffig a ddeilliodd o hynny, ehangodd y cwmni gyflenwadau dŵr, gan gynnwys adeiladu injan bwmpio yn Tyr Founder ym 1845. Er gwaethaf dyfodiad rheilffyrdd cystadleuol yn dechrau ym 1846, cynhaliodd y gamlas gyfrolau traffig uchel drwy gydol y 1850au. Fodd bynnag, arweiniodd cwymp y diwydiant haearn lleol ym 1875 a suddo difrifol o gloddio glo at ddirywiad cyflym. Caffaelodd [[Ardalydd Bute]] y gamlas ym 1885 ond ni allai adfer ei phroffidioldeb. Oherwydd pryderon diogelwch a chostau cynnal a chadw uchel o suddo llwybrau tynnu, caeodd y gamlas ym mis Tachwedd 1900. Parhaodd y cwmni i weithredu ei dramffordd tan 1944 a chafodd ei dirwyn i ben yn swyddogol ym 1955. Heddiw, mae'r rhan fwyaf o wely'r gamlas wedi'i gladdu o dan ffyrdd yr A4059 a'r B4275, er bod darn byr wedi'i ddyfrio ym mhen y gamlas wedi goroesi fel gwarchodfa natur. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17514490 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cardiff_Riverside_Branch Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cangen Glan yr Afon Caerdydd''' <br><br> Roedd Cangen Glan yr Afon [[Caerdydd]] yn rheilffordd fer a adeiladwyd fel rheilffordd ddiwydiannol yng Nghaerdydd, [[De Cymru]] gan [[Rheilffordd y Great Western|Reilffordd y Great Western]]. Cafodd y llinell ei huwchraddio wedi hynny ar gyfer gwasanaethau teithwyr. Roedd diwydiannau newydd wedi datblygu ar hyd glannau [[Afon Taf (Caerdydd)]] i'r de o'r orsaf tuag at Ddociau Caerdydd. Er bod prif ddociau Bute a'r Rhath yn cael eu gwasanaethu'n dda gan Reilffordd y Great Western (GWR) a Rheilffordd Dyffryn Taf (TVR), nid oedd y tafod tir cymharol denau rhwng Afon Taf a [[Camlas Morgannwg]], a elwir yn lleol yn "Ynys y Llygod Mawr". Adeiladwyd yr orsaf yn union i'r de o Orsaf Caerdydd (prif linell orsaf GWR, a elwir bellach yn ), gyda'r traciau'n ymuno â phrif linell GWR yn union i'r gorllewin. Dechreuodd y gwaith adeiladu ddechrau 1882, gan gyrraedd gorsaf nwyddau yn unig dros dro ddwy ran o dair ar hyd y tafod, gan ganiatáu ei hagor ar 14 Medi 1882. Gwasanaethodd hyn sawl ffatri, yn enwedig Curran Steels, i'r gorllewin o'r llinell, a gynhyrchodd ddur a phres wedi'u rholio ac yna'u pwyso i wneud nwyddau enamel. Yna estynnwyd y llinell i ail orsaf nwyddau yn unig yn, gan wneud cyfanswm hyd y llinell. Ym 1894, uwchraddiwyd y llinell i'w defnyddio gan deithwyr, gan ganiatáu i'r TVR ymestyn ei gwasanaethau teithwyr presennol, yn rhedeg o i Clarence Road o 2 Ebrill 1894. Roedd hyn hefyd yn caniatáu cysylltiad â system Cwmni Tramffyrdd Caerdydd. Yn ystod y ddau Ryfel Byd, defnyddiwyd y llinell i gludo deunyddiau crai ac arfau rhyfel i ac o waith Curran, a ddaeth yn ffatri arfau rhyfel yn cynhyrchu casinau cregyn a thraciau tanciau. Parhaodd cynhyrchu gynnau peiriant tan y 1960au. Parhaodd y llinell i redeg o dan Reilffyrdd Prydain o 1948. Caeodd y gwasanaeth teithwyr i orsaf Clarence Road ym mis Mawrth 1964. Parhaodd gwasanaethau cludo nwyddau i linellau seidin iard Curran tan fis Gorffennaf 1968, pan gaewyd y llinell gyfan a'i chymryd i fyny'n gyflym. Mae'r tafod cyfan wedi'i ailddatblygu, gyda diwydiant wedi'i wasgu allan rhwng datblygiadau swyddfeydd, manwerthu a thai. Ychydig o arwyddion o'r hen linell na'i gorsafoedd sydd i'w cael heddiw. Llinell gangen Butetown Golygfa o'r awyr yn dangos y rhan fwyaf o'r rheilffordd (1937) <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4666770 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberafan_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Aberafan''' <br><br> Canolfan Siopa Aberafan yw'r unig gyfadeilad siopa dan do ym [[Port Talbot|Mhort Talbot]], [[Cymru]]. Ar hyn o bryd mae ganddi arwynebedd llawr o dros chwe deg o siopau ar ddwy lefel, yn ogystal â [[Llyfrgell]] ganolog Port Talbot. Fe'i hadeiladwyd yn y 1970au gan Star Dolphin Developments (rhan o English Property Corporation) a chafodd ei hadnewyddu ddiwedd y 1990au. Disodlodd rannau o hen ganol y dref, a gafodd ei ddymchwel yn sylweddol rhwng 1971 a 1976 i ddarparu ar gyfer rhan o [[Traffordd yr M4|draffordd yr M4]] dros y ffordd. Pan agorodd y ganolfan, roedd yn cynnwys ardal farchnad gyda stondinau a weithredwyd yn bennaf gan fasnachwyr lleol. Disodlodd hyn farchnad dan do, a sefydlwyd yn wreiddiol o dan delerau Deddf Marchnad Aberafan ym 1848. Symudodd y llyfrgell i'r ganolfan siopa ym 1997, ar ôl cael ei lleoli mewn llety dros dro ers y 1970au. Mae enghreifftiau o siopau proffil uchel yn y ganolfan siopa yn cynnwys: Home Bargains, Boots, JD Sports, Superdrug, Poundland, Clinton Cards, Iceland, New Look ac Argos. Mae yna hefyd lawer o siopau llai fel Holland & Barrett. Canolfan Siopa Aberafan Ym 1994 (13 Ionawr 1994 – 31 Rhagfyr 1994) Yn codi i'r de-ddwyrain o gyfadeilad '''Canolfan Aberafan''' mae Tŷ Aberafan. Mae'r bloc tŵr concrit hwn i'w weld yn amlwg wrth deithio trwy Bort Talbot ar draffordd yr M4. Defnyddir yr adeilad yn rhannol gan sefydliadau'r llywodraeth ac yn rhannol gan gwmnïau preifat. [[Gorsaf reilffordd Parcffordd Port Talbot]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q3883744 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Manar_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Al-Manar''' <br><br> Mae '''Canolfan al-Manar''' (a elwir weithiau'n 2 Stryd Glynrhondda) yn ganolfan [[Swnni]]<a href="WIKILINK:Mosg"> [[Mosg]] yn ardal [[Cathays]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[Cymru]]. Wedi'i sefydlu ym 1992, mae'n disgrifio'i hun fel "un o sefydliadau Ahlus-Sunnah". Honnir yn eang bod mosg wedi'i chofrestru yn y cyfeiriad hwn ym 1860, a fyddai'n gwneud Canolfan Al-Manar y mosg hynaf yn y [[Y Deyrnas Unedig]]. Fodd bynnag, dangoswyd bod hyn yn deillio o wall trawsgrifio yng Nghofrestr Safleoedd Crefyddol, gan wneud Sefydliad Mwslimaidd Lerpwl, a sefydlwyd ym 1891, y cyntaf. Yn 2014, daeth y mosg yn destun sylw'r cyfryngau ar ôl iddi ddod i'r amlwg bod Nasser Muthana a Reyaad Khan, dau ddyn ifanc a ymddangosodd mewn fideo propaganda ar gyfer [[Gwladwriaeth Islamaidd]], a brawd Muthana, Aseel, a oedd hefyd yn ymladd yn [[Syria]] dros yr un sefydliad, wedi addoli yn y mosg. Gwadodd y ganolfan ei bod wedi chwarae unrhyw ran yn eu radicaleiddio. Cafodd Aseel ei gyfweld gan ITV News yn Syria ym mis Gorffennaf 2014 a gwadodd iddo gael ei radicaleiddio yn y mosg, gan ddatgan bod ei frawd Nasser wedi ei ddysgu am jihad pan oedd yn ifanc. Dywedodd, "Roeddwn i bob amser o blaid jihad ond wnes i ddim mynd at yr imamiaid lleol na fy rhieni oherwydd roedden ni'n gwybod y byddai'n dod â thrafferth i ni." Lladdwyd Reyaad Khan mewn ymosodiad drôn wedi'i dargedu yn Syria ym mis Gorffennaf 2015. Ym mis Gorffennaf 2025, cyhoeddodd Comisiwn Elusennau'r DU rybudd ffurfiol i Ymddiriedolaeth Canolfan Al-Manar yn dilyn ymchwiliad i fideo a rannwyd ar gyfryngau cymdeithasol yr elusen ym mis Tachwedd 2023. Canfuwyd bod y fideo, a bostiwyd yn fuan ar ôl [[Cyrch Llif al-Aqsa]], yn cyflwyno "delwedd gadarnhaol" o [[Hamas]], sefydliad terfysgol gwaharddedig yn y DU, ac yn lleihau neu'n cyfiawnhau'r ymosodiad ar Israel. Daeth yr ymchwiliad i'r casgliad bod yr ymddygiad yn gyfystyr â "chamymddygiad a/neu gamreoli" gan ymddiriedolwyr, yn enwedig y cadeirydd, a oedd wedi rhannu'r cynnwys ar ôl gwrando ar ei sain yn unig. Penderfynodd Comisiwn Elusennau'r DU fod y fideo yn debygol o arwain y cyhoedd i gredu bod yr elusen yn cefnogi [[Terfysgaeth|derfysgaeth]]. Canfu hefyd fod yr ymddiriedolwyr wedi methu â gweithredu rheolaethau cyfryngau cymdeithasol digonol er gwaethaf cyngor rheoleiddio blaenorol. O ganlyniad, cyhoeddodd y Comisiwn orchymyn cyfreithiol yn ei gwneud yn ofynnol i adolygiad llawn gael ei wneud o gynnwys digidol yr elusen a mesurau goruchwylio llymach yn y dyfodol. [[Islam yng Nghymru]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17741192 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cardiff_Castle_Stables Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Anthony Hopkins''' <br><br> Cyn stablau castell Caerdydd a bellach rhan o Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru yw Canolfan Anthony Hopkins. adeiladwyd rhwng 1868 a 1869 gan y pensaer amlwg o gyfnod yr Adfywiad Gothig, [[William Burges]]. Wedi'u lleoli i'r gogledd o Gastell Caerdydd ar ymyl [[Parc Cathays]], comisiynwyd y stablau gan John Patrick Crichton-Stuart, 3ydd Ardalydd Bute, a ddaeth yn noddwr pensaernïol pwysicaf Burges. Er nad oedd gan Burges na Bute ddiddordeb mawr mewn ceffylau, roedd y stablau yn elfen angenrheidiol o'u hailadeiladu mawreddog, ysbrydoledig gan yr Oesoedd Canol, o Gastell Caerdydd. Digwyddodd y gwaith adeiladu yn bennaf rhwng 1872 a 1875, er na chwblhawyd y cyfadeilad yn llawn tan 1928–1929. Mae'n un o ddim ond dau floc stabl a ddyluniodd Burges erioed. Yn bensaernïol, mae gan y stablau gynllun pedronglog wedi'i adeiladu o garreg gyda tho [[Diwydiant llechi Cymru]], a adeiladwyd gan Albert Estcourt o Gaerloyw. Nodweddir y tu mewn gan orielau pren, a darparwyd mynediad i'r prif gastell yn wreiddiol trwy dwnnel cerbydau. Er bod tŵr colomennod wedi'i ddymchwel yn y 1950au ac efallai na wireddwyd ffynnon ganolog a gynlluniwyd erioed, mae'r hanesydd pensaernïol John B. Hilling wedi disgrifio'r dyluniad cyffredinol fel un annodweddiadol o "sobr" i Burges. Yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, gwasanaethodd yr adeilad fel swyddfeydd ar gyfer adran barciau Cyngor Dinas Caerdydd. Yn y 1960au, prydleswyd yr eiddo i [[Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru|Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]], a oedd wedi'i leoli o'r blaen y tu mewn i'r castell. Yn dilyn adeiladu campws cyfagos ym 1974, trowyd y stablau yn Ganolfan [[Anthony Hopkins]], a agorodd ym 1999 ac a enwyd ar ôl yr actor Cymreig a chyn-fyfyriwr y coleg. Heddiw, cydnabyddir y stablau fel [[Adeilad rhestredig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30265232 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Velindre_Cancer_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Canser Felindre''' <br><br> Mae Canolfan Canser Felindre yn gyfleuster arbenigol sy'n cynnig gofal cleifion mewnol ac allanol i gleifion canser yn [[Yr Eglwys Newydd]] [[Caerdydd]], Cymru. Ar hyn o bryd, caiff y safle ei reoli gan Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre, sydd hefyd yn berchen arno, ac roedd yn eiddo i [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro|Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro]] gynt. Sefydlwyd y cyfleuster fel Ysbyty Felindre ym 1956. Mae'r enw'n llygriad o Melin Tref (). Gosodwyd y cyflymydd gronynnau llinol cyntaf ym 1961. Daeth yr ysbyty yn Ganolfan Canser Felindre ym 1994 ac agorwyd uned radiotherapi newydd yn 2000. Agorodd Canolfan Maggie newydd, a ddyluniwyd gan Dow Jones Architects ac a ariannwyd gan Lywodraeth Cymru, yn 2019. Ym mis Gorffennaf 2022, cyhoeddodd y digrifwr [[Rhod Gilbert]], sy'n noddwr y ganolfan, ei fod yn cael triniaeth am ganser yn y ganolfan. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15267420 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pontardawe_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Celfyddydau Pontardawe''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau Pontardawe yn lleoliad diwylliannol amlbwrpas ym Mhontardawe, [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]] sy'n berchen ar yr adeilad ac mae wedi'i leoli yn Stryd Herbert. Agorodd y Ganolfan Gelfyddydau ym mis Hydref 1996. Cafodd ei thrawsnewid o hen Neuadd Gyhoeddus a Sefydliad Pontardawe, a adeiladwyd ym 1908 ac a agorwyd gan [[Adelina Patti]] ; roedd yr adeilad wedi mynd allan o ddefnydd ac roedd yn adfail pan luniwyd cynllun gan Gyngor Bwrdeistref Dyffryn Lliw ym 1993 i wella'r ddarpariaeth ar gyfer y celfyddydau yn y dref. Mae Canolfan Gelfyddydau Pontardawe yn derbyn cyllid craidd gan [[Cyngor Celfyddydau Cymru|Gyngor Celfyddydau Cymru]], ac yn cynnal rhaglen sy'n cynnwys: Drama – oedolion a phlant, Cymraeg a Saesneg; Dawns – clasurol a chyfoes; Comedi – clwb comedi a digrifwyr enwog; Cerddoriaeth – gwreiddiau, byd, blues, roc/pop; Adloniant – oedolion a phlant gan gynnwys pantomeim; Ffilm – prif ffrwd ac arbenigol gyda chlwb ffilm preswyl. Mae'r adeilad hefyd yn gartref i Oriel Lliw, oriel sy'n arddangos deuddeg arddangosfa y flwyddyn gan artistiaid lleol, cenedlaethol a rhyngwladol; Cymdeithas Opera Amatur Clydach a'r Cylch; Ysgol Theatr Class Act, ac Ysgol Fale Pamela Miller. Ceir sinema a theatr sain ddigidol ac amgylchynol 450 sedd (wedi'u cyfuno mewn un neuadd). Mae gan gyfleusterau perfformio'r theatr gefnogaeth dechnegol ragorol. Mae stiwdio berfformio newydd wedi'i hadnewyddu wedi disodli'r hen ystafell snwcer. Ceir hefyd oriel gelf, stiwdios dawns, a bar yng Nghanolfan Gelfyddydau Pontardawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16901074 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Taliesin_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Celf Taliesin''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin yn eiddo i [[Prifysgol Abertawe|Brifysgol Abertawe]] ac yn cael ei rheoli ganddi, ac mae wedi'i lleoli ar gampws Singleton y brifysgol yn Abertawe, [[Cymru]], y Deyrnas Unedig. Agorwyd y Ganolfan ar 18 Mehefin 1984 gan [[Geraint Evans (canwr opera)]]. Rhoddodd [[Stephen Hawking]] y ddarlith gyntaf yn agoriad y ganolfan. Mae'n llwyfannu ei chynyrchiadau ei hun ac yn croesawu artistiaid sy'n ymweld, yn ogystal â bod yn gartref i Ganolfan yr Eifftiaid, oriel ddeulawr sy'n cynnwys casgliad pwysig o hynafiaethau o'r [[Yr Hen Aifft]]. Enwyd y ganolfan ar ôl y bardd Cymreig hynafol, Taliesin. Mae'r ganolfan yn cynnal rhaglen eang o ddigwyddiadau gan gynnwys dangosiadau sinema ac amrywiaeth o berfformiadau byw, o ddawns a drama i [[Jazz]] a cherddoriaeth y byd. Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin yn darparu gwasanaeth i fyfyrwyr a phobl Abertawe ac yn gweithredu fel canolfan ranbarthol. Mae perfformwyr yn ystod y blynyddoedd diwethaf wedi cynnwys [[Jamie Cullum]], Clare Teal, Billy Cobham a Paco Peña. Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin wedi'i lleoli i'r gogledd o'r Ganolfan Siopa ym [[Parc Singleton|Mharc Singleton]], Abertawe. Canolfan Gelfyddydau Taliesin (gwefan swyddogol) Yr Aifft <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5124293 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_Civic_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Ddinesig Abertawe''' <br><br> Canolfan Ddinesig [[Abertawe]] () – a elwid gynt yn Neuadd y Sir – yw prif ganolfan weinyddol [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe]]. Wedi'i lleoli tua 800 m i'r de-orllewin o ganol dinas Abertawe, wrth lan y môr ac yn edrych dros [[Bae Abertawe|Fae Abertawe]], mae'r cyfadeilad yn gartref – yn ogystal â siambr a swyddfeydd y cyngor – i gaffi cyhoeddus, y llyfrgell ganolog, gofod arddangos, gwasanaeth archifau, a chanolfan gyswllt. Yn dilyn gweithredu [[Deddf Llywodraeth Leol 1972]], a rannodd Gyngor Sir Forgannwg a sefydlodd Gyngor Sir Gorllewin Forgannwg, cyfarfu'r cyngor sir newydd yn [[Guildhall, Abertawe]] i ddechrau. Gan ganfod nad oedd y trefniant hwn, a oedd yn cynnwys rhannu cyfleusterau â Chyngor Abertawe, yn ddigonol, caffaelodd arweinwyr y sir adeilad pwrpasol, gan ddewis safle a feddiannwyd gynt gan hen iard nwyddau rheilffordd sy'n gysylltiedig â [[Rheilffordd Abertawe a'r Mwmbwls]]. Dyluniwyd yr adeilad newydd gan CW Quick o Adran Penseiri Sir Gorllewin Forgannwg yn yr [[Pensaernïaeth Friwtalaidd]], fe'i hadeiladwyd gan French Kier (cam 1) ac A. Monk (cam 2) ac fe'i hagorwyd fel Neuadd y Sir ym mis Gorffennaf 1982. Roedd y dyluniad yn cynnwys bandiau parhaus o wydr gyda phaneli fflint wedi'u calchynnu'n ddwfn uwchben ac islaw. Ymwelodd [[Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig]], yng nghwmni [[Y Tywysog Philip]], ar 20 Ebrill 1989. Ar ôl ad-drefnu llywodraeth leol ym 1996, a ddiddymodd Gyngor Sir Gorllewin Morganwg, trosglwyddwyd perchnogaeth yr adeilad i Gyngor Abertawe. Cafodd ei ailenwi'n Ganolfan Ddinesig Abertawe ar 19 Mawrth 2008, a symudodd Llyfrgell Ganolog Abertawe i'r cyfadeilad fel rhan o gynllun ailddatblygu. Benthycodd y llyfrgell bron i 566,000 o lyfrau yn ystod y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2009, gan ei gwneud y llyfrgell brysuraf yng [[Cymru|Nghymru]] a'r ddegfed llyfrgell brysuraf yn y DU. Ym mis Ionawr 2016, cyhoeddodd Cyngor Abertawe gynlluniau i ailddatblygu'r ardal, a byddai'r ail gam yn cynnwys dymchwel '''Canolfan Ddinesig Abertawe''' a chreu traeth y ddinas a fyddai hefyd yn cynnwys [[Acwariwm]] a chanolfan wyddoniaeth ddigidol. Ym mis Mai 2021, gosododd Cymdeithas yr Ugeinfed Ganrif y safle ar ei Rhestr o'r 10 Adeilad Uchaf mewn Perygl. [[Guildhall, Abertawe]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6422372 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Knighton_Community_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Gymunedol Tref-y-Clawdd''' <br><br> Mae Canolfan Gymunedol [[Tref-y-clawdd]] yn lleoliad sydd wedi'i leoli yn nhref ffiniol Trefyclo ar [[Powys|Bowys]]. Yn dilyn gwaith adnewyddu helaeth yn 2017, daeth yn ganolfan ar gyfer ystod eang o wasanaethau, gan gynnwys: Llyfrgell y Rhanbarth mewn partneriaeth â Chyngor Sir Powys; Hwb Cymunedol gan gynnwys Galw Heibio ar ddydd Mawrth a dydd Iau; Prosiect Gwaith Ieuenctid mewn partneriaeth â Chanolfan Gwirfoddolwyr Cyngor Trefyclo; mewn partneriaeth â Chanolfan Deuluoedd a Phreswylfa Aros a Chwarae PAVO; gwaith cydlyniant ac amrywiaeth fel y ffilm "Trefyclo yw fy Nghartref"; Marchnad Gymunedol a digwyddiadau siopa; Hwb Digidol / Canolfan Fusnes mewn partneriaeth â Chyngor Sir Powys; Gŵyl Trefyclo; Cerddoriaeth fyw a theatr. Mae'r Ganolfan Gymunedol hefyd yn ganolfan ar gyfer gwasanaethau fel Clwb Coesau Trefyclo a Llanandras, Ymddiriedolaeth Bracken a Chlinig Clyw RNID (Cymru). Mae'r Cysylltydd Cymunedol sy'n gweithio i Gymdeithas Sefydliadau Gwirfoddol Powys (PAVO) hefyd wedi'i leoli yma. Mae'n cynnig cyfleusterau i'w llogi ac mae ganddi neuadd a llwyfan, ardal bar, cegin, ystafell gyfarfod fach ac ystafell gyfarfod ganolig ei maint, ac mae'n darparu canolfan ar gyfer Karate, Ysbrydion Teme, Dawns, Ffitrwydd, gweithgareddau plant, priodasau a phartïon preifat. Canolfan Gymunedol Trefyclo. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q129677548 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Twyn_Community_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Gymunedol Twyn''' <br><br> Mae '''Canolfan Gymunedol Twyn''' yn adeilad bwrdeistrefol amlwg wedi'i leoli yn Sgwâr Twyn yng [[Caerffili|Nghaerffili]], Cymru. Wedi'i hadeiladu'n wreiddiol fel Capel [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru]], mae'r strwythur bellach yn gwasanaethu fel swyddfeydd a man cyfarfod Cyngor Tref Caerffili. Codwyd yr adeilad gyntaf mewn cerrig rwbel ym 1791 ar domen wedi'i lleoli i'r de-ddwyrain o [[Castell Caerffili|Gastell Caerffili]]. Tua 1880, cafodd y capel ei ailadeiladu'n sylweddol yn null yr [[Yr Adfywiad Gothig]] ar gost o £800. Roedd yr ailgynllunio hwn yn cynnwys ffrynt anghymesur sy'n wynebu'r gorllewin, tŵr hecsagonol tair cam gyda chloc a tho mansard, a phrif floc chwe bae wedi'i fanylu â ffenestri lansed a bwaog. Mae'r capel o arwyddocâd hanesyddol o fewn tirwedd grefyddol Cymru. Ym mis Rhagfyr 1904, ymwelodd [[Evan Roberts, y diwygiwr]], ffigur blaenllaw yn adfywiad Cristnogol Cymru 1904–1905, â'r capel a phregethodd i gynulleidfa o tua 2,400 o bobl ar draws y capel a'r adeiladau cyfagos. Yn y cyfamser, esblygodd llywodraeth leol yng Nghaerffili o fwrdd lleol a sefydlwyd ym 1893 i Gyngor Dosbarth Trefol Caerffili ym 1894, a oedd yn gweithredu i ddechrau o dŷ wedi'i drawsnewid o'r enw Bron Rhiw. Yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol ym 1974, peidiodd Bron Rhiw â bod yn ganolfan y llywodraeth. Yn y 1980au, ar ôl i'r capel ddod i ben, prynodd y cyngor yr adeilad a gwneud gwaith adnewyddu helaeth i'w addasu ar gyfer defnydd dinesig. Roedd yr addasiadau hyn yn cynnwys ychwanegu ffrynt gogwydd newydd gyda ffenestr oriel, ymestyn y pen deheuol, a chodi uchder y tŵr gyda ffenestri gwydr lliw. Heddiw, mae'r adeilad yn gweithredu fel canolfan gymunedol, yn gartref i swyddfeydd a siambr cyngor y dref, ac wedi gwasanaethu fel lleoliad cynnal Gŵyl Flodau Caerffili flynyddol ers 2006. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7981913 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Hawking_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Heboga Cymru''' <br><br> Mae Canolfan Hebogio Cymru a Pharc Anifeiliaid y Plant yn ganolfan hebogio ar [[A4226]] ar gyrion gogledd-orllewinol y [[Y Barri]], yn ne [[Cymru]]. Mae'n cynnwys y casgliad mwyaf o adar ysglyfaethus yng Nghymru, gyda dros 200 o adar ar y safle gan gynnwys eryrod, tylluanod, hebogiaid, hebogiaid a bwncathod. Yn 2007, dygwyd saith cyw hebog o'r ganolfan. Yn ôl gwefan y ganolfan, mae ar gau am gyfnod amhenodol. Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17332559 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ice_Arena_Wales Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Iâ Cymru''' <br><br> Mae Arena Iâ Cymru, a elwir ar hyn o bryd yn Arena Vindico am resymau nawdd, yn lleoliad chwaraeon ac adloniant iâ wedi'i leoli yn y<a href="WIKILINK:Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd"> Pentref Chwaraeon Rhyngwladol [[Caerdydd]] yng Nghaerdydd, Cymru. Wedi'i hagor ar 12 Mawrth 2016, mae'r arena yn cynnwys seddi i 3,088 o wylwyr. Er ei bod wedi'i hadeiladu gyda dau lawr sglefrio iâ, dim ond un sy'n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd, gan fod y pad cyhoeddus llai yn cael ei brydlesu gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]]. Mae'r arena yn gwasanaethu fel iâ cartref i'r [[Diawled Caerdydd]] o Gynghrair [[Hoci iâ]] Elitaidd Prydain. Disodlodd Arena Caerdydd strwythur dros dro a elwid yn annwyl yn "Babell Las Fawr" a godwyd yn dilyn dymchwel Llawr Sglefrio Iâ Cenedlaethol Cymru yn 2006. Wynebodd datblygiad yr arena rwystrau cychwynnol. Dewisodd Cyngor Caerdydd Planet Ice yn wreiddiol i adeiladu'r lleoliad, ond canslodd y tendr yn 2011 oherwydd diffyg cynnydd. Dyfarnwyd y contract wedi hynny i Greenbank Partnerships. Wedi'i hadeiladu ar gost o tua £16–£17 miliwn, bwriadwyd i'r arena fod yn rhan o ddatblygiad glan dŵr mwy gwerth £250 miliwn, er i'r rhan fwyaf o'r cynlluniau hynny gael eu canslo yn y pen draw. Chwaraeodd y Cardiff Devils eu gêm gyntaf yn y lleoliad ar 12 Mawrth 2016, gan sicrhau buddugoliaeth o 5-2 yn erbyn y Belfast Giants. Y tu hwnt i hoci iâ, mae'r arena wedi cynnal digwyddiadau chwaraeon eraill, gan gynnwys tair cerdyn bocsio proffesiynol a ddechreuodd ym mis Gorffennaf 2016, a thri digwyddiad crefft ymladd cymysg Cage Warriors rhwng 2018 a 2019. Mae hawliau enwi'r lleoliad wedi newid sawl gwaith; cafodd ei ailenwi'n Viola Arena yn 2018, dychwelodd i Ice Arena Wales yn 2020 ar ôl i'w noddwr fynd i ddiddymiad, ac fe'i hailenwyd yn Vindico Arena ym mis Mai 2023 o dan gytundeb pum mlynedd gyda'r cwmni technoleg Vindico. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19903785 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/CCB_Centre_for_Sporting_Excellence Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Rhagoriaeth Chwaraeon Brwrdeistaf Sirol Caerffili''' <br><br> Mae Canolfan Rhagoriaeth Chwaraeon Bwrdeistref Sirol Caerffili (CCB) yn gyfleuster chwaraeon blaenllaw wedi'i leoli yn [[Ystrad Mynach]], Cymru. Wedi'i hagor ym mis Mai 2014, mae'r ganolfan yn eiddo i Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili ac yn cael ei gweithredu ganddo. Cwblhawyd ei hadeiladu gan y prif gontractwr o Ogledd Iwerddon, Heron Bros Ltd, gyda chyllid a chefnogaeth gan [[Llywodraeth Cymru|Lywodraeth Cymru]], [[Chwaraeon Cymru]], Ymddiriedolaeth Bêl-droed Cymru, ac [[Undeb Rygbi Cymru]]. Mae'r cyfleuster o'r radd flaenaf yn cynnwys cae pêl-droed 3G 2 seren [[Ffederasiwn Rhyngwladol y Cymdeithasau Pêl-droed]] a chae rygbi 3G wedi'i ardystio [[World Rugby]] 22, y ddau â stondin 500 sedd a balconi dadansoddi perfformiad. Mae cyfleusterau ychwanegol yn cynnwys ystafell gryfder a chyflyru, ystafelloedd meddygol a chymorth cyntaf, cyfleusterau newid i chwaraewyr a swyddogion, ystafell gyfarfod gymunedol, a pharcio ar gyfer tua 75 o gerbydau. Mae'r ganolfan hefyd yn gartref i ddau ofod cynadledda pwrpasol: ystafelloedd "[[Aaron Ramsey]]" a "[[Ryan Jones]]". Mae swyddfeydd y llawr cyntaf yn gwasanaethu fel canolfan weinyddol a hyfforddi allweddol ar gyfer staff hyfforddi a rheoli [[Y Dreigiau]], ochr yn ochr â phersonél rhanbarthol Undeb Rygbi Cymru. Yn ogystal â bod yn ganolfan hyfforddi i'r Dreigiau a'r sefydliad addysgol lleol [[Coleg y Cymoedd]], mae'r cyfleuster yn cael ei ddefnyddio'n helaeth gan ystod amrywiol o sefydliadau chwaraeon rhanbarthol. Mae defnyddwyr rheolaidd yn cynnwys Academi Dreigiau Casnewydd Gwent, timau Gradd Oedran a Merched Undeb Rygbi Cymru, Academi Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd, Sgwad Cenedlaethol Anabledd Dysgu Cymdeithas Bêl-droed Cymru, a nifer o glybiau rygbi a phêl-droed cymdeithas lleol fel Clwb Pêl-droed Penallta, Clwb Pêl-droed Unedig Risca, a Chlwb Pêl-[[C.P.D. Gwalia Unedig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5062527 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Centre_for_Occupational_and_Health_Psychology Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Seicoleg Alwedigaethol ac Iechyd''' <br><br> Mae'r Ganolfan Seicoleg Galwedigaethol ac Iechyd (COHP, ) yn ganolfan ymchwil ym [[Prifysgol Caerdydd]] a sefydlwyd ym 1999 i gynnal ymchwil i effeithiau ffactorau galwedigaethol ar iechyd ac effeithlonrwydd perfformiad. Yn ogystal, ymchwilir i'r ffactorau risg sy'n ymwneud ag afiechyd ac archwilir effeithiau ymddygiad sy'n gysylltiedig ag iechyd a statws iechyd ar berfformiad gwybyddol, hwyliau a gweithrediad ffisiolegol. Cyfarwyddir yr Uned gan yr Athro Andy Smith a chynhelir ymchwil gan gymrodyr ôl-ddoethurol, cysylltwyr ymchwil a myfyrwyr [[Addysg uwchraddedig]]. Mae prosiectau ymchwil blaenorol wedi cynnwys: Salwch bach a gwybyddiaeth; Seicoleg yr [[Annwyd]]; Graddfa ac effaith defnyddio cyffuriau anghyfreithlon gan weithwyr; Ethnigrwydd, nodweddion gwaith, straen ac iechyd; Blinder Morwyr: Rhaglen Ymchwil Caerdydd; Effeithiau acíwt inwlin ar adroddiadau goddrychol o lesiant a mesurau gwrthrychol o berfformiad gwybyddol; Gwerthusiad o'r fenter brecwastau ysgol am ddim; Ymchwiliad i effeithiau grawnfwydydd brecwast ar lesiant; Blinder Morwyr: Y Persbectif Rhyngwladol; Fframwaith Ewropeaidd ar gyfer gweithrediadau llongau diogel, effeithlon a chyfeillgar i'r amgylchedd (FLAGSHIP); Meddyliau Iach yn y Gwaith; Seicoleg iechyd galwedigaethol; Academi Ewropeaidd Seicoleg Iechyd Galwedigaethol; Cymdeithas Seicoleg Iechyd Galwedigaethol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7587719 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St._David's_Shopping_Centre_(Swansea) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Siopa Dewi Sant (Abertawe)''' <br><br> Mae Canolfan Siopa Dewi Sant yn gofadeiladau siopa yn [[Abertawe]], de [[Cymru]]. Mae'r cyfadeilad wedi'i leoli wrth ymyl [[Quadrant, Abertawe]] ac gyferbyn ag Eglwys y Santes Fair. Wedi'i gwblhau ym 1982, bu'r cyfadeilad yn eithaf aflwyddiannus hyd yn hyn, o ran llenwi ei fannau siopa a chadw cwsmeriaid. Mae'r cyfadeilad yn cynnwys sawl adeilad, wedi'u gorchuddio â brics coch, sy'n cynnwys nifer o unedau siop ar lefel y ddaear y gellir eu cyrraedd yn uniongyrchol o'r [[Stryd]]. Roedd neuadd farchnad ar y llawr cyntaf sydd bellach ar gau. Yn ystod yr 1980au roedd ardal y llawr uchaf ar agor ac roedd yn cynnwys llawer o stondinau bach a redid gan fasnachwyr lleol. I'r de o'r cyfadeilad mae maes parcio Dewi Sant. Defnyddiwyd adeilad wythonglog yng nghornel ogledd-orllewin y cyfadeilad gan [[S4C]] fel stiwdio am nifer o flynyddoedd. Defnyddiwyd y stiwdio ar gyfer darlledu'r rhaglen [[Heno]]. Adeiladwyd yr adeilad yn wreiddiol i'w feddiannu gan fwyty ond ni chafodd ei ddefnyddio at y diben hwn erioed. Am y rhan fwyaf o oes yr adeilad hyd yn hyn, bu'n wag. Hefyd, bu llawer o gynlluniau ar gyfer yr hen ganolfan siopa gan gynnwys dymchwel ac ehangu canolfan siopa'r Cwadrant gyfagos; neu ddymchwel yn llwyr a'i disodli gan faes parcio aml-lawr. Pe bai'n cael ei gymeradwyo, byddai wedi arwain at ddymchwel meysydd parcio'r Cwadrant a Dewi Sant i ehangu canolfan siopa'r Cwadrant. Mae'r holl gynlluniau'n cynnwys y Cwadrant fel rhan annatod. Prynodd Cyngor Abertawe a Llywodraeth Cymru'r cyfadeilad ym mis Rhagfyr 2011 gyda chynllun i ddymchwel rhan wag y safle i greu maes parcio â 160 o leoedd. Ym mis Ebrill 2018, cyhoeddwyd y byddai safle'r ganolfan siopa yn cael ei droi'n [[Arena Abertawe]] a redir fel rhan o Grŵp Theatr yr Ambassador. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4966535 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bridgend_Designer_Outlet Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Siopa Pen-y-bont ar Ogwr''' <br><br> Mae Allfa Ddylunwyr [[Pen-y-bont ar Ogwr]], a elwir hefyd yn Allfa Ddylunwyr McArthurGlen (ac a elwir yn lleol yn "The Pines"), yn barc manwerthu masnachol a datblygiad siop allfa ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Cymru, y Deyrnas Unedig. Mae'n eiddo i Grŵp McArthurGlen ac yn cael ei weithredu ganddo. Lleolir y datblygiad ar Gyffordd 36 o [[Traffordd yr M4|draffordd yr M4]] rhwng [[Caerdydd]] ac [[Abertawe]]. Agorodd gyntaf ym 1998. Mae'n cynnwys tua naw deg o siopau gwahanol sy'n cynnig gostyngiadau oddi ar labeli brand a dylunwyr. Mae amrywiaeth o nwyddau ar gael gan gynnwys dillad, teganau, llyfrau a chynhyrchion trydanol. Agorwyd cwrt bwyd yn 2011, ac ychwanegwyd ardal chwarae yn 2015. Yn 2014 cafodd yr Allfa drawsnewidiad ac agorwyd pum siop newydd yn 2015, gan gynnwys Ernest Jones, Calvin Klein, Henri Lloyd, Le Creuset a Snow + Rock. Costiodd gweddnewidiad yr allfa £2.5 miliwn. Disgwylir i adnewyddu llwyr y cwrt bwyd ddechrau cyn bo hir. Lleolir yr Allfa Ddylunwyr ger pentrefi [[Sarn, Pen-y-bont ar Ogwr]], Litchard a Phen-y-fai a thref Pen-y-bont ar Ogwr. Gerllaw'r datblygiad mae archfarchnad [[Sainsbury's]], bwyty Miller and Carters, gwesty Premier Inn, siop ddillad Joules a bwyty [[KFC]] a oedd wedi'i leoli yn y cwrt bwyd o'r blaen tan 2012. Fe'i gwasanaethir hefyd gan nifer o lwybrau bysiau i gyrchfannau i'r gogledd a'r de o'r pentref i ac o dref Pen-y-bont ar Ogwr a Dyffrynnoedd Llynfi, Garw ac Ogwr, ac mae ganddo arhosfan bws sy'n cael ei gwasanaethu gan fysiau National Express a TrawsCambria rhwng Abertawe a Chaerdydd. Gwefan Pen-y-bont ar Ogwr Designer Outlet <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5035852 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capitol_Centre,_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan y Capitol, Caerdydd''' <br><br> Canolfan y Capitol''' () (gynt: Canolfan Gyfnewidfa'r Capitol ()) yw canolfan siopa dan do yn ninas [[Caerdydd]], Cymru. Gan weithredu fel un o ganolfannau manwerthu'r ddinas, mae'r adeilad wedi'i adeiladu ar safle hen Theatr y Capitol, ac wedi'i leoli ym mhen dwyreiniol Stryd y Frenhines ger terfynfa bysiau Plas Dumfries a [[Gorsaf reilffordd Heol y Frenhines Caerdydd]]. Roedd siop [[H&M]] fawr yn ei hangori, gyda blaen y ganolfan yn cael ei ddominyddu gan [[Tesco]] ers i Virgin Megastores a Zavvi roi'r gorau i weithredu yn 2009. Mae Tesco wedi dominyddu blaen Canolfan y Capitol ers mis Tachwedd 2012. Agorwyd Canolfan y Capitol ym 1990, gyda cheisiadau i efelychu'r bensaernïaeth wreiddiol. Ymgorfforwyd teils ceramig o ystafelloedd te blaenorol y Caffi Iseldireg Fictoraidd ar y tu allan dwyreiniol. Heneiddiodd yr arddull adeiladu yn gyflym iawn ac, ym 1999, cafodd y ganolfan ei hailddatblygu ar gost o £10 miliwn, gan gynnwys adnewyddu'r ardaloedd cerddwyr, cael gwared ar y cwrt bwyd a chreu mynedfeydd newydd i'r ganolfan (er bod llawer o'r ffasâd allanol gwreiddiol yn dal i fodoli). Fe'i cwblhawyd ym mis Tachwedd 1999. Bu cynlluniau i ddatblygu 164 o fflatiau, ynghyd â lle manwerthu a masnachol a chyfleusterau parcio ceir ychwanegol yng nghornel North Edward Street a Station Terrace. Byddai hyn yn darparu 50 y cant o leoedd ychwanegol, gan ddod â chyfanswm y lleoedd parcio ceir i fyny i 632. Roedd penseiri'r cynllun, Dobson Architects, yn disgwyl y gallai gael ei gwblhau erbyn 2012, ond ni ddigwyddodd hyn erioed. Yn 2015 prynwyd Canolfan Capitol gan y perchennog newydd, NewRiver Retail. Yn 2022 datgelwyd cynlluniau i greu cwrt bwyd newydd 14,500 troedfedd sgwâr mewn ymdrechion i adfywio ffawd y ganolfan. Yn wreiddiol, roedd y ganolfan hefyd yn gartref i sinema Odeon pum sgrin hyd at 2001; ailagorwyd hi ym mis Ebrill 2015 dan weithrediad Premiere Cinemas. Ym mis Hydref 2022, caeodd Premier Cinema yn barhaol. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7304062 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Red_Dragon_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan y Ddraig Goch''' <br><br> Mae '''Canolfan y Ddraig Goch''' yn gyfadeilad adloniant a hamdden dan do yn ne [[Caerdydd]], prifddinas [[Cymru]]. Fe'i gelwid yn wreiddiol yn Bentref Hamdden [[Glanfa'r Iwerydd]] pan agorodd ym mis Awst 1997. Mae'r cyfadeilad yn cynnwys bwytai, caffis, neuadd fowlio Hollywood Bowl gyda difyrion arcêd, sinema amlsgrin Odeon, casino, campfa a maes parcio ar y safle. Fe'i lleolir yn ardal [[Bae Caerdydd]], gyferbyn â [[Canolfan Mileniwm Cymru|Chanolfan Mileniwm Cymru]]. Mae hyn yn agos at yr [[A4232]] ac yn agos at [[Gorsaf reilffordd Bae Caerdydd|orsaf reilffordd Bae Caerdydd]]. Mae llwybrau [[Bws Caerdydd]] rhif 6 (Baycar) ac 8 (trwy Grangetown, yr Orsaf Ganolog) yn ei wasanaethu'n uniongyrchol i ganol y ddinas. Agorodd y ganolfan ym 1997 fel Pentref Hamdden Glanfa'r Iwerydd. Ailenwyd y ganolfan yn 2000 yn Ganolfan y Ddraig Goch (a enwyd ar ôl yr orsaf radio fasnachol ar gyfer Caerdydd a Chasnewydd, Red Dragon FM). Ers hynny mae Red Dragon FM wedi'i hail-frandio fel [[Capital South Wales]]. Lleolir yr orsaf yn y ganolfan, ochr yn ochr â Heart South Wales. Agorodd y sinema amlsgrin ym mis Hydref 1997 ac fe'i rheolwyd yn wreiddiol gan United Cinemas International (UCI). Fodd bynnag, yn 2004 prynwyd Odeon ac UCI gan y cwmni ecwiti preifat, Terra Firma, ac unwyd y ddau gwmni o dan yr enw Odeon. Ar 17 Rhagfyr 2019, cyhoeddwyd bod cabinet [[Cyngor Caerdydd]] wedi cael caniatâd i'r awdurdod lleol brynu Canolfan y Ddraig Goch gan Gronfa Bensiwn British Airways (BAPF) am swm anhysbys. Dim ond ar ôl cyflwyno cais cynllunio ar gyfer y prosiect arena newydd ar unrhyw ran o safle aml-erw Glanfa'r Iwerydd (Neuadd y Sir gyfun ar Schooner Way a Chanolfan y Ddraig Goch ar Hemingway Road) o fewn cyfnod o 10 mlynedd y byddai elfen o'r pris prynu yn daladwy i'r gronfa bensiwn. Yn 2020, gwerthodd y BAPF y ganolfan i'r cyngor am £60m yn ôl y sôn. Mae cynlluniau i ddisodli'r ganolfan gydag adeilad newydd "yn y blynyddoedd i ddod", fel rhan o gynlluniau ehangach i adfywio ardal Glanfa'r Iwerydd gyda datblygiad cymysg-ddefnydd mawr wedi'i leoli ar safle 30 erw (12 ha); byddai hyn yn cynnwys swyddfeydd cyngor newydd, fflatiau ar lan y dŵr, gwesty newydd a theatr gelfyddydau "ymgolli" i eistedd ochr yn ochr ag arena dan do newydd â chapasiti o 15,000. Mae'r tenantiaid presennol yn cynnwys: Casinos Grosvenor Bella Italia [[Cadwaladers]] Hollywood Bowl Five Guys Odeon Capital South Wales Heart South Wales Travelodge Rhestr o leoliadau diwylliannol yng Nghaerdydd [[Enwau lleoedd a strydoedd Caerdydd]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5140550 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Coedffranc_Central Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canol Coed-ffranc''' <br><br> Mae Canol [[Coed-ffranc]] yn [[Ward etholiadol]] ym mwrdeistref sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. Mae Canol Coedffranc yn rhan o [[Cymuned (Cymru)]] Coedffranc ac mae yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth y DU [[Castell-nedd a Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol y DU)]]. Mae Canol Coedffranc wedi'i ffinio gan wardiau Gorllewin Coedffranc i'r de-orllewin; Gogledd Coedffranc i'r gogledd; [[Dyffryn Clydach]] i'r dwyrain; a Dwyrain Castell-nedd a Gorllewin Llansawel i'r de-ddwyrain. Mae bron yr holl ward wedi'i hadeiladu ac yn cynnwys ardaloedd preswyl a strydoedd siopa sy'n gorchuddio canol pentref [[Sgiwen]]. Roedd Canol Coedffranc yn ward etholiadol [[Gorllewin Morgannwg]] tan 4 Mai 1989, pan ddaeth Canol Coedffranc a Gorllewin Coedffranc yn ward Coedffranc o dan Orchymyn Sir Gorllewin Morganwg (Trefniadau Etholiadol) 1989. Ail-grewyd Canol Coedffranc a Gorllewin Coedffranc ar gyfer etholiadau 1995. Yn etholiadau cyngor lleol 2022, y canlyniadau oedd: Yn [[Etholiadau lleol gwledydd Prydain 2017]], y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsArthur Davies Llafur561Llafur yn dalAngharad Aubrey Llafur488Llafur yn dalBetsan RichardsAnnibynnol346Pauline Fellowes Plaid Cymru199Russell Morris Plaid Cymru140 Yn etholiadau cyngor lleol 2012, roedd y ganran a bleidleisiodd yn 32.49%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsArthur Davies Llafur616Llafur yn dalPaula Bebell Llafur382Ennill LlafurBetsan RichardsAnnibynnol297Lee Saunders NPT Plaid Annibynnol206Pauline Fellowes Plaid Cymru125Russell Morris Plaid Cymru90 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29586861 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ainon_Baptist_Church_(Tongwynlais) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ainon (Tongwynlais)''' <br><br> Mae Eglwys [[Eglwys y Bedyddwyr]] Ainon, [[Tongwynlais]] yn eglwys Bedyddwyr annibynnol sydd wedi bod yn weithredol ym mhentref Tongwynlais yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru, ers dros 180 mlynedd. Roedd y pregethwr [[Christmas Evans]] yn byw yng Nghapel Tonyfelin yng [[Caerffili|Nghaerffili]] rhwng 1826 a 1828. Yn ystod y cyfnod hwn, pregethodd bregethau yn nhafarn y Lewis Arms yn Nhongwynlais. Byr oedd cyfnod Evans yn yr ardal, ond cafodd gymaint o effaith nes i Ainon gael ei sefydlu ym 1828. Adeiladwyd yr adeilad presennol ym 1832, a dyma'r adeilad eglwys hynaf yn Nhongwynlais. Diweddarwyd a moderneiddiwyd tu mewn yr eglwys yn 2003. Daeth arfer y pentref o fynd ar dripiau Sulgwyn gyda'i gilydd rhwng yr eglwysi i ben yng nghanol yr 20fed Ganrif, ond mae Ainon yn parhau i fod yn eglwys weithredol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16840961 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethania_Chapel,_Aberdare Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethania, Aberdare''' <br><br> [[Eglwys]] Annibynnol yn Heol Mountain Ash, Abercynon, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Bethania, [[Abercynon]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Methania yn yr [[Cymraeg]]. Dechreuodd yr eglwys ar ffurf Ysgol Sul a chyfarfodydd anffurfiol eraill a gynhaliwyd mewn tai yn y gymuned. Adeiladwyd y capel cyntaf ym 1893 ond o fewn amser byr profodd yn rhy fach. O ganlyniad, adeiladwyd capel newydd ym 1898 ar gost o £3,500 gyda lle i 700. Y gweinidog cyntaf oedd [[J. J. Williams (bardd)]], a ddaeth yn Archdderwydd Cymru yn ddiweddarach. Daeth Caradog Jones i Abercynon o [[Croesoswallt|Groesoswallt]] ym 1897. Gadawodd ym 1903 ar ôl rhai anghydfodau yn y capel. Ym 1910, derbyniodd y Parch. JT Ll. Williams o Ebenezer, Cefncoed, Merthyr, alwad i weinidogaethu ym Methania, fel olynydd i D. Bryniog Thomas a oedd wedi symud i Seion, Maesteg. Yn y gwasanaethau sefydlu, myfyriodd Evan Jones, yr uwch ddiacon ym Methania, fod y penderfyniad i alw ar wasanaethau'r gweinidog newydd wedi'i gytuno gan y gynulleidfa heb unrhyw anghydfod. Gadawodd nifer o aelodau yn y dyddiau cynnar i ffurfio Capel Bedyddwyr Saesneg Mount Zion. Caeodd y capel yn y 1970au a chafodd ei ddymchwel ym 1990. Ailddatblygwyd y safle ym 1991 gyda fflatiau o'r enw Bethania. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20164423 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethel_Chapel,_Miskin Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethel, Meisgyn''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn Railway Street, Gadlys, [[Aberdâr]], Cymru, oedd Bethel, Gadlys. Sefydlwyd Bethel ym 1860 pan dorrodd tri deg o aelodau o Salem, Robertstown, i ffwrdd i sefydlu eglwys newydd. Dyluniwyd y capel gan Evan Jones o Aberdâr ac fe'i hadeiladwyd ar gost o £747. Roedd lle i 600 o bobl eistedd yn y capel gwreiddiol. Y gweinidog cyntaf oedd William Harrison, a ddilynwyd ym 1859 gan [[Hugh Hughes (Tegai)]], a elwid yn Huw Tegai. Bu'n weinidog ym Manceinion o'r blaen, ond bu farw'n sydyn ym 1864, dridiau ar ôl cwympo wrth bregethu yn y pulpud. Roedd Robert Evans yn weinidog o 1866 hyd 1877, a D. Onllwyn Brace o 1885 hyd 1888. Roedd yr aelodaeth ym 1890 yn 245. Cododd hyn i 344 ym 1905, yn sgil yr adfywiad crefyddol, ond gostyngodd i 280 erbyn 1914. J. Richards oedd y gweinidog o ddiwedd y 1890au hyd 1907, pan ymadawodd am Bethel, [[Sir Gaernarfon]]. Yn fuan wedyn cododd rhaniadau yn yr eglwys ynghylch y Ddiwinyddiaeth Newydd, a arweiniodd at ymddiswyddiad pedwar diacon ac anghydfod cyhoeddus ynghylch ethol trysorydd i olynu un o'r rhai a oedd wedi ymddiswyddo. Enillodd yr athrawiaeth hon, a hyrwyddwyd gan RJ Campbell, gefnogaeth sylweddol yn Ne Cymru ar yr adeg hon. Roedd hyn yn adlewyrchu'r tensiynau gwleidyddol cynyddol o fewn anghydffurfiaeth yng Nghwm Aberdâr yn dilyn ethol [[Keir Hardie]] yn AS dros [[Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)]] wyth mlynedd ynghynt. Ceisiodd ysgrifennydd y capel leihau'r rhaniad gan honni mai dim ond cyfran fach o'r aelodaeth a oedd yn gysylltiedig. Fodd bynnag, dywedwyd bod 24 aelod yn cefnogi safbwyntiau Campbell, gan gynnwys pawb a fynychai ddosbarth Beiblaidd ar foreau Sul. Ym 1913 ailadeiladwyd y capel ar gost o £2,975, gydag organ yn costio £420. Roedd i'r capel newydd fewnwaith cywrain, gan gynnwys nenfwd wedi'i orchuddio â rhosod ac oriel sylweddol gyda siambr organ yn y pen pellaf. Arhosodd Bethel ar agor tan ddiwedd yr 1980au. Wedi'i adfeilio trwy'r 1990au, cafodd ei ddymchwel ym mis Tachwedd 2003, ac adeiladwyd tŷ ar y safle. Mynediad yn Coflein. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29489853 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethesda_Chapel,_Merthyr_Tydfil Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethesda,, Merthyr Tydfil''' <br><br> Bethesda, [[Merthyr Tudful]] oedd un o'r capeli cynharaf yn nhref ddiwydiannol Merthyr Tudful. Cynhaliwyd gwasanaethau yn yr iaith Gymraeg. Fel sawl capel Cymreig arall, dechreuodd Bethesda yn sgil hollt yn y gynulleidfa yng [[Eglwys]] Zoar gerllaw. Ym 1807, ymwelodd Daniel Lewis, y gweinidog yn Zoar, â Llundain a lleoedd eraill i godi arian i glirio dyledion y capel. Gwrthwynebodd rhai aelodau o'r gynulleidfa, a phan ganfu ymchwiliad annibynnol o blaid y gweinidog, gadawodd nifer i sefydlu eglwys newydd. Cynhaliwyd cyfarfodydd cychwynnol mewn ystafelloedd ac adeiladau mewn gwahanol leoedd yn y dref, ond ym 1811 penderfynwyd adeiladu capel dan arweiniad Methusalem Jones, a oedd wedi dod yn weinidog. Yn ystod gweinidogaeth Jones, bu cynnydd sylweddol yn yr aelodaeth ac adeiladwyd capel newydd ym 1829. Bethesda hefyd oedd mam-eglwys nifer o gapeli yn yr ardal gan gynnwys Bethania, Dowlais. Yn ystod y 1850au, roedd y cyfansoddwr [[Joseph Parry]] yn aelod ym Methesda. Yn ystod gweinidogaeth Rhys Gwesyn Jones rhwng 1858 a 1867, gostyngodd yr aelodaeth oherwydd cau [[Gwaith Haearn Penydarren]]. Yn niwedd y 1870au penderfynwyd adeiladu capel mwy a mwy cyfforddus, a gosodwyd y garreg sylfaen gan Mrs WT Crawshay (gwraig William Crawshay, perchennog [[Gwaith Haearn Cyfarthfa]]) ym 1880. John Williams o Ferthyr oedd y pensaer ac adeiladwyd y capel gan John Francis Davies o Ddowlais. Fe'i cwblhawyd ym 1881 ar gost o £1,200. Caeodd y capel ym 1976 oherwydd cynulleidfa ostyngol. Defnyddiwyd yr adeilad fel canolfan gelfyddydau am sawl blwyddyn, ond aeth yn adfail a chafodd ei ddymchwel ym 1995. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713327 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethlehem_Chapel,_Mountain_Ash Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethlehem, Aberpennar''' <br><br> Capel Methodistaidd Calfinaidd yn Stryd Pryce, Aberpennar, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Bethlehem, [[Aberpennar]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Methlehem yn yr [[Cymraeg]]. Mae tarddiad yr eglwys yn dyddio'n ôl i 1854, pan gynhaliwyd cyfarfodydd mewn tŷ yn Stryd Commercial, ac yn ddiweddarach mewn tŷ yn Stryd Duffryn. Adeiladwyd ysgoldy ym 1857, ar gost o £500, a ddaeth yn adnabyddus fel Capel Bach. Gosodwyd cerrig coffa ar gyfer yr adeilad hwn gan William Lloyd, dilledydd, o Stryd Commercial a Rees Evans, groser, ymhlith eraill. Ni chafwyd gweinidog parhaol tan 1870. Yn ystod y cyfnod hwn, byddai'r Parchedig T. Rees a Morgan Edwards, y gweinidog a'r diacon yn Libanus, Aberaman, yn ymweld yn rheolaidd i gefnogi'r eglwys ifanc. Ym 1870, daeth y Parch. TC Phillips yn weinidog ac arhosodd yn weinidog tan 1884. Olynwyd ef gan MD Jones, gynt o Libanus, Dowlais, o 1884 hyd 1911. Mynychodd Evan Roberts, y diwygiwr, Fethlehem am gyfnod byr ym 1899. Ailadeiladwyd y capel ym 1900, wedi'i gynllunio gan Thomas Roderick o Aberdâr, ar gost o £2,000. Ar ôl 27 mlynedd fel gweinidog ym Methlehem, bu farw MD Jones ym 1911. Dadorchuddiwyd tabled er cof amdano gan y Parch. J. Morgan Jones, Caerdydd, ym mis Medi 1913. Yn dilyn marwolaeth MD Jones, bu'r eglwys heb weinidog nes i JR Evans o [[Bwlch, Powys]], Sir Frycheiniog, gael ei sefydlu'n weinidog ym mis Gorffennaf 1914. Yn dilyn dinistrio Ysgol Bechgyn Dyffryn gan fomio'r gelyn ym mis Mehefin 1941, defnyddiwyd y festri fel ysgol fabanod o 1942 hyd 1948. Ym 1952, adeiladwyd eglwys ar y cyd... Sefydlwyd gofalaeth gyda'r eglwys Annibynnol ym Methania a gosodwyd organ bibell newydd ym 1953 ar gost o £950. Caeodd Bethlehem ym 1980 a dymchwelwyd yr adeilad ym 1990. Adeiladwyd Canolfan Feddygol Hillcrest ar y safle ym 1992/93. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713392 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Calfaria_Chapel,_Abercynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Calfaria, Abercynon''' <br><br> Capel Bedyddwyr ym mhentref [[Pen-y-groes, Sir Gaerfyrddin]] yng nghymuned [[Llandybïe]], ger [[Rhydaman]], [[Sir Gaerfyrddin]] yw Calfaria. Cynhaliwyd gwasanaethau yng Nghalfaria yn yr iaith Gymraeg tan yn ddiweddar ond maent bellach yn ddwyieithog. Sefydlwyd Calfaria ym 1896 gan [[Eglwys y Bedyddwyr]] a addolai mewn capeli eraill yn y cyffiniau a glowyr a oedd wedi mudo i'r ardaloedd i weithio ym mhyllau glo Emlyn a Chaerbryn. Yn wreiddiol, byddent yn cwrdd yng nghartrefi ei gilydd ac yna mewn adeilad bach adfeiliedig, a elwid yn ddiweddarach yn (Hen Sied y Band). Tyfodd y gynulleidfa fach yn gyflym, a sefydlwyd gweinidog, y Parch. Job Herbert, ddwy flynedd cyn adeiladu'r capel. Bu Herbert yn weinidog am ddeugain mlynedd. Fe'i holynwyd gan Handel Turner (1942–46), E. Bryn Jones (1947–56), Elwyn Williams (1957–63), Wynn Vittle (1964–73) a Carl Williams (1975–82). Y gweinidog presennol (2020) yw Aled Maskell. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713418 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Carmel_Chapel,_Penrhiwceiber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Carmel, Penrhiwceiber''' <br><br> Capel Annibynnol ym Mhenrhiwceiber, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] yw Carmel, [[Penrhiw-ceibr]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yng Nghaermel yn yr [[Cymraeg]]. Gellir olrhain hanes yr eglwys i'r 1870au pan gynhaliwyd cyfarfodydd gweddi ac Ysgolion Sul mewn amrywiol gapeli yn lleol. Cytunwyd ar gynlluniau i agor y capel cyntaf ar 12 Tachwedd 1880 ac adeiladwyd y capel dros ychydig fisoedd, ac fe'i agorwyd ar 9 Gorffennaf 1881. Roedd Robert Thomas, brodor o Ffestiniog, yn weinidog o 1882 hyd 1905, pan fu farw yn 52 oed. Roedd Thomas yn weithgar ym mywyd cyhoeddus a threuliodd ddeuddeng mlynedd yn aelod o Fwrdd Gwarcheidwaid Pontypridd. Mae'r capel wedi dioddef o suddo a achoswyd gan waith cynhaliaeth mwyngloddio. Cafodd hyn ei gywiro'n ddiweddarach gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]]. Mae'r capel yn parhau ar agor. Mynediad yn Adeiladau Rhestredig Prydain Mynediad yn COFLEIN <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17740291 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Beulah_Calvinistic_Methodist_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Beulah''' <br><br> Mae Capel [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru]] Beulah, a elwir hefyd yn lleol yn "Y Capel Crwn" ac yn y Gymraeg fel "Capel y Groes", yn adeilad rhestredig Gradd II* ym [[Margam]], [[Port Talbot]], [[Cymru]]. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a bu'n rhaid ei ddatgymalu a'i symud ym 1974 i wneud lle i [[Traffordd yr M4]]. Adeiladwyd y capel yn [[Pensaernïaeth yr Adfywiad Romanésg]] fel rhan o "bentref cynlluniedig" Groes, a grëwyd gan y pensaer Edward Haycock, yr Hynaf. Cymeradwywyd dyluniad y capel gan y tirfeddiannwr lleol [[Christopher Rice Mansel Talbot]], ac mae'n bosibl ei fod wedi'i seilio ar y Tŷ Benodol ym [[Parc Gwledig Margam]]. Fe'i hadeiladwyd gan Thomas Jenkin ym 1838 ar gost o £800 gan ddefnyddio deunydd o'r ystâd. Ym 1974, penderfynodd y llywodraeth ddymchwel y pentref i wneud lle i draffordd newydd yr M4. Y capel oedd yr unig adeilad yn y pentref i gael ei achub; cafodd ei symud ym 1975–76 i Barc Tollgate, ychydig bellter i ffwrdd, lle mae'n dal i sefyll. Fe'i rhestrwyd yn Radd II* ar 9 Ionawr 1976 "fel yr unig gapel wythonglog sydd wedi goroesi yng Nghymru, ac enghraifft arbennig o'r arddull bwaog gron mewn pensaernïaeth capeli." Mae'r capel wythonglog yn Romanésg o ran arddull gyda waliau [[Tywodfaen]] cwrsiog a tho llechi talcennog. Mae gan y waliau bilastrau nadd sy'n codi i gornis Lombardaidd amlwg gyda machicolations ffug. Mae bondo'r to yn ymestyn allan dros y waliau ac mae cwpola cloch gyda ffinial tal ar ben y to. Mae bae mynediad bach gyda llawr teils. Mae'r oriel wedi'i chynnal gan ddwy golofn haearn bwrw gyda phriflennau cylchog ac mae ganddi flaen syth â phaneli pren gyda phum haen o fainc. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558716 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryn_Seion_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Bryn Seion''' <br><br> Capel Methodistiaid Calfinaidd yn Stryd y Felin, Trecynon, Aberdâr, Cymru oedd Bryn [[Trecynon]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Mryn Seion yn y Gymraeg nes iddo ddod yn gapel Bedyddwyr ym 1970. Dechreuodd yr achos ym Mryn Seion ym Mhentwyn Bach o ganlyniad i Ddiwygiad Crefyddol 1859. Agorwyd y capel i addoli ynddo ym 1862 a'i ailadeiladu ym 1899 am gost o £580. Bryn Seion oedd y capel cyntaf yng Nghwm Cynon i gael ymweliad gan arweinydd y diwygiad, [[Evan Roberts, y diwygiwr]]. Ar 13 Tachwedd 1904, cynhaliodd Roberts wasanaethau ym Mryn Seion, gan wrthod pregethu o'r pulpud ond gan annerch y gynulleidfa o'r sedd fawr ac adrodd ei brofiadau pan dorrodd y diwygiad allan yn ei dref enedigol, [[Casllwchwr]]. Parhaodd y gwasanaethau hyn drwy gydol y dydd. Am wythnosau lawer wedi hynny, effeithiwyd yn ddwfn ar eglwys Bryn Seion gan y diwygiad. Daeth yr achos ym Mryn Seion i ben ym 1970 ond cymerwyd yr adeilad drosodd gan eglwys Bedyddwyr Saesneg Carmel a pharhaodd i gael ei ddefnyddio yn yr unfed ganrif ar hugain. Cofnod cronfa ddata Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17739503 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ebenezer_Chapel,_Aberavon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Ebenezer, Aberafon''' <br><br> Mae Capel Ebenezer, Aberafan (yn fwy cywir, "Eglwys [[Eglwys y Bedyddwyr]] Ebenezer"), yn eglwys Bedyddwyr ym [[Port Talbot|Mhort Talbot]], Cymru. Wedi'i hadeiladu ym 1881, mae wedi'i lleoli yn y Sgwâr Dinesig, ac dyma'r unig adeilad o hen ganol tref Port Talbot i oroesi'r dymchweliad cyfanwerthol a ragflaenodd adeiladu canol tref newydd yng nghanol y 1970au; y cyfeiriad gynt oedd "Stryd Talbot". Mae wedi bod yn [[Adeilad rhestredig]] ers 1980. Dyluniwyd yr adeilad mewn "arddull [[Pensaernïaeth yr Adfywiad Romanésg]] brin" gan George Morgan o Gaerfyrddin, pensaer nodedig capeli Bedyddwyr, ac fe'i hadeiladwyd ar safle capel cynharach, yn dyddio o 1836. Yn draddodiadol, cynhaliwyd gwasanaethau yn yr eglwys yn y [[Cymraeg|Gymraeg]] ond defnyddir y Gymraeg a'r [[Saesneg]] bellach. Wedi'i lleoli yn agos at y ganolfan ddinesig, fe'i defnyddir gan yr awdurdod lleol, [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]], ar gyfer [[Carol Nadolig]] blynyddol a digwyddiadau achlysurol eraill. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16993932 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Heolyfelin_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Heol-y-Felin''' <br><br> Capel Bedyddwyr Cymreig a sefydlwyd ym 1855 oedd [[Eglwys]] Heolyfelin, [[Trecynon]], [[Aberdâr]] (a sillafir hefyd yn Heol-y-Felin). Cynhaliwyd gwasanaethau yn y [[Cymraeg|Gymraeg]]. Roedd lle i 800 o bobl eistedd yn yr adeilad. Erbyn mis Rhagfyr 2015 roedd y capel wedi cau ac ar werth. Mae tarddiad yr eglwys yn Heolyfelin yn dyddio'n ôl i'r 1840au, pan sefydlwyd cyfarfodydd gweddi ac [[Ysgol Sul]] yn yr ardal a ddaeth yn adnabyddus yn ddiweddarach fel Trecynon. Daw'r enw Heolyfelin, sy'n llythrennol yn cyfeirio at Waith Haearn Aberdâr yn [[Llwydcoed]] gerllaw a sefydlwyd ym 1800. Pan agorwyd Glofa Ysguborwen yn Llwydcoed ym 1849, roedd llawer o [[Eglwys y Bedyddwyr]] ymhlith y rhai a symudodd i'r ardal, ac i ddechrau cynhaliasant gyfarfodydd gweddi yng Nghapel y Wesleaid. Dyluniwyd y capel ym 1852 gan Thomas Joseph, peiriannydd o [[Hirwaun]] a oedd yn ymwneud â mentrau glofa yn Aberdâr. Roedd Heolyfelin yn gangen o Ramoth, Hirwaun, er bod [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]] o Galfaria hefyd wedi chwarae rhan allweddol yn sefydlu'r achos newydd. Roedd Thomas Joseph wedi agor pwll glo newydd yn Nhrecynon ac fe berswadiodd lawer o lowyr oedd yn aelodau yn Ramoth i symud gydag ef o Hirwaun. Costiodd y capel £800 i'w adeiladu. Roedd Soar, Llwydcoed yn gangen o Heolyfelin. Roedd aelodaeth gyson uchel yn Heolyfelin, rhwng 350 a 500, o 1860 hyd at y Rhyfel Byd Cyntaf. Cyrhaeddodd yr aelodaeth uchafbwynt ym 1906, yn fuan ar ôl [[Diwygiad 1904–1905]], pan gafodd 95 o aelodau newydd eu bedyddio yn Heolyfelin ym mis Rhagfyr 1904. Y gweinidog cyntaf, o 1852 hyd at 1861, oedd Benjamin Evans o Hirwaun. Roedd William Harries, llywydd [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] yn 1891-2, yn weinidog yn Heolyfelin o 1862 i 1902. Ym 1877 derbyniodd Harries alwad gan eglwys yn Sir Benfro ond yn y pen draw cafodd ei berswadio i aros yn Heolyfelin. Olynwyd ef gan W. Cynog Williams a ddaeth i Heolyfelin o Sir Benfro. Yn gynnar yn ei weinidogaeth, codwyd ystafelloedd dosbarth i'w defnyddio gan yr Ysgol Sul. Cryfhawyd y Capel gan Ddiwygiad Crefyddol 1904 ac ar ddydd Sul, 4 Rhagfyr 1904, bedyddiwyd 94 o aelodau newydd. Gwasanaethodd Williams o 1903 hyd 1941. Daeth Herbert Davies i Heolyfelin o Birkenhead ym 1944. Gadawodd ym 1947 a chafodd ei olynu gan D. Meredith Morgan. Heddiw mae aelodaeth y capel wedi gostwng i ffigurau sengl. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713132 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Jerusalem, Ynysybwl''' <br><br> Capel Methodistaidd Calfinaidd yn Stryd Thompson, Ynysybwl, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Jerwsalem, [[Ynys-y-bwl]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Jerwsalem yn yr [[Cymraeg]]. Mae'r eglwys yn Jerwsalem yn dyddio'n ôl i 1885, pan ddechreuodd nifer o lowyr gynnal cyfarfodydd mewn tŷ yn y pentref. Ym 1888, adeiladwyd capel gan William ac Edward Williams o Fferm Cribinddu, a ddaeth yn ddiaconiaid yn y capel ac yn noddwyr ariannol hael. Y Parchedig D. Jones oedd y gweinidog cyntaf. O'i ddyddiau cynharaf, cynhaliodd Jerwsalem, fel capeli eraill, ddigwyddiadau diwylliannol y tu hwnt i'r maes crefyddol. Ym 1889, gwelodd [[Eisteddfod]] Jerwsalem y bardd ifanc [[J. J. Williams (bardd)]] yn dod i amlygrwydd. Bu Isaac Morris yn weinidog o 1913 hyd 1925, ac yna TM Lloyd o 1925 hyd 1931. Arhosodd yr aelodaeth yn 270 ym 1938. Bu Randall Jones, cyn-löwr, yn weinidog o 1938 hyd 1946. Dilynwyd ef gan H. Glyn Davies o 1946 hyd 1955 a JL Mathias o 1955 hyd tua 1970. Caeodd y capel ym 1976 gyda'r aelodau'n ymuno â chynulleidfa'r Bedyddwyr yn Noddfa. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713449 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Noddfa_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Noddfa, Ynysybwl''' <br><br> Capel Bedyddwyr yn Stryd Fawr, [[Ynys-y-bwl]], [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]] yw Noddfa. Mae eglwys Noddfa yn dyddio o 1885, pan ddechreuwyd cynnal cyfarfodydd mewn ystafell yng Ngwesty Robertstown. Ar yr adeg hon, cynhaliwyd bedyddiadau yn afon Clydach. Adeiladwyd y capel mewn dim ond naw mis ym 1889–90. Y gweinidog cyntaf oedd y Parch. WB Jones, ond gadawodd am Ogledd Cymru ym 1895. Ym 1976 daeth y capel yn eglwys unedig Gymraeg, gydag aelodau'n ymuno o'r Tabernacl a Jerwsalem. Yn dilyn yr uno roedd tua 80 o aelodau. Ym 1986, croesawodd Noddfa ei weinidog olaf, Gwilym Davies, a sefydlwyd hefyd yn Hengoed, Bryn Seion (Ystrad Mynach) a Seion, Cwmaman. Roedd yr aelodaeth wedi gostwng i 15 erbyn dechrau'r 21ain ganrif. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18159830 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ebenezer_Chapel,_Trecynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ebenezer, Trecynon''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn [[Aberdâr]], Cymru, oedd Ebenezer, [[Trecynon]], a wasanaethodd fel un o'r eglwysi anghydffurfiol cynharaf a mwyaf dylanwadol yng [[Cwm Cynon|Nghwm Cynon]]. Yn deillio o gynulleidfa ar y cyd o Annibynwyr a Methodistiaid Calfinaidd ddiwedd y ddeunawfed ganrif, sefydlodd y grŵp Annibynnol ei le addoli trwyddedig ei hun ym 1804 ac adeiladodd ei adeilad capel cysegredig cyntaf yn Nhrecynon ym 1811. O dan arweinyddiaeth Joseph Harrison (1817–1835), tyfodd Ebenezer yn gyflym, gan ddod yn fam-eglwys i nifer o gapeli Annibynnol yn yr ardal. Er mwyn darparu ar gyfer ei chynulleidfa a oedd yn ehangu, codwyd adeilad mwy ym 1829. Yn dilyn ymadawiad Harrison a gweinidogaeth fer a llwyddiannus gan Thomas Rees, holltodd carfan o'r gynulleidfa ym 1843 i sefydlu [[Siloa, Aberdâr]]. Er gwaethaf hyn, parhaodd y capel i ffynnu o dan William Edwards (1844–1884), a oruchwyliodd adeiladu trydydd capel, 900 sedd, ym 1859 a helpodd yn weithredol i sefydlu sawl eglwys newydd ledled Dyffryn Aberdâr. Yn ystod gweinidogaeth Grawys Jones (1885–1925), cafodd y capel ei adnewyddu'n fawr ym 1902. Yn fuan wedyn, ym mis Tachwedd 1904, daeth Ebenezer yn ganolbwynt i Adfywiad Crefyddol Cymru 1904–1905. Sbardunodd ymweliadau'r adfywiwr Evan Roberts, ynghyd â chyfranogiad gweithredol a digymell menywod, ddadl leol a heriodd strwythurau capeli traddodiadol, ceidwadol. Yng nghanol yr ugeinfed ganrif, o dan William Morse (1929–1959), dechreuodd aelodaeth y capel ostwng, gan ostwng o uchafbwynt o 564 ym 1907 i 330 erbyn 1954. Yn dilyn gweinidogaeth ei weinidog swyddogol olaf, RO Thomas (1961–1986), rhoddodd Ebenezer y gorau i weithredu fel prif le addoli ym mis Ebrill 2009. Heddiw, mae cynulleidfa fach sy'n weddill yn parhau i gyfarfod yn hen ysgoldy'r capel o dan yr enw "Ebenezer Newydd 2009". <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19894875 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Elim_Chapel,_Cwmdare Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Elim, Cwmdâr''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yng Nghwmdâr, Aberdâr, Cymru oedd Elim, [[Cwmdâr]]. Sefydlwyd yr eglwys o ganlyniad uniongyrchol i Ddiwygiad Crefyddol 1859, pan ryddhawyd hanner cant o aelodau o Ebenezer, Trecynon i sefydlu eglwys newydd ym mhentref glofaol Cwmdâr. Yn wreiddiol, cynhaliwyd cyfarfodydd mewn festri ond ym mis Awst 1867 agorwyd capel newydd, pryd anerchwyd gwasanaethau gan nifer o weinidogion gan gynnwys David Price o [[Siloa, Aberdâr]]. Codwyd £200 tuag at y gost, a gydnabuwyd fel cyflawniad sylweddol o ystyried bod holl aelodau'r eglwys yn weithwyr. Cydnabuwyd hefyd y fam-eglwys yn Ebenezer am roi cefnogaeth sylweddol i Elim. Y gweinidog cyntaf oedd [[Abraham Mathews]], a ddaeth o Goleg y Bala i weinidogaethu yn Elim ynghyd â Horeb, Llwydcoed. Urddwyd David Griffiths, myfyriwr o Goleg Aberhonddu, yn weinidog yn Elim ym mis Mehefin 1869. Roedd yn frodor o [[Llannarth, Ceredigion]], Sir Aberteifi, ac wedi mudo i [[Dowlais|Ddowlais]] pan oedd tua ugain oed, ar ôl gweithio fel gwas fferm cyn hynny. Anogwyd Griffiths i ddechrau pregethu gan y gweinidog ym Methania, Dowlais. Gwasanaethodd Griffiths am gyfnod fel aelod o Fwrdd Ysgol Aberdâr. Arhosodd yn Elim hyd ei farwolaeth. Ym 1903, ailadeiladwyd y capel. Gosodwyd carreg goffa ar 11 Awst 1902 gan Rees Llewellyn o Dŷ Bwllfa, Cwmdâr a JW Evans o [[Hirwaun]]. Ym mis Chwefror 1906, bu farw David Griffiths yn 65 oed ar ôl treulio 37 mlynedd fel gweinidog Elim. Bu David Owen Davies yn weinidog o 1961 hyd at ei ymddeoliad ym 1981. Bu farw ym 1989. Caeodd y capel yn y pen draw ym 1998. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18159974 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gadlys_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gadlys''' <br><br> [[Eglwys]] [[Eglwys y Bedyddwyr]] yn Rali Street, Gadlys, [[Aberdâr]], Cymru oedd '''Capel Gadlys'''. Fe'i hadeiladwyd fel cangen o Gapel [[Calfaria, Aberdâr]] yn Aberdâr. Dechreuodd yr achos dros ei ffurfio ym 1858. Dechreuodd fel [[Ysgol Sul]] a gynhaliwyd mewn gwahanol dai nes i ystafell ysgol gael ei hadeiladu a'i hagor ar 6 Chwefror 1859. Rhyddhawyd 49 o aelodau o [[Calfaria, Aberdâr]] i ffurfio capel newydd yn Gadlys. Fe'i hadeiladwyd ym 1864 ar dir a brydleswyd gan Dr. JL Roberts o Ystâd Gadlys Uchaf. Pensaer yr adeilad oedd Thomas Joseph a chost yr adeiladu oedd £675. Cynhaliwyd ei [[Bedydd|fedydd]] cyntaf ar 5 Ebrill 1863. Ef oedd gweinidog yr eglwys o 1876 hyd at ei farwolaeth ym 1900. Fe'i gelwir hefyd yn 'Esgob Gadlys'. Nodweddwyd hanes Gadlys yn yr ugeinfed ganrif gan gyfres o weinidogaethau cymharol fyr, ac ni pharhaodd yr un ohonynt am fwy na deng mlynedd. Cafodd Myles Griffiths o Goleg Bangor, ond brodor o [[Castell-nedd|Gastell-nedd,]] ei sefydlu'n weinidog ym mis Gorffennaf 1902 mewn gwasanaeth lle llywyddwyd gan William Harris o Heolyfelin. Symudodd i Lerpwl ym 1906. Cyrhaeddodd R. Gwenffrwd Hughes o'r Fali a [[Caergeiliog|Chaergeiliog]] yn Ynys Môn ym 1908. Yn ystod ei gyfnod yn y Gadlys, daeth Hughes yn rhan o wleidyddiaeth y Blaid Ryddfrydol a chafodd ei enwebu fel ymgeisydd am sedd ar Fwrdd y Gwarcheidwaid ym 1910, er na chafodd ei ddewis. Ar ôl gweinidogaeth fer, aeth i [[Pontlotyn|Bontlotyn]] ym 1910. Yn fuan wedyn, priododd Hughes yng Nghapel y Gadlys ag Ethel, merch y diweddar Benjamin Evans. Ym 1911 roedd yr aelodaeth yn 195 o aelodau. Daeth David Bassett yn weinidog nesaf ym mis Rhagfyr 1912 a pharhaodd am ddeng mlynedd hyd at ei farwolaeth ar 1 Ionawr, 1922. Yna ar ei ôl daeth JH Jones o Laleston a daeth yn weinidog ym 1925 a pharhaodd yn weinidog am bedair blynedd cyn symud i [[Bôn-y-maen]]. Dilynwyd ef gan Thomas Richards, myfyriwr o Goleg Caerdydd a gafodd ei sefydlu ym 1933 a gwasanaethodd am saith mlynedd cyn symud i Gapel Kensington, Aberhonddu, ym 1940. Gosodwyd organ newydd ym 1940. Symudodd Iorwerth Davies o waelod y dyffryn yng Nghalfaria, Abercynon, ym 1946 a gwasanaethodd tan 1951. Y gweinidog o 1954 tan 1957 oedd Gwyn Rogers. Caeodd y capel ym 1980 ac fe'i trowyd yn fflatiau yn ddiweddarach. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743899 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gellionnen_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gellionnen''' <br><br> Mae '''Capel Gellionnen''', wedi'i leoli ger [[Pontardawe]] yn Ne Cymru, yn lle addoli Undodaidd [[Adeilad rhestredig]] a'r capel Anghydffurfiol hynaf yng Nghwm Tawe. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol ym 1692 gan anghydffurfwyr Protestannaidd ar dir a roddwyd gan Bussy Mansell, mae'r capel yn sefyll ger safle eglwys Geltaidd o'r 11eg ganrif, Llan Eithrim. Ymgorfforwyd creiriau o'r eglwys hŷn hon, sef Carreg Gellionnen, yn wal y capel cyn ei rhoi i [[Amgueddfa Abertawe]] ym 1965. Sefydlwyd y gynulleidfa'n wreiddiol yn dilyn diarddeliad y Parchedig Robert Thomas o [[Eglwys Loegr]] ym 1662. Drwy gydol y 18fed ganrif, newidiodd diwinyddiaeth y capel o Galfiniaeth i [[Arminiaeth]], yn enwedig o dan Roger Howell, ac yn y pen draw tuag at [[Undodiaeth]] o dan y Parchedig [[Josiah Rees]], a wasanaethodd o 1764 i 1804. Goruchwyliodd Rees, ysgolhaig a golygydd amlwg, ailadeiladu'r capel ym 1801–02. Ym 1802, sefydlwyd Cymdeithas Undodaidd Cymru yng Ngellionnen. Er i'r newid diwinyddol hwn achosi sism a arweiniodd at greu Capel Baran gerllaw, parhaodd Gellionnen i ffynnu. Ymhlith y ffigurau hanesyddol nodedig eraill sy'n gysylltiedig â'r capel mae'r Parchedig Thomas Morgan, arloeswr cynnar y brechlyn brech y fuwch, a'r Parchedig John James, y cadarnhaodd ei weinidogaeth hir (1815–1864) hunaniaeth Undodaidd y capel. Cafodd y capel ei adnewyddu'n fawr ym 1873 a pharhaodd yn ganolfan ddiwylliannol a chymdeithasol fywiog drwy gydol yr 20fed ganrif, gan gefnogi ei gymuned drwy'r ddau Ryfel Byd a'r Dirwasgiad Mawr. Er iddo gael ei fandaleiddio'n ddifrifol yn 2008, adferwyd y capel yn llawn trwy ymdrechion codi arian. Heddiw, mae Capel Gellionnen yn parhau i gynnal gwasanaethau wythnosol, gan gynnal digwyddiadau blynyddol fel ei Ŵyl Werin Haf a gwasanaethau traddodiadol Cymreig. Ym 2016, gwnaeth hanes trwy gynnal seremoni briodas un rhyw grefyddol gyntaf yr ardal. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16979702 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gwawr_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gwawr''' <br><br> Capel [[Eglwys y Bedyddwyr]] oedd Gwawr, [[Aberaman]], wedi'i leoli ar Regent Sathret yn Aberaman, ger [[Aberdâr]], [[De Cymru]]. Wedi'i sefydlu ym 1848 fel cangen o [[Calfaria, Aberdâr|Galfaria, Aberdâr]], roedd y gynulleidfa'n cyfarfod i ddechrau yn Nhafarn y Brenin William cyn adeiladu eu capel eu hunain ym 1849. Nodweddwyd blynyddoedd cynnar yr eglwys gan ddadlau pan geisiodd ei gweinidog cyntaf, David Bevan Jones (Dewi Elfed), alinio'r capel â Saint y Dyddiau Diwethaf. Arweiniodd hyn at gamau cyfreithiol a gorymdaith dan arweiniad yr arweinydd Bedyddwyr lleol Thomas Price, a arweiniodd at droi Jones allan ym mis Tachwedd 1851. Yn dilyn y cyfnod cythryblus hwn, sefydlogodd y capel o dan olyniaeth o weinidogion. Yn ystod bugeiliaeth y Parchedig T. Nicholas (1858–1865), tyfodd yr aelodaeth i 270, gan ysgogi sefydlu eglwysi cangen yn [[Abercwmboi]] a Chwmaman. Er mwyn darparu ar gyfer poblogaeth ddiwydiannol Aberaman a oedd yn tyfu'n gyflym, ailadeiladwyd y capel ym 1870 dan arweiniad y Parchedig Morgan Phillips ar gost o £1,707, gan ehangu ei gapasiti i 850 o bobl. Y gweinidog a wasanaethodd hiraf yn y capel oedd Thomas Davies, a arweiniodd y gynulleidfa am 33 mlynedd o 1875 hyd at ei farwolaeth ym 1908. Yn ffigwr amlwg yng Nghymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg a ysgrifennodd o dan y ffugenw "Didymus," goruchwyliodd Davies ychwanegu festri ym 1890. Drwy gydol yr ugeinfed ganrif, gwasanaethwyd Gwawr gan sawl gweinidog, gan gynnwys DG Harries a J. Gwyn Davies. Fodd bynnag, profodd y gynulleidfa ostyngiad cyson yn nifer yr aelodau, gan ostwng o dros 200 yn gynnar yn y 1900au i ddim ond 42 erbyn 1963. Ym 1970, symudodd y gynulleidfa a oedd yn weddill i gyn eglwys Fethodistiaid Calfinaidd Hebron, a dymchwelwyd adeilad gwreiddiol '''capel Gwawr''' wedi hynny. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16993869 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Hebron_Chapel,_Ton_Pentre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Hebron, Ton Pentre''' <br><br> Roedd Hebron, Ton [[Pentre, Rhondda Cynon Taf]] yn un o eglwysi [[Eglwys y Bedyddwyr]] mwyaf cymoedd y Rhondda yn ystod eu hanterth diwydiannol. Wrth i'r aelodaeth gynyddu, ailadeiladwyd y [[Eglwys]] ym 1889 ac ychwanegwyd ysgoldy ym 1908. Roedd y capel yn gangen o Nebo, Ystrad Rhondda, a oedd wedi esblygu allan o Gapel Ynysfach, achos cyntaf y Bedyddwyr yn y Rhondda a sefydlwyd ym 1786. Adeiladodd grŵp bach o aelodau o Nebo ysgoldy ym Mhentre i ddechrau, mewn ymateb i'r cynnydd yn y boblogaeth yn y 1860au, ac ym 1868, rhyddhawyd 52 aelod o Nebo i ffurfio eglwys a sefydlwyd yn ffurfiol ar 7 Tachwedd 1868. Wythnos yn ddiweddarach cynhaliwyd y Bedydd cyntaf yn yr eglwys. Parhaodd yr eglwys yn weithgar trwy gydol yr ugeinfed ganrif, a daeth y Parch. W.D. Morgan yno fel gweinidog o Bethesda, [[Tŷ-croes]] ym 1949. Dathlodd ei chanmlwyddiant ym 1968. Fodd bynnag, dechreuodd dirywiad wrth i'r genhedlaeth hŷn farw allan, a chyda hwy'r traddodiad o fynychu'r capel drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg. Caeodd y capel ddiwedd y 1990au. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19895328 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Horeb_Chapel,_Llwydcoed Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Horeb, Llwydcoed''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn Llwydcoed, Aberdâr, Cymru yw Horeb, [[Llwydcoed]]. Cynhaliwyd cyfarfodydd gweddi yn ardal Llwydcoed ers blynyddoedd lawer gan aelodau Ebenezer, Trecynon. Yn y pen draw, adeiladwyd ysgoldy a ddefnyddiwyd hefyd fel Ysgol Brydeinig. Sefydlwyd Horeb fel eglwys ym 1859 pan drosglwyddodd aelodau o Ebenezer. Adeiladwyd y capel ar gost o £800 a gallai ddal 350 o bobl. Pan agorwyd y capel, rhoddodd un o'r diaconiaid, Thomas Williams, rodd o £20 tuag at y gost ar yr amod bod y gynulleidfa'n casglu £80, a gwnaethant hynny. Ar ôl agor y capel, defnyddiwyd yr ysgoldy fel festri yng nghefn yr adeilad. Y gweinidog cyntaf oedd [[Abraham Mathews]], a ddaeth o Goleg y Bala i weinidogaethu yn Horeb ynghyd ag eglwys Cwmdâr. Cynhaliwyd yr ordeinio yn Ebenezer, sydd yr un pellter o Lwydcoed a Chwmdâr. Arhosodd tan wanwyn 1865 pan ddaeth yn un o arweinwyr y Wladfa Gymreig ym [[Patagonia|Mhatagonia]]. Ar 21 Ebrill 1865 cynhaliwyd cyfarfod i nodi ymadawiad Matthews gyda thystiolaeth yn cael ei chyflwyno. Olynwyd Matthews o 1865 hyd 1871 gan y Parch. W. Thomas a oedd hefyd yn weinidog Elim, Cwmdâr. Symudodd yn y pen draw i Gwernllwyn, [[Dowlais]]. Ordeiniwyd y Parch. William Samlet Williams, o Goleg y Bala, yn weinidog ym mis Awst 1871. Arhosodd yn weinidog am 52 mlynedd o 1871 hyd 1923 ac mae plât marmor gwyn er cof amdano yn yr eglwys. Roedd 214 o aelodau ym 1930. DJ Barlow, a oedd hefyd yn gynghorydd sir, oedd y gweinidog o 1936 hyd 1951. Parhaodd y capel yn weithgar i'r unfed ganrif ar hugain, gyda chynulleidfa fach o aelodau yn parhau i gyfarfod yn y festri. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713119 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_Chapel,_Penrhiwceiber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Jerusalem, Penrhiwceibr''' <br><br> Capel Bedyddwyr ym Mhenrhiwceiber, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Jerwsalem, [[Penrhiw-ceibr]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Jerwsalem yn yr [[Cymraeg]]. Gellir olrhain hanes yr eglwys yn ôl i 1882 pan gynorthwyodd aelodau o gapel Rhos yn Aberpennar nifer o drigolion Penrhiwceiber i gychwyn ysgol Sul. Dechreuwyd cynnal cyfarfodydd ym 1882 a chofnodwyd y bedydd cyntaf y flwyddyn ganlynol. Agorwyd yr eglwys yn ffurfiol ar Fawrth 15, 1885, a sefydlwyd y Parch. JB Jones o Gwm Ogwr yn weinidog cyntaf ar 31 Mai ac 1 Mehefin yr un flwyddyn. Yn ystod ei weinidogaeth, adeiladwyd capel newydd ac agorwyd ef ar 3–4 Hydref 1886. Gallai'r adeilad ddarparu lle i 700 o bobl, gyda festri sylweddol oddi tano. Symudodd JB Jones i Tabor, [[Llantrisant, Rhondda Cynon Taf]] ym 1891. Cafodd WR Jones, o [[Penrhyn-coch|Benrhyn-coch]], ger [[Aberystwyth]], ei sefydlu'n weinidog ym 1894. Parhaodd ei weinidogaeth tan 1912, pan symudodd i Glynceiriog, Gogledd Cymru. Yn ystod ei weinidogaeth, ordeiniwyd dau weinidog o blith yr aelodau, Tom Jones a Howell Williams. Yn ystod camau cynnar y diwygiad, cynhaliwyd cyfarfodydd brwdfrydig a bedyddiwyd llawer o aelodau newydd. Cyrhaeddodd yr aelodaeth 273 erbyn 1911. Ar 27 Hydref 1913, cafodd WS Thomas, myfyriwr yng Ngholeg y Bedyddwyr, Caerdydd, ei sefydlu'n weinidog Jerwsalem. Arhosodd tan iddo adael Login, Sir Gaerfyrddin, ym 1921 ac yn ystod y cyfnod hwn cliriodd Jerwsalem ei holl ddyledion yn dyddio o adeiladu'r capel. Ym mis Medi 1924, daeth W. Richards i Jerwsalem o Bethel, Pontrhydyfen. Cafodd ei sefydlu ar 11–12 Hydref y flwyddyn honno, mewn gwasanaethau dan lywyddiaeth y cyn-weinidog WR Jones gyda'i ragflaenydd WS Thomas fel pregethwr gwadd. Ym 1925 roedd yr aelodaeth yn 210 ond erbyn 1947 roedd wedi gostwng i 65. Yn y flwyddyn honno, Richards oedd llywydd Cymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg a chynhaliwyd y cyfarfodydd blynyddol yn Jerwsalem. Ymddeolodd Richards y flwyddyn ganlynol. Caeodd Jerwsalem tua 1970 a chafodd ei dymchwel ym 1995. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16996265 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Libanus_Chapel,_Aberaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Libanus, Aberaman''' <br><br> Roedd '''Capel Libanus''' yn [[Adeilad rhestredig]] yng [[Cwmbwrla|Nghwmbwrla]], [[Abertawe]]. Adeiladwyd yr adeilad gwreiddiol ym 1867 i gymryd lle capel cynharach a oedd yn dyddio o ganol y 18fed ganrif, ar adeg pan oedd y gynulleidfa dros 600. Roedd y capel gwreiddiol wedi bod yn is-gapel i Gapel Mynyddbach, ond daeth yn annibynnol tua 1826, yn dilyn diwygiad crefyddol. Rhoddwyd y tir gan y diwydiannwr [[Syr John Morris]]. Ychwanegwyd estyniad ym 1906. Ar ôl dirywiad yn yr aelodaeth, caeodd y capel yn 2000. Yn oriau mân dydd Sadwrn 21 Ionawr 2012, cyneuodd tân yn y capel. Awgrymodd adroddiadau yn y cyfryngau mai ymosodiad llosgi bwriadol ydoedd. Darganfuwyd y tân am 04.20 [[Amser Safonol Greenwich]] ac ar ei anterth roedd 50 o ddiffoddwyr tân yn y fan a'r lle. O ganlyniad i'r tân, cyhoeddwyd y byddai gweddillion yr adeilad yn cael eu dymchwel ar sail diogelwch. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q21030604 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Moriah_Aman_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Moriah Aman''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) Cymreig yn Ffordd Fforchaman, Cwmaman [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]] [[Rhondda Cynon Taf]], Cymru oedd Moriah Aman. Sefydlwyd yr achos ym Moriah Aman ym 1853 ar fenter y Parch. John Davies, gweinidog Saron, Aberaman. Yn wreiddiol, roedd yn [[Ysgol Sul]] gyda chyfarfodydd gweddi yn cael eu cynnal yn ddiweddarach mewn tai lleol. Agorwyd y capel cyntaf ar 2 Hydref 1855 gyda 27 o aelodau yn cael eu trosglwyddo o'r fam-eglwys yn Saron. Agorwyd capel newydd ym 1893 gyda lle i 650 o bobl a'r oriel yn gallu darparu lle i 250. Roedd yr aelodaeth yn 435 ym 1905. Ym 1908, cefnogodd aelodau Moriah Aman weithredoedd yr eglwys ym Methlehem, [[Abercwmboi]] wrth ddiarddel aelodau a oedd yn cefnogi syniadau Diwinyddiaeth Newydd RJ Campbell. Caeodd Moriah Aman yn y pen draw ym 1988. Ym 1995 cafodd yr adeilad ei adnewyddu fel [[Pentecostiaeth]]. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6947882 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mynyddbach_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Mynyddbach''' <br><br> Capel [[Mynydd-bach]] yw'r [[Annibynwyr]] hynaf yn [[Abertawe]], [[Cymru]]. Tua 1640, cyfarfu grŵp o bobl ar y Saboth ac ar nosweithiau'r wythnos i ddarllen yr Ysgrythurau a gweddïo yn ffermdy "Cilfwnwr" ger [[Llangyfelach]] ac yn ddiweddarach yn "Tirdwncyn". Parhaon nhw i gyfarfod fel eglwys gyfansoddiadol iawn tan 1762. Ym 1720–59, Samuel Jones oedd gweinidog "Tirdwncyn". Prydleswyd darn o dir ym 1761 ac adeiladwyd capel yno yn fuan wedyn, yn Nhirdoncyn-newydd ger Llangyfelach. Ym 1867 adeiladwyd y capel newydd; cafodd ei adnewyddu'n helaeth yn y 1930au. Pan gafodd ei adeiladu gyntaf, roedd y capel yng nghanol y mudiad [[Anghydffurfiaeth]] yng Nghymru. Oherwydd erledigaeth yr anghydffurfwyr, bu'n rhaid ei adeiladu o leiaf bum milltir y tu allan i ffiniau tref Abertawe. Yn 2011 roedd y capel dan fygythiad o gael ei ddymchwel, ond sefydlodd grŵp o bobl leol, ynghyd â gweddill aelodau ac ymddiriedolwyr y capel dan arweiniad y Parchedig Grenville Fisher, Melvin John Davies a llawer o ymddiriedolwyr eraill a gweinidog gyda'r Annibynwyr, Brosiect '''Capel Mynyddbach'''. Nod y prosiect yw sicrhau dyfodol yr adeilad a'r tiroedd fel canolfan Gelfyddydau a Diwylliant, i wasanaethu'r gymuned leol a'r ardal ehangach, gan gadw ei arwyddocâd crefyddol ac ysbrydol. Mae Prosiect Capel Mynyddbach yn gweithredu o Ganolfan [[Calon Lân]] sydd wedi'i lleoli yng Nghapel Mynyddbach. Claddwyd John Humphrey, a elwir yn bensaer Duw a phensaer capel newydd Mynyddbach, yma. Ef hefyd a ddyluniodd [[Tabernacl Treforys]]. Claddwyd y bardd Daniel James (Gwyrosydd), a ysgrifennodd eiriau'r emyn Cymraeg, Calon Lân, ym Mynyddbach. Adwaenir Calon Lân fel ail Anthem Genedlaethol Cymru. Cymdeithas Hanes Treboeth <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19897861 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nebo_Chapel,_Hirwaun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Nebo, Hirwaun''' <br><br> Nebo, [[Ystrad Rhondda]] [[Y Rhondda]] oedd capel cyntaf [[Eglwys y Bedyddwyr]] yng Nghwm Rhondda. Sefydlwyd y capel ym 1786 ac fe'i gelwid yn wreiddiol yn Ynysfach, a'i weinidog cyntaf oedd Thomas Edwards. Newidiwyd enw'r capel i Nebo ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Gwasanaethodd Nebo fel mam-eglwys i nifer o gapeli eraill yn y cwm, gan gynnwys Hebron, Ton Pentre ym 1868, a Noddfa, Treorci, a dyfodd wedi hynny i ragori ar nifer yr aelodau yn Nebo. Gyda diwydiannu Cwm Rhondda, ailadeiladwyd ac estynnwyd Nebo ddwywaith, yn gyntaf ym 1857 ac eto ym 1876. Adeiladwyd y capel yn yr arddull bensaernïol Eidalaidd, gyda chynllun mynedfa talcennog a ffenestri tal, crwn, a oedd yn nodweddiadol o'r cyfnod. Chwaraeodd y capel rôl addysgol arwyddocaol yn y gymuned. Roedd ei [[Ysgol Sul]] yn darparu addysg mewn darllen ac ysgrifennu ar adeg pan oedd addysg ffurfiol yn gyfyngedig, gan gyfrannu at wella llythrennedd y boblogaeth leol. Cyrhaeddodd aelodaeth Nebo uchafbwynt o 318 ym 1905, yn syth ar ôl y [[Diwygiad 1904–1905]]. Fodd bynnag, gwelodd y degawdau canlynol ostyngiad cyson yn nifer y gynulleidfa, gan ostwng i 132 erbyn 1940 a gostwng ymhellach i 62 erbyn 1945. Daeth Garfield Eynon yn weinidog olaf Nebo ym 1953; yn dilyn ei ymadawiad ym 1962, arhosodd y capel heb weinidog. Caeodd y capel yn y pen draw ddechrau'r 1980au a chafodd ei ddymchwel wedi hynny. Heddiw, dim ond darn byr o'r wal ffin a'r ffens sydd ar ôl ar y safle. Datblygwyd y tir cyfagos yn ddiweddarach ar gyfer tai, a elwir bellach yn Ystâd Nebo, i goffáu'r capel hanesyddol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17012567 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Noddfa_Chapel,_Treorchy Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Noddfa, Treorci''' <br><br> Roedd [[Capel]] Bedyddwyr Cymru Noddfa, wedi'i leoli yn [[Treorci|Nhreorci]] yng [[Y Rhondda]], yn un o'r eglwysi Bedyddwyr Cymru mwyaf a mwyaf addurnedig yng nghymoedd [[De Cymru]]. Fe'i disgrifir yn aml fel "cadeirlan anghydffurfiaeth Cwm Rhondda," a sefydlwyd y capel fel cangen o Nebo, Ystrad Rhondda, gyda festri ym 1866. Wedi'i adeiladu gan David Morgan, agorodd ym 1868 a chafodd ei ymestyn yn gyflym ym 1876 i ddarparu ar gyfer twf poblogaeth cyflym yn ystod diwydiannu'r rhanbarth. Roedd lle i 1,000 o bobl yn yr adeilad mawreddog ac roedd ganddo du mewn addurniadol anarferol, gan gynnwys ffenestr wydr lliw o Ioan Fedyddiwr, tair eil, oriel o gwmpas, ac [[Organ (offeryn cerdd)]] tair llawlyfr. Dros ei hanes canrif o hyd, sefydlodd Noddfa sawl cangen leol a dim ond pedwar gweinidog a wasanaethodd: William Morris, Humphrey Ellis, James Morris Lewis, a Lewis Young Hayden. Cyrhaeddodd aelodaeth y capel uchafbwynt o 713 ym 1905 yn dilyn y [[Diwygiad 1904–1905]]. Fodd bynnag, fel llawer o gapeli anghydffurfiol yn y cymoedd diwydiannol, profodd ddirywiad cyson. Er bod aelodaeth yn parhau i fod yn 208 mor hwyr â 1970, plymiodd presenoldeb yn yr ysgol Sul ar ôl yr Ail Ryfel Byd oherwydd seciwlareiddio a dirywiad yr iaith Gymraeg ymhlith cenedlaethau iau. Y tu hwnt i'w swyddogaethau crefyddol, chwaraeodd Noddfa ran hanfodol yn niwylliant cerddorol a chorawl Cwm Rhondda. Cynhaliodd berfformiadau rheolaidd o oratorios clasurol gan gyfansoddwyr fel [[Georg Friedrich Händel]] a [[Wolfgang Amadeus Mozart]], dan arweiniad ei gymdeithas gorawl a'i chôr plant ei hun. Yn ei flynyddoedd diweddarach, gwasanaethodd y capel hefyd fel canolfan i Gôr Meibion enwog Treorci. Daeth bodolaeth hanesyddol Noddfa i ben ym 1986 pan achosodd tân a gychwynnwyd gan fandaliaid ddifrod difrifol i'r adeilad, gan arwain at ei ddymchwel. Mae ei gofnodion hanesyddol wedi'u cadw yn Archifau Morgannwg. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29379332 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nottage_General_Baptist_&_Unitarian_Church Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Nottage''' <br><br> Mae Capel [[Eglwys y Bedyddwyr]] Cyffredinol ac [[Undodiaeth]] [[Notais]] yn gapel [[Anghydffurfiaeth]] yn Nottage, Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Fe'i rhennir gan Fedyddwyr Cyffredinol ac Undodwyr. Yr eglwys yw'r lle addoli anghydffurfiol hynaf yn yr ardal, gan olrhain ei gwreiddiau i'r 17eg ganrif. Roedd mudiadau crefyddol radical yn weithgar yn yr ardal yn y 18fed ganrif, gan gynnwys y Bedyddwyr Cyffredinol, a sefydlodd y capel cyn 1789. Mae'r capel wedi cael ei rannu gan yr Undodwyr (rhan o Gymanfa Gyffredinol yr Undodwyr a'r Eglwysi Cristnogol Rhydd) ers dechrau'r 19eg ganrif. O 1808, gweinyddwyd y capel gan y Parch. Evan Lloyd (1764–1847), y bu ei ddisgynyddion yn gwasanaethu'r eglwys am dros ganrif. Y gweinidog diweddaraf oedd y Parch. Lewis Rees, a wasanaethodd y gynulleidfa o 2015 hyd at 2022. Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713547 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ramoth_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ramoth''' <br><br> Mae Ramoth, [[Hirwaun]] yn lle addoli Cristnogol hanesyddol wedi'i leoli yn Rhes Davies, Hirwaun, [[Aberdâr]], [[Cymru]]. Wedi'i sefydlu'n wreiddiol fel capel Bedyddwyr Cymraeg, dechreuodd yr achos ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg gyda chyfarfodydd mewn cartref gwaith haearn lleol. Yn dilyn rhoi'r gorau dros dro, adfywiodd y gynulleidfa ym 1818 ac agorodd ei chapel cyntaf ym 1825 fel cangen o [[Calfaria, Aberdâr|Galfaria, Aberdâr]]. O dan ei weinidog cyntaf, William Lewis, ymunodd y capel â Chymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg ym 1831. Wrth i'r aelodaeth dyfu, adeiladwyd capel newydd a agorwyd ym 1843 yn ystod bugeiliaeth Benjamin Evans, a helpodd hefyd i sefydlu cangen yn Heolyfelin. Fodd bynnag, daeth canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg â heriau sylweddol. Ym 1853, argymhellodd adroddiad iechyd cyhoeddus gau mynwent bron yn llawn y capel. Yn fuan wedyn, symudodd y diacon a pherchennog y lofa, Thomas Joseph, lawer o lowyr lleol i'w lofa newydd yn [[Trecynon|Nhrecynon]], gan achosi dirywiad difrifol yn yr aelodaeth a fygythiodd oroesiad y capel. Er gwaethaf y brwydrau hyn, gwellodd Ramoth a gwelodd gyfres o weinidogion. Cyrhaeddodd y capel ei uchafbwynt aelodaeth ym 1904, yn ystod y Diwygiad Cymreig—cyfnod a gofnodwyd mewn recordiad silindr cwyr o 1905 o'r Parchedig E. Roberts. Ym 1913, gosodwyd organ newydd yn dilyn rhodd gan Andrew Carnegie. Arweiniodd gweinidog hiraf ei wasanaeth yn yr eglwys, EJ Hughes, y gynulleidfa o 1923 i 1958. Er i Ramoth gau fel capel Bedyddwyr ym 1982, cafodd yr adeilad ei adnewyddu a'i ailagor yn y 1990au. Heddiw, mae'n parhau i wasanaethu'r gymuned fel cymrodoriaeth Cynulliadau Duw a elwir yn Ganolfan Gristnogol Ramoth. Yn 2018, dathlodd y gynulleidfa 150 mlynedd yn ei safle presennol, sydd bellach yn cynnwys trydydd ymgnawdoliad yr adeilad. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29501849 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capel_Rhondda Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Rhondda''' <br><br> Mae '''Capel Rhondda''' yn [[Capel|Gapel]] [[Eglwys y Bedyddwyr]] o ddiwedd y 19eg ganrif, sydd wedi'i leoli yn [[Trehopcyn]], Rhondda Cynon Taf, Cymru, ac sydd wedi'i restru fel Gradd II. Tyfodd pentref Hopkinstown yn gyflym yng nghanol i ddiwedd y 19eg ganrif yn dilyn datblygiad Glofa Great Western. Er mwyn gwasanaethu anghenion ysbrydol y gweithlu diwydiannol a oedd yn ehangu yn ystod cyfnod o [[Ymneilltuaeth yng Nghymru]] gynyddol yng Nghymru, adeiladwyd capel Bedyddwyr cychwynnol ym 1852, a gafodd ei ddisodli'n ddiweddarach gan yr adeilad presennol, llawer mwy, ym 1885. Mae'r capel o arwyddocâd hanesyddol fel safle perfformiad cyntaf y gân emyn enwog "[[Cwm Rhondda (emyn-dôn)]]" ar ddydd Sul 1 Tachwedd 1907. Wedi'i chyfansoddi gan [[John Hughes (emynydd)]] i goffáu gosod organ y capel, mae'r gân yn fwyaf enwog yn gysylltiedig â'r emyn "Arwain fi, O Fawr Waredwr" (a elwir yn gyffredin yn "Bara'r Nefoedd"), a ystyrir yn eang fel ail [[Anthem genedlaethol]] answyddogol Cymru. Yn bensaernïol, mae'r capel tair stori wedi'i adeiladu o dywodfaen Pennant gyda tho [[Diwydiant llechi Cymru]] ac mae ganddo du mewn sydd wedi'i gadw'n dda, ffrynt tair bae, ac Ysgol Sul gyfagos a adeiladwyd ym 1905. Disgrifiwyd ei ddyluniad fel Clasurol gan [[Cadw]] ac Eidalaidd gan [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru|Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru]]. Mae plac coffa ar yr adeilad yn nodi'r perfformiad hanesyddol ym 1907. Yn dilyn gostyngiad yn nifer y gynulleidfa, caeodd [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] y capel ym mis Rhagfyr 2024 a'i roi ar y farchnad y flwyddyn ganlynol. Mewn ymateb, llwyddodd ymgyrchwyr lleol i ariannu costau'r pryniant drwy ariannu torfol, gan sicrhau perchnogaeth ar yr adeilad ym mis Chwefror 2026 er mwyn ei sefydlu fel ased cymunedol. Yn fuan wedi hynny, lansiwyd rhaglen adfer i adfer organ hanesyddol y capel wrth ragweld canmlwyddiant a phumhlwyddiant ei osod. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491658 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Conway_Road_Methodist_Church Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saesneg Conway Road''' <br><br> Mae Eglwys Fethodistaidd Conway Road yn gapel Anghydffurfiol amlwg wedi'i leoli yn Nhreganna, Caerdydd, wrth gyffordd Conway Road a Romilly Crescent. Wedi'i dynodi'n Adeilad [[Adeilad rhestredig]] ym 1975, mae'n parhau i fod y capel Methodistaidd mwyaf sy'n dal i gael ei ddefnyddio'n weithredol yng Nghaerdydd. Mae gwreiddiau'r eglwys yn dyddio'n ôl i 1859 mewn adeilad symlach ar Romilly Road. Er mwyn darparu ar gyfer cynulleidfa gynyddol, symudodd yr eglwys i'w safle presennol yn y 1860au. Wedi'i ddylunio gan y penseiri Habershon a Pite ac wedi'i hariannu'n rhannol gan rodd o £700 gan y teyrn glo Lewis Davies, roedd gan yr adeilad newydd mawreddog ddau bigwr. Fe'i hehangwyd yn fuan gyda thranseptau ac apse, gan gyrraedd capasiti eistedd o 1,100 ar ôl ei gwblhau ym 1871. Ffynnodd yr eglwys, ac ym 1893, agorwyd Ysgol Canmlwyddiant [[John Wesley]] i ddarparu ar gyfer 700 o ysgolheigion Sul, ynghyd â'i chyfleusterau chwaraeon ei hun. Ym mis Gorffennaf 1915, dinistriodd tân difrifol [[Y Mudiad Celf a Chrefft]] gwreiddiol yr eglwys, er bod ei phulpud carreg wedi goroesi. Adferwyd yr adeilad wedi hynny gyda tho Neo-Sioraidd, a gosodwyd organ newydd a ffenestri gwydr lliw yn y 1920au. Parhaodd yr eglwys i ffynnu drwy gydol y [[Dirwasgiad Mawr]], gyda nifer y myfyrwyr yn yr ysgol Sul yn cyrraedd uchafbwynt o 900 o fyfyrwyr a 100 o athrawon yn y 1930au. Ym 1968, gwerthwyd adeilad yr ysgol Sul o 1893 i [[Urdd Gobaith Cymru]] ac yn ddiweddarach fe'i dymchwelwyd i greu fflatiau, gyda'i swyddogaethau'n cael eu hadleoli i seler a chefn yr eglwys. Heddiw, mae'r eglwys wedi'i lleoli o fewn Ardal Gadwraeth Ffordd Conwy. Er bod ei chynulleidfa wedi dirywio o'i huchafbwyntiau hanesyddol, mae'r eglwys yn parhau i fod yn sefydliad gweithgar a hanfodol o fewn y gymuned leol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7735906 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Gate_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saesneg Plasnewydd''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau'r Gât, a elwir yn gyffredin yn y Gât, yn ganolfan gelfyddydau amlwg a chanolfan gymunedol wedi'i lleoli ar Stryd Keppoch yn ardal y [[Y Rhath]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru. Mae wedi'i lleoli o fewn cyn Eglwys Bresbyteraidd Plasnewydd a neuadd yr ysgol, [[Adeilad rhestredig]] Gradd II. Adeiladwyd neuadd yr ysgol ym 1886, ac ychwanegwyd yr eglwys arddull [[Yr Adfywiad Gothig]] ym 1901, a ddyluniwyd gan y penseiri W. Beddoe Rees a JH James. Wedi'i nodweddu gan ei chlochdŵr amlochrog, orielau mewnol tair ochr, a cholofnau haearn, derbyniodd yr adeilad ei restr treftadaeth ym 1998 oherwydd ei fanylion pensaernïol cain. Prynwyd yr eiddo yn 2000 a chafodd waith ailddatblygu cynhwysfawr pedair blynedd, gwerth £2.8 miliwn. Ariannwyd y prosiect hwn gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, Llywodraeth Cynulliad Cymru, a rhoddwr preifat. O dan arweiniad y pensaer Rob Cruwys, ailagorodd yr adeilad fel canolfan gelfyddydau ym mis Medi 2004. Sefydlwyd y ganolfan gan yr awdur crefyddol diweddar Rob Lacey a'i wraig, Sandra Harnich-Lacey. Yn arbennig, ffilmiwyd rhaglen deledu'r [[BBC]] *Songs of Praise* yn y lleoliad a'i darlledu ym mis Mai 2006. Heddiw, mae gan y Porth sawl lle arbenigol sy'n cadw cymeriad hanesyddol yr adeilad. [[Theatr]] Fawr, sydd wedi'i lleoli yn hen ran uchaf yr eglwys, yn gwasanaethu fel lle perfformio gyda lle i hyd at 350 o bobl eistedd ar feinciau pren gwreiddiol. Mae'r Stiwdio [[Dawns|Ddawns]] wedi cadw pulpud cerfiedig gwreiddiol yr eglwys, tra bod y caffi bar wedi'i leoli yn yr ystafell ysgol hanesyddol o 1896. Yn ogystal, mae'r ganolfan yn cynnwys dwy oriel arddangos ac awditoriwm. Mae'r Porth yn cynnal ystod amrywiol o ddosbarthiadau cymunedol wythnosol, gweithdai a rhaglenni drama, gan gynnwys perfformiadau rheolaidd gan y grŵp theatr bore Sadwrn, Performers. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713936 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Salem_Chapel,_Robertstown Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Salem, Tresalem''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynnwyr) yn Stryd y Bont, Robertstown, Aberdâr, Cymru yw Salem, Tre-roberts. Gellir olrhain hanes Salem yn ôl i 1835, pan dorrodd Joseph Harrison, gweinidog Ebenezer, Trecynon, i ffwrdd o'r eglwys honno oherwydd ei fod yn barod i weinyddu bedydd trwy drochiad llwyr i'r rhai a ddymunai. Roedd hyn yn groes i gredoau aelodau eglwysi annibynnol. Cynhaliwyd cyfarfodydd mewn tai i ddechrau, ac yn ddiweddarach yn ystafell hir Tafarn y Llew Gwyn. Er bod hyn wedi'i anghymeradwyo gan sawl aelod llwyrymwrthodol, ymhell o fod yn anarferol oedd i gapeli'r dyffryn gael eu gwreiddiau cynnar mewn cyfarfodydd mewn tafarndai. Aethpwyd i'r afael â'r anhawster hwn i ddechrau trwy adeiladu cwt pren ym 1836, a elwid yn Tŷ Planca. Yn fuan daeth yn rhy fach, ac aeth y gynulleidfa ati i adeiladu Salem ym 1841, am £550, ac ar dir a brydleswyd gan Dr James Lewis Roberts. Joseph Harrison oedd y gweinidog hyd nes iddo farw ym 1851. Olynwyd Harrison gan Joshua Thomas. Gwasanaethodd fel gweinidog am flynyddoedd lawer, a chyflwynwyd tystiolaeth o £140 iddo ym mis Ebrill 1875. Cyflwynwyd yr anrheg gan John Harrison, y diacon hynaf a mab sylfaenydd y capel. Ymhlith y siaradwyr ar yr achlysur hwn roedd [[Michael D. Jones]] o'r Bala, Thomas Rees o Abertawe a'r gweinidogion lleol William Edwards o Ebenezer, Trecynon a William Williams o Nebo, Hirwaun. Yn ystod y cyfnod hwn, sefydlodd aelodau o Salem Bethel, Gadlys. Cyrhaeddodd yr aelodaeth 65 ym 1841, ond erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi gostwng i 25. Arhosodd Salem ar agor tan yr unfed ganrif ar hugain. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18161612 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Saron_Chapel,_Aberaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saron, Aberaman''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) [[Cymru]] yn [[Aberaman]], Cymru, oedd Saron, a sefydlwyd yn ystod datblygiad diwydiannol cyflym yr ardal. Mae ei wreiddiau'n dyddio'n ôl i Dachwedd 1846, pan ddechreuodd cyfarfodydd yng nghartref yr ysgolfeistr Thomas Jones. Yn dilyn symud dros dro i dafarn leol ac anghydfodau mewnol wedi hynny, daeth dyfodol y gynulleidfa yn ansicr ar ôl marwolaeth Jones ym 1848. Fodd bynnag, sicrhaodd ymyrraeth David Price, gweinidog [[Siloa, Aberdâr]], ffurfio eglwys barhaol yn ddiweddarach y flwyddyn honno. O dan weinidogaeth Joshua Thomas, daeth achos o golera ac adfywiad crefyddol cydamserol ym 1849 â mewnlifiad enfawr o aelodau, gan ysgogi adeiladu adeilad capel pwrpasol ym 1850. Er i aelodaeth amrywio wedi hynny a Thomas adael ym 1852, adfywiodd dyfodiad y Parchedig John Davies ym 1854 y capel. Er gwaethaf sefydlu cangen newydd yng [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]], tyfodd cynulleidfa Saron mor gyflym nes i'r adeilad gael ei ymestyn ym 1856 i ddal 900 o bobl, gan ei wneud yn un o'r capeli mwyaf yng Nghwm Cynon. Gyda chefnogaeth diwygiad crefyddol 1859–1860, llwyddodd y gynulleidfa i glirio ei dyledion adeiladu sylweddol ac adeiladu Neuadd Saron yn gynnar yn y 1860au. Ymadawodd Davies ym 1863, a dilynwyd ef gan weinidogion nodedig a fu'n gwasanaethu ers amser maith, gan gynnwys R. Rowlands, HP Jenkins, a Glannant Jones, a wasanaethodd am 42 mlynedd. Arhosodd Saron mewn cyflwr da hyd yr unfed ganrif ar hugain ond yn y pen draw caeodd oherwydd cynulleidfa a oedd yn lleihau. Ym mis Tachwedd 2014, ailagorodd yr adeilad fel '''Capel Saron''', Eglwys Bedyddwyr Annibynnol, dan arweiniad y cenhadwr Americanaidd Dr. BJ Stagner Jr. Ailenwyd yr eglwys wedi hynny yn Eglwys Bedyddwyr Annibynnol Calvary yn Nyffryn Cynon yn 2022. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743850 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/New_Siloh_Congregational_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Seilo Newydd''' <br><br> Mae Capel Cynulleidfaol Siloh Newydd, a elwir hefyd yn Gapel Annibynnol Cymru Siloh neu'n syml yn Gapel Siloh Newydd, yn adeilad capel [[Adeilad rhestredig]] Gradd IA* ar ben Bryn Siloh yng [[Glandŵr|Nglandŵr]], [[Abertawe]], [[Cymru]]. Mae'r rhagddodiad 'Newydd' yn ei wahaniaethu oddi wrth Gapel Hen Siloh gerllaw, a adeiladwyd ym 1829. Dyluniwyd Capel Siloh Newydd gan Thomas Freeman, a oedd wedi gweithio o'r blaen gyda gweinidog-bensaer y capel, y Parchedig Thomas Thomas. Agorodd ym 1878. Ynghyd â'i lefel oriel (sy'n cylchdroi o amgylch perimedr cyfan y tu mewn), gallai eistedd 1100 o bobl. Uwchben y gynulleidfa roedd nenfwd eliptig, asenog cymhleth. Roedd yna hefyd bulpud mawr, amlochrog ac [[Organ (offeryn cerdd)]] gyda phibellau addurnedig agored, a osodwyd ym 1926. Mae gan y ffrynt allanol dair bae, wedi'u gwahanu gan bedimentau ac wedi'u haddurno â phriflennau acanthus a sgroliau memrwn. Daeth yn adeilad rhestredig Gradd II* ym 1987, oherwydd ei "bresenoldeb allanol cryf a'i du mewn arbennig o gain a di-fflach". Ar ôl i'r gynulleidfa leihau i chwech o bobl yn unig, caeodd y capel o'r diwedd gyda gwasanaeth ffarwel ddechrau mis Ionawr 2016. Yn 2017, trosglwyddwyd y capel i gynulleidfa newydd o'r enw Liberty Church, rhan o Assemblies of God, sydd wedi dechrau gwaith adnewyddu ac sy'n parhau i gyfarfod yn y capel heddiw. Cafodd y capel ei gynnwys ar Songs of Praise y BBC ar 9 Mai 2021. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17018216 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Seion_Chapel,_Cwmaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Seion, Cwmaman''' <br><br> Mae Seion, [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]] yn [[Eglwys y Bedyddwyr]], a sefydlwyd yn wreiddiol ym 1859. Caeodd y [[Eglwys]] yn 2013 ond mae'r eglwys yn dal i gyfarfod mewn lleoliad arall yn y pentref. Mae'r eglwys yn dyddio o ddyddiau cynnar Cwmaman fel cymuned lofaol. Dywedir i'r cyfarfodydd gweddi cyntaf gael eu cynnal yn nhŷ John Weeks yn Ffordd Fforchaman ac fe'u mynychwyd yn bennaf gan aelodau Gwawr, Aberaman. Adeiladwyd y capel ym 1858–9, yn bennaf gan yr aelodau eu hunain, a chostiodd £300. Fe'i hailadeiladwyd ym 1870 ar gost o £425 ac eto ym 1891 ar gost o £1,787. Y gweinidogion cyntaf oedd Ebenezer Morgan (1859–64) a TT Davies (1864–66). Ym 1868 daeth Thomas Humphreys yn weinidog, a gwasanaethodd tan 1910. Bedyddiodd 1,700 o aelodau yn ystod ei gyfnod 42 mlynedd a bu farw ym 1911. Roedd Humphreys yn aelod sefydlu o Gyngor Dosbarth Trefol Aberdâr ac yn ymddiriedolwr Neuadd Gyhoeddus Cwmaman. Cafodd diwygiad 1904-05 effaith ddofn yn Seion, gyda llawer o fynychwyr a oedd wedi bod yn bresennol fel gwrandawyr ers degawdau yn dod yn aelodau llawn o'r eglwys. Olynwyd Humphreys gan WR Lewis, a arhosodd tan 1914 pan symudodd i Gapel Parc y Bryn, [[Hwlffordd]]. Ar 14 Chwefror 1916, ordeiniwyd SJ Leeke yn weinidog Seion. Roedd Leeke yn frodor o Dalybont, Sir Aberteifi a hyfforddodd ar gyfer y weinidogaeth yng Ngholeg Bedyddwyr De Cymru, Caerdydd. Dechreuodd ei weinidogaeth yn y Neuadd Gyhoeddus ar ôl i'r capel gael ei ddifrodi'n ddifrifol gan storm ym mis Ionawr y flwyddyn honno. Ar ôl i SJ Leeke adael am [[Brynaman|Frynaman]] ym 1925, bu Seion heb weinidog am bedair blynedd. Dechreuodd D. Myrddin Davies ei weinidogaeth ym 1929 ac arhosodd am saith mlynedd cyn symud i Bethel, [[Aberystwyth]]. Bu T. Jones-Evans yn weinidog o 1927 hyd 1943, pan symudodd i Galfaria, Login, yn [[Sir Gaerfyrddin]]. Gwasanaethodd Harding G. Rees o 1944 hyd 1955 a chafodd ei olynu gan Garfield Eynon ym 1956. Yn ystod gweinidogaeth Eynon dathlodd yr eglwys ei chanmlwyddiant. Symudodd Eynon i Ebeneser, Rhydaman yn 1962. Bu John Lewis yn weinidog yn ystod y 1970au ond symudodd i Drefach (Sir Gaerfyrddin) yn 1978. Y gweinidog olaf yn Seion oedd Gwilym Davies, a sefydlwyd yn weinidog Seion ynghyd â Hengoed, Bryn Seion (Ystrad Mynach) a Noddfa (Ynysybwl), a fu'n weithgar yn eglwys Seion hyd at 1921. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558714 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Siloh_Chapel,_Trecynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Siloh, Trecynon''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) ym Mount Pleasant, Trecynon, Aberdâr, Cymru oedd Siloh, [[Trecynon]]. Ffurfiwyd Siloh ym 1887 pan dorrodd y Parch. David Onllwyn Brace a thua hanner cant o aelodau i ffwrdd o Bethel, Gadlys. Cynhaliwyd cyfarfodydd i ddechrau yn Nhafarn Goffi'r Swan ac yng nghartref un Richard Wigley. Wrth i'r aelodaeth gynyddu, symudodd y gynulleidfa i Ysgol y Parc. Agorwyd y capel gwreiddiol ym mis Ebrill 1890 pan bregethodd y Parch. J. Rees, Treherbert; AT Jenkins, Ferndale; a WG Williams, Penarth, mewn gwasanaethau arbennig dros ddau ddiwrnod. Adeiladwyd capel newydd ym 1902, a ddyluniwyd gan Thomas Roderick. Ychwanegwyd oriel ddwy flynedd yn ddiweddarach. Nid oedd yr aelodaeth erioed mor fawr â rhai eglwysi eraill yn yr ardal. Roedd yr aelodaeth yn 154 ym 1905 a 138 ym 1930. Bu Sulgwyn Davies yn weinidog am 43 mlynedd. Bu farw ym 1939. Addolodd aelodau o Carmel yn Siloh yn dilyn cau eu capel ym 1988. Caeodd Siloh ei hun ym 1996. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20714106 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Soar_Chapel,_Hirwaun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Soar, Hirwaun''' <br><br> Capel Bedyddwyr yn Kingsbury Place, [[Llwydcoed]], [[Aberdâr]], [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Soar. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Soar yn yr [[Cymraeg]]. Roedd Soar yn gangen o Heolyfelin, capel Bedyddwyr cyfagos. Cynhaliwyd y gwasanaethau cyntaf mewn tai yn yr ardal nes i'r adeilad capel cyntaf gael ei godi ym 1859 gyda lle i 380 o bobl. Fel llawer o gapeli Bedyddwyr yn yr ardal, roedd [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]] yn rhan o'i ffurfio a phregethodd yn y gwasanaethau agoriadol, ynghyd â Benjamin Evans o Heolyfelin. Gwasanaethodd Evans fel gweinidog Soar, yn ogystal â Heolyfelin, hyd nes iddo adael [[Castell-nedd]] ym 1861. Roedd ei olynydd, William Harris, hefyd yn weinidog Soar yn ogystal â Heolyfelin tan 1876. Daniel Jones oedd y gweinidog cyntaf o 1876 hyd 1898. Yn ystod ei weinidogaeth adeiladwyd festri newydd ym 1892 ar gost o £300. Olynwyd ef gan DG Price (1900–07) ond ar ôl iddo adael, bu Soar heb weinidog am ddeng mlynedd. Yn y pen draw, daeth Vaughan Pugh yn weinidog ym 1917, ac yn ystod gweinidogaeth fer ond llwyddiannus, gwnaed sawl gwaith adnewyddu gan gynnwys festri newydd. Yn dilyn ei ymadawiad bu cyfnod arall heb weinidog a chymerodd Cynog Williams o Heolyfelin ofal Soar (1907-20). Ym 1938, daeth Christmas Jones yn weinidog Soar yn ogystal â Saron, Godreaman. Yn ystod y cyfnod hwn bu rhai anghytundebau o fewn yr eglwys ac ym 1947 adroddwyd bod yr aelodaeth yn fach. Erbyn hynny, roedd y ddiacon benywaidd gyntaf, Lizzie Anne Rowlands, wedi'i hethol. Gwasanaethodd Christmas Jones tan 1954. D. Meredith Morgan oedd y gweinidog olaf. Caeodd y capel ddechrau'r 1980au. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20020293 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tabernacle_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Tabernacle, Ynysybwl''' <br><br> Mae Tabernacl, [[Ynys-y-bwl]] yn gyn-gapel Annibynnol yn Stryd Arall, Ynysybwl, [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]]. Fel sawl capel arall yn y pentref, mae Tabernacl yn dyddio o 1885, pan ofynnwyd i grŵp o bobl ifanc lleol pam nad oeddent yn mynychu Capel Bethel. Atebasant trwy ddweud nad Methodistiaid oeddent ond Annibynwyr Cymreig ac y byddent yn mynychu capel Annibynnol pe bai un yn cael ei sefydlu. O ganlyniad, dechreuwyd cynnal gwasanaethau yn ystafell uchaf Gwesty'r Windsor. Cynhaliwyd y gwasanaethau agoriadol ar 11 a 12 Medi 1887. Erbyn dechrau'r 21ain ganrif roedd yr aelodaeth tua 20. Caeodd y Capel yn 2021 a rhoddwyd yr adeilad ar werth am £70,000. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491962 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Trinity_Methodist_Church,_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Trinity, Caerdydd''' <br><br> Mae Canolfan y Drindod, a elwid gynt yn Eglwys [[Methodistiaeth]] y Drindod, yn gyn-eglwys Fethodistaidd [[Adeilad rhestredig]] wedi'i lleoli yn [[Adamsdown]], [[Caerdydd]], Cymru. Fe'i hadeiladwyd rhwng 1896 a 1897 gan y cwmni Albert Victor Ingall a'i Feibion o Birmingham, a sefydlwyd yr adeilad yn wreiddiol fel Eglwys Rydd Fethodistaidd Unedig Newport Road i gymryd lle capel cynharach ar Guildford Crescent. Ym 1950, yn dilyn gostyngiadau yn nifer y mynychwyr ar ôl y rhyfel a dinistrio eglwys gyfagos Roath Road yn ystod Ymosodiad Caerdydd ym 1941, unwyd cynulleidfaoedd Roath Road a Broadway â Newport Road. Ar ôl yr uno hwn, ailenwyd yr eglwys yn Eglwys Fethodistaidd y Drindod. Yn y pen draw, gwerthwyd hen safle Broadway i'r [[BBC]] ac yn ddiweddarach fe'i trowyd yn fosg cyn iddo gael ei ddinistrio gan dân ym 1989, tra dymchwelwyd eglwys adfeiliedig Roath Road ym 1955. Cafodd Eglwys Fethodistaidd y Drindod israniad llorweddol ac ailfodelu helaeth ym 1978, a ddyluniwyd gan Wyn Thomas a'i Bartneriaid. Erbyn dechrau'r 2010au, arweiniodd costau cynnal a chadw uchel at roi'r gorau i addoli Methodistaidd rheolaidd yn yr adeilad yn 2013. Heddiw, mae'r adeilad yn gwasanaethu fel Canolfan y Drindod, a weithredir gan Gyngor Ffoaduriaid Cymru fel canolfan groesawgar a chymorth i ffoaduriaid. Er i'r ganolfan golli ei Grant Cydraddoldeb ac Amrywiaeth [[Llywodraeth Cymru]] yn 2017, mae'n parhau â'i gwaith cymunedol. Yn ogystal, defnyddir y cyfleuster ar gyfer addoli gan Eglwys Syriaidd Mar Thoma, cynulleidfa annibynnol sydd wedi cyfarfod yng Nghaerdydd ers 2006. Mae cyfleuster cymunedol tebyg, Canolfan Oasis, yn gweithredu allan o gyn-eglwys Fethodistaidd arall ar Splott Road gerllaw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> 0zmwiozr48e7i0kzb201n8y87x1ii9t 15668742 15668741 2026-10-21T14:28:00Z Rhyswynne 520 15668742 wikitext text/x-wiki *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491699 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/6_High_Street,_Llandaff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''6 Y Stryd Fawr, Llandaff''' <br><br> Mae '''6 Stryd Fawr''' yn adeilad o'r 18fed ganrif yn [[Llandaf]], [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Mae'n bosibl iddo gael ei adeiladu fel adeilad un llawr a hanner ar ddechrau'r 18fed ganrif o waith maen rwbel trwchus ac yna fe'i hymestynnwyd i adeilad tri llawr. Credir ei fod yn rhan o'r hen fferm ar The Cathedral Green, Llandaf, a ddymchwelwyd ar ddechrau'r 19eg ganrif. Heddiw mae'r adeilad yn dŷ te. Mae'r adeilad yn strwythur [[Adeilad rhestredig]] Gradd II, ac fe'i rhestrwyd oherwydd ei fod wedi'i "gynnwys fel tŷ o'r 18fed ganrif yn bennaf, ac oherwydd ei werth grŵp gyda'r adeiladau rhestredig eraill o amgylch The Cathedral Green ac ar y Stryd Fawr." <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7524097 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Singleton_Abbey Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abaty Singleton''' <br><br> Mae '''Abaty Singleton''' yn blasty mawr, yn bennaf o'r 19eg ganrif, yn [[Abertawe]], [[Cymru]]. Heddiw, mae'r adeiladau yn gartref i swyddfeydd gweinyddu [[Prifysgol Abertawe]]. Gellir dod o hyd iddynt ym mhen dwyreiniol campws [[Parc Singleton]] Prifysgol Abertawe. Cnewyllyn y tŷ yw fila neo-glasurol, wythonglog o ran cynllun, a godwyd ym 1784 o dan yr enw Marino gan Edward King, swyddog tollau. Ym 1817 prynwyd hwn gan y diwydiannwr [[John Henry Vivian]], a ychwanegodd estyniadau un bae petryalog i'r naill ochr a'r llall. Ym 1823 comisiynodd Vivian y [[Pensaer]] PF Robinson i ailfodelu'r tŷ yn arddull [[yr Adfywiad Gothig]]. Dechreuodd y gwaith ym 1827, a degawd yn ddiweddarach, cyhoeddodd Robinson ''Domestic Architecture in the Tudor Style'', monograff ym mhopeth ond enw ar Abaty Singleton. Yna gwasanaethodd y tŷ fel preswylfa i'r teulu Vivian am sawl blwyddyn. Mae'r tŷ wedi goroesi, gyda cholledion cyfyngedig, yn debyg iawn i'r hyn sy'n ymddangos ym mhlatiau ysgythredig y llyfr. Mae'r grisiau cefn, ar echelin y blaen deheuol, a'r ystafell ar y llawr gwaelod yng nghanol y blaen deheuol, gyda phen mewnol plygedig, wedi goroesi o'r tŷ gwreiddiol o 1784. Ym 1919 gwerthodd Ail Arglwydd Abertawe Abaty Singleton i Gorfforaeth Abertawe. Ym 1920 rhentwyd y lle i Goleg Prifysgol Abertawe, ac ym 1923 gwerthodd y tŷ a chanolbwynt yr ystâd iddo, a daeth yr Abaty yn bencadlys i'r coleg. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4663991 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abbey_Cwmhir_Hall Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Neuadd Abaty Cwmhir''' <br><br> Mae '''Neuadd Abaty Cwmhir''' yn blasty neo-[[Oes Elisabeth|Elisabethaidd]] wedi'i leoli ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Adeiladwyd y neuadd yn wreiddiol ym 1833 ar gyfer Thomas Wilson, cyfreithiwr o [[Llundain|Lundain]], ar safle tŷ [[Tuduriaid|Tuduraidd]] hŷn a oedd gynt yn eiddo i deuluoedd Fowler a Hastings. Datblygodd Wilson yr ystâd 3,000 erw, gan dirlunio'r tiroedd a chreu llyn i bweru melin lifio leol. Fodd bynnag, fe wnaeth y prosiect ei ddifetha'n ariannol, gan ysgogi ei ymfudiad i [[Awstralia]], lle daeth yn Faer [[Adelaide]] yn ddiweddarach. Yn dilyn ei ymadawiad, aeth yr ystâd yn adfeiliedig. Ym 1837, prynwyd yr ystâd gan Francis Philips, aelod o deulu amlwg yn [[Swydd Stafford]] gyda buddiannau gweithgynhyrchu cotwm llwyddiannus ym [[Manceinion]]. Gweithiodd teulu Philips i wella'r eiddo dros genedlaethau olynol. Rhwng 1867 a 1869, comisiynodd George Henry Philips y penseiri Poundley a Walker o [[Lerpwl]] i newid a dyblu maint y tŷ yn helaeth. Trawsnewidiodd yr ailadeiladu hwn y neuadd yn blasty [[Oes Fictoria|Fictoraidd]] a nodweddir gan garreg nadd, bandiau aml-liw, a byrddau barge cymhleth, gyda ystafell snwcer wedi'i hychwanegu'n ddiweddarach ym 1894. Ddiwedd 1997, prynodd Paul a Victoria Humpherston Neuadd Abaty Cwmhir ac ymgymryd ag adferiad cynhwysfawr o'r eiddo. Cafodd eu hymdrechion adfer eu cynnwys ar sawl rhaglen deledu, gan gynnwys darllediadau gan y [[BBC]], [[ITV]], ac [[S4C]]. Er bod y tŷ ar agor i deithiau cyhoeddus am sawl blwyddyn, fe gaeodd yn barhaol i ymwelwyr yn 2020 o ganlyniad i bandemig [[COVID-19]]. Heddiw, mae gerddi'r neuadd yn cael eu cydnabod am eu harwyddocâd hanesyddol, gan ddal rhestriad Gradd II ar [[Cofrestr o Barciau a Gerddi yng Nghymru sydd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig|Gofrestr o Barciau a Gerddi yng Nghymru sydd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667136 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abernant_Colliery Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Glofa Abernant''' <br><br> Roedd '''Glofa Abernant''' yn bwll glo yn nyffryn [[Afon Aman]] ym Mhwllfawatkin, i'r gogledd o [[Pontardawe|Bontardawe]] ac i'r gogledd o [[Abertawe]], [[Gorllewin Cymru]]. Datblygwyd Abernant gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]] fel un o "byllau mawr" Gorllewin Cymru ochr yn ochr â Glofa Cynheidre yng Nghwm Gwendraeth, buddsoddiad a fwriadwyd i gadw cloddio glo economaidd yn ddiwydiant hyfyw yn yr ardal. Dechreuodd y datblygiad £10 miliwn ym 1954, gyda suddo dau o'r siafftiau dyfnaf yn y maes glo i ganiatáu mynediad at wythïen [[Glo carreg]] Peacock. Roedd y tafliad i fyny ogleddol yn 765 medr a'r De yn 903 medr. Gyrrwyd dau fewnosodiad hefyd. Dechreuodd cynhyrchu ddwy flynedd yn ddiweddarach, gyda glo yn cael ei echdynnu ar hyd cangen Dyffryn Aman o hen Gwmni Rheilffordd a Doc [[Llanelli|Llanelly]], ac ymlaen i'r brif linell ym Mhantyffynnon. Ym 1962, datblygodd y lofa fynediad i wythïen y Red Vein, gan arwain at adael gwythiennau isaf Peacock o 1963 ymlaen. Y canlyniad oedd, yn ystod y 1970au, fod 900 o ddynion yn cynhyrchu cyfartaledd o 300,000 tunnell o lo y flwyddyn, o system a oedd yn gorchuddio â ffordd. Y lofa oedd un o byllau cyntaf y BGC i ddefnyddio cloddio encil, lle cafodd ffyrdd eu gyrru i derfyn y cronfeydd glo, ac yna byddai'r talcen glo yn cael ei weithio tuag at waelod y pwll. Caeodd Abernant ym 1988. Ym mis Medi 2011, cyflwynodd Waste Recycling Group Ltd gynlluniau ar gyfer datblygu cyfleuster treulio anaerobig ar hen safle'r lofa. Wedi'i gynllunio i redeg ar wastraff bwyd a gasglwyd o 350,000 o gartrefi ym [[Pen-y-bont ar Ogwr|Mhen-y-bont ar Ogwr]], [[Sir Gaerfyrddin]], [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Sir Benfro]] ac Abertawe, byddai'r cyfleuster 2.3 MW yn gallu cynhyrchu digon o drydan i ddiwallu anghenion tua 5,000 o gartrefi, a chynhyrchu gwrtaith. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743481 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abercamlais Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abercamlais''' <br><br> Mae '''Abercamlais''' yn blasty gwledig yn [[Trallong|Nhrallong]] yn [[Afon Wysg|nyffryn Afon Wysg]] rhwng [[Aberhonddu]] a [[Pontsenni|Phontsenni]] ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Yn dyddio'n ôl i'r [[Yr Oesoedd Canol|Oesoedd Canol]] o bosibl, cafodd ei addasu a'i ychwanegu ato mewn amryw ffyrdd yn ystod y ddeunawfed ganrif a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan gyfrif am y cyfan neu'r rhan fwyaf o'r hyn a welir heddiw. Mae'n [[adeilad rhestredig]]. Mae ystâd Abercamlais wedi bod ym meddiant y teulu Williams ers [[Oes Elisabeth]]. Ar ddechrau'r 18fed ganrif, ailadeiladwyd y plasty presennol fel bloc trillawr mewn arddull Neoglasurol. Yn y 19eg ganrif, ychwanegwyd porth [[Tuduriaid|Tuduraidd]], ac awgrymwyd Syr [[George Gilbert Scott]] fel y pensaer. Ar ddechrau'r 20fed ganrif, gwnaed ychwanegiadau pellach gan WD Caröe. Mae Robert Scourfield a Richard Haslam, yn eu cyfrol ''Powys'' yng nhgyfres ''Buildings of Wales'', yn nodi bod y tu mewn yn cynnwys enghreifftiau o achub pensaernïol, a gasglwyd gan ddeiliaid y tŷ o adeiladau a ddymchwelwyd mewn mannau eraill a'u hadfer a'u hailosod yn Abercamlais. Mae enghreifftiau'n cynnwys lle tân o blasty gwledig Fonthill Splendens yn Wiltshire a phaneli pren o [[Eglwys Gadeiriol Aberhonddu]]. Hefyd yn werth ei nodi mae colomendy wythonglog o ddechrau'r ddeunawfed ganrif sydd wedi'i restru'n Rradd II*. Mae sylfaen y tŷ [[Colomen|colomennod]] yn ffurfio pont dros nant, ac fe'i gosodwyd fel latrin, dyfais y mae Scourfield a Haslam yn ei hystyried yn "symlrwydd ei hun, gyda rhinweddau defnyddiol ac addurniadol i gyd". Mae'r gerddi sydd ynghlwm wrth y tŷ yn ymestyn ar ddwy ochr afon Wysg ac maent wedi'u cysylltu gan bont garreg tair bwa Elisabethaidd sydd wedi'i rhestru'n Radd II*, a [[Pont grog|phont grog]] [[haearn gyr]] sydd wedi'i rhestru'n Radd II, a adeiladwyd gan [[Crawshay Bailey]] yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae trydydd pont dros Nant Camlais hefyd wedi'i rhestru. Mae gardd â mur o'i chwmpas i'r gogledd o'r nant, y stablau, a phorthdy ar ben y dreif i gyd wedi'u rhestru'n Radd II. Llai na hanner milltir i lawr yr afon mae Tŷ Maenor Penpont y gwneir cymariaethau ag ef, gan fod gan y ddau dŷ rywfaint o hanes cyffredin. Mae Abercamlais yn parhau i fod yn gartref preifat ond mae ar agor i ymwelwyr o bryd i'w gilydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667129 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abermawr Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abermawr''' <br><br> Mae '''Abermawr''' yn ddarn o arfordir olygfaol ac yn [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ([[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig|SoDdGA]]) dynodedig yn [[Sir Benfro]], [[Cymru]]. Traeth graeanog yn bennaf yw Abermawr, gyda chorsydd a choetir y tu hwnt iddo. Mae’n boblogaidd gyda llawer o gerddwyr sy’n cerdded ar hyd yr arfordir heibio [[Porth-gain|Porthgain]], [[Abereiddi]] ac [[Abercastell|Abercastle]]. Ffurfiwyd ei banc cerrig mân amlwg yn ystod storm ddifrifol ar 25 Hydref 1859, yr un storm a ddinistriodd y llong *Charles Holmes*, pan foddodd pob un o'r 28 o bobl ar ei bwrdd. Er bod y bae yn cynnwys ceryntau peryglus, mae ei benrhynau isel yn cynnig rhywfaint o loches rhag gwyntoedd cryfion. Ar lanw isel, mae gweddillion coedwig hynafol, gynhanesyddol yn dod i'r golwg. Yn ystod y 1840au, ystyriwyd Abermawr am gyfnod byr gan y peiriannydd [[Isambard Kingdom Brunel]] fel y derfynfa ar gyfer [[Rheilffordd De Cymru]], a oedd â'r nod o gysylltu [[Llundain]] â llongau teithwyr yn hwylio i [[Iwerddon]] ac [[Unol Daleithiau America|America]]. Er i'r cynllun rheilffordd hwn gael ei ailgyfeirio i [[Neyland]] yn y pen draw, cyflawnodd Abermawr arwyddocâd byd-eang yn ddiweddarach ym maes cyfathrebu. Ar 27 Gorffennaf 1866, daeth yn derfynfa ddwyreiniol y cebl telegraff Trawsatlantig. Wedi'i osod gan agerlong Brunel *Great Eastern*, cysylltodd y cebl Trinity Bay yn [[Newfoundland a Labrador]] ag [[Ynys Falentia]] yn Iwerddon, gan groesi Iwerddon trwy linell dir, ac yna redeg o dan Fôr Iwerddon i Abermawr. O gwt haearn rhychog, roedd gweithredwyr telegraff yn ail-drosglwyddo negeseuon i Lundain, gan hwyluso'r cyswllt telegraffig cyntaf rhwng Prydain a [[Gogledd America]]. Ychwanegwyd ail gebl ym 1880. Chwaraeodd yr orsaf rôl gyfathrebu hanfodol yn ystod y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf|Rhyfel Byd Cyntaf]], pan gafodd ei gwarchod gan ddidoliad milwrol. Fodd bynnag, ar ôl i storm ddifrodi'r ceblau'n ddifrifol ddechrau'r [[1920au]], gadawyd yr orsaf gyfnewid. Heddiw, mae'r cwt telegraff hanesyddol yn dal i sefyll ac yn breswylfa breifat. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667161 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberpergwm Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Aberpergwm (Pwll Glo)''' <br><br> Mae '''Aberpergwm''', sydd wedi'i leoli yng Nghwm Nedd ger [[Glyn-nedd]] yn ne [[Cymru]], yn safle [[Maes glo De Cymru|pwll glo]] hanesyddol. Dechreuodd cloddio drifft ar y safle ym 1811, gyda gweithrediadau masnachol llawn yn cychwyn yn y 1860au o dan W. Williams. Cafodd y pwll glo ei gyfuno â phwll glo drifft Pwllfaron gerllaw ym 1880, ac agorodd drifft newydd ym 1906, gan roi mynediad i nifer o wythiennau glo. Yn dilyn gwladoli ar ôl yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]], roedd y pwll glo yn cyflogi 855 o weithwyr erbyn 1950. Er gwaethaf buddsoddiadau sylweddol yn y [[1970au]] i oresgyn heriau daearegol, caeodd y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]] y pwll glo ar 7 Hydref 1985. Ym 1996, ailagorodd buddsoddwyr lleol [[Glo carreg]] Mining Ltd y pwll glo drifft i gael mynediad at ei gronfeydd helaeth o anthracite gradd uchel. Yn ddiweddarach, caffaelwyd y llawdriniaeth gan Energybuild, a brynwyd wedyn gan Walter Energy o'r [[Unol Daleithiau America|Unol Daleithiau]] yn 2011. Yn ystod y cyfnod hwn, cyflenwyd llawer o'r glo i [[Gwaith Dur Port Talbot|Waith Dur Port Talbot]] Tata Steel. Yn dilyn methdaliad Walter Energy, rhoddwyd y pwll glo ar "ofal a chynnal a chadw" ym mis Gorffennaf 2015. Cafodd ei adfywio yn 2018 pan brynodd buddsoddwyr o'r [[Y Deyrnas Unedig|DU]] Energybuild. Heddiw, Aberpergwm yw'r unig gynhyrchydd anthracit gradd uchel yng Ngorllewin [[Ewrop]], gan gynhyrchu glo carbon uchel a ddefnyddir yn bennaf ar gyfer hidlo carbon, gyda rhywfaint o gyflenwad yn dal i gael ei anfon i Bort Talbot. Mae tiroedd y pwll glo hefyd yn cynnwys adfeilion [[Aberpergwm]], cyn-gartref y teulu Williams. Yn ogystal, ailddatblygwyd safle'r hen olchfa lo yn ganolfan gofal iechyd deulawr. Wedi'i agor yn 2019, mae'r cyfleuster hwn yn darparu gwasanaethau gofal iechyd integredig ar gyfer Glyn-nedd a'r cymunedau cyfagos, a weithredir gan [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe|Fwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe]] ochr yn ochr â phractisau meddygol a fferyllol lleol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743395 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pontypridd_Municipal_Buildings Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeiladau Bwrdeistrefol Pontypridd''' <br><br> Maer '''Adeiladau Bwrdeistrefol Pontypridd''' yn adeilad bwrdeistrefol sydd wedi'i leoli ar Heol Gelliwastad, [[Pontypridd]] yn [[Rhondda Cynon Taf]] yng [[Cymru|Nghymru]]. Mae'r strwythur, sy'n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd fel swyddfa gofrestru, yn adeilad [[Adeilad rhestredig]]. Yn dilyn twf sylweddol yn y boblogaeth, a oedd yn gysylltiedig yn bennaf â chloddio [[glo]] a'r gweithfeydd [[haearn]] lleol, sefydlwyd bwrdd iechyd lleol ym Mhontypridd ym 1873. Ar ôl i'r bwrdd lleol gael ei olynu gan Gyngor Dosbarth Trefol Pontypridd ym 1894, penderfynodd y cyngor newydd gomisiynu swyddfeydd bwrdeistrefol. Y safle a ddewiswyd ganddynt oedd ar ochr ogledd-orllewin Stryd Morgan. Enillodd Henry Hare gystadleuaeth i ddylunio'r adeilad newydd, a dechreuodd y gwaith adeiladu ym 1903. Fe'i cynlluniwyd yn yr arddull [[Baróc]], wedi'i adeiladu mewn gwaith maen rwbel gyda thriniadau carreg nadd, ac fe'i hagorwyd yn swyddogol gan yr aelod seneddol, [[Alfred Thomas]], ym mis Ebrill 1906. Darparodd dyluniad Hare siambr gyngor a swyddfeydd ar ongl sgwâr. Parhaodd yr adeilad i wasanaethu fel swyddfeydd y cyngor dosbarth trefol am lawer o'r 20fed ganrif, a daeth yn bencadlys Cyngor Dosbarth Taf-Elái estynedig pan gafodd ei sefydlu ym 1974. Fodd bynnag, peidiodd â bod yn ganolfan llywodraeth leol pan ffurfiwyd yr awdurdod unedol newydd, Rhondda Cynon Taf, ym 1996, ac yna daeth yn swyddfa gofrestru leol. Mae'r adeilad wedi'i adeiladu o waith maen rwbel, gyda thriniadau carreg, a tho [[llechi]]. Mae ganddo ddau lawr ac atig. Mae'r prif flaen yn dair bae o led ac wedi'i goroni â chlochdy wythonglog gyda cheiliog tywydd. Mae gan y llawr gwaelod fwâu hanner cylch, lle mae'r brif fynedfa a'r ffenestri wedi'u cilfachau'n ddwfn. Mae cerfluniau a gynlluniwyd gan John Dudley Forsyth a chilfachau gyda grisiau. Mae gan yr ochr ddwyreiniol 11 bae, gyda'r baeau pen wedi'u dwyn ymlaen. Mae'r tu mewn wedi'i gadw'n dda; mae'r brif fynedfa'n arwain at gyntedd gyda grisiau carreg, tra bod siambr y cyngor, ystafell y pwyllgor a pharlwr y maer i fyny'r grisiau, pob un â dodrefn gwreiddiol. Disgrifir y siambr gan [[Cadw]] fel un "eithriadol o dda", gyda seddi mewn ffurf "D", gwydr lliw, a nenfwd bwaog ar bilastrau. Mae gan y parlwr nenfwd cymhleth hefyd, ac mae gan yr ystafell bwyllgor ei simnai wreiddiol. Rhestrwyd yr adeilad gradd II* ym 1990. Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Rhondda Cynon Taf <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7306482 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Redwood_Building Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeilad Redwood''' <br><br> Mae '''Adeilad Redwood''' yn Adeilad [[Prifysgol Caerdydd]], yn ardal [[Parc Cathays]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[Cymru]]. Agorwyd yr adeilad ym 1961 gan Goleg Technoleg Uwch Cymru, a ddaeth yn Sefydliad Gwyddoniaeth a Thechnoleg [[Prifysgol Cymru]] (UWIST) ym 1968. Ym 1988 unodd UWIST â Choleg Prifysgol Cymru Caerdydd, a ddaeth yn Brifysgol Caerdydd ym 1999. Dyluniwyd yr adeilad gan [[Percy Thomas|Syr Percy Thomas]] a'i Fab. Mae'n floc tair stori petryalog yn yr arddull [[Pensaernïaeth Fodern]]. Mae'r brif fynedfa ym mhen chwith y ffasâd gorllewinol, ac uwchben hynny mae cerflun mawr gan Edward Bainbridge Copnall, yn dangos dyn oedrannus mewn toga gyda'i droed ar glôb, yn estyn allan yn amddiffynnol dros [[Gwyddonydd|wyddonydd]] a [[Nyrsio|nyrs]]. Ym 1979 enwyd yr adeilad ar ôl teulu Redwood o [[Trebefered]], ger [[Llanilltud Fawr]], sef y fferyllydd Theophilus Redwood, ei fab Syr Boverton Redwood yn ogystal â brawd meddygol Theophilus, Lewis Redwood, a'i fab Thomas Redwood (enwyd hen Ysbyty Redwood, Rhymni ar eu hôl). Roedd Theophilus Redwood yn un o sylfaenwyr Cymdeithas Fferyllol Prydain Fawr ymhlith cysylltiadau â'r Gymdeithas Gemegol ac fel llywydd sefydlu Cymdeithas y Dadansoddwyr Cyhoeddus, tra roedd ei fab Syr Boverton Redwood yn gemegydd petrolewm nodedig, a fu ar un adeg yn llywydd Cymdeithas y Diwydiant Cemegol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29505152 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Wallace_Building,_Swansea Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeilad Wallace, Abertawe''' <br><br> Mae '''Adeilad Wallace''' yn Adeilad Gradd II sydd yn rhan o [[Prifysgol Abertawe|Brifysgol Abertawe]], ym [[Parc Singleton|Mharc Singleton]], [[Abertawe]]. Comisiynwyd yr adeilad gan yr Athro Florence Mockeridge, pennaeth yr Adran Fioleg, a'i ddylunwyd gan cwmni [[Percy Thomas]] yn y 1950au fel rhan o ddatblygiad y campws. Cwblhawyd y cam cyntaf ym 1953 gyda'r adenydd ychwanegol wedi'u cwblhau erbyn 1961. Gelwid yr adeilad gynt yn Adeilad y [[Gwyddorau naturiol|Gwyddorau Naturiol]] ond cafodd ei ailgysegru er anrhydedd [[Alfred Russel Wallace]]. Fe'i hadeiladwyd yn yr arddull glasurol-fodernistaidd gydag ystod hir o'r gogledd-ddwyrain i'r de-orllewin gyda dwy adain fyrrach. Mae'r adeilad yn gartref i adrannau daearyddiaeth, daeareg, botaneg a sŵoleg, a ddangosir mewn band o baneli sy'n cynnwys arwyddluniau sy'n symboleiddio'r pynciau hyn.<br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689300 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Alun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Alun''' <br><br> Mae '''Afon Alun''' yn afon ym [[Bro Morgannwg|Mro Morgannwg]], [[De Cymru]]. Mae'n llednant i [[Afon Ewenni]], y mae'n ymuno â hi i'r de o [[Pen-y-bont ar Ogwr|Ben-y-bont ar Ogwr]]. Mae dwy nant yn ymuno ger pentref [[Llandŵ]] i ffurfio'r afon, sef Nant Stembridge a Nant Llandŵ. Ar ôl y cymer mae'n llifo i gyfeiriad gogledd-orllewinol yn fras gan ddilyn llwybr rheilffordd Bro Morganwg nes iddi ymuno ag Afon Ewenni ychydig i fyny'r afon o [[Castell Ogwr|Gastell Ogwr]]. Mae gan yr afon un llednant, Nant [[Tregolwyn]], sy'n ymuno â'r afon ger pentref Colwinston. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16897064 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Clydach_(Neath) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Clydach (Castell-nedd)''' <br><br> Mae '''Afon Clydach''' yn afon ym mwrdeistref sirol [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. Mae'n rhedeg yn gyffredinol tua'r de o lethrau gorllewinol [[Mynydd Marchywel]] am tua 9 km ac heibio [[Fforest-goch|Fforest Goch]], [[Bryncoch]] ac [[Abaty Nedd]] i ymuno ag [[Afon Nedd]] ger Castell-nedd. Credir bod pob un o'r afonydd sy'n dwyn yr enw 'Clydach' yn Ne Cymru yn deillio o air [[Celtaidd]] cynharach 'klou' neu 'kleu' ynghyd â'r ôl-ddodiad '-ach' sydd o darddiad [[Iwerddon|Gwyddelig]]. Yr ystyr yw afon sy'n 'llifo'n gryf', yn 'golchi' neu'n garregog. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5137119 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Clyne_River Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Clun (Abertawe)''' <br><br> Mae '''Afon Clun''' yn afon a leolir yn [[Abertawe]], [[De Cymru]], sy'n llifo trwy [[Parc Gwledig Dyffryn Clun|Barc Gwledig Dyffryn Clun]] am lawer o'i chwrs. Gan darddu o gyfres o ffynhonnau ar ymyl ogleddol Comin Fairwood, rhwng [[Y Crwys]] a [[Dynfant]], mae'r afon yn llifo tua'r de-ddwyrain ger maestrefi gorllewinol Abertawe. Mae'n derbyn sawl llednant dienw, gan gynnwys nant sylweddol o [[Sgeti]], cyn gwagio i'r môr ym mhentref arfordirol [[Blackpill, Abertawe]]. Er ei bod yn aml yn cael ei chymysgu â nant "Blackpill" i'r gorllewin, afon ar wahân yw [[Afon Clun (De Cymru)|Afon Clun]]. Yn hanesyddol, harneisiwyd pŵer yr afon gan nifer o [[Melin ddŵr|Melinau ddŵr]] tan [[Oes Fictoria]], er nad oes unrhyw strwythurau wedi goroesi heddiw. Oherwydd ei phellter o ganolfan ddiwydiannol Abertawe, dihangodd yr afon rhag y llygredd trwm sy'n gysylltiedig â dociau a gweithfeydd copr y ddinas. Fodd bynnag, yn hanesyddol dinistriodd llygredd yn [[Bae Abertawe|Fae Abertawe]] fywyd morol lleol, gan ddinistrio gwelyau wystrys enwog yr ardal a gyrru pysgod silio ac adar bwydo i ffwrdd. Mae gwelliannau diweddar yn ansawdd dŵr y bae wedi arwain at adfywiad poblogaethau pysgod ac adar ar hyd yr afon. Mae Dyffryn Clun, a ffurfiwyd yn ystod cyfnodau rhewlifol, yn cynnwys tirwedd goediog, serth ei llethrau gyda chynefinoedd amrywiol, gan gynnwys coetiroedd, glaswelltiroedd a gwlyptiroedd. Mae'r ardal yn gyfoethog o ran treftadaeth hanesyddol, gyda darganfyddiadau archaeolegol yn amrywio o ben bwyell o'r [[Oes Efydd]] i olion amddiffynnol o'r [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]]. Trosodd y cyngor lleol hen reilffordd, a oedd ar un adeg yn cysylltu De a [[Gogledd Cymru]], yn llwybr beicio poblogaidd sy'n cysylltu [[Tre-gŵyr|Tregŵyr]] â Llwybr Beicio Bae Abertawe. Er gwaethaf ei harddwch naturiol a'i apêl hamdden, mae'r dyffryn yn cyflwyno peryglon, gan gynnwys llyn dwfn, llifogydd tymhorol sy'n creu pyllau mwd na ellir eu croesi, adfeilion diwydiannol ansefydlog, a choetir trwchus, dryslyd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689310 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Col-huw Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Col-huw''' <br><br> Mae '''Afon Col-huw''', a elwir hefyd yn '''Afon Colhuw''', yn afon eithriadol o fyr, milltir o hyd, wedi'i lleoli yn [[Llanilltud Fawr]] ym [[Bro Morgannwg]], [[De Cymru]]. Ffurfiwyd yr afon i'r de o Lanilltud Fawr wrth i Nant Ogney a Hoddnant gyfuno. Mae ei dyffryn, Cwm Col-huw, wedi'i ddynodi'n Heneb Gofrestredig ac fe'i defnyddiwyd yn hanesyddol yn ystod ymgyrch "Dig for Victory" yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]]. Mae gan lednentydd yr afon hanes o achosi llifogydd lleol, yn fwyaf nodedig yn ystod digwyddiad mawr ar 31 Hydref 1998, a ddifrododd llawer o eiddo a seilwaith. Mae Nant Ogney yn llifo ar hyd ymyl orllewinol Llanilltud Fawr, tra bod Hoddnant, yr un fwyaf o'r ddwy brif lednant, yn cael ei ffurfio wrth i Nant [[Trebefered]] a Nant [[Llan-faes, Bro Morgannwg]] gydgyfeirio.Nant Llanmaes yw'r rhan hiraf o'r cwrs dŵr cyfan, yn tarddu i'r gogledd o Lanilltud Fawr ac yn llifo i'r de-ddwyrain trwy Lanmaes. Mae Afon Col-huw yn llifo i [[Môr Hafren|Fôr Hafren]] yn Col-huw Point, ger Traeth Llanilltud Fawr. Er bod aber yr afon yn dywodlyd yn hanesyddol, mae carthu ym Môr Hafren a dirywiad dilynol Banc yr Asgell Ffos wedi lleihau'r tywod yn yr aber yn sylweddol, gan ei adael i dominyddu gan chreigiau. Mae darganfyddiadau archaeolegol yn dangos bod porthladd bach ar un adeg wedi bodoli tua 200 metr allan o'r arfordir presennol wrth aber hanesyddol yr afon. Mae dyddio radiocarbon yn gosod cyfnod gweithredol y porthladd hwn rhwng 1400 a 1600. Dinistriwyd y porthladd yn y pen draw ac fe’i boddwyd oherwydd erydiad arfordirol a dirwasgiad tir. Achosodd y newid daearegol hwn i'r afon, a oedd ar un adeg yn ddyfrffordd fordwyol a ddefnyddid i gludo nwyddau i fyny'r afon i Lanilltud Fawr, i lenwi â llaid a lleihau i'r nant fach sy'n bodoli heddiw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689314 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Cynrig Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Cynrig''' <br><br> Afon ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]] yw '''Afon Cynrig.''' Mae ei blaenddŵr yn codi yng nghanol [[Bannau Brycheiniog]]. Mae'n llifo tua'r gogledd i ymuno ag [[Afon Wysg]] yn Abercynrig ychydig i'r dwyrain o [[Aberhonddu]]. Mae dwy afon yn cyfuno i ffurfio Afon Cynrig ychydig uwchben Cantref - sef Nant Sere a Nant Cynwyn. Maent yn codi mewn dau ben dyffryn godidog wedi'u cerfio gan rewlifoedd o dan gopaon [[Pen y Fan]] a [[Y Gribyn]] a [[Fan y Bîg]] yn y drefn honno. Mae 'Bwlch ar y Fan' (Saesneg:Gap Road), hen lwybr o [[Aberhonddu]] i [[Merthyr Tudful|Ferthyr Tudful,]] yn manteisio ar Gwm Cynwyn a'r [[Bwlch]] i groesi'r gadwyn o fynyddoedd yng nghanol [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Awgrymwyd ei bod y llwybr efo gwreiddiau Rhufeinig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7337480 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Haffes Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Haffes''' <br><br> Mae '''Afon Haffes''' yn afon ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]] o fewn [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Mae ei blaenddŵr yn codi ar lethrau deheuol a gorllewinol [[Fan Hir]] ar ymyl ddwyreiniol [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)]] ac mae'r afon yn ymuno ag [[Afon Tawe]] yng [[Glyntawe|Nglyntawe]] ar ôl disgyniad byr a serth tua'r de-ddwyrain o 3 km / 2 filltir. Mae Cwm Haffes yn ffos sydd wedi'i thorri i'r [[Til]] adawyd gan rewlifoedd [[Oes yr Iâ]] ddiwethaf ar hyd y ffin ddaearegol rhwng creigiau'r [[Hen Dywodfaen Coch]] i'r gogledd a chreigiau'r Calchfaen Carbonifferaidd i'r de. Ym mhen y dyffryn mae Sgwd Ddu. Mae'r afon yn ffurfio dau allsianel wrth iddi gwagio i Afon Tawe oherwydd ei llwyth gwely o greigiau mawr sy'n deillio o'r deunydd rhewlifol y mae wedi torri drwyddo. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689329 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Hydfer Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Hydfer''' <br><br> Mae '''Afon Hydfer''' yn afon fer ym [[Powys|Mhowys]] yng ngorllewin [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]], de [[Cymru]]. Mae ei rhagnentydd yn codi ar lethrau gogledd-ddwyreiniol y [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)]] fel y nentydd o'r enw Trinant, Nant y Cadno, Nant yr Erydr a Chrognant, gan ymuno i lifo i lawr cwm yr afon ar ymyl orllewinol Coedwig Glasfynydd. Mae'r afon yn troi tua'r dwyrain ym Mlaenau Uchaf, yna tua'r gogledd-ddwyrain trwy Gwm Hydfer ac yn ymuno ag [[Afon Wysg]] ychydig islaw [[Pont ar Hydfer]]. Mae llednentydd eraill yr Hydfer yn cynnwys nentydd Nant Cil-y-clawdd, Nant Crinog a Nant Meity. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16899313 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Kenfig Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Cynffig''' <br><br> Mae '''Afon Cynffig''' yn afon 18 cilomedr o hyd yng [[Cymru|Nghymru]] sy'n croesi [[Bwrdeistref sirol]] [[Castell-nedd Port Talbot]] a [[Pen-y-bont ar Ogwr|Phen-y-bont ar Ogwr]], gan wasanaethu fel eu ffin weinyddol am lawer o'i chwrs. Mae'r afon yn codi yng nghoedwig Mynydd [[Margam]], i'r de-orllewin o [[Maesteg|Faesteg]], cyn llifo i'r de a throi i'r gorllewin ger tref [[Y Pîl]] trwy [[Coridor yr M4|Goridor yr M4]]. Yn y pen draw mae'n gwagio i'r môr yn Nhraeth Margam, ger [[Gweunydd Margam]]. Ar hyd ei thaith, mae ychydig o lednentydd bach yn ymuno a'r afon gan gynnwys Nant Iorwaith-goch, Afon Fach, a Nant y Glo. Mae'r afon yn llifo trwy ardal sy'n llawn [[Llên gwerin]] leol, sy'n gysylltiedig yn bennaf â'r aneddiadau coll a gladdwyd o dan dywod symudol Twyni Cynffig. Er nad yw'r afon yn llifo'n uniongyrchol trwy bentref modern [[Cynffig]], mae'n rhedeg tua milltir i'r gogledd, gan basio adfeilion [[Castell Cynffig]]. Mae'r castell hwn yn nodi safle gwreiddiol y pentref canoloesol, a adawyd yn y 13eg ganrif ar ôl cael ei orlethu gan dwyni tywod yn ystod stormydd difrifol. Heddiw, dim ond tŵr y castell sydd ar ôl yn weladwy. Mae darn olaf Afon Cynffig yn ffurfio ffin ogleddol Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cynffig, [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] dynodedig sy'n cynnwys Pwll Cynffig a system twyni tywod fwyaf yr ardal. Wedi'i lleoli ychydig i'r de o gyfadeilad diwydiannol helaeth [[Port Talbot]] a [[Margam]], roedd rhannau isaf yr afon hefyd yn ffinio ag Ystâd Ddiwydiannol Cynffig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7161973 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pembroke_River Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Penfro''' <br><br> Mae '''Afon Penfro''' yn afon fer ger [[Penfro]], Gorllewin [[Cymru]]. Gan godi ym Mryn Hogeston, ger [[Manorbier Newton]], mae'r afon yn ymddolennu trwy [[Llandyfái]] ac yn llifo heibio [[Castell Penfro]] i'w chymer â Dyfrffordd Aberdaugleddau ym Mhen Pennar. Wrth i'r afon cyrraedd tref Penfro, ceir tri phwll, y cyntaf ohonynt yw Pwll y Felin, yna i lawr yr afon mae Pwll Canol y Felin, ac yna Pwll y Castell islaw'r castell. Mae'r afon yn fordwyadwy i gychod bach o Bennar i Bwll y Felin, ond fel arfer mae ar gau ym Mhen y Castell. Cynhelir rali unwaith y flwyddyn i ganiatáu i gychod bach fynd i mewn i Bwll y Castell, ac ers 1994 cynhelir ras ganŵ flynyddol ar yr afon. Nid yw map [[Oes Elisabeth|Elisabethaidd]] o 1578 yn enwi'r afon, ond mae'n nodi ''Pennar Mouth''. Ym 1804, atgynhyrchodd [[The Cambrian (Cymru)|The Cambrian]] destun o ''A Political Survey of Britain (1774)'', gan ddyfynnu bod iard longau wedi'i hadeiladu'n fuan wedyn, nid ar Afon Penfro, ond ar [[Afon Cleddau]] ychydig i'r gogledd, a ddaeth yn Iard Longau Penfro, ac a ddatblygodd i fod yn dref [[Doc Penfro]]. Yn ysgrifennu ym 1810, mae [[Richard Fenton]] yn nodi bod Fferi Penfro'n bodoli, er nad yw'n enwi'r afon, mae'n posib mae gyfeiriad at yr afon Cleddau oedd hyn. Roedd Afon Penfro, fodd bynnag, yn amlwg yn dal i fod yn ddyfrffordd bwysig, fel y disgrifir yn ''Lewis' Topographical Dictionary'' (1833): Mae Lewis hefyd yn cyfeirio at yr afon fel ''"cangen o Harbwr Milford (sy'n) terfynu yn y dref"''. Ymhellach, mae'n dweud: Ym mis Chwefror 1889 roedd yr afon yn lleoliad trychineb pan drodd y cwch fferi Bentlass drosodd a suddo, gan foddi 16 o deithwyr a chriw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689350 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Pyrddin Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Pyrddin''' <br><br> Mae '''Afon Pyrddin''' yn [[Afon]] sy'n ffurfio rhan fer o'r ffin rhwng [[Powys]] a [[Castell-nedd Port Talbot]] yng [[Cymru|Nghymru]]. Mae hefyd yn rhan o ffin [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Mae'r afon a'i rhaeadrau yn un o atyniadau allweddol Geoparc y [[Fforest Fawr]], a ddynodwyd yn 2005. Mae nentydd Nant y Bryn, Nant y Fedwen a Nant Hir yn dod at ei gilydd i ffurfio'r Pyrddin sy'n llifo tua'r de-ddwyrain am 3 milltir (5km) i'w chymer â'r [[Afon Nedd Fechan]]. Mae'r Pyrddin yn fwyaf adnabyddus am ddau raeadr ysblennydd, [[Sgwd Gwladys]] a Sgwd Einion Gam. Mae'n hawdd ei gyrraedd ar lwybr troed o [[Pontneddfechan|Bontneddfechan]] (a elwir hefyd yn Pontneathvaughan). Nodwedd nodedig uwchben y rhaeadr yw bloc anwadal o garreg graean a oedd wedi'i gydbwyso fel ei fod yn siglo, o leiaf tan [[oes Fictoria]], pan gafodd ei symud. Credir mai adfeilion melin ŷd yw'r adeilad bach ger y rhaeadr. Dim ond trwy groesi ac ail-groesi'r afon ei hun y gellir cyrraedd Sgwd Einion Gam, sydd hanner milltir ymhellach i fyny'r afon. Achosir y rhaeadr hon gan bresenoldeb [[ffawt]] daearegol, sy'n dod â thywodfaen caled arall o'r enw 'Graig Ffarwel' i fyny yn erbyn cerrig llaid meddalach. Mae ceunant serth a choediog y Pyrddin, fel ceunant ei chymdogion, y Nedd Fechan, [[Afon Mellte]], ac [[Afon Hepste]], yn gartref i lawer o fryoffytau prin sy'n mwynhau'r amodau oer, llaith sy'n bodoli yma. Yn unol â hynny, mae wedi'i ddynodi'n [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ac yn [[Ardal Gadwraeth Arbennig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689354 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Sychryd Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Sychryd''' <br><br> Mae '''Afon Sychryd''' yn afon yn [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]]. Er ei bod yn afon gymharol fyr, gyda chyfanswm hyd o 3 milltir (5km), mae'n nodedig am y ceunant a'r ddau raeadr y mae'n llifo drwyddynt. Mae gan yr afon ddwy fraich uchaf; mae'r gyntaf yn tarddu ger [[Penderyn]], sydd wedi'i hargae i greu [[Cronfa ddŵr]] fach, o'r enw Cronfa Ddŵr Penderyn. Mae'r ail gangen yn dechrau ychydig islaw [[Craig y Llyn]] ac fe'i gelwir yn lleol yn Nant Gwrangon; mae'n llifo heibio i bentref [[Y Rhigos|Rhigos]] a thrwy Gwm Wyrfa wrth ymyl [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Lle mae'r ddwy gangen yn ymuno, mae'n llifo trwy lethrau deheuol Geoparc [[Fforest Fawr]] ac o dan [[Ffordd yr A465|Ffordd Blaenau'r Cymoedd]] yr A465 ac yn troi tua'r gogledd-orllewin i ymuno ag [[Afon Mellte]] ym [[Pontneddfechan|Mhontneddfechan]]. Mae ei rhan isaf wedi'i thorri mewn i geunant ysblennydd o dan Craig-y-Ddinas, safle [[Bryngaer]] o [[Oes yr Haearn]] a Mwynglawdd Dinas Silica a fu unwaith yn enwog. Defnyddir y ceunant yn helaeth gan bobl sy’n sgramblo ceunant, er bod pryder y gall eu gweithgareddau achosi niwed i’r bryoffytau a’r [[mwsogl]] prin sy’n gwladychu’r creigiau yn y dyffryn cysgodol hwn, mae’r ardal wedi’i dynodi’n [[Ardal Gadwraeth Arbennig]] o’u herwydd. Mae sawl rhaeadr nodedig ar yr afon, gan gynnwys y rhai ym Mhwll y Crochan ger yr A645 a Sgydau Sychryd islaw Craig-y-Ddinas. Prin y gall y cyhoedd gyrraedd y cyntaf, ond mae'r olaf yn hawdd ei weld o Lwybr Hygyrch Sychryd sy'n dilyn hen dramffordd i fyny'r afon o'r maes parcio yng Nghraig-y-Ddinas. Rhaeadrau fel y rhain sydd wedi arwain at yr ardal ehangach yn dod yn adnabyddus fel Gwlad y Rhaeadrau. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18390517 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Syfynwy Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Syfynwy''' <br><br> Mae '''Afon Syfynwy''' yn afon sydd wedi'i lleoli'n gyfan gwbl o fewn [[Sir Benfro]]. Gan godi ar lethrau deheuol [[Mynydd Preseli]], mae'r afon yn llifo tua'r de trwy gyfres o gronfeydd dŵr a dyffrynnoedd coediog cyn ymuno â [[Afon Cleddau]]. Ar hyd ei chwrs, mae'n bwydo cronfa ddŵr [[Rhos-y-bwlch|Rhos]] [[Rhos-y-bwlch|y bwlch]] a [[Llys-y-frân|Llys y Frân,]] sy'n cynnwys Rhaeadr Syfynwy yn islaw'r hargae, a ddefnyddir i gynhyrchu trydan. Mae'r afon hefyd yn llifo o dan sawl strwythur hanesyddol, gan gynnwys Pont Farthing's Hook, a Phont Gelli sydd wedi'i rhestru'n Radd II, a Phont Gelli Ystyrir Afon Syfynwy yn engraifft ecolegol pwysig ac mae wedi'i dynodi'n rhan o [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] (SoDdGA) dalgylch Afon Cleddau ac [[Ardal Gadwraeth Arbennig|Ardal Cadwraeth Arbennig]] (ACA) Cleddau Ddwyreiniol. Mae ei ecosystem amrywiol yn cynnal amryw o blanhigion ac anifeiliaid gwyllt cynhenid, fel [[Crafanc-y-frân yr afon|crafanc-y-frân]], lamprai, a [[Dwrgi|dyfrgi]]. Er mwyn mynd i'r afael â phryderon amgylcheddol, lansiwyd Prosiect Dalgylch Llys y Frân yn 2014 gan [[Dŵr Cymru|Ddŵr Cymru]] a [[Cyfoeth Naturiol Cymru|Chyfoeth Naturiol Cymru]] i astudio blodau algâu gwyrddlas, maetholion pridd, ac effeithiau ffermio, coedwigaeth a charthffosiaeth ar ansawdd dŵr. Mae monitro ecolegol arall yn cynnwys astudiaethau pryfed afon a gynhaliwyd gan Ymddiriedolaeth Afonydd Sir Benfro. Mae hanes yr afon yn cynnwys digwyddiad llygredd nodedig ym 1999, lle lladdodd gollyngiad o elifiant masnach tua 1,000 o [[Brithyll|frithyll]] brown, gan arwain at ddirwyon cyfreithiol sylweddol. Yn ogystal, yn ystod yr [[Yr Ail Ryfel Byd|''Ail Ryfel Byd'']], defnyddiwyd y rheilffordd gerllaw yng Nglan Syfynwy gan yr [[Yr Awyrlu Brenhinol]] a'r [[Awyrlu'r Unol Daleithiau]] ar gyfer ymarfer bomio. Heddiw, mae'r afon yn parhau i fod yn destun ymdrechion cadwraeth a threftadaeth leol, gyda chefnogaeth mentrau cymunedol fel Grŵp Treftadaeth Bro Syfynwy. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4732277 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Alliance_(sculpture) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Alliance (cerflun)''' <br><br> Mae'r '''Alliance''' yn gerflun yng nghanol dinas [[Caerdydd]], [[Cymru]], a grëwyd gan yr artist gosod o [[Paris|Baris,]] Jean-Bernard Metais. Mae'n cynnwys saeth ddur di-staen fawr, wedi'i henameleiddio'n rhannol, a chylch sy'n tywynnu yn y tywyllwch. Cafodd ei ariannu gan ganolfan siopa [[Dewi Sant]] fel rhan o gynllun celf gyhoeddus gwerth £1.5m yng nghanol y ddinas, a chafodd ei ddadorchuddio ar 3 Rhagfyr 2009. Mae saeth a chylch Alliance yn ymddangos fel pe baent yn cydbwyso yn yr awyr. Mae'r cylch, wedi'i lenwi â hylif ffosfforescent, wedi'i foddi'n rhannol o dan y palmant, gyda mecanwaith wedi'i raglennu i wneud iddo godi ac ostwng gyda llanw [[Môr Hafren]]. Mae Métais yn disgrifio'r darn fel "cloc organig" sy'n "cysylltu'r lle â'r bobl". Mae geiriau yn [[Saesneg]] a [[Cymraeg|Chymraeg]], a ysgrifennwyd gan y [[Bardd|''bardd'']] o Gaerdydd, Peter Finch, yn cael eu taflunio ar y palmant yn y nos gan offer sydd wedi'i osod o fewn y saeth. Yn ôl y datblygwyr, mae'r testun yn chwarae ar y gair Caerdydd, gan adlewyrchu ei hanes a'r presennol. Comisiynwyd y cerflun yn dilyn cystadleuaeth genedlaethol i ddod o hyd i'r darn cywir o waith celf a fyddai'n ffitio'n dda o fewn y ddinas ac yn dod yn dirnod newydd. Derbyniwyd cyfanswm o 120 o ymatebion gan artistiaid ledled y byd, gyda dim ond pump ar y rhestr fer, Tony Cragg o [[Lloegr|Loegr]], Lulu Quinn a John Kennedy, Roxy Paine o [[Dinas Efrog Newydd|Ddinas Efrog Newydd]], a Métais. Roedd pryder nad oedd unrhyw artistiaid o Gymru ar y rhestr fer; fodd bynnag, pwysleisiodd Wiard Sterk, yn cynrychioli corff celfyddydau cyhoeddus Cymru Safle, fod artistiaid o Gymru wedi cael eu hystyried drwy gydol rhaglen gomisiynu Dewi Sant 2. Roedd Métais wedi creu gweithiau celf ar gyfer dinasoedd ledled y byd, gan gynnwys Eclipse Allotted-Time, awrwydr cymhleth yn Jardin des Plantes, [[Gardd fotaneg]] flaenllaw [[Ffrainc]]. Barnwyd bod gan Alliance raddfa ddigonol ar gyfer y lleoliad ar ddiwedd [[Yr Aes]], a fyddai'n eistedd rhwng y [[Llyfrgell Ganolog Caerdydd]] aml-lefel, siop adrannol [[John Lewis]], a chyfadeilad Dewi Sant ei hun. Dechreuodd y gwaith i godi'r cerflun ar 16 Tachwedd 2009 a chafodd ei gwblhau o fewn pythefnos. Daethpwyd â'r cerflun i ganol y ddinas ar dair lori gymalog a'i godi i'w le gan graen. Mae Alliance yn cyffwrdd â'r llawr mewn tair lle, ac mae ei sylfeini'n dair metr o ddyfnder. Wrth ddisgrifio'r llythrennau wedi'u hysgythru o dan y cerflun, disgrifiodd y bardd [[Mab Jones]] 'Alliance' fel un "trawiadol", gan ddweud "Mae gan Gaerdydd farddoniaeth... wedi'i hysgythru ar ei chroen. Rwy'n golygu hyn yn llythrennol." <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4729142 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/All_Nations_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan yr Holl Genhedloedd''' <br><br> Mae '''Canolfan yr Holl Genhedloedd''' ({{lang-en|{{lang|en|All Nations Centre}}}}) yn ganolfan gynadledda a lleoliad digwyddiadau yn ardal [[Gabalfa]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]]. Mae'r ganolfan yn gysylltiedig ag ac wedi'i lleoli yn yr un adeilad ag ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' a sefydlwyd ar y safle ym 1991. Mae'n aml yn cynnal digwyddiadau ar gyfer cyrff y sector cyhoeddus a grwpiau gwleidyddol. Ym 1991, prynodd ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' y tir lle mae'r ganolfan wedi'i lleoli, ar Eastern Avenue (rhan o [[Ffordd yr A48]] ), gyferbyn ag [[Ysbyty Athrofaol Cymru]]. Adeiladwyd Canolfan yr Holl Genhedloedd i gynnal gwasanaethau a chynulliadau eglwysig. Mae ''eglwys yr Holl Genhedloedd'' yn aelod o ''Ministries Without Borders'', grŵp o eglwysi efengylaidd. Agorwyd yn 2003 fel safle cynadledda fel menter ar y cyd ag ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' a ''Kairos Ventures Limited''. Defnyddir elw'r fenter gan yr eglwys ar gyfer ei waith hefengylu rhyngwladol. Mae Canolfan yr Holl Genhedloedd yn groesawu sefydliadau Cymreig yn rheolaidd, gan gynnwys [[GIG Cymru]], [[Iechyd Cyhoeddus Cymru]], [[Llywodraeth Cymru]] a [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg]], yn ogystal â digwyddiadau caffael rheolaidd [[Cyngor Caerdydd]]. Mae'n cynnal arholiadau a darlithoedd ar gyfer [[Prifysgol Caerdydd|Brifysgol Caerdydd]] a'r [[Y Brifysgol Agored]], ac roedd yn lleoliad ar gyfer Cynhadledd Ryngwladol 2013 ar Fasnachu Pobl. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae Brenin [[Charles III, brenin y Deyrnas Unedig|Charles III]] wedi ymweld â'r ganolfan, ac mae wedi cynnal rhaglen wleidyddol flaenllaw'r [[BBC]], Question Time. Fe'i dewisir yn aml gan y [[Ceidwadwyr Cymreig]] fel y lleoliad ar gyfer ei hystingau a'i chynadleddau, ar ôl cynnal y Prif Weinidogion [[David Cameron]] a [[Boris Johnson]] yn flaenorol. Cynhaliwyd hustyngau ar gyfer etholiad arweinyddiaeth y Blaid Geidwadol yn 2019 yn y ganolfan. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4736850 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Altolusso Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Altolusso''' <br><br> Mae '''Altolusso''', sy'n golygu "moethusrwydd uchel" yn [[Eidaleg]], yn adeilad preswyl amlwg 23 llawr wedi'i leoli yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]]. Yn sefyll 72 metr (232 troedfedd) o uchder, yr adeilad oedd y strwythur preswyl talaf yng Nghymru ar ôl ei gwblhau yn 2005 ac mae'n parhau i fod yn un o'r adeiladau talaf yng Nghaerdydd a'r genedl ehangach. Mae'r datblygiad siâp 'Y' yn cynnwys dyluniad meillion tair dail nodedig, sy'n cynnwys tair adain gromlinog yn ymestyn o graidd canolog. Mae'n gartref i 292 o fflatiau moethus un i dair ystafell wely sy'n cynnig golygfeydd panoramig o'r ddinas, ochr yn ochr â maes parcio tair llawr wedi'i ddyrannu. Mae gan y safle hanes diwydiannol cyfoethog. Cafodd cael ei ddefnyddio ar gyfer cynhyrchu a storio nwy glo gan y ''Cardiff Gas Light and Coke Co'' o 1837 ymlaen. Dymchwelwyd y rhan fwyaf o adeiladau'r gwaith nwy, sy'n dyddio'n bennaf o'r 1890au, i wneud lle i'r datblygiad modern. Adeiladwyd Altolusso ar hen safle ''New College'' ac mae'n ymgorffori ffasâd Fictoraidd gwreiddiol y coleg ar gyfer ei ddau lawr cyntaf. Er nad yw wedi'i restru'n swyddogol, cafodd y ffasâd ei gadw a'i adfer yn helaeth ar gais [[Cyngor Caerdydd]], gan ddefnyddio blociau cerrig a achubwyd o'r adeiladau cefn a ddymchwelwyd. Heddiw, mae'r ffasâd hanesyddol hwn yn rhan o brif gyntedd tair stori mawreddog gyda tho atriwm gwydr ar ei ben. Er mwyn sicrhau gwydnwch yn erbyn tywydd garw, mae gan du allan yr adeilad rendr arbenigol wedi'i seilio ar acrylig a gynlluniwyd i gynnal gorffeniad gwastad a llyfn. Yn ddaearyddol, mae'r eiddo wedi'i ffinio gan Deras Bute i'r gogledd, [[Prif Linell De Cymru]] i'r de, Llys Harlech i'r dwyrain, a Phorth Meridian i'r gorllewin. Mae Altolusso hefyd wedi ymddangos mewn diwylliant poblogaidd; fe'i defnyddiwyd fel lleoliad ffilmio ar gyfer y gyfres deledu ffuglen wyddonol ''[[Torchwood]]'', gan cynnwys olygfa o'r gymeriad Jack Harkness yn sefyll ar ben y tŵr mewn pennod a ffilmiwyd ym mis Mehefin 2006. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7699538 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tenby_Museum_and_Art_Gallery Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa ac Oriel Gelf Dinbych-y-Pysgod''' <br><br> Mae '''Amgueddfa ac Oriel Gelf Dinbych-y-Pysgod''' yw [[amgueddfa]] annibynnol hynaf Cymru, wedi ei sefydlu ym 1878, a’i phrif thema yw adrodd hanes [[Dinbych-y-pysgod]] a’r cyffiniau trwy gynhanes, hanes cymdeithasol a chelf. Wedi'i lleoli mewn [[adeilad rhestredig Gradd II]] ar Fryn y Castell, Dinbych-y-pysgod, adeilad ysgol a rentwyd gynt gan gyngor y dref, cafodd yr amgueddfa ei sefydlu gan grŵp o ymddiriedolwyr lleol gan gynnwys Edward Laws a Charles Allen. Agorodd yr amgueddfa'n swyddogol ar Orffennaf 26, 1878 i gartrefu casgliad daearegol y diweddar Barchedig Gilbert N. Smith yn barhaol, a brynwyd gan y dref am £100. O'r cychwyn sefydlodd yr ymddiriedolwyr bolisi llym o gasglu deunydd lleol yn unig, rheol sy'n parhau mewn grym heddiw. Trwy'r yr ugeinfed ganrif datblygwyd gysylltiad ag Amgueddfa ac Orielau Cenedlaethol Cymru. Ehangodd ei chyfleusterau gydag agoriad ''Oriel Gelf Wilfred Harrison'' ym 1976 ac ''Oriel Gelf Newydd'' ym 1995. Cydnabuwyd cyflawniadau'r amgueddfa gyda ''Gwobr Tywysog Cymru'' ym 1993 a ''Gwobr Shoestring'' ym 1996, ac yna ymweliad brenhinol gan [[Charles III, brenin y Deyrnas Unedig|Charles III]] yn 2003 i nodi ei phen-blwydd yn 125 oed. Heddiw, mae'r amgueddfa'n cynnwys arddangosfeydd amrywiol sy'n canolbwyntio ar hanes lleol, [[Daeareg]], archaeoleg, treftadaeth forwrol, a [[Môr-ladrad]]. Mae ei chasgliad celf parhaol yn arddangos gweithiau gan artistiaid Cymreig a chenedlaethol nodedig, gan gynnwys [[Augustus John]] a [[Gwen John]], [[Kyffin Williams]], John Piper, a [[Nina Hamnett]], tra bod ei horiel gyfoes yn cynnal arddangosfeydd sy'n newid yn rheolaidd o gelf a chrefftau modern. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30589073 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Mint_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa'r Bathdy Brenhinol''' <br><br> Mae '''Amgueddfa Bathdy Brenhinol''' yn amgueddfa niwmismateg wedi'i lleoli yn [[Llantrisant, Rhondda Cynon Taf]]. Mae'n gartref i ddarnau arian, medalau, gwaith celf ac offer bathu a oedd gynt yn eiddo i'r Bathdy Brenhinol. Er bod yr amgueddfa wedi'i lleoli ar yr un safle â'r Bathdy Brenhinol, mae'r bathdy a'r amgueddfa yn gwmnïau ar wahân. Mewn partneriaeth â'r bathdy, adeiladwyd canolfan ymwelwyr newydd gwerth £9 miliwn i ganiatáu i aelodau'r cyhoedd weld rhan o gasgliad yr amgueddfa. Yn dilyn preifateiddio'r Bathdy Brenhinol yn 2009, pryd y daeth yn [[Cwmni cyfyngedig|gwmni cyfyngedig]], gwahanwyd llawer o gasgliad niwmismateg y bathdy yn endid ar wahân a elwir bellach yn Amgueddfa'r Bathdy Brenhinol. Ym mis Tachwedd 2010 enillodd yr amgueddfa statws elusennol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q23531475 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Museum_of_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Caerdydd''' <br><br> Mae '''Amgueddfa Caerdydd''' sydd wedi'i lleoli yn adeilad hanesyddol yr [[Yr Hen Lyfrgell, Caerdydd|Hen Lyfrgell]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], yn amgueddfa am ddim sy'n ymroddedig i rhannu hanes y ddinas. Ar ôl agor ar Ebrill 1, 2011, mae'r amgueddfa'n gartref i gasgliad o tua 3,000 o arteffactau sy'n gysylltiedig â Chaerdydd. Rhoddwyd llawer ohonynt gan drigolion lleol a chymunedau. Dewiswyd yr Hen Lyfrgell, a agorodd yn wreiddiol ym 1882 fel llyfrgell, amgueddfa, ac ysgol wyddoniaeth a chelf, fel y safle parhaol yn dilyn astudiaethau dichonoldeb yn 2002. Pwysleisiodd yr astudiaethau hyn yr angen am leoliad hygyrch yng nghanol y ddinas yn canolbwyntio ar hanes diwydiannol Caerdydd dros y 200 mlynedd diwethaf, gan ymgorffori elfennau rhyngweithiol i ymwelwyr. Cafodd datblygiad yr amgueddfa ei lunio'n fawr gan gyfranogiad cymunedol ac ymgynghoriadau cyhoeddus. Cyn ei agoriad swyddogol, cynhaliodd y lleoliad sawl arddangosfa dros dro lwyddiannus rhwng 2005 a 2008, yn ymdrin â phynciau fel hanes amser rhyfel, treftadaeth ddiwydiannol, chwaraeon, a llifogydd lleol. Ailenwyd y sefydliad yn ''Amgueddfa Stori Caerdydd'' yn 2019 yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus. Ar ddechrau 2023, wynebodd yr amgueddfa gynnig gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]] i drawsnewid yn arddangosfa symudol er mwyn lleihau costau. Fodd bynnag, anogodd protestiadau cyhoeddus y cyngor i gadw'r amgueddfa yn yr Hen Lyfrgell wrth archwilio opsiynau ar gyfer y dyfodol, gan sicrhau prydles pum mlynedd newydd ym mis Gorffennaf 2023. Heddiw, mae'r amgueddfa'n parhau i fod yn ganolfan ddiwylliannol hanfodol, gan gadw a chyflwyno straeon amrywiol pobl a threftadaeth Caerdydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6759082 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Margam_Stones_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Cerrig Margam''' <br><br> Amgueddfa wedi'i lleoli mewn ysgoldy Fictoraidd ym [[Margam]] ger [[Port Talbot]] yw '''Amgueddfa Cerrig Margam.''' Mae'n gartref i un o gasgliadau pwysicaf Prydain o [[Croes Geltaidd|groesau Celtaidd]]. Wedi'i rheoli gan [[Cadw]], yr asiantaeth safleoedd hanesyddol Cymru, mae'r amgueddfa wedi'i lleoli ger adfeilion [[Abaty Margam]]. Casglwyd y casgliad yn bennaf yn ystod y 19eg ganrif gan deulu Talbot, a gasglodd groesau cerrig a meini hirion lleol. Ym 1892, rhoddodd Emily Talbot y casgliad i'r genedl, ac adleolwyd y cerrig i'r ysgoldy ym 1932. Mae'r amgueddfa'n cynnwys tua 30 o gerrig cerfiedig hynafol, wedi'u rhannu rhwng cerfiadau Cristnogol cyn-Normanaidd ar y llawr gwaelod a chofebau Abary Margam yn yr oriel uchaf. Mae'r casgliad cyn-Normanaidd yn cynnwys 17 o gerrig sy'n dyddio o'r 6ed i'r 11eg ganrif, sy'n cynrychioli diwylliant Cristnogol Cymreig penodol. Mae'r rhain wedi'u categoreiddio'n dair grŵp. Y cynharaf yw cofebau ag arysgrifau [[Lladin]] (450–650 OC), fel ''Carreg Pumpeius'' o'r 6ed ganrif, sy'n cynnwys sgriptiau Lladin ac [[Ogam]], a ''Charreg Bodvoc''. Arddangosfa enwocaf yr amgueddfa yw ''Croes Cynfelyn (The Cross of Conbelin)''. Yn dyddio o tua 1000 OC, mae'r groes-olwyn enfawr hon â phen disg yn cynnwys gwaith clymau manwl, ffigurau o [[Ioan|Sant Ioan]] a'r [[Y Forwyn Fair]], a phedestal wedi'i addurno â golygfa hela. Mae'r oriel uchaf yn cynnwys cofebau ôl-Normanaidd, gan gynnwys slabiau bedd Sistersaidd a marcwyr beddau ôl-Ddiwygiad, sy'n olrhain hanes y safle yn dilyn ail-sefydlu Abaty Margam ym 1147. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q79272043 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Industrial_and_Maritime_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Ddiwydiannol a Morwrol Cymru''' <br><br> Amgeuaddfa morwrol yn [[Tre-biwt|Nhre-biwt]], [[Caerdydd]] oedd '''Amgueddfa Ddiwydiannol a Morwrol Cymru'''. Roedd yr amgueddfa'n rhan o [[Amgueddfa Cymru]] ac agorodd y cam cyntaf ym 1977, gan gau ddim ond 22 mlynedd yn ddiweddarach ym 1998. Dechreuodd adeiladu'r amgueddfa ym mis Hydref 1974. Roedd yr arddangosfeydd yn cynnwys ceir, bws a thram, goleudy, penffigur o [[HMS Hamadryad]], y tynfad ''Sea Alarm'' a replica o locomotif [[Richard Trevithick]] o 1803, Pen-y-Darren. Roedd yn arddangosfa barhaol yn disgrifio hanes y dociau a'r diwydiant glo yn [[De Cymru|Ne Cymru]]. Dr [[John Geraint Jenkins]] oedd curadur yr amgueddfa o 1978 tan 1987. Caeodd yr amgueddfa ar 1 Mehefin 1998 i wneud lle i ddatblygiad siopa newydd [[Cei'r Fôr-Forwyn]]. Ailddosbarthwyd ei harddangosfeydd i amgueddfeydd eraill a chafodd y ''Sea Alarm'' ei thaflu. Ni ddewiswyd lleoliad newydd ar gyfer amgueddfa debyg, yn [[Abertawe]], tan ddwy flynedd ar ôl iddi gau. Agorodd [[Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]] yn 2005. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15223341 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Haverfordwest_Town_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Tref Hwlffordd''' <br><br> Amgueddfa hanes a threftadaeth leol yn [[Hwlffordd]], [[Sir Benfro]], yw '''Amgueddfa Tref Hwlffordd'''. Mae'r casgliadau'n cynnwys hanes lleol a chymdeithasol, hanes y castell, a detholiad o gelf leol. Lleolir yr amgueddfa yn wreiddiol yn hen dŷ'r llywodraethwr, [[Adeilad rhestredig Gradd II|adeilad rhestredig Gradd II,]] a ddywedir ei fod yn dyddio o 1779, y tu mewn i [[Castell Hwlffordd|Gastell Hwlffordd]]. Yn 2012 penderfynodd [[Cyngor Sir Benfro]] werthu'r safle presennol i'w ddefnyddio'n fasnachol, ac adleoli'r amgueddfa i safle arall. Hyd yma nid yw'r safle wedi'i werthu. Mi oedd yr amgueddfa ar gau "dros dro" am cyfnod ond erbyn hyn mae'n agor i'r cyhoedd yn ganolfan Glan-yr-afon. Ym mis Tachwedd 2023, difrodwyd to'r amgueddfa gan ladron plwm. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6911578 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Morgan_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd Morgan''' <br><br> Mae '''Arcêd Morgan''' yn arcêd siopa yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[De Cymru]]. Agorwyd yr arcêd ym 1896, a chafodd ei hadeiladu i gysylltu prif fynedfa [[Siop adrannol]] David Morgan ar [[Heol Eglwys Fair/Heol Fawr|Heol Eglwys Fair]] â'i siop arall ar [[Yr Aes]]. Agorodd ym 1899 fel yr ''Arcêd Ganolog Newydd''. Ar ôl i Morgan brynu'r Arcêd Frenhinol, ffurfiodd y teulu gwmni daliannol o'r enw ''Cardiff Arcade Company'', a oedd yn berchen ar ac yn gweithredu'r ddau arcêd. Ar ôl i David Morgan's cau yn 2004, gwerthwyd yr asedau am £25 miliwn i'r cwmni eiddo ''Helical Bar''. Rhwng 2007 a 2008 adnewyddwyd y safle cyfan gan Helical Bar, gyda'r arcedau wedi'u hadfer. Gwariodd y cwmnïau £30M ar adfer arcêd Morgan a'r Arcêd Frenhinol, gan llwyddo cadw rhai ffenestri Fenisaidd a ffryntiau siopau pren gwreiddiol. Disgrifir Arcêd Morgan bellach fel yr arced hanesyddol orau yng Nghaerdydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5049983 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Castle_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd y Castell''' <br><br> Mae '''Arcêd y Castell''' yn arcêd siopa yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], De Cymru. Wedi'i chychwyn ym 1887, mae'n rhedeg i'r de o gyferbyn â [[Castell Caerdydd|Chastell Caerdydd]], ac yna'n troi i'r dwyrain i adael ar y [[Heol Eglwys Fair/Heol Fawr]], yng Nghwarter y Castell. Adeiladwyd Arcêd y Castell, un o arcedau siopa hanesyddol Caerdydd, ym 1887 gan y pensaer Edwin Seward ar gyfer Ystâd Bute. Roedd yn rhan o gynlluniau datblygu trefol [[Ardalydd Bute]], a drawsnewidiodd Gaerdydd yn ganolfan fasnachol lewyrchus ddiwedd y 19eg ganrif. Dioddefodd yr arcêd ddifrod yn ystod Ymosodiad y Brwydrau yn erbyn Caerdydd ym 1941 ac fe'i hadferwyd yn ddiweddarach, gan gadw ei chymeriad Fictoraidd gwreiddiol. [[Adeilad rhestredig]] Arcêd y Castell yn Gradd II* ym 1975, sef yr "orau o arcedau Fictoraidd Caerdydd". Mae'r bloc mynediad pedwar llawr sy'n wynebu'r Stryd Fawr wedi'i restru ar wahân, hefyd fel Gradd II*. Mae Arcêd y Castell yn rhan allweddol o dwristiaeth dreftadaeth Caerdydd, ac mae wedi ymddangos mewn ffilmiau a rhaglenni teledu fel [[Doctor Who]]. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd Pensaernïaeth Fictoraidd Gwefan Swyddogol Arcêd Castell Caerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7270730 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Queens_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd y Frenhines''' <br><br> Canolfan siopa yng nghanol dinas [[Caerdydd]] yw '''Arcêd y Frenhines''' (). Agorodd ar 28 Ebrill 1994. Wedi'i datblygu ar safle siop adrannol Allders ac Arcêd Stryd y Frenhines o'r un enw, mae'r brif fynedfa wedi'i lleoli ar Stryd y Frenhines, ac mae'r ail fynedfa yn wynebu Stryd y Gwaith ger [[Marchnad Caerdydd]]. Mae gan yr arcêd ddwy lefel, ac mae'n anarferol gan fod y lefelau ar oleddf, fel bod, er gwaethaf ei ddwy fynedfa ar yr un lefel, y llawr uchaf wrth fynedfa Stryd y Gwaith yw'r llawr gwaelod yn Stryd y Frenhines. Mae'r ganolfan yn cysylltu'n fewnol â Chanolfan Dewi Sant. Cofnododd yr arcêd 11.2m o ymwelwyr blynyddol yn 2012 ac mae wedi'i hangori gan New Look, Argos, Tim Hortons a [[Swyddfa'r Post]]. Mae pedair o'i siopau - Argos, Christopher George, F. Hinds a Whittard o Chelsea - wedi bod yn y ganolfan ers ei lansio ac mae eraill o'r rhestr siopau yn y flwyddyn agoriadol wedi newid enwau eu cwmni - fel Cookie Jar, sydd bellach yn Millie's Cookies, a Partners, sydd bellach yn Ryman. Erbyn 2016 roedd ganddo 10 miliwn o ymwelwyr y flwyddyn. Cafodd ei roi ar werth yn 2016 am £33 miliwn. Cynigiwyd ei ddymchwel mewn cynlluniau yn 2021. Ym mis Chwefror 2023, rhoddwyd y ganolfan dan law derbynnydd. Ym mis Tachwedd 2025, roedd yn y broses o gael ei "hail-ddyfeisio" fel "canolfan hamdden", a fydd yn cynnal perfformiadau byw, a bydd hefyd yn cynnwys ardaloedd chwaraeon (gan gynnwys cyrtiau ar gyfer padel), ynghyd ag arddangosfeydd rhyngweithiol a theatrau gan ddefnyddio tafluniad digidol. Ysbrydolwyd y bensaernïaeth wreiddiol gan yr arcedau niferus o ddiwedd y 19eg ganrif yng nghanol dinas Caerdydd ac mae wedi ymddangos fel cefndir i amryw o raglenni teledu, gan gynnwys stori [[Doctor Who]] yn 2005 "Rose", gyda [[Christopher Eccleston]] a [[Billie Piper]], a osodwyd yn Llundain. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5283471 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/District_of_Rhymney_Valley Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Ardal Cwm Rhymni''' <br><br> Roedd Dyffryn [[Rhymni]] yn ardal llywodraeth leol yng [[Morgannwg Ganol]] [[Sir Forgannwg]], Cymru, a fodolai o 1974 hyd 1996. Wedi'i sefydlu o dan [[Deddf Llywodraeth Leol 1972|Ddeddf Llywodraeth Leol 1972]], ffurfiwyd yr ardal trwy gyfuno rhannau o chwe chyn-ardal, gan gynnwys [[Bedwas, Tretomos a Machen]], [[Caerffili]], [[Gelli-gaer]], [[Tredegar Newydd]], Rhymni, a sawl plwyf o Ranbarth Gwledig Caerdydd. Daeth yr uno hwn ag ardaloedd o ddwy ochr [[Afon Rhymni]] ynghyd, a oedd yn hanesyddol yn gwasanaethu fel y ffin rhwng siroedd [[Sir Fynwy (hanesyddol)]] a Morganwg. Ym 1985, cafodd [[Cymuned (Cymru)]] mewnol yr ardal eu had-drefnu, a oedd yn cynnwys amsugno Llanfedw a Rhydygwern i mewn i [[Rhydri]], ochr yn ochr â chreu sawl cymuned newydd. Roedd y cyngor ardal, a ddechreuodd weithredu ym 1974 yn dilyn etholiadau cysgodol ym 1973, yn gyfrifol am weinyddiaeth leol nes i'r ardal gael ei diddymu ym 1996. Ar y pryd, unodd Dyffryn Rhymni ag ardal gyfagos [[Islwyn (dosbarth)]] i ffurfio [[Bwrdeistref Sirol Caerffili]]. Drwy gydol ei fodolaeth, roedd gan y cyngor ei swyddfeydd gweinyddol yn Nhŷ Ystrad Fawr yn [[Ystrad Mynach]], eiddo Fictoraidd a ddefnyddiwyd gynt gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]], a gafodd ei ddymchwel yn y pen draw yn 2008 i adeiladu ysbyty. Yn ogystal â dyletswyddau gweinyddol, etifeddodd a gweithredodd cyngor dosbarth Dyffryn Rhymni fflydoedd bysiau bwrdeistrefol ei awdurdodau rhagflaenol. Gan wisgo lifrai brown tywyll, hufen ac aur nodedig, roedd y gwasanaeth bysiau'n gweithredu ledled y dyffryn ac i [[Merthyr Tudful (prif ardal)]] a [[Casnewydd|Chasnewydd]] cyfagos. Yn dilyn dadreoleiddio bysiau ym 1986, trosglwyddwyd y gweithrediad i Inter Valley Link Limited, a oedd yn eiddo i'r cyngor. Oherwydd cystadleuaeth ddwys yng [[Y Cymoedd]], gwerthwyd y cwmni i Wasanaethau Omnibus Cenedlaethol Cymru ym 1989, a aeth i ddwylo derbynnydd wedi hynny ym 1991. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7653718 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_urban_area Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Ardal drefol Abertawe''' <br><br> Mae Ardal Drefol [[Abertawe]] neu Ardal Adeiledig Abertawe yn ardal o dir yn ne [[Cymru]], a ddiffinnir gan y [[Swyddfa Ystadegau Gwladol]] at ddibenion monitro poblogaeth. Mae'n [[Cytref|gytref]] drefol ac nid yw'n gyd-ffiniol â Dinas a Sir Abertawe. Mae'n cynnwys yr ardal drefol sydd wedi'i chanoli ar [[Canol Dinas Abertawe|ganol dinas Abertawe]]; [[Cwm Tawe]] gan gynnwys [[Clydach]], [[Ystradgynlais]] a [[Pontardawe|Phontardawe]]; ac mae'n cynnwys [[Castell-nedd]] a [[Port Talbot|Phort Talbot]] sydd y tu allan i ffiniau'r sir, ond nid yw'n cynnwys ardal drefol [[Gorseinon]] o fewn ffiniau'r sir. Cyfanswm poblogaeth yr ardal yn 2011 oedd 300,352, gan ei gwneud y 3ydd fwyaf yng Nghymru, y 24ain gytref fwyaf yng Nghymru a Lloegr a'r 27ain fwyaf yn y Deyrnas Unedig. Roedd hyn yn gynnydd o 11% o ffigur 2001 o 270,506. Roedd y rhan fwyaf o'r cynnydd oherwydd bod Ystradgynlais, [[Tre-gŵyr]], Cilâ Uchaf a'r [[Y Glais]] wedi dod yn rhan o'r ardal drefol. Mae'r [[Swyddfa Ystadegau Gwladol]] yn darparu ystadegau is-adrannau ar gyfer Safle Ardal Drefol AbertaweEnw is-ardal drefolPoblogaeth (cyfrifiad 2001)Poblogaeth (cyfrifiad 2011)1Abertawe169,880179,4852Castell-nedd45,89850,6583Port Talbot35,63337,2764Pontardawe/Clydach19,09512,3335Ystradgynlais10,2486Tre-gŵyr8,1837Cilâ Uchaf1,3318Glais838 Nodiadau: Cynhwyswyd Tre-gŵyr o dan is-adran Abertawe ar gyfer cyfrifiad 2001. Nid oedd Ystradgynlais yn rhan o '''ardal drefol Abertawe''' tan gyfrifiad 2011Rhestr o gytrefi yn y Deyrnas UnedigMap ONS, yn dangos ardaloedd trefol mewn rhan o Dde CymruSwyddfa Ystadegau Gwladol: Cyfrifiad 2001, Ystadegau Allweddol ar gyfer ardaloedd trefol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30598292 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Rhydyfelin_(Low_Level)_Halt_railway_station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''arhosfa reilffordd (lefel isel) Rhydyfelin''' <br><br> Roedd gorsaf reilffordd [[Rhydyfelin, Rhondda Cynon Taf]] Low Level Halt yn arhosfan fach ym mwrdeistref sirol [[Rhondda Cynon Taf]], [[De Cymru]]. Agorodd ym 1911 a chaewyd ym 1931. Yr arhosfan oedd terfynfa Rheilffordd Caerdydd. Er bod traphont Rhydyfelin ychydig y tu hwnt i'r orsaf ac yn cysylltu Rheilffordd Caerdydd â llinellau Rheilffordd Dyffryn Taf yn [[Trefforest|Nhrefforest]], llwyddodd y TVR i atal trenau rheolaidd rhag cychwyn dros y draphont. Roedd yr arhosfan yn sylfaenol iawn. Ar y dechrau, roedd yn cynnwys caban signalau gyda lloc ffensys cyfagos (ar lefel y ddaear) lle roedd teithwyr yn aros. Agorwyd y giât gan y gwarchodwr pan gyrhaeddodd y trên. Ym 1924, newidiodd [[Rheilffordd y Great Western]] enw'r orsaf i Rhydyfelin Low Level Halt i osgoi dryswch gyda'r arhosfan o'r un enw ar linell gyfagos Pontypridd, Caerffili a Chasnewydd, a ddaeth yn Arhosfan Uchel Lefel Rhydyfelin ar yr un pryd. Ym 1928, ychwanegodd y GWR ddolen basio a phlatfform go iawn. Fodd bynnag, caeodd yr arhosfan ym 1931 pan gafodd y lein ei chau. Nid yw safle'r arhosfan yn hawdd ei olrhain mwyach. Fel llawer o'r gorsafoedd ar Reilffordd Caerdydd, mae bellach wedi'i orchuddio gan gefnffordd yr A470. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30603600 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nantgarw_(High_Level)_Halt_railway_station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''arhosfa reilffordd (lefel uchel) Nantgarw''' <br><br> Roedd gorsaf reilffordd Nantgarw (Lefel Uchel) yn arhosfan ar Reilffordd segur Pontypridd, [[Gorsaf reilffordd Caerffili]] a Chasnewydd. Agorodd yr arhosfan ym 1904. Nid oedd ganddi lwyfannau uchel, dim ond llochesi pren ar lefel y ddaear a oedd wedi'u selio oddi wrth y traciau gan glostiroedd pren a oedd yn cael eu datgloi gan y gyrrwr pan gyrhaeddai trên. Ym 1924, cafodd ei hailenwi i osgoi dryswch â'r arhosfan o'r un enw ar hen Reilffordd Caerdydd, Arhosfan Nantgarw (Lefel Isel), a gaeodd ym 1931. Roedd yr arwyddion yn Arhosfan Nantgarw (Lefel Uchel) yn darllen 'Nantgarw' yn syml yn ei blynyddoedd olaf. Caeodd yr arhosfan ym 1956. Nid yw ei lleoliad yn hawdd ei adnabod mwyach. Mae'r safle bellach yn rhan o lwybr beicio Nantgarw-Trefforest. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7590684 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St_Padarn's_Institute Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Athrofa Padarn Sant''' <br><br> Mae Sefydliad Padarn Sant yn goleg hyfforddi diwinyddol sy'n eiddo i'r [[Yr Eglwys yng Nghymru]], wedi'i leoli yn [[Llandaf]], [[Caerdydd]]. Mae ei wreiddiau yng Ngholeg Mihangel Sant, coleg hyfforddi [[Anglicaniaeth]] a sefydlwyd yn [[Aberdâr]] ym 1892 ac a symudodd i Landaf ym 1907. Yn dilyn anawsterau ariannol ac adolygiad dilynol o hyfforddiant diwinyddol, caeodd Coleg Mihangel Sant, a sefydlodd yr Eglwys yng Nghymru Sefydliad Padarn Sant ar y safle yn 2016. Heddiw, mae'r sefydliad yn canoli hyfforddiant pob gweinidog trwyddedig ac ordeiniedig ledled Cymru, gan gynnig cyfleusterau preswyl a gweinyddol ochr yn ochr â rhaglenni gradd ôl-raddedig a rhan-amser fel "Diwinyddiaeth am Oes." Mae gan y campws hanes pensaernïol cyfoethog, gan ddechrau gyda thŷ a swyddfa o ganol y 1860au a adeiladwyd gan y pensaer esgobaethol nodedig [[John Prichard]] iddo'i hun. Yn dilyn marwolaeth Prichard, ymgorfforwyd yr adeilad aml-liw "bywiog" hwn yn y coleg. Rhwng 1904 a 1920, dyluniodd FR Kempson brif adeiladau'r coleg [[Tywodfaen]], sydd bellach wedi'u rhestru'n Radd II. Strwythur mwyaf clodwiw'r safle yw ei gapel [[Moderniaeth]], a ddyluniwyd gan George Pace ddiwedd y 1950au. Wedi'i ddylanwadu gan [[Le Corbusier]], mae'r capel yn cael ei ddathlu gan [[Cadw]] fel enghraifft eithriadol o bensaernïaeth eglwysig ar ôl y rhyfel, ac mae'n dal rhestr Gradd I. Dros ei hanes, mae'r sefydliad wedi hyfforddi nifer o ffigurau amlwg. Mae cyn-fyfyrwyr a staff nodedig yn cynnwys y bardd [[R. S. Thomas]], y diwinydd Leonard Hodgson, a nifer o esgobion ac archesgobion Cymru, fel [[Alwyn Rice Jones]] a John David Edward Davies. Heddiw, mae'r sefydliad yn parhau â'i genhadaeth addysgol dan arweinyddiaeth sydd wedi cynnwys ffigurau fel y Parchedig Athro Jeremy Duff. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4816396 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Atlantic_College_Lifeboat_Station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Atlantic College Lifeboat Station''' <br><br> Wedi'i sefydlu ym 1963 yn [[Sain Dunwyd]], [[De Cymru]] [[Cymru]], roedd Gorsaf Bad Achub [[Coleg yr Iwerydd]] yn un o naw gorsaf arbrofol gyntaf y [[Sefydliad Brenhinol y Badau Achub]] ( [[Sefydliad Brenhinol y Badau Achub]] ). O dan arweiniad y pennaeth sefydlol, yr Ôl-lyngesydd Desmond Hoare, daeth y coleg yn ganolfan ar gyfer arloesi morwrol. I lywio'r tonnau lleol garw a'r glannau creigiog, dyluniodd a phrofodd y coleg [[Cwch gwynt â chragen anhyblyg]] (RIB) cyntaf yn y byd, yn cynnwys cragen anhyblyg ynghlwm wrth diwbiau chwyddadwy. Daeth y dyluniad chwyldroadol hwn yn brototeip ar gyfer badau achub dosbarth-B yr RNLI o'r enw dosbarth-Iwerydd. Ym 1973, gwerthodd y coleg batent yr RIB i'r RNLI am £1 symbolaidd. Gwnaeth yr orsaf hanes hefyd ddiwedd y 1960au a dechrau'r 1970au trwy gofrestru aelodau criw benywaidd cyntaf yr RNLI, Elisabeth Hostvedt a Penelope M. Sutton. Dros y degawdau, bu'r orsaf yn gweithredu amryw o longau, gan drawsnewid o gychod a oedd yn eiddo i'r coleg i gychod achub safonol yr RNLI, gan gynnwys yr Atlantic 21 ym 1973 a'r Atlantic 75 yn 2000. Fodd bynnag, ym mis Mehefin 2013, tynnodd yr RNLI y bad achub yn ôl o Goleg yr Atlantic. Ysgogwyd y penderfyniad gan ofynion hyfforddi uwch i lywwyr, a oedd wedi ymestyn i ddwy flynedd, gan ei gwneud hi'n anymarferol hyfforddi myfyrwyr o fewn cyfyngiadau rhaglen Bagloriaeth Ryngwladol dwy flynedd y coleg. Er gwaethaf ymadawiad yr RNLI, parhaodd gwaddol adeiladu cychod a chwilio ac achub y coleg. Sefydlodd y cyn-fyfyriwr Robin Jenkins yr elusen Atlantic Pacific International Rescue Limited, sy'n parhau i ddarparu hyfforddiant i fyfyrwyr. Mae'r sefydliad wedi ysgogi mentrau dyngarol byd-eang, gan gynnwys ymgyrchu dros wasanaethau badau achub yn Japan a dylunio'r RHIB dosbarth Hahn. Mae'r llong gryno hon, a gynlluniwyd i ffitio i mewn i gynwysyddion cludo i'w defnyddio'n gyflym, wedi'i defnyddio mewn mannau fel Kamaishi, Japan, a Lesvos, Gwlad Groeg, i gefnogi cymorth trychinebau rhyngwladol ac argyfyngau ffoaduriaid. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7653657 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_Bay_(region) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Abertawe (Ardal)''' <br><br> Mae Bae Abertawe wedi'i lleoli i'r gogledd o ardal forol Bae Abertawe. Defnyddir y term Bae Abertawe gan [[Llywodraeth Cymru|Lywodraeth Cymru]] at ddibenion cynllunio polisi yn ogystal â chan nifer o sefydliadau eraill. Diffinnir ffiniau Bae Abertawe ym Mhrosiect Data Cynllun Gofodol Llywodraeth Cynulliad Cymru. Yng Nghynllun Gofodol Cymru, mae Bae Abertawe yn cynnwys holl awdurdodau unedol Abertawe a [[Castell-nedd|Chastell-nedd]] [[Port Talbot|Phort Talbot]], a rhannau o [[Sir Gaerfyrddin]], [[Powys]] a [[Pen-y-bont ar Ogwr (prif ardal)]]. Mae'r ardal hefyd yn ardal teithio i'r gwaith, a ddiffiniwyd yn 2007.Roedd Bae Abertawe i gyd wedi'i hyrwyddo fel rhanbarth dinas yn y dyfodol a fyddai â dinas Abertawe fel ei ffocws, ond a fyddai hefyd yn cynnwys yr aneddiadau trefol sy'n gyfagos i Abertawe; sef Llanelli, Castell-nedd, Port Talbot, Ystradgynlais a Rhydaman. Maint rhagweledig y rhanbarth dinas newydd hwn yw tua 700,000 o bobl a fyddai'n byw o fewn 30 munud o daith mewn car o ganol Abertawe. Yn dilyn adroddiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru yn argymell creu'r rhanbarth dinas ym mis Gorffennaf 2012, sefydlwyd rhanbarth dinas Bae Abertawe ar 18 Gorffennaf 2013. Byddai'r rhanbarth dinas yn cynnwys awdurdodau lleol [[Sir Benfro]], Sir Gaerfyrddin, Castell-nedd Port Talbot ac Abertawe. Penodwyd [[Terry Matthews]] yn gadeirydd Bwrdd Rhanbarth Dinas Bae Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4858166 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Barafundle_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Barafundle''' <br><br> Mae '''Bae Barafundle''' () yn draeth tywodlyd anghysbell, ychydig yn grwm, sy'n wynebu'r dwyrain, ger Cei Stackpole yn [[Sir Benfro]], [[Cymru]], yng Nghymuned [[Y Stagbwll a Chastellmartin]]. Mae'n rhan o [[Ystad Ystagbwll]], a reolir gan [[Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol]]. Ar un adeg roedd y traeth yn eiddo i deulu Cawdor o Lys Stackpole. Ar y ffordd ogleddol i'r traeth mae grisiau a wal, a adeiladwyd gan y perchnogion i hwyluso eu mynediad i'r hyn a oedd bryd hynny yn draeth preifat iddynt. Nid oes mynediad ffordd i'r traeth. Y maes parcio agosaf yw yng Nghei Stackpole, sy'n costio saith punt y dydd rhwng mis Mawrth a mis Hydref ac mae parcio am ddim ar ôl 5:30 pm. Ceir mynediad i'r traeth trwy [[Llwybr Arfordir Sir Benfro|Lwybr Arfordir Sir Benfro]], naill ai o Gei Stackpole neu o Broad Haven South. Mae'r daith gerdded o Gei Stackpole yn ac o Broad Haven South. Nid yw'r naill lwybr na'r llall yn addas ar gyfer cadeiriau gwthio na chadeiriau olwyn oherwydd y tir anwastad a'r tywod. Mae Bae Barafundle wedi'i leoli rhwng clogwyni i'r gogledd a'r de. Mae'n nodi diwedd clogwyni Calchfaen Carbonifferaidd Penrhyn Castellmartin i'r de-orllewin a dechrau'r [[Hen Dywodfaen Coch]] o'r cyfnod [[Defonaidd]] yng Nghei Stackpole i'r gogledd-ddwyrain. Yn 2004, cafodd Bae Barafundle ei gynnwys mewn rhestr o'r 12 traeth gorau yn y byd. Galwodd y Good Holiday Guide ef hefyd yn "y traeth gorau ym Mhrydain". Yn 2006, galwodd y cylchgrawn Country Life ef yn lle gorau yn y Deyrnas Unedig ar gyfer picnic. Yn 2019, derbyniodd wobrau Seaside a Green Coast yng Ngwobrau Arfordir Cymru. Ym 1997, enwodd y band Cymreig [[Gorky's Zygotic Mynci]] eu pedwerydd albwm, Barafundle, ar ôl y bae. Bae Barafundle oedd lleoliad rhai golygfeydd yn y ffilm [[Third Star]], a ffilmiwyd ym mis Hydref 2009. Gwybodaeth am Stackpole - gwefan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4975812 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Broughton_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Broughton''' <br><br> Mae '''Bae Broughton''' yn draeth ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[De Cymru]], wedi'i leoli ym mhen gogledd-orllewinol y bae. Mae twyni tywod ymhellach i mewn i'r tir yn gefn i'r bae. Dim ond ar lanw isel y mae modd cyrraedd traeth Whiteford Sands cyfagos i'r gorllewin. Nid yw'r bae yn addas ar gyfer nofio na chwaraeon dŵr eraill oherwydd ei agosrwydd at [[Afon Llwchwr]]. Mae'r dyfroedd yn profi ceryntau cryf iawn o aber Llwchwr gyda thonnau pwerus, llanw uchel a banciau tywod symudol. Pan fydd gwynt cryf o'r de-orllewin yn chwythu, gellir gweld hwylfyrddwyr ymroddedig ar y dyfroedd ger y bae. Ymhlith y pentrefi cyfagos y mae [[Llangynydd]], Llanmadog ac, ychydig ymhellach, Llanrhidian. Mae'r pentrefi hyn wedi'u lleoli ger y pwyntiau mynediad i'r traeth trwy lonydd byr. Mae meysydd carafanau ym mhob pen o'r bae, ond mae'r traeth yn tueddu i aros yn dawel hyd yn oed yn ystod yr haf, yn rhannol oherwydd nad oes achubwr bywyd ar ddyletswydd. Grymoedd Natur: Bae Broughton: Gwybodaeth am y traeth Lluniau o Broughton <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4957231 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Brandy_Cove Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae gîl''' <br><br> Mae Brandy Cove () yn draeth bach iawn ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], de [[Cymru]], sy'n llawer llai hygyrch na [[Bae Caswel]] yn union i'r dwyrain. Fe'i lleolir ar ddiwedd dyffryn o bentref [[Llandeilo Ferwallt]]. Gellir ei gyrraedd ar hyd llwybr troed o Bishopston neu o Fae Caswell dros rai clogwyni serth. Daw enw'r bae o straeon am smyglwyr yn defnyddio'r bae i ddadlwytho eu nwyddau tybaco ac alcohol anghyfreithlon yn ystod y ddeunawfed ganrif. Dim ond ar lanw isel y mae darnau tywodlyd y traeth yn agored. Mae'n draeth [[Pleistosen]] wedi'i godi lle mae'r ddaearyddiaeth o'i gwmpas yn dangos tystiolaeth bod lefel y môr unwaith yn dri deg troedfedd yn uwch nag ydyw heddiw. Mae gan y traeth gwpl o chwedlau am y goruwchnaturiol yn gysylltiedig ag ef. Mae un yn ymwneud â gwrach a oedd yn byw yn yr ogofâu ger y traeth. Mae'r stori arall yn gysylltiedig â llofruddiaeth bywyd go iawn brawychus a ddigwyddodd ger y traeth ym 1919. Honnodd pentrefwyr cyfagos eu bod yn gallu clywed sgrechiadau'n dod o'r ogofâu ger y traeth yn y nos. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6486177 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Langland_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Langland''' <br><br> Mae Bae Langan yn gyrchfan gwyliau arfordirol boblogaidd a thraeth [[Syrffio]] [[Traeth baner las]] wedi'i leoli ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[Abertawe]], [[Cymru]]. Wedi'i reoli gan [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe|gyngor Dinas a Sir Abertawe]], roedd y bae yn gyrchfan boblogaidd iawn i wyliauwyr yn y 1950au a'r 1960au. Er iddo gynnal sawl gwesty ar un adeg, mae'r rhan fwyaf wedi'u trosi'n fflatiau neu gartrefi nyrsio ers hynny. Adeilad mwyaf amlwg y bae yw Maenor '''Bae Langland''', maenor arddull Barwnaidd Albanaidd o ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a adeiladwyd gan deulu Crawshay fel preswylfa haf, a wasanaethodd yn ddiweddarach fel gwesty a chartref adfer glowyr cyn ei drosi'n fflatiau moethus. Mae gan yr ardal arwyddocâd artistig hefyd; creodd yr arlunydd Argraffiadol Ffrengig Alfred Sisley sawl dyfrlliw o'r bae yn ystod ei fis mêl ym 1897. Mae'r traeth wedi'i gyfarparu'n dda gyda chyfleusterau, gan gynnwys llwybr arfordirol sy'n ei gysylltu â baeau cyfagos, cawodydd cyhoeddus, gwasanaeth achub bywyd tymhorol, brasserie, a chwe chwrt [[Tenis]] cyhoeddus. Mae hefyd yn enwog am ei gytiau traeth gwyliau, a ailadeiladwyd yn 2007 ar ôl iddynt fynd i adfail. Yn edrych dros y bae o'r gorllewin mae Clwb Golff heriol 18 twll Bae Langland, sy'n adnabyddus am ei olygfeydd godidog a'i wyntoedd pentir anrhagweladwy. Caiff Bae Langland ei barchu'n fawr gan syrffwyr oherwydd ei amrywiaeth o donnau ar wahanol lefelau llanw. Ar lanw isel, mae'r riff yn Ynys y Cranc yn cynnig tonnau dde pwerus sy'n addas ar gyfer syrffwyr profiadol, tra bod Pwynt Langland yn darparu tonnau mwy ysgafn yn ystod chwyddiadau mawr. Mae'r bae wedi cynhyrchu syrffwyr sy'n gystadleuol yn rhyngwladol, fel Carwyn Williams. Er bod [[Pysgota]] am rywogaethau fel draenog y môr, [[Merfog Du]], a macrell ar un adeg yn boblogaidd mewn mannau fel Cross Rock a Phwynt Langland, anaml y caiff ei ymarfer heddiw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6549301 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Limeslade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Limeslade''' <br><br> Mae '''Bae Limeslade''' yn gilfach fach ychydig i'r gorllewin o Fae Bracelet yng nghornel de-ddwyrain [[Penrhyn Gŵyr]], ger [[Abertawe]] yn ne [[Cymru]]. Mae'n draeth cysgodol, creigiog yn bennaf gydag ychydig o dywod. Mae modd ymdrochi yno. Mae maes parcio ym Mae Bracelet cyfagos. O Fae Limeslade mae llwybr clogwyn i Fae Langland, tua hanner milltir i'r gorllewin. Yn nodedig mae mwynglawdd haearn ym mhen y bae, ger ochr y ffordd. Credir bod hwn wedi cael ei weithio ers cyfnod [[Rhufain hynafol]]. Mae bellach ar gau ac wedi'i selio. Mae gan y bae ddaeareg amrywiol sy'n wahanol i ddaeareg Bae Bracelet cyfagos. Dyma un o'r nifer o 'slades' y gellir eu canfod ym Mro Gŵyr - dyffrynnoedd bach neu glynnoedd, fel arfer yn agor i'r môr. Limeslade oedd safle Dirgelwch Limeslade ym 1929 - llofruddiaeth heb ei datrys. Canolfan Wybodaeth Gŵyr: Bae Limeslade www.geograph.co.uk: lluniau o Fae Limeslade a'r ardal gyfagos <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24897145 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Limpert_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae lLimpert''' <br><br> Bae Limpert () yw bae [[Môr Hafren]], i'r gorllewin o [[Aberddawan]] yn ne-ddwyrain [[Cymru]]. Mae'r traeth yn graig gyda rhywfaint o dywod. Mae tŷ gwesteion a maes parcio am ddim wrth ymyl rhai adfeilion bythynnod. Mae stondin wybodaeth ar y traeth yn rhoi hanes yr ardal, a ddarperir gan Gost Treftadaeth. Mae Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Cymru wedi helpu i gofnodi dros fil o rywogaethau yn y lleoliad hwn, a chwe deg dau ohonynt o brif bwys i gadwraeth bioamrywiaeth Cymru. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd amddiffynfeydd Bae Limpert yn rhan o amddiffynfeydd "cramen" arfordirol Gorchymyn Gorllewinol ar gyfer [[Bro Morgannwg]]. Roedd yr amddiffynfeydd yn cynnwys ciwbiau gwrth-danc, blychau pils, a ffos gwrth-danc. Mae'r traeth wrth ymyl gorsafoedd pŵer Aberddawan sydd wedi'u datgomisiynu. Mae dau fewnfa dŵr môr ar gyfer y gorsafoedd pŵer yn y bae. Mae Gwaith Sment Aberddawan gerllaw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q13648596 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mewslade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Mewslade''' <br><br> Mae Bae Maeslywydd yn [[Traeth|draeth]] tywodlyd bach sy'n wynebu'r de-orllewin yng ngorllewin [[Penrhyn Gŵyr]], [[Cymru]]. Mae'n gorwedd i'r de o Middleton ac i'r de-orllewin o Pitton, lle mae llwybrau troed yn arwain at y traeth. Ar lanw isel mae'r traeth yn ymuno â [[Rhosili]] llai i'r gorllewin. Mae Pen Thurba ym mhen dwyreiniol y traeth, a thu hwnt iddo mae traeth creigiog bach Butterslade. Mae'r traeth yn boblogaidd gyda syrffwyr, ond mae bron yn gwbl o dan ddŵr ar lanw uchel. Y prif fynediad yw llwybr eithaf creigiog, yn rhannol goediog, sy'n aml yn fwdlyd mewn mannau. Ceir lluniau o Fae Mewslade a'r ardal gyfagos ar www.geograph.co.uk. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7262770 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pwlldu_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Pwlldu''' <br><br> Mae '''Bae Pwlldu''' neu Fae Pwll Du () yn draeth bach ar arfordir deheuol [[Penrhyn Gŵyr]] yn ne [[Cymru]]. Mae'n un o'r traethau mwy anghysbell ac nid yw'n hawdd ei gyrraedd mewn car, ond mae sawl llwybr troed da yn arwain ato. Mae ceunant gerllaw o'r enw Pen y Bedd wedi'i farcio gan gylch o greigiau calchfaen. Claddwyd nifer o bobl o longddrylliad a ddarganfuwyd ar y bae yn y ceunant hwn. Y llong oedd y Caesar a ddrylliwyd ar y traeth ar 28 Tachwedd 1760. Ystyr Pwlldu yw "Pwll Du" yn [[Cymraeg]]. Croeso i Gŵyr: Bae Pwlldu. Mwynhewch Gŵyr: Bae Pwlldu. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4929643 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Pool_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Pwll Glas''' <br><br> Mae '''Bae Pwll Glas''' yn gilfach fach ger pentref [[Llangynydd]] ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[Cymru]]. Mae clogwyni yn ffinio â'r gilfach, a gellir ei chyrraedd trwy lwybr ar ben clogwyn a llwybr serth, ansefydlog i lawr i'r traeth. Mae'r traeth wedi'i orchuddio'n llwyr ar lanw uchel ac mae'n cymryd ei enw o bwll creigiog mawr, naturiol. Mae [[Rhosili]] gerllaw. Ers rhyddhau fideo Tik Tok poblogaidd yn dangos y pwll, bu cynnydd sydyn yn nifer y cerddwyr i'r bae. Mae hyn wedi arwain at erydiad trwm ar y llwybr i'r traeth, yn ogystal â sbwriel trwm, tipio anghyfreithlon a graffiti a adawyd gan y torfeydd sydd bellach yn gyffredin yn y lleoliad a oedd gynt yn anhysbys. Gall y bae fod yn beryglus oherwydd y cyfuniad o ddiffyg achubwr bywyd a cherhyntau cryf iawn. Dim ond trwy lwybr troed neu o draeth cyfagos Bae Broughton i'r dwyrain y gellir cyrraedd y Bae. Ym mhen gorllewinol y bae mae bwa creigiog naturiol, o'r enw Bwa'r Pwll Glas neu'r 3 Simnai. Mae'r bwa wedi'i foddi'n llwyr ar lanw uchel. Er y credir yn draddodiadol ei fod yn ddiwaelod, mae'r pwll creigiog o'r un enw tua 8 troedfedd (2.4m) o ddyfnder, ac fe'i ffurfiwyd yn naturiol. Mae'r pwll wedi'i orchuddio'n llwyr ar lanw isel, ac wedi'i wahanu oddi wrth y môr gan y traeth. Mae'r pwll yn cael ei lyncu gan y môr ar lanw uchel ac yn dod yn llai diffiniedig. Mae'r traeth yn bennaf yn dywodlyd ac wedi'i amgylchynu gan glogwyni creigiog. Gellir cyrraedd y traeth trwy lwybr arfordirol garw sy'n arwain i lawr o'r clogwyni ac o Greigiau Sbaenwr ac o Fae Broughton, y ddau ar lanw isel. Mae'r dyfnder a grybwyllir yma yn wahanol i'r dyfnder a grybwyllir gan y cyfeirnod. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7538437 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Slade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Slade''' <br><br> Mae '''Bae Slade''' - wedi'i farcio ar fapiau'r [[Arolwg Ordnans]] fel "Y Tywod" - yn draeth tywodlyd ger pentref Slade, ar [[Penrhyn Gŵyr|Benrhyn Gŵyr]] yn [[De-orllewin Cymru|Ne-orllewin Cymru]]. Mae wedi'i leoli mewn lleoliad cymharol anhygyrch - dim ond ar droed a thrwy ddringo dros rai creigiau mawr y gellir ei gyrraedd. Yng nghefn y traeth, gwelir caeau wedi'u gweithio a chlogwyni serth wedi'u gorchuddio ag eithin. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7838780 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tresilian_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Tresilian''' <br><br> Mae '''Bae Tresilian''', hefyd Bae Tresilian, yn fae yn ne-ddwyrain [[Cymru]], i'r gorllewin o draeth Caglog [[Llanilltud Fawr]] ac i'r dwyrain o [[Sain Dunwyd]], ar [[Môr Hafren|Fôr Hafren]]. Mae'r traeth yn y bae yn gorwedd o flaen dyffryn lle mae Nant Tresilian yn llifo ac yn gwagio i'r môr. Mae'n gorwedd ar hyd darn o arfordir a llwybr clogwyni dan warchodaeth Arfordir Treftadaeth Sir Forgannwg, sy'n nodweddiadol o glogwyni calchfaen gyda llawer o ogofâu a sawl bae/dyffryn. Mae tŷ gwyn nodedig, Tŷ Tresilian, wedi'i leoli ym Mae Tresilian ar ddiwedd y dyffryn o flaen y traeth cerrig mân a blwch pils ar y clogwyn gerllaw. Mae cilfach Col Huw wedi'i leoli gerllaw. Daw enw Bae Tresilian o'r Tywysog Silian y dywedir iddo gadw llys yno yn y 3ydd a'r 4ydd ganrif. Ar un adeg roedd gan y bae dafarn a fynychid gan smyglwyr a môr-ladron. Dywedir bod y clogwyni yn yr ardal yn cynnwys llawer o dramwyfeydd a thwneli cyfrinachol a ddefnyddiwyd ganddynt. Yn ôl y chwedl, yng nghanol y 15fed ganrif, boddwyd môr-leidr o Lydaw o'r enw Peter mewn ogof i'r gorllewin o'r bae gan Syr Henry Stradling (1423–1476), wrth geisio dial ar ôl i Peter ei herwgipio o'r blaen. Ar nosweithiau gaeaf o dan leuad lawn, gellir clywed ei gri yn y gwynt, yn ôl y sôn. Fodd bynnag, nid yw map George Yates o 1799 yn dangos adeilad yma, ond mae'n ymddangos mewn cofnodion yn fuan wedyn. Rhoddwyd prydles ym 1800 gan berchennog ystâd Sant Dunwyd, ac ar ôl gweithredu am gyfnod fel gwesty daeth yn breswylfa breifat, gyda'r rhan fwyaf o'r tenantiaid yn foneddigion a ffermwyr. Ar un adeg, roedd Tŷ Tresilian yn gartref i Owen Crawshay, mab Tudor Crawshay, Dirprwy Raglaw Sir Forgannwg a warden ficer [[Eglwys Llanilltud Fawr]], a oedd yn byw yn Dimlands gerllaw. Ym 1862, caeodd Dr. John Whitlock Nicholl Carne, perchennog ystâd Sant Dunwyd, y ffordd i'r cyhoedd. Mae ogof gerllaw hefyd sydd â tho bwaog o'r enw "bwa'r tynged" y mae cyplau'n ymweld â hi drwy daflu cerrig mân; faint bynnag o ymdrechion sydd eu hangen i daro'r graig, cymerir hyn fel nifer y blynyddoedd y dylent aros i briodi. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4841961 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baglan_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baglan (ward etholiadol)''' <br><br> Mae ward etholiadol [['''Baglan''', Castell-nedd Port Talbot]] yn cynnwys cymunedau Baglan a [[Bae Baglan]], yn<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Bwrdeistref Sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], Cymru. Mae Baglan yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth y DU [[Aberafan Maesteg (etholaeth seneddol y DU)]]. Mae Baglan wedi'i ffinio gan wardiau Gorllewin Llansawel a Dwyrain Llansawel i'r gogledd; Bryn a Chwmafan a Phort Talbot i'r dwyrain; ac Aberafan a [[Gorllewin Traethmelyn]] i'r de. Gellir rhannu ward Baglan yn fras yn dair parth. Mae'r parth diwydiannol i'r de-orllewin o [[Traffordd yr M4|Draffordd yr M4]] ym Mae Baglan ar y safle a oedd unwaith yn cael ei feddiannu gan waith cemegol BP. Mae bellach yn ardal adfywio diwydiannol. Mae'r parth preswyl ychydig i'r gogledd-ddwyrain o'r M4, sy'n cynnwys pentref Baglan. Mae rhan bellaf gogleddol a dwyreiniol y ward yn cynnwys glaswelltir a choetir heb eu datblygu. Ar 17 Gorffennaf 2025, yn dilyn marwolaeth y cynghorydd Peter Richards, cynhaliwyd isetholiad ym Maglan ar gyfer y sedd wag. Dyma ganlyniadau'r isetholiad hwn: +YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsJosh TuckLlafur Cymru 708Llafur yn dalWendy BlethynAnnibynnol532John BamseyDiwygio'r DU447Colin DeerePlaid Cymru149Lee StabbinsCeidwadwyr Cymru19Nigel Bartolotti HillPlaid Werdd Cymru18Tomos Gruffydd Roberts-YoungDemocratiaid Rhyddfrydol Cymru13 Mae'r ward yn ethol tri chynghorydd sir i [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot|Gyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]]. Yn etholiadau cyngor lleol Castell-nedd Port Talbot ar 4 Mai 2017, dyma'r canlyniadau: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsPeter Richards Llafur 1309Llafur yn dalCarol Clement Llafur 1159Llafur yn dalSusan Renkes Llafur 1009Llafur yn dalNicola Butterfield Plaid Cymru 699 Ar 3 Mai 2012, cynhaliwyd etholiadau'r Cyngor Lleol. Roedd y ganran a bleidleisiodd yn 40.42% a dyma'r canlyniadau: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsPeter Richards Llafur 1190Llafur yn dalCarol Clement Llafur 1038Llafur yn dalPaul Greenaway Llafur 906Llafur yn ennillDavid Coslett Annibynnol 881John Tallamy Annibynnol 862Mike Lewis Annibynnol 861T J Morgan Ceidwadol 186 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q85744968 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baked_Bean_Museum_of_Excellence Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baked Bean Museum of Excellence''' <br><br> Amgueddfa breifat oedd Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob a leolir ym [[Port Talbot]], [[Cymru]], [[Y Deyrnas Unedig]]. Caeodd Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob yn 2023. Agorwyd yr amgueddfa yn 2009 gan Barry Kirk, a newidiodd ei enw trwy weithred newid enw i Gapten Beany. Roedd yr amgueddfa wedi'i lleoli yn ystafell fyw, ystafell ymolchi a chegin ei [[Tŷ cyngor]]. Caeodd Beany yr amgueddfa yn 2023, gan ddweud y byddai rhywfaint o'i gasgliad yn cael ei roi i amgueddfa yn [[Llundain]]. Roedd yr amgueddfa'n cynnwys enghreifftiau o ganiau bwyd brand, [[Hysbysebu]] ac eitemau hyrwyddo eraill sy'n gysylltiedig â [[Ffa pob]]. Roedd yna hefyd eitemau o nifer o frandiau bwyd gan gynnwys Heinz, Crosse & Blackwell, Branston, HP a Van Camp's, yn ogystal ag eitemau yn ymwneud â'r cymeriad comedi Mr Bean. Roedd dros 500 o eitemau yn yr amgueddfa, ac mae Beany yn amcangyfrif ei fod wedi gwario dros £10,000 yn adeiladu ei gasgliad. Yn wahanol i lawer o amgueddfeydd, nid oedd gan Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob siop anrhegion ar y safle. Yn lle hynny, roedd Beany yn gweithredu stondin farchnad mewn busnesau lleol ar benwythnosau, gan werthu cofroddion brand o'r amgueddfa a'i bersona Capten Beany. Roedd yr amgueddfa wedi'i chofrestru gyda Chymdeithas yr Amgueddfeydd Annibynnol. Y digrifwr Danny Wallace oedd noddwr yr amgueddfa. Yn 2018, yr amgueddfa oedd y pedwerydd atyniad mwyaf poblogaidd ym Mhort Talbot, yn ôl ffigurau gan TripAdvisor. Yn 2010, credai Beany mai ei amgueddfa ef oedd yr unig amgueddfa yn y byd a oedd wedi'i chysegru i ffa pob. Yn 2019, agorodd Heinz amgueddfa, ar ffurf "Amgueddfa Beanz" dros dro yng [[Covent Garden]] Llundain rhwng 30 Awst ac 1 Medi. Roedd yr amgueddfa'n cynnwys arddangosfeydd am frand Heinz i nodi pen-blwydd y cwmni yn 150 oed. Amgueddfeydd yng Nghymru [[Twristiaeth yng Nghymru]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16894511 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Maindy_Barracks Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Barics y Maendy''' <br><br> Mae Barics Maendy yn safle milwrol yn ardal [[Cathays]], [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Agorwyd Barics Maendy ym 1877. Cawsant eu creu fel rhan o Ddiwygiadau Cardwell a anogodd leoleiddio lluoedd milwrol Prydain. Daeth y barics yn ddepo ar gyfer 41ain Gatrawd Traed (Cymreig) a [[Catrawd Droed y 69ain (De Swydd Lincoln)]]. Yn dilyn Diwygiadau Childers, unwyd y 41ain a'r 69fed catrawd i ffurfio Catrawd Cymru gyda'i ddepo yn y barics ym 1881. Roedd yn gartref i [[Byddin yr Unol Daleithiau|Fyddin yr Unol Daleithiau]] yn ystod y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf]] ; dyluniwyd Cofeb Ryfel Catrawd Cymru a ddadorchuddiwyd yno ym 1924 gan [[Edwin Lutyens]]. Defnyddiwyd y barics eto gan Fyddin yr Unol Daleithiau yn ystod [[Yr Ail Ryfel Byd]]. Yn y rhyfel olaf cafodd ei fomio gan awyrennau [[Yr Almaen]]. Daeth y barics yn gartref i Gatrawd Frenhinol Cymru, a ffurfiwyd yn ddiweddar, o 1969 ymlaen, ac i'w chatrawd olynydd, y [[Y Cymry Brenhinol]], o 2006 ymlaen. Ar hyn o bryd mae'r barics yn gartref i'r canlynol: Pencadlys Cartref Byddin Prydain, Pencadlys Catrawd [[Gwarchodlu Dragŵn 1af Y Frenhines]], 3ydd Bataliwn y Cymry Brenhinol, Pencadlys Bataliwn (Wrth Gefn y Fyddin) y Cymry Brenhinol Cwmni'r Pencadlys 157fed Gatrawd (Cymreig), Pencadlys y Corfflu Logisteg Brenhinol Pencadlys y Gatrawd 249 Sgwadron y Pencadlys Sgwadron Trafnidiaeth 580 Pencadlys Corfflu Hyfforddi Swyddogion Prifysgol Cymru Datgysylltiad Caerdydd Cwmni A Lluoedd Cadetiaid Cymunedol, Cadetiaid Byddin Cymru Datgysylltiad Gabalfa Sgwadron 1344 (Caerdydd), Rhif 1 [[Y Corfflu Hyfforddiant Awyr]] Asgell Gymreig <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4874660 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baynham_Hall Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baynham Hall''' <br><br> Mae Neuadd Baynham yn blasty rhestredig Gradd II* o'r 17eg ganrif wedi'i leoli yn Michaelchurch-On-Arrow, [[Llanfair Llythynwg]], [[Powys]], [[Cymru]]. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol tua 1700, ac ychwanegwyd y tŷ carreg at adain gynharach o'r eiddo a'r datblygiadau blaenorol. O gyfrannau oedran William a Mary ar draws pum bae, mae ganddo do tal, talcen pediment sy'n cynnwys ffenestr Fenisaidd, a simneiau tal. Y tu mewn i'r tŷ mae grisiau cyfnod gyda balwstradau troi cyfoes. Wrth ymyl y prif dŷ mae ysgubor ŷd siâp L o'r 18fed ganrif gyda beudy. Ym 1830, prynodd Hugh Lloyd, yn wreiddiol o [[Llanddewi Ystradenni|Landdewi Ystradenni]], [[Sir Faesyfed]], Neuadd Baynham gan William Trumper. Fe'i rhestrwyd yn Radd II* ar 21 Medi 1962, ac mae'n rhan o gofrestrfa [[Cadw]] o adeiladau hynafol Cymru. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4874789 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bayscape Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bayscape''' <br><br> Mae '''Bayscape''' yn ddatblygiad adeilad uchel wedi'i gynllunio ym <a href="WIKILINK:Bae Caerdydd">Fae [[Caerdydd]]</a>, [[Cymru]]. Cynlluniwyd y datblygiad yn wreiddiol i'w gwblhau yn 2013, ond fe'i hailgynlluniwyd gan Rio Architects, a gymeradwywyd ar 13 Mehefin 2013. Mae Cam I y datblygiad yn cynnwys 115 o fflatiau mewn dau floc ochr yn ochr â thri uned fasnachol. Cynlluniwyd Cam II y datblygiad yn wreiddiol i gynnwys 170 o fflatiau mewn tŵr 28 llawr, ond fe'i hailgynlluniwyd o ddechrau 2019. Lleolir safle'r datblygiad yn y prosiect adfywio gwerth £1 biliwn ym Mae Caerdydd, [[Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd]]. Lleolir safle'r prosiect ar hyd Glanfa Victoria wrth ymyl [[Afon Elái]] a Phont y Werin, wedi'i gysylltu â phont droed Pont y Werin a'r arhosfan [[Bws dŵr Caerdydd]]. Mae Pwll Rhyngwladol Caerdydd 200 llath i ffwrdd. Rhestr o'r adeiladau talaf yn Oriel Bae Caerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4877486 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Beaufort_Theatre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Beaufort Theatre''' <br><br> [[Theatr]] Beaufort yw prif theatr [[Blaenau Gwent]] yng [[Glynebwy]], Cymru. Hyd at 2 Ebrill 2017 roedd yn rhan o Blaenau Gwent Venues, sydd hefyd yn cynnwys [[Sinema]] Neuadd Farchnad a Theatr Metropole, a chyn hynny Theatr Gymunedol Abertyleri. Ar ôl ei chymryd drosodd gan grŵp cymunedol ar 3 Ebrill 2017, mae'n dal i fod ar gael i'w logi i grwpiau amatur. Mae ganddi awditoriwm 338 sedd a neuadd ddawns. Mae ganddi lwyfan bwaog proscenium gyda ffedog. Mae rhywfaint o hedfan ar gael ar y llwyfan, gyda 12 set cywarch gydag uchder hedfan uchaf o 16 troedfedd. Gellir gostwng bariau goleuo trwy winsh, ac mae bariau blaen y tŷ wedi'u gosod ar y nenfydau a'r waliau. Arferai'r lleoliad raglennu theatr broffesiynol, cerddoriaeth, dawns gyfoes ac adloniant ysgafn. Mae hefyd yn gartref i naw sefydliad celfyddydau gwirfoddol sy'n cynnal eu cynyrchiadau blynyddol yno. Sinema oedd y theatr yn wreiddiol. Cafodd ei haddasu yn ôl yn y 1960au. Mae llawer o fandiau enwog wedi chwarae yn y neuadd ddawns cyn dod yn llwyddiannus, gan gynnwys Mott the Hoople a [[Stereophonics]]. Lleoliadau Blaenau Gwent <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7594075 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St_Lythans_burial_chamber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Beddrod Siambr Llwyneliddon''' <br><br> Mae [[Siambr gladdu]] [[Llwyneliddon]], a adnabyddir hefyd fel * Gwâl y Filiast *, yn feddrod megalithig<a href="WIKILINK:Oes Newydd y Cerrig"> [[Oes Newydd y Cerrig]]<a href="WIKILINK:Cromlech"> [[Cromlech]] a adeiladwyd tua 4000 CC ym [[Bro Morgannwg]] [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]]. Wedi'i leoli ar dir pori ger [[Gerddi Dyffryn]], cynhelir y safle gan [[Cadw]] ac mae'n hygyrch i'r cyhoedd yn rhad ac am ddim. Mae'r strwythur yn feddrod o fath [[Beddrodau Hafren-Cotswold]], sy'n cynnwys tri orthostat carreg mwd unionsyth yn cynnal capfaen enfawr, ar oleddf. Mae'n sefyll ym mhen dwyreiniol twmpath pridd 27 metr o hyd, a oedd yn wreiddiol yn gorchuddio'r siambr ond sydd wedi erydu i raddau helaeth dros amser. Wedi'i adeiladu gan amaethwyr cynnar tua 6,000 o flynyddoedd yn ôl, gwasanaethodd y dolmen fel safle cymunedol a seremonïol i anrhydeddu'r meirw. Mae tystiolaeth archaeolegol o safleoedd cyfagos, fel Coed Goldsland, yn awgrymu y gallai cyrff fod wedi cael eu gadael i bydru mewn man arall cyn i'w hesgyrn gael eu trosglwyddo i feddau cymunedol fel Sant Lythans. Er nad yw'r safle erioed wedi'i gloddio'n llawn, adferodd cloddiad bach ym 1875 gan William Collings Lukis weddillion dynol a chrochenwaith bras. Mae darganfyddiadau arwyneb eraill, gan gynnwys pen saeth fflint a darn bwyell garreg wedi'i sgleinio, wedi'u cadw yn [[Amgueddfa Werin Cymru]]. Mae'r safle wedi'i drwytho mewn llên gwerin lleol; adnabyddir y cae lle mae'n sefyll fel y "Maes Melltigedig" oherwydd ei anffrwythlondeb honedig. Yn ôl chwedl leol, mae'r garreg gap yn troelli dair gwaith ar Noswyl [[Alban Hefin]] ac yn teithio i afon gerllaw i ymdrochi. Dros y miloedd o flynyddoedd, bu llwyth y [[Silwriaid]] [[Y Celtiaid]] yn byw yn yr ardal gyfagos, profodd ddylanwad Rhufeinig, ac yn y pen draw daeth yn rhan o Ystâd Dyffryn yn yr 16eg ganrif. Heddiw, mae siambr gladdu Sant Lythans yn parhau i fod yn heneb gynhanesyddol arwyddocaol, sy'n cynnig cipolwg ar arferion angladdol a strwythurau cymdeithasol cymunedau ffermio cynharaf Cymru. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558718 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethesda_Chapel,_Abercwmboi Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bethesda, Capel y Bedyddwyr''' <br><br> Eglwys [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] yn Abercwmboi ger Aberdâr, De [[Cymru]], yw Bethesda, [[Abercwmboi]]. Mae gwasanaethau'n parhau i gael eu cynnal yn yr [[Cymraeg]]. Mae tarddiad yr achos yn dyddio'n ôl i 1854 pan ddechreuodd grŵp bach o aelodau o [[Eglwys]] Gwawr, Aberaman gynnal cyfarfodydd gweddi yn yr ardal, a elwid bryd hynny yn Cap Coch. Ym 1856 prynwyd dau dŷ yn Stryd Jenkin a'u trosi'n gapel: agorwyd y capel ym mis Medi 1856 mewn gwasanaethau a lywyddwyd gan y Parchedigion [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]], T. Nicholas a W. Williams. Ymgorfforwyd yr eglwys ar 14 Mai 1860 a daeth 39 o aelodau yno o Gwawr. Y gweinidog cyntaf a gofnodwyd, am gyfnod byr y flwyddyn honno, oedd Robert Owen. Bu James Jones yn weinidog o 1862 hyd 1869. Yn ystod ei weinidogaeth, ym 1864, adeiladwyd capel newydd gyda lle i 600 o bobl eistedd. Ar ôl i Rees adael ym 1869, gwasanaethodd nifer o weinidogion ym Methesda am gyfnod cymharol fyr yn y blynyddoedd cynnar, sef Jenkin Rees (1870–71), John Thomas (1872-74) a David Davies (1875–78). Yna daeth W. Ceinfryn Thomas yn weinidog ym 1880 ac arhosodd am ddeng mlynedd. Daeth Mathias Jenkins yn weinidog Bethesda ym 1900 a gwasanaethodd am ddeng mlynedd ar hugain. Ar ôl pedair blynedd heb weinidog, daeth Arthur G. Llewelyn yn weinidog ym 1934 a gwasanaethodd tan 1960. Adnewyddwyd yr adeilad yn helaeth ym 1938 a 1950. Yn 2019, Bethesda oedd un o'r ychydig eglwysi Bedyddwyr Cymraeg oedd yn weddill yn yr ardal. Mae'r capel wedi'i adeiladu yn yr arddull Glasurol, gyda dau lawr, cynllun mynedfa talcen a neuadd/ysgol Sul/festri wedi'i lleoli y tu ôl i'r prif adeilad. Mae Bethesda bellach [[Adeilad rhestredig]] am ei ffasâd clasurol hardd, ei thu mewn heb ei newid gyda dodrefn gwreiddiol a nenfwd panelog anarferol. Ymunodd rhai aelodau o [[Calfaria, Aberdâr]] â Bethesda pan gaeodd eu capel eu hunain oherwydd aelodaeth isel yn ystod y blynyddoedd diwethaf. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4923787 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blaen-y-Maes Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaen-y-Maes''' <br><br> Ystâd dai a [[Tŷ cyngor]] yn Ninas a Sir [[Abertawe]], [[Cymru]] yw '''Blaen-y-Maes'''. Mae'n dod o fewn ward [[Penderi]]. Sefydlwyd y clwb pêl-droed lleol, Blaen-y-Maes AFC, ym 1973, ac ar hyn o bryd mae'n chwarae yn Uwch Adran Cynghrair Pêl-droed Hŷn Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15276517 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Seven_Sisters_(Neath_Port_Talbot_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaendulais (ward Castell-nedd Port Talbot)''' <br><br> Roedd [[Blaendulais]] yn [[Ward etholiadol]] ym mhrif ardal Cymru<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Bwrdeistref sirol [[Castell-nedd (etholaeth seneddol)]] Port Talbot. Roedd y ward, a oedd yn cynnwys, yn ogystal â Seven Sisters ei hun, aneddiadau llai Bryndulais a Nant-y-cafn, yn gyd-ffiniol â'r ardal a wasanaethir gan [[Cyngor Cymuned|Gyngor Cymuned]] Seven Sisters. Wedi'i lleoli yn [[Cwm Dulais]] uchaf – lle mae gweithfeydd glo yn dal i fod yn amlwg iawn (enwir y pentref ar ôl Pwll Glo Seven Sisters a gaeodd ddechrau'r 1960au) – nodweddir yr ardal gan goedwigaeth helaeth i'r gogledd, y dwyrain a'r de, a rhostir agored yn yr ardaloedd gogledd-orllewin a chanolog. Yn dilyn adolygiad ffiniau yn 2020 gan [[Comisiwn Democratiaeth a Ffiniau Cymru]], ymunodd cymunedau cyfagos [[Y Creunant]] ac [[Onllwyn]] â Seven Sisters i ddod yn 'Crynant, Onllwyn a Seven Sisters', yn weithredol o [[Etholiadau lleol Cymru 2022]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4923820 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blaenrhondda_Road_Cutting Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaenrhondda Road Cutting''' <br><br> Mae Toriad Ffordd [[Blaenrhondda]] yn [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ym Morgannaw, de [[Cymru]]. Wedi'i leoli ar hyd y [[A4061]] uwchben pentref Blaenrhondda, [[Y Rhondda]], mae Toriad Ffordd Blaenrhondda o ddiddordeb arbennig oherwydd ei ddatguddiadau creigiog sy'n dangos gwaddodion a ffurfiodd ar wastadedd gorlif delta afon yn ystod y cyfnod Carbonifferaidd, tua 310 miliwn o flynyddoedd yn ôl. [[Rhestr o SoDdGA yng Nghanol a De Morgannwg]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15203282 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bon-y-maen_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bonymaen (ward etholiadol)''' <br><br> Mae [[Bôn-y-maen]] (tan 2022 '''Bonymaen''') yn [[Ward etholiadol]] yn Ninas a Sir [[Abertawe]], [[Cymru]], [[Y Deyrnas Unedig]]. Mae'r ward yn ffinio â bwrdeistref sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]] i'r dwyrain a wardiau Abertawe, Llansamlet a Threforys, i'r gogledd; St. Thomas i'r de; a Glandŵr i'r gorllewin. At ddibenion etholiadau, mae Bon-y-maen wedi'i rhannu'n sawl ardal bleidleisio: Winch Wen, [[Pentredŵr, Abertawe]], Sgwâr Hanover a [[Pentre-chwyth]]. Mae Bon-y-maen yn dychwelyd 2 gynghorydd i'r cyngor lleol. Y cynghorwyr presennol yw Mandy Evans a Paul Lloyd (y ddau o'r Blaid Lafur). Mae'r ward etholiadol yn cynnwys rhai neu'r cyfan o'r ardaloedd canlynol: Bon-y-maen, [[Cefnhengoed, Sir Abertawe]], Cwarter y Copr, [[Cors Crymlyn]], Morfa, Pentrechwyth, Pentre Dŵr, Winch Wen, yn etholaeth seneddol [[Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol)]]. Mewn isetholiad, cipiodd ymgeisydd Annibynnol y sedd oddi wrth Lafur a'i chadw yn yr etholiad nesaf ym 1999. Cynhaliwyd yr etholiad cyntaf i [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe]] ym 1995. Enillwyd y ddwy sedd gan Lafur. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4953242 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bracelet_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bracelet Bay''' <br><br> Mae [[Bae]] Bracelet yn fae bach wedi'i leoli ar arfordir deheuol [[Penrhyn Gŵyr]]. Dyma'r bae cyntaf y mae rhywun yn dod ar ei draws ar ôl gadael [[Bae Abertawe]] a throi Pen y Mwmbwls. Wedi'i amgylchynu gan glogwyni calchfaen, mae'r bae yn garegog, gyda rhywfaint o dywod. I'r gorllewin, mae'r bae wedi'i wahanu oddi wrth Fae Limeslade gan Bryn Tutt, lleoliad gorsaf wylio gwylwyr y glannau. Un o nodweddion mwyaf nodedig y bae yw'r ciosg eiconig "Afal Mawr", strwythur concrit a adeiladwyd yn y 1930au fel hysbyseb ar ochr y ffordd. Er bod sawl ciosg tebyg wedi'u codi ar hyd arfordir De Cymru, ciosg Bae Bracelet yw'r unig un sy'n dal i sefyll. Ar ôl cael ei ddifrodi gan gerbyd yn 2009, cafodd ei atgyweirio'n sylweddol yn 2010. Yn 2019, cafodd ei ddynodi'n swyddogol yn adeilad rhestredig Gradd II, gan gydnabod ei arwyddocâd hanesyddol. Credir bod yr enw 'Bracelet' yn llygriad o 'Broad Slade'. Mae Bae Bracelet yn gyrchfan dwristaidd amlwg i'r rhai sy'n chwilio am olygfeydd môr godidog a golygfeydd arfordirol hudolus; fodd bynnag, mae ei glannau'n cael eu heffeithio weithiau gan gerhyntau dŵr cryf a symudiadau llanw gweithredol sy'n cynhyrchu tonnau uchel, yn enwedig yn ystod amseroedd llanw brig a stormydd. GowerUK.com - Tudalen wefan Twristiaeth '''Bracelet Bay''' Gower gyda lluniau o'r bae Canolfan Wybodaeth Gower Cofnod gwefan ar Bracelet Bay ategolion wedi'u gwneud â llaw Bracelet Bay sy'n rhoi elw o werthiannau i elusennau <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4959668 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Breaksea_Point Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Breaksea Point''' <br><br> Mae Trwyn Breaksea yn bentir ar ymyl ddwyreiniol Bae Limpert [[Silstwn]] ym [[Bro Morgannwg]] ar arfordir deheuol Cymru. Honnir mai Trwyn Breaksea yw pwynt mwyaf deheuol tir mawr Cymru, er bod hynny hefyd yn cael ei honni am [[Trwyn y Rhws]] gerllaw, ac mae Cyngor Bro Morganwg wedi gosod hysbysiad penodol i'r perwyl hwnnw. Bron i 20 km i'r dwyrain, mae ynys [[Ynys Echni]] ychydig ymhellach i'r de o ran lledred. www.geograph.co.uk: lluniau o Bwynt Breaksea a'r ardal gyfagos <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> [ Wikidata ID] [ Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bridgend''' <br><br> Gall Garth gyfeirio at: Garth, Allborth Garth, Pen-y-bont ar Ogwr, pentref yn ne Cymru Gorsaf reilffordd Garth (Pen-y-bont ar Ogwr) [[Garth, Ceredigion]], pentref bach yng Nghymru [[Garth, Powys]], pentref yng nghanolbarth Cymru Gorsaf reilffordd Garth (Powys) Garth, [[Tref-y-clawdd]], cyn bentref sydd bellach wedi'i ymgorffori yn nhref Trefyclo, yn nwyrain-canolbarth Cymru ar y ffin â Swydd Amwythig, Lloegr [[Mynydd y Garth]], y Garth, neu Fynydd Garth, mynydd ger Caerdydd, Cymru Garth, un o lawer o enwau lleoedd bach eraill yn y Deyrnas Unedig Garth, Michigan, cymuned anghorfforedig Garth (Cegidfa), tŷ ac ystâd hanesyddol yn Swydd Drefaldwyn, Powys, gogledd-ddwyrain Cymru; a elwir hefyd yn Gastell y Garth Garth, amddiffynfa ganoloesol yng Nghastell Newydd upon Tyne, Lloegr [[Pier y Garth]], strwythur rhestredig Gradd II ym Mangor, Gwynedd, gogledd Cymru Castell y Garth, cartref Clan Stewart o Atholl, i'r gogledd-orllewin o Aberfeldy, yr Alban Y Garth, cyn adeilad ysgol ar Marygate yn Efrog Garth (stribed comig), a gyhoeddwyd yn y papur newydd Prydeinig Daily Mirror o 1943 i 1997 Planet Garth, lleoliad nofel David Brin The Uplift War Garth (enw), rhestr o bobl a chymeriadau ffuglennol gyda'r enw, llysenw neu gyfenw bedydd Garth (comics), uwcharwr DC Comics Syr Charles Lloyd, Barwnig 1af, o Garth (bu farw tua 1678), masnachwr a gwleidydd Cymreig [[John Edwards, Barwnig 1af Garth]] (1770–1850), Aelod Seneddol Prydeinig, dinistriwr y Llynges Frenhinol Garth (pensaernïaeth), gardd cloestr mynachlog ganoloesol Stadiwm y Garth, cyn drac rasio milgwn yn Ffynnon Taf, ger Caerdydd, Cymru Carchar EM Garth, carchar yn Ysgol Garth Swydd Gaerhirfryn, Georgetown, Kentucky, Yr Unol Daleithiau John MacDonald o Garth (1771–1866), masnachwr ffwr o Ganada [[Garth-eryr]], Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ger Llangedwyn ym Mhowys, [[Gwaelod-y-garth]], pentref ym mhlwyf Pentyrch, Caerdydd, Cymru [[Rhos-y-garth]], Ceredigion, <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30265699 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/British_Society_for_Oral_and_Dental_Research Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''British Society for Oral and Dental Research''' <br><br> Mae Cymdeithas Brydeinig Ymchwil y Genau a'r Deintyddiaeth yn gymdeithas broffesiynol sydd wedi'i lleoli yn y DU ac a sefydlwyd ym 1953. Nod y gymdeithas yw: cefnogi a chynrychioli'r gymuned ymchwil iechyd y geg yn y DU; annog gweithwyr iau i gymryd rhan mewn ymchwil y geg a'r deintyddiaeth; a hwyluso lledaenu a chymhwyso canfyddiadau ymchwil sy'n ymwneud ag iechyd y geg a'r rhyngweithiadau rhwng iechyd y geg ac iechyd systemig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17742956 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryndraenog Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryndraenog''' <br><br> Tŷ neuadd ffrâm bren yw '''Bryndraenog''' sy'n dyddio o'r cyfnod canoloesol yng [[Cymuned (Cymru)]] [[Bugeildy]], [[Powys]], Cymru. Mae'n cynnwys enghreifftiau o gerfio pren o ansawdd uchel, ac fe'i cyfeiriwyd ato gan y bardd [[Ieuan ap Hywel Swrdwal]] (tua 1430 – tua 1480) a alwodd y tŷ yn "forwyn falch o galch a phren". Mae'r tŷ wedi'i gadw'n eithriadol o dda ac mae'n [[Adeilad rhestredig]] Saif Bryndraenog i'r de o bentref Bugeildy yn agos iawn at y ffin rhwng Cymru a Lloegr yn nwyrain Powys. Roedd yr ardal yn rhan o arglwyddiaeth [[Maelienydd]]. Mae tarddiad yr adeilad yn dyddio o'r 15fed ganrif. Mae dyddio cylchoedd coed y pren a ddefnyddiwyd yn y tai yn dangos eu bod wedi'u torri i lawr ym 1436. Mae [[Cadw]] yn awgrymu bod y tŷ wedi'i adeiladu ar gyfer swyddog a fyddai wedi bod yn gyfrifol i [[Arglwyddi'r Mers]] am weinyddu cyfiawnder yn yr ardal. Ar adeg adeiladu'r tŷ, cafodd y tŷ a'i arglwydd, Llywelyn Fychan ab Ieuan, eu dathlu gan y bardd, Ieuan ap Hywel Swrdwal, a ddisgrifiodd y tŷ fel "morwyn falch o galch a phren". Ar ddechrau'r 17eg ganrif, ailadeiladwyd rhan o'r tŷ o garreg. Tŷ preifat yng nghanol ystâd amaethyddol yw Bryndraenog ac nid yw ar agor i'r cyhoedd. Adeiladwyd Brydraenog i gynllun H traddodiadol, gyda neuadd ganolog a dwy adain groes. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol yn gyfan gwbl o bren, gyda mewnlenwi calch. Mae'r neuadd yng nghanol y tŷ yn "un o'r neuaddau pren mwyaf mawreddog yng Nghymru". Mae Robert Scourfield a Richard Haslam, yn eu cyfrol Powys yn y gyfres Adeiladau Cymru, yn nodi ei gyflwr cadwraeth rhyfeddol, er gwaethaf newidiadau diweddarach i'r adeilad. Mae'r neuadd wedi'i hamgylchynu ar dair ochr gan oriel agored sy'n rhoi mynediad i'r llawr cyntaf. Mae porth deulawr, y gallai'r llawr uchaf fod wedi dal capel bach ar un adeg. Mae [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] yn cofnodi "crefftwaith rhyfeddol" gwaith pren y tŷ. Mae Brydraenog yn adeilad rhestredig Gradd I, gyda'i restr Cadw yn ei ddisgrifio fel "tŷ canoloesol bron yn gyflawn, yn arbennig o nodedig am ei waith saer cain o'r 15fed a'r 17eg ganrif". Cofnod darluniadol Coflein Animeiddiad [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] o'r tŷ <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4980921 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryn_and_Cwmavon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryn a Chwmafan''' <br><br> Mae [[Bryn, Castell-nedd Port Talbot]] a [[Cwmafan]] () yn [[Ward etholiadol]] yn<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Fwrdeistref Sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], de [[Cymru]]. Mae'r ward etholiadol yn cynnwys [[Cymuned (Cymru)]] Bryn a Chwmafon. Mae '''Bryn a Chwmafan''' yn cynnwys rhai neu'r cyfan o'r ardaloedd canlynol: Bryn, [[Cwmafan]], Cwmafan, [[Pontrhydyfen]] yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth DU <a href="WIKILINK:Aberafan [[Maesteg]] (etholaeth seneddol y DU)">Aberafan Maesteg. Yr anheddiad mwyaf yn y ward yw Cwmafan. Mae gweddill y ward yn cynnwys coetir a rhostir agored yn bennaf. Mae Bryn a Chwmafan yn ffinio â wardiau [[Pelenna]] a [[Cymer, Cwm Afan]] i'r gogledd; Maesteg a Chaerau ym [[Pen-y-bont ar Ogwr (prif ardal)]] Ogwr i'r dwyrain; [[Margam]], [[Tai-bach]] a Phort Talbot i'r de; Baglan i'r gorllewin a Dwyrain Llansawel i'r gogledd-orllewin. Yn [[Etholiadau lleol gwledydd Prydain 2017]], roedd y ganran a bleidleisiodd ym Mryn a Chwmafan yn 42%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsRhidian Mizen Llafur1383Llafur yn dalCharlotte Galsworthy Llafur1079Llafur yn dalDavid Whitelock Llafur1072Llafur yn dalIan Bamsey Plaid Cymru775Lee Felton Plaid Cymru673 Yn etholiadau cyngor lleol 2012, roedd y ganran a bleidleisiodd yn etholaeth Bryn a Chwmafon yn 38.57%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsDavid Williams Llafur1321Llafur yn dalMarian Lewis Llafur1168Llafur yn dalDavid Whitelock Llafur987Llafur yn ennillBrinley Roblin Annibynnol631Vince Williams Annibynnol500David Shepherd Annibynnol358 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6935355 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mumbles_Hill Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryn y Mwmbwls''' <br><br> Mae '''Bryn y Mwmbwls''', wedi'i leoli ger pen de-ddwyreiniol [[Penrhyn Gŵyr]] yng [[Cymru|Nghymru]], yn nodwedd ddaearyddol nodedig sy'n gwasanaethu fel [[Gwarchodfa Natur Leol]], a ddynodwyd ym 1991, ac sydd hefyd yn safle o arwyddocâd hanesyddol. Yn ystod [[Yr Ail Ryfel Byd]], defnyddiwyd y bryn ar gyfer amddiffyn milwrol, gan gartrefu'r 623ain Batri Gwrth-awyrennau a Batri Amddiffyn Arfordirol 299. Er nad yw cylchgronau tanddaearol a gynnau 6 modfedd yr olaf yn bresennol mwyach, mae olion lleoliadau'r gynnau gwrth-awyrennau a'r byncer rheoli yn parhau i fod yn weladwy heddiw, wedi'u marcio gan arwyddion addysgiadol ar y safle. Etifeddiaeth beirianneg bwysicaf y bryn yw ei rôl ganolog yng Nghynllun Draenio Prif Abertawe, a adeiladwyd rhwng 1931 a 1936 i frwydro yn erbyn llygredd carthffosiaeth difrifol yn [[Afon Tawe]] a [[Bae Abertawe]]. Defnyddiodd peirianwyr graig [[Calchfaen|galchfaen]] y bryn i dwnelu pedwar tanc storio enfawr, pob un yn mesur tua 2,000 troedfedd o hyd, 16.5 troedfedd o led, a 10.5 troedfedd o uchder. Gyda chynhwysedd cyfunol o 7.5 miliwn galwyn, roedd y tanciau hyn yn dal carthffosiaeth yn ystod ffenestri llanw cyfyngedig. Roedd y prosiect cymhleth hefyd yn cynnwys siambr sgrinio, pympiau dadfeilio, twneli mynediad, system awyru, ac allfa haearn bwrw ddwbl pum troedfedd mewn diamedr yn ymestyn 765 llath i'r môr heibio i Oleudy'r Mwmbwls. Roedd goresgyn topograffeg heriol, anwastad y bryn 150 troedfedd o uchder yn gofyn am dechnegau arolygu arloesol, gan gynnwys defnyddio plymiau gwifren ddur a thargedau goleuedig ar gyfer aliniad manwl gywir. Wedi'i agor yn ffurfiol ar Orffennaf 30, 1936, costiodd y cynllun draenio cyfan tua £2,139,000, gyda'r gwaith allfa a'r brif garthffos yn cyfrif am dros £1.2 miliwn. Llwyddodd y prosiect seilwaith coffaol hwn i ddatrys dros hanner canrif o lygredd amgylcheddol yn y dyfroedd cyfagos, gan nodi carreg filltir bwysig yn hanes iechyd cyhoeddus Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16931034 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Buarth-y-Gaer Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Buarth-y-Gaer''' <br><br> Bryngaer o Oes Haearn yw '''Buarth-y-Gaer''' ( ).[[Bryngaer]] neu gaer ar gopa Mynydd-y-Gaer, uwchben lefel y môr. Mae yng nghymuned [[Llansawel, Castell-nedd Port Talbot]], ger Castell-nedd, yng [[Castell-nedd Port Talbot|Nghastell-nedd Port Talbot]], De Cymru. Mae caer fawr ar ben bryn wedi'i ffinio gan un clawdd a ffos. O fewn yr ardal gaeedig mae twmpath claddu o'r [[Oes yr Efydd]]. Mae'r fryngaer ar bwynt uchaf Mynydd-y-Gaer. Mae'n un o dair bryngaer ar y grib ucheldirol lydan hon; mae [[Craig Ty-Isaf (bryngaer)]] yn fryngaer llawer llai i'r de-orllewin, ger [[Baglan, Castell-nedd Port Talbot]], tra bod Gaer Fawr i'r gogledd. Mae gan Fynydd-y-Gaer ben bryn crwn, gyda chaeau glaswelltir a waliau cerrig yn rhedeg i fyny at Buarth-y-Gaer. Saif y bryn uwchben aber Nedd a Llansawel, ar ochr arall Coedwig Llansawel, ychydig i'r gogledd-orllewin. Mae pentref Baglan wrth droed y bryn, i'r de-orllewin. Mae Foel Fynyddau, mynydd ychydig yn uwch, i'r dwyrain. Er bod y fryngaer wedi'i lleoli o fewn cymuned Llansawel, mae glannau deheuol a dwyreiniol y gaer ar y ffin â chymuned Baglan. Diffinnir y gaer gan un clawdd a ffos sydd fwy neu lai yn grwn. Mae'n croesi ac yn amgáu glaswelltir garw. Mae chwarela cynnar ar raddfa fach wedi tynnu rhywfaint o'r clawdd o'r ochr ddeheuol. Mae gan y gweddill sawl bylch modern a mynedfa wreiddiol ar yr ochr orllewinol. Mae'r clawdd yn sefyll hanner metr uwchben y tu mewn, gyda gostyngiad o'r clawdd i waelod y ffos. Mae'r safle yn heneb gofrestredig. Er mai 'Mynydd-y-Gaer' (Mynydd y Gaer) yw enw'r bryn a bod y gofrestr yn ei ddosbarthu fel bryngaer, ychydig o dystiolaeth o amddiffynadwyedd neu gaer sydd ar y safle, a gellir ei alw'n well yn lloc neu 'lloc amddiffynedig'. Mae twmpath claddu o'r Oes Efydd, sy'n gynharach na'r fryngaer, yn sefyll o fewn yr ardal gaeedig fel yr unig nodwedd fewnol. Mae hwn yn 0.8 m o uchder, ac ar draws. Rhestr o Henebion Cofrestredig yng Nghastell-nedd Port Talbot <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4998470 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Burfa_Castle Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Burfa Bank''' <br><br> Mae Castell Byrfa (a elwir hefyd yn [[Bryngaer|fryngaer]] Byrfa, Bryngaer Banc Byrfa, neu Wersyll Byrfa) yn fryngaer o'r [[Oes yr Haearn]] ger pentref [[Pencraig]], [[Sir Faesyfed]] ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Mae'r safle'n heneb gofrestredig a ddisgrifir fel bryngaer amddiffynnol cynhanesyddol, ac fe'i cynhwyswyd mewn rhestr o henebion erbyn 1913. Mae'r safle ger [[Clawdd Offa]] sy'n mynd heibio ger gwaelod Banc Byrfa. Mae'r safle'n safle amlglawdd pwysig ac mae'n mesur 579 metr wrth 187 metr. Ychydig o'r fryngaer sydd i'w gweld heddiw ac mae'r safle wedi'i ddifrodi'n ddrwg gan goedwigaeth. Ar ochr mynedfa debygol y fryngaer mae tri neu bedwar clawdd a ffos, "sy'n ymgorffori mynediad poenus". Mae deunydd sy'n dyddio o'r 1af a'r 2il ganrif OC wedi'i ddarganfod ar y safle. Ymhellach, roedd Dyffryn Maesyfed ar ymyl aneddiadau [[Rhufain hynafol]] hysbys; er na chredir bod y dyffryn wedi bod yn gartref i unrhyw aneddiadau Rhufeinig parhaol, mae olion caer ategol a gwersylloedd milwyr wedi'u darganfod yn yr ardal, gan gynnwys un yn Byrfa. Golygfa o'r awyr o'r castell o'r gorllewin - gwefan [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] (coflein) golygfa o'r awyr ar oleddf o'r castell o'r de-orllewin - gwefan CBHC (coflein) Oriel o luniau - Gwefan yr Hynafiaeth Fodern Gwersyll Burfa - Y Porth Megalithig <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q28452604 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Butetown_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Butetown (etholiaeth)''' <br><br> Mae [[Tre-biwt]] yn [[Ward etholiadol]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]] sy'n cwmpasu ardal [[Bae Caerdydd]] o'r ddinas, gan ethol cynghorydd i [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]]. Mae ward '''Butetown''' yn cynnwys ardaloedd Butetown a [[Glanfa'r Iwerydd]]. Mae wedi'i lleoli yn etholaeth seneddol [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth seneddol y DU)]] ac etholaeth y [[Senedd Cymru]] o'r [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth Senedd Cymru)]]. Mae ward Butetown wedi'i ffinio gan wardiau [[Grangetown]] (ac [[Afon Taf (Caerdydd)]]) i'r gorllewin, Cathays ac [[Adamsdown]] i'r gogledd, a Splott i'r gogledd-ddwyrain. Mae'r ward hefyd yn cwmpasu ynys [[Ynys Echni]], sy'n rhan o Gaerdydd er ei bod sawl milltir oddi ar yr arfordir. Yn ôl [[Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2011]], poblogaeth y ward oedd 10,125. Mae Butetown yn ethol un Cynghorydd i Gyngor Caerdydd. Cynrychiolwyd y ward gan y Cynghorydd Saeed Ebrahim ([[Y Blaid Lafur (DU)]]) ers mis Mai 2017. Yn dilyn argymhellion Comisiwn Democratiaeth Leol a Ffiniau Cymru, bydd nifer cynghorwyr Butetown yn cynyddu o 1 i 3, yn weithredol o etholiadau Cyngor Caerdydd 2022. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5002717 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Butlin's_Barry_Island Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Butlin's Ynys y Barri''' <br><br> Roedd gwersyll gwyliau [[Ynys y Barri]], wedi'i leoli ar Ynys y Barri yn ne [[Cymru]], yn gyrchfan glan môr boblogaidd a oedd yn gweithredu o 1966 i 1996. Wedi'i ysbrydoli gan wyliau ieuenctid siomedig ar yr ynys, prydlesodd Billy Butlin y pentir ym Mhwynt Nell ym 1966 i adeiladu'r hyn a fyddai'n dod yn Wersyll Gwyliau Butlins lleiaf ac olaf i'w adeiladu. Wedi agor ar Fehefin 18, 1966, roedd y gwersyll yn cynnwys atyniadau clasurol Butlins, gan gynnwys y Cotiau Coch enwog, ffair hwyl, pyllau nofio, system lifft cadair, ac 800 o sialets sylfaenol, to fflat. Mwynhaodd y gwersyll lwyddiant ysgubol tan yr 1980au. Fodd bynnag, gan nodi newid yng nghynlluniau'r cwmni, caeodd Butlins y gwersyll ar Ragfyr 31, 1986. Fe'i prynwyd wedi hynny gan Majestic Holidays ac ailagorwyd ym mis Mai 1987 fel Majestic Barry Island (a ailenwyd yn ddiweddarach yn The Barry Island Resort). O dan Majestic, cafodd y gwersyll ei adnewyddu, ac yn y pen draw ailenwyd y staff adlonwyr yn Bluecoats ym 1991 yn dilyn pwysau cyfreithiol gan Butlins. Yn ystod y cyfnod pontio ym 1987, roedd y gwersyll hefyd yn lleoliad ffilmio ar gyfer pennod o gyfres [[Doctor Who]], *Delta and the Bannermen*. Er gwaethaf ei boblogrwydd parhaus, roedd y gyrchfan yn wynebu problemau cynnal a chadw difrifol, yn enwedig gyda'i chalets pren. Arweiniodd adroddiad beirniadol gan y sioe BBC *That's Life!* ym 1989 at achos cyfreithiol enllib llwyddiannus gan berchennog Majestic ar ôl i filoedd o wersyllwyr bodlon anfon cardiau post cefnogol i'r sioe. Erbyn 1996, achosodd difrod storm a phroblemau cynnal a chadw heb eu datrys i'r cyngor lleol fygwth peidio ag adnewyddu trwydded adloniant y gwersyll. O ganlyniad, caeodd y gwersyll yn barhaol ar Dachwedd 7, 1996. Gwerthwyd y safle i [[Cyngor Bro Morgannwg]] ym 1997, cafodd ei ddymchwel, a'i ailddatblygu ar gyfer tai. Ym 2014, datgelwyd plac glas ar y safle i goffáu'r gwersyll a'i sylfaenydd, Syr Billy Butlin. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5003128 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Buttrills Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Buttrills''' <br><br> Mae '''Buttrills''' yn ardal ogledd-orllewin-ganolog ac yn ward etholiadol yn y [[Y Barri]] ym [[Bro Morgannwg|Mro Morgannwg]], [[Cymru]], a gofnododd boblogaeth o 6,357 yng nghyfrifiad 2011. Mae tarddiad ei enw yn ansicr, o bosibl yn deillio o "butt," sy'n cyfeirio at faes saethyddiaeth canoloesol neu stribed o dir, a "rill," sy'n golygu nant fach, fel Coldbrook gerllaw. Yn wreiddiol roedd yn ardal wledig o ffermydd, ac roedd Buttrills yn gartref i Butt-Lee Court, a oedd yn gartref i'r Parchedig Sims, cydymaith i'r arweinydd gwrth-gaethwasiaeth [[William Wilberforce]]. Trefolwyd yr ardal yn gyflym yng nghanol yr 20fed ganrif oherwydd y diwydiant glo, gan drawsnewid yn ardal drefol brysur a oedd unwaith yn gartref i wersyll adfer milwrol yn y 1920au. Yn ddaearyddol, nodweddir Buttrills gan ei Ffordd Buttrills serth, a oedd yn hanesyddol yn cynnal rasys ceir, a'i ffiniau ag ardaloedd Colcot a [[Y Barri]]. Mae rhan uchaf yr ardal yn cynnwys meysydd chwarae helaeth Buttrills, a elwir yn gyffredin yn "The Butts," a ddefnyddir yn helaeth ar gyfer pêl-droed lleol ac a oedd yn gartref hanesyddol i Barry Rovers a Chlwb Rygbi'r Barri. Wrth ymyl y meysydd hyn mae Mynwent y Barri. Mae tirnodau lleol nodedig eraill yn cynnwys Neuadd Goffa'r Barri, Parc Gladstone, a thafarn "The Cherry Orchard", a elwid gynt yn The Old College Inn. Ar ddechrau'r 20fed ganrif, roedd Buttrills yn ganolfan addysgol i'r Barri, gan gynnal sefydliadau a redid gan Bwyllgor Addysg Sirol y Barri a Choleg Addysg Sirol Morganwg, a oedd yn cynnig cyrsiau hyfforddi athrawon amrywiol. Yn wleidyddol, mae ward etholiadol Buttrills yn anfon dau gynrychiolydd i Gyngor Bro Morganwg—a gynrychiolir yn hanesyddol gan Lafur ac yn fwy diweddar gan [[Plaid Cymru|Blaid Cymru]] —ac yn ethol tri chynghorydd i Gyngor Tref y Barri. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q23540859 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Parry's_Cottage Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bwthyn Joseph Parry''' <br><br> Mae [[Bwthyn]] [[Joseph Parry]], wedi'i leoli yn 4 [[Chapel Row]] ym [[Merthyr Tudful]], De [[Cymru]], yn fwthyn hanesyddol o ddechrau'r 19eg ganrif sy'n fwyaf adnabyddus fel man geni'r cyfansoddwr Cymreig clodwiw Joseph Parry (1841–1903). Wedi'i adeiladu yn y 1820au i gartrefu gweithwyr medrus ar gyfer [[Gwaith Haearn Cyfarthfa]] gerllaw, a oedd yn eiddo i'r teulu diwydiannol Crawshay, mae'r bwthyn yn enghraifft wych o dai diwydiannol lleol. Fe'i hadeiladwyd gan ddefnyddio deunyddiau naturiol a gafwyd yn lleol o [[Bannau Brycheiniog|Fannau Brycheiniog]], fel [[Calchfaen]], haearnfaen a [[Tywodfaen|thywodfaen]]. Yn bensaernïol, mae gan y tŷ teras deulawr do llechi parhaus, ffenestri cwarel bach, conglfeini golau, a lle awyr agored mawr a gynlluniwyd i ddarparu ar gyfer ehangu yn y dyfodol. Heddiw, mae'r bwthyn yn gweithredu fel amgueddfa sy'n cynnig cipolwg ar fywyd dosbarth gweithiol y 19eg ganrif ac yn dathlu etifeddiaeth Parry. Wedi'i achub rhag dymchwel ddechrau'r 1970au a'i adfer rhwng 1976 a 1977, mae'r tu mewn wedi'i gadw'n ofalus i adlewyrchu amodau byw [[Oes Fictoria]]. Mae'r llawr gwaelod yn cynnwys ystafell fyw wedi'i hadfer—canolbwynt bywyd domestig—ynghyd â stôf goginio a ffwrn fara, bwrdd bwyta, a [[Cloc wyth niwrnod]] traddodiadol. Mae hefyd yn cynnwys yr ystafell wely lle ganed Parry, wedi'i dodrefnu â chrud pren cyfnod a chist lliain. Mae llawr cyntaf y bwthyn wedi'i drawsnewid yn arddangosfa sy'n ymroddedig i yrfa gerddorol Parry, gan arddangos ei ffotograffau, dogfennau, copïau o'i gyfansoddiadau, ac organ, tra hefyd yn manylu ar dreftadaeth ddiwydiannol Merthyr Tudful. Yn dilyn gwaith adnewyddu diweddar a ariannwyd gan gwmni lleol, ailagorodd yr amgueddfa ar ben-blwydd geni Parry yn 175 oed. Mae bellach yn cael ei reoli fel rhan o Ardal Dreftadaeth Cyfarthfa, gan wasanaethu fel teyrnged fywgraffyddol a heneb ddiwylliannol i orffennol diwydiannol y rhanbarth. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29495599 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Hayes_Island_Snack_Bar Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bwyty Hayes Island''' <br><br> Mae Bar Byrbrydau Ynys [[Yr Aes]], wedi'i leoli yn ardal gerddwyr Ynys Hayes yng [[Canol dinas Caerdydd]] [[Caerdydd]], [[Cymru]], yn cael ei gydnabod fel y bar byrbrydau gweithredol hynaf yng Nghymru. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol ym 1911, roedd y strwythur pren yn wasanaethu fel depo parseli ar gyfer Tramffyrdd Corfforaeth Caerdydd, a oedd yn gweithredu gwasanaeth dosbarthu parseli helaeth ochr yn ochr â'i rwydwaith tramiau trydan. Yn dilyn dod i ben y gwasanaeth parseli ym 1942, cafodd y ciosg ei ailddatblygu a'i ailagor fel bar byrbrydau ddiwedd y 1940au. Ers 2013, mae'r tirnod wedi cael ei weithredu gan deulu Worton o dan drwydded gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]], gan ddathlu ei ben-blwydd yn 70 oed yn 2018. Mae'r bar byrbrydau yn [[Adeilad rhestredig]], a nodwyd gan wasanaeth yr amgylchedd hanesyddol [[Cadw]] fel gweddillion prin sydd wedi goroesi o system dramffyrdd hanesyddol Caerdydd. Er bod ei do wedi'i ddisodli, mae'r ciosg yn cadw ei waith coed Edwardaidd gwreiddiol, gyda phennau talcennog gyda dyluniadau cregyn bylchog a chanopi sy'n hongian drosodd. Amlygir ei arwyddocâd diwylliannol ymhellach gan ei gynnwys yn y gerdd *Letting the Light In* gan y cyn [[Bardd Llawryfog y Deyrnas Unedig]] [[Carol Ann Duffy]]. Mae'r ciosg yn ffurfio grŵp hanesyddol gyda sawl strwythur rhestredig Gradd II arall ar Ynys Hayes, gan gynnwys cerflun o'r Maer [[Oes Fictoria]] John Batchelor a dau bost lamp Fictoraidd cyfoes. Yn union gerllaw mae toiledau cyhoeddus tanddaearol y Merched a'r Boneddigesau. Wedi'u hadeiladu ym 1898, y rhain oedd y cyfleusterau cyhoeddus cyntaf yng Nghaerdydd ac maent wedi cadw eu ffitiadau, addurniadau a rheiliau Fictoraidd gwreiddiol. Er iddynt gau yn 2013 oherwydd toriadau cyllidebol, cawsant eu hailagor yn 2014 ac maent hefyd yn cael eu rheoli gan deulu Worton. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q131135783 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cader_Idris_(sculpture) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cader Idris (cerflun)''' <br><br> Cerflun o 1999 gan William Pye ar Windsor Esplanade yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru yw Cader Idris. Cerfluniwyd gan Pye rhwng 1997 a 1999 o [[Tywodfaen|dywodfaen]] Woodkirk, [[Llechfaen]] pennant glas Cymreig ac [[Efydd]]. Mae'n gynrychiolaeth gerfluniol o'r mynydd o'r un enw yn ardal [[Meirionnydd (cantref)]] [[Gwynedd]]. Comisiynwyd y cerflun gan Gyngor Sir Caerdydd, Railtrack, [[Great Western Railway]], Asiantaeth Datblygu Cymru, Corfforaeth Datblygu [[Bae Caerdydd]] a Bwrdd Twristiaeth Cymru, ac fe'i lleolwyd yn wreiddiol y tu allan i [[Gorsaf reilffordd Caerdydd Canolog]]. Datgelwyd y cerflun ym 1999. Yn 2009 symudwyd ef i Windsor Esplanade yn ardal Bae Caerdydd yn [[Tre-biwt]] oherwydd ailddatblygu'r ardal o amgylch yr hen orsaf fysiau. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q2924758 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Brewery_Field Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cae'r Bragdy''' <br><br> Mae Maes y Bragdy, a elwir ar hyn o bryd yn Faes y Bragdy Trydan am resymau nawdd, yn [[Stadiwm]] chwaraeon â lle i 8,000 o bobl ym [[Pen-y-bont ar Ogwr|Mhen-y-bont ar Ogwr]], [[Cymru]]. Cafodd ei brynu yn wreiddiol gan Glwb Athletau Amatur Pen-y-bont ar Ogwr ar ôl [[Y Rhyfel Byd Cyntaf]], ond newidiodd perchnogaeth y maes sawl gwaith, gan gynnwys cyfnod byr gyda chymdeithas rasio milgwn, cyn cael ei gaffael gan Glwb Rygbi Pen-y-bont ar Ogwr. Mae'r stadiwm wedi gwasanaethu fel cartref hirdymor i'r Pen-y-bont ar Ogwr (Clwb Rygbi Pen-y-bont gynt), a symudodd yno gyntaf ym 1920. Er gwaethaf cyfnodau o alltudiaeth ac adnewyddiad mawr dan arweiniad [[Dosbarth Trefol]] ym 1957, mae'r Raen wedi parhau i fod yn brif denantiaid. Cynhaliodd y lleoliad hefyd y [[Rhyfelwyr Celtaidd]] yn ystod eu tymor rygbi rhanbarthol sengl 2003–04, ac mae'n parhau i wasanaethu fel ail gartref i'r [[Y Gweilch]]. Yn ogystal, mae Clwb Rygbi Athletau Pen-y-bont ar Ogwr wedi chwarae'r rhan fwyaf o'i gemau cartref yno ers 2015, a chynhaliodd y maes dîm [[Rygbi'r undeb]] cenedlaethol menywod Cymru yn ystod Chwe Gwlad y Merched 2010. Y tu hwnt i rygbi undeb, mae gan y stadiwm hanes cyfoethog mewn rygbi'r gynghrair a phêl-droed gymdeithasol. Dyma oedd cartref y Bridgend Blue Bulls yn 2005 a'r [[Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair]] o 2006 i 2009, gan gynnal gemau [[Cynghrair Super]] a sawl gêm rygbi gynghrair ryngwladol Cymru. O ran pêl-droed, dechreuodd Pen-y-bont ar Ogwr rannu'r lleoliad yn 2009. Yn dilyn eu huno i ffurfio Penybont FC, cynhaliodd y stadiwm gêm Ewropeaidd gyntaf y clwb yng Nghynghrair Cynhadledd Europa [[UEFA]] 2023–24. Mae'r lleoliad hefyd wedi cynnal gemau rhagbrofol pêl-droed rhyngwladol dan-19, Rownd Derfynol [[Cwpan Pêl-droed Merched Cymru]] 2010, a chyngerdd mawr Bryan Adams yn 2006. Rhannwyd perchnogaeth y maes 50/50 rhwng y Bridgend Ravens a Chlwb Pêl-droed Pen-y-bont ar Ogwr yn 2010, gyda'r Ravens yn cymryd yr awenau o ran rheolaeth ddyddiol yn 2014. Mae'r stadiwm wedi cael sawl newid enw masnachol, gan gynnwys partneriaethau â Morganstone, Timbuild, a Dunraven Windows, gan arwain at ei deitl noddedig presennol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q28969674 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Deborah's_Hole_Camp Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Caer Bentir Deborah's Hole''' <br><br> Mae Gwersyll Twll Deborah (a elwir hefyd yn Y Gnaf) yn [[Bryngaer|fryngaer]] o'r Oes Haearn sydd wedi'i lleoli ar ben y clogwyn uwchben ogof Twll Deborah yn [[Awdurdod unedol]] [[Abertawe]], [[Cymru]]. Mae [[Llwybr Arfordir Cymru]] yn ei groesi. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5368423 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ely_Racecourse Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cae Ras Trelái''' <br><br> Roedd Maes Rasio [[Trelái]] yn lleoliad [[Rasio ceffylau]] yn ardal Trelái, [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Agorodd y maes rasio ym 1855, gyda'r ras gyntaf yn cael ei chynnal ar 30 Mai. Erbyn 1864 roedd rasio yn Nhrelái yn ddigwyddiad rheolaidd, a chafodd y rasys y flwyddyn honno eu canmol fel 'y rhai mwyaf disglair a llwyddiannus a gynhaliwyd erioed'. Ym 1895 cynhaliwyd Grand National cyntaf Cymru yng Nghae Rasio Trelái. Cafodd ei wylio gan dros 40,000 o bobl, ac ni thalodd llawer ohonynt am fynediad ar ôl mynd trwy'r gatiau mynediad a gorlethu'r stiwardiaid. Yn gynnar yn y 1900au, dechreuodd ffigurau presenoldeb ostwng yn gyson, ac ni wellodd y maes rasio yn llwyr erioed ar ôl tân a ddinistriodd y prif stondin ym 1937. Enillwyd y ras olaf i'w chynnal yno, ym 1939, gan Grasshopper, a oedd yn cael ei marchogaeth gan Keith Piggott, tad y joci enwog Lester Piggott. Mae Parc Trelái bellach ar safle'r maes rasio. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4666847 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberdare_Canal Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Camlas Aberdâr''' <br><br> Roedd Camlas [[Aberdâr]] yn ddyfrffordd yn [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]], a redai o Aberdâr i Abercynon, gan gysylltu â [[Camlas Morgannwg]]. Wedi'i hawdurdodi gan Ddeddf Seneddol ym 1793 ochr yn ochr â thramffordd i Lyn-nedd, gohiriwyd ei hadeiladu i ddechrau oherwydd mai Gwaith Haearn Hirwaun oedd yr unig ddefnyddiwr posibl. Yn lle hynny, adeiladwyd tramffordd yn gyntaf. Yn dilyn ail-arolwg, dechreuwyd adeiladu'r gamlas o'r diwedd ym 1810 o dan y peiriannydd Thomas Sheasby iau ac yn ddiweddarach George Overton. Agorodd ym mis Mai 1812, gyda dau loc yng Nghwmbach a Dyffryn, dyfrbont dros Nant Pennar, a phwll bwydo dŵr o Afon Cynon. Er i iselder economaidd ar ôl 1813 atal gweithrediadau dros dro, adferodd y gamlas ar ôl i William Crawshay brydlesu gwaith Hirwaun a chaffael mwyafrif o berchnogaeth cwmni'r gamlas erbyn 1826. Cynyddodd ffawd y gamlas gyda ffyniant glo stêm canol y 19eg ganrif yng Nghwm Cynon, dan arweiniad ffigurau fel Thomas Wayne a Thomas Powell. Er mwyn diwallu'r galw traffig a ddeilliodd o hynny, ehangodd y cwmni gyflenwadau dŵr, gan gynnwys adeiladu injan bwmpio yn Tyr Founder ym 1845. Er gwaethaf dyfodiad rheilffyrdd cystadleuol yn dechrau ym 1846, cynhaliodd y gamlas gyfrolau traffig uchel drwy gydol y 1850au. Fodd bynnag, arweiniodd cwymp y diwydiant haearn lleol ym 1875 a suddo difrifol o gloddio glo at ddirywiad cyflym. Caffaelodd [[Ardalydd Bute]] y gamlas ym 1885 ond ni allai adfer ei phroffidioldeb. Oherwydd pryderon diogelwch a chostau cynnal a chadw uchel o suddo llwybrau tynnu, caeodd y gamlas ym mis Tachwedd 1900. Parhaodd y cwmni i weithredu ei dramffordd tan 1944 a chafodd ei dirwyn i ben yn swyddogol ym 1955. Heddiw, mae'r rhan fwyaf o wely'r gamlas wedi'i gladdu o dan ffyrdd yr A4059 a'r B4275, er bod darn byr wedi'i ddyfrio ym mhen y gamlas wedi goroesi fel gwarchodfa natur. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17514490 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cardiff_Riverside_Branch Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cangen Glan yr Afon Caerdydd''' <br><br> Roedd Cangen Glan yr Afon [[Caerdydd]] yn rheilffordd fer a adeiladwyd fel rheilffordd ddiwydiannol yng Nghaerdydd, [[De Cymru]] gan [[Rheilffordd y Great Western|Reilffordd y Great Western]]. Cafodd y llinell ei huwchraddio wedi hynny ar gyfer gwasanaethau teithwyr. Roedd diwydiannau newydd wedi datblygu ar hyd glannau [[Afon Taf (Caerdydd)]] i'r de o'r orsaf tuag at Ddociau Caerdydd. Er bod prif ddociau Bute a'r Rhath yn cael eu gwasanaethu'n dda gan Reilffordd y Great Western (GWR) a Rheilffordd Dyffryn Taf (TVR), nid oedd y tafod tir cymharol denau rhwng Afon Taf a [[Camlas Morgannwg]], a elwir yn lleol yn "Ynys y Llygod Mawr". Adeiladwyd yr orsaf yn union i'r de o Orsaf Caerdydd (prif linell orsaf GWR, a elwir bellach yn ), gyda'r traciau'n ymuno â phrif linell GWR yn union i'r gorllewin. Dechreuodd y gwaith adeiladu ddechrau 1882, gan gyrraedd gorsaf nwyddau yn unig dros dro ddwy ran o dair ar hyd y tafod, gan ganiatáu ei hagor ar 14 Medi 1882. Gwasanaethodd hyn sawl ffatri, yn enwedig Curran Steels, i'r gorllewin o'r llinell, a gynhyrchodd ddur a phres wedi'u rholio ac yna'u pwyso i wneud nwyddau enamel. Yna estynnwyd y llinell i ail orsaf nwyddau yn unig yn, gan wneud cyfanswm hyd y llinell. Ym 1894, uwchraddiwyd y llinell i'w defnyddio gan deithwyr, gan ganiatáu i'r TVR ymestyn ei gwasanaethau teithwyr presennol, yn rhedeg o i Clarence Road o 2 Ebrill 1894. Roedd hyn hefyd yn caniatáu cysylltiad â system Cwmni Tramffyrdd Caerdydd. Yn ystod y ddau Ryfel Byd, defnyddiwyd y llinell i gludo deunyddiau crai ac arfau rhyfel i ac o waith Curran, a ddaeth yn ffatri arfau rhyfel yn cynhyrchu casinau cregyn a thraciau tanciau. Parhaodd cynhyrchu gynnau peiriant tan y 1960au. Parhaodd y llinell i redeg o dan Reilffyrdd Prydain o 1948. Caeodd y gwasanaeth teithwyr i orsaf Clarence Road ym mis Mawrth 1964. Parhaodd gwasanaethau cludo nwyddau i linellau seidin iard Curran tan fis Gorffennaf 1968, pan gaewyd y llinell gyfan a'i chymryd i fyny'n gyflym. Mae'r tafod cyfan wedi'i ailddatblygu, gyda diwydiant wedi'i wasgu allan rhwng datblygiadau swyddfeydd, manwerthu a thai. Ychydig o arwyddion o'r hen linell na'i gorsafoedd sydd i'w cael heddiw. Llinell gangen Butetown Golygfa o'r awyr yn dangos y rhan fwyaf o'r rheilffordd (1937) <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4666770 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberafan_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Aberafan''' <br><br> Canolfan Siopa Aberafan yw'r unig gyfadeilad siopa dan do ym [[Port Talbot|Mhort Talbot]], [[Cymru]]. Ar hyn o bryd mae ganddi arwynebedd llawr o dros chwe deg o siopau ar ddwy lefel, yn ogystal â [[Llyfrgell]] ganolog Port Talbot. Fe'i hadeiladwyd yn y 1970au gan Star Dolphin Developments (rhan o English Property Corporation) a chafodd ei hadnewyddu ddiwedd y 1990au. Disodlodd rannau o hen ganol y dref, a gafodd ei ddymchwel yn sylweddol rhwng 1971 a 1976 i ddarparu ar gyfer rhan o [[Traffordd yr M4|draffordd yr M4]] dros y ffordd. Pan agorodd y ganolfan, roedd yn cynnwys ardal farchnad gyda stondinau a weithredwyd yn bennaf gan fasnachwyr lleol. Disodlodd hyn farchnad dan do, a sefydlwyd yn wreiddiol o dan delerau Deddf Marchnad Aberafan ym 1848. Symudodd y llyfrgell i'r ganolfan siopa ym 1997, ar ôl cael ei lleoli mewn llety dros dro ers y 1970au. Mae enghreifftiau o siopau proffil uchel yn y ganolfan siopa yn cynnwys: Home Bargains, Boots, JD Sports, Superdrug, Poundland, Clinton Cards, Iceland, New Look ac Argos. Mae yna hefyd lawer o siopau llai fel Holland & Barrett. Canolfan Siopa Aberafan Ym 1994 (13 Ionawr 1994 – 31 Rhagfyr 1994) Yn codi i'r de-ddwyrain o gyfadeilad '''Canolfan Aberafan''' mae Tŷ Aberafan. Mae'r bloc tŵr concrit hwn i'w weld yn amlwg wrth deithio trwy Bort Talbot ar draffordd yr M4. Defnyddir yr adeilad yn rhannol gan sefydliadau'r llywodraeth ac yn rhannol gan gwmnïau preifat. [[Gorsaf reilffordd Parcffordd Port Talbot]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q3883744 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Manar_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Al-Manar''' <br><br> Mae '''Canolfan al-Manar''' (a elwir weithiau'n 2 Stryd Glynrhondda) yn ganolfan [[Swnni]]<a href="WIKILINK:Mosg"> [[Mosg]] yn ardal [[Cathays]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[Cymru]]. Wedi'i sefydlu ym 1992, mae'n disgrifio'i hun fel "un o sefydliadau Ahlus-Sunnah". Honnir yn eang bod mosg wedi'i chofrestru yn y cyfeiriad hwn ym 1860, a fyddai'n gwneud Canolfan Al-Manar y mosg hynaf yn y [[Y Deyrnas Unedig]]. Fodd bynnag, dangoswyd bod hyn yn deillio o wall trawsgrifio yng Nghofrestr Safleoedd Crefyddol, gan wneud Sefydliad Mwslimaidd Lerpwl, a sefydlwyd ym 1891, y cyntaf. Yn 2014, daeth y mosg yn destun sylw'r cyfryngau ar ôl iddi ddod i'r amlwg bod Nasser Muthana a Reyaad Khan, dau ddyn ifanc a ymddangosodd mewn fideo propaganda ar gyfer [[Gwladwriaeth Islamaidd]], a brawd Muthana, Aseel, a oedd hefyd yn ymladd yn [[Syria]] dros yr un sefydliad, wedi addoli yn y mosg. Gwadodd y ganolfan ei bod wedi chwarae unrhyw ran yn eu radicaleiddio. Cafodd Aseel ei gyfweld gan ITV News yn Syria ym mis Gorffennaf 2014 a gwadodd iddo gael ei radicaleiddio yn y mosg, gan ddatgan bod ei frawd Nasser wedi ei ddysgu am jihad pan oedd yn ifanc. Dywedodd, "Roeddwn i bob amser o blaid jihad ond wnes i ddim mynd at yr imamiaid lleol na fy rhieni oherwydd roedden ni'n gwybod y byddai'n dod â thrafferth i ni." Lladdwyd Reyaad Khan mewn ymosodiad drôn wedi'i dargedu yn Syria ym mis Gorffennaf 2015. Ym mis Gorffennaf 2025, cyhoeddodd Comisiwn Elusennau'r DU rybudd ffurfiol i Ymddiriedolaeth Canolfan Al-Manar yn dilyn ymchwiliad i fideo a rannwyd ar gyfryngau cymdeithasol yr elusen ym mis Tachwedd 2023. Canfuwyd bod y fideo, a bostiwyd yn fuan ar ôl [[Cyrch Llif al-Aqsa]], yn cyflwyno "delwedd gadarnhaol" o [[Hamas]], sefydliad terfysgol gwaharddedig yn y DU, ac yn lleihau neu'n cyfiawnhau'r ymosodiad ar Israel. Daeth yr ymchwiliad i'r casgliad bod yr ymddygiad yn gyfystyr â "chamymddygiad a/neu gamreoli" gan ymddiriedolwyr, yn enwedig y cadeirydd, a oedd wedi rhannu'r cynnwys ar ôl gwrando ar ei sain yn unig. Penderfynodd Comisiwn Elusennau'r DU fod y fideo yn debygol o arwain y cyhoedd i gredu bod yr elusen yn cefnogi [[Terfysgaeth|derfysgaeth]]. Canfu hefyd fod yr ymddiriedolwyr wedi methu â gweithredu rheolaethau cyfryngau cymdeithasol digonol er gwaethaf cyngor rheoleiddio blaenorol. O ganlyniad, cyhoeddodd y Comisiwn orchymyn cyfreithiol yn ei gwneud yn ofynnol i adolygiad llawn gael ei wneud o gynnwys digidol yr elusen a mesurau goruchwylio llymach yn y dyfodol. [[Islam yng Nghymru]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17741192 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cardiff_Castle_Stables Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Anthony Hopkins''' <br><br> Cyn stablau castell Caerdydd a bellach rhan o Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru yw Canolfan Anthony Hopkins. adeiladwyd rhwng 1868 a 1869 gan y pensaer amlwg o gyfnod yr Adfywiad Gothig, [[William Burges]]. Wedi'u lleoli i'r gogledd o Gastell Caerdydd ar ymyl [[Parc Cathays]], comisiynwyd y stablau gan John Patrick Crichton-Stuart, 3ydd Ardalydd Bute, a ddaeth yn noddwr pensaernïol pwysicaf Burges. Er nad oedd gan Burges na Bute ddiddordeb mawr mewn ceffylau, roedd y stablau yn elfen angenrheidiol o'u hailadeiladu mawreddog, ysbrydoledig gan yr Oesoedd Canol, o Gastell Caerdydd. Digwyddodd y gwaith adeiladu yn bennaf rhwng 1872 a 1875, er na chwblhawyd y cyfadeilad yn llawn tan 1928–1929. Mae'n un o ddim ond dau floc stabl a ddyluniodd Burges erioed. Yn bensaernïol, mae gan y stablau gynllun pedronglog wedi'i adeiladu o garreg gyda tho [[Diwydiant llechi Cymru]], a adeiladwyd gan Albert Estcourt o Gaerloyw. Nodweddir y tu mewn gan orielau pren, a darparwyd mynediad i'r prif gastell yn wreiddiol trwy dwnnel cerbydau. Er bod tŵr colomennod wedi'i ddymchwel yn y 1950au ac efallai na wireddwyd ffynnon ganolog a gynlluniwyd erioed, mae'r hanesydd pensaernïol John B. Hilling wedi disgrifio'r dyluniad cyffredinol fel un annodweddiadol o "sobr" i Burges. Yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, gwasanaethodd yr adeilad fel swyddfeydd ar gyfer adran barciau Cyngor Dinas Caerdydd. Yn y 1960au, prydleswyd yr eiddo i [[Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru|Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]], a oedd wedi'i leoli o'r blaen y tu mewn i'r castell. Yn dilyn adeiladu campws cyfagos ym 1974, trowyd y stablau yn Ganolfan [[Anthony Hopkins]], a agorodd ym 1999 ac a enwyd ar ôl yr actor Cymreig a chyn-fyfyriwr y coleg. Heddiw, cydnabyddir y stablau fel [[Adeilad rhestredig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30265232 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Velindre_Cancer_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Canser Felindre''' <br><br> Mae Canolfan Canser Felindre yn gyfleuster arbenigol sy'n cynnig gofal cleifion mewnol ac allanol i gleifion canser yn [[Yr Eglwys Newydd]] [[Caerdydd]], Cymru. Ar hyn o bryd, caiff y safle ei reoli gan Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre, sydd hefyd yn berchen arno, ac roedd yn eiddo i [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro|Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro]] gynt. Sefydlwyd y cyfleuster fel Ysbyty Felindre ym 1956. Mae'r enw'n llygriad o Melin Tref (). Gosodwyd y cyflymydd gronynnau llinol cyntaf ym 1961. Daeth yr ysbyty yn Ganolfan Canser Felindre ym 1994 ac agorwyd uned radiotherapi newydd yn 2000. Agorodd Canolfan Maggie newydd, a ddyluniwyd gan Dow Jones Architects ac a ariannwyd gan Lywodraeth Cymru, yn 2019. Ym mis Gorffennaf 2022, cyhoeddodd y digrifwr [[Rhod Gilbert]], sy'n noddwr y ganolfan, ei fod yn cael triniaeth am ganser yn y ganolfan. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15267420 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pontardawe_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Celfyddydau Pontardawe''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau Pontardawe yn lleoliad diwylliannol amlbwrpas ym Mhontardawe, [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]] sy'n berchen ar yr adeilad ac mae wedi'i leoli yn Stryd Herbert. Agorodd y Ganolfan Gelfyddydau ym mis Hydref 1996. Cafodd ei thrawsnewid o hen Neuadd Gyhoeddus a Sefydliad Pontardawe, a adeiladwyd ym 1908 ac a agorwyd gan [[Adelina Patti]] ; roedd yr adeilad wedi mynd allan o ddefnydd ac roedd yn adfail pan luniwyd cynllun gan Gyngor Bwrdeistref Dyffryn Lliw ym 1993 i wella'r ddarpariaeth ar gyfer y celfyddydau yn y dref. Mae Canolfan Gelfyddydau Pontardawe yn derbyn cyllid craidd gan [[Cyngor Celfyddydau Cymru|Gyngor Celfyddydau Cymru]], ac yn cynnal rhaglen sy'n cynnwys: Drama – oedolion a phlant, Cymraeg a Saesneg; Dawns – clasurol a chyfoes; Comedi – clwb comedi a digrifwyr enwog; Cerddoriaeth – gwreiddiau, byd, blues, roc/pop; Adloniant – oedolion a phlant gan gynnwys pantomeim; Ffilm – prif ffrwd ac arbenigol gyda chlwb ffilm preswyl. Mae'r adeilad hefyd yn gartref i Oriel Lliw, oriel sy'n arddangos deuddeg arddangosfa y flwyddyn gan artistiaid lleol, cenedlaethol a rhyngwladol; Cymdeithas Opera Amatur Clydach a'r Cylch; Ysgol Theatr Class Act, ac Ysgol Fale Pamela Miller. Ceir sinema a theatr sain ddigidol ac amgylchynol 450 sedd (wedi'u cyfuno mewn un neuadd). Mae gan gyfleusterau perfformio'r theatr gefnogaeth dechnegol ragorol. Mae stiwdio berfformio newydd wedi'i hadnewyddu wedi disodli'r hen ystafell snwcer. Ceir hefyd oriel gelf, stiwdios dawns, a bar yng Nghanolfan Gelfyddydau Pontardawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16901074 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Taliesin_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Celf Taliesin''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin yn eiddo i [[Prifysgol Abertawe|Brifysgol Abertawe]] ac yn cael ei rheoli ganddi, ac mae wedi'i lleoli ar gampws Singleton y brifysgol yn Abertawe, [[Cymru]], y Deyrnas Unedig. Agorwyd y Ganolfan ar 18 Mehefin 1984 gan [[Geraint Evans (canwr opera)]]. Rhoddodd [[Stephen Hawking]] y ddarlith gyntaf yn agoriad y ganolfan. Mae'n llwyfannu ei chynyrchiadau ei hun ac yn croesawu artistiaid sy'n ymweld, yn ogystal â bod yn gartref i Ganolfan yr Eifftiaid, oriel ddeulawr sy'n cynnwys casgliad pwysig o hynafiaethau o'r [[Yr Hen Aifft]]. Enwyd y ganolfan ar ôl y bardd Cymreig hynafol, Taliesin. Mae'r ganolfan yn cynnal rhaglen eang o ddigwyddiadau gan gynnwys dangosiadau sinema ac amrywiaeth o berfformiadau byw, o ddawns a drama i [[Jazz]] a cherddoriaeth y byd. Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin yn darparu gwasanaeth i fyfyrwyr a phobl Abertawe ac yn gweithredu fel canolfan ranbarthol. Mae perfformwyr yn ystod y blynyddoedd diwethaf wedi cynnwys [[Jamie Cullum]], Clare Teal, Billy Cobham a Paco Peña. Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin wedi'i lleoli i'r gogledd o'r Ganolfan Siopa ym [[Parc Singleton|Mharc Singleton]], Abertawe. Canolfan Gelfyddydau Taliesin (gwefan swyddogol) Yr Aifft <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5124293 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_Civic_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Ddinesig Abertawe''' <br><br> Canolfan Ddinesig [[Abertawe]] () – a elwid gynt yn Neuadd y Sir – yw prif ganolfan weinyddol [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe]]. Wedi'i lleoli tua 800 m i'r de-orllewin o ganol dinas Abertawe, wrth lan y môr ac yn edrych dros [[Bae Abertawe|Fae Abertawe]], mae'r cyfadeilad yn gartref – yn ogystal â siambr a swyddfeydd y cyngor – i gaffi cyhoeddus, y llyfrgell ganolog, gofod arddangos, gwasanaeth archifau, a chanolfan gyswllt. Yn dilyn gweithredu [[Deddf Llywodraeth Leol 1972]], a rannodd Gyngor Sir Forgannwg a sefydlodd Gyngor Sir Gorllewin Forgannwg, cyfarfu'r cyngor sir newydd yn [[Guildhall, Abertawe]] i ddechrau. Gan ganfod nad oedd y trefniant hwn, a oedd yn cynnwys rhannu cyfleusterau â Chyngor Abertawe, yn ddigonol, caffaelodd arweinwyr y sir adeilad pwrpasol, gan ddewis safle a feddiannwyd gynt gan hen iard nwyddau rheilffordd sy'n gysylltiedig â [[Rheilffordd Abertawe a'r Mwmbwls]]. Dyluniwyd yr adeilad newydd gan CW Quick o Adran Penseiri Sir Gorllewin Forgannwg yn yr [[Pensaernïaeth Friwtalaidd]], fe'i hadeiladwyd gan French Kier (cam 1) ac A. Monk (cam 2) ac fe'i hagorwyd fel Neuadd y Sir ym mis Gorffennaf 1982. Roedd y dyluniad yn cynnwys bandiau parhaus o wydr gyda phaneli fflint wedi'u calchynnu'n ddwfn uwchben ac islaw. Ymwelodd [[Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig]], yng nghwmni [[Y Tywysog Philip]], ar 20 Ebrill 1989. Ar ôl ad-drefnu llywodraeth leol ym 1996, a ddiddymodd Gyngor Sir Gorllewin Morganwg, trosglwyddwyd perchnogaeth yr adeilad i Gyngor Abertawe. Cafodd ei ailenwi'n Ganolfan Ddinesig Abertawe ar 19 Mawrth 2008, a symudodd Llyfrgell Ganolog Abertawe i'r cyfadeilad fel rhan o gynllun ailddatblygu. Benthycodd y llyfrgell bron i 566,000 o lyfrau yn ystod y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2009, gan ei gwneud y llyfrgell brysuraf yng [[Cymru|Nghymru]] a'r ddegfed llyfrgell brysuraf yn y DU. Ym mis Ionawr 2016, cyhoeddodd Cyngor Abertawe gynlluniau i ailddatblygu'r ardal, a byddai'r ail gam yn cynnwys dymchwel '''Canolfan Ddinesig Abertawe''' a chreu traeth y ddinas a fyddai hefyd yn cynnwys [[Acwariwm]] a chanolfan wyddoniaeth ddigidol. Ym mis Mai 2021, gosododd Cymdeithas yr Ugeinfed Ganrif y safle ar ei Rhestr o'r 10 Adeilad Uchaf mewn Perygl. [[Guildhall, Abertawe]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6422372 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Knighton_Community_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Gymunedol Tref-y-Clawdd''' <br><br> Mae Canolfan Gymunedol [[Tref-y-clawdd]] yn lleoliad sydd wedi'i leoli yn nhref ffiniol Trefyclo ar [[Powys|Bowys]]. Yn dilyn gwaith adnewyddu helaeth yn 2017, daeth yn ganolfan ar gyfer ystod eang o wasanaethau, gan gynnwys: Llyfrgell y Rhanbarth mewn partneriaeth â Chyngor Sir Powys; Hwb Cymunedol gan gynnwys Galw Heibio ar ddydd Mawrth a dydd Iau; Prosiect Gwaith Ieuenctid mewn partneriaeth â Chanolfan Gwirfoddolwyr Cyngor Trefyclo; mewn partneriaeth â Chanolfan Deuluoedd a Phreswylfa Aros a Chwarae PAVO; gwaith cydlyniant ac amrywiaeth fel y ffilm "Trefyclo yw fy Nghartref"; Marchnad Gymunedol a digwyddiadau siopa; Hwb Digidol / Canolfan Fusnes mewn partneriaeth â Chyngor Sir Powys; Gŵyl Trefyclo; Cerddoriaeth fyw a theatr. Mae'r Ganolfan Gymunedol hefyd yn ganolfan ar gyfer gwasanaethau fel Clwb Coesau Trefyclo a Llanandras, Ymddiriedolaeth Bracken a Chlinig Clyw RNID (Cymru). Mae'r Cysylltydd Cymunedol sy'n gweithio i Gymdeithas Sefydliadau Gwirfoddol Powys (PAVO) hefyd wedi'i leoli yma. Mae'n cynnig cyfleusterau i'w llogi ac mae ganddi neuadd a llwyfan, ardal bar, cegin, ystafell gyfarfod fach ac ystafell gyfarfod ganolig ei maint, ac mae'n darparu canolfan ar gyfer Karate, Ysbrydion Teme, Dawns, Ffitrwydd, gweithgareddau plant, priodasau a phartïon preifat. Canolfan Gymunedol Trefyclo. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q129677548 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Twyn_Community_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Gymunedol Twyn''' <br><br> Mae '''Canolfan Gymunedol Twyn''' yn adeilad bwrdeistrefol amlwg wedi'i leoli yn Sgwâr Twyn yng [[Caerffili|Nghaerffili]], Cymru. Wedi'i hadeiladu'n wreiddiol fel Capel [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru]], mae'r strwythur bellach yn gwasanaethu fel swyddfeydd a man cyfarfod Cyngor Tref Caerffili. Codwyd yr adeilad gyntaf mewn cerrig rwbel ym 1791 ar domen wedi'i lleoli i'r de-ddwyrain o [[Castell Caerffili|Gastell Caerffili]]. Tua 1880, cafodd y capel ei ailadeiladu'n sylweddol yn null yr [[Yr Adfywiad Gothig]] ar gost o £800. Roedd yr ailgynllunio hwn yn cynnwys ffrynt anghymesur sy'n wynebu'r gorllewin, tŵr hecsagonol tair cam gyda chloc a tho mansard, a phrif floc chwe bae wedi'i fanylu â ffenestri lansed a bwaog. Mae'r capel o arwyddocâd hanesyddol o fewn tirwedd grefyddol Cymru. Ym mis Rhagfyr 1904, ymwelodd [[Evan Roberts, y diwygiwr]], ffigur blaenllaw yn adfywiad Cristnogol Cymru 1904–1905, â'r capel a phregethodd i gynulleidfa o tua 2,400 o bobl ar draws y capel a'r adeiladau cyfagos. Yn y cyfamser, esblygodd llywodraeth leol yng Nghaerffili o fwrdd lleol a sefydlwyd ym 1893 i Gyngor Dosbarth Trefol Caerffili ym 1894, a oedd yn gweithredu i ddechrau o dŷ wedi'i drawsnewid o'r enw Bron Rhiw. Yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol ym 1974, peidiodd Bron Rhiw â bod yn ganolfan y llywodraeth. Yn y 1980au, ar ôl i'r capel ddod i ben, prynodd y cyngor yr adeilad a gwneud gwaith adnewyddu helaeth i'w addasu ar gyfer defnydd dinesig. Roedd yr addasiadau hyn yn cynnwys ychwanegu ffrynt gogwydd newydd gyda ffenestr oriel, ymestyn y pen deheuol, a chodi uchder y tŵr gyda ffenestri gwydr lliw. Heddiw, mae'r adeilad yn gweithredu fel canolfan gymunedol, yn gartref i swyddfeydd a siambr cyngor y dref, ac wedi gwasanaethu fel lleoliad cynnal Gŵyl Flodau Caerffili flynyddol ers 2006. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7981913 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Hawking_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Heboga Cymru''' <br><br> Mae Canolfan Hebogio Cymru a Pharc Anifeiliaid y Plant yn ganolfan hebogio ar [[A4226]] ar gyrion gogledd-orllewinol y [[Y Barri]], yn ne [[Cymru]]. Mae'n cynnwys y casgliad mwyaf o adar ysglyfaethus yng Nghymru, gyda dros 200 o adar ar y safle gan gynnwys eryrod, tylluanod, hebogiaid, hebogiaid a bwncathod. Yn 2007, dygwyd saith cyw hebog o'r ganolfan. Yn ôl gwefan y ganolfan, mae ar gau am gyfnod amhenodol. Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17332559 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ice_Arena_Wales Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Iâ Cymru''' <br><br> Mae Arena Iâ Cymru, a elwir ar hyn o bryd yn Arena Vindico am resymau nawdd, yn lleoliad chwaraeon ac adloniant iâ wedi'i leoli yn y<a href="WIKILINK:Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd"> Pentref Chwaraeon Rhyngwladol [[Caerdydd]] yng Nghaerdydd, Cymru. Wedi'i hagor ar 12 Mawrth 2016, mae'r arena yn cynnwys seddi i 3,088 o wylwyr. Er ei bod wedi'i hadeiladu gyda dau lawr sglefrio iâ, dim ond un sy'n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd, gan fod y pad cyhoeddus llai yn cael ei brydlesu gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]]. Mae'r arena yn gwasanaethu fel iâ cartref i'r [[Diawled Caerdydd]] o Gynghrair [[Hoci iâ]] Elitaidd Prydain. Disodlodd Arena Caerdydd strwythur dros dro a elwid yn annwyl yn "Babell Las Fawr" a godwyd yn dilyn dymchwel Llawr Sglefrio Iâ Cenedlaethol Cymru yn 2006. Wynebodd datblygiad yr arena rwystrau cychwynnol. Dewisodd Cyngor Caerdydd Planet Ice yn wreiddiol i adeiladu'r lleoliad, ond canslodd y tendr yn 2011 oherwydd diffyg cynnydd. Dyfarnwyd y contract wedi hynny i Greenbank Partnerships. Wedi'i hadeiladu ar gost o tua £16–£17 miliwn, bwriadwyd i'r arena fod yn rhan o ddatblygiad glan dŵr mwy gwerth £250 miliwn, er i'r rhan fwyaf o'r cynlluniau hynny gael eu canslo yn y pen draw. Chwaraeodd y Cardiff Devils eu gêm gyntaf yn y lleoliad ar 12 Mawrth 2016, gan sicrhau buddugoliaeth o 5-2 yn erbyn y Belfast Giants. Y tu hwnt i hoci iâ, mae'r arena wedi cynnal digwyddiadau chwaraeon eraill, gan gynnwys tair cerdyn bocsio proffesiynol a ddechreuodd ym mis Gorffennaf 2016, a thri digwyddiad crefft ymladd cymysg Cage Warriors rhwng 2018 a 2019. Mae hawliau enwi'r lleoliad wedi newid sawl gwaith; cafodd ei ailenwi'n Viola Arena yn 2018, dychwelodd i Ice Arena Wales yn 2020 ar ôl i'w noddwr fynd i ddiddymiad, ac fe'i hailenwyd yn Vindico Arena ym mis Mai 2023 o dan gytundeb pum mlynedd gyda'r cwmni technoleg Vindico. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19903785 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/CCB_Centre_for_Sporting_Excellence Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Rhagoriaeth Chwaraeon Brwrdeistaf Sirol Caerffili''' <br><br> Mae Canolfan Rhagoriaeth Chwaraeon Bwrdeistref Sirol Caerffili (CCB) yn gyfleuster chwaraeon blaenllaw wedi'i leoli yn [[Ystrad Mynach]], Cymru. Wedi'i hagor ym mis Mai 2014, mae'r ganolfan yn eiddo i Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili ac yn cael ei gweithredu ganddo. Cwblhawyd ei hadeiladu gan y prif gontractwr o Ogledd Iwerddon, Heron Bros Ltd, gyda chyllid a chefnogaeth gan [[Llywodraeth Cymru|Lywodraeth Cymru]], [[Chwaraeon Cymru]], Ymddiriedolaeth Bêl-droed Cymru, ac [[Undeb Rygbi Cymru]]. Mae'r cyfleuster o'r radd flaenaf yn cynnwys cae pêl-droed 3G 2 seren [[Ffederasiwn Rhyngwladol y Cymdeithasau Pêl-droed]] a chae rygbi 3G wedi'i ardystio [[World Rugby]] 22, y ddau â stondin 500 sedd a balconi dadansoddi perfformiad. Mae cyfleusterau ychwanegol yn cynnwys ystafell gryfder a chyflyru, ystafelloedd meddygol a chymorth cyntaf, cyfleusterau newid i chwaraewyr a swyddogion, ystafell gyfarfod gymunedol, a pharcio ar gyfer tua 75 o gerbydau. Mae'r ganolfan hefyd yn gartref i ddau ofod cynadledda pwrpasol: ystafelloedd "[[Aaron Ramsey]]" a "[[Ryan Jones]]". Mae swyddfeydd y llawr cyntaf yn gwasanaethu fel canolfan weinyddol a hyfforddi allweddol ar gyfer staff hyfforddi a rheoli [[Y Dreigiau]], ochr yn ochr â phersonél rhanbarthol Undeb Rygbi Cymru. Yn ogystal â bod yn ganolfan hyfforddi i'r Dreigiau a'r sefydliad addysgol lleol [[Coleg y Cymoedd]], mae'r cyfleuster yn cael ei ddefnyddio'n helaeth gan ystod amrywiol o sefydliadau chwaraeon rhanbarthol. Mae defnyddwyr rheolaidd yn cynnwys Academi Dreigiau Casnewydd Gwent, timau Gradd Oedran a Merched Undeb Rygbi Cymru, Academi Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd, Sgwad Cenedlaethol Anabledd Dysgu Cymdeithas Bêl-droed Cymru, a nifer o glybiau rygbi a phêl-droed cymdeithas lleol fel Clwb Pêl-droed Penallta, Clwb Pêl-droed Unedig Risca, a Chlwb Pêl-[[C.P.D. Gwalia Unedig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5062527 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Centre_for_Occupational_and_Health_Psychology Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Seicoleg Alwedigaethol ac Iechyd''' <br><br> Mae'r Ganolfan Seicoleg Galwedigaethol ac Iechyd (COHP, ) yn ganolfan ymchwil ym [[Prifysgol Caerdydd]] a sefydlwyd ym 1999 i gynnal ymchwil i effeithiau ffactorau galwedigaethol ar iechyd ac effeithlonrwydd perfformiad. Yn ogystal, ymchwilir i'r ffactorau risg sy'n ymwneud ag afiechyd ac archwilir effeithiau ymddygiad sy'n gysylltiedig ag iechyd a statws iechyd ar berfformiad gwybyddol, hwyliau a gweithrediad ffisiolegol. Cyfarwyddir yr Uned gan yr Athro Andy Smith a chynhelir ymchwil gan gymrodyr ôl-ddoethurol, cysylltwyr ymchwil a myfyrwyr [[Addysg uwchraddedig]]. Mae prosiectau ymchwil blaenorol wedi cynnwys: Salwch bach a gwybyddiaeth; Seicoleg yr [[Annwyd]]; Graddfa ac effaith defnyddio cyffuriau anghyfreithlon gan weithwyr; Ethnigrwydd, nodweddion gwaith, straen ac iechyd; Blinder Morwyr: Rhaglen Ymchwil Caerdydd; Effeithiau acíwt inwlin ar adroddiadau goddrychol o lesiant a mesurau gwrthrychol o berfformiad gwybyddol; Gwerthusiad o'r fenter brecwastau ysgol am ddim; Ymchwiliad i effeithiau grawnfwydydd brecwast ar lesiant; Blinder Morwyr: Y Persbectif Rhyngwladol; Fframwaith Ewropeaidd ar gyfer gweithrediadau llongau diogel, effeithlon a chyfeillgar i'r amgylchedd (FLAGSHIP); Meddyliau Iach yn y Gwaith; Seicoleg iechyd galwedigaethol; Academi Ewropeaidd Seicoleg Iechyd Galwedigaethol; Cymdeithas Seicoleg Iechyd Galwedigaethol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7587719 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St._David's_Shopping_Centre_(Swansea) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Siopa Dewi Sant (Abertawe)''' <br><br> Mae Canolfan Siopa Dewi Sant yn gofadeiladau siopa yn [[Abertawe]], de [[Cymru]]. Mae'r cyfadeilad wedi'i leoli wrth ymyl [[Quadrant, Abertawe]] ac gyferbyn ag Eglwys y Santes Fair. Wedi'i gwblhau ym 1982, bu'r cyfadeilad yn eithaf aflwyddiannus hyd yn hyn, o ran llenwi ei fannau siopa a chadw cwsmeriaid. Mae'r cyfadeilad yn cynnwys sawl adeilad, wedi'u gorchuddio â brics coch, sy'n cynnwys nifer o unedau siop ar lefel y ddaear y gellir eu cyrraedd yn uniongyrchol o'r [[Stryd]]. Roedd neuadd farchnad ar y llawr cyntaf sydd bellach ar gau. Yn ystod yr 1980au roedd ardal y llawr uchaf ar agor ac roedd yn cynnwys llawer o stondinau bach a redid gan fasnachwyr lleol. I'r de o'r cyfadeilad mae maes parcio Dewi Sant. Defnyddiwyd adeilad wythonglog yng nghornel ogledd-orllewin y cyfadeilad gan [[S4C]] fel stiwdio am nifer o flynyddoedd. Defnyddiwyd y stiwdio ar gyfer darlledu'r rhaglen [[Heno]]. Adeiladwyd yr adeilad yn wreiddiol i'w feddiannu gan fwyty ond ni chafodd ei ddefnyddio at y diben hwn erioed. Am y rhan fwyaf o oes yr adeilad hyd yn hyn, bu'n wag. Hefyd, bu llawer o gynlluniau ar gyfer yr hen ganolfan siopa gan gynnwys dymchwel ac ehangu canolfan siopa'r Cwadrant gyfagos; neu ddymchwel yn llwyr a'i disodli gan faes parcio aml-lawr. Pe bai'n cael ei gymeradwyo, byddai wedi arwain at ddymchwel meysydd parcio'r Cwadrant a Dewi Sant i ehangu canolfan siopa'r Cwadrant. Mae'r holl gynlluniau'n cynnwys y Cwadrant fel rhan annatod. Prynodd Cyngor Abertawe a Llywodraeth Cymru'r cyfadeilad ym mis Rhagfyr 2011 gyda chynllun i ddymchwel rhan wag y safle i greu maes parcio â 160 o leoedd. Ym mis Ebrill 2018, cyhoeddwyd y byddai safle'r ganolfan siopa yn cael ei droi'n [[Arena Abertawe]] a redir fel rhan o Grŵp Theatr yr Ambassador. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4966535 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bridgend_Designer_Outlet Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Siopa Pen-y-bont ar Ogwr''' <br><br> Mae Allfa Ddylunwyr [[Pen-y-bont ar Ogwr]], a elwir hefyd yn Allfa Ddylunwyr McArthurGlen (ac a elwir yn lleol yn "The Pines"), yn barc manwerthu masnachol a datblygiad siop allfa ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Cymru, y Deyrnas Unedig. Mae'n eiddo i Grŵp McArthurGlen ac yn cael ei weithredu ganddo. Lleolir y datblygiad ar Gyffordd 36 o [[Traffordd yr M4|draffordd yr M4]] rhwng [[Caerdydd]] ac [[Abertawe]]. Agorodd gyntaf ym 1998. Mae'n cynnwys tua naw deg o siopau gwahanol sy'n cynnig gostyngiadau oddi ar labeli brand a dylunwyr. Mae amrywiaeth o nwyddau ar gael gan gynnwys dillad, teganau, llyfrau a chynhyrchion trydanol. Agorwyd cwrt bwyd yn 2011, ac ychwanegwyd ardal chwarae yn 2015. Yn 2014 cafodd yr Allfa drawsnewidiad ac agorwyd pum siop newydd yn 2015, gan gynnwys Ernest Jones, Calvin Klein, Henri Lloyd, Le Creuset a Snow + Rock. Costiodd gweddnewidiad yr allfa £2.5 miliwn. Disgwylir i adnewyddu llwyr y cwrt bwyd ddechrau cyn bo hir. Lleolir yr Allfa Ddylunwyr ger pentrefi [[Sarn, Pen-y-bont ar Ogwr]], Litchard a Phen-y-fai a thref Pen-y-bont ar Ogwr. Gerllaw'r datblygiad mae archfarchnad [[Sainsbury's]], bwyty Miller and Carters, gwesty Premier Inn, siop ddillad Joules a bwyty [[KFC]] a oedd wedi'i leoli yn y cwrt bwyd o'r blaen tan 2012. Fe'i gwasanaethir hefyd gan nifer o lwybrau bysiau i gyrchfannau i'r gogledd a'r de o'r pentref i ac o dref Pen-y-bont ar Ogwr a Dyffrynnoedd Llynfi, Garw ac Ogwr, ac mae ganddo arhosfan bws sy'n cael ei gwasanaethu gan fysiau National Express a TrawsCambria rhwng Abertawe a Chaerdydd. Gwefan Pen-y-bont ar Ogwr Designer Outlet <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5035852 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capitol_Centre,_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan y Capitol, Caerdydd''' <br><br> Canolfan y Capitol''' () (gynt: Canolfan Gyfnewidfa'r Capitol ()) yw canolfan siopa dan do yn ninas [[Caerdydd]], Cymru. Gan weithredu fel un o ganolfannau manwerthu'r ddinas, mae'r adeilad wedi'i adeiladu ar safle hen Theatr y Capitol, ac wedi'i leoli ym mhen dwyreiniol Stryd y Frenhines ger terfynfa bysiau Plas Dumfries a [[Gorsaf reilffordd Heol y Frenhines Caerdydd]]. Roedd siop [[H&M]] fawr yn ei hangori, gyda blaen y ganolfan yn cael ei ddominyddu gan [[Tesco]] ers i Virgin Megastores a Zavvi roi'r gorau i weithredu yn 2009. Mae Tesco wedi dominyddu blaen Canolfan y Capitol ers mis Tachwedd 2012. Agorwyd Canolfan y Capitol ym 1990, gyda cheisiadau i efelychu'r bensaernïaeth wreiddiol. Ymgorfforwyd teils ceramig o ystafelloedd te blaenorol y Caffi Iseldireg Fictoraidd ar y tu allan dwyreiniol. Heneiddiodd yr arddull adeiladu yn gyflym iawn ac, ym 1999, cafodd y ganolfan ei hailddatblygu ar gost o £10 miliwn, gan gynnwys adnewyddu'r ardaloedd cerddwyr, cael gwared ar y cwrt bwyd a chreu mynedfeydd newydd i'r ganolfan (er bod llawer o'r ffasâd allanol gwreiddiol yn dal i fodoli). Fe'i cwblhawyd ym mis Tachwedd 1999. Bu cynlluniau i ddatblygu 164 o fflatiau, ynghyd â lle manwerthu a masnachol a chyfleusterau parcio ceir ychwanegol yng nghornel North Edward Street a Station Terrace. Byddai hyn yn darparu 50 y cant o leoedd ychwanegol, gan ddod â chyfanswm y lleoedd parcio ceir i fyny i 632. Roedd penseiri'r cynllun, Dobson Architects, yn disgwyl y gallai gael ei gwblhau erbyn 2012, ond ni ddigwyddodd hyn erioed. Yn 2015 prynwyd Canolfan Capitol gan y perchennog newydd, NewRiver Retail. Yn 2022 datgelwyd cynlluniau i greu cwrt bwyd newydd 14,500 troedfedd sgwâr mewn ymdrechion i adfywio ffawd y ganolfan. Yn wreiddiol, roedd y ganolfan hefyd yn gartref i sinema Odeon pum sgrin hyd at 2001; ailagorwyd hi ym mis Ebrill 2015 dan weithrediad Premiere Cinemas. Ym mis Hydref 2022, caeodd Premier Cinema yn barhaol. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7304062 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Red_Dragon_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan y Ddraig Goch''' <br><br> Mae '''Canolfan y Ddraig Goch''' yn gyfadeilad adloniant a hamdden dan do yn ne [[Caerdydd]], prifddinas [[Cymru]]. Fe'i gelwid yn wreiddiol yn Bentref Hamdden [[Glanfa'r Iwerydd]] pan agorodd ym mis Awst 1997. Mae'r cyfadeilad yn cynnwys bwytai, caffis, neuadd fowlio Hollywood Bowl gyda difyrion arcêd, sinema amlsgrin Odeon, casino, campfa a maes parcio ar y safle. Fe'i lleolir yn ardal [[Bae Caerdydd]], gyferbyn â [[Canolfan Mileniwm Cymru|Chanolfan Mileniwm Cymru]]. Mae hyn yn agos at yr [[A4232]] ac yn agos at [[Gorsaf reilffordd Bae Caerdydd|orsaf reilffordd Bae Caerdydd]]. Mae llwybrau [[Bws Caerdydd]] rhif 6 (Baycar) ac 8 (trwy Grangetown, yr Orsaf Ganolog) yn ei wasanaethu'n uniongyrchol i ganol y ddinas. Agorodd y ganolfan ym 1997 fel Pentref Hamdden Glanfa'r Iwerydd. Ailenwyd y ganolfan yn 2000 yn Ganolfan y Ddraig Goch (a enwyd ar ôl yr orsaf radio fasnachol ar gyfer Caerdydd a Chasnewydd, Red Dragon FM). Ers hynny mae Red Dragon FM wedi'i hail-frandio fel [[Capital South Wales]]. Lleolir yr orsaf yn y ganolfan, ochr yn ochr â Heart South Wales. Agorodd y sinema amlsgrin ym mis Hydref 1997 ac fe'i rheolwyd yn wreiddiol gan United Cinemas International (UCI). Fodd bynnag, yn 2004 prynwyd Odeon ac UCI gan y cwmni ecwiti preifat, Terra Firma, ac unwyd y ddau gwmni o dan yr enw Odeon. Ar 17 Rhagfyr 2019, cyhoeddwyd bod cabinet [[Cyngor Caerdydd]] wedi cael caniatâd i'r awdurdod lleol brynu Canolfan y Ddraig Goch gan Gronfa Bensiwn British Airways (BAPF) am swm anhysbys. Dim ond ar ôl cyflwyno cais cynllunio ar gyfer y prosiect arena newydd ar unrhyw ran o safle aml-erw Glanfa'r Iwerydd (Neuadd y Sir gyfun ar Schooner Way a Chanolfan y Ddraig Goch ar Hemingway Road) o fewn cyfnod o 10 mlynedd y byddai elfen o'r pris prynu yn daladwy i'r gronfa bensiwn. Yn 2020, gwerthodd y BAPF y ganolfan i'r cyngor am £60m yn ôl y sôn. Mae cynlluniau i ddisodli'r ganolfan gydag adeilad newydd "yn y blynyddoedd i ddod", fel rhan o gynlluniau ehangach i adfywio ardal Glanfa'r Iwerydd gyda datblygiad cymysg-ddefnydd mawr wedi'i leoli ar safle 30 erw (12 ha); byddai hyn yn cynnwys swyddfeydd cyngor newydd, fflatiau ar lan y dŵr, gwesty newydd a theatr gelfyddydau "ymgolli" i eistedd ochr yn ochr ag arena dan do newydd â chapasiti o 15,000. Mae'r tenantiaid presennol yn cynnwys: Casinos Grosvenor Bella Italia [[Cadwaladers]] Hollywood Bowl Five Guys Odeon Capital South Wales Heart South Wales Travelodge Rhestr o leoliadau diwylliannol yng Nghaerdydd [[Enwau lleoedd a strydoedd Caerdydd]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5140550 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Coedffranc_Central Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canol Coed-ffranc''' <br><br> Mae Canol [[Coed-ffranc]] yn [[Ward etholiadol]] ym mwrdeistref sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. Mae Canol Coedffranc yn rhan o [[Cymuned (Cymru)]] Coedffranc ac mae yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth y DU [[Castell-nedd a Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol y DU)]]. Mae Canol Coedffranc wedi'i ffinio gan wardiau Gorllewin Coedffranc i'r de-orllewin; Gogledd Coedffranc i'r gogledd; [[Dyffryn Clydach]] i'r dwyrain; a Dwyrain Castell-nedd a Gorllewin Llansawel i'r de-ddwyrain. Mae bron yr holl ward wedi'i hadeiladu ac yn cynnwys ardaloedd preswyl a strydoedd siopa sy'n gorchuddio canol pentref [[Sgiwen]]. Roedd Canol Coedffranc yn ward etholiadol [[Gorllewin Morgannwg]] tan 4 Mai 1989, pan ddaeth Canol Coedffranc a Gorllewin Coedffranc yn ward Coedffranc o dan Orchymyn Sir Gorllewin Morganwg (Trefniadau Etholiadol) 1989. Ail-grewyd Canol Coedffranc a Gorllewin Coedffranc ar gyfer etholiadau 1995. Yn etholiadau cyngor lleol 2022, y canlyniadau oedd: Yn [[Etholiadau lleol gwledydd Prydain 2017]], y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsArthur Davies Llafur561Llafur yn dalAngharad Aubrey Llafur488Llafur yn dalBetsan RichardsAnnibynnol346Pauline Fellowes Plaid Cymru199Russell Morris Plaid Cymru140 Yn etholiadau cyngor lleol 2012, roedd y ganran a bleidleisiodd yn 32.49%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsArthur Davies Llafur616Llafur yn dalPaula Bebell Llafur382Ennill LlafurBetsan RichardsAnnibynnol297Lee Saunders NPT Plaid Annibynnol206Pauline Fellowes Plaid Cymru125Russell Morris Plaid Cymru90 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29586861 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ainon_Baptist_Church_(Tongwynlais) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ainon (Tongwynlais)''' <br><br> Mae Eglwys [[Eglwys y Bedyddwyr]] Ainon, [[Tongwynlais]] yn eglwys Bedyddwyr annibynnol sydd wedi bod yn weithredol ym mhentref Tongwynlais yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru, ers dros 180 mlynedd. Roedd y pregethwr [[Christmas Evans]] yn byw yng Nghapel Tonyfelin yng [[Caerffili|Nghaerffili]] rhwng 1826 a 1828. Yn ystod y cyfnod hwn, pregethodd bregethau yn nhafarn y Lewis Arms yn Nhongwynlais. Byr oedd cyfnod Evans yn yr ardal, ond cafodd gymaint o effaith nes i Ainon gael ei sefydlu ym 1828. Adeiladwyd yr adeilad presennol ym 1832, a dyma'r adeilad eglwys hynaf yn Nhongwynlais. Diweddarwyd a moderneiddiwyd tu mewn yr eglwys yn 2003. Daeth arfer y pentref o fynd ar dripiau Sulgwyn gyda'i gilydd rhwng yr eglwysi i ben yng nghanol yr 20fed Ganrif, ond mae Ainon yn parhau i fod yn eglwys weithredol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16840961 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethania_Chapel,_Aberdare Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethania, Aberdare''' <br><br> [[Eglwys]] Annibynnol yn Heol Mountain Ash, Abercynon, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Bethania, [[Abercynon]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Methania yn yr [[Cymraeg]]. Dechreuodd yr eglwys ar ffurf Ysgol Sul a chyfarfodydd anffurfiol eraill a gynhaliwyd mewn tai yn y gymuned. Adeiladwyd y capel cyntaf ym 1893 ond o fewn amser byr profodd yn rhy fach. O ganlyniad, adeiladwyd capel newydd ym 1898 ar gost o £3,500 gyda lle i 700. Y gweinidog cyntaf oedd [[J. J. Williams (bardd)]], a ddaeth yn Archdderwydd Cymru yn ddiweddarach. Daeth Caradog Jones i Abercynon o [[Croesoswallt|Groesoswallt]] ym 1897. Gadawodd ym 1903 ar ôl rhai anghydfodau yn y capel. Ym 1910, derbyniodd y Parch. JT Ll. Williams o Ebenezer, Cefncoed, Merthyr, alwad i weinidogaethu ym Methania, fel olynydd i D. Bryniog Thomas a oedd wedi symud i Seion, Maesteg. Yn y gwasanaethau sefydlu, myfyriodd Evan Jones, yr uwch ddiacon ym Methania, fod y penderfyniad i alw ar wasanaethau'r gweinidog newydd wedi'i gytuno gan y gynulleidfa heb unrhyw anghydfod. Gadawodd nifer o aelodau yn y dyddiau cynnar i ffurfio Capel Bedyddwyr Saesneg Mount Zion. Caeodd y capel yn y 1970au a chafodd ei ddymchwel ym 1990. Ailddatblygwyd y safle ym 1991 gyda fflatiau o'r enw Bethania. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20164423 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethel_Chapel,_Miskin Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethel, Meisgyn''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn Railway Street, Gadlys, [[Aberdâr]], Cymru, oedd Bethel, Gadlys. Sefydlwyd Bethel ym 1860 pan dorrodd tri deg o aelodau o Salem, Robertstown, i ffwrdd i sefydlu eglwys newydd. Dyluniwyd y capel gan Evan Jones o Aberdâr ac fe'i hadeiladwyd ar gost o £747. Roedd lle i 600 o bobl eistedd yn y capel gwreiddiol. Y gweinidog cyntaf oedd William Harrison, a ddilynwyd ym 1859 gan [[Hugh Hughes (Tegai)]], a elwid yn Huw Tegai. Bu'n weinidog ym Manceinion o'r blaen, ond bu farw'n sydyn ym 1864, dridiau ar ôl cwympo wrth bregethu yn y pulpud. Roedd Robert Evans yn weinidog o 1866 hyd 1877, a D. Onllwyn Brace o 1885 hyd 1888. Roedd yr aelodaeth ym 1890 yn 245. Cododd hyn i 344 ym 1905, yn sgil yr adfywiad crefyddol, ond gostyngodd i 280 erbyn 1914. J. Richards oedd y gweinidog o ddiwedd y 1890au hyd 1907, pan ymadawodd am Bethel, [[Sir Gaernarfon]]. Yn fuan wedyn cododd rhaniadau yn yr eglwys ynghylch y Ddiwinyddiaeth Newydd, a arweiniodd at ymddiswyddiad pedwar diacon ac anghydfod cyhoeddus ynghylch ethol trysorydd i olynu un o'r rhai a oedd wedi ymddiswyddo. Enillodd yr athrawiaeth hon, a hyrwyddwyd gan RJ Campbell, gefnogaeth sylweddol yn Ne Cymru ar yr adeg hon. Roedd hyn yn adlewyrchu'r tensiynau gwleidyddol cynyddol o fewn anghydffurfiaeth yng Nghwm Aberdâr yn dilyn ethol [[Keir Hardie]] yn AS dros [[Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)]] wyth mlynedd ynghynt. Ceisiodd ysgrifennydd y capel leihau'r rhaniad gan honni mai dim ond cyfran fach o'r aelodaeth a oedd yn gysylltiedig. Fodd bynnag, dywedwyd bod 24 aelod yn cefnogi safbwyntiau Campbell, gan gynnwys pawb a fynychai ddosbarth Beiblaidd ar foreau Sul. Ym 1913 ailadeiladwyd y capel ar gost o £2,975, gydag organ yn costio £420. Roedd i'r capel newydd fewnwaith cywrain, gan gynnwys nenfwd wedi'i orchuddio â rhosod ac oriel sylweddol gyda siambr organ yn y pen pellaf. Arhosodd Bethel ar agor tan ddiwedd yr 1980au. Wedi'i adfeilio trwy'r 1990au, cafodd ei ddymchwel ym mis Tachwedd 2003, ac adeiladwyd tŷ ar y safle. Mynediad yn Coflein. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29489853 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethesda_Chapel,_Merthyr_Tydfil Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethesda,, Merthyr Tydfil''' <br><br> Bethesda, [[Merthyr Tudful]] oedd un o'r capeli cynharaf yn nhref ddiwydiannol Merthyr Tudful. Cynhaliwyd gwasanaethau yn yr iaith Gymraeg. Fel sawl capel Cymreig arall, dechreuodd Bethesda yn sgil hollt yn y gynulleidfa yng [[Eglwys]] Zoar gerllaw. Ym 1807, ymwelodd Daniel Lewis, y gweinidog yn Zoar, â Llundain a lleoedd eraill i godi arian i glirio dyledion y capel. Gwrthwynebodd rhai aelodau o'r gynulleidfa, a phan ganfu ymchwiliad annibynnol o blaid y gweinidog, gadawodd nifer i sefydlu eglwys newydd. Cynhaliwyd cyfarfodydd cychwynnol mewn ystafelloedd ac adeiladau mewn gwahanol leoedd yn y dref, ond ym 1811 penderfynwyd adeiladu capel dan arweiniad Methusalem Jones, a oedd wedi dod yn weinidog. Yn ystod gweinidogaeth Jones, bu cynnydd sylweddol yn yr aelodaeth ac adeiladwyd capel newydd ym 1829. Bethesda hefyd oedd mam-eglwys nifer o gapeli yn yr ardal gan gynnwys Bethania, Dowlais. Yn ystod y 1850au, roedd y cyfansoddwr [[Joseph Parry]] yn aelod ym Methesda. Yn ystod gweinidogaeth Rhys Gwesyn Jones rhwng 1858 a 1867, gostyngodd yr aelodaeth oherwydd cau [[Gwaith Haearn Penydarren]]. Yn niwedd y 1870au penderfynwyd adeiladu capel mwy a mwy cyfforddus, a gosodwyd y garreg sylfaen gan Mrs WT Crawshay (gwraig William Crawshay, perchennog [[Gwaith Haearn Cyfarthfa]]) ym 1880. John Williams o Ferthyr oedd y pensaer ac adeiladwyd y capel gan John Francis Davies o Ddowlais. Fe'i cwblhawyd ym 1881 ar gost o £1,200. Caeodd y capel ym 1976 oherwydd cynulleidfa ostyngol. Defnyddiwyd yr adeilad fel canolfan gelfyddydau am sawl blwyddyn, ond aeth yn adfail a chafodd ei ddymchwel ym 1995. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713327 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethlehem_Chapel,_Mountain_Ash Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethlehem, Aberpennar''' <br><br> Capel Methodistaidd Calfinaidd yn Stryd Pryce, Aberpennar, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Bethlehem, [[Aberpennar]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Methlehem yn yr [[Cymraeg]]. Mae tarddiad yr eglwys yn dyddio'n ôl i 1854, pan gynhaliwyd cyfarfodydd mewn tŷ yn Stryd Commercial, ac yn ddiweddarach mewn tŷ yn Stryd Duffryn. Adeiladwyd ysgoldy ym 1857, ar gost o £500, a ddaeth yn adnabyddus fel Capel Bach. Gosodwyd cerrig coffa ar gyfer yr adeilad hwn gan William Lloyd, dilledydd, o Stryd Commercial a Rees Evans, groser, ymhlith eraill. Ni chafwyd gweinidog parhaol tan 1870. Yn ystod y cyfnod hwn, byddai'r Parchedig T. Rees a Morgan Edwards, y gweinidog a'r diacon yn Libanus, Aberaman, yn ymweld yn rheolaidd i gefnogi'r eglwys ifanc. Ym 1870, daeth y Parch. TC Phillips yn weinidog ac arhosodd yn weinidog tan 1884. Olynwyd ef gan MD Jones, gynt o Libanus, Dowlais, o 1884 hyd 1911. Mynychodd Evan Roberts, y diwygiwr, Fethlehem am gyfnod byr ym 1899. Ailadeiladwyd y capel ym 1900, wedi'i gynllunio gan Thomas Roderick o Aberdâr, ar gost o £2,000. Ar ôl 27 mlynedd fel gweinidog ym Methlehem, bu farw MD Jones ym 1911. Dadorchuddiwyd tabled er cof amdano gan y Parch. J. Morgan Jones, Caerdydd, ym mis Medi 1913. Yn dilyn marwolaeth MD Jones, bu'r eglwys heb weinidog nes i JR Evans o [[Bwlch, Powys]], Sir Frycheiniog, gael ei sefydlu'n weinidog ym mis Gorffennaf 1914. Yn dilyn dinistrio Ysgol Bechgyn Dyffryn gan fomio'r gelyn ym mis Mehefin 1941, defnyddiwyd y festri fel ysgol fabanod o 1942 hyd 1948. Ym 1952, adeiladwyd eglwys ar y cyd... Sefydlwyd gofalaeth gyda'r eglwys Annibynnol ym Methania a gosodwyd organ bibell newydd ym 1953 ar gost o £950. Caeodd Bethlehem ym 1980 a dymchwelwyd yr adeilad ym 1990. Adeiladwyd Canolfan Feddygol Hillcrest ar y safle ym 1992/93. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713392 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Calfaria_Chapel,_Abercynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Calfaria, Abercynon''' <br><br> Capel Bedyddwyr ym mhentref [[Pen-y-groes, Sir Gaerfyrddin]] yng nghymuned [[Llandybïe]], ger [[Rhydaman]], [[Sir Gaerfyrddin]] yw Calfaria. Cynhaliwyd gwasanaethau yng Nghalfaria yn yr iaith Gymraeg tan yn ddiweddar ond maent bellach yn ddwyieithog. Sefydlwyd Calfaria ym 1896 gan [[Eglwys y Bedyddwyr]] a addolai mewn capeli eraill yn y cyffiniau a glowyr a oedd wedi mudo i'r ardaloedd i weithio ym mhyllau glo Emlyn a Chaerbryn. Yn wreiddiol, byddent yn cwrdd yng nghartrefi ei gilydd ac yna mewn adeilad bach adfeiliedig, a elwid yn ddiweddarach yn (Hen Sied y Band). Tyfodd y gynulleidfa fach yn gyflym, a sefydlwyd gweinidog, y Parch. Job Herbert, ddwy flynedd cyn adeiladu'r capel. Bu Herbert yn weinidog am ddeugain mlynedd. Fe'i holynwyd gan Handel Turner (1942–46), E. Bryn Jones (1947–56), Elwyn Williams (1957–63), Wynn Vittle (1964–73) a Carl Williams (1975–82). Y gweinidog presennol (2020) yw Aled Maskell. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713418 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Carmel_Chapel,_Penrhiwceiber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Carmel, Penrhiwceiber''' <br><br> Capel Annibynnol ym Mhenrhiwceiber, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] yw Carmel, [[Penrhiw-ceibr]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yng Nghaermel yn yr [[Cymraeg]]. Gellir olrhain hanes yr eglwys i'r 1870au pan gynhaliwyd cyfarfodydd gweddi ac Ysgolion Sul mewn amrywiol gapeli yn lleol. Cytunwyd ar gynlluniau i agor y capel cyntaf ar 12 Tachwedd 1880 ac adeiladwyd y capel dros ychydig fisoedd, ac fe'i agorwyd ar 9 Gorffennaf 1881. Roedd Robert Thomas, brodor o Ffestiniog, yn weinidog o 1882 hyd 1905, pan fu farw yn 52 oed. Roedd Thomas yn weithgar ym mywyd cyhoeddus a threuliodd ddeuddeng mlynedd yn aelod o Fwrdd Gwarcheidwaid Pontypridd. Mae'r capel wedi dioddef o suddo a achoswyd gan waith cynhaliaeth mwyngloddio. Cafodd hyn ei gywiro'n ddiweddarach gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]]. Mae'r capel yn parhau ar agor. Mynediad yn Adeiladau Rhestredig Prydain Mynediad yn COFLEIN <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17740291 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Beulah_Calvinistic_Methodist_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Beulah''' <br><br> Mae Capel [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru]] Beulah, a elwir hefyd yn lleol yn "Y Capel Crwn" ac yn y Gymraeg fel "Capel y Groes", yn adeilad rhestredig Gradd II* ym [[Margam]], [[Port Talbot]], [[Cymru]]. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a bu'n rhaid ei ddatgymalu a'i symud ym 1974 i wneud lle i [[Traffordd yr M4]]. Adeiladwyd y capel yn [[Pensaernïaeth yr Adfywiad Romanésg]] fel rhan o "bentref cynlluniedig" Groes, a grëwyd gan y pensaer Edward Haycock, yr Hynaf. Cymeradwywyd dyluniad y capel gan y tirfeddiannwr lleol [[Christopher Rice Mansel Talbot]], ac mae'n bosibl ei fod wedi'i seilio ar y Tŷ Benodol ym [[Parc Gwledig Margam]]. Fe'i hadeiladwyd gan Thomas Jenkin ym 1838 ar gost o £800 gan ddefnyddio deunydd o'r ystâd. Ym 1974, penderfynodd y llywodraeth ddymchwel y pentref i wneud lle i draffordd newydd yr M4. Y capel oedd yr unig adeilad yn y pentref i gael ei achub; cafodd ei symud ym 1975–76 i Barc Tollgate, ychydig bellter i ffwrdd, lle mae'n dal i sefyll. Fe'i rhestrwyd yn Radd II* ar 9 Ionawr 1976 "fel yr unig gapel wythonglog sydd wedi goroesi yng Nghymru, ac enghraifft arbennig o'r arddull bwaog gron mewn pensaernïaeth capeli." Mae'r capel wythonglog yn Romanésg o ran arddull gyda waliau [[Tywodfaen]] cwrsiog a tho llechi talcennog. Mae gan y waliau bilastrau nadd sy'n codi i gornis Lombardaidd amlwg gyda machicolations ffug. Mae bondo'r to yn ymestyn allan dros y waliau ac mae cwpola cloch gyda ffinial tal ar ben y to. Mae bae mynediad bach gyda llawr teils. Mae'r oriel wedi'i chynnal gan ddwy golofn haearn bwrw gyda phriflennau cylchog ac mae ganddi flaen syth â phaneli pren gyda phum haen o fainc. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558716 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryn_Seion_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Bryn Seion''' <br><br> Capel Methodistiaid Calfinaidd yn Stryd y Felin, Trecynon, Aberdâr, Cymru oedd Bryn [[Trecynon]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Mryn Seion yn y Gymraeg nes iddo ddod yn gapel Bedyddwyr ym 1970. Dechreuodd yr achos ym Mryn Seion ym Mhentwyn Bach o ganlyniad i Ddiwygiad Crefyddol 1859. Agorwyd y capel i addoli ynddo ym 1862 a'i ailadeiladu ym 1899 am gost o £580. Bryn Seion oedd y capel cyntaf yng Nghwm Cynon i gael ymweliad gan arweinydd y diwygiad, [[Evan Roberts, y diwygiwr]]. Ar 13 Tachwedd 1904, cynhaliodd Roberts wasanaethau ym Mryn Seion, gan wrthod pregethu o'r pulpud ond gan annerch y gynulleidfa o'r sedd fawr ac adrodd ei brofiadau pan dorrodd y diwygiad allan yn ei dref enedigol, [[Casllwchwr]]. Parhaodd y gwasanaethau hyn drwy gydol y dydd. Am wythnosau lawer wedi hynny, effeithiwyd yn ddwfn ar eglwys Bryn Seion gan y diwygiad. Daeth yr achos ym Mryn Seion i ben ym 1970 ond cymerwyd yr adeilad drosodd gan eglwys Bedyddwyr Saesneg Carmel a pharhaodd i gael ei ddefnyddio yn yr unfed ganrif ar hugain. Cofnod cronfa ddata Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17739503 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ebenezer_Chapel,_Aberavon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Ebenezer, Aberafon''' <br><br> Mae Capel Ebenezer, Aberafan (yn fwy cywir, "Eglwys [[Eglwys y Bedyddwyr]] Ebenezer"), yn eglwys Bedyddwyr ym [[Port Talbot|Mhort Talbot]], Cymru. Wedi'i hadeiladu ym 1881, mae wedi'i lleoli yn y Sgwâr Dinesig, ac dyma'r unig adeilad o hen ganol tref Port Talbot i oroesi'r dymchweliad cyfanwerthol a ragflaenodd adeiladu canol tref newydd yng nghanol y 1970au; y cyfeiriad gynt oedd "Stryd Talbot". Mae wedi bod yn [[Adeilad rhestredig]] ers 1980. Dyluniwyd yr adeilad mewn "arddull [[Pensaernïaeth yr Adfywiad Romanésg]] brin" gan George Morgan o Gaerfyrddin, pensaer nodedig capeli Bedyddwyr, ac fe'i hadeiladwyd ar safle capel cynharach, yn dyddio o 1836. Yn draddodiadol, cynhaliwyd gwasanaethau yn yr eglwys yn y [[Cymraeg|Gymraeg]] ond defnyddir y Gymraeg a'r [[Saesneg]] bellach. Wedi'i lleoli yn agos at y ganolfan ddinesig, fe'i defnyddir gan yr awdurdod lleol, [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]], ar gyfer [[Carol Nadolig]] blynyddol a digwyddiadau achlysurol eraill. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16993932 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Heolyfelin_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Heol-y-Felin''' <br><br> Capel Bedyddwyr Cymreig a sefydlwyd ym 1855 oedd [[Eglwys]] Heolyfelin, [[Trecynon]], [[Aberdâr]] (a sillafir hefyd yn Heol-y-Felin). Cynhaliwyd gwasanaethau yn y [[Cymraeg|Gymraeg]]. Roedd lle i 800 o bobl eistedd yn yr adeilad. Erbyn mis Rhagfyr 2015 roedd y capel wedi cau ac ar werth. Mae tarddiad yr eglwys yn Heolyfelin yn dyddio'n ôl i'r 1840au, pan sefydlwyd cyfarfodydd gweddi ac [[Ysgol Sul]] yn yr ardal a ddaeth yn adnabyddus yn ddiweddarach fel Trecynon. Daw'r enw Heolyfelin, sy'n llythrennol yn cyfeirio at Waith Haearn Aberdâr yn [[Llwydcoed]] gerllaw a sefydlwyd ym 1800. Pan agorwyd Glofa Ysguborwen yn Llwydcoed ym 1849, roedd llawer o [[Eglwys y Bedyddwyr]] ymhlith y rhai a symudodd i'r ardal, ac i ddechrau cynhaliasant gyfarfodydd gweddi yng Nghapel y Wesleaid. Dyluniwyd y capel ym 1852 gan Thomas Joseph, peiriannydd o [[Hirwaun]] a oedd yn ymwneud â mentrau glofa yn Aberdâr. Roedd Heolyfelin yn gangen o Ramoth, Hirwaun, er bod [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]] o Galfaria hefyd wedi chwarae rhan allweddol yn sefydlu'r achos newydd. Roedd Thomas Joseph wedi agor pwll glo newydd yn Nhrecynon ac fe berswadiodd lawer o lowyr oedd yn aelodau yn Ramoth i symud gydag ef o Hirwaun. Costiodd y capel £800 i'w adeiladu. Roedd Soar, Llwydcoed yn gangen o Heolyfelin. Roedd aelodaeth gyson uchel yn Heolyfelin, rhwng 350 a 500, o 1860 hyd at y Rhyfel Byd Cyntaf. Cyrhaeddodd yr aelodaeth uchafbwynt ym 1906, yn fuan ar ôl [[Diwygiad 1904–1905]], pan gafodd 95 o aelodau newydd eu bedyddio yn Heolyfelin ym mis Rhagfyr 1904. Y gweinidog cyntaf, o 1852 hyd at 1861, oedd Benjamin Evans o Hirwaun. Roedd William Harries, llywydd [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] yn 1891-2, yn weinidog yn Heolyfelin o 1862 i 1902. Ym 1877 derbyniodd Harries alwad gan eglwys yn Sir Benfro ond yn y pen draw cafodd ei berswadio i aros yn Heolyfelin. Olynwyd ef gan W. Cynog Williams a ddaeth i Heolyfelin o Sir Benfro. Yn gynnar yn ei weinidogaeth, codwyd ystafelloedd dosbarth i'w defnyddio gan yr Ysgol Sul. Cryfhawyd y Capel gan Ddiwygiad Crefyddol 1904 ac ar ddydd Sul, 4 Rhagfyr 1904, bedyddiwyd 94 o aelodau newydd. Gwasanaethodd Williams o 1903 hyd 1941. Daeth Herbert Davies i Heolyfelin o Birkenhead ym 1944. Gadawodd ym 1947 a chafodd ei olynu gan D. Meredith Morgan. Heddiw mae aelodaeth y capel wedi gostwng i ffigurau sengl. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713132 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Jerusalem, Ynysybwl''' <br><br> Capel Methodistaidd Calfinaidd yn Stryd Thompson, Ynysybwl, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Jerwsalem, [[Ynys-y-bwl]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Jerwsalem yn yr [[Cymraeg]]. Mae'r eglwys yn Jerwsalem yn dyddio'n ôl i 1885, pan ddechreuodd nifer o lowyr gynnal cyfarfodydd mewn tŷ yn y pentref. Ym 1888, adeiladwyd capel gan William ac Edward Williams o Fferm Cribinddu, a ddaeth yn ddiaconiaid yn y capel ac yn noddwyr ariannol hael. Y Parchedig D. Jones oedd y gweinidog cyntaf. O'i ddyddiau cynharaf, cynhaliodd Jerwsalem, fel capeli eraill, ddigwyddiadau diwylliannol y tu hwnt i'r maes crefyddol. Ym 1889, gwelodd [[Eisteddfod]] Jerwsalem y bardd ifanc [[J. J. Williams (bardd)]] yn dod i amlygrwydd. Bu Isaac Morris yn weinidog o 1913 hyd 1925, ac yna TM Lloyd o 1925 hyd 1931. Arhosodd yr aelodaeth yn 270 ym 1938. Bu Randall Jones, cyn-löwr, yn weinidog o 1938 hyd 1946. Dilynwyd ef gan H. Glyn Davies o 1946 hyd 1955 a JL Mathias o 1955 hyd tua 1970. Caeodd y capel ym 1976 gyda'r aelodau'n ymuno â chynulleidfa'r Bedyddwyr yn Noddfa. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713449 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Noddfa_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Noddfa, Ynysybwl''' <br><br> Capel Bedyddwyr yn Stryd Fawr, [[Ynys-y-bwl]], [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]] yw Noddfa. Mae eglwys Noddfa yn dyddio o 1885, pan ddechreuwyd cynnal cyfarfodydd mewn ystafell yng Ngwesty Robertstown. Ar yr adeg hon, cynhaliwyd bedyddiadau yn afon Clydach. Adeiladwyd y capel mewn dim ond naw mis ym 1889–90. Y gweinidog cyntaf oedd y Parch. WB Jones, ond gadawodd am Ogledd Cymru ym 1895. Ym 1976 daeth y capel yn eglwys unedig Gymraeg, gydag aelodau'n ymuno o'r Tabernacl a Jerwsalem. Yn dilyn yr uno roedd tua 80 o aelodau. Ym 1986, croesawodd Noddfa ei weinidog olaf, Gwilym Davies, a sefydlwyd hefyd yn Hengoed, Bryn Seion (Ystrad Mynach) a Seion, Cwmaman. Roedd yr aelodaeth wedi gostwng i 15 erbyn dechrau'r 21ain ganrif. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18159830 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ebenezer_Chapel,_Trecynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ebenezer, Trecynon''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn [[Aberdâr]], Cymru, oedd Ebenezer, [[Trecynon]], a wasanaethodd fel un o'r eglwysi anghydffurfiol cynharaf a mwyaf dylanwadol yng [[Cwm Cynon|Nghwm Cynon]]. Yn deillio o gynulleidfa ar y cyd o Annibynwyr a Methodistiaid Calfinaidd ddiwedd y ddeunawfed ganrif, sefydlodd y grŵp Annibynnol ei le addoli trwyddedig ei hun ym 1804 ac adeiladodd ei adeilad capel cysegredig cyntaf yn Nhrecynon ym 1811. O dan arweinyddiaeth Joseph Harrison (1817–1835), tyfodd Ebenezer yn gyflym, gan ddod yn fam-eglwys i nifer o gapeli Annibynnol yn yr ardal. Er mwyn darparu ar gyfer ei chynulleidfa a oedd yn ehangu, codwyd adeilad mwy ym 1829. Yn dilyn ymadawiad Harrison a gweinidogaeth fer a llwyddiannus gan Thomas Rees, holltodd carfan o'r gynulleidfa ym 1843 i sefydlu [[Siloa, Aberdâr]]. Er gwaethaf hyn, parhaodd y capel i ffynnu o dan William Edwards (1844–1884), a oruchwyliodd adeiladu trydydd capel, 900 sedd, ym 1859 a helpodd yn weithredol i sefydlu sawl eglwys newydd ledled Dyffryn Aberdâr. Yn ystod gweinidogaeth Grawys Jones (1885–1925), cafodd y capel ei adnewyddu'n fawr ym 1902. Yn fuan wedyn, ym mis Tachwedd 1904, daeth Ebenezer yn ganolbwynt i Adfywiad Crefyddol Cymru 1904–1905. Sbardunodd ymweliadau'r adfywiwr Evan Roberts, ynghyd â chyfranogiad gweithredol a digymell menywod, ddadl leol a heriodd strwythurau capeli traddodiadol, ceidwadol. Yng nghanol yr ugeinfed ganrif, o dan William Morse (1929–1959), dechreuodd aelodaeth y capel ostwng, gan ostwng o uchafbwynt o 564 ym 1907 i 330 erbyn 1954. Yn dilyn gweinidogaeth ei weinidog swyddogol olaf, RO Thomas (1961–1986), rhoddodd Ebenezer y gorau i weithredu fel prif le addoli ym mis Ebrill 2009. Heddiw, mae cynulleidfa fach sy'n weddill yn parhau i gyfarfod yn hen ysgoldy'r capel o dan yr enw "Ebenezer Newydd 2009". <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19894875 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Elim_Chapel,_Cwmdare Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Elim, Cwmdâr''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yng Nghwmdâr, Aberdâr, Cymru oedd Elim, [[Cwmdâr]]. Sefydlwyd yr eglwys o ganlyniad uniongyrchol i Ddiwygiad Crefyddol 1859, pan ryddhawyd hanner cant o aelodau o Ebenezer, Trecynon i sefydlu eglwys newydd ym mhentref glofaol Cwmdâr. Yn wreiddiol, cynhaliwyd cyfarfodydd mewn festri ond ym mis Awst 1867 agorwyd capel newydd, pryd anerchwyd gwasanaethau gan nifer o weinidogion gan gynnwys David Price o [[Siloa, Aberdâr]]. Codwyd £200 tuag at y gost, a gydnabuwyd fel cyflawniad sylweddol o ystyried bod holl aelodau'r eglwys yn weithwyr. Cydnabuwyd hefyd y fam-eglwys yn Ebenezer am roi cefnogaeth sylweddol i Elim. Y gweinidog cyntaf oedd [[Abraham Mathews]], a ddaeth o Goleg y Bala i weinidogaethu yn Elim ynghyd â Horeb, Llwydcoed. Urddwyd David Griffiths, myfyriwr o Goleg Aberhonddu, yn weinidog yn Elim ym mis Mehefin 1869. Roedd yn frodor o [[Llannarth, Ceredigion]], Sir Aberteifi, ac wedi mudo i [[Dowlais|Ddowlais]] pan oedd tua ugain oed, ar ôl gweithio fel gwas fferm cyn hynny. Anogwyd Griffiths i ddechrau pregethu gan y gweinidog ym Methania, Dowlais. Gwasanaethodd Griffiths am gyfnod fel aelod o Fwrdd Ysgol Aberdâr. Arhosodd yn Elim hyd ei farwolaeth. Ym 1903, ailadeiladwyd y capel. Gosodwyd carreg goffa ar 11 Awst 1902 gan Rees Llewellyn o Dŷ Bwllfa, Cwmdâr a JW Evans o [[Hirwaun]]. Ym mis Chwefror 1906, bu farw David Griffiths yn 65 oed ar ôl treulio 37 mlynedd fel gweinidog Elim. Bu David Owen Davies yn weinidog o 1961 hyd at ei ymddeoliad ym 1981. Bu farw ym 1989. Caeodd y capel yn y pen draw ym 1998. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18159974 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gadlys_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gadlys''' <br><br> [[Eglwys]] [[Eglwys y Bedyddwyr]] yn Rali Street, Gadlys, [[Aberdâr]], Cymru oedd '''Capel Gadlys'''. Fe'i hadeiladwyd fel cangen o Gapel [[Calfaria, Aberdâr]] yn Aberdâr. Dechreuodd yr achos dros ei ffurfio ym 1858. Dechreuodd fel [[Ysgol Sul]] a gynhaliwyd mewn gwahanol dai nes i ystafell ysgol gael ei hadeiladu a'i hagor ar 6 Chwefror 1859. Rhyddhawyd 49 o aelodau o [[Calfaria, Aberdâr]] i ffurfio capel newydd yn Gadlys. Fe'i hadeiladwyd ym 1864 ar dir a brydleswyd gan Dr. JL Roberts o Ystâd Gadlys Uchaf. Pensaer yr adeilad oedd Thomas Joseph a chost yr adeiladu oedd £675. Cynhaliwyd ei [[Bedydd|fedydd]] cyntaf ar 5 Ebrill 1863. Ef oedd gweinidog yr eglwys o 1876 hyd at ei farwolaeth ym 1900. Fe'i gelwir hefyd yn 'Esgob Gadlys'. Nodweddwyd hanes Gadlys yn yr ugeinfed ganrif gan gyfres o weinidogaethau cymharol fyr, ac ni pharhaodd yr un ohonynt am fwy na deng mlynedd. Cafodd Myles Griffiths o Goleg Bangor, ond brodor o [[Castell-nedd|Gastell-nedd,]] ei sefydlu'n weinidog ym mis Gorffennaf 1902 mewn gwasanaeth lle llywyddwyd gan William Harris o Heolyfelin. Symudodd i Lerpwl ym 1906. Cyrhaeddodd R. Gwenffrwd Hughes o'r Fali a [[Caergeiliog|Chaergeiliog]] yn Ynys Môn ym 1908. Yn ystod ei gyfnod yn y Gadlys, daeth Hughes yn rhan o wleidyddiaeth y Blaid Ryddfrydol a chafodd ei enwebu fel ymgeisydd am sedd ar Fwrdd y Gwarcheidwaid ym 1910, er na chafodd ei ddewis. Ar ôl gweinidogaeth fer, aeth i [[Pontlotyn|Bontlotyn]] ym 1910. Yn fuan wedyn, priododd Hughes yng Nghapel y Gadlys ag Ethel, merch y diweddar Benjamin Evans. Ym 1911 roedd yr aelodaeth yn 195 o aelodau. Daeth David Bassett yn weinidog nesaf ym mis Rhagfyr 1912 a pharhaodd am ddeng mlynedd hyd at ei farwolaeth ar 1 Ionawr, 1922. Yna ar ei ôl daeth JH Jones o Laleston a daeth yn weinidog ym 1925 a pharhaodd yn weinidog am bedair blynedd cyn symud i [[Bôn-y-maen]]. Dilynwyd ef gan Thomas Richards, myfyriwr o Goleg Caerdydd a gafodd ei sefydlu ym 1933 a gwasanaethodd am saith mlynedd cyn symud i Gapel Kensington, Aberhonddu, ym 1940. Gosodwyd organ newydd ym 1940. Symudodd Iorwerth Davies o waelod y dyffryn yng Nghalfaria, Abercynon, ym 1946 a gwasanaethodd tan 1951. Y gweinidog o 1954 tan 1957 oedd Gwyn Rogers. Caeodd y capel ym 1980 ac fe'i trowyd yn fflatiau yn ddiweddarach. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743899 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gellionnen_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gellionnen''' <br><br> Mae '''Capel Gellionnen''', wedi'i leoli ger [[Pontardawe]] yn Ne Cymru, yn lle addoli Undodaidd [[Adeilad rhestredig]] a'r capel Anghydffurfiol hynaf yng Nghwm Tawe. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol ym 1692 gan anghydffurfwyr Protestannaidd ar dir a roddwyd gan Bussy Mansell, mae'r capel yn sefyll ger safle eglwys Geltaidd o'r 11eg ganrif, Llan Eithrim. Ymgorfforwyd creiriau o'r eglwys hŷn hon, sef Carreg Gellionnen, yn wal y capel cyn ei rhoi i [[Amgueddfa Abertawe]] ym 1965. Sefydlwyd y gynulleidfa'n wreiddiol yn dilyn diarddeliad y Parchedig Robert Thomas o [[Eglwys Loegr]] ym 1662. Drwy gydol y 18fed ganrif, newidiodd diwinyddiaeth y capel o Galfiniaeth i [[Arminiaeth]], yn enwedig o dan Roger Howell, ac yn y pen draw tuag at [[Undodiaeth]] o dan y Parchedig [[Josiah Rees]], a wasanaethodd o 1764 i 1804. Goruchwyliodd Rees, ysgolhaig a golygydd amlwg, ailadeiladu'r capel ym 1801–02. Ym 1802, sefydlwyd Cymdeithas Undodaidd Cymru yng Ngellionnen. Er i'r newid diwinyddol hwn achosi sism a arweiniodd at greu Capel Baran gerllaw, parhaodd Gellionnen i ffynnu. Ymhlith y ffigurau hanesyddol nodedig eraill sy'n gysylltiedig â'r capel mae'r Parchedig Thomas Morgan, arloeswr cynnar y brechlyn brech y fuwch, a'r Parchedig John James, y cadarnhaodd ei weinidogaeth hir (1815–1864) hunaniaeth Undodaidd y capel. Cafodd y capel ei adnewyddu'n fawr ym 1873 a pharhaodd yn ganolfan ddiwylliannol a chymdeithasol fywiog drwy gydol yr 20fed ganrif, gan gefnogi ei gymuned drwy'r ddau Ryfel Byd a'r Dirwasgiad Mawr. Er iddo gael ei fandaleiddio'n ddifrifol yn 2008, adferwyd y capel yn llawn trwy ymdrechion codi arian. Heddiw, mae Capel Gellionnen yn parhau i gynnal gwasanaethau wythnosol, gan gynnal digwyddiadau blynyddol fel ei Ŵyl Werin Haf a gwasanaethau traddodiadol Cymreig. Ym 2016, gwnaeth hanes trwy gynnal seremoni briodas un rhyw grefyddol gyntaf yr ardal. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16979702 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gwawr_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gwawr''' <br><br> Capel [[Eglwys y Bedyddwyr]] oedd Gwawr, [[Aberaman]], wedi'i leoli ar Regent Sathret yn Aberaman, ger [[Aberdâr]], [[De Cymru]]. Wedi'i sefydlu ym 1848 fel cangen o [[Calfaria, Aberdâr|Galfaria, Aberdâr]], roedd y gynulleidfa'n cyfarfod i ddechrau yn Nhafarn y Brenin William cyn adeiladu eu capel eu hunain ym 1849. Nodweddwyd blynyddoedd cynnar yr eglwys gan ddadlau pan geisiodd ei gweinidog cyntaf, David Bevan Jones (Dewi Elfed), alinio'r capel â Saint y Dyddiau Diwethaf. Arweiniodd hyn at gamau cyfreithiol a gorymdaith dan arweiniad yr arweinydd Bedyddwyr lleol Thomas Price, a arweiniodd at droi Jones allan ym mis Tachwedd 1851. Yn dilyn y cyfnod cythryblus hwn, sefydlogodd y capel o dan olyniaeth o weinidogion. Yn ystod bugeiliaeth y Parchedig T. Nicholas (1858–1865), tyfodd yr aelodaeth i 270, gan ysgogi sefydlu eglwysi cangen yn [[Abercwmboi]] a Chwmaman. Er mwyn darparu ar gyfer poblogaeth ddiwydiannol Aberaman a oedd yn tyfu'n gyflym, ailadeiladwyd y capel ym 1870 dan arweiniad y Parchedig Morgan Phillips ar gost o £1,707, gan ehangu ei gapasiti i 850 o bobl. Y gweinidog a wasanaethodd hiraf yn y capel oedd Thomas Davies, a arweiniodd y gynulleidfa am 33 mlynedd o 1875 hyd at ei farwolaeth ym 1908. Yn ffigwr amlwg yng Nghymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg a ysgrifennodd o dan y ffugenw "Didymus," goruchwyliodd Davies ychwanegu festri ym 1890. Drwy gydol yr ugeinfed ganrif, gwasanaethwyd Gwawr gan sawl gweinidog, gan gynnwys DG Harries a J. Gwyn Davies. Fodd bynnag, profodd y gynulleidfa ostyngiad cyson yn nifer yr aelodau, gan ostwng o dros 200 yn gynnar yn y 1900au i ddim ond 42 erbyn 1963. Ym 1970, symudodd y gynulleidfa a oedd yn weddill i gyn eglwys Fethodistiaid Calfinaidd Hebron, a dymchwelwyd adeilad gwreiddiol '''capel Gwawr''' wedi hynny. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16993869 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Hebron_Chapel,_Ton_Pentre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Hebron, Ton Pentre''' <br><br> Roedd Hebron, Ton [[Pentre, Rhondda Cynon Taf]] yn un o eglwysi [[Eglwys y Bedyddwyr]] mwyaf cymoedd y Rhondda yn ystod eu hanterth diwydiannol. Wrth i'r aelodaeth gynyddu, ailadeiladwyd y [[Eglwys]] ym 1889 ac ychwanegwyd ysgoldy ym 1908. Roedd y capel yn gangen o Nebo, Ystrad Rhondda, a oedd wedi esblygu allan o Gapel Ynysfach, achos cyntaf y Bedyddwyr yn y Rhondda a sefydlwyd ym 1786. Adeiladodd grŵp bach o aelodau o Nebo ysgoldy ym Mhentre i ddechrau, mewn ymateb i'r cynnydd yn y boblogaeth yn y 1860au, ac ym 1868, rhyddhawyd 52 aelod o Nebo i ffurfio eglwys a sefydlwyd yn ffurfiol ar 7 Tachwedd 1868. Wythnos yn ddiweddarach cynhaliwyd y Bedydd cyntaf yn yr eglwys. Parhaodd yr eglwys yn weithgar trwy gydol yr ugeinfed ganrif, a daeth y Parch. W.D. Morgan yno fel gweinidog o Bethesda, [[Tŷ-croes]] ym 1949. Dathlodd ei chanmlwyddiant ym 1968. Fodd bynnag, dechreuodd dirywiad wrth i'r genhedlaeth hŷn farw allan, a chyda hwy'r traddodiad o fynychu'r capel drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg. Caeodd y capel ddiwedd y 1990au. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19895328 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Horeb_Chapel,_Llwydcoed Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Horeb, Llwydcoed''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn Llwydcoed, Aberdâr, Cymru yw Horeb, [[Llwydcoed]]. Cynhaliwyd cyfarfodydd gweddi yn ardal Llwydcoed ers blynyddoedd lawer gan aelodau Ebenezer, Trecynon. Yn y pen draw, adeiladwyd ysgoldy a ddefnyddiwyd hefyd fel Ysgol Brydeinig. Sefydlwyd Horeb fel eglwys ym 1859 pan drosglwyddodd aelodau o Ebenezer. Adeiladwyd y capel ar gost o £800 a gallai ddal 350 o bobl. Pan agorwyd y capel, rhoddodd un o'r diaconiaid, Thomas Williams, rodd o £20 tuag at y gost ar yr amod bod y gynulleidfa'n casglu £80, a gwnaethant hynny. Ar ôl agor y capel, defnyddiwyd yr ysgoldy fel festri yng nghefn yr adeilad. Y gweinidog cyntaf oedd [[Abraham Mathews]], a ddaeth o Goleg y Bala i weinidogaethu yn Horeb ynghyd ag eglwys Cwmdâr. Cynhaliwyd yr ordeinio yn Ebenezer, sydd yr un pellter o Lwydcoed a Chwmdâr. Arhosodd tan wanwyn 1865 pan ddaeth yn un o arweinwyr y Wladfa Gymreig ym [[Patagonia|Mhatagonia]]. Ar 21 Ebrill 1865 cynhaliwyd cyfarfod i nodi ymadawiad Matthews gyda thystiolaeth yn cael ei chyflwyno. Olynwyd Matthews o 1865 hyd 1871 gan y Parch. W. Thomas a oedd hefyd yn weinidog Elim, Cwmdâr. Symudodd yn y pen draw i Gwernllwyn, [[Dowlais]]. Ordeiniwyd y Parch. William Samlet Williams, o Goleg y Bala, yn weinidog ym mis Awst 1871. Arhosodd yn weinidog am 52 mlynedd o 1871 hyd 1923 ac mae plât marmor gwyn er cof amdano yn yr eglwys. Roedd 214 o aelodau ym 1930. DJ Barlow, a oedd hefyd yn gynghorydd sir, oedd y gweinidog o 1936 hyd 1951. Parhaodd y capel yn weithgar i'r unfed ganrif ar hugain, gyda chynulleidfa fach o aelodau yn parhau i gyfarfod yn y festri. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713119 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_Chapel,_Penrhiwceiber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Jerusalem, Penrhiwceibr''' <br><br> Capel Bedyddwyr ym Mhenrhiwceiber, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Jerwsalem, [[Penrhiw-ceibr]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Jerwsalem yn yr [[Cymraeg]]. Gellir olrhain hanes yr eglwys yn ôl i 1882 pan gynorthwyodd aelodau o gapel Rhos yn Aberpennar nifer o drigolion Penrhiwceiber i gychwyn ysgol Sul. Dechreuwyd cynnal cyfarfodydd ym 1882 a chofnodwyd y bedydd cyntaf y flwyddyn ganlynol. Agorwyd yr eglwys yn ffurfiol ar Fawrth 15, 1885, a sefydlwyd y Parch. JB Jones o Gwm Ogwr yn weinidog cyntaf ar 31 Mai ac 1 Mehefin yr un flwyddyn. Yn ystod ei weinidogaeth, adeiladwyd capel newydd ac agorwyd ef ar 3–4 Hydref 1886. Gallai'r adeilad ddarparu lle i 700 o bobl, gyda festri sylweddol oddi tano. Symudodd JB Jones i Tabor, [[Llantrisant, Rhondda Cynon Taf]] ym 1891. Cafodd WR Jones, o [[Penrhyn-coch|Benrhyn-coch]], ger [[Aberystwyth]], ei sefydlu'n weinidog ym 1894. Parhaodd ei weinidogaeth tan 1912, pan symudodd i Glynceiriog, Gogledd Cymru. Yn ystod ei weinidogaeth, ordeiniwyd dau weinidog o blith yr aelodau, Tom Jones a Howell Williams. Yn ystod camau cynnar y diwygiad, cynhaliwyd cyfarfodydd brwdfrydig a bedyddiwyd llawer o aelodau newydd. Cyrhaeddodd yr aelodaeth 273 erbyn 1911. Ar 27 Hydref 1913, cafodd WS Thomas, myfyriwr yng Ngholeg y Bedyddwyr, Caerdydd, ei sefydlu'n weinidog Jerwsalem. Arhosodd tan iddo adael Login, Sir Gaerfyrddin, ym 1921 ac yn ystod y cyfnod hwn cliriodd Jerwsalem ei holl ddyledion yn dyddio o adeiladu'r capel. Ym mis Medi 1924, daeth W. Richards i Jerwsalem o Bethel, Pontrhydyfen. Cafodd ei sefydlu ar 11–12 Hydref y flwyddyn honno, mewn gwasanaethau dan lywyddiaeth y cyn-weinidog WR Jones gyda'i ragflaenydd WS Thomas fel pregethwr gwadd. Ym 1925 roedd yr aelodaeth yn 210 ond erbyn 1947 roedd wedi gostwng i 65. Yn y flwyddyn honno, Richards oedd llywydd Cymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg a chynhaliwyd y cyfarfodydd blynyddol yn Jerwsalem. Ymddeolodd Richards y flwyddyn ganlynol. Caeodd Jerwsalem tua 1970 a chafodd ei dymchwel ym 1995. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16996265 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Libanus_Chapel,_Aberaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Libanus, Aberaman''' <br><br> Roedd '''Capel Libanus''' yn [[Adeilad rhestredig]] yng [[Cwmbwrla|Nghwmbwrla]], [[Abertawe]]. Adeiladwyd yr adeilad gwreiddiol ym 1867 i gymryd lle capel cynharach a oedd yn dyddio o ganol y 18fed ganrif, ar adeg pan oedd y gynulleidfa dros 600. Roedd y capel gwreiddiol wedi bod yn is-gapel i Gapel Mynyddbach, ond daeth yn annibynnol tua 1826, yn dilyn diwygiad crefyddol. Rhoddwyd y tir gan y diwydiannwr [[Syr John Morris]]. Ychwanegwyd estyniad ym 1906. Ar ôl dirywiad yn yr aelodaeth, caeodd y capel yn 2000. Yn oriau mân dydd Sadwrn 21 Ionawr 2012, cyneuodd tân yn y capel. Awgrymodd adroddiadau yn y cyfryngau mai ymosodiad llosgi bwriadol ydoedd. Darganfuwyd y tân am 04.20 [[Amser Safonol Greenwich]] ac ar ei anterth roedd 50 o ddiffoddwyr tân yn y fan a'r lle. O ganlyniad i'r tân, cyhoeddwyd y byddai gweddillion yr adeilad yn cael eu dymchwel ar sail diogelwch. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q21030604 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Moriah_Aman_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Moriah Aman''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) Cymreig yn Ffordd Fforchaman, Cwmaman [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]] [[Rhondda Cynon Taf]], Cymru oedd Moriah Aman. Sefydlwyd yr achos ym Moriah Aman ym 1853 ar fenter y Parch. John Davies, gweinidog Saron, Aberaman. Yn wreiddiol, roedd yn [[Ysgol Sul]] gyda chyfarfodydd gweddi yn cael eu cynnal yn ddiweddarach mewn tai lleol. Agorwyd y capel cyntaf ar 2 Hydref 1855 gyda 27 o aelodau yn cael eu trosglwyddo o'r fam-eglwys yn Saron. Agorwyd capel newydd ym 1893 gyda lle i 650 o bobl a'r oriel yn gallu darparu lle i 250. Roedd yr aelodaeth yn 435 ym 1905. Ym 1908, cefnogodd aelodau Moriah Aman weithredoedd yr eglwys ym Methlehem, [[Abercwmboi]] wrth ddiarddel aelodau a oedd yn cefnogi syniadau Diwinyddiaeth Newydd RJ Campbell. Caeodd Moriah Aman yn y pen draw ym 1988. Ym 1995 cafodd yr adeilad ei adnewyddu fel [[Pentecostiaeth]]. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6947882 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mynyddbach_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Mynyddbach''' <br><br> Capel [[Mynydd-bach]] yw'r [[Annibynwyr]] hynaf yn [[Abertawe]], [[Cymru]]. Tua 1640, cyfarfu grŵp o bobl ar y Saboth ac ar nosweithiau'r wythnos i ddarllen yr Ysgrythurau a gweddïo yn ffermdy "Cilfwnwr" ger [[Llangyfelach]] ac yn ddiweddarach yn "Tirdwncyn". Parhaon nhw i gyfarfod fel eglwys gyfansoddiadol iawn tan 1762. Ym 1720–59, Samuel Jones oedd gweinidog "Tirdwncyn". Prydleswyd darn o dir ym 1761 ac adeiladwyd capel yno yn fuan wedyn, yn Nhirdoncyn-newydd ger Llangyfelach. Ym 1867 adeiladwyd y capel newydd; cafodd ei adnewyddu'n helaeth yn y 1930au. Pan gafodd ei adeiladu gyntaf, roedd y capel yng nghanol y mudiad [[Anghydffurfiaeth]] yng Nghymru. Oherwydd erledigaeth yr anghydffurfwyr, bu'n rhaid ei adeiladu o leiaf bum milltir y tu allan i ffiniau tref Abertawe. Yn 2011 roedd y capel dan fygythiad o gael ei ddymchwel, ond sefydlodd grŵp o bobl leol, ynghyd â gweddill aelodau ac ymddiriedolwyr y capel dan arweiniad y Parchedig Grenville Fisher, Melvin John Davies a llawer o ymddiriedolwyr eraill a gweinidog gyda'r Annibynwyr, Brosiect '''Capel Mynyddbach'''. Nod y prosiect yw sicrhau dyfodol yr adeilad a'r tiroedd fel canolfan Gelfyddydau a Diwylliant, i wasanaethu'r gymuned leol a'r ardal ehangach, gan gadw ei arwyddocâd crefyddol ac ysbrydol. Mae Prosiect Capel Mynyddbach yn gweithredu o Ganolfan [[Calon Lân]] sydd wedi'i lleoli yng Nghapel Mynyddbach. Claddwyd John Humphrey, a elwir yn bensaer Duw a phensaer capel newydd Mynyddbach, yma. Ef hefyd a ddyluniodd [[Tabernacl Treforys]]. Claddwyd y bardd Daniel James (Gwyrosydd), a ysgrifennodd eiriau'r emyn Cymraeg, Calon Lân, ym Mynyddbach. Adwaenir Calon Lân fel ail Anthem Genedlaethol Cymru. Cymdeithas Hanes Treboeth <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19897861 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nebo_Chapel,_Hirwaun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Nebo, Hirwaun''' <br><br> Nebo, [[Ystrad Rhondda]] [[Y Rhondda]] oedd capel cyntaf [[Eglwys y Bedyddwyr]] yng Nghwm Rhondda. Sefydlwyd y capel ym 1786 ac fe'i gelwid yn wreiddiol yn Ynysfach, a'i weinidog cyntaf oedd Thomas Edwards. Newidiwyd enw'r capel i Nebo ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Gwasanaethodd Nebo fel mam-eglwys i nifer o gapeli eraill yn y cwm, gan gynnwys Hebron, Ton Pentre ym 1868, a Noddfa, Treorci, a dyfodd wedi hynny i ragori ar nifer yr aelodau yn Nebo. Gyda diwydiannu Cwm Rhondda, ailadeiladwyd ac estynnwyd Nebo ddwywaith, yn gyntaf ym 1857 ac eto ym 1876. Adeiladwyd y capel yn yr arddull bensaernïol Eidalaidd, gyda chynllun mynedfa talcennog a ffenestri tal, crwn, a oedd yn nodweddiadol o'r cyfnod. Chwaraeodd y capel rôl addysgol arwyddocaol yn y gymuned. Roedd ei [[Ysgol Sul]] yn darparu addysg mewn darllen ac ysgrifennu ar adeg pan oedd addysg ffurfiol yn gyfyngedig, gan gyfrannu at wella llythrennedd y boblogaeth leol. Cyrhaeddodd aelodaeth Nebo uchafbwynt o 318 ym 1905, yn syth ar ôl y [[Diwygiad 1904–1905]]. Fodd bynnag, gwelodd y degawdau canlynol ostyngiad cyson yn nifer y gynulleidfa, gan ostwng i 132 erbyn 1940 a gostwng ymhellach i 62 erbyn 1945. Daeth Garfield Eynon yn weinidog olaf Nebo ym 1953; yn dilyn ei ymadawiad ym 1962, arhosodd y capel heb weinidog. Caeodd y capel yn y pen draw ddechrau'r 1980au a chafodd ei ddymchwel wedi hynny. Heddiw, dim ond darn byr o'r wal ffin a'r ffens sydd ar ôl ar y safle. Datblygwyd y tir cyfagos yn ddiweddarach ar gyfer tai, a elwir bellach yn Ystâd Nebo, i goffáu'r capel hanesyddol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17012567 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Noddfa_Chapel,_Treorchy Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Noddfa, Treorci''' <br><br> Roedd [[Capel]] Bedyddwyr Cymru Noddfa, wedi'i leoli yn [[Treorci|Nhreorci]] yng [[Y Rhondda]], yn un o'r eglwysi Bedyddwyr Cymru mwyaf a mwyaf addurnedig yng nghymoedd [[De Cymru]]. Fe'i disgrifir yn aml fel "cadeirlan anghydffurfiaeth Cwm Rhondda," a sefydlwyd y capel fel cangen o Nebo, Ystrad Rhondda, gyda festri ym 1866. Wedi'i adeiladu gan David Morgan, agorodd ym 1868 a chafodd ei ymestyn yn gyflym ym 1876 i ddarparu ar gyfer twf poblogaeth cyflym yn ystod diwydiannu'r rhanbarth. Roedd lle i 1,000 o bobl yn yr adeilad mawreddog ac roedd ganddo du mewn addurniadol anarferol, gan gynnwys ffenestr wydr lliw o Ioan Fedyddiwr, tair eil, oriel o gwmpas, ac [[Organ (offeryn cerdd)]] tair llawlyfr. Dros ei hanes canrif o hyd, sefydlodd Noddfa sawl cangen leol a dim ond pedwar gweinidog a wasanaethodd: William Morris, Humphrey Ellis, James Morris Lewis, a Lewis Young Hayden. Cyrhaeddodd aelodaeth y capel uchafbwynt o 713 ym 1905 yn dilyn y [[Diwygiad 1904–1905]]. Fodd bynnag, fel llawer o gapeli anghydffurfiol yn y cymoedd diwydiannol, profodd ddirywiad cyson. Er bod aelodaeth yn parhau i fod yn 208 mor hwyr â 1970, plymiodd presenoldeb yn yr ysgol Sul ar ôl yr Ail Ryfel Byd oherwydd seciwlareiddio a dirywiad yr iaith Gymraeg ymhlith cenedlaethau iau. Y tu hwnt i'w swyddogaethau crefyddol, chwaraeodd Noddfa ran hanfodol yn niwylliant cerddorol a chorawl Cwm Rhondda. Cynhaliodd berfformiadau rheolaidd o oratorios clasurol gan gyfansoddwyr fel [[Georg Friedrich Händel]] a [[Wolfgang Amadeus Mozart]], dan arweiniad ei gymdeithas gorawl a'i chôr plant ei hun. Yn ei flynyddoedd diweddarach, gwasanaethodd y capel hefyd fel canolfan i Gôr Meibion enwog Treorci. Daeth bodolaeth hanesyddol Noddfa i ben ym 1986 pan achosodd tân a gychwynnwyd gan fandaliaid ddifrod difrifol i'r adeilad, gan arwain at ei ddymchwel. Mae ei gofnodion hanesyddol wedi'u cadw yn Archifau Morgannwg. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29379332 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nottage_General_Baptist_&_Unitarian_Church Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Nottage''' <br><br> Mae Capel [[Eglwys y Bedyddwyr]] Cyffredinol ac [[Undodiaeth]] [[Notais]] yn gapel [[Anghydffurfiaeth]] yn Nottage, Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Fe'i rhennir gan Fedyddwyr Cyffredinol ac Undodwyr. Yr eglwys yw'r lle addoli anghydffurfiol hynaf yn yr ardal, gan olrhain ei gwreiddiau i'r 17eg ganrif. Roedd mudiadau crefyddol radical yn weithgar yn yr ardal yn y 18fed ganrif, gan gynnwys y Bedyddwyr Cyffredinol, a sefydlodd y capel cyn 1789. Mae'r capel wedi cael ei rannu gan yr Undodwyr (rhan o Gymanfa Gyffredinol yr Undodwyr a'r Eglwysi Cristnogol Rhydd) ers dechrau'r 19eg ganrif. O 1808, gweinyddwyd y capel gan y Parch. Evan Lloyd (1764–1847), y bu ei ddisgynyddion yn gwasanaethu'r eglwys am dros ganrif. Y gweinidog diweddaraf oedd y Parch. Lewis Rees, a wasanaethodd y gynulleidfa o 2015 hyd at 2022. Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713547 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ramoth_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ramoth''' <br><br> Mae Ramoth, [[Hirwaun]] yn lle addoli Cristnogol hanesyddol wedi'i leoli yn Rhes Davies, Hirwaun, [[Aberdâr]], [[Cymru]]. Wedi'i sefydlu'n wreiddiol fel capel Bedyddwyr Cymraeg, dechreuodd yr achos ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg gyda chyfarfodydd mewn cartref gwaith haearn lleol. Yn dilyn rhoi'r gorau dros dro, adfywiodd y gynulleidfa ym 1818 ac agorodd ei chapel cyntaf ym 1825 fel cangen o [[Calfaria, Aberdâr|Galfaria, Aberdâr]]. O dan ei weinidog cyntaf, William Lewis, ymunodd y capel â Chymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg ym 1831. Wrth i'r aelodaeth dyfu, adeiladwyd capel newydd a agorwyd ym 1843 yn ystod bugeiliaeth Benjamin Evans, a helpodd hefyd i sefydlu cangen yn Heolyfelin. Fodd bynnag, daeth canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg â heriau sylweddol. Ym 1853, argymhellodd adroddiad iechyd cyhoeddus gau mynwent bron yn llawn y capel. Yn fuan wedyn, symudodd y diacon a pherchennog y lofa, Thomas Joseph, lawer o lowyr lleol i'w lofa newydd yn [[Trecynon|Nhrecynon]], gan achosi dirywiad difrifol yn yr aelodaeth a fygythiodd oroesiad y capel. Er gwaethaf y brwydrau hyn, gwellodd Ramoth a gwelodd gyfres o weinidogion. Cyrhaeddodd y capel ei uchafbwynt aelodaeth ym 1904, yn ystod y Diwygiad Cymreig—cyfnod a gofnodwyd mewn recordiad silindr cwyr o 1905 o'r Parchedig E. Roberts. Ym 1913, gosodwyd organ newydd yn dilyn rhodd gan Andrew Carnegie. Arweiniodd gweinidog hiraf ei wasanaeth yn yr eglwys, EJ Hughes, y gynulleidfa o 1923 i 1958. Er i Ramoth gau fel capel Bedyddwyr ym 1982, cafodd yr adeilad ei adnewyddu a'i ailagor yn y 1990au. Heddiw, mae'n parhau i wasanaethu'r gymuned fel cymrodoriaeth Cynulliadau Duw a elwir yn Ganolfan Gristnogol Ramoth. Yn 2018, dathlodd y gynulleidfa 150 mlynedd yn ei safle presennol, sydd bellach yn cynnwys trydydd ymgnawdoliad yr adeilad. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29501849 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capel_Rhondda Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Rhondda''' <br><br> Mae '''Capel Rhondda''' yn [[Capel|Gapel]] [[Eglwys y Bedyddwyr]] o ddiwedd y 19eg ganrif, sydd wedi'i leoli yn [[Trehopcyn]], Rhondda Cynon Taf, Cymru, ac sydd wedi'i restru fel Gradd II. Tyfodd pentref Hopkinstown yn gyflym yng nghanol i ddiwedd y 19eg ganrif yn dilyn datblygiad Glofa Great Western. Er mwyn gwasanaethu anghenion ysbrydol y gweithlu diwydiannol a oedd yn ehangu yn ystod cyfnod o [[Ymneilltuaeth yng Nghymru]] gynyddol yng Nghymru, adeiladwyd capel Bedyddwyr cychwynnol ym 1852, a gafodd ei ddisodli'n ddiweddarach gan yr adeilad presennol, llawer mwy, ym 1885. Mae'r capel o arwyddocâd hanesyddol fel safle perfformiad cyntaf y gân emyn enwog "[[Cwm Rhondda (emyn-dôn)]]" ar ddydd Sul 1 Tachwedd 1907. Wedi'i chyfansoddi gan [[John Hughes (emynydd)]] i goffáu gosod organ y capel, mae'r gân yn fwyaf enwog yn gysylltiedig â'r emyn "Arwain fi, O Fawr Waredwr" (a elwir yn gyffredin yn "Bara'r Nefoedd"), a ystyrir yn eang fel ail [[Anthem genedlaethol]] answyddogol Cymru. Yn bensaernïol, mae'r capel tair stori wedi'i adeiladu o dywodfaen Pennant gyda tho [[Diwydiant llechi Cymru]] ac mae ganddo du mewn sydd wedi'i gadw'n dda, ffrynt tair bae, ac Ysgol Sul gyfagos a adeiladwyd ym 1905. Disgrifiwyd ei ddyluniad fel Clasurol gan [[Cadw]] ac Eidalaidd gan [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru|Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru]]. Mae plac coffa ar yr adeilad yn nodi'r perfformiad hanesyddol ym 1907. Yn dilyn gostyngiad yn nifer y gynulleidfa, caeodd [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] y capel ym mis Rhagfyr 2024 a'i roi ar y farchnad y flwyddyn ganlynol. Mewn ymateb, llwyddodd ymgyrchwyr lleol i ariannu costau'r pryniant drwy ariannu torfol, gan sicrhau perchnogaeth ar yr adeilad ym mis Chwefror 2026 er mwyn ei sefydlu fel ased cymunedol. Yn fuan wedi hynny, lansiwyd rhaglen adfer i adfer organ hanesyddol y capel wrth ragweld canmlwyddiant a phumhlwyddiant ei osod. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491658 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Conway_Road_Methodist_Church Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saesneg Conway Road''' <br><br> Mae Eglwys Fethodistaidd Conway Road yn gapel Anghydffurfiol amlwg wedi'i leoli yn Nhreganna, Caerdydd, wrth gyffordd Conway Road a Romilly Crescent. Wedi'i dynodi'n Adeilad [[Adeilad rhestredig]] ym 1975, mae'n parhau i fod y capel Methodistaidd mwyaf sy'n dal i gael ei ddefnyddio'n weithredol yng Nghaerdydd. Mae gwreiddiau'r eglwys yn dyddio'n ôl i 1859 mewn adeilad symlach ar Romilly Road. Er mwyn darparu ar gyfer cynulleidfa gynyddol, symudodd yr eglwys i'w safle presennol yn y 1860au. Wedi'i ddylunio gan y penseiri Habershon a Pite ac wedi'i hariannu'n rhannol gan rodd o £700 gan y teyrn glo Lewis Davies, roedd gan yr adeilad newydd mawreddog ddau bigwr. Fe'i hehangwyd yn fuan gyda thranseptau ac apse, gan gyrraedd capasiti eistedd o 1,100 ar ôl ei gwblhau ym 1871. Ffynnodd yr eglwys, ac ym 1893, agorwyd Ysgol Canmlwyddiant [[John Wesley]] i ddarparu ar gyfer 700 o ysgolheigion Sul, ynghyd â'i chyfleusterau chwaraeon ei hun. Ym mis Gorffennaf 1915, dinistriodd tân difrifol [[Y Mudiad Celf a Chrefft]] gwreiddiol yr eglwys, er bod ei phulpud carreg wedi goroesi. Adferwyd yr adeilad wedi hynny gyda tho Neo-Sioraidd, a gosodwyd organ newydd a ffenestri gwydr lliw yn y 1920au. Parhaodd yr eglwys i ffynnu drwy gydol y [[Dirwasgiad Mawr]], gyda nifer y myfyrwyr yn yr ysgol Sul yn cyrraedd uchafbwynt o 900 o fyfyrwyr a 100 o athrawon yn y 1930au. Ym 1968, gwerthwyd adeilad yr ysgol Sul o 1893 i [[Urdd Gobaith Cymru]] ac yn ddiweddarach fe'i dymchwelwyd i greu fflatiau, gyda'i swyddogaethau'n cael eu hadleoli i seler a chefn yr eglwys. Heddiw, mae'r eglwys wedi'i lleoli o fewn Ardal Gadwraeth Ffordd Conwy. Er bod ei chynulleidfa wedi dirywio o'i huchafbwyntiau hanesyddol, mae'r eglwys yn parhau i fod yn sefydliad gweithgar a hanfodol o fewn y gymuned leol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7735906 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Gate_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saesneg Plasnewydd''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau'r Gât, a elwir yn gyffredin yn y Gât, yn ganolfan gelfyddydau amlwg a chanolfan gymunedol wedi'i lleoli ar Stryd Keppoch yn ardal y [[Y Rhath]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru. Mae wedi'i lleoli o fewn cyn Eglwys Bresbyteraidd Plasnewydd a neuadd yr ysgol, [[Adeilad rhestredig]] Gradd II. Adeiladwyd neuadd yr ysgol ym 1886, ac ychwanegwyd yr eglwys arddull [[Yr Adfywiad Gothig]] ym 1901, a ddyluniwyd gan y penseiri W. Beddoe Rees a JH James. Wedi'i nodweddu gan ei chlochdŵr amlochrog, orielau mewnol tair ochr, a cholofnau haearn, derbyniodd yr adeilad ei restr treftadaeth ym 1998 oherwydd ei fanylion pensaernïol cain. Prynwyd yr eiddo yn 2000 a chafodd waith ailddatblygu cynhwysfawr pedair blynedd, gwerth £2.8 miliwn. Ariannwyd y prosiect hwn gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, Llywodraeth Cynulliad Cymru, a rhoddwr preifat. O dan arweiniad y pensaer Rob Cruwys, ailagorodd yr adeilad fel canolfan gelfyddydau ym mis Medi 2004. Sefydlwyd y ganolfan gan yr awdur crefyddol diweddar Rob Lacey a'i wraig, Sandra Harnich-Lacey. Yn arbennig, ffilmiwyd rhaglen deledu'r [[BBC]] *Songs of Praise* yn y lleoliad a'i darlledu ym mis Mai 2006. Heddiw, mae gan y Porth sawl lle arbenigol sy'n cadw cymeriad hanesyddol yr adeilad. [[Theatr]] Fawr, sydd wedi'i lleoli yn hen ran uchaf yr eglwys, yn gwasanaethu fel lle perfformio gyda lle i hyd at 350 o bobl eistedd ar feinciau pren gwreiddiol. Mae'r Stiwdio [[Dawns|Ddawns]] wedi cadw pulpud cerfiedig gwreiddiol yr eglwys, tra bod y caffi bar wedi'i leoli yn yr ystafell ysgol hanesyddol o 1896. Yn ogystal, mae'r ganolfan yn cynnwys dwy oriel arddangos ac awditoriwm. Mae'r Porth yn cynnal ystod amrywiol o ddosbarthiadau cymunedol wythnosol, gweithdai a rhaglenni drama, gan gynnwys perfformiadau rheolaidd gan y grŵp theatr bore Sadwrn, Performers. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713936 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Salem_Chapel,_Robertstown Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Salem, Tresalem''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynnwyr) yn Stryd y Bont, Robertstown, Aberdâr, Cymru yw Salem, Tre-roberts. Gellir olrhain hanes Salem yn ôl i 1835, pan dorrodd Joseph Harrison, gweinidog Ebenezer, Trecynon, i ffwrdd o'r eglwys honno oherwydd ei fod yn barod i weinyddu bedydd trwy drochiad llwyr i'r rhai a ddymunai. Roedd hyn yn groes i gredoau aelodau eglwysi annibynnol. Cynhaliwyd cyfarfodydd mewn tai i ddechrau, ac yn ddiweddarach yn ystafell hir Tafarn y Llew Gwyn. Er bod hyn wedi'i anghymeradwyo gan sawl aelod llwyrymwrthodol, ymhell o fod yn anarferol oedd i gapeli'r dyffryn gael eu gwreiddiau cynnar mewn cyfarfodydd mewn tafarndai. Aethpwyd i'r afael â'r anhawster hwn i ddechrau trwy adeiladu cwt pren ym 1836, a elwid yn Tŷ Planca. Yn fuan daeth yn rhy fach, ac aeth y gynulleidfa ati i adeiladu Salem ym 1841, am £550, ac ar dir a brydleswyd gan Dr James Lewis Roberts. Joseph Harrison oedd y gweinidog hyd nes iddo farw ym 1851. Olynwyd Harrison gan Joshua Thomas. Gwasanaethodd fel gweinidog am flynyddoedd lawer, a chyflwynwyd tystiolaeth o £140 iddo ym mis Ebrill 1875. Cyflwynwyd yr anrheg gan John Harrison, y diacon hynaf a mab sylfaenydd y capel. Ymhlith y siaradwyr ar yr achlysur hwn roedd [[Michael D. Jones]] o'r Bala, Thomas Rees o Abertawe a'r gweinidogion lleol William Edwards o Ebenezer, Trecynon a William Williams o Nebo, Hirwaun. Yn ystod y cyfnod hwn, sefydlodd aelodau o Salem Bethel, Gadlys. Cyrhaeddodd yr aelodaeth 65 ym 1841, ond erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi gostwng i 25. Arhosodd Salem ar agor tan yr unfed ganrif ar hugain. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18161612 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Saron_Chapel,_Aberaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saron, Aberaman''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) [[Cymru]] yn [[Aberaman]], Cymru, oedd Saron, a sefydlwyd yn ystod datblygiad diwydiannol cyflym yr ardal. Mae ei wreiddiau'n dyddio'n ôl i Dachwedd 1846, pan ddechreuodd cyfarfodydd yng nghartref yr ysgolfeistr Thomas Jones. Yn dilyn symud dros dro i dafarn leol ac anghydfodau mewnol wedi hynny, daeth dyfodol y gynulleidfa yn ansicr ar ôl marwolaeth Jones ym 1848. Fodd bynnag, sicrhaodd ymyrraeth David Price, gweinidog [[Siloa, Aberdâr]], ffurfio eglwys barhaol yn ddiweddarach y flwyddyn honno. O dan weinidogaeth Joshua Thomas, daeth achos o golera ac adfywiad crefyddol cydamserol ym 1849 â mewnlifiad enfawr o aelodau, gan ysgogi adeiladu adeilad capel pwrpasol ym 1850. Er i aelodaeth amrywio wedi hynny a Thomas adael ym 1852, adfywiodd dyfodiad y Parchedig John Davies ym 1854 y capel. Er gwaethaf sefydlu cangen newydd yng [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]], tyfodd cynulleidfa Saron mor gyflym nes i'r adeilad gael ei ymestyn ym 1856 i ddal 900 o bobl, gan ei wneud yn un o'r capeli mwyaf yng Nghwm Cynon. Gyda chefnogaeth diwygiad crefyddol 1859–1860, llwyddodd y gynulleidfa i glirio ei dyledion adeiladu sylweddol ac adeiladu Neuadd Saron yn gynnar yn y 1860au. Ymadawodd Davies ym 1863, a dilynwyd ef gan weinidogion nodedig a fu'n gwasanaethu ers amser maith, gan gynnwys R. Rowlands, HP Jenkins, a Glannant Jones, a wasanaethodd am 42 mlynedd. Arhosodd Saron mewn cyflwr da hyd yr unfed ganrif ar hugain ond yn y pen draw caeodd oherwydd cynulleidfa a oedd yn lleihau. Ym mis Tachwedd 2014, ailagorodd yr adeilad fel '''Capel Saron''', Eglwys Bedyddwyr Annibynnol, dan arweiniad y cenhadwr Americanaidd Dr. BJ Stagner Jr. Ailenwyd yr eglwys wedi hynny yn Eglwys Bedyddwyr Annibynnol Calvary yn Nyffryn Cynon yn 2022. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743850 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/New_Siloh_Congregational_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Seilo Newydd''' <br><br> Mae Capel Cynulleidfaol Siloh Newydd, a elwir hefyd yn Gapel Annibynnol Cymru Siloh neu'n syml yn Gapel Siloh Newydd, yn adeilad capel [[Adeilad rhestredig]] Gradd IA* ar ben Bryn Siloh yng [[Glandŵr|Nglandŵr]], [[Abertawe]], [[Cymru]]. Mae'r rhagddodiad 'Newydd' yn ei wahaniaethu oddi wrth Gapel Hen Siloh gerllaw, a adeiladwyd ym 1829. Dyluniwyd Capel Siloh Newydd gan Thomas Freeman, a oedd wedi gweithio o'r blaen gyda gweinidog-bensaer y capel, y Parchedig Thomas Thomas. Agorodd ym 1878. Ynghyd â'i lefel oriel (sy'n cylchdroi o amgylch perimedr cyfan y tu mewn), gallai eistedd 1100 o bobl. Uwchben y gynulleidfa roedd nenfwd eliptig, asenog cymhleth. Roedd yna hefyd bulpud mawr, amlochrog ac [[Organ (offeryn cerdd)]] gyda phibellau addurnedig agored, a osodwyd ym 1926. Mae gan y ffrynt allanol dair bae, wedi'u gwahanu gan bedimentau ac wedi'u haddurno â phriflennau acanthus a sgroliau memrwn. Daeth yn adeilad rhestredig Gradd II* ym 1987, oherwydd ei "bresenoldeb allanol cryf a'i du mewn arbennig o gain a di-fflach". Ar ôl i'r gynulleidfa leihau i chwech o bobl yn unig, caeodd y capel o'r diwedd gyda gwasanaeth ffarwel ddechrau mis Ionawr 2016. Yn 2017, trosglwyddwyd y capel i gynulleidfa newydd o'r enw Liberty Church, rhan o Assemblies of God, sydd wedi dechrau gwaith adnewyddu ac sy'n parhau i gyfarfod yn y capel heddiw. Cafodd y capel ei gynnwys ar Songs of Praise y BBC ar 9 Mai 2021. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17018216 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Seion_Chapel,_Cwmaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Seion, Cwmaman''' <br><br> Mae Seion, [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]] yn [[Eglwys y Bedyddwyr]], a sefydlwyd yn wreiddiol ym 1859. Caeodd y [[Eglwys]] yn 2013 ond mae'r eglwys yn dal i gyfarfod mewn lleoliad arall yn y pentref. Mae'r eglwys yn dyddio o ddyddiau cynnar Cwmaman fel cymuned lofaol. Dywedir i'r cyfarfodydd gweddi cyntaf gael eu cynnal yn nhŷ John Weeks yn Ffordd Fforchaman ac fe'u mynychwyd yn bennaf gan aelodau Gwawr, Aberaman. Adeiladwyd y capel ym 1858–9, yn bennaf gan yr aelodau eu hunain, a chostiodd £300. Fe'i hailadeiladwyd ym 1870 ar gost o £425 ac eto ym 1891 ar gost o £1,787. Y gweinidogion cyntaf oedd Ebenezer Morgan (1859–64) a TT Davies (1864–66). Ym 1868 daeth Thomas Humphreys yn weinidog, a gwasanaethodd tan 1910. Bedyddiodd 1,700 o aelodau yn ystod ei gyfnod 42 mlynedd a bu farw ym 1911. Roedd Humphreys yn aelod sefydlu o Gyngor Dosbarth Trefol Aberdâr ac yn ymddiriedolwr Neuadd Gyhoeddus Cwmaman. Cafodd diwygiad 1904-05 effaith ddofn yn Seion, gyda llawer o fynychwyr a oedd wedi bod yn bresennol fel gwrandawyr ers degawdau yn dod yn aelodau llawn o'r eglwys. Olynwyd Humphreys gan WR Lewis, a arhosodd tan 1914 pan symudodd i Gapel Parc y Bryn, [[Hwlffordd]]. Ar 14 Chwefror 1916, ordeiniwyd SJ Leeke yn weinidog Seion. Roedd Leeke yn frodor o Dalybont, Sir Aberteifi a hyfforddodd ar gyfer y weinidogaeth yng Ngholeg Bedyddwyr De Cymru, Caerdydd. Dechreuodd ei weinidogaeth yn y Neuadd Gyhoeddus ar ôl i'r capel gael ei ddifrodi'n ddifrifol gan storm ym mis Ionawr y flwyddyn honno. Ar ôl i SJ Leeke adael am [[Brynaman|Frynaman]] ym 1925, bu Seion heb weinidog am bedair blynedd. Dechreuodd D. Myrddin Davies ei weinidogaeth ym 1929 ac arhosodd am saith mlynedd cyn symud i Bethel, [[Aberystwyth]]. Bu T. Jones-Evans yn weinidog o 1927 hyd 1943, pan symudodd i Galfaria, Login, yn [[Sir Gaerfyrddin]]. Gwasanaethodd Harding G. Rees o 1944 hyd 1955 a chafodd ei olynu gan Garfield Eynon ym 1956. Yn ystod gweinidogaeth Eynon dathlodd yr eglwys ei chanmlwyddiant. Symudodd Eynon i Ebeneser, Rhydaman yn 1962. Bu John Lewis yn weinidog yn ystod y 1970au ond symudodd i Drefach (Sir Gaerfyrddin) yn 1978. Y gweinidog olaf yn Seion oedd Gwilym Davies, a sefydlwyd yn weinidog Seion ynghyd â Hengoed, Bryn Seion (Ystrad Mynach) a Noddfa (Ynysybwl), a fu'n weithgar yn eglwys Seion hyd at 1921. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558714 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Siloh_Chapel,_Trecynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Siloh, Trecynon''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) ym Mount Pleasant, Trecynon, Aberdâr, Cymru oedd Siloh, [[Trecynon]]. Ffurfiwyd Siloh ym 1887 pan dorrodd y Parch. David Onllwyn Brace a thua hanner cant o aelodau i ffwrdd o Bethel, Gadlys. Cynhaliwyd cyfarfodydd i ddechrau yn Nhafarn Goffi'r Swan ac yng nghartref un Richard Wigley. Wrth i'r aelodaeth gynyddu, symudodd y gynulleidfa i Ysgol y Parc. Agorwyd y capel gwreiddiol ym mis Ebrill 1890 pan bregethodd y Parch. J. Rees, Treherbert; AT Jenkins, Ferndale; a WG Williams, Penarth, mewn gwasanaethau arbennig dros ddau ddiwrnod. Adeiladwyd capel newydd ym 1902, a ddyluniwyd gan Thomas Roderick. Ychwanegwyd oriel ddwy flynedd yn ddiweddarach. Nid oedd yr aelodaeth erioed mor fawr â rhai eglwysi eraill yn yr ardal. Roedd yr aelodaeth yn 154 ym 1905 a 138 ym 1930. Bu Sulgwyn Davies yn weinidog am 43 mlynedd. Bu farw ym 1939. Addolodd aelodau o Carmel yn Siloh yn dilyn cau eu capel ym 1988. Caeodd Siloh ei hun ym 1996. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20714106 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Soar_Chapel,_Hirwaun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Soar, Hirwaun''' <br><br> Capel Bedyddwyr yn Kingsbury Place, [[Llwydcoed]], [[Aberdâr]], [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Soar. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Soar yn yr [[Cymraeg]]. Roedd Soar yn gangen o Heolyfelin, capel Bedyddwyr cyfagos. Cynhaliwyd y gwasanaethau cyntaf mewn tai yn yr ardal nes i'r adeilad capel cyntaf gael ei godi ym 1859 gyda lle i 380 o bobl. Fel llawer o gapeli Bedyddwyr yn yr ardal, roedd [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]] yn rhan o'i ffurfio a phregethodd yn y gwasanaethau agoriadol, ynghyd â Benjamin Evans o Heolyfelin. Gwasanaethodd Evans fel gweinidog Soar, yn ogystal â Heolyfelin, hyd nes iddo adael [[Castell-nedd]] ym 1861. Roedd ei olynydd, William Harris, hefyd yn weinidog Soar yn ogystal â Heolyfelin tan 1876. Daniel Jones oedd y gweinidog cyntaf o 1876 hyd 1898. Yn ystod ei weinidogaeth adeiladwyd festri newydd ym 1892 ar gost o £300. Olynwyd ef gan DG Price (1900–07) ond ar ôl iddo adael, bu Soar heb weinidog am ddeng mlynedd. Yn y pen draw, daeth Vaughan Pugh yn weinidog ym 1917, ac yn ystod gweinidogaeth fer ond llwyddiannus, gwnaed sawl gwaith adnewyddu gan gynnwys festri newydd. Yn dilyn ei ymadawiad bu cyfnod arall heb weinidog a chymerodd Cynog Williams o Heolyfelin ofal Soar (1907-20). Ym 1938, daeth Christmas Jones yn weinidog Soar yn ogystal â Saron, Godreaman. Yn ystod y cyfnod hwn bu rhai anghytundebau o fewn yr eglwys ac ym 1947 adroddwyd bod yr aelodaeth yn fach. Erbyn hynny, roedd y ddiacon benywaidd gyntaf, Lizzie Anne Rowlands, wedi'i hethol. Gwasanaethodd Christmas Jones tan 1954. D. Meredith Morgan oedd y gweinidog olaf. Caeodd y capel ddechrau'r 1980au. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20020293 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tabernacle_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Tabernacle, Ynysybwl''' <br><br> Mae Tabernacl, [[Ynys-y-bwl]] yn gyn-gapel Annibynnol yn Stryd Arall, Ynysybwl, [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]]. Fel sawl capel arall yn y pentref, mae Tabernacl yn dyddio o 1885, pan ofynnwyd i grŵp o bobl ifanc lleol pam nad oeddent yn mynychu Capel Bethel. Atebasant trwy ddweud nad Methodistiaid oeddent ond Annibynwyr Cymreig ac y byddent yn mynychu capel Annibynnol pe bai un yn cael ei sefydlu. O ganlyniad, dechreuwyd cynnal gwasanaethau yn ystafell uchaf Gwesty'r Windsor. Cynhaliwyd y gwasanaethau agoriadol ar 11 a 12 Medi 1887. Erbyn dechrau'r 21ain ganrif roedd yr aelodaeth tua 20. Caeodd y Capel yn 2021 a rhoddwyd yr adeilad ar werth am £70,000. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491962 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Trinity_Methodist_Church,_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Trinity, Caerdydd''' <br><br> Mae Canolfan y Drindod, a elwid gynt yn Eglwys [[Methodistiaeth]] y Drindod, yn gyn-eglwys Fethodistaidd [[Adeilad rhestredig]] wedi'i lleoli yn [[Adamsdown]], [[Caerdydd]], Cymru. Fe'i hadeiladwyd rhwng 1896 a 1897 gan y cwmni Albert Victor Ingall a'i Feibion o Birmingham, a sefydlwyd yr adeilad yn wreiddiol fel Eglwys Rydd Fethodistaidd Unedig Newport Road i gymryd lle capel cynharach ar Guildford Crescent. Ym 1950, yn dilyn gostyngiadau yn nifer y mynychwyr ar ôl y rhyfel a dinistrio eglwys gyfagos Roath Road yn ystod Ymosodiad Caerdydd ym 1941, unwyd cynulleidfaoedd Roath Road a Broadway â Newport Road. Ar ôl yr uno hwn, ailenwyd yr eglwys yn Eglwys Fethodistaidd y Drindod. Yn y pen draw, gwerthwyd hen safle Broadway i'r [[BBC]] ac yn ddiweddarach fe'i trowyd yn fosg cyn iddo gael ei ddinistrio gan dân ym 1989, tra dymchwelwyd eglwys adfeiliedig Roath Road ym 1955. Cafodd Eglwys Fethodistaidd y Drindod israniad llorweddol ac ailfodelu helaeth ym 1978, a ddyluniwyd gan Wyn Thomas a'i Bartneriaid. Erbyn dechrau'r 2010au, arweiniodd costau cynnal a chadw uchel at roi'r gorau i addoli Methodistaidd rheolaidd yn yr adeilad yn 2013. Heddiw, mae'r adeilad yn gwasanaethu fel Canolfan y Drindod, a weithredir gan Gyngor Ffoaduriaid Cymru fel canolfan groesawgar a chymorth i ffoaduriaid. Er i'r ganolfan golli ei Grant Cydraddoldeb ac Amrywiaeth [[Llywodraeth Cymru]] yn 2017, mae'n parhau â'i gwaith cymunedol. Yn ogystal, defnyddir y cyfleuster ar gyfer addoli gan Eglwys Syriaidd Mar Thoma, cynulleidfa annibynnol sydd wedi cyfarfod yng Nghaerdydd ers 2006. Mae cyfleuster cymunedol tebyg, Canolfan Oasis, yn gweithredu allan o gyn-eglwys Fethodistaidd arall ar Splott Road gerllaw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> 90sibxmevh9sdmndfqeimuzpcr890ns 15668790 15668742 2026-10-21T16:46:54Z Rhyswynne 520 at Aberpergwm 15668790 wikitext text/x-wiki *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491699 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/6_High_Street,_Llandaff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''6 Y Stryd Fawr, Llandaff''' <br><br> Mae '''6 Stryd Fawr''' yn adeilad o'r 18fed ganrif yn [[Llandaf]], [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Mae'n bosibl iddo gael ei adeiladu fel adeilad un llawr a hanner ar ddechrau'r 18fed ganrif o waith maen rwbel trwchus ac yna fe'i hymestynnwyd i adeilad tri llawr. Credir ei fod yn rhan o'r hen fferm ar The Cathedral Green, Llandaf, a ddymchwelwyd ar ddechrau'r 19eg ganrif. Heddiw mae'r adeilad yn dŷ te. Mae'r adeilad yn strwythur [[Adeilad rhestredig]] Gradd II, ac fe'i rhestrwyd oherwydd ei fod wedi'i "gynnwys fel tŷ o'r 18fed ganrif yn bennaf, ac oherwydd ei werth grŵp gyda'r adeiladau rhestredig eraill o amgylch The Cathedral Green ac ar y Stryd Fawr." <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7524097 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Singleton_Abbey Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abaty Singleton''' <br><br> Mae '''Abaty Singleton''' yn blasty mawr, yn bennaf o'r 19eg ganrif, yn [[Abertawe]], [[Cymru]]. Heddiw, mae'r adeiladau yn gartref i swyddfeydd gweinyddu [[Prifysgol Abertawe]]. Gellir dod o hyd iddynt ym mhen dwyreiniol campws [[Parc Singleton]] Prifysgol Abertawe. Cnewyllyn y tŷ yw fila neo-glasurol, wythonglog o ran cynllun, a godwyd ym 1784 o dan yr enw Marino gan Edward King, swyddog tollau. Ym 1817 prynwyd hwn gan y diwydiannwr [[John Henry Vivian]], a ychwanegodd estyniadau un bae petryalog i'r naill ochr a'r llall. Ym 1823 comisiynodd Vivian y [[Pensaer]] PF Robinson i ailfodelu'r tŷ yn arddull [[yr Adfywiad Gothig]]. Dechreuodd y gwaith ym 1827, a degawd yn ddiweddarach, cyhoeddodd Robinson ''Domestic Architecture in the Tudor Style'', monograff ym mhopeth ond enw ar Abaty Singleton. Yna gwasanaethodd y tŷ fel preswylfa i'r teulu Vivian am sawl blwyddyn. Mae'r tŷ wedi goroesi, gyda cholledion cyfyngedig, yn debyg iawn i'r hyn sy'n ymddangos ym mhlatiau ysgythredig y llyfr. Mae'r grisiau cefn, ar echelin y blaen deheuol, a'r ystafell ar y llawr gwaelod yng nghanol y blaen deheuol, gyda phen mewnol plygedig, wedi goroesi o'r tŷ gwreiddiol o 1784. Ym 1919 gwerthodd Ail Arglwydd Abertawe Abaty Singleton i Gorfforaeth Abertawe. Ym 1920 rhentwyd y lle i Goleg Prifysgol Abertawe, ac ym 1923 gwerthodd y tŷ a chanolbwynt yr ystâd iddo, a daeth yr Abaty yn bencadlys i'r coleg. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4663991 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abbey_Cwmhir_Hall Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Neuadd Abaty Cwmhir''' <br><br> Mae '''Neuadd Abaty Cwmhir''' yn blasty neo-[[Oes Elisabeth|Elisabethaidd]] wedi'i leoli ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Adeiladwyd y neuadd yn wreiddiol ym 1833 ar gyfer Thomas Wilson, cyfreithiwr o [[Llundain|Lundain]], ar safle tŷ [[Tuduriaid|Tuduraidd]] hŷn a oedd gynt yn eiddo i deuluoedd Fowler a Hastings. Datblygodd Wilson yr ystâd 3,000 erw, gan dirlunio'r tiroedd a chreu llyn i bweru melin lifio leol. Fodd bynnag, fe wnaeth y prosiect ei ddifetha'n ariannol, gan ysgogi ei ymfudiad i [[Awstralia]], lle daeth yn Faer [[Adelaide]] yn ddiweddarach. Yn dilyn ei ymadawiad, aeth yr ystâd yn adfeiliedig. Ym 1837, prynwyd yr ystâd gan Francis Philips, aelod o deulu amlwg yn [[Swydd Stafford]] gyda buddiannau gweithgynhyrchu cotwm llwyddiannus ym [[Manceinion]]. Gweithiodd teulu Philips i wella'r eiddo dros genedlaethau olynol. Rhwng 1867 a 1869, comisiynodd George Henry Philips y penseiri Poundley a Walker o [[Lerpwl]] i newid a dyblu maint y tŷ yn helaeth. Trawsnewidiodd yr ailadeiladu hwn y neuadd yn blasty [[Oes Fictoria|Fictoraidd]] a nodweddir gan garreg nadd, bandiau aml-liw, a byrddau barge cymhleth, gyda ystafell snwcer wedi'i hychwanegu'n ddiweddarach ym 1894. Ddiwedd 1997, prynodd Paul a Victoria Humpherston Neuadd Abaty Cwmhir ac ymgymryd ag adferiad cynhwysfawr o'r eiddo. Cafodd eu hymdrechion adfer eu cynnwys ar sawl rhaglen deledu, gan gynnwys darllediadau gan y [[BBC]], [[ITV]], ac [[S4C]]. Er bod y tŷ ar agor i deithiau cyhoeddus am sawl blwyddyn, fe gaeodd yn barhaol i ymwelwyr yn 2020 o ganlyniad i bandemig [[COVID-19]]. Heddiw, mae gerddi'r neuadd yn cael eu cydnabod am eu harwyddocâd hanesyddol, gan ddal rhestriad Gradd II ar [[Cofrestr o Barciau a Gerddi yng Nghymru sydd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig|Gofrestr o Barciau a Gerddi yng Nghymru sydd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667136 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abernant_Colliery Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Glofa Abernant''' <br><br> Roedd '''Glofa Abernant''' yn bwll glo yn nyffryn [[Afon Aman]] ym Mhwllfawatkin, i'r gogledd o [[Pontardawe|Bontardawe]] ac i'r gogledd o [[Abertawe]], [[Gorllewin Cymru]]. Datblygwyd Abernant gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]] fel un o "byllau mawr" Gorllewin Cymru ochr yn ochr â Glofa Cynheidre yng Nghwm Gwendraeth, buddsoddiad a fwriadwyd i gadw cloddio glo economaidd yn ddiwydiant hyfyw yn yr ardal. Dechreuodd y datblygiad £10 miliwn ym 1954, gyda suddo dau o'r siafftiau dyfnaf yn y maes glo i ganiatáu mynediad at wythïen [[Glo carreg]] Peacock. Roedd y tafliad i fyny ogleddol yn 765 medr a'r De yn 903 medr. Gyrrwyd dau fewnosodiad hefyd. Dechreuodd cynhyrchu ddwy flynedd yn ddiweddarach, gyda glo yn cael ei echdynnu ar hyd cangen Dyffryn Aman o hen Gwmni Rheilffordd a Doc [[Llanelli|Llanelly]], ac ymlaen i'r brif linell ym Mhantyffynnon. Ym 1962, datblygodd y lofa fynediad i wythïen y Red Vein, gan arwain at adael gwythiennau isaf Peacock o 1963 ymlaen. Y canlyniad oedd, yn ystod y 1970au, fod 900 o ddynion yn cynhyrchu cyfartaledd o 300,000 tunnell o lo y flwyddyn, o system a oedd yn gorchuddio â ffordd. Y lofa oedd un o byllau cyntaf y BGC i ddefnyddio cloddio encil, lle cafodd ffyrdd eu gyrru i derfyn y cronfeydd glo, ac yna byddai'r talcen glo yn cael ei weithio tuag at waelod y pwll. Caeodd Abernant ym 1988. Ym mis Medi 2011, cyflwynodd Waste Recycling Group Ltd gynlluniau ar gyfer datblygu cyfleuster treulio anaerobig ar hen safle'r lofa. Wedi'i gynllunio i redeg ar wastraff bwyd a gasglwyd o 350,000 o gartrefi ym [[Pen-y-bont ar Ogwr|Mhen-y-bont ar Ogwr]], [[Sir Gaerfyrddin]], [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Sir Benfro]] ac Abertawe, byddai'r cyfleuster 2.3 MW yn gallu cynhyrchu digon o drydan i ddiwallu anghenion tua 5,000 o gartrefi, a chynhyrchu gwrtaith. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743481 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abercamlais Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abercamlais''' <br><br> Mae '''Abercamlais''' yn blasty gwledig yn [[Trallong|Nhrallong]] yn [[Afon Wysg|nyffryn Afon Wysg]] rhwng [[Aberhonddu]] a [[Pontsenni|Phontsenni]] ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Yn dyddio'n ôl i'r [[Yr Oesoedd Canol|Oesoedd Canol]] o bosibl, cafodd ei addasu a'i ychwanegu ato mewn amryw ffyrdd yn ystod y ddeunawfed ganrif a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan gyfrif am y cyfan neu'r rhan fwyaf o'r hyn a welir heddiw. Mae'n [[adeilad rhestredig]]. Mae ystâd Abercamlais wedi bod ym meddiant y teulu Williams ers [[Oes Elisabeth]]. Ar ddechrau'r 18fed ganrif, ailadeiladwyd y plasty presennol fel bloc trillawr mewn arddull Neoglasurol. Yn y 19eg ganrif, ychwanegwyd porth [[Tuduriaid|Tuduraidd]], ac awgrymwyd Syr [[George Gilbert Scott]] fel y pensaer. Ar ddechrau'r 20fed ganrif, gwnaed ychwanegiadau pellach gan WD Caröe. Mae Robert Scourfield a Richard Haslam, yn eu cyfrol ''Powys'' yng nhgyfres ''Buildings of Wales'', yn nodi bod y tu mewn yn cynnwys enghreifftiau o achub pensaernïol, a gasglwyd gan ddeiliaid y tŷ o adeiladau a ddymchwelwyd mewn mannau eraill a'u hadfer a'u hailosod yn Abercamlais. Mae enghreifftiau'n cynnwys lle tân o blasty gwledig Fonthill Splendens yn Wiltshire a phaneli pren o [[Eglwys Gadeiriol Aberhonddu]]. Hefyd yn werth ei nodi mae colomendy wythonglog o ddechrau'r ddeunawfed ganrif sydd wedi'i restru'n Rradd II*. Mae sylfaen y tŷ [[Colomen|colomennod]] yn ffurfio pont dros nant, ac fe'i gosodwyd fel latrin, dyfais y mae Scourfield a Haslam yn ei hystyried yn "symlrwydd ei hun, gyda rhinweddau defnyddiol ac addurniadol i gyd". Mae'r gerddi sydd ynghlwm wrth y tŷ yn ymestyn ar ddwy ochr afon Wysg ac maent wedi'u cysylltu gan bont garreg tair bwa Elisabethaidd sydd wedi'i rhestru'n Radd II*, a [[Pont grog|phont grog]] [[haearn gyr]] sydd wedi'i rhestru'n Radd II, a adeiladwyd gan [[Crawshay Bailey]] yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae trydydd pont dros Nant Camlais hefyd wedi'i rhestru. Mae gardd â mur o'i chwmpas i'r gogledd o'r nant, y stablau, a phorthdy ar ben y dreif i gyd wedi'u rhestru'n Radd II. Llai na hanner milltir i lawr yr afon mae Tŷ Maenor Penpont y gwneir cymariaethau ag ef, gan fod gan y ddau dŷ rywfaint o hanes cyffredin. Mae Abercamlais yn parhau i fod yn gartref preifat ond mae ar agor i ymwelwyr o bryd i'w gilydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667129 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abermawr Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abermawr''' <br><br> Mae '''Abermawr''' yn ddarn o arfordir olygfaol ac yn [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ([[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig|SoDdGA]]) dynodedig yn [[Sir Benfro]], [[Cymru]]. Traeth graeanog yn bennaf yw Abermawr, gyda chorsydd a choetir y tu hwnt iddo. Mae’n boblogaidd gyda llawer o gerddwyr sy’n cerdded ar hyd yr arfordir heibio [[Porth-gain|Porthgain]], [[Abereiddi]] ac [[Abercastell|Abercastle]]. Ffurfiwyd ei banc cerrig mân amlwg yn ystod storm ddifrifol ar 25 Hydref 1859, yr un storm a ddinistriodd y llong *Charles Holmes*, pan foddodd pob un o'r 28 o bobl ar ei bwrdd. Er bod y bae yn cynnwys ceryntau peryglus, mae ei benrhynau isel yn cynnig rhywfaint o loches rhag gwyntoedd cryfion. Ar lanw isel, mae gweddillion coedwig hynafol, gynhanesyddol yn dod i'r golwg. Yn ystod y 1840au, ystyriwyd Abermawr am gyfnod byr gan y peiriannydd [[Isambard Kingdom Brunel]] fel y derfynfa ar gyfer [[Rheilffordd De Cymru]], a oedd â'r nod o gysylltu [[Llundain]] â llongau teithwyr yn hwylio i [[Iwerddon]] ac [[Unol Daleithiau America|America]]. Er i'r cynllun rheilffordd hwn gael ei ailgyfeirio i [[Neyland]] yn y pen draw, cyflawnodd Abermawr arwyddocâd byd-eang yn ddiweddarach ym maes cyfathrebu. Ar 27 Gorffennaf 1866, daeth yn derfynfa ddwyreiniol y cebl telegraff Trawsatlantig. Wedi'i osod gan agerlong Brunel *Great Eastern*, cysylltodd y cebl Trinity Bay yn [[Newfoundland a Labrador]] ag [[Ynys Falentia]] yn Iwerddon, gan groesi Iwerddon trwy linell dir, ac yna redeg o dan Fôr Iwerddon i Abermawr. O gwt haearn rhychog, roedd gweithredwyr telegraff yn ail-drosglwyddo negeseuon i Lundain, gan hwyluso'r cyswllt telegraffig cyntaf rhwng Prydain a [[Gogledd America]]. Ychwanegwyd ail gebl ym 1880. Chwaraeodd yr orsaf rôl gyfathrebu hanfodol yn ystod y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf|Rhyfel Byd Cyntaf]], pan gafodd ei gwarchod gan ddidoliad milwrol. Fodd bynnag, ar ôl i storm ddifrodi'r ceblau'n ddifrifol ddechrau'r [[1920au]], gadawyd yr orsaf gyfnewid. Heddiw, mae'r cwt telegraff hanesyddol yn dal i sefyll ac yn breswylfa breifat. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667161 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberpergwm Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Aberpergwm (Pwll Glo)''' <br><br> Mae '''Aberpergwm''', sydd wedi'i leoli yng Nghwm Nedd ger [[Glyn-nedd]] yn ne [[Cymru]], yn safle [[Maes glo De Cymru|pwll glo]] hanesyddol. Dechreuodd cloddio drifft ar y safle ym 1811, gyda gweithrediadau masnachol llawn yn cychwyn yn y 1860au o dan W. Williams. Cafodd y pwll glo ei gyfuno â phwll glo drifft Pwllfaron gerllaw ym 1880, ac agorodd drifft newydd ym 1906, gan roi mynediad i nifer o wythiennau glo. Yn dilyn gwladoli ar ôl yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]], roedd y pwll glo yn cyflogi 855 o weithwyr erbyn 1950. Er gwaethaf buddsoddiadau sylweddol yn y [[1970au]] i oresgyn heriau daearegol, caeodd y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]] y pwll glo ar 7 Hydref 1985. Ym 1996, ailagorodd buddsoddwyr lleol, Anthracite Mining Ltd, y pwll glo drifft i gael mynediad at ei gronfeydd helaeth o [[Glo carreg|lo carreg]] gradd uchel. Yn ddiweddarach, daeth y safle dan berchnogath Energybuild, ac fe'i brynwyd wedyn gan Walter Energy o'r [[Unol Daleithiau America|Unol Daleithiau]] yn 2011. Yn ystod y cyfnod hwn, cyflenwyd llawer o'r glo i [[Gwaith Dur Port Talbot|Waith Dur Port Talbot]] Tata Steel. Yn dilyn methdaliad Walter Energy, rhoddwyd y pwll glo ar "ofal a chynnal a chadw" ym mis Gorffennaf 2015. Cafodd ei adfywio yn 2018 pan gafodd Energybuild ei brynu oddi ar y gweinyddwr gan fuddsoddwyr o'r [[Y Deyrnas Unedig|DU]]. Heddiw, Aberpergwm yw'r unig gynhyrchydd glo carreg gradd uchel yng ngorllewin [[Ewrop]], gan gynhyrchu glo carbon uchel a ddefnyddir yn bennaf ar gyfer hidlo carbon, gyda rhywfaint o gyflenwad yn dal i gael ei anfon i Bort Talbot. Mae tiroedd y pwll glo hefyd yn cynnwys adfeilion [[Aberpergwm]], cyn-gartref y teulu Williams. Yn ogystal, ailddatblygwyd safle'r hen olchfa lo yn ganolfan gofal iechyd deulawr. Wedi'i agor yn 2019, mae'r cyfleuster hwn yn darparu gwasanaethau gofal iechyd integredig ar gyfer Glyn-nedd a'r cymunedau cyfagos, a weithredir gan [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe|Fwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe]] ochr yn ochr â phractisau meddygol a fferyllol lleol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743395 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pontypridd_Municipal_Buildings Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeiladau Bwrdeistrefol Pontypridd''' <br><br> Maer '''Adeiladau Bwrdeistrefol Pontypridd''' yn adeilad bwrdeistrefol sydd wedi'i leoli ar Heol Gelliwastad, [[Pontypridd]] yn [[Rhondda Cynon Taf]] yng [[Cymru|Nghymru]]. Mae'r strwythur, sy'n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd fel swyddfa gofrestru, yn adeilad [[Adeilad rhestredig]]. Yn dilyn twf sylweddol yn y boblogaeth, a oedd yn gysylltiedig yn bennaf â chloddio [[glo]] a'r gweithfeydd [[haearn]] lleol, sefydlwyd bwrdd iechyd lleol ym Mhontypridd ym 1873. Ar ôl i'r bwrdd lleol gael ei olynu gan Gyngor Dosbarth Trefol Pontypridd ym 1894, penderfynodd y cyngor newydd gomisiynu swyddfeydd bwrdeistrefol. Y safle a ddewiswyd ganddynt oedd ar ochr ogledd-orllewin Stryd Morgan. Enillodd Henry Hare gystadleuaeth i ddylunio'r adeilad newydd, a dechreuodd y gwaith adeiladu ym 1903. Fe'i cynlluniwyd yn yr arddull [[Baróc]], wedi'i adeiladu mewn gwaith maen rwbel gyda thriniadau carreg nadd, ac fe'i hagorwyd yn swyddogol gan yr aelod seneddol, [[Alfred Thomas]], ym mis Ebrill 1906. Darparodd dyluniad Hare siambr gyngor a swyddfeydd ar ongl sgwâr. Parhaodd yr adeilad i wasanaethu fel swyddfeydd y cyngor dosbarth trefol am lawer o'r 20fed ganrif, a daeth yn bencadlys Cyngor Dosbarth Taf-Elái estynedig pan gafodd ei sefydlu ym 1974. Fodd bynnag, peidiodd â bod yn ganolfan llywodraeth leol pan ffurfiwyd yr awdurdod unedol newydd, Rhondda Cynon Taf, ym 1996, ac yna daeth yn swyddfa gofrestru leol. Mae'r adeilad wedi'i adeiladu o waith maen rwbel, gyda thriniadau carreg, a tho [[llechi]]. Mae ganddo ddau lawr ac atig. Mae'r prif flaen yn dair bae o led ac wedi'i goroni â chlochdy wythonglog gyda cheiliog tywydd. Mae gan y llawr gwaelod fwâu hanner cylch, lle mae'r brif fynedfa a'r ffenestri wedi'u cilfachau'n ddwfn. Mae cerfluniau a gynlluniwyd gan John Dudley Forsyth a chilfachau gyda grisiau. Mae gan yr ochr ddwyreiniol 11 bae, gyda'r baeau pen wedi'u dwyn ymlaen. Mae'r tu mewn wedi'i gadw'n dda; mae'r brif fynedfa'n arwain at gyntedd gyda grisiau carreg, tra bod siambr y cyngor, ystafell y pwyllgor a pharlwr y maer i fyny'r grisiau, pob un â dodrefn gwreiddiol. Disgrifir y siambr gan [[Cadw]] fel un "eithriadol o dda", gyda seddi mewn ffurf "D", gwydr lliw, a nenfwd bwaog ar bilastrau. Mae gan y parlwr nenfwd cymhleth hefyd, ac mae gan yr ystafell bwyllgor ei simnai wreiddiol. Rhestrwyd yr adeilad gradd II* ym 1990. Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Rhondda Cynon Taf <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7306482 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Redwood_Building Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeilad Redwood''' <br><br> Mae '''Adeilad Redwood''' yn Adeilad [[Prifysgol Caerdydd]], yn ardal [[Parc Cathays]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[Cymru]]. Agorwyd yr adeilad ym 1961 gan Goleg Technoleg Uwch Cymru, a ddaeth yn Sefydliad Gwyddoniaeth a Thechnoleg [[Prifysgol Cymru]] (UWIST) ym 1968. Ym 1988 unodd UWIST â Choleg Prifysgol Cymru Caerdydd, a ddaeth yn Brifysgol Caerdydd ym 1999. Dyluniwyd yr adeilad gan [[Percy Thomas|Syr Percy Thomas]] a'i Fab. Mae'n floc tair stori petryalog yn yr arddull [[Pensaernïaeth Fodern]]. Mae'r brif fynedfa ym mhen chwith y ffasâd gorllewinol, ac uwchben hynny mae cerflun mawr gan Edward Bainbridge Copnall, yn dangos dyn oedrannus mewn toga gyda'i droed ar glôb, yn estyn allan yn amddiffynnol dros [[Gwyddonydd|wyddonydd]] a [[Nyrsio|nyrs]]. Ym 1979 enwyd yr adeilad ar ôl teulu Redwood o [[Trebefered]], ger [[Llanilltud Fawr]], sef y fferyllydd Theophilus Redwood, ei fab Syr Boverton Redwood yn ogystal â brawd meddygol Theophilus, Lewis Redwood, a'i fab Thomas Redwood (enwyd hen Ysbyty Redwood, Rhymni ar eu hôl). Roedd Theophilus Redwood yn un o sylfaenwyr Cymdeithas Fferyllol Prydain Fawr ymhlith cysylltiadau â'r Gymdeithas Gemegol ac fel llywydd sefydlu Cymdeithas y Dadansoddwyr Cyhoeddus, tra roedd ei fab Syr Boverton Redwood yn gemegydd petrolewm nodedig, a fu ar un adeg yn llywydd Cymdeithas y Diwydiant Cemegol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29505152 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Wallace_Building,_Swansea Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeilad Wallace, Abertawe''' <br><br> Mae '''Adeilad Wallace''' yn Adeilad Gradd II sydd yn rhan o [[Prifysgol Abertawe|Brifysgol Abertawe]], ym [[Parc Singleton|Mharc Singleton]], [[Abertawe]]. Comisiynwyd yr adeilad gan yr Athro Florence Mockeridge, pennaeth yr Adran Fioleg, a'i ddylunwyd gan cwmni [[Percy Thomas]] yn y 1950au fel rhan o ddatblygiad y campws. Cwblhawyd y cam cyntaf ym 1953 gyda'r adenydd ychwanegol wedi'u cwblhau erbyn 1961. Gelwid yr adeilad gynt yn Adeilad y [[Gwyddorau naturiol|Gwyddorau Naturiol]] ond cafodd ei ailgysegru er anrhydedd [[Alfred Russel Wallace]]. Fe'i hadeiladwyd yn yr arddull glasurol-fodernistaidd gydag ystod hir o'r gogledd-ddwyrain i'r de-orllewin gyda dwy adain fyrrach. Mae'r adeilad yn gartref i adrannau daearyddiaeth, daeareg, botaneg a sŵoleg, a ddangosir mewn band o baneli sy'n cynnwys arwyddluniau sy'n symboleiddio'r pynciau hyn.<br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689300 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Alun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Alun''' <br><br> Mae '''Afon Alun''' yn afon ym [[Bro Morgannwg|Mro Morgannwg]], [[De Cymru]]. Mae'n llednant i [[Afon Ewenni]], y mae'n ymuno â hi i'r de o [[Pen-y-bont ar Ogwr|Ben-y-bont ar Ogwr]]. Mae dwy nant yn ymuno ger pentref [[Llandŵ]] i ffurfio'r afon, sef Nant Stembridge a Nant Llandŵ. Ar ôl y cymer mae'n llifo i gyfeiriad gogledd-orllewinol yn fras gan ddilyn llwybr rheilffordd Bro Morganwg nes iddi ymuno ag Afon Ewenni ychydig i fyny'r afon o [[Castell Ogwr|Gastell Ogwr]]. Mae gan yr afon un llednant, Nant [[Tregolwyn]], sy'n ymuno â'r afon ger pentref Colwinston. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16897064 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Clydach_(Neath) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Clydach (Castell-nedd)''' <br><br> Mae '''Afon Clydach''' yn afon ym mwrdeistref sirol [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. Mae'n rhedeg yn gyffredinol tua'r de o lethrau gorllewinol [[Mynydd Marchywel]] am tua 9 km ac heibio [[Fforest-goch|Fforest Goch]], [[Bryncoch]] ac [[Abaty Nedd]] i ymuno ag [[Afon Nedd]] ger Castell-nedd. Credir bod pob un o'r afonydd sy'n dwyn yr enw 'Clydach' yn Ne Cymru yn deillio o air [[Celtaidd]] cynharach 'klou' neu 'kleu' ynghyd â'r ôl-ddodiad '-ach' sydd o darddiad [[Iwerddon|Gwyddelig]]. Yr ystyr yw afon sy'n 'llifo'n gryf', yn 'golchi' neu'n garregog. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5137119 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Clyne_River Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Clun (Abertawe)''' <br><br> Mae '''Afon Clun''' yn afon a leolir yn [[Abertawe]], [[De Cymru]], sy'n llifo trwy [[Parc Gwledig Dyffryn Clun|Barc Gwledig Dyffryn Clun]] am lawer o'i chwrs. Gan darddu o gyfres o ffynhonnau ar ymyl ogleddol Comin Fairwood, rhwng [[Y Crwys]] a [[Dynfant]], mae'r afon yn llifo tua'r de-ddwyrain ger maestrefi gorllewinol Abertawe. Mae'n derbyn sawl llednant dienw, gan gynnwys nant sylweddol o [[Sgeti]], cyn gwagio i'r môr ym mhentref arfordirol [[Blackpill, Abertawe]]. Er ei bod yn aml yn cael ei chymysgu â nant "Blackpill" i'r gorllewin, afon ar wahân yw [[Afon Clun (De Cymru)|Afon Clun]]. Yn hanesyddol, harneisiwyd pŵer yr afon gan nifer o [[Melin ddŵr|Melinau ddŵr]] tan [[Oes Fictoria]], er nad oes unrhyw strwythurau wedi goroesi heddiw. Oherwydd ei phellter o ganolfan ddiwydiannol Abertawe, dihangodd yr afon rhag y llygredd trwm sy'n gysylltiedig â dociau a gweithfeydd copr y ddinas. Fodd bynnag, yn hanesyddol dinistriodd llygredd yn [[Bae Abertawe|Fae Abertawe]] fywyd morol lleol, gan ddinistrio gwelyau wystrys enwog yr ardal a gyrru pysgod silio ac adar bwydo i ffwrdd. Mae gwelliannau diweddar yn ansawdd dŵr y bae wedi arwain at adfywiad poblogaethau pysgod ac adar ar hyd yr afon. Mae Dyffryn Clun, a ffurfiwyd yn ystod cyfnodau rhewlifol, yn cynnwys tirwedd goediog, serth ei llethrau gyda chynefinoedd amrywiol, gan gynnwys coetiroedd, glaswelltiroedd a gwlyptiroedd. Mae'r ardal yn gyfoethog o ran treftadaeth hanesyddol, gyda darganfyddiadau archaeolegol yn amrywio o ben bwyell o'r [[Oes Efydd]] i olion amddiffynnol o'r [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]]. Trosodd y cyngor lleol hen reilffordd, a oedd ar un adeg yn cysylltu De a [[Gogledd Cymru]], yn llwybr beicio poblogaidd sy'n cysylltu [[Tre-gŵyr|Tregŵyr]] â Llwybr Beicio Bae Abertawe. Er gwaethaf ei harddwch naturiol a'i apêl hamdden, mae'r dyffryn yn cyflwyno peryglon, gan gynnwys llyn dwfn, llifogydd tymhorol sy'n creu pyllau mwd na ellir eu croesi, adfeilion diwydiannol ansefydlog, a choetir trwchus, dryslyd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689310 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Col-huw Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Col-huw''' <br><br> Mae '''Afon Col-huw''', a elwir hefyd yn '''Afon Colhuw''', yn afon eithriadol o fyr, milltir o hyd, wedi'i lleoli yn [[Llanilltud Fawr]] ym [[Bro Morgannwg]], [[De Cymru]]. Ffurfiwyd yr afon i'r de o Lanilltud Fawr wrth i Nant Ogney a Hoddnant gyfuno. Mae ei dyffryn, Cwm Col-huw, wedi'i ddynodi'n Heneb Gofrestredig ac fe'i defnyddiwyd yn hanesyddol yn ystod ymgyrch "Dig for Victory" yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]]. Mae gan lednentydd yr afon hanes o achosi llifogydd lleol, yn fwyaf nodedig yn ystod digwyddiad mawr ar 31 Hydref 1998, a ddifrododd llawer o eiddo a seilwaith. Mae Nant Ogney yn llifo ar hyd ymyl orllewinol Llanilltud Fawr, tra bod Hoddnant, yr un fwyaf o'r ddwy brif lednant, yn cael ei ffurfio wrth i Nant [[Trebefered]] a Nant [[Llan-faes, Bro Morgannwg]] gydgyfeirio.Nant Llanmaes yw'r rhan hiraf o'r cwrs dŵr cyfan, yn tarddu i'r gogledd o Lanilltud Fawr ac yn llifo i'r de-ddwyrain trwy Lanmaes. Mae Afon Col-huw yn llifo i [[Môr Hafren|Fôr Hafren]] yn Col-huw Point, ger Traeth Llanilltud Fawr. Er bod aber yr afon yn dywodlyd yn hanesyddol, mae carthu ym Môr Hafren a dirywiad dilynol Banc yr Asgell Ffos wedi lleihau'r tywod yn yr aber yn sylweddol, gan ei adael i dominyddu gan chreigiau. Mae darganfyddiadau archaeolegol yn dangos bod porthladd bach ar un adeg wedi bodoli tua 200 metr allan o'r arfordir presennol wrth aber hanesyddol yr afon. Mae dyddio radiocarbon yn gosod cyfnod gweithredol y porthladd hwn rhwng 1400 a 1600. Dinistriwyd y porthladd yn y pen draw ac fe’i boddwyd oherwydd erydiad arfordirol a dirwasgiad tir. Achosodd y newid daearegol hwn i'r afon, a oedd ar un adeg yn ddyfrffordd fordwyol a ddefnyddid i gludo nwyddau i fyny'r afon i Lanilltud Fawr, i lenwi â llaid a lleihau i'r nant fach sy'n bodoli heddiw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689314 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Cynrig Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Cynrig''' <br><br> Afon ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]] yw '''Afon Cynrig.''' Mae ei blaenddŵr yn codi yng nghanol [[Bannau Brycheiniog]]. Mae'n llifo tua'r gogledd i ymuno ag [[Afon Wysg]] yn Abercynrig ychydig i'r dwyrain o [[Aberhonddu]]. Mae dwy afon yn cyfuno i ffurfio Afon Cynrig ychydig uwchben Cantref - sef Nant Sere a Nant Cynwyn. Maent yn codi mewn dau ben dyffryn godidog wedi'u cerfio gan rewlifoedd o dan gopaon [[Pen y Fan]] a [[Y Gribyn]] a [[Fan y Bîg]] yn y drefn honno. Mae 'Bwlch ar y Fan' (Saesneg:Gap Road), hen lwybr o [[Aberhonddu]] i [[Merthyr Tudful|Ferthyr Tudful,]] yn manteisio ar Gwm Cynwyn a'r [[Bwlch]] i groesi'r gadwyn o fynyddoedd yng nghanol [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Awgrymwyd ei bod y llwybr efo gwreiddiau Rhufeinig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7337480 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Haffes Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Haffes''' <br><br> Mae '''Afon Haffes''' yn afon ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]] o fewn [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Mae ei blaenddŵr yn codi ar lethrau deheuol a gorllewinol [[Fan Hir]] ar ymyl ddwyreiniol [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)]] ac mae'r afon yn ymuno ag [[Afon Tawe]] yng [[Glyntawe|Nglyntawe]] ar ôl disgyniad byr a serth tua'r de-ddwyrain o 3 km / 2 filltir. Mae Cwm Haffes yn ffos sydd wedi'i thorri i'r [[Til]] adawyd gan rewlifoedd [[Oes yr Iâ]] ddiwethaf ar hyd y ffin ddaearegol rhwng creigiau'r [[Hen Dywodfaen Coch]] i'r gogledd a chreigiau'r Calchfaen Carbonifferaidd i'r de. Ym mhen y dyffryn mae Sgwd Ddu. Mae'r afon yn ffurfio dau allsianel wrth iddi gwagio i Afon Tawe oherwydd ei llwyth gwely o greigiau mawr sy'n deillio o'r deunydd rhewlifol y mae wedi torri drwyddo. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689329 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Hydfer Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Hydfer''' <br><br> Mae '''Afon Hydfer''' yn afon fer ym [[Powys|Mhowys]] yng ngorllewin [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]], de [[Cymru]]. Mae ei rhagnentydd yn codi ar lethrau gogledd-ddwyreiniol y [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)]] fel y nentydd o'r enw Trinant, Nant y Cadno, Nant yr Erydr a Chrognant, gan ymuno i lifo i lawr cwm yr afon ar ymyl orllewinol Coedwig Glasfynydd. Mae'r afon yn troi tua'r dwyrain ym Mlaenau Uchaf, yna tua'r gogledd-ddwyrain trwy Gwm Hydfer ac yn ymuno ag [[Afon Wysg]] ychydig islaw [[Pont ar Hydfer]]. Mae llednentydd eraill yr Hydfer yn cynnwys nentydd Nant Cil-y-clawdd, Nant Crinog a Nant Meity. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16899313 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Kenfig Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Cynffig''' <br><br> Mae '''Afon Cynffig''' yn afon 18 cilomedr o hyd yng [[Cymru|Nghymru]] sy'n croesi [[Bwrdeistref sirol]] [[Castell-nedd Port Talbot]] a [[Pen-y-bont ar Ogwr|Phen-y-bont ar Ogwr]], gan wasanaethu fel eu ffin weinyddol am lawer o'i chwrs. Mae'r afon yn codi yng nghoedwig Mynydd [[Margam]], i'r de-orllewin o [[Maesteg|Faesteg]], cyn llifo i'r de a throi i'r gorllewin ger tref [[Y Pîl]] trwy [[Coridor yr M4|Goridor yr M4]]. Yn y pen draw mae'n gwagio i'r môr yn Nhraeth Margam, ger [[Gweunydd Margam]]. Ar hyd ei thaith, mae ychydig o lednentydd bach yn ymuno a'r afon gan gynnwys Nant Iorwaith-goch, Afon Fach, a Nant y Glo. Mae'r afon yn llifo trwy ardal sy'n llawn [[Llên gwerin]] leol, sy'n gysylltiedig yn bennaf â'r aneddiadau coll a gladdwyd o dan dywod symudol Twyni Cynffig. Er nad yw'r afon yn llifo'n uniongyrchol trwy bentref modern [[Cynffig]], mae'n rhedeg tua milltir i'r gogledd, gan basio adfeilion [[Castell Cynffig]]. Mae'r castell hwn yn nodi safle gwreiddiol y pentref canoloesol, a adawyd yn y 13eg ganrif ar ôl cael ei orlethu gan dwyni tywod yn ystod stormydd difrifol. Heddiw, dim ond tŵr y castell sydd ar ôl yn weladwy. Mae darn olaf Afon Cynffig yn ffurfio ffin ogleddol Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cynffig, [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] dynodedig sy'n cynnwys Pwll Cynffig a system twyni tywod fwyaf yr ardal. Wedi'i lleoli ychydig i'r de o gyfadeilad diwydiannol helaeth [[Port Talbot]] a [[Margam]], roedd rhannau isaf yr afon hefyd yn ffinio ag Ystâd Ddiwydiannol Cynffig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7161973 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pembroke_River Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Penfro''' <br><br> Mae '''Afon Penfro''' yn afon fer ger [[Penfro]], Gorllewin [[Cymru]]. Gan godi ym Mryn Hogeston, ger [[Manorbier Newton]], mae'r afon yn ymddolennu trwy [[Llandyfái]] ac yn llifo heibio [[Castell Penfro]] i'w chymer â Dyfrffordd Aberdaugleddau ym Mhen Pennar. Wrth i'r afon cyrraedd tref Penfro, ceir tri phwll, y cyntaf ohonynt yw Pwll y Felin, yna i lawr yr afon mae Pwll Canol y Felin, ac yna Pwll y Castell islaw'r castell. Mae'r afon yn fordwyadwy i gychod bach o Bennar i Bwll y Felin, ond fel arfer mae ar gau ym Mhen y Castell. Cynhelir rali unwaith y flwyddyn i ganiatáu i gychod bach fynd i mewn i Bwll y Castell, ac ers 1994 cynhelir ras ganŵ flynyddol ar yr afon. Nid yw map [[Oes Elisabeth|Elisabethaidd]] o 1578 yn enwi'r afon, ond mae'n nodi ''Pennar Mouth''. Ym 1804, atgynhyrchodd [[The Cambrian (Cymru)|The Cambrian]] destun o ''A Political Survey of Britain (1774)'', gan ddyfynnu bod iard longau wedi'i hadeiladu'n fuan wedyn, nid ar Afon Penfro, ond ar [[Afon Cleddau]] ychydig i'r gogledd, a ddaeth yn Iard Longau Penfro, ac a ddatblygodd i fod yn dref [[Doc Penfro]]. Yn ysgrifennu ym 1810, mae [[Richard Fenton]] yn nodi bod Fferi Penfro'n bodoli, er nad yw'n enwi'r afon, mae'n posib mae gyfeiriad at yr afon Cleddau oedd hyn. Roedd Afon Penfro, fodd bynnag, yn amlwg yn dal i fod yn ddyfrffordd bwysig, fel y disgrifir yn ''Lewis' Topographical Dictionary'' (1833): Mae Lewis hefyd yn cyfeirio at yr afon fel ''"cangen o Harbwr Milford (sy'n) terfynu yn y dref"''. Ymhellach, mae'n dweud: Ym mis Chwefror 1889 roedd yr afon yn lleoliad trychineb pan drodd y cwch fferi Bentlass drosodd a suddo, gan foddi 16 o deithwyr a chriw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689350 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Pyrddin Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Pyrddin''' <br><br> Mae '''Afon Pyrddin''' yn [[Afon]] sy'n ffurfio rhan fer o'r ffin rhwng [[Powys]] a [[Castell-nedd Port Talbot]] yng [[Cymru|Nghymru]]. Mae hefyd yn rhan o ffin [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Mae'r afon a'i rhaeadrau yn un o atyniadau allweddol Geoparc y [[Fforest Fawr]], a ddynodwyd yn 2005. Mae nentydd Nant y Bryn, Nant y Fedwen a Nant Hir yn dod at ei gilydd i ffurfio'r Pyrddin sy'n llifo tua'r de-ddwyrain am 3 milltir (5km) i'w chymer â'r [[Afon Nedd Fechan]]. Mae'r Pyrddin yn fwyaf adnabyddus am ddau raeadr ysblennydd, [[Sgwd Gwladys]] a Sgwd Einion Gam. Mae'n hawdd ei gyrraedd ar lwybr troed o [[Pontneddfechan|Bontneddfechan]] (a elwir hefyd yn Pontneathvaughan). Nodwedd nodedig uwchben y rhaeadr yw bloc anwadal o garreg graean a oedd wedi'i gydbwyso fel ei fod yn siglo, o leiaf tan [[oes Fictoria]], pan gafodd ei symud. Credir mai adfeilion melin ŷd yw'r adeilad bach ger y rhaeadr. Dim ond trwy groesi ac ail-groesi'r afon ei hun y gellir cyrraedd Sgwd Einion Gam, sydd hanner milltir ymhellach i fyny'r afon. Achosir y rhaeadr hon gan bresenoldeb [[ffawt]] daearegol, sy'n dod â thywodfaen caled arall o'r enw 'Graig Ffarwel' i fyny yn erbyn cerrig llaid meddalach. Mae ceunant serth a choediog y Pyrddin, fel ceunant ei chymdogion, y Nedd Fechan, [[Afon Mellte]], ac [[Afon Hepste]], yn gartref i lawer o fryoffytau prin sy'n mwynhau'r amodau oer, llaith sy'n bodoli yma. Yn unol â hynny, mae wedi'i ddynodi'n [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ac yn [[Ardal Gadwraeth Arbennig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689354 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Sychryd Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Sychryd''' <br><br> Mae '''Afon Sychryd''' yn afon yn [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]]. Er ei bod yn afon gymharol fyr, gyda chyfanswm hyd o 3 milltir (5km), mae'n nodedig am y ceunant a'r ddau raeadr y mae'n llifo drwyddynt. Mae gan yr afon ddwy fraich uchaf; mae'r gyntaf yn tarddu ger [[Penderyn]], sydd wedi'i hargae i greu [[Cronfa ddŵr]] fach, o'r enw Cronfa Ddŵr Penderyn. Mae'r ail gangen yn dechrau ychydig islaw [[Craig y Llyn]] ac fe'i gelwir yn lleol yn Nant Gwrangon; mae'n llifo heibio i bentref [[Y Rhigos|Rhigos]] a thrwy Gwm Wyrfa wrth ymyl [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Lle mae'r ddwy gangen yn ymuno, mae'n llifo trwy lethrau deheuol Geoparc [[Fforest Fawr]] ac o dan [[Ffordd yr A465|Ffordd Blaenau'r Cymoedd]] yr A465 ac yn troi tua'r gogledd-orllewin i ymuno ag [[Afon Mellte]] ym [[Pontneddfechan|Mhontneddfechan]]. Mae ei rhan isaf wedi'i thorri mewn i geunant ysblennydd o dan Craig-y-Ddinas, safle [[Bryngaer]] o [[Oes yr Haearn]] a Mwynglawdd Dinas Silica a fu unwaith yn enwog. Defnyddir y ceunant yn helaeth gan bobl sy’n sgramblo ceunant, er bod pryder y gall eu gweithgareddau achosi niwed i’r bryoffytau a’r [[mwsogl]] prin sy’n gwladychu’r creigiau yn y dyffryn cysgodol hwn, mae’r ardal wedi’i dynodi’n [[Ardal Gadwraeth Arbennig]] o’u herwydd. Mae sawl rhaeadr nodedig ar yr afon, gan gynnwys y rhai ym Mhwll y Crochan ger yr A645 a Sgydau Sychryd islaw Craig-y-Ddinas. Prin y gall y cyhoedd gyrraedd y cyntaf, ond mae'r olaf yn hawdd ei weld o Lwybr Hygyrch Sychryd sy'n dilyn hen dramffordd i fyny'r afon o'r maes parcio yng Nghraig-y-Ddinas. Rhaeadrau fel y rhain sydd wedi arwain at yr ardal ehangach yn dod yn adnabyddus fel Gwlad y Rhaeadrau. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18390517 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Syfynwy Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Syfynwy''' <br><br> Mae '''Afon Syfynwy''' yn afon sydd wedi'i lleoli'n gyfan gwbl o fewn [[Sir Benfro]]. Gan godi ar lethrau deheuol [[Mynydd Preseli]], mae'r afon yn llifo tua'r de trwy gyfres o gronfeydd dŵr a dyffrynnoedd coediog cyn ymuno â [[Afon Cleddau]]. Ar hyd ei chwrs, mae'n bwydo cronfa ddŵr [[Rhos-y-bwlch|Rhos]] [[Rhos-y-bwlch|y bwlch]] a [[Llys-y-frân|Llys y Frân,]] sy'n cynnwys Rhaeadr Syfynwy yn islaw'r hargae, a ddefnyddir i gynhyrchu trydan. Mae'r afon hefyd yn llifo o dan sawl strwythur hanesyddol, gan gynnwys Pont Farthing's Hook, a Phont Gelli sydd wedi'i rhestru'n Radd II, a Phont Gelli Ystyrir Afon Syfynwy yn engraifft ecolegol pwysig ac mae wedi'i dynodi'n rhan o [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] (SoDdGA) dalgylch Afon Cleddau ac [[Ardal Gadwraeth Arbennig|Ardal Cadwraeth Arbennig]] (ACA) Cleddau Ddwyreiniol. Mae ei ecosystem amrywiol yn cynnal amryw o blanhigion ac anifeiliaid gwyllt cynhenid, fel [[Crafanc-y-frân yr afon|crafanc-y-frân]], lamprai, a [[Dwrgi|dyfrgi]]. Er mwyn mynd i'r afael â phryderon amgylcheddol, lansiwyd Prosiect Dalgylch Llys y Frân yn 2014 gan [[Dŵr Cymru|Ddŵr Cymru]] a [[Cyfoeth Naturiol Cymru|Chyfoeth Naturiol Cymru]] i astudio blodau algâu gwyrddlas, maetholion pridd, ac effeithiau ffermio, coedwigaeth a charthffosiaeth ar ansawdd dŵr. Mae monitro ecolegol arall yn cynnwys astudiaethau pryfed afon a gynhaliwyd gan Ymddiriedolaeth Afonydd Sir Benfro. Mae hanes yr afon yn cynnwys digwyddiad llygredd nodedig ym 1999, lle lladdodd gollyngiad o elifiant masnach tua 1,000 o [[Brithyll|frithyll]] brown, gan arwain at ddirwyon cyfreithiol sylweddol. Yn ogystal, yn ystod yr [[Yr Ail Ryfel Byd|''Ail Ryfel Byd'']], defnyddiwyd y rheilffordd gerllaw yng Nglan Syfynwy gan yr [[Yr Awyrlu Brenhinol]] a'r [[Awyrlu'r Unol Daleithiau]] ar gyfer ymarfer bomio. Heddiw, mae'r afon yn parhau i fod yn destun ymdrechion cadwraeth a threftadaeth leol, gyda chefnogaeth mentrau cymunedol fel Grŵp Treftadaeth Bro Syfynwy. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4732277 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Alliance_(sculpture) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Alliance (cerflun)''' <br><br> Mae'r '''Alliance''' yn gerflun yng nghanol dinas [[Caerdydd]], [[Cymru]], a grëwyd gan yr artist gosod o [[Paris|Baris,]] Jean-Bernard Metais. Mae'n cynnwys saeth ddur di-staen fawr, wedi'i henameleiddio'n rhannol, a chylch sy'n tywynnu yn y tywyllwch. Cafodd ei ariannu gan ganolfan siopa [[Dewi Sant]] fel rhan o gynllun celf gyhoeddus gwerth £1.5m yng nghanol y ddinas, a chafodd ei ddadorchuddio ar 3 Rhagfyr 2009. Mae saeth a chylch Alliance yn ymddangos fel pe baent yn cydbwyso yn yr awyr. Mae'r cylch, wedi'i lenwi â hylif ffosfforescent, wedi'i foddi'n rhannol o dan y palmant, gyda mecanwaith wedi'i raglennu i wneud iddo godi ac ostwng gyda llanw [[Môr Hafren]]. Mae Métais yn disgrifio'r darn fel "cloc organig" sy'n "cysylltu'r lle â'r bobl". Mae geiriau yn [[Saesneg]] a [[Cymraeg|Chymraeg]], a ysgrifennwyd gan y [[Bardd|''bardd'']] o Gaerdydd, Peter Finch, yn cael eu taflunio ar y palmant yn y nos gan offer sydd wedi'i osod o fewn y saeth. Yn ôl y datblygwyr, mae'r testun yn chwarae ar y gair Caerdydd, gan adlewyrchu ei hanes a'r presennol. Comisiynwyd y cerflun yn dilyn cystadleuaeth genedlaethol i ddod o hyd i'r darn cywir o waith celf a fyddai'n ffitio'n dda o fewn y ddinas ac yn dod yn dirnod newydd. Derbyniwyd cyfanswm o 120 o ymatebion gan artistiaid ledled y byd, gyda dim ond pump ar y rhestr fer, Tony Cragg o [[Lloegr|Loegr]], Lulu Quinn a John Kennedy, Roxy Paine o [[Dinas Efrog Newydd|Ddinas Efrog Newydd]], a Métais. Roedd pryder nad oedd unrhyw artistiaid o Gymru ar y rhestr fer; fodd bynnag, pwysleisiodd Wiard Sterk, yn cynrychioli corff celfyddydau cyhoeddus Cymru Safle, fod artistiaid o Gymru wedi cael eu hystyried drwy gydol rhaglen gomisiynu Dewi Sant 2. Roedd Métais wedi creu gweithiau celf ar gyfer dinasoedd ledled y byd, gan gynnwys Eclipse Allotted-Time, awrwydr cymhleth yn Jardin des Plantes, [[Gardd fotaneg]] flaenllaw [[Ffrainc]]. Barnwyd bod gan Alliance raddfa ddigonol ar gyfer y lleoliad ar ddiwedd [[Yr Aes]], a fyddai'n eistedd rhwng y [[Llyfrgell Ganolog Caerdydd]] aml-lefel, siop adrannol [[John Lewis]], a chyfadeilad Dewi Sant ei hun. Dechreuodd y gwaith i godi'r cerflun ar 16 Tachwedd 2009 a chafodd ei gwblhau o fewn pythefnos. Daethpwyd â'r cerflun i ganol y ddinas ar dair lori gymalog a'i godi i'w le gan graen. Mae Alliance yn cyffwrdd â'r llawr mewn tair lle, ac mae ei sylfeini'n dair metr o ddyfnder. Wrth ddisgrifio'r llythrennau wedi'u hysgythru o dan y cerflun, disgrifiodd y bardd [[Mab Jones]] 'Alliance' fel un "trawiadol", gan ddweud "Mae gan Gaerdydd farddoniaeth... wedi'i hysgythru ar ei chroen. Rwy'n golygu hyn yn llythrennol." <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4729142 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/All_Nations_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan yr Holl Genhedloedd''' <br><br> Mae '''Canolfan yr Holl Genhedloedd''' ({{lang-en|{{lang|en|All Nations Centre}}}}) yn ganolfan gynadledda a lleoliad digwyddiadau yn ardal [[Gabalfa]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]]. Mae'r ganolfan yn gysylltiedig ag ac wedi'i lleoli yn yr un adeilad ag ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' a sefydlwyd ar y safle ym 1991. Mae'n aml yn cynnal digwyddiadau ar gyfer cyrff y sector cyhoeddus a grwpiau gwleidyddol. Ym 1991, prynodd ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' y tir lle mae'r ganolfan wedi'i lleoli, ar Eastern Avenue (rhan o [[Ffordd yr A48]] ), gyferbyn ag [[Ysbyty Athrofaol Cymru]]. Adeiladwyd Canolfan yr Holl Genhedloedd i gynnal gwasanaethau a chynulliadau eglwysig. Mae ''eglwys yr Holl Genhedloedd'' yn aelod o ''Ministries Without Borders'', grŵp o eglwysi efengylaidd. Agorwyd yn 2003 fel safle cynadledda fel menter ar y cyd ag ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' a ''Kairos Ventures Limited''. Defnyddir elw'r fenter gan yr eglwys ar gyfer ei waith hefengylu rhyngwladol. Mae Canolfan yr Holl Genhedloedd yn groesawu sefydliadau Cymreig yn rheolaidd, gan gynnwys [[GIG Cymru]], [[Iechyd Cyhoeddus Cymru]], [[Llywodraeth Cymru]] a [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg]], yn ogystal â digwyddiadau caffael rheolaidd [[Cyngor Caerdydd]]. Mae'n cynnal arholiadau a darlithoedd ar gyfer [[Prifysgol Caerdydd|Brifysgol Caerdydd]] a'r [[Y Brifysgol Agored]], ac roedd yn lleoliad ar gyfer Cynhadledd Ryngwladol 2013 ar Fasnachu Pobl. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae Brenin [[Charles III, brenin y Deyrnas Unedig|Charles III]] wedi ymweld â'r ganolfan, ac mae wedi cynnal rhaglen wleidyddol flaenllaw'r [[BBC]], Question Time. Fe'i dewisir yn aml gan y [[Ceidwadwyr Cymreig]] fel y lleoliad ar gyfer ei hystingau a'i chynadleddau, ar ôl cynnal y Prif Weinidogion [[David Cameron]] a [[Boris Johnson]] yn flaenorol. Cynhaliwyd hustyngau ar gyfer etholiad arweinyddiaeth y Blaid Geidwadol yn 2019 yn y ganolfan. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4736850 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Altolusso Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Altolusso''' <br><br> Mae '''Altolusso''', sy'n golygu "moethusrwydd uchel" yn [[Eidaleg]], yn adeilad preswyl amlwg 23 llawr wedi'i leoli yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]]. Yn sefyll 72 metr (232 troedfedd) o uchder, yr adeilad oedd y strwythur preswyl talaf yng Nghymru ar ôl ei gwblhau yn 2005 ac mae'n parhau i fod yn un o'r adeiladau talaf yng Nghaerdydd a'r genedl ehangach. Mae'r datblygiad siâp 'Y' yn cynnwys dyluniad meillion tair dail nodedig, sy'n cynnwys tair adain gromlinog yn ymestyn o graidd canolog. Mae'n gartref i 292 o fflatiau moethus un i dair ystafell wely sy'n cynnig golygfeydd panoramig o'r ddinas, ochr yn ochr â maes parcio tair llawr wedi'i ddyrannu. Mae gan y safle hanes diwydiannol cyfoethog. Cafodd cael ei ddefnyddio ar gyfer cynhyrchu a storio nwy glo gan y ''Cardiff Gas Light and Coke Co'' o 1837 ymlaen. Dymchwelwyd y rhan fwyaf o adeiladau'r gwaith nwy, sy'n dyddio'n bennaf o'r 1890au, i wneud lle i'r datblygiad modern. Adeiladwyd Altolusso ar hen safle ''New College'' ac mae'n ymgorffori ffasâd Fictoraidd gwreiddiol y coleg ar gyfer ei ddau lawr cyntaf. Er nad yw wedi'i restru'n swyddogol, cafodd y ffasâd ei gadw a'i adfer yn helaeth ar gais [[Cyngor Caerdydd]], gan ddefnyddio blociau cerrig a achubwyd o'r adeiladau cefn a ddymchwelwyd. Heddiw, mae'r ffasâd hanesyddol hwn yn rhan o brif gyntedd tair stori mawreddog gyda tho atriwm gwydr ar ei ben. Er mwyn sicrhau gwydnwch yn erbyn tywydd garw, mae gan du allan yr adeilad rendr arbenigol wedi'i seilio ar acrylig a gynlluniwyd i gynnal gorffeniad gwastad a llyfn. Yn ddaearyddol, mae'r eiddo wedi'i ffinio gan Deras Bute i'r gogledd, [[Prif Linell De Cymru]] i'r de, Llys Harlech i'r dwyrain, a Phorth Meridian i'r gorllewin. Mae Altolusso hefyd wedi ymddangos mewn diwylliant poblogaidd; fe'i defnyddiwyd fel lleoliad ffilmio ar gyfer y gyfres deledu ffuglen wyddonol ''[[Torchwood]]'', gan cynnwys olygfa o'r gymeriad Jack Harkness yn sefyll ar ben y tŵr mewn pennod a ffilmiwyd ym mis Mehefin 2006. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7699538 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tenby_Museum_and_Art_Gallery Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa ac Oriel Gelf Dinbych-y-Pysgod''' <br><br> Mae '''Amgueddfa ac Oriel Gelf Dinbych-y-Pysgod''' yw [[amgueddfa]] annibynnol hynaf Cymru, wedi ei sefydlu ym 1878, a’i phrif thema yw adrodd hanes [[Dinbych-y-pysgod]] a’r cyffiniau trwy gynhanes, hanes cymdeithasol a chelf. Wedi'i lleoli mewn [[adeilad rhestredig Gradd II]] ar Fryn y Castell, Dinbych-y-pysgod, adeilad ysgol a rentwyd gynt gan gyngor y dref, cafodd yr amgueddfa ei sefydlu gan grŵp o ymddiriedolwyr lleol gan gynnwys Edward Laws a Charles Allen. Agorodd yr amgueddfa'n swyddogol ar Orffennaf 26, 1878 i gartrefu casgliad daearegol y diweddar Barchedig Gilbert N. Smith yn barhaol, a brynwyd gan y dref am £100. O'r cychwyn sefydlodd yr ymddiriedolwyr bolisi llym o gasglu deunydd lleol yn unig, rheol sy'n parhau mewn grym heddiw. Trwy'r yr ugeinfed ganrif datblygwyd gysylltiad ag Amgueddfa ac Orielau Cenedlaethol Cymru. Ehangodd ei chyfleusterau gydag agoriad ''Oriel Gelf Wilfred Harrison'' ym 1976 ac ''Oriel Gelf Newydd'' ym 1995. Cydnabuwyd cyflawniadau'r amgueddfa gyda ''Gwobr Tywysog Cymru'' ym 1993 a ''Gwobr Shoestring'' ym 1996, ac yna ymweliad brenhinol gan [[Charles III, brenin y Deyrnas Unedig|Charles III]] yn 2003 i nodi ei phen-blwydd yn 125 oed. Heddiw, mae'r amgueddfa'n cynnwys arddangosfeydd amrywiol sy'n canolbwyntio ar hanes lleol, [[Daeareg]], archaeoleg, treftadaeth forwrol, a [[Môr-ladrad]]. Mae ei chasgliad celf parhaol yn arddangos gweithiau gan artistiaid Cymreig a chenedlaethol nodedig, gan gynnwys [[Augustus John]] a [[Gwen John]], [[Kyffin Williams]], John Piper, a [[Nina Hamnett]], tra bod ei horiel gyfoes yn cynnal arddangosfeydd sy'n newid yn rheolaidd o gelf a chrefftau modern. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30589073 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Mint_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa'r Bathdy Brenhinol''' <br><br> Mae '''Amgueddfa Bathdy Brenhinol''' yn amgueddfa niwmismateg wedi'i lleoli yn [[Llantrisant, Rhondda Cynon Taf]]. Mae'n gartref i ddarnau arian, medalau, gwaith celf ac offer bathu a oedd gynt yn eiddo i'r Bathdy Brenhinol. Er bod yr amgueddfa wedi'i lleoli ar yr un safle â'r Bathdy Brenhinol, mae'r bathdy a'r amgueddfa yn gwmnïau ar wahân. Mewn partneriaeth â'r bathdy, adeiladwyd canolfan ymwelwyr newydd gwerth £9 miliwn i ganiatáu i aelodau'r cyhoedd weld rhan o gasgliad yr amgueddfa. Yn dilyn preifateiddio'r Bathdy Brenhinol yn 2009, pryd y daeth yn [[Cwmni cyfyngedig|gwmni cyfyngedig]], gwahanwyd llawer o gasgliad niwmismateg y bathdy yn endid ar wahân a elwir bellach yn Amgueddfa'r Bathdy Brenhinol. Ym mis Tachwedd 2010 enillodd yr amgueddfa statws elusennol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q23531475 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Museum_of_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Caerdydd''' <br><br> Mae '''Amgueddfa Caerdydd''' sydd wedi'i lleoli yn adeilad hanesyddol yr [[Yr Hen Lyfrgell, Caerdydd|Hen Lyfrgell]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], yn amgueddfa am ddim sy'n ymroddedig i rhannu hanes y ddinas. Ar ôl agor ar Ebrill 1, 2011, mae'r amgueddfa'n gartref i gasgliad o tua 3,000 o arteffactau sy'n gysylltiedig â Chaerdydd. Rhoddwyd llawer ohonynt gan drigolion lleol a chymunedau. Dewiswyd yr Hen Lyfrgell, a agorodd yn wreiddiol ym 1882 fel llyfrgell, amgueddfa, ac ysgol wyddoniaeth a chelf, fel y safle parhaol yn dilyn astudiaethau dichonoldeb yn 2002. Pwysleisiodd yr astudiaethau hyn yr angen am leoliad hygyrch yng nghanol y ddinas yn canolbwyntio ar hanes diwydiannol Caerdydd dros y 200 mlynedd diwethaf, gan ymgorffori elfennau rhyngweithiol i ymwelwyr. Cafodd datblygiad yr amgueddfa ei lunio'n fawr gan gyfranogiad cymunedol ac ymgynghoriadau cyhoeddus. Cyn ei agoriad swyddogol, cynhaliodd y lleoliad sawl arddangosfa dros dro lwyddiannus rhwng 2005 a 2008, yn ymdrin â phynciau fel hanes amser rhyfel, treftadaeth ddiwydiannol, chwaraeon, a llifogydd lleol. Ailenwyd y sefydliad yn ''Amgueddfa Stori Caerdydd'' yn 2019 yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus. Ar ddechrau 2023, wynebodd yr amgueddfa gynnig gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]] i drawsnewid yn arddangosfa symudol er mwyn lleihau costau. Fodd bynnag, anogodd protestiadau cyhoeddus y cyngor i gadw'r amgueddfa yn yr Hen Lyfrgell wrth archwilio opsiynau ar gyfer y dyfodol, gan sicrhau prydles pum mlynedd newydd ym mis Gorffennaf 2023. Heddiw, mae'r amgueddfa'n parhau i fod yn ganolfan ddiwylliannol hanfodol, gan gadw a chyflwyno straeon amrywiol pobl a threftadaeth Caerdydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6759082 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Margam_Stones_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Cerrig Margam''' <br><br> Amgueddfa wedi'i lleoli mewn ysgoldy Fictoraidd ym [[Margam]] ger [[Port Talbot]] yw '''Amgueddfa Cerrig Margam.''' Mae'n gartref i un o gasgliadau pwysicaf Prydain o [[Croes Geltaidd|groesau Celtaidd]]. Wedi'i rheoli gan [[Cadw]], yr asiantaeth safleoedd hanesyddol Cymru, mae'r amgueddfa wedi'i lleoli ger adfeilion [[Abaty Margam]]. Casglwyd y casgliad yn bennaf yn ystod y 19eg ganrif gan deulu Talbot, a gasglodd groesau cerrig a meini hirion lleol. Ym 1892, rhoddodd Emily Talbot y casgliad i'r genedl, ac adleolwyd y cerrig i'r ysgoldy ym 1932. Mae'r amgueddfa'n cynnwys tua 30 o gerrig cerfiedig hynafol, wedi'u rhannu rhwng cerfiadau Cristnogol cyn-Normanaidd ar y llawr gwaelod a chofebau Abary Margam yn yr oriel uchaf. Mae'r casgliad cyn-Normanaidd yn cynnwys 17 o gerrig sy'n dyddio o'r 6ed i'r 11eg ganrif, sy'n cynrychioli diwylliant Cristnogol Cymreig penodol. Mae'r rhain wedi'u categoreiddio'n dair grŵp. Y cynharaf yw cofebau ag arysgrifau [[Lladin]] (450–650 OC), fel ''Carreg Pumpeius'' o'r 6ed ganrif, sy'n cynnwys sgriptiau Lladin ac [[Ogam]], a ''Charreg Bodvoc''. Arddangosfa enwocaf yr amgueddfa yw ''Croes Cynfelyn (The Cross of Conbelin)''. Yn dyddio o tua 1000 OC, mae'r groes-olwyn enfawr hon â phen disg yn cynnwys gwaith clymau manwl, ffigurau o [[Ioan|Sant Ioan]] a'r [[Y Forwyn Fair]], a phedestal wedi'i addurno â golygfa hela. Mae'r oriel uchaf yn cynnwys cofebau ôl-Normanaidd, gan gynnwys slabiau bedd Sistersaidd a marcwyr beddau ôl-Ddiwygiad, sy'n olrhain hanes y safle yn dilyn ail-sefydlu Abaty Margam ym 1147. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q79272043 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Industrial_and_Maritime_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Ddiwydiannol a Morwrol Cymru''' <br><br> Amgeuaddfa morwrol yn [[Tre-biwt|Nhre-biwt]], [[Caerdydd]] oedd '''Amgueddfa Ddiwydiannol a Morwrol Cymru'''. Roedd yr amgueddfa'n rhan o [[Amgueddfa Cymru]] ac agorodd y cam cyntaf ym 1977, gan gau ddim ond 22 mlynedd yn ddiweddarach ym 1998. Dechreuodd adeiladu'r amgueddfa ym mis Hydref 1974. Roedd yr arddangosfeydd yn cynnwys ceir, bws a thram, goleudy, penffigur o [[HMS Hamadryad]], y tynfad ''Sea Alarm'' a replica o locomotif [[Richard Trevithick]] o 1803, Pen-y-Darren. Roedd yn arddangosfa barhaol yn disgrifio hanes y dociau a'r diwydiant glo yn [[De Cymru|Ne Cymru]]. Dr [[John Geraint Jenkins]] oedd curadur yr amgueddfa o 1978 tan 1987. Caeodd yr amgueddfa ar 1 Mehefin 1998 i wneud lle i ddatblygiad siopa newydd [[Cei'r Fôr-Forwyn]]. Ailddosbarthwyd ei harddangosfeydd i amgueddfeydd eraill a chafodd y ''Sea Alarm'' ei thaflu. Ni ddewiswyd lleoliad newydd ar gyfer amgueddfa debyg, yn [[Abertawe]], tan ddwy flynedd ar ôl iddi gau. Agorodd [[Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]] yn 2005. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15223341 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Haverfordwest_Town_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Tref Hwlffordd''' <br><br> Amgueddfa hanes a threftadaeth leol yn [[Hwlffordd]], [[Sir Benfro]], yw '''Amgueddfa Tref Hwlffordd'''. Mae'r casgliadau'n cynnwys hanes lleol a chymdeithasol, hanes y castell, a detholiad o gelf leol. Lleolir yr amgueddfa yn wreiddiol yn hen dŷ'r llywodraethwr, [[Adeilad rhestredig Gradd II|adeilad rhestredig Gradd II,]] a ddywedir ei fod yn dyddio o 1779, y tu mewn i [[Castell Hwlffordd|Gastell Hwlffordd]]. Yn 2012 penderfynodd [[Cyngor Sir Benfro]] werthu'r safle presennol i'w ddefnyddio'n fasnachol, ac adleoli'r amgueddfa i safle arall. Hyd yma nid yw'r safle wedi'i werthu. Mi oedd yr amgueddfa ar gau "dros dro" am cyfnod ond erbyn hyn mae'n agor i'r cyhoedd yn ganolfan Glan-yr-afon. Ym mis Tachwedd 2023, difrodwyd to'r amgueddfa gan ladron plwm. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6911578 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Morgan_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd Morgan''' <br><br> Mae '''Arcêd Morgan''' yn arcêd siopa yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[De Cymru]]. Agorwyd yr arcêd ym 1896, a chafodd ei hadeiladu i gysylltu prif fynedfa [[Siop adrannol]] David Morgan ar [[Heol Eglwys Fair/Heol Fawr|Heol Eglwys Fair]] â'i siop arall ar [[Yr Aes]]. Agorodd ym 1899 fel yr ''Arcêd Ganolog Newydd''. Ar ôl i Morgan brynu'r Arcêd Frenhinol, ffurfiodd y teulu gwmni daliannol o'r enw ''Cardiff Arcade Company'', a oedd yn berchen ar ac yn gweithredu'r ddau arcêd. Ar ôl i David Morgan's cau yn 2004, gwerthwyd yr asedau am £25 miliwn i'r cwmni eiddo ''Helical Bar''. Rhwng 2007 a 2008 adnewyddwyd y safle cyfan gan Helical Bar, gyda'r arcedau wedi'u hadfer. Gwariodd y cwmnïau £30M ar adfer arcêd Morgan a'r Arcêd Frenhinol, gan llwyddo cadw rhai ffenestri Fenisaidd a ffryntiau siopau pren gwreiddiol. Disgrifir Arcêd Morgan bellach fel yr arced hanesyddol orau yng Nghaerdydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5049983 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Castle_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd y Castell''' <br><br> Mae '''Arcêd y Castell''' yn arcêd siopa yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], De Cymru. Wedi'i chychwyn ym 1887, mae'n rhedeg i'r de o gyferbyn â [[Castell Caerdydd|Chastell Caerdydd]], ac yna'n troi i'r dwyrain i adael ar y [[Heol Eglwys Fair/Heol Fawr]], yng Nghwarter y Castell. Adeiladwyd Arcêd y Castell, un o arcedau siopa hanesyddol Caerdydd, ym 1887 gan y pensaer Edwin Seward ar gyfer Ystâd Bute. Roedd yn rhan o gynlluniau datblygu trefol [[Ardalydd Bute]], a drawsnewidiodd Gaerdydd yn ganolfan fasnachol lewyrchus ddiwedd y 19eg ganrif. Dioddefodd yr arcêd ddifrod yn ystod Ymosodiad y Brwydrau yn erbyn Caerdydd ym 1941 ac fe'i hadferwyd yn ddiweddarach, gan gadw ei chymeriad Fictoraidd gwreiddiol. [[Adeilad rhestredig]] Arcêd y Castell yn Gradd II* ym 1975, sef yr "orau o arcedau Fictoraidd Caerdydd". Mae'r bloc mynediad pedwar llawr sy'n wynebu'r Stryd Fawr wedi'i restru ar wahân, hefyd fel Gradd II*. Mae Arcêd y Castell yn rhan allweddol o dwristiaeth dreftadaeth Caerdydd, ac mae wedi ymddangos mewn ffilmiau a rhaglenni teledu fel [[Doctor Who]]. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd Pensaernïaeth Fictoraidd Gwefan Swyddogol Arcêd Castell Caerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7270730 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Queens_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd y Frenhines''' <br><br> Canolfan siopa yng nghanol dinas [[Caerdydd]] yw '''Arcêd y Frenhines''' (). Agorodd ar 28 Ebrill 1994. Wedi'i datblygu ar safle siop adrannol Allders ac Arcêd Stryd y Frenhines o'r un enw, mae'r brif fynedfa wedi'i lleoli ar Stryd y Frenhines, ac mae'r ail fynedfa yn wynebu Stryd y Gwaith ger [[Marchnad Caerdydd]]. Mae gan yr arcêd ddwy lefel, ac mae'n anarferol gan fod y lefelau ar oleddf, fel bod, er gwaethaf ei ddwy fynedfa ar yr un lefel, y llawr uchaf wrth fynedfa Stryd y Gwaith yw'r llawr gwaelod yn Stryd y Frenhines. Mae'r ganolfan yn cysylltu'n fewnol â Chanolfan Dewi Sant. Cofnododd yr arcêd 11.2m o ymwelwyr blynyddol yn 2012 ac mae wedi'i hangori gan New Look, Argos, Tim Hortons a [[Swyddfa'r Post]]. Mae pedair o'i siopau - Argos, Christopher George, F. Hinds a Whittard o Chelsea - wedi bod yn y ganolfan ers ei lansio ac mae eraill o'r rhestr siopau yn y flwyddyn agoriadol wedi newid enwau eu cwmni - fel Cookie Jar, sydd bellach yn Millie's Cookies, a Partners, sydd bellach yn Ryman. Erbyn 2016 roedd ganddo 10 miliwn o ymwelwyr y flwyddyn. Cafodd ei roi ar werth yn 2016 am £33 miliwn. Cynigiwyd ei ddymchwel mewn cynlluniau yn 2021. Ym mis Chwefror 2023, rhoddwyd y ganolfan dan law derbynnydd. Ym mis Tachwedd 2025, roedd yn y broses o gael ei "hail-ddyfeisio" fel "canolfan hamdden", a fydd yn cynnal perfformiadau byw, a bydd hefyd yn cynnwys ardaloedd chwaraeon (gan gynnwys cyrtiau ar gyfer padel), ynghyd ag arddangosfeydd rhyngweithiol a theatrau gan ddefnyddio tafluniad digidol. Ysbrydolwyd y bensaernïaeth wreiddiol gan yr arcedau niferus o ddiwedd y 19eg ganrif yng nghanol dinas Caerdydd ac mae wedi ymddangos fel cefndir i amryw o raglenni teledu, gan gynnwys stori [[Doctor Who]] yn 2005 "Rose", gyda [[Christopher Eccleston]] a [[Billie Piper]], a osodwyd yn Llundain. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5283471 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/District_of_Rhymney_Valley Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Ardal Cwm Rhymni''' <br><br> Roedd Dyffryn [[Rhymni]] yn ardal llywodraeth leol yng [[Morgannwg Ganol]] [[Sir Forgannwg]], Cymru, a fodolai o 1974 hyd 1996. Wedi'i sefydlu o dan [[Deddf Llywodraeth Leol 1972|Ddeddf Llywodraeth Leol 1972]], ffurfiwyd yr ardal trwy gyfuno rhannau o chwe chyn-ardal, gan gynnwys [[Bedwas, Tretomos a Machen]], [[Caerffili]], [[Gelli-gaer]], [[Tredegar Newydd]], Rhymni, a sawl plwyf o Ranbarth Gwledig Caerdydd. Daeth yr uno hwn ag ardaloedd o ddwy ochr [[Afon Rhymni]] ynghyd, a oedd yn hanesyddol yn gwasanaethu fel y ffin rhwng siroedd [[Sir Fynwy (hanesyddol)]] a Morganwg. Ym 1985, cafodd [[Cymuned (Cymru)]] mewnol yr ardal eu had-drefnu, a oedd yn cynnwys amsugno Llanfedw a Rhydygwern i mewn i [[Rhydri]], ochr yn ochr â chreu sawl cymuned newydd. Roedd y cyngor ardal, a ddechreuodd weithredu ym 1974 yn dilyn etholiadau cysgodol ym 1973, yn gyfrifol am weinyddiaeth leol nes i'r ardal gael ei diddymu ym 1996. Ar y pryd, unodd Dyffryn Rhymni ag ardal gyfagos [[Islwyn (dosbarth)]] i ffurfio [[Bwrdeistref Sirol Caerffili]]. Drwy gydol ei fodolaeth, roedd gan y cyngor ei swyddfeydd gweinyddol yn Nhŷ Ystrad Fawr yn [[Ystrad Mynach]], eiddo Fictoraidd a ddefnyddiwyd gynt gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]], a gafodd ei ddymchwel yn y pen draw yn 2008 i adeiladu ysbyty. Yn ogystal â dyletswyddau gweinyddol, etifeddodd a gweithredodd cyngor dosbarth Dyffryn Rhymni fflydoedd bysiau bwrdeistrefol ei awdurdodau rhagflaenol. Gan wisgo lifrai brown tywyll, hufen ac aur nodedig, roedd y gwasanaeth bysiau'n gweithredu ledled y dyffryn ac i [[Merthyr Tudful (prif ardal)]] a [[Casnewydd|Chasnewydd]] cyfagos. Yn dilyn dadreoleiddio bysiau ym 1986, trosglwyddwyd y gweithrediad i Inter Valley Link Limited, a oedd yn eiddo i'r cyngor. Oherwydd cystadleuaeth ddwys yng [[Y Cymoedd]], gwerthwyd y cwmni i Wasanaethau Omnibus Cenedlaethol Cymru ym 1989, a aeth i ddwylo derbynnydd wedi hynny ym 1991. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7653718 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_urban_area Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Ardal drefol Abertawe''' <br><br> Mae Ardal Drefol [[Abertawe]] neu Ardal Adeiledig Abertawe yn ardal o dir yn ne [[Cymru]], a ddiffinnir gan y [[Swyddfa Ystadegau Gwladol]] at ddibenion monitro poblogaeth. Mae'n [[Cytref|gytref]] drefol ac nid yw'n gyd-ffiniol â Dinas a Sir Abertawe. Mae'n cynnwys yr ardal drefol sydd wedi'i chanoli ar [[Canol Dinas Abertawe|ganol dinas Abertawe]]; [[Cwm Tawe]] gan gynnwys [[Clydach]], [[Ystradgynlais]] a [[Pontardawe|Phontardawe]]; ac mae'n cynnwys [[Castell-nedd]] a [[Port Talbot|Phort Talbot]] sydd y tu allan i ffiniau'r sir, ond nid yw'n cynnwys ardal drefol [[Gorseinon]] o fewn ffiniau'r sir. Cyfanswm poblogaeth yr ardal yn 2011 oedd 300,352, gan ei gwneud y 3ydd fwyaf yng Nghymru, y 24ain gytref fwyaf yng Nghymru a Lloegr a'r 27ain fwyaf yn y Deyrnas Unedig. Roedd hyn yn gynnydd o 11% o ffigur 2001 o 270,506. Roedd y rhan fwyaf o'r cynnydd oherwydd bod Ystradgynlais, [[Tre-gŵyr]], Cilâ Uchaf a'r [[Y Glais]] wedi dod yn rhan o'r ardal drefol. Mae'r [[Swyddfa Ystadegau Gwladol]] yn darparu ystadegau is-adrannau ar gyfer Safle Ardal Drefol AbertaweEnw is-ardal drefolPoblogaeth (cyfrifiad 2001)Poblogaeth (cyfrifiad 2011)1Abertawe169,880179,4852Castell-nedd45,89850,6583Port Talbot35,63337,2764Pontardawe/Clydach19,09512,3335Ystradgynlais10,2486Tre-gŵyr8,1837Cilâ Uchaf1,3318Glais838 Nodiadau: Cynhwyswyd Tre-gŵyr o dan is-adran Abertawe ar gyfer cyfrifiad 2001. Nid oedd Ystradgynlais yn rhan o '''ardal drefol Abertawe''' tan gyfrifiad 2011Rhestr o gytrefi yn y Deyrnas UnedigMap ONS, yn dangos ardaloedd trefol mewn rhan o Dde CymruSwyddfa Ystadegau Gwladol: Cyfrifiad 2001, Ystadegau Allweddol ar gyfer ardaloedd trefol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30598292 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Rhydyfelin_(Low_Level)_Halt_railway_station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''arhosfa reilffordd (lefel isel) Rhydyfelin''' <br><br> Roedd gorsaf reilffordd [[Rhydyfelin, Rhondda Cynon Taf]] Low Level Halt yn arhosfan fach ym mwrdeistref sirol [[Rhondda Cynon Taf]], [[De Cymru]]. Agorodd ym 1911 a chaewyd ym 1931. Yr arhosfan oedd terfynfa Rheilffordd Caerdydd. Er bod traphont Rhydyfelin ychydig y tu hwnt i'r orsaf ac yn cysylltu Rheilffordd Caerdydd â llinellau Rheilffordd Dyffryn Taf yn [[Trefforest|Nhrefforest]], llwyddodd y TVR i atal trenau rheolaidd rhag cychwyn dros y draphont. Roedd yr arhosfan yn sylfaenol iawn. Ar y dechrau, roedd yn cynnwys caban signalau gyda lloc ffensys cyfagos (ar lefel y ddaear) lle roedd teithwyr yn aros. Agorwyd y giât gan y gwarchodwr pan gyrhaeddodd y trên. Ym 1924, newidiodd [[Rheilffordd y Great Western]] enw'r orsaf i Rhydyfelin Low Level Halt i osgoi dryswch gyda'r arhosfan o'r un enw ar linell gyfagos Pontypridd, Caerffili a Chasnewydd, a ddaeth yn Arhosfan Uchel Lefel Rhydyfelin ar yr un pryd. Ym 1928, ychwanegodd y GWR ddolen basio a phlatfform go iawn. Fodd bynnag, caeodd yr arhosfan ym 1931 pan gafodd y lein ei chau. Nid yw safle'r arhosfan yn hawdd ei olrhain mwyach. Fel llawer o'r gorsafoedd ar Reilffordd Caerdydd, mae bellach wedi'i orchuddio gan gefnffordd yr A470. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30603600 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nantgarw_(High_Level)_Halt_railway_station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''arhosfa reilffordd (lefel uchel) Nantgarw''' <br><br> Roedd gorsaf reilffordd Nantgarw (Lefel Uchel) yn arhosfan ar Reilffordd segur Pontypridd, [[Gorsaf reilffordd Caerffili]] a Chasnewydd. Agorodd yr arhosfan ym 1904. Nid oedd ganddi lwyfannau uchel, dim ond llochesi pren ar lefel y ddaear a oedd wedi'u selio oddi wrth y traciau gan glostiroedd pren a oedd yn cael eu datgloi gan y gyrrwr pan gyrhaeddai trên. Ym 1924, cafodd ei hailenwi i osgoi dryswch â'r arhosfan o'r un enw ar hen Reilffordd Caerdydd, Arhosfan Nantgarw (Lefel Isel), a gaeodd ym 1931. Roedd yr arwyddion yn Arhosfan Nantgarw (Lefel Uchel) yn darllen 'Nantgarw' yn syml yn ei blynyddoedd olaf. Caeodd yr arhosfan ym 1956. Nid yw ei lleoliad yn hawdd ei adnabod mwyach. Mae'r safle bellach yn rhan o lwybr beicio Nantgarw-Trefforest. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7590684 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St_Padarn's_Institute Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Athrofa Padarn Sant''' <br><br> Mae Sefydliad Padarn Sant yn goleg hyfforddi diwinyddol sy'n eiddo i'r [[Yr Eglwys yng Nghymru]], wedi'i leoli yn [[Llandaf]], [[Caerdydd]]. Mae ei wreiddiau yng Ngholeg Mihangel Sant, coleg hyfforddi [[Anglicaniaeth]] a sefydlwyd yn [[Aberdâr]] ym 1892 ac a symudodd i Landaf ym 1907. Yn dilyn anawsterau ariannol ac adolygiad dilynol o hyfforddiant diwinyddol, caeodd Coleg Mihangel Sant, a sefydlodd yr Eglwys yng Nghymru Sefydliad Padarn Sant ar y safle yn 2016. Heddiw, mae'r sefydliad yn canoli hyfforddiant pob gweinidog trwyddedig ac ordeiniedig ledled Cymru, gan gynnig cyfleusterau preswyl a gweinyddol ochr yn ochr â rhaglenni gradd ôl-raddedig a rhan-amser fel "Diwinyddiaeth am Oes." Mae gan y campws hanes pensaernïol cyfoethog, gan ddechrau gyda thŷ a swyddfa o ganol y 1860au a adeiladwyd gan y pensaer esgobaethol nodedig [[John Prichard]] iddo'i hun. Yn dilyn marwolaeth Prichard, ymgorfforwyd yr adeilad aml-liw "bywiog" hwn yn y coleg. Rhwng 1904 a 1920, dyluniodd FR Kempson brif adeiladau'r coleg [[Tywodfaen]], sydd bellach wedi'u rhestru'n Radd II. Strwythur mwyaf clodwiw'r safle yw ei gapel [[Moderniaeth]], a ddyluniwyd gan George Pace ddiwedd y 1950au. Wedi'i ddylanwadu gan [[Le Corbusier]], mae'r capel yn cael ei ddathlu gan [[Cadw]] fel enghraifft eithriadol o bensaernïaeth eglwysig ar ôl y rhyfel, ac mae'n dal rhestr Gradd I. Dros ei hanes, mae'r sefydliad wedi hyfforddi nifer o ffigurau amlwg. Mae cyn-fyfyrwyr a staff nodedig yn cynnwys y bardd [[R. S. Thomas]], y diwinydd Leonard Hodgson, a nifer o esgobion ac archesgobion Cymru, fel [[Alwyn Rice Jones]] a John David Edward Davies. Heddiw, mae'r sefydliad yn parhau â'i genhadaeth addysgol dan arweinyddiaeth sydd wedi cynnwys ffigurau fel y Parchedig Athro Jeremy Duff. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4816396 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Atlantic_College_Lifeboat_Station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Atlantic College Lifeboat Station''' <br><br> Wedi'i sefydlu ym 1963 yn [[Sain Dunwyd]], [[De Cymru]] [[Cymru]], roedd Gorsaf Bad Achub [[Coleg yr Iwerydd]] yn un o naw gorsaf arbrofol gyntaf y [[Sefydliad Brenhinol y Badau Achub]] ( [[Sefydliad Brenhinol y Badau Achub]] ). O dan arweiniad y pennaeth sefydlol, yr Ôl-lyngesydd Desmond Hoare, daeth y coleg yn ganolfan ar gyfer arloesi morwrol. I lywio'r tonnau lleol garw a'r glannau creigiog, dyluniodd a phrofodd y coleg [[Cwch gwynt â chragen anhyblyg]] (RIB) cyntaf yn y byd, yn cynnwys cragen anhyblyg ynghlwm wrth diwbiau chwyddadwy. Daeth y dyluniad chwyldroadol hwn yn brototeip ar gyfer badau achub dosbarth-B yr RNLI o'r enw dosbarth-Iwerydd. Ym 1973, gwerthodd y coleg batent yr RIB i'r RNLI am £1 symbolaidd. Gwnaeth yr orsaf hanes hefyd ddiwedd y 1960au a dechrau'r 1970au trwy gofrestru aelodau criw benywaidd cyntaf yr RNLI, Elisabeth Hostvedt a Penelope M. Sutton. Dros y degawdau, bu'r orsaf yn gweithredu amryw o longau, gan drawsnewid o gychod a oedd yn eiddo i'r coleg i gychod achub safonol yr RNLI, gan gynnwys yr Atlantic 21 ym 1973 a'r Atlantic 75 yn 2000. Fodd bynnag, ym mis Mehefin 2013, tynnodd yr RNLI y bad achub yn ôl o Goleg yr Atlantic. Ysgogwyd y penderfyniad gan ofynion hyfforddi uwch i lywwyr, a oedd wedi ymestyn i ddwy flynedd, gan ei gwneud hi'n anymarferol hyfforddi myfyrwyr o fewn cyfyngiadau rhaglen Bagloriaeth Ryngwladol dwy flynedd y coleg. Er gwaethaf ymadawiad yr RNLI, parhaodd gwaddol adeiladu cychod a chwilio ac achub y coleg. Sefydlodd y cyn-fyfyriwr Robin Jenkins yr elusen Atlantic Pacific International Rescue Limited, sy'n parhau i ddarparu hyfforddiant i fyfyrwyr. Mae'r sefydliad wedi ysgogi mentrau dyngarol byd-eang, gan gynnwys ymgyrchu dros wasanaethau badau achub yn Japan a dylunio'r RHIB dosbarth Hahn. Mae'r llong gryno hon, a gynlluniwyd i ffitio i mewn i gynwysyddion cludo i'w defnyddio'n gyflym, wedi'i defnyddio mewn mannau fel Kamaishi, Japan, a Lesvos, Gwlad Groeg, i gefnogi cymorth trychinebau rhyngwladol ac argyfyngau ffoaduriaid. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7653657 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_Bay_(region) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Abertawe (Ardal)''' <br><br> Mae Bae Abertawe wedi'i lleoli i'r gogledd o ardal forol Bae Abertawe. Defnyddir y term Bae Abertawe gan [[Llywodraeth Cymru|Lywodraeth Cymru]] at ddibenion cynllunio polisi yn ogystal â chan nifer o sefydliadau eraill. Diffinnir ffiniau Bae Abertawe ym Mhrosiect Data Cynllun Gofodol Llywodraeth Cynulliad Cymru. Yng Nghynllun Gofodol Cymru, mae Bae Abertawe yn cynnwys holl awdurdodau unedol Abertawe a [[Castell-nedd|Chastell-nedd]] [[Port Talbot|Phort Talbot]], a rhannau o [[Sir Gaerfyrddin]], [[Powys]] a [[Pen-y-bont ar Ogwr (prif ardal)]]. Mae'r ardal hefyd yn ardal teithio i'r gwaith, a ddiffiniwyd yn 2007.Roedd Bae Abertawe i gyd wedi'i hyrwyddo fel rhanbarth dinas yn y dyfodol a fyddai â dinas Abertawe fel ei ffocws, ond a fyddai hefyd yn cynnwys yr aneddiadau trefol sy'n gyfagos i Abertawe; sef Llanelli, Castell-nedd, Port Talbot, Ystradgynlais a Rhydaman. Maint rhagweledig y rhanbarth dinas newydd hwn yw tua 700,000 o bobl a fyddai'n byw o fewn 30 munud o daith mewn car o ganol Abertawe. Yn dilyn adroddiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru yn argymell creu'r rhanbarth dinas ym mis Gorffennaf 2012, sefydlwyd rhanbarth dinas Bae Abertawe ar 18 Gorffennaf 2013. Byddai'r rhanbarth dinas yn cynnwys awdurdodau lleol [[Sir Benfro]], Sir Gaerfyrddin, Castell-nedd Port Talbot ac Abertawe. Penodwyd [[Terry Matthews]] yn gadeirydd Bwrdd Rhanbarth Dinas Bae Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4858166 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Barafundle_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Barafundle''' <br><br> Mae '''Bae Barafundle''' () yn draeth tywodlyd anghysbell, ychydig yn grwm, sy'n wynebu'r dwyrain, ger Cei Stackpole yn [[Sir Benfro]], [[Cymru]], yng Nghymuned [[Y Stagbwll a Chastellmartin]]. Mae'n rhan o [[Ystad Ystagbwll]], a reolir gan [[Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol]]. Ar un adeg roedd y traeth yn eiddo i deulu Cawdor o Lys Stackpole. Ar y ffordd ogleddol i'r traeth mae grisiau a wal, a adeiladwyd gan y perchnogion i hwyluso eu mynediad i'r hyn a oedd bryd hynny yn draeth preifat iddynt. Nid oes mynediad ffordd i'r traeth. Y maes parcio agosaf yw yng Nghei Stackpole, sy'n costio saith punt y dydd rhwng mis Mawrth a mis Hydref ac mae parcio am ddim ar ôl 5:30 pm. Ceir mynediad i'r traeth trwy [[Llwybr Arfordir Sir Benfro|Lwybr Arfordir Sir Benfro]], naill ai o Gei Stackpole neu o Broad Haven South. Mae'r daith gerdded o Gei Stackpole yn ac o Broad Haven South. Nid yw'r naill lwybr na'r llall yn addas ar gyfer cadeiriau gwthio na chadeiriau olwyn oherwydd y tir anwastad a'r tywod. Mae Bae Barafundle wedi'i leoli rhwng clogwyni i'r gogledd a'r de. Mae'n nodi diwedd clogwyni Calchfaen Carbonifferaidd Penrhyn Castellmartin i'r de-orllewin a dechrau'r [[Hen Dywodfaen Coch]] o'r cyfnod [[Defonaidd]] yng Nghei Stackpole i'r gogledd-ddwyrain. Yn 2004, cafodd Bae Barafundle ei gynnwys mewn rhestr o'r 12 traeth gorau yn y byd. Galwodd y Good Holiday Guide ef hefyd yn "y traeth gorau ym Mhrydain". Yn 2006, galwodd y cylchgrawn Country Life ef yn lle gorau yn y Deyrnas Unedig ar gyfer picnic. Yn 2019, derbyniodd wobrau Seaside a Green Coast yng Ngwobrau Arfordir Cymru. Ym 1997, enwodd y band Cymreig [[Gorky's Zygotic Mynci]] eu pedwerydd albwm, Barafundle, ar ôl y bae. Bae Barafundle oedd lleoliad rhai golygfeydd yn y ffilm [[Third Star]], a ffilmiwyd ym mis Hydref 2009. Gwybodaeth am Stackpole - gwefan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4975812 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Broughton_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Broughton''' <br><br> Mae '''Bae Broughton''' yn draeth ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[De Cymru]], wedi'i leoli ym mhen gogledd-orllewinol y bae. Mae twyni tywod ymhellach i mewn i'r tir yn gefn i'r bae. Dim ond ar lanw isel y mae modd cyrraedd traeth Whiteford Sands cyfagos i'r gorllewin. Nid yw'r bae yn addas ar gyfer nofio na chwaraeon dŵr eraill oherwydd ei agosrwydd at [[Afon Llwchwr]]. Mae'r dyfroedd yn profi ceryntau cryf iawn o aber Llwchwr gyda thonnau pwerus, llanw uchel a banciau tywod symudol. Pan fydd gwynt cryf o'r de-orllewin yn chwythu, gellir gweld hwylfyrddwyr ymroddedig ar y dyfroedd ger y bae. Ymhlith y pentrefi cyfagos y mae [[Llangynydd]], Llanmadog ac, ychydig ymhellach, Llanrhidian. Mae'r pentrefi hyn wedi'u lleoli ger y pwyntiau mynediad i'r traeth trwy lonydd byr. Mae meysydd carafanau ym mhob pen o'r bae, ond mae'r traeth yn tueddu i aros yn dawel hyd yn oed yn ystod yr haf, yn rhannol oherwydd nad oes achubwr bywyd ar ddyletswydd. Grymoedd Natur: Bae Broughton: Gwybodaeth am y traeth Lluniau o Broughton <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4957231 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Brandy_Cove Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae gîl''' <br><br> Mae Brandy Cove () yn draeth bach iawn ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], de [[Cymru]], sy'n llawer llai hygyrch na [[Bae Caswel]] yn union i'r dwyrain. Fe'i lleolir ar ddiwedd dyffryn o bentref [[Llandeilo Ferwallt]]. Gellir ei gyrraedd ar hyd llwybr troed o Bishopston neu o Fae Caswell dros rai clogwyni serth. Daw enw'r bae o straeon am smyglwyr yn defnyddio'r bae i ddadlwytho eu nwyddau tybaco ac alcohol anghyfreithlon yn ystod y ddeunawfed ganrif. Dim ond ar lanw isel y mae darnau tywodlyd y traeth yn agored. Mae'n draeth [[Pleistosen]] wedi'i godi lle mae'r ddaearyddiaeth o'i gwmpas yn dangos tystiolaeth bod lefel y môr unwaith yn dri deg troedfedd yn uwch nag ydyw heddiw. Mae gan y traeth gwpl o chwedlau am y goruwchnaturiol yn gysylltiedig ag ef. Mae un yn ymwneud â gwrach a oedd yn byw yn yr ogofâu ger y traeth. Mae'r stori arall yn gysylltiedig â llofruddiaeth bywyd go iawn brawychus a ddigwyddodd ger y traeth ym 1919. Honnodd pentrefwyr cyfagos eu bod yn gallu clywed sgrechiadau'n dod o'r ogofâu ger y traeth yn y nos. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6486177 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Langland_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Langland''' <br><br> Mae Bae Langan yn gyrchfan gwyliau arfordirol boblogaidd a thraeth [[Syrffio]] [[Traeth baner las]] wedi'i leoli ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[Abertawe]], [[Cymru]]. Wedi'i reoli gan [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe|gyngor Dinas a Sir Abertawe]], roedd y bae yn gyrchfan boblogaidd iawn i wyliauwyr yn y 1950au a'r 1960au. Er iddo gynnal sawl gwesty ar un adeg, mae'r rhan fwyaf wedi'u trosi'n fflatiau neu gartrefi nyrsio ers hynny. Adeilad mwyaf amlwg y bae yw Maenor '''Bae Langland''', maenor arddull Barwnaidd Albanaidd o ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a adeiladwyd gan deulu Crawshay fel preswylfa haf, a wasanaethodd yn ddiweddarach fel gwesty a chartref adfer glowyr cyn ei drosi'n fflatiau moethus. Mae gan yr ardal arwyddocâd artistig hefyd; creodd yr arlunydd Argraffiadol Ffrengig Alfred Sisley sawl dyfrlliw o'r bae yn ystod ei fis mêl ym 1897. Mae'r traeth wedi'i gyfarparu'n dda gyda chyfleusterau, gan gynnwys llwybr arfordirol sy'n ei gysylltu â baeau cyfagos, cawodydd cyhoeddus, gwasanaeth achub bywyd tymhorol, brasserie, a chwe chwrt [[Tenis]] cyhoeddus. Mae hefyd yn enwog am ei gytiau traeth gwyliau, a ailadeiladwyd yn 2007 ar ôl iddynt fynd i adfail. Yn edrych dros y bae o'r gorllewin mae Clwb Golff heriol 18 twll Bae Langland, sy'n adnabyddus am ei olygfeydd godidog a'i wyntoedd pentir anrhagweladwy. Caiff Bae Langland ei barchu'n fawr gan syrffwyr oherwydd ei amrywiaeth o donnau ar wahanol lefelau llanw. Ar lanw isel, mae'r riff yn Ynys y Cranc yn cynnig tonnau dde pwerus sy'n addas ar gyfer syrffwyr profiadol, tra bod Pwynt Langland yn darparu tonnau mwy ysgafn yn ystod chwyddiadau mawr. Mae'r bae wedi cynhyrchu syrffwyr sy'n gystadleuol yn rhyngwladol, fel Carwyn Williams. Er bod [[Pysgota]] am rywogaethau fel draenog y môr, [[Merfog Du]], a macrell ar un adeg yn boblogaidd mewn mannau fel Cross Rock a Phwynt Langland, anaml y caiff ei ymarfer heddiw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6549301 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Limeslade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Limeslade''' <br><br> Mae '''Bae Limeslade''' yn gilfach fach ychydig i'r gorllewin o Fae Bracelet yng nghornel de-ddwyrain [[Penrhyn Gŵyr]], ger [[Abertawe]] yn ne [[Cymru]]. Mae'n draeth cysgodol, creigiog yn bennaf gydag ychydig o dywod. Mae modd ymdrochi yno. Mae maes parcio ym Mae Bracelet cyfagos. O Fae Limeslade mae llwybr clogwyn i Fae Langland, tua hanner milltir i'r gorllewin. Yn nodedig mae mwynglawdd haearn ym mhen y bae, ger ochr y ffordd. Credir bod hwn wedi cael ei weithio ers cyfnod [[Rhufain hynafol]]. Mae bellach ar gau ac wedi'i selio. Mae gan y bae ddaeareg amrywiol sy'n wahanol i ddaeareg Bae Bracelet cyfagos. Dyma un o'r nifer o 'slades' y gellir eu canfod ym Mro Gŵyr - dyffrynnoedd bach neu glynnoedd, fel arfer yn agor i'r môr. Limeslade oedd safle Dirgelwch Limeslade ym 1929 - llofruddiaeth heb ei datrys. Canolfan Wybodaeth Gŵyr: Bae Limeslade www.geograph.co.uk: lluniau o Fae Limeslade a'r ardal gyfagos <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24897145 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Limpert_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae lLimpert''' <br><br> Bae Limpert () yw bae [[Môr Hafren]], i'r gorllewin o [[Aberddawan]] yn ne-ddwyrain [[Cymru]]. Mae'r traeth yn graig gyda rhywfaint o dywod. Mae tŷ gwesteion a maes parcio am ddim wrth ymyl rhai adfeilion bythynnod. Mae stondin wybodaeth ar y traeth yn rhoi hanes yr ardal, a ddarperir gan Gost Treftadaeth. Mae Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Cymru wedi helpu i gofnodi dros fil o rywogaethau yn y lleoliad hwn, a chwe deg dau ohonynt o brif bwys i gadwraeth bioamrywiaeth Cymru. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd amddiffynfeydd Bae Limpert yn rhan o amddiffynfeydd "cramen" arfordirol Gorchymyn Gorllewinol ar gyfer [[Bro Morgannwg]]. Roedd yr amddiffynfeydd yn cynnwys ciwbiau gwrth-danc, blychau pils, a ffos gwrth-danc. Mae'r traeth wrth ymyl gorsafoedd pŵer Aberddawan sydd wedi'u datgomisiynu. Mae dau fewnfa dŵr môr ar gyfer y gorsafoedd pŵer yn y bae. Mae Gwaith Sment Aberddawan gerllaw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q13648596 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mewslade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Mewslade''' <br><br> Mae Bae Maeslywydd yn [[Traeth|draeth]] tywodlyd bach sy'n wynebu'r de-orllewin yng ngorllewin [[Penrhyn Gŵyr]], [[Cymru]]. Mae'n gorwedd i'r de o Middleton ac i'r de-orllewin o Pitton, lle mae llwybrau troed yn arwain at y traeth. Ar lanw isel mae'r traeth yn ymuno â [[Rhosili]] llai i'r gorllewin. Mae Pen Thurba ym mhen dwyreiniol y traeth, a thu hwnt iddo mae traeth creigiog bach Butterslade. Mae'r traeth yn boblogaidd gyda syrffwyr, ond mae bron yn gwbl o dan ddŵr ar lanw uchel. Y prif fynediad yw llwybr eithaf creigiog, yn rhannol goediog, sy'n aml yn fwdlyd mewn mannau. Ceir lluniau o Fae Mewslade a'r ardal gyfagos ar www.geograph.co.uk. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7262770 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pwlldu_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Pwlldu''' <br><br> Mae '''Bae Pwlldu''' neu Fae Pwll Du () yn draeth bach ar arfordir deheuol [[Penrhyn Gŵyr]] yn ne [[Cymru]]. Mae'n un o'r traethau mwy anghysbell ac nid yw'n hawdd ei gyrraedd mewn car, ond mae sawl llwybr troed da yn arwain ato. Mae ceunant gerllaw o'r enw Pen y Bedd wedi'i farcio gan gylch o greigiau calchfaen. Claddwyd nifer o bobl o longddrylliad a ddarganfuwyd ar y bae yn y ceunant hwn. Y llong oedd y Caesar a ddrylliwyd ar y traeth ar 28 Tachwedd 1760. Ystyr Pwlldu yw "Pwll Du" yn [[Cymraeg]]. Croeso i Gŵyr: Bae Pwlldu. Mwynhewch Gŵyr: Bae Pwlldu. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4929643 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Pool_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Pwll Glas''' <br><br> Mae '''Bae Pwll Glas''' yn gilfach fach ger pentref [[Llangynydd]] ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[Cymru]]. Mae clogwyni yn ffinio â'r gilfach, a gellir ei chyrraedd trwy lwybr ar ben clogwyn a llwybr serth, ansefydlog i lawr i'r traeth. Mae'r traeth wedi'i orchuddio'n llwyr ar lanw uchel ac mae'n cymryd ei enw o bwll creigiog mawr, naturiol. Mae [[Rhosili]] gerllaw. Ers rhyddhau fideo Tik Tok poblogaidd yn dangos y pwll, bu cynnydd sydyn yn nifer y cerddwyr i'r bae. Mae hyn wedi arwain at erydiad trwm ar y llwybr i'r traeth, yn ogystal â sbwriel trwm, tipio anghyfreithlon a graffiti a adawyd gan y torfeydd sydd bellach yn gyffredin yn y lleoliad a oedd gynt yn anhysbys. Gall y bae fod yn beryglus oherwydd y cyfuniad o ddiffyg achubwr bywyd a cherhyntau cryf iawn. Dim ond trwy lwybr troed neu o draeth cyfagos Bae Broughton i'r dwyrain y gellir cyrraedd y Bae. Ym mhen gorllewinol y bae mae bwa creigiog naturiol, o'r enw Bwa'r Pwll Glas neu'r 3 Simnai. Mae'r bwa wedi'i foddi'n llwyr ar lanw uchel. Er y credir yn draddodiadol ei fod yn ddiwaelod, mae'r pwll creigiog o'r un enw tua 8 troedfedd (2.4m) o ddyfnder, ac fe'i ffurfiwyd yn naturiol. Mae'r pwll wedi'i orchuddio'n llwyr ar lanw isel, ac wedi'i wahanu oddi wrth y môr gan y traeth. Mae'r pwll yn cael ei lyncu gan y môr ar lanw uchel ac yn dod yn llai diffiniedig. Mae'r traeth yn bennaf yn dywodlyd ac wedi'i amgylchynu gan glogwyni creigiog. Gellir cyrraedd y traeth trwy lwybr arfordirol garw sy'n arwain i lawr o'r clogwyni ac o Greigiau Sbaenwr ac o Fae Broughton, y ddau ar lanw isel. Mae'r dyfnder a grybwyllir yma yn wahanol i'r dyfnder a grybwyllir gan y cyfeirnod. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7538437 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Slade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Slade''' <br><br> Mae '''Bae Slade''' - wedi'i farcio ar fapiau'r [[Arolwg Ordnans]] fel "Y Tywod" - yn draeth tywodlyd ger pentref Slade, ar [[Penrhyn Gŵyr|Benrhyn Gŵyr]] yn [[De-orllewin Cymru|Ne-orllewin Cymru]]. Mae wedi'i leoli mewn lleoliad cymharol anhygyrch - dim ond ar droed a thrwy ddringo dros rai creigiau mawr y gellir ei gyrraedd. Yng nghefn y traeth, gwelir caeau wedi'u gweithio a chlogwyni serth wedi'u gorchuddio ag eithin. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7838780 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tresilian_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Tresilian''' <br><br> Mae '''Bae Tresilian''', hefyd Bae Tresilian, yn fae yn ne-ddwyrain [[Cymru]], i'r gorllewin o draeth Caglog [[Llanilltud Fawr]] ac i'r dwyrain o [[Sain Dunwyd]], ar [[Môr Hafren|Fôr Hafren]]. Mae'r traeth yn y bae yn gorwedd o flaen dyffryn lle mae Nant Tresilian yn llifo ac yn gwagio i'r môr. Mae'n gorwedd ar hyd darn o arfordir a llwybr clogwyni dan warchodaeth Arfordir Treftadaeth Sir Forgannwg, sy'n nodweddiadol o glogwyni calchfaen gyda llawer o ogofâu a sawl bae/dyffryn. Mae tŷ gwyn nodedig, Tŷ Tresilian, wedi'i leoli ym Mae Tresilian ar ddiwedd y dyffryn o flaen y traeth cerrig mân a blwch pils ar y clogwyn gerllaw. Mae cilfach Col Huw wedi'i leoli gerllaw. Daw enw Bae Tresilian o'r Tywysog Silian y dywedir iddo gadw llys yno yn y 3ydd a'r 4ydd ganrif. Ar un adeg roedd gan y bae dafarn a fynychid gan smyglwyr a môr-ladron. Dywedir bod y clogwyni yn yr ardal yn cynnwys llawer o dramwyfeydd a thwneli cyfrinachol a ddefnyddiwyd ganddynt. Yn ôl y chwedl, yng nghanol y 15fed ganrif, boddwyd môr-leidr o Lydaw o'r enw Peter mewn ogof i'r gorllewin o'r bae gan Syr Henry Stradling (1423–1476), wrth geisio dial ar ôl i Peter ei herwgipio o'r blaen. Ar nosweithiau gaeaf o dan leuad lawn, gellir clywed ei gri yn y gwynt, yn ôl y sôn. Fodd bynnag, nid yw map George Yates o 1799 yn dangos adeilad yma, ond mae'n ymddangos mewn cofnodion yn fuan wedyn. Rhoddwyd prydles ym 1800 gan berchennog ystâd Sant Dunwyd, ac ar ôl gweithredu am gyfnod fel gwesty daeth yn breswylfa breifat, gyda'r rhan fwyaf o'r tenantiaid yn foneddigion a ffermwyr. Ar un adeg, roedd Tŷ Tresilian yn gartref i Owen Crawshay, mab Tudor Crawshay, Dirprwy Raglaw Sir Forgannwg a warden ficer [[Eglwys Llanilltud Fawr]], a oedd yn byw yn Dimlands gerllaw. Ym 1862, caeodd Dr. John Whitlock Nicholl Carne, perchennog ystâd Sant Dunwyd, y ffordd i'r cyhoedd. Mae ogof gerllaw hefyd sydd â tho bwaog o'r enw "bwa'r tynged" y mae cyplau'n ymweld â hi drwy daflu cerrig mân; faint bynnag o ymdrechion sydd eu hangen i daro'r graig, cymerir hyn fel nifer y blynyddoedd y dylent aros i briodi. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4841961 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baglan_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baglan (ward etholiadol)''' <br><br> Mae ward etholiadol [['''Baglan''', Castell-nedd Port Talbot]] yn cynnwys cymunedau Baglan a [[Bae Baglan]], yn<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Bwrdeistref Sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], Cymru. Mae Baglan yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth y DU [[Aberafan Maesteg (etholaeth seneddol y DU)]]. Mae Baglan wedi'i ffinio gan wardiau Gorllewin Llansawel a Dwyrain Llansawel i'r gogledd; Bryn a Chwmafan a Phort Talbot i'r dwyrain; ac Aberafan a [[Gorllewin Traethmelyn]] i'r de. Gellir rhannu ward Baglan yn fras yn dair parth. Mae'r parth diwydiannol i'r de-orllewin o [[Traffordd yr M4|Draffordd yr M4]] ym Mae Baglan ar y safle a oedd unwaith yn cael ei feddiannu gan waith cemegol BP. Mae bellach yn ardal adfywio diwydiannol. Mae'r parth preswyl ychydig i'r gogledd-ddwyrain o'r M4, sy'n cynnwys pentref Baglan. Mae rhan bellaf gogleddol a dwyreiniol y ward yn cynnwys glaswelltir a choetir heb eu datblygu. Ar 17 Gorffennaf 2025, yn dilyn marwolaeth y cynghorydd Peter Richards, cynhaliwyd isetholiad ym Maglan ar gyfer y sedd wag. Dyma ganlyniadau'r isetholiad hwn: +YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsJosh TuckLlafur Cymru 708Llafur yn dalWendy BlethynAnnibynnol532John BamseyDiwygio'r DU447Colin DeerePlaid Cymru149Lee StabbinsCeidwadwyr Cymru19Nigel Bartolotti HillPlaid Werdd Cymru18Tomos Gruffydd Roberts-YoungDemocratiaid Rhyddfrydol Cymru13 Mae'r ward yn ethol tri chynghorydd sir i [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot|Gyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]]. Yn etholiadau cyngor lleol Castell-nedd Port Talbot ar 4 Mai 2017, dyma'r canlyniadau: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsPeter Richards Llafur 1309Llafur yn dalCarol Clement Llafur 1159Llafur yn dalSusan Renkes Llafur 1009Llafur yn dalNicola Butterfield Plaid Cymru 699 Ar 3 Mai 2012, cynhaliwyd etholiadau'r Cyngor Lleol. Roedd y ganran a bleidleisiodd yn 40.42% a dyma'r canlyniadau: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsPeter Richards Llafur 1190Llafur yn dalCarol Clement Llafur 1038Llafur yn dalPaul Greenaway Llafur 906Llafur yn ennillDavid Coslett Annibynnol 881John Tallamy Annibynnol 862Mike Lewis Annibynnol 861T J Morgan Ceidwadol 186 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q85744968 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baked_Bean_Museum_of_Excellence Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baked Bean Museum of Excellence''' <br><br> Amgueddfa breifat oedd Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob a leolir ym [[Port Talbot]], [[Cymru]], [[Y Deyrnas Unedig]]. Caeodd Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob yn 2023. Agorwyd yr amgueddfa yn 2009 gan Barry Kirk, a newidiodd ei enw trwy weithred newid enw i Gapten Beany. Roedd yr amgueddfa wedi'i lleoli yn ystafell fyw, ystafell ymolchi a chegin ei [[Tŷ cyngor]]. Caeodd Beany yr amgueddfa yn 2023, gan ddweud y byddai rhywfaint o'i gasgliad yn cael ei roi i amgueddfa yn [[Llundain]]. Roedd yr amgueddfa'n cynnwys enghreifftiau o ganiau bwyd brand, [[Hysbysebu]] ac eitemau hyrwyddo eraill sy'n gysylltiedig â [[Ffa pob]]. Roedd yna hefyd eitemau o nifer o frandiau bwyd gan gynnwys Heinz, Crosse & Blackwell, Branston, HP a Van Camp's, yn ogystal ag eitemau yn ymwneud â'r cymeriad comedi Mr Bean. Roedd dros 500 o eitemau yn yr amgueddfa, ac mae Beany yn amcangyfrif ei fod wedi gwario dros £10,000 yn adeiladu ei gasgliad. Yn wahanol i lawer o amgueddfeydd, nid oedd gan Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob siop anrhegion ar y safle. Yn lle hynny, roedd Beany yn gweithredu stondin farchnad mewn busnesau lleol ar benwythnosau, gan werthu cofroddion brand o'r amgueddfa a'i bersona Capten Beany. Roedd yr amgueddfa wedi'i chofrestru gyda Chymdeithas yr Amgueddfeydd Annibynnol. Y digrifwr Danny Wallace oedd noddwr yr amgueddfa. Yn 2018, yr amgueddfa oedd y pedwerydd atyniad mwyaf poblogaidd ym Mhort Talbot, yn ôl ffigurau gan TripAdvisor. Yn 2010, credai Beany mai ei amgueddfa ef oedd yr unig amgueddfa yn y byd a oedd wedi'i chysegru i ffa pob. Yn 2019, agorodd Heinz amgueddfa, ar ffurf "Amgueddfa Beanz" dros dro yng [[Covent Garden]] Llundain rhwng 30 Awst ac 1 Medi. Roedd yr amgueddfa'n cynnwys arddangosfeydd am frand Heinz i nodi pen-blwydd y cwmni yn 150 oed. Amgueddfeydd yng Nghymru [[Twristiaeth yng Nghymru]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16894511 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Maindy_Barracks Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Barics y Maendy''' <br><br> Mae Barics Maendy yn safle milwrol yn ardal [[Cathays]], [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Agorwyd Barics Maendy ym 1877. Cawsant eu creu fel rhan o Ddiwygiadau Cardwell a anogodd leoleiddio lluoedd milwrol Prydain. Daeth y barics yn ddepo ar gyfer 41ain Gatrawd Traed (Cymreig) a [[Catrawd Droed y 69ain (De Swydd Lincoln)]]. Yn dilyn Diwygiadau Childers, unwyd y 41ain a'r 69fed catrawd i ffurfio Catrawd Cymru gyda'i ddepo yn y barics ym 1881. Roedd yn gartref i [[Byddin yr Unol Daleithiau|Fyddin yr Unol Daleithiau]] yn ystod y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf]] ; dyluniwyd Cofeb Ryfel Catrawd Cymru a ddadorchuddiwyd yno ym 1924 gan [[Edwin Lutyens]]. Defnyddiwyd y barics eto gan Fyddin yr Unol Daleithiau yn ystod [[Yr Ail Ryfel Byd]]. Yn y rhyfel olaf cafodd ei fomio gan awyrennau [[Yr Almaen]]. Daeth y barics yn gartref i Gatrawd Frenhinol Cymru, a ffurfiwyd yn ddiweddar, o 1969 ymlaen, ac i'w chatrawd olynydd, y [[Y Cymry Brenhinol]], o 2006 ymlaen. Ar hyn o bryd mae'r barics yn gartref i'r canlynol: Pencadlys Cartref Byddin Prydain, Pencadlys Catrawd [[Gwarchodlu Dragŵn 1af Y Frenhines]], 3ydd Bataliwn y Cymry Brenhinol, Pencadlys Bataliwn (Wrth Gefn y Fyddin) y Cymry Brenhinol Cwmni'r Pencadlys 157fed Gatrawd (Cymreig), Pencadlys y Corfflu Logisteg Brenhinol Pencadlys y Gatrawd 249 Sgwadron y Pencadlys Sgwadron Trafnidiaeth 580 Pencadlys Corfflu Hyfforddi Swyddogion Prifysgol Cymru Datgysylltiad Caerdydd Cwmni A Lluoedd Cadetiaid Cymunedol, Cadetiaid Byddin Cymru Datgysylltiad Gabalfa Sgwadron 1344 (Caerdydd), Rhif 1 [[Y Corfflu Hyfforddiant Awyr]] Asgell Gymreig <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4874660 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baynham_Hall Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baynham Hall''' <br><br> Mae Neuadd Baynham yn blasty rhestredig Gradd II* o'r 17eg ganrif wedi'i leoli yn Michaelchurch-On-Arrow, [[Llanfair Llythynwg]], [[Powys]], [[Cymru]]. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol tua 1700, ac ychwanegwyd y tŷ carreg at adain gynharach o'r eiddo a'r datblygiadau blaenorol. O gyfrannau oedran William a Mary ar draws pum bae, mae ganddo do tal, talcen pediment sy'n cynnwys ffenestr Fenisaidd, a simneiau tal. Y tu mewn i'r tŷ mae grisiau cyfnod gyda balwstradau troi cyfoes. Wrth ymyl y prif dŷ mae ysgubor ŷd siâp L o'r 18fed ganrif gyda beudy. Ym 1830, prynodd Hugh Lloyd, yn wreiddiol o [[Llanddewi Ystradenni|Landdewi Ystradenni]], [[Sir Faesyfed]], Neuadd Baynham gan William Trumper. Fe'i rhestrwyd yn Radd II* ar 21 Medi 1962, ac mae'n rhan o gofrestrfa [[Cadw]] o adeiladau hynafol Cymru. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4874789 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bayscape Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bayscape''' <br><br> Mae '''Bayscape''' yn ddatblygiad adeilad uchel wedi'i gynllunio ym <a href="WIKILINK:Bae Caerdydd">Fae [[Caerdydd]]</a>, [[Cymru]]. Cynlluniwyd y datblygiad yn wreiddiol i'w gwblhau yn 2013, ond fe'i hailgynlluniwyd gan Rio Architects, a gymeradwywyd ar 13 Mehefin 2013. Mae Cam I y datblygiad yn cynnwys 115 o fflatiau mewn dau floc ochr yn ochr â thri uned fasnachol. Cynlluniwyd Cam II y datblygiad yn wreiddiol i gynnwys 170 o fflatiau mewn tŵr 28 llawr, ond fe'i hailgynlluniwyd o ddechrau 2019. Lleolir safle'r datblygiad yn y prosiect adfywio gwerth £1 biliwn ym Mae Caerdydd, [[Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd]]. Lleolir safle'r prosiect ar hyd Glanfa Victoria wrth ymyl [[Afon Elái]] a Phont y Werin, wedi'i gysylltu â phont droed Pont y Werin a'r arhosfan [[Bws dŵr Caerdydd]]. Mae Pwll Rhyngwladol Caerdydd 200 llath i ffwrdd. Rhestr o'r adeiladau talaf yn Oriel Bae Caerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4877486 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Beaufort_Theatre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Beaufort Theatre''' <br><br> [[Theatr]] Beaufort yw prif theatr [[Blaenau Gwent]] yng [[Glynebwy]], Cymru. Hyd at 2 Ebrill 2017 roedd yn rhan o Blaenau Gwent Venues, sydd hefyd yn cynnwys [[Sinema]] Neuadd Farchnad a Theatr Metropole, a chyn hynny Theatr Gymunedol Abertyleri. Ar ôl ei chymryd drosodd gan grŵp cymunedol ar 3 Ebrill 2017, mae'n dal i fod ar gael i'w logi i grwpiau amatur. Mae ganddi awditoriwm 338 sedd a neuadd ddawns. Mae ganddi lwyfan bwaog proscenium gyda ffedog. Mae rhywfaint o hedfan ar gael ar y llwyfan, gyda 12 set cywarch gydag uchder hedfan uchaf o 16 troedfedd. Gellir gostwng bariau goleuo trwy winsh, ac mae bariau blaen y tŷ wedi'u gosod ar y nenfydau a'r waliau. Arferai'r lleoliad raglennu theatr broffesiynol, cerddoriaeth, dawns gyfoes ac adloniant ysgafn. Mae hefyd yn gartref i naw sefydliad celfyddydau gwirfoddol sy'n cynnal eu cynyrchiadau blynyddol yno. Sinema oedd y theatr yn wreiddiol. Cafodd ei haddasu yn ôl yn y 1960au. Mae llawer o fandiau enwog wedi chwarae yn y neuadd ddawns cyn dod yn llwyddiannus, gan gynnwys Mott the Hoople a [[Stereophonics]]. Lleoliadau Blaenau Gwent <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7594075 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St_Lythans_burial_chamber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Beddrod Siambr Llwyneliddon''' <br><br> Mae [[Siambr gladdu]] [[Llwyneliddon]], a adnabyddir hefyd fel * Gwâl y Filiast *, yn feddrod megalithig<a href="WIKILINK:Oes Newydd y Cerrig"> [[Oes Newydd y Cerrig]]<a href="WIKILINK:Cromlech"> [[Cromlech]] a adeiladwyd tua 4000 CC ym [[Bro Morgannwg]] [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]]. Wedi'i leoli ar dir pori ger [[Gerddi Dyffryn]], cynhelir y safle gan [[Cadw]] ac mae'n hygyrch i'r cyhoedd yn rhad ac am ddim. Mae'r strwythur yn feddrod o fath [[Beddrodau Hafren-Cotswold]], sy'n cynnwys tri orthostat carreg mwd unionsyth yn cynnal capfaen enfawr, ar oleddf. Mae'n sefyll ym mhen dwyreiniol twmpath pridd 27 metr o hyd, a oedd yn wreiddiol yn gorchuddio'r siambr ond sydd wedi erydu i raddau helaeth dros amser. Wedi'i adeiladu gan amaethwyr cynnar tua 6,000 o flynyddoedd yn ôl, gwasanaethodd y dolmen fel safle cymunedol a seremonïol i anrhydeddu'r meirw. Mae tystiolaeth archaeolegol o safleoedd cyfagos, fel Coed Goldsland, yn awgrymu y gallai cyrff fod wedi cael eu gadael i bydru mewn man arall cyn i'w hesgyrn gael eu trosglwyddo i feddau cymunedol fel Sant Lythans. Er nad yw'r safle erioed wedi'i gloddio'n llawn, adferodd cloddiad bach ym 1875 gan William Collings Lukis weddillion dynol a chrochenwaith bras. Mae darganfyddiadau arwyneb eraill, gan gynnwys pen saeth fflint a darn bwyell garreg wedi'i sgleinio, wedi'u cadw yn [[Amgueddfa Werin Cymru]]. Mae'r safle wedi'i drwytho mewn llên gwerin lleol; adnabyddir y cae lle mae'n sefyll fel y "Maes Melltigedig" oherwydd ei anffrwythlondeb honedig. Yn ôl chwedl leol, mae'r garreg gap yn troelli dair gwaith ar Noswyl [[Alban Hefin]] ac yn teithio i afon gerllaw i ymdrochi. Dros y miloedd o flynyddoedd, bu llwyth y [[Silwriaid]] [[Y Celtiaid]] yn byw yn yr ardal gyfagos, profodd ddylanwad Rhufeinig, ac yn y pen draw daeth yn rhan o Ystâd Dyffryn yn yr 16eg ganrif. Heddiw, mae siambr gladdu Sant Lythans yn parhau i fod yn heneb gynhanesyddol arwyddocaol, sy'n cynnig cipolwg ar arferion angladdol a strwythurau cymdeithasol cymunedau ffermio cynharaf Cymru. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558718 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethesda_Chapel,_Abercwmboi Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bethesda, Capel y Bedyddwyr''' <br><br> Eglwys [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] yn Abercwmboi ger Aberdâr, De [[Cymru]], yw Bethesda, [[Abercwmboi]]. Mae gwasanaethau'n parhau i gael eu cynnal yn yr [[Cymraeg]]. Mae tarddiad yr achos yn dyddio'n ôl i 1854 pan ddechreuodd grŵp bach o aelodau o [[Eglwys]] Gwawr, Aberaman gynnal cyfarfodydd gweddi yn yr ardal, a elwid bryd hynny yn Cap Coch. Ym 1856 prynwyd dau dŷ yn Stryd Jenkin a'u trosi'n gapel: agorwyd y capel ym mis Medi 1856 mewn gwasanaethau a lywyddwyd gan y Parchedigion [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]], T. Nicholas a W. Williams. Ymgorfforwyd yr eglwys ar 14 Mai 1860 a daeth 39 o aelodau yno o Gwawr. Y gweinidog cyntaf a gofnodwyd, am gyfnod byr y flwyddyn honno, oedd Robert Owen. Bu James Jones yn weinidog o 1862 hyd 1869. Yn ystod ei weinidogaeth, ym 1864, adeiladwyd capel newydd gyda lle i 600 o bobl eistedd. Ar ôl i Rees adael ym 1869, gwasanaethodd nifer o weinidogion ym Methesda am gyfnod cymharol fyr yn y blynyddoedd cynnar, sef Jenkin Rees (1870–71), John Thomas (1872-74) a David Davies (1875–78). Yna daeth W. Ceinfryn Thomas yn weinidog ym 1880 ac arhosodd am ddeng mlynedd. Daeth Mathias Jenkins yn weinidog Bethesda ym 1900 a gwasanaethodd am ddeng mlynedd ar hugain. Ar ôl pedair blynedd heb weinidog, daeth Arthur G. Llewelyn yn weinidog ym 1934 a gwasanaethodd tan 1960. Adnewyddwyd yr adeilad yn helaeth ym 1938 a 1950. Yn 2019, Bethesda oedd un o'r ychydig eglwysi Bedyddwyr Cymraeg oedd yn weddill yn yr ardal. Mae'r capel wedi'i adeiladu yn yr arddull Glasurol, gyda dau lawr, cynllun mynedfa talcen a neuadd/ysgol Sul/festri wedi'i lleoli y tu ôl i'r prif adeilad. Mae Bethesda bellach [[Adeilad rhestredig]] am ei ffasâd clasurol hardd, ei thu mewn heb ei newid gyda dodrefn gwreiddiol a nenfwd panelog anarferol. Ymunodd rhai aelodau o [[Calfaria, Aberdâr]] â Bethesda pan gaeodd eu capel eu hunain oherwydd aelodaeth isel yn ystod y blynyddoedd diwethaf. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4923787 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blaen-y-Maes Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaen-y-Maes''' <br><br> Ystâd dai a [[Tŷ cyngor]] yn Ninas a Sir [[Abertawe]], [[Cymru]] yw '''Blaen-y-Maes'''. Mae'n dod o fewn ward [[Penderi]]. Sefydlwyd y clwb pêl-droed lleol, Blaen-y-Maes AFC, ym 1973, ac ar hyn o bryd mae'n chwarae yn Uwch Adran Cynghrair Pêl-droed Hŷn Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15276517 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Seven_Sisters_(Neath_Port_Talbot_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaendulais (ward Castell-nedd Port Talbot)''' <br><br> Roedd [[Blaendulais]] yn [[Ward etholiadol]] ym mhrif ardal Cymru<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Bwrdeistref sirol [[Castell-nedd (etholaeth seneddol)]] Port Talbot. Roedd y ward, a oedd yn cynnwys, yn ogystal â Seven Sisters ei hun, aneddiadau llai Bryndulais a Nant-y-cafn, yn gyd-ffiniol â'r ardal a wasanaethir gan [[Cyngor Cymuned|Gyngor Cymuned]] Seven Sisters. Wedi'i lleoli yn [[Cwm Dulais]] uchaf – lle mae gweithfeydd glo yn dal i fod yn amlwg iawn (enwir y pentref ar ôl Pwll Glo Seven Sisters a gaeodd ddechrau'r 1960au) – nodweddir yr ardal gan goedwigaeth helaeth i'r gogledd, y dwyrain a'r de, a rhostir agored yn yr ardaloedd gogledd-orllewin a chanolog. Yn dilyn adolygiad ffiniau yn 2020 gan [[Comisiwn Democratiaeth a Ffiniau Cymru]], ymunodd cymunedau cyfagos [[Y Creunant]] ac [[Onllwyn]] â Seven Sisters i ddod yn 'Crynant, Onllwyn a Seven Sisters', yn weithredol o [[Etholiadau lleol Cymru 2022]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4923820 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blaenrhondda_Road_Cutting Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaenrhondda Road Cutting''' <br><br> Mae Toriad Ffordd [[Blaenrhondda]] yn [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ym Morgannaw, de [[Cymru]]. Wedi'i leoli ar hyd y [[A4061]] uwchben pentref Blaenrhondda, [[Y Rhondda]], mae Toriad Ffordd Blaenrhondda o ddiddordeb arbennig oherwydd ei ddatguddiadau creigiog sy'n dangos gwaddodion a ffurfiodd ar wastadedd gorlif delta afon yn ystod y cyfnod Carbonifferaidd, tua 310 miliwn o flynyddoedd yn ôl. [[Rhestr o SoDdGA yng Nghanol a De Morgannwg]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15203282 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bon-y-maen_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bonymaen (ward etholiadol)''' <br><br> Mae [[Bôn-y-maen]] (tan 2022 '''Bonymaen''') yn [[Ward etholiadol]] yn Ninas a Sir [[Abertawe]], [[Cymru]], [[Y Deyrnas Unedig]]. Mae'r ward yn ffinio â bwrdeistref sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]] i'r dwyrain a wardiau Abertawe, Llansamlet a Threforys, i'r gogledd; St. Thomas i'r de; a Glandŵr i'r gorllewin. At ddibenion etholiadau, mae Bon-y-maen wedi'i rhannu'n sawl ardal bleidleisio: Winch Wen, [[Pentredŵr, Abertawe]], Sgwâr Hanover a [[Pentre-chwyth]]. Mae Bon-y-maen yn dychwelyd 2 gynghorydd i'r cyngor lleol. Y cynghorwyr presennol yw Mandy Evans a Paul Lloyd (y ddau o'r Blaid Lafur). Mae'r ward etholiadol yn cynnwys rhai neu'r cyfan o'r ardaloedd canlynol: Bon-y-maen, [[Cefnhengoed, Sir Abertawe]], Cwarter y Copr, [[Cors Crymlyn]], Morfa, Pentrechwyth, Pentre Dŵr, Winch Wen, yn etholaeth seneddol [[Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol)]]. Mewn isetholiad, cipiodd ymgeisydd Annibynnol y sedd oddi wrth Lafur a'i chadw yn yr etholiad nesaf ym 1999. Cynhaliwyd yr etholiad cyntaf i [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe]] ym 1995. Enillwyd y ddwy sedd gan Lafur. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4953242 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bracelet_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bracelet Bay''' <br><br> Mae [[Bae]] Bracelet yn fae bach wedi'i leoli ar arfordir deheuol [[Penrhyn Gŵyr]]. Dyma'r bae cyntaf y mae rhywun yn dod ar ei draws ar ôl gadael [[Bae Abertawe]] a throi Pen y Mwmbwls. Wedi'i amgylchynu gan glogwyni calchfaen, mae'r bae yn garegog, gyda rhywfaint o dywod. I'r gorllewin, mae'r bae wedi'i wahanu oddi wrth Fae Limeslade gan Bryn Tutt, lleoliad gorsaf wylio gwylwyr y glannau. Un o nodweddion mwyaf nodedig y bae yw'r ciosg eiconig "Afal Mawr", strwythur concrit a adeiladwyd yn y 1930au fel hysbyseb ar ochr y ffordd. Er bod sawl ciosg tebyg wedi'u codi ar hyd arfordir De Cymru, ciosg Bae Bracelet yw'r unig un sy'n dal i sefyll. Ar ôl cael ei ddifrodi gan gerbyd yn 2009, cafodd ei atgyweirio'n sylweddol yn 2010. Yn 2019, cafodd ei ddynodi'n swyddogol yn adeilad rhestredig Gradd II, gan gydnabod ei arwyddocâd hanesyddol. Credir bod yr enw 'Bracelet' yn llygriad o 'Broad Slade'. Mae Bae Bracelet yn gyrchfan dwristaidd amlwg i'r rhai sy'n chwilio am olygfeydd môr godidog a golygfeydd arfordirol hudolus; fodd bynnag, mae ei glannau'n cael eu heffeithio weithiau gan gerhyntau dŵr cryf a symudiadau llanw gweithredol sy'n cynhyrchu tonnau uchel, yn enwedig yn ystod amseroedd llanw brig a stormydd. GowerUK.com - Tudalen wefan Twristiaeth '''Bracelet Bay''' Gower gyda lluniau o'r bae Canolfan Wybodaeth Gower Cofnod gwefan ar Bracelet Bay ategolion wedi'u gwneud â llaw Bracelet Bay sy'n rhoi elw o werthiannau i elusennau <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4959668 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Breaksea_Point Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Breaksea Point''' <br><br> Mae Trwyn Breaksea yn bentir ar ymyl ddwyreiniol Bae Limpert [[Silstwn]] ym [[Bro Morgannwg]] ar arfordir deheuol Cymru. Honnir mai Trwyn Breaksea yw pwynt mwyaf deheuol tir mawr Cymru, er bod hynny hefyd yn cael ei honni am [[Trwyn y Rhws]] gerllaw, ac mae Cyngor Bro Morganwg wedi gosod hysbysiad penodol i'r perwyl hwnnw. Bron i 20 km i'r dwyrain, mae ynys [[Ynys Echni]] ychydig ymhellach i'r de o ran lledred. www.geograph.co.uk: lluniau o Bwynt Breaksea a'r ardal gyfagos <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> [ Wikidata ID] [ Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bridgend''' <br><br> Gall Garth gyfeirio at: Garth, Allborth Garth, Pen-y-bont ar Ogwr, pentref yn ne Cymru Gorsaf reilffordd Garth (Pen-y-bont ar Ogwr) [[Garth, Ceredigion]], pentref bach yng Nghymru [[Garth, Powys]], pentref yng nghanolbarth Cymru Gorsaf reilffordd Garth (Powys) Garth, [[Tref-y-clawdd]], cyn bentref sydd bellach wedi'i ymgorffori yn nhref Trefyclo, yn nwyrain-canolbarth Cymru ar y ffin â Swydd Amwythig, Lloegr [[Mynydd y Garth]], y Garth, neu Fynydd Garth, mynydd ger Caerdydd, Cymru Garth, un o lawer o enwau lleoedd bach eraill yn y Deyrnas Unedig Garth, Michigan, cymuned anghorfforedig Garth (Cegidfa), tŷ ac ystâd hanesyddol yn Swydd Drefaldwyn, Powys, gogledd-ddwyrain Cymru; a elwir hefyd yn Gastell y Garth Garth, amddiffynfa ganoloesol yng Nghastell Newydd upon Tyne, Lloegr [[Pier y Garth]], strwythur rhestredig Gradd II ym Mangor, Gwynedd, gogledd Cymru Castell y Garth, cartref Clan Stewart o Atholl, i'r gogledd-orllewin o Aberfeldy, yr Alban Y Garth, cyn adeilad ysgol ar Marygate yn Efrog Garth (stribed comig), a gyhoeddwyd yn y papur newydd Prydeinig Daily Mirror o 1943 i 1997 Planet Garth, lleoliad nofel David Brin The Uplift War Garth (enw), rhestr o bobl a chymeriadau ffuglennol gyda'r enw, llysenw neu gyfenw bedydd Garth (comics), uwcharwr DC Comics Syr Charles Lloyd, Barwnig 1af, o Garth (bu farw tua 1678), masnachwr a gwleidydd Cymreig [[John Edwards, Barwnig 1af Garth]] (1770–1850), Aelod Seneddol Prydeinig, dinistriwr y Llynges Frenhinol Garth (pensaernïaeth), gardd cloestr mynachlog ganoloesol Stadiwm y Garth, cyn drac rasio milgwn yn Ffynnon Taf, ger Caerdydd, Cymru Carchar EM Garth, carchar yn Ysgol Garth Swydd Gaerhirfryn, Georgetown, Kentucky, Yr Unol Daleithiau John MacDonald o Garth (1771–1866), masnachwr ffwr o Ganada [[Garth-eryr]], Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ger Llangedwyn ym Mhowys, [[Gwaelod-y-garth]], pentref ym mhlwyf Pentyrch, Caerdydd, Cymru [[Rhos-y-garth]], Ceredigion, <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30265699 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/British_Society_for_Oral_and_Dental_Research Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''British Society for Oral and Dental Research''' <br><br> Mae Cymdeithas Brydeinig Ymchwil y Genau a'r Deintyddiaeth yn gymdeithas broffesiynol sydd wedi'i lleoli yn y DU ac a sefydlwyd ym 1953. Nod y gymdeithas yw: cefnogi a chynrychioli'r gymuned ymchwil iechyd y geg yn y DU; annog gweithwyr iau i gymryd rhan mewn ymchwil y geg a'r deintyddiaeth; a hwyluso lledaenu a chymhwyso canfyddiadau ymchwil sy'n ymwneud ag iechyd y geg a'r rhyngweithiadau rhwng iechyd y geg ac iechyd systemig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17742956 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryndraenog Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryndraenog''' <br><br> Tŷ neuadd ffrâm bren yw '''Bryndraenog''' sy'n dyddio o'r cyfnod canoloesol yng [[Cymuned (Cymru)]] [[Bugeildy]], [[Powys]], Cymru. Mae'n cynnwys enghreifftiau o gerfio pren o ansawdd uchel, ac fe'i cyfeiriwyd ato gan y bardd [[Ieuan ap Hywel Swrdwal]] (tua 1430 – tua 1480) a alwodd y tŷ yn "forwyn falch o galch a phren". Mae'r tŷ wedi'i gadw'n eithriadol o dda ac mae'n [[Adeilad rhestredig]] Saif Bryndraenog i'r de o bentref Bugeildy yn agos iawn at y ffin rhwng Cymru a Lloegr yn nwyrain Powys. Roedd yr ardal yn rhan o arglwyddiaeth [[Maelienydd]]. Mae tarddiad yr adeilad yn dyddio o'r 15fed ganrif. Mae dyddio cylchoedd coed y pren a ddefnyddiwyd yn y tai yn dangos eu bod wedi'u torri i lawr ym 1436. Mae [[Cadw]] yn awgrymu bod y tŷ wedi'i adeiladu ar gyfer swyddog a fyddai wedi bod yn gyfrifol i [[Arglwyddi'r Mers]] am weinyddu cyfiawnder yn yr ardal. Ar adeg adeiladu'r tŷ, cafodd y tŷ a'i arglwydd, Llywelyn Fychan ab Ieuan, eu dathlu gan y bardd, Ieuan ap Hywel Swrdwal, a ddisgrifiodd y tŷ fel "morwyn falch o galch a phren". Ar ddechrau'r 17eg ganrif, ailadeiladwyd rhan o'r tŷ o garreg. Tŷ preifat yng nghanol ystâd amaethyddol yw Bryndraenog ac nid yw ar agor i'r cyhoedd. Adeiladwyd Brydraenog i gynllun H traddodiadol, gyda neuadd ganolog a dwy adain groes. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol yn gyfan gwbl o bren, gyda mewnlenwi calch. Mae'r neuadd yng nghanol y tŷ yn "un o'r neuaddau pren mwyaf mawreddog yng Nghymru". Mae Robert Scourfield a Richard Haslam, yn eu cyfrol Powys yn y gyfres Adeiladau Cymru, yn nodi ei gyflwr cadwraeth rhyfeddol, er gwaethaf newidiadau diweddarach i'r adeilad. Mae'r neuadd wedi'i hamgylchynu ar dair ochr gan oriel agored sy'n rhoi mynediad i'r llawr cyntaf. Mae porth deulawr, y gallai'r llawr uchaf fod wedi dal capel bach ar un adeg. Mae [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] yn cofnodi "crefftwaith rhyfeddol" gwaith pren y tŷ. Mae Brydraenog yn adeilad rhestredig Gradd I, gyda'i restr Cadw yn ei ddisgrifio fel "tŷ canoloesol bron yn gyflawn, yn arbennig o nodedig am ei waith saer cain o'r 15fed a'r 17eg ganrif". Cofnod darluniadol Coflein Animeiddiad [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] o'r tŷ <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4980921 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryn_and_Cwmavon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryn a Chwmafan''' <br><br> Mae [[Bryn, Castell-nedd Port Talbot]] a [[Cwmafan]] () yn [[Ward etholiadol]] yn<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Fwrdeistref Sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], de [[Cymru]]. Mae'r ward etholiadol yn cynnwys [[Cymuned (Cymru)]] Bryn a Chwmafon. Mae '''Bryn a Chwmafan''' yn cynnwys rhai neu'r cyfan o'r ardaloedd canlynol: Bryn, [[Cwmafan]], Cwmafan, [[Pontrhydyfen]] yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth DU <a href="WIKILINK:Aberafan [[Maesteg]] (etholaeth seneddol y DU)">Aberafan Maesteg. Yr anheddiad mwyaf yn y ward yw Cwmafan. Mae gweddill y ward yn cynnwys coetir a rhostir agored yn bennaf. Mae Bryn a Chwmafan yn ffinio â wardiau [[Pelenna]] a [[Cymer, Cwm Afan]] i'r gogledd; Maesteg a Chaerau ym [[Pen-y-bont ar Ogwr (prif ardal)]] Ogwr i'r dwyrain; [[Margam]], [[Tai-bach]] a Phort Talbot i'r de; Baglan i'r gorllewin a Dwyrain Llansawel i'r gogledd-orllewin. Yn [[Etholiadau lleol gwledydd Prydain 2017]], roedd y ganran a bleidleisiodd ym Mryn a Chwmafan yn 42%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsRhidian Mizen Llafur1383Llafur yn dalCharlotte Galsworthy Llafur1079Llafur yn dalDavid Whitelock Llafur1072Llafur yn dalIan Bamsey Plaid Cymru775Lee Felton Plaid Cymru673 Yn etholiadau cyngor lleol 2012, roedd y ganran a bleidleisiodd yn etholaeth Bryn a Chwmafon yn 38.57%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsDavid Williams Llafur1321Llafur yn dalMarian Lewis Llafur1168Llafur yn dalDavid Whitelock Llafur987Llafur yn ennillBrinley Roblin Annibynnol631Vince Williams Annibynnol500David Shepherd Annibynnol358 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6935355 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mumbles_Hill Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryn y Mwmbwls''' <br><br> Mae '''Bryn y Mwmbwls''', wedi'i leoli ger pen de-ddwyreiniol [[Penrhyn Gŵyr]] yng [[Cymru|Nghymru]], yn nodwedd ddaearyddol nodedig sy'n gwasanaethu fel [[Gwarchodfa Natur Leol]], a ddynodwyd ym 1991, ac sydd hefyd yn safle o arwyddocâd hanesyddol. Yn ystod [[Yr Ail Ryfel Byd]], defnyddiwyd y bryn ar gyfer amddiffyn milwrol, gan gartrefu'r 623ain Batri Gwrth-awyrennau a Batri Amddiffyn Arfordirol 299. Er nad yw cylchgronau tanddaearol a gynnau 6 modfedd yr olaf yn bresennol mwyach, mae olion lleoliadau'r gynnau gwrth-awyrennau a'r byncer rheoli yn parhau i fod yn weladwy heddiw, wedi'u marcio gan arwyddion addysgiadol ar y safle. Etifeddiaeth beirianneg bwysicaf y bryn yw ei rôl ganolog yng Nghynllun Draenio Prif Abertawe, a adeiladwyd rhwng 1931 a 1936 i frwydro yn erbyn llygredd carthffosiaeth difrifol yn [[Afon Tawe]] a [[Bae Abertawe]]. Defnyddiodd peirianwyr graig [[Calchfaen|galchfaen]] y bryn i dwnelu pedwar tanc storio enfawr, pob un yn mesur tua 2,000 troedfedd o hyd, 16.5 troedfedd o led, a 10.5 troedfedd o uchder. Gyda chynhwysedd cyfunol o 7.5 miliwn galwyn, roedd y tanciau hyn yn dal carthffosiaeth yn ystod ffenestri llanw cyfyngedig. Roedd y prosiect cymhleth hefyd yn cynnwys siambr sgrinio, pympiau dadfeilio, twneli mynediad, system awyru, ac allfa haearn bwrw ddwbl pum troedfedd mewn diamedr yn ymestyn 765 llath i'r môr heibio i Oleudy'r Mwmbwls. Roedd goresgyn topograffeg heriol, anwastad y bryn 150 troedfedd o uchder yn gofyn am dechnegau arolygu arloesol, gan gynnwys defnyddio plymiau gwifren ddur a thargedau goleuedig ar gyfer aliniad manwl gywir. Wedi'i agor yn ffurfiol ar Orffennaf 30, 1936, costiodd y cynllun draenio cyfan tua £2,139,000, gyda'r gwaith allfa a'r brif garthffos yn cyfrif am dros £1.2 miliwn. Llwyddodd y prosiect seilwaith coffaol hwn i ddatrys dros hanner canrif o lygredd amgylcheddol yn y dyfroedd cyfagos, gan nodi carreg filltir bwysig yn hanes iechyd cyhoeddus Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16931034 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Buarth-y-Gaer Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Buarth-y-Gaer''' <br><br> Bryngaer o Oes Haearn yw '''Buarth-y-Gaer''' ( ).[[Bryngaer]] neu gaer ar gopa Mynydd-y-Gaer, uwchben lefel y môr. Mae yng nghymuned [[Llansawel, Castell-nedd Port Talbot]], ger Castell-nedd, yng [[Castell-nedd Port Talbot|Nghastell-nedd Port Talbot]], De Cymru. Mae caer fawr ar ben bryn wedi'i ffinio gan un clawdd a ffos. O fewn yr ardal gaeedig mae twmpath claddu o'r [[Oes yr Efydd]]. Mae'r fryngaer ar bwynt uchaf Mynydd-y-Gaer. Mae'n un o dair bryngaer ar y grib ucheldirol lydan hon; mae [[Craig Ty-Isaf (bryngaer)]] yn fryngaer llawer llai i'r de-orllewin, ger [[Baglan, Castell-nedd Port Talbot]], tra bod Gaer Fawr i'r gogledd. Mae gan Fynydd-y-Gaer ben bryn crwn, gyda chaeau glaswelltir a waliau cerrig yn rhedeg i fyny at Buarth-y-Gaer. Saif y bryn uwchben aber Nedd a Llansawel, ar ochr arall Coedwig Llansawel, ychydig i'r gogledd-orllewin. Mae pentref Baglan wrth droed y bryn, i'r de-orllewin. Mae Foel Fynyddau, mynydd ychydig yn uwch, i'r dwyrain. Er bod y fryngaer wedi'i lleoli o fewn cymuned Llansawel, mae glannau deheuol a dwyreiniol y gaer ar y ffin â chymuned Baglan. Diffinnir y gaer gan un clawdd a ffos sydd fwy neu lai yn grwn. Mae'n croesi ac yn amgáu glaswelltir garw. Mae chwarela cynnar ar raddfa fach wedi tynnu rhywfaint o'r clawdd o'r ochr ddeheuol. Mae gan y gweddill sawl bylch modern a mynedfa wreiddiol ar yr ochr orllewinol. Mae'r clawdd yn sefyll hanner metr uwchben y tu mewn, gyda gostyngiad o'r clawdd i waelod y ffos. Mae'r safle yn heneb gofrestredig. Er mai 'Mynydd-y-Gaer' (Mynydd y Gaer) yw enw'r bryn a bod y gofrestr yn ei ddosbarthu fel bryngaer, ychydig o dystiolaeth o amddiffynadwyedd neu gaer sydd ar y safle, a gellir ei alw'n well yn lloc neu 'lloc amddiffynedig'. Mae twmpath claddu o'r Oes Efydd, sy'n gynharach na'r fryngaer, yn sefyll o fewn yr ardal gaeedig fel yr unig nodwedd fewnol. Mae hwn yn 0.8 m o uchder, ac ar draws. Rhestr o Henebion Cofrestredig yng Nghastell-nedd Port Talbot <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4998470 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Burfa_Castle Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Burfa Bank''' <br><br> Mae Castell Byrfa (a elwir hefyd yn [[Bryngaer|fryngaer]] Byrfa, Bryngaer Banc Byrfa, neu Wersyll Byrfa) yn fryngaer o'r [[Oes yr Haearn]] ger pentref [[Pencraig]], [[Sir Faesyfed]] ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Mae'r safle'n heneb gofrestredig a ddisgrifir fel bryngaer amddiffynnol cynhanesyddol, ac fe'i cynhwyswyd mewn rhestr o henebion erbyn 1913. Mae'r safle ger [[Clawdd Offa]] sy'n mynd heibio ger gwaelod Banc Byrfa. Mae'r safle'n safle amlglawdd pwysig ac mae'n mesur 579 metr wrth 187 metr. Ychydig o'r fryngaer sydd i'w gweld heddiw ac mae'r safle wedi'i ddifrodi'n ddrwg gan goedwigaeth. Ar ochr mynedfa debygol y fryngaer mae tri neu bedwar clawdd a ffos, "sy'n ymgorffori mynediad poenus". Mae deunydd sy'n dyddio o'r 1af a'r 2il ganrif OC wedi'i ddarganfod ar y safle. Ymhellach, roedd Dyffryn Maesyfed ar ymyl aneddiadau [[Rhufain hynafol]] hysbys; er na chredir bod y dyffryn wedi bod yn gartref i unrhyw aneddiadau Rhufeinig parhaol, mae olion caer ategol a gwersylloedd milwyr wedi'u darganfod yn yr ardal, gan gynnwys un yn Byrfa. Golygfa o'r awyr o'r castell o'r gorllewin - gwefan [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] (coflein) golygfa o'r awyr ar oleddf o'r castell o'r de-orllewin - gwefan CBHC (coflein) Oriel o luniau - Gwefan yr Hynafiaeth Fodern Gwersyll Burfa - Y Porth Megalithig <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q28452604 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Butetown_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Butetown (etholiaeth)''' <br><br> Mae [[Tre-biwt]] yn [[Ward etholiadol]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]] sy'n cwmpasu ardal [[Bae Caerdydd]] o'r ddinas, gan ethol cynghorydd i [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]]. Mae ward '''Butetown''' yn cynnwys ardaloedd Butetown a [[Glanfa'r Iwerydd]]. Mae wedi'i lleoli yn etholaeth seneddol [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth seneddol y DU)]] ac etholaeth y [[Senedd Cymru]] o'r [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth Senedd Cymru)]]. Mae ward Butetown wedi'i ffinio gan wardiau [[Grangetown]] (ac [[Afon Taf (Caerdydd)]]) i'r gorllewin, Cathays ac [[Adamsdown]] i'r gogledd, a Splott i'r gogledd-ddwyrain. Mae'r ward hefyd yn cwmpasu ynys [[Ynys Echni]], sy'n rhan o Gaerdydd er ei bod sawl milltir oddi ar yr arfordir. Yn ôl [[Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2011]], poblogaeth y ward oedd 10,125. Mae Butetown yn ethol un Cynghorydd i Gyngor Caerdydd. Cynrychiolwyd y ward gan y Cynghorydd Saeed Ebrahim ([[Y Blaid Lafur (DU)]]) ers mis Mai 2017. Yn dilyn argymhellion Comisiwn Democratiaeth Leol a Ffiniau Cymru, bydd nifer cynghorwyr Butetown yn cynyddu o 1 i 3, yn weithredol o etholiadau Cyngor Caerdydd 2022. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5002717 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Butlin's_Barry_Island Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Butlin's Ynys y Barri''' <br><br> Roedd gwersyll gwyliau [[Ynys y Barri]], wedi'i leoli ar Ynys y Barri yn ne [[Cymru]], yn gyrchfan glan môr boblogaidd a oedd yn gweithredu o 1966 i 1996. Wedi'i ysbrydoli gan wyliau ieuenctid siomedig ar yr ynys, prydlesodd Billy Butlin y pentir ym Mhwynt Nell ym 1966 i adeiladu'r hyn a fyddai'n dod yn Wersyll Gwyliau Butlins lleiaf ac olaf i'w adeiladu. Wedi agor ar Fehefin 18, 1966, roedd y gwersyll yn cynnwys atyniadau clasurol Butlins, gan gynnwys y Cotiau Coch enwog, ffair hwyl, pyllau nofio, system lifft cadair, ac 800 o sialets sylfaenol, to fflat. Mwynhaodd y gwersyll lwyddiant ysgubol tan yr 1980au. Fodd bynnag, gan nodi newid yng nghynlluniau'r cwmni, caeodd Butlins y gwersyll ar Ragfyr 31, 1986. Fe'i prynwyd wedi hynny gan Majestic Holidays ac ailagorwyd ym mis Mai 1987 fel Majestic Barry Island (a ailenwyd yn ddiweddarach yn The Barry Island Resort). O dan Majestic, cafodd y gwersyll ei adnewyddu, ac yn y pen draw ailenwyd y staff adlonwyr yn Bluecoats ym 1991 yn dilyn pwysau cyfreithiol gan Butlins. Yn ystod y cyfnod pontio ym 1987, roedd y gwersyll hefyd yn lleoliad ffilmio ar gyfer pennod o gyfres [[Doctor Who]], *Delta and the Bannermen*. Er gwaethaf ei boblogrwydd parhaus, roedd y gyrchfan yn wynebu problemau cynnal a chadw difrifol, yn enwedig gyda'i chalets pren. Arweiniodd adroddiad beirniadol gan y sioe BBC *That's Life!* ym 1989 at achos cyfreithiol enllib llwyddiannus gan berchennog Majestic ar ôl i filoedd o wersyllwyr bodlon anfon cardiau post cefnogol i'r sioe. Erbyn 1996, achosodd difrod storm a phroblemau cynnal a chadw heb eu datrys i'r cyngor lleol fygwth peidio ag adnewyddu trwydded adloniant y gwersyll. O ganlyniad, caeodd y gwersyll yn barhaol ar Dachwedd 7, 1996. Gwerthwyd y safle i [[Cyngor Bro Morgannwg]] ym 1997, cafodd ei ddymchwel, a'i ailddatblygu ar gyfer tai. Ym 2014, datgelwyd plac glas ar y safle i goffáu'r gwersyll a'i sylfaenydd, Syr Billy Butlin. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5003128 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Buttrills Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Buttrills''' <br><br> Mae '''Buttrills''' yn ardal ogledd-orllewin-ganolog ac yn ward etholiadol yn y [[Y Barri]] ym [[Bro Morgannwg|Mro Morgannwg]], [[Cymru]], a gofnododd boblogaeth o 6,357 yng nghyfrifiad 2011. Mae tarddiad ei enw yn ansicr, o bosibl yn deillio o "butt," sy'n cyfeirio at faes saethyddiaeth canoloesol neu stribed o dir, a "rill," sy'n golygu nant fach, fel Coldbrook gerllaw. Yn wreiddiol roedd yn ardal wledig o ffermydd, ac roedd Buttrills yn gartref i Butt-Lee Court, a oedd yn gartref i'r Parchedig Sims, cydymaith i'r arweinydd gwrth-gaethwasiaeth [[William Wilberforce]]. Trefolwyd yr ardal yn gyflym yng nghanol yr 20fed ganrif oherwydd y diwydiant glo, gan drawsnewid yn ardal drefol brysur a oedd unwaith yn gartref i wersyll adfer milwrol yn y 1920au. Yn ddaearyddol, nodweddir Buttrills gan ei Ffordd Buttrills serth, a oedd yn hanesyddol yn cynnal rasys ceir, a'i ffiniau ag ardaloedd Colcot a [[Y Barri]]. Mae rhan uchaf yr ardal yn cynnwys meysydd chwarae helaeth Buttrills, a elwir yn gyffredin yn "The Butts," a ddefnyddir yn helaeth ar gyfer pêl-droed lleol ac a oedd yn gartref hanesyddol i Barry Rovers a Chlwb Rygbi'r Barri. Wrth ymyl y meysydd hyn mae Mynwent y Barri. Mae tirnodau lleol nodedig eraill yn cynnwys Neuadd Goffa'r Barri, Parc Gladstone, a thafarn "The Cherry Orchard", a elwid gynt yn The Old College Inn. Ar ddechrau'r 20fed ganrif, roedd Buttrills yn ganolfan addysgol i'r Barri, gan gynnal sefydliadau a redid gan Bwyllgor Addysg Sirol y Barri a Choleg Addysg Sirol Morganwg, a oedd yn cynnig cyrsiau hyfforddi athrawon amrywiol. Yn wleidyddol, mae ward etholiadol Buttrills yn anfon dau gynrychiolydd i Gyngor Bro Morganwg—a gynrychiolir yn hanesyddol gan Lafur ac yn fwy diweddar gan [[Plaid Cymru|Blaid Cymru]] —ac yn ethol tri chynghorydd i Gyngor Tref y Barri. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q23540859 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Parry's_Cottage Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bwthyn Joseph Parry''' <br><br> Mae [[Bwthyn]] [[Joseph Parry]], wedi'i leoli yn 4 [[Chapel Row]] ym [[Merthyr Tudful]], De [[Cymru]], yn fwthyn hanesyddol o ddechrau'r 19eg ganrif sy'n fwyaf adnabyddus fel man geni'r cyfansoddwr Cymreig clodwiw Joseph Parry (1841–1903). Wedi'i adeiladu yn y 1820au i gartrefu gweithwyr medrus ar gyfer [[Gwaith Haearn Cyfarthfa]] gerllaw, a oedd yn eiddo i'r teulu diwydiannol Crawshay, mae'r bwthyn yn enghraifft wych o dai diwydiannol lleol. Fe'i hadeiladwyd gan ddefnyddio deunyddiau naturiol a gafwyd yn lleol o [[Bannau Brycheiniog|Fannau Brycheiniog]], fel [[Calchfaen]], haearnfaen a [[Tywodfaen|thywodfaen]]. Yn bensaernïol, mae gan y tŷ teras deulawr do llechi parhaus, ffenestri cwarel bach, conglfeini golau, a lle awyr agored mawr a gynlluniwyd i ddarparu ar gyfer ehangu yn y dyfodol. Heddiw, mae'r bwthyn yn gweithredu fel amgueddfa sy'n cynnig cipolwg ar fywyd dosbarth gweithiol y 19eg ganrif ac yn dathlu etifeddiaeth Parry. Wedi'i achub rhag dymchwel ddechrau'r 1970au a'i adfer rhwng 1976 a 1977, mae'r tu mewn wedi'i gadw'n ofalus i adlewyrchu amodau byw [[Oes Fictoria]]. Mae'r llawr gwaelod yn cynnwys ystafell fyw wedi'i hadfer—canolbwynt bywyd domestig—ynghyd â stôf goginio a ffwrn fara, bwrdd bwyta, a [[Cloc wyth niwrnod]] traddodiadol. Mae hefyd yn cynnwys yr ystafell wely lle ganed Parry, wedi'i dodrefnu â chrud pren cyfnod a chist lliain. Mae llawr cyntaf y bwthyn wedi'i drawsnewid yn arddangosfa sy'n ymroddedig i yrfa gerddorol Parry, gan arddangos ei ffotograffau, dogfennau, copïau o'i gyfansoddiadau, ac organ, tra hefyd yn manylu ar dreftadaeth ddiwydiannol Merthyr Tudful. Yn dilyn gwaith adnewyddu diweddar a ariannwyd gan gwmni lleol, ailagorodd yr amgueddfa ar ben-blwydd geni Parry yn 175 oed. Mae bellach yn cael ei reoli fel rhan o Ardal Dreftadaeth Cyfarthfa, gan wasanaethu fel teyrnged fywgraffyddol a heneb ddiwylliannol i orffennol diwydiannol y rhanbarth. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29495599 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Hayes_Island_Snack_Bar Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bwyty Hayes Island''' <br><br> Mae Bar Byrbrydau Ynys [[Yr Aes]], wedi'i leoli yn ardal gerddwyr Ynys Hayes yng [[Canol dinas Caerdydd]] [[Caerdydd]], [[Cymru]], yn cael ei gydnabod fel y bar byrbrydau gweithredol hynaf yng Nghymru. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol ym 1911, roedd y strwythur pren yn wasanaethu fel depo parseli ar gyfer Tramffyrdd Corfforaeth Caerdydd, a oedd yn gweithredu gwasanaeth dosbarthu parseli helaeth ochr yn ochr â'i rwydwaith tramiau trydan. Yn dilyn dod i ben y gwasanaeth parseli ym 1942, cafodd y ciosg ei ailddatblygu a'i ailagor fel bar byrbrydau ddiwedd y 1940au. Ers 2013, mae'r tirnod wedi cael ei weithredu gan deulu Worton o dan drwydded gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]], gan ddathlu ei ben-blwydd yn 70 oed yn 2018. Mae'r bar byrbrydau yn [[Adeilad rhestredig]], a nodwyd gan wasanaeth yr amgylchedd hanesyddol [[Cadw]] fel gweddillion prin sydd wedi goroesi o system dramffyrdd hanesyddol Caerdydd. Er bod ei do wedi'i ddisodli, mae'r ciosg yn cadw ei waith coed Edwardaidd gwreiddiol, gyda phennau talcennog gyda dyluniadau cregyn bylchog a chanopi sy'n hongian drosodd. Amlygir ei arwyddocâd diwylliannol ymhellach gan ei gynnwys yn y gerdd *Letting the Light In* gan y cyn [[Bardd Llawryfog y Deyrnas Unedig]] [[Carol Ann Duffy]]. Mae'r ciosg yn ffurfio grŵp hanesyddol gyda sawl strwythur rhestredig Gradd II arall ar Ynys Hayes, gan gynnwys cerflun o'r Maer [[Oes Fictoria]] John Batchelor a dau bost lamp Fictoraidd cyfoes. Yn union gerllaw mae toiledau cyhoeddus tanddaearol y Merched a'r Boneddigesau. Wedi'u hadeiladu ym 1898, y rhain oedd y cyfleusterau cyhoeddus cyntaf yng Nghaerdydd ac maent wedi cadw eu ffitiadau, addurniadau a rheiliau Fictoraidd gwreiddiol. Er iddynt gau yn 2013 oherwydd toriadau cyllidebol, cawsant eu hailagor yn 2014 ac maent hefyd yn cael eu rheoli gan deulu Worton. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q131135783 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cader_Idris_(sculpture) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cader Idris (cerflun)''' <br><br> Cerflun o 1999 gan William Pye ar Windsor Esplanade yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru yw Cader Idris. Cerfluniwyd gan Pye rhwng 1997 a 1999 o [[Tywodfaen|dywodfaen]] Woodkirk, [[Llechfaen]] pennant glas Cymreig ac [[Efydd]]. Mae'n gynrychiolaeth gerfluniol o'r mynydd o'r un enw yn ardal [[Meirionnydd (cantref)]] [[Gwynedd]]. Comisiynwyd y cerflun gan Gyngor Sir Caerdydd, Railtrack, [[Great Western Railway]], Asiantaeth Datblygu Cymru, Corfforaeth Datblygu [[Bae Caerdydd]] a Bwrdd Twristiaeth Cymru, ac fe'i lleolwyd yn wreiddiol y tu allan i [[Gorsaf reilffordd Caerdydd Canolog]]. Datgelwyd y cerflun ym 1999. Yn 2009 symudwyd ef i Windsor Esplanade yn ardal Bae Caerdydd yn [[Tre-biwt]] oherwydd ailddatblygu'r ardal o amgylch yr hen orsaf fysiau. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q2924758 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Brewery_Field Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cae'r Bragdy''' <br><br> Mae Maes y Bragdy, a elwir ar hyn o bryd yn Faes y Bragdy Trydan am resymau nawdd, yn [[Stadiwm]] chwaraeon â lle i 8,000 o bobl ym [[Pen-y-bont ar Ogwr|Mhen-y-bont ar Ogwr]], [[Cymru]]. Cafodd ei brynu yn wreiddiol gan Glwb Athletau Amatur Pen-y-bont ar Ogwr ar ôl [[Y Rhyfel Byd Cyntaf]], ond newidiodd perchnogaeth y maes sawl gwaith, gan gynnwys cyfnod byr gyda chymdeithas rasio milgwn, cyn cael ei gaffael gan Glwb Rygbi Pen-y-bont ar Ogwr. Mae'r stadiwm wedi gwasanaethu fel cartref hirdymor i'r Pen-y-bont ar Ogwr (Clwb Rygbi Pen-y-bont gynt), a symudodd yno gyntaf ym 1920. Er gwaethaf cyfnodau o alltudiaeth ac adnewyddiad mawr dan arweiniad [[Dosbarth Trefol]] ym 1957, mae'r Raen wedi parhau i fod yn brif denantiaid. Cynhaliodd y lleoliad hefyd y [[Rhyfelwyr Celtaidd]] yn ystod eu tymor rygbi rhanbarthol sengl 2003–04, ac mae'n parhau i wasanaethu fel ail gartref i'r [[Y Gweilch]]. Yn ogystal, mae Clwb Rygbi Athletau Pen-y-bont ar Ogwr wedi chwarae'r rhan fwyaf o'i gemau cartref yno ers 2015, a chynhaliodd y maes dîm [[Rygbi'r undeb]] cenedlaethol menywod Cymru yn ystod Chwe Gwlad y Merched 2010. Y tu hwnt i rygbi undeb, mae gan y stadiwm hanes cyfoethog mewn rygbi'r gynghrair a phêl-droed gymdeithasol. Dyma oedd cartref y Bridgend Blue Bulls yn 2005 a'r [[Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair]] o 2006 i 2009, gan gynnal gemau [[Cynghrair Super]] a sawl gêm rygbi gynghrair ryngwladol Cymru. O ran pêl-droed, dechreuodd Pen-y-bont ar Ogwr rannu'r lleoliad yn 2009. Yn dilyn eu huno i ffurfio Penybont FC, cynhaliodd y stadiwm gêm Ewropeaidd gyntaf y clwb yng Nghynghrair Cynhadledd Europa [[UEFA]] 2023–24. Mae'r lleoliad hefyd wedi cynnal gemau rhagbrofol pêl-droed rhyngwladol dan-19, Rownd Derfynol [[Cwpan Pêl-droed Merched Cymru]] 2010, a chyngerdd mawr Bryan Adams yn 2006. Rhannwyd perchnogaeth y maes 50/50 rhwng y Bridgend Ravens a Chlwb Pêl-droed Pen-y-bont ar Ogwr yn 2010, gyda'r Ravens yn cymryd yr awenau o ran rheolaeth ddyddiol yn 2014. Mae'r stadiwm wedi cael sawl newid enw masnachol, gan gynnwys partneriaethau â Morganstone, Timbuild, a Dunraven Windows, gan arwain at ei deitl noddedig presennol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q28969674 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Deborah's_Hole_Camp Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Caer Bentir Deborah's Hole''' <br><br> Mae Gwersyll Twll Deborah (a elwir hefyd yn Y Gnaf) yn [[Bryngaer|fryngaer]] o'r Oes Haearn sydd wedi'i lleoli ar ben y clogwyn uwchben ogof Twll Deborah yn [[Awdurdod unedol]] [[Abertawe]], [[Cymru]]. Mae [[Llwybr Arfordir Cymru]] yn ei groesi. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5368423 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ely_Racecourse Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cae Ras Trelái''' <br><br> Roedd Maes Rasio [[Trelái]] yn lleoliad [[Rasio ceffylau]] yn ardal Trelái, [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Agorodd y maes rasio ym 1855, gyda'r ras gyntaf yn cael ei chynnal ar 30 Mai. Erbyn 1864 roedd rasio yn Nhrelái yn ddigwyddiad rheolaidd, a chafodd y rasys y flwyddyn honno eu canmol fel 'y rhai mwyaf disglair a llwyddiannus a gynhaliwyd erioed'. Ym 1895 cynhaliwyd Grand National cyntaf Cymru yng Nghae Rasio Trelái. Cafodd ei wylio gan dros 40,000 o bobl, ac ni thalodd llawer ohonynt am fynediad ar ôl mynd trwy'r gatiau mynediad a gorlethu'r stiwardiaid. Yn gynnar yn y 1900au, dechreuodd ffigurau presenoldeb ostwng yn gyson, ac ni wellodd y maes rasio yn llwyr erioed ar ôl tân a ddinistriodd y prif stondin ym 1937. Enillwyd y ras olaf i'w chynnal yno, ym 1939, gan Grasshopper, a oedd yn cael ei marchogaeth gan Keith Piggott, tad y joci enwog Lester Piggott. Mae Parc Trelái bellach ar safle'r maes rasio. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4666847 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberdare_Canal Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Camlas Aberdâr''' <br><br> Roedd Camlas [[Aberdâr]] yn ddyfrffordd yn [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]], a redai o Aberdâr i Abercynon, gan gysylltu â [[Camlas Morgannwg]]. Wedi'i hawdurdodi gan Ddeddf Seneddol ym 1793 ochr yn ochr â thramffordd i Lyn-nedd, gohiriwyd ei hadeiladu i ddechrau oherwydd mai Gwaith Haearn Hirwaun oedd yr unig ddefnyddiwr posibl. Yn lle hynny, adeiladwyd tramffordd yn gyntaf. Yn dilyn ail-arolwg, dechreuwyd adeiladu'r gamlas o'r diwedd ym 1810 o dan y peiriannydd Thomas Sheasby iau ac yn ddiweddarach George Overton. Agorodd ym mis Mai 1812, gyda dau loc yng Nghwmbach a Dyffryn, dyfrbont dros Nant Pennar, a phwll bwydo dŵr o Afon Cynon. Er i iselder economaidd ar ôl 1813 atal gweithrediadau dros dro, adferodd y gamlas ar ôl i William Crawshay brydlesu gwaith Hirwaun a chaffael mwyafrif o berchnogaeth cwmni'r gamlas erbyn 1826. Cynyddodd ffawd y gamlas gyda ffyniant glo stêm canol y 19eg ganrif yng Nghwm Cynon, dan arweiniad ffigurau fel Thomas Wayne a Thomas Powell. Er mwyn diwallu'r galw traffig a ddeilliodd o hynny, ehangodd y cwmni gyflenwadau dŵr, gan gynnwys adeiladu injan bwmpio yn Tyr Founder ym 1845. Er gwaethaf dyfodiad rheilffyrdd cystadleuol yn dechrau ym 1846, cynhaliodd y gamlas gyfrolau traffig uchel drwy gydol y 1850au. Fodd bynnag, arweiniodd cwymp y diwydiant haearn lleol ym 1875 a suddo difrifol o gloddio glo at ddirywiad cyflym. Caffaelodd [[Ardalydd Bute]] y gamlas ym 1885 ond ni allai adfer ei phroffidioldeb. Oherwydd pryderon diogelwch a chostau cynnal a chadw uchel o suddo llwybrau tynnu, caeodd y gamlas ym mis Tachwedd 1900. Parhaodd y cwmni i weithredu ei dramffordd tan 1944 a chafodd ei dirwyn i ben yn swyddogol ym 1955. Heddiw, mae'r rhan fwyaf o wely'r gamlas wedi'i gladdu o dan ffyrdd yr A4059 a'r B4275, er bod darn byr wedi'i ddyfrio ym mhen y gamlas wedi goroesi fel gwarchodfa natur. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17514490 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cardiff_Riverside_Branch Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cangen Glan yr Afon Caerdydd''' <br><br> Roedd Cangen Glan yr Afon [[Caerdydd]] yn rheilffordd fer a adeiladwyd fel rheilffordd ddiwydiannol yng Nghaerdydd, [[De Cymru]] gan [[Rheilffordd y Great Western|Reilffordd y Great Western]]. Cafodd y llinell ei huwchraddio wedi hynny ar gyfer gwasanaethau teithwyr. Roedd diwydiannau newydd wedi datblygu ar hyd glannau [[Afon Taf (Caerdydd)]] i'r de o'r orsaf tuag at Ddociau Caerdydd. Er bod prif ddociau Bute a'r Rhath yn cael eu gwasanaethu'n dda gan Reilffordd y Great Western (GWR) a Rheilffordd Dyffryn Taf (TVR), nid oedd y tafod tir cymharol denau rhwng Afon Taf a [[Camlas Morgannwg]], a elwir yn lleol yn "Ynys y Llygod Mawr". Adeiladwyd yr orsaf yn union i'r de o Orsaf Caerdydd (prif linell orsaf GWR, a elwir bellach yn ), gyda'r traciau'n ymuno â phrif linell GWR yn union i'r gorllewin. Dechreuodd y gwaith adeiladu ddechrau 1882, gan gyrraedd gorsaf nwyddau yn unig dros dro ddwy ran o dair ar hyd y tafod, gan ganiatáu ei hagor ar 14 Medi 1882. Gwasanaethodd hyn sawl ffatri, yn enwedig Curran Steels, i'r gorllewin o'r llinell, a gynhyrchodd ddur a phres wedi'u rholio ac yna'u pwyso i wneud nwyddau enamel. Yna estynnwyd y llinell i ail orsaf nwyddau yn unig yn, gan wneud cyfanswm hyd y llinell. Ym 1894, uwchraddiwyd y llinell i'w defnyddio gan deithwyr, gan ganiatáu i'r TVR ymestyn ei gwasanaethau teithwyr presennol, yn rhedeg o i Clarence Road o 2 Ebrill 1894. Roedd hyn hefyd yn caniatáu cysylltiad â system Cwmni Tramffyrdd Caerdydd. Yn ystod y ddau Ryfel Byd, defnyddiwyd y llinell i gludo deunyddiau crai ac arfau rhyfel i ac o waith Curran, a ddaeth yn ffatri arfau rhyfel yn cynhyrchu casinau cregyn a thraciau tanciau. Parhaodd cynhyrchu gynnau peiriant tan y 1960au. Parhaodd y llinell i redeg o dan Reilffyrdd Prydain o 1948. Caeodd y gwasanaeth teithwyr i orsaf Clarence Road ym mis Mawrth 1964. Parhaodd gwasanaethau cludo nwyddau i linellau seidin iard Curran tan fis Gorffennaf 1968, pan gaewyd y llinell gyfan a'i chymryd i fyny'n gyflym. Mae'r tafod cyfan wedi'i ailddatblygu, gyda diwydiant wedi'i wasgu allan rhwng datblygiadau swyddfeydd, manwerthu a thai. Ychydig o arwyddion o'r hen linell na'i gorsafoedd sydd i'w cael heddiw. Llinell gangen Butetown Golygfa o'r awyr yn dangos y rhan fwyaf o'r rheilffordd (1937) <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4666770 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberafan_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Aberafan''' <br><br> Canolfan Siopa Aberafan yw'r unig gyfadeilad siopa dan do ym [[Port Talbot|Mhort Talbot]], [[Cymru]]. Ar hyn o bryd mae ganddi arwynebedd llawr o dros chwe deg o siopau ar ddwy lefel, yn ogystal â [[Llyfrgell]] ganolog Port Talbot. Fe'i hadeiladwyd yn y 1970au gan Star Dolphin Developments (rhan o English Property Corporation) a chafodd ei hadnewyddu ddiwedd y 1990au. Disodlodd rannau o hen ganol y dref, a gafodd ei ddymchwel yn sylweddol rhwng 1971 a 1976 i ddarparu ar gyfer rhan o [[Traffordd yr M4|draffordd yr M4]] dros y ffordd. Pan agorodd y ganolfan, roedd yn cynnwys ardal farchnad gyda stondinau a weithredwyd yn bennaf gan fasnachwyr lleol. Disodlodd hyn farchnad dan do, a sefydlwyd yn wreiddiol o dan delerau Deddf Marchnad Aberafan ym 1848. Symudodd y llyfrgell i'r ganolfan siopa ym 1997, ar ôl cael ei lleoli mewn llety dros dro ers y 1970au. Mae enghreifftiau o siopau proffil uchel yn y ganolfan siopa yn cynnwys: Home Bargains, Boots, JD Sports, Superdrug, Poundland, Clinton Cards, Iceland, New Look ac Argos. Mae yna hefyd lawer o siopau llai fel Holland & Barrett. Canolfan Siopa Aberafan Ym 1994 (13 Ionawr 1994 – 31 Rhagfyr 1994) Yn codi i'r de-ddwyrain o gyfadeilad '''Canolfan Aberafan''' mae Tŷ Aberafan. Mae'r bloc tŵr concrit hwn i'w weld yn amlwg wrth deithio trwy Bort Talbot ar draffordd yr M4. Defnyddir yr adeilad yn rhannol gan sefydliadau'r llywodraeth ac yn rhannol gan gwmnïau preifat. [[Gorsaf reilffordd Parcffordd Port Talbot]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q3883744 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Manar_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Al-Manar''' <br><br> Mae '''Canolfan al-Manar''' (a elwir weithiau'n 2 Stryd Glynrhondda) yn ganolfan [[Swnni]]<a href="WIKILINK:Mosg"> [[Mosg]] yn ardal [[Cathays]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[Cymru]]. Wedi'i sefydlu ym 1992, mae'n disgrifio'i hun fel "un o sefydliadau Ahlus-Sunnah". Honnir yn eang bod mosg wedi'i chofrestru yn y cyfeiriad hwn ym 1860, a fyddai'n gwneud Canolfan Al-Manar y mosg hynaf yn y [[Y Deyrnas Unedig]]. Fodd bynnag, dangoswyd bod hyn yn deillio o wall trawsgrifio yng Nghofrestr Safleoedd Crefyddol, gan wneud Sefydliad Mwslimaidd Lerpwl, a sefydlwyd ym 1891, y cyntaf. Yn 2014, daeth y mosg yn destun sylw'r cyfryngau ar ôl iddi ddod i'r amlwg bod Nasser Muthana a Reyaad Khan, dau ddyn ifanc a ymddangosodd mewn fideo propaganda ar gyfer [[Gwladwriaeth Islamaidd]], a brawd Muthana, Aseel, a oedd hefyd yn ymladd yn [[Syria]] dros yr un sefydliad, wedi addoli yn y mosg. Gwadodd y ganolfan ei bod wedi chwarae unrhyw ran yn eu radicaleiddio. Cafodd Aseel ei gyfweld gan ITV News yn Syria ym mis Gorffennaf 2014 a gwadodd iddo gael ei radicaleiddio yn y mosg, gan ddatgan bod ei frawd Nasser wedi ei ddysgu am jihad pan oedd yn ifanc. Dywedodd, "Roeddwn i bob amser o blaid jihad ond wnes i ddim mynd at yr imamiaid lleol na fy rhieni oherwydd roedden ni'n gwybod y byddai'n dod â thrafferth i ni." Lladdwyd Reyaad Khan mewn ymosodiad drôn wedi'i dargedu yn Syria ym mis Gorffennaf 2015. Ym mis Gorffennaf 2025, cyhoeddodd Comisiwn Elusennau'r DU rybudd ffurfiol i Ymddiriedolaeth Canolfan Al-Manar yn dilyn ymchwiliad i fideo a rannwyd ar gyfryngau cymdeithasol yr elusen ym mis Tachwedd 2023. Canfuwyd bod y fideo, a bostiwyd yn fuan ar ôl [[Cyrch Llif al-Aqsa]], yn cyflwyno "delwedd gadarnhaol" o [[Hamas]], sefydliad terfysgol gwaharddedig yn y DU, ac yn lleihau neu'n cyfiawnhau'r ymosodiad ar Israel. Daeth yr ymchwiliad i'r casgliad bod yr ymddygiad yn gyfystyr â "chamymddygiad a/neu gamreoli" gan ymddiriedolwyr, yn enwedig y cadeirydd, a oedd wedi rhannu'r cynnwys ar ôl gwrando ar ei sain yn unig. Penderfynodd Comisiwn Elusennau'r DU fod y fideo yn debygol o arwain y cyhoedd i gredu bod yr elusen yn cefnogi [[Terfysgaeth|derfysgaeth]]. Canfu hefyd fod yr ymddiriedolwyr wedi methu â gweithredu rheolaethau cyfryngau cymdeithasol digonol er gwaethaf cyngor rheoleiddio blaenorol. O ganlyniad, cyhoeddodd y Comisiwn orchymyn cyfreithiol yn ei gwneud yn ofynnol i adolygiad llawn gael ei wneud o gynnwys digidol yr elusen a mesurau goruchwylio llymach yn y dyfodol. [[Islam yng Nghymru]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17741192 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cardiff_Castle_Stables Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Anthony Hopkins''' <br><br> Cyn stablau castell Caerdydd a bellach rhan o Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru yw Canolfan Anthony Hopkins. adeiladwyd rhwng 1868 a 1869 gan y pensaer amlwg o gyfnod yr Adfywiad Gothig, [[William Burges]]. Wedi'u lleoli i'r gogledd o Gastell Caerdydd ar ymyl [[Parc Cathays]], comisiynwyd y stablau gan John Patrick Crichton-Stuart, 3ydd Ardalydd Bute, a ddaeth yn noddwr pensaernïol pwysicaf Burges. Er nad oedd gan Burges na Bute ddiddordeb mawr mewn ceffylau, roedd y stablau yn elfen angenrheidiol o'u hailadeiladu mawreddog, ysbrydoledig gan yr Oesoedd Canol, o Gastell Caerdydd. Digwyddodd y gwaith adeiladu yn bennaf rhwng 1872 a 1875, er na chwblhawyd y cyfadeilad yn llawn tan 1928–1929. Mae'n un o ddim ond dau floc stabl a ddyluniodd Burges erioed. Yn bensaernïol, mae gan y stablau gynllun pedronglog wedi'i adeiladu o garreg gyda tho [[Diwydiant llechi Cymru]], a adeiladwyd gan Albert Estcourt o Gaerloyw. Nodweddir y tu mewn gan orielau pren, a darparwyd mynediad i'r prif gastell yn wreiddiol trwy dwnnel cerbydau. Er bod tŵr colomennod wedi'i ddymchwel yn y 1950au ac efallai na wireddwyd ffynnon ganolog a gynlluniwyd erioed, mae'r hanesydd pensaernïol John B. Hilling wedi disgrifio'r dyluniad cyffredinol fel un annodweddiadol o "sobr" i Burges. Yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, gwasanaethodd yr adeilad fel swyddfeydd ar gyfer adran barciau Cyngor Dinas Caerdydd. Yn y 1960au, prydleswyd yr eiddo i [[Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru|Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]], a oedd wedi'i leoli o'r blaen y tu mewn i'r castell. Yn dilyn adeiladu campws cyfagos ym 1974, trowyd y stablau yn Ganolfan [[Anthony Hopkins]], a agorodd ym 1999 ac a enwyd ar ôl yr actor Cymreig a chyn-fyfyriwr y coleg. Heddiw, cydnabyddir y stablau fel [[Adeilad rhestredig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30265232 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Velindre_Cancer_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Canser Felindre''' <br><br> Mae Canolfan Canser Felindre yn gyfleuster arbenigol sy'n cynnig gofal cleifion mewnol ac allanol i gleifion canser yn [[Yr Eglwys Newydd]] [[Caerdydd]], Cymru. Ar hyn o bryd, caiff y safle ei reoli gan Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre, sydd hefyd yn berchen arno, ac roedd yn eiddo i [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro|Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro]] gynt. Sefydlwyd y cyfleuster fel Ysbyty Felindre ym 1956. Mae'r enw'n llygriad o Melin Tref (). Gosodwyd y cyflymydd gronynnau llinol cyntaf ym 1961. Daeth yr ysbyty yn Ganolfan Canser Felindre ym 1994 ac agorwyd uned radiotherapi newydd yn 2000. Agorodd Canolfan Maggie newydd, a ddyluniwyd gan Dow Jones Architects ac a ariannwyd gan Lywodraeth Cymru, yn 2019. Ym mis Gorffennaf 2022, cyhoeddodd y digrifwr [[Rhod Gilbert]], sy'n noddwr y ganolfan, ei fod yn cael triniaeth am ganser yn y ganolfan. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15267420 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pontardawe_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Celfyddydau Pontardawe''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau Pontardawe yn lleoliad diwylliannol amlbwrpas ym Mhontardawe, [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]] sy'n berchen ar yr adeilad ac mae wedi'i leoli yn Stryd Herbert. Agorodd y Ganolfan Gelfyddydau ym mis Hydref 1996. Cafodd ei thrawsnewid o hen Neuadd Gyhoeddus a Sefydliad Pontardawe, a adeiladwyd ym 1908 ac a agorwyd gan [[Adelina Patti]] ; roedd yr adeilad wedi mynd allan o ddefnydd ac roedd yn adfail pan luniwyd cynllun gan Gyngor Bwrdeistref Dyffryn Lliw ym 1993 i wella'r ddarpariaeth ar gyfer y celfyddydau yn y dref. Mae Canolfan Gelfyddydau Pontardawe yn derbyn cyllid craidd gan [[Cyngor Celfyddydau Cymru|Gyngor Celfyddydau Cymru]], ac yn cynnal rhaglen sy'n cynnwys: Drama – oedolion a phlant, Cymraeg a Saesneg; Dawns – clasurol a chyfoes; Comedi – clwb comedi a digrifwyr enwog; Cerddoriaeth – gwreiddiau, byd, blues, roc/pop; Adloniant – oedolion a phlant gan gynnwys pantomeim; Ffilm – prif ffrwd ac arbenigol gyda chlwb ffilm preswyl. Mae'r adeilad hefyd yn gartref i Oriel Lliw, oriel sy'n arddangos deuddeg arddangosfa y flwyddyn gan artistiaid lleol, cenedlaethol a rhyngwladol; Cymdeithas Opera Amatur Clydach a'r Cylch; Ysgol Theatr Class Act, ac Ysgol Fale Pamela Miller. Ceir sinema a theatr sain ddigidol ac amgylchynol 450 sedd (wedi'u cyfuno mewn un neuadd). Mae gan gyfleusterau perfformio'r theatr gefnogaeth dechnegol ragorol. Mae stiwdio berfformio newydd wedi'i hadnewyddu wedi disodli'r hen ystafell snwcer. Ceir hefyd oriel gelf, stiwdios dawns, a bar yng Nghanolfan Gelfyddydau Pontardawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16901074 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Taliesin_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Celf Taliesin''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin yn eiddo i [[Prifysgol Abertawe|Brifysgol Abertawe]] ac yn cael ei rheoli ganddi, ac mae wedi'i lleoli ar gampws Singleton y brifysgol yn Abertawe, [[Cymru]], y Deyrnas Unedig. Agorwyd y Ganolfan ar 18 Mehefin 1984 gan [[Geraint Evans (canwr opera)]]. Rhoddodd [[Stephen Hawking]] y ddarlith gyntaf yn agoriad y ganolfan. Mae'n llwyfannu ei chynyrchiadau ei hun ac yn croesawu artistiaid sy'n ymweld, yn ogystal â bod yn gartref i Ganolfan yr Eifftiaid, oriel ddeulawr sy'n cynnwys casgliad pwysig o hynafiaethau o'r [[Yr Hen Aifft]]. Enwyd y ganolfan ar ôl y bardd Cymreig hynafol, Taliesin. Mae'r ganolfan yn cynnal rhaglen eang o ddigwyddiadau gan gynnwys dangosiadau sinema ac amrywiaeth o berfformiadau byw, o ddawns a drama i [[Jazz]] a cherddoriaeth y byd. Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin yn darparu gwasanaeth i fyfyrwyr a phobl Abertawe ac yn gweithredu fel canolfan ranbarthol. Mae perfformwyr yn ystod y blynyddoedd diwethaf wedi cynnwys [[Jamie Cullum]], Clare Teal, Billy Cobham a Paco Peña. Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin wedi'i lleoli i'r gogledd o'r Ganolfan Siopa ym [[Parc Singleton|Mharc Singleton]], Abertawe. Canolfan Gelfyddydau Taliesin (gwefan swyddogol) Yr Aifft <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5124293 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_Civic_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Ddinesig Abertawe''' <br><br> Canolfan Ddinesig [[Abertawe]] () – a elwid gynt yn Neuadd y Sir – yw prif ganolfan weinyddol [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe]]. Wedi'i lleoli tua 800 m i'r de-orllewin o ganol dinas Abertawe, wrth lan y môr ac yn edrych dros [[Bae Abertawe|Fae Abertawe]], mae'r cyfadeilad yn gartref – yn ogystal â siambr a swyddfeydd y cyngor – i gaffi cyhoeddus, y llyfrgell ganolog, gofod arddangos, gwasanaeth archifau, a chanolfan gyswllt. Yn dilyn gweithredu [[Deddf Llywodraeth Leol 1972]], a rannodd Gyngor Sir Forgannwg a sefydlodd Gyngor Sir Gorllewin Forgannwg, cyfarfu'r cyngor sir newydd yn [[Guildhall, Abertawe]] i ddechrau. Gan ganfod nad oedd y trefniant hwn, a oedd yn cynnwys rhannu cyfleusterau â Chyngor Abertawe, yn ddigonol, caffaelodd arweinwyr y sir adeilad pwrpasol, gan ddewis safle a feddiannwyd gynt gan hen iard nwyddau rheilffordd sy'n gysylltiedig â [[Rheilffordd Abertawe a'r Mwmbwls]]. Dyluniwyd yr adeilad newydd gan CW Quick o Adran Penseiri Sir Gorllewin Forgannwg yn yr [[Pensaernïaeth Friwtalaidd]], fe'i hadeiladwyd gan French Kier (cam 1) ac A. Monk (cam 2) ac fe'i hagorwyd fel Neuadd y Sir ym mis Gorffennaf 1982. Roedd y dyluniad yn cynnwys bandiau parhaus o wydr gyda phaneli fflint wedi'u calchynnu'n ddwfn uwchben ac islaw. Ymwelodd [[Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig]], yng nghwmni [[Y Tywysog Philip]], ar 20 Ebrill 1989. Ar ôl ad-drefnu llywodraeth leol ym 1996, a ddiddymodd Gyngor Sir Gorllewin Morganwg, trosglwyddwyd perchnogaeth yr adeilad i Gyngor Abertawe. Cafodd ei ailenwi'n Ganolfan Ddinesig Abertawe ar 19 Mawrth 2008, a symudodd Llyfrgell Ganolog Abertawe i'r cyfadeilad fel rhan o gynllun ailddatblygu. Benthycodd y llyfrgell bron i 566,000 o lyfrau yn ystod y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2009, gan ei gwneud y llyfrgell brysuraf yng [[Cymru|Nghymru]] a'r ddegfed llyfrgell brysuraf yn y DU. Ym mis Ionawr 2016, cyhoeddodd Cyngor Abertawe gynlluniau i ailddatblygu'r ardal, a byddai'r ail gam yn cynnwys dymchwel '''Canolfan Ddinesig Abertawe''' a chreu traeth y ddinas a fyddai hefyd yn cynnwys [[Acwariwm]] a chanolfan wyddoniaeth ddigidol. Ym mis Mai 2021, gosododd Cymdeithas yr Ugeinfed Ganrif y safle ar ei Rhestr o'r 10 Adeilad Uchaf mewn Perygl. [[Guildhall, Abertawe]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6422372 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Knighton_Community_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Gymunedol Tref-y-Clawdd''' <br><br> Mae Canolfan Gymunedol [[Tref-y-clawdd]] yn lleoliad sydd wedi'i leoli yn nhref ffiniol Trefyclo ar [[Powys|Bowys]]. Yn dilyn gwaith adnewyddu helaeth yn 2017, daeth yn ganolfan ar gyfer ystod eang o wasanaethau, gan gynnwys: Llyfrgell y Rhanbarth mewn partneriaeth â Chyngor Sir Powys; Hwb Cymunedol gan gynnwys Galw Heibio ar ddydd Mawrth a dydd Iau; Prosiect Gwaith Ieuenctid mewn partneriaeth â Chanolfan Gwirfoddolwyr Cyngor Trefyclo; mewn partneriaeth â Chanolfan Deuluoedd a Phreswylfa Aros a Chwarae PAVO; gwaith cydlyniant ac amrywiaeth fel y ffilm "Trefyclo yw fy Nghartref"; Marchnad Gymunedol a digwyddiadau siopa; Hwb Digidol / Canolfan Fusnes mewn partneriaeth â Chyngor Sir Powys; Gŵyl Trefyclo; Cerddoriaeth fyw a theatr. Mae'r Ganolfan Gymunedol hefyd yn ganolfan ar gyfer gwasanaethau fel Clwb Coesau Trefyclo a Llanandras, Ymddiriedolaeth Bracken a Chlinig Clyw RNID (Cymru). Mae'r Cysylltydd Cymunedol sy'n gweithio i Gymdeithas Sefydliadau Gwirfoddol Powys (PAVO) hefyd wedi'i leoli yma. Mae'n cynnig cyfleusterau i'w llogi ac mae ganddi neuadd a llwyfan, ardal bar, cegin, ystafell gyfarfod fach ac ystafell gyfarfod ganolig ei maint, ac mae'n darparu canolfan ar gyfer Karate, Ysbrydion Teme, Dawns, Ffitrwydd, gweithgareddau plant, priodasau a phartïon preifat. Canolfan Gymunedol Trefyclo. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q129677548 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Twyn_Community_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Gymunedol Twyn''' <br><br> Mae '''Canolfan Gymunedol Twyn''' yn adeilad bwrdeistrefol amlwg wedi'i leoli yn Sgwâr Twyn yng [[Caerffili|Nghaerffili]], Cymru. Wedi'i hadeiladu'n wreiddiol fel Capel [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru]], mae'r strwythur bellach yn gwasanaethu fel swyddfeydd a man cyfarfod Cyngor Tref Caerffili. Codwyd yr adeilad gyntaf mewn cerrig rwbel ym 1791 ar domen wedi'i lleoli i'r de-ddwyrain o [[Castell Caerffili|Gastell Caerffili]]. Tua 1880, cafodd y capel ei ailadeiladu'n sylweddol yn null yr [[Yr Adfywiad Gothig]] ar gost o £800. Roedd yr ailgynllunio hwn yn cynnwys ffrynt anghymesur sy'n wynebu'r gorllewin, tŵr hecsagonol tair cam gyda chloc a tho mansard, a phrif floc chwe bae wedi'i fanylu â ffenestri lansed a bwaog. Mae'r capel o arwyddocâd hanesyddol o fewn tirwedd grefyddol Cymru. Ym mis Rhagfyr 1904, ymwelodd [[Evan Roberts, y diwygiwr]], ffigur blaenllaw yn adfywiad Cristnogol Cymru 1904–1905, â'r capel a phregethodd i gynulleidfa o tua 2,400 o bobl ar draws y capel a'r adeiladau cyfagos. Yn y cyfamser, esblygodd llywodraeth leol yng Nghaerffili o fwrdd lleol a sefydlwyd ym 1893 i Gyngor Dosbarth Trefol Caerffili ym 1894, a oedd yn gweithredu i ddechrau o dŷ wedi'i drawsnewid o'r enw Bron Rhiw. Yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol ym 1974, peidiodd Bron Rhiw â bod yn ganolfan y llywodraeth. Yn y 1980au, ar ôl i'r capel ddod i ben, prynodd y cyngor yr adeilad a gwneud gwaith adnewyddu helaeth i'w addasu ar gyfer defnydd dinesig. Roedd yr addasiadau hyn yn cynnwys ychwanegu ffrynt gogwydd newydd gyda ffenestr oriel, ymestyn y pen deheuol, a chodi uchder y tŵr gyda ffenestri gwydr lliw. Heddiw, mae'r adeilad yn gweithredu fel canolfan gymunedol, yn gartref i swyddfeydd a siambr cyngor y dref, ac wedi gwasanaethu fel lleoliad cynnal Gŵyl Flodau Caerffili flynyddol ers 2006. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7981913 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Hawking_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Heboga Cymru''' <br><br> Mae Canolfan Hebogio Cymru a Pharc Anifeiliaid y Plant yn ganolfan hebogio ar [[A4226]] ar gyrion gogledd-orllewinol y [[Y Barri]], yn ne [[Cymru]]. Mae'n cynnwys y casgliad mwyaf o adar ysglyfaethus yng Nghymru, gyda dros 200 o adar ar y safle gan gynnwys eryrod, tylluanod, hebogiaid, hebogiaid a bwncathod. Yn 2007, dygwyd saith cyw hebog o'r ganolfan. Yn ôl gwefan y ganolfan, mae ar gau am gyfnod amhenodol. Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17332559 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ice_Arena_Wales Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Iâ Cymru''' <br><br> Mae Arena Iâ Cymru, a elwir ar hyn o bryd yn Arena Vindico am resymau nawdd, yn lleoliad chwaraeon ac adloniant iâ wedi'i leoli yn y<a href="WIKILINK:Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd"> Pentref Chwaraeon Rhyngwladol [[Caerdydd]] yng Nghaerdydd, Cymru. Wedi'i hagor ar 12 Mawrth 2016, mae'r arena yn cynnwys seddi i 3,088 o wylwyr. Er ei bod wedi'i hadeiladu gyda dau lawr sglefrio iâ, dim ond un sy'n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd, gan fod y pad cyhoeddus llai yn cael ei brydlesu gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]]. Mae'r arena yn gwasanaethu fel iâ cartref i'r [[Diawled Caerdydd]] o Gynghrair [[Hoci iâ]] Elitaidd Prydain. Disodlodd Arena Caerdydd strwythur dros dro a elwid yn annwyl yn "Babell Las Fawr" a godwyd yn dilyn dymchwel Llawr Sglefrio Iâ Cenedlaethol Cymru yn 2006. Wynebodd datblygiad yr arena rwystrau cychwynnol. Dewisodd Cyngor Caerdydd Planet Ice yn wreiddiol i adeiladu'r lleoliad, ond canslodd y tendr yn 2011 oherwydd diffyg cynnydd. Dyfarnwyd y contract wedi hynny i Greenbank Partnerships. Wedi'i hadeiladu ar gost o tua £16–£17 miliwn, bwriadwyd i'r arena fod yn rhan o ddatblygiad glan dŵr mwy gwerth £250 miliwn, er i'r rhan fwyaf o'r cynlluniau hynny gael eu canslo yn y pen draw. Chwaraeodd y Cardiff Devils eu gêm gyntaf yn y lleoliad ar 12 Mawrth 2016, gan sicrhau buddugoliaeth o 5-2 yn erbyn y Belfast Giants. Y tu hwnt i hoci iâ, mae'r arena wedi cynnal digwyddiadau chwaraeon eraill, gan gynnwys tair cerdyn bocsio proffesiynol a ddechreuodd ym mis Gorffennaf 2016, a thri digwyddiad crefft ymladd cymysg Cage Warriors rhwng 2018 a 2019. Mae hawliau enwi'r lleoliad wedi newid sawl gwaith; cafodd ei ailenwi'n Viola Arena yn 2018, dychwelodd i Ice Arena Wales yn 2020 ar ôl i'w noddwr fynd i ddiddymiad, ac fe'i hailenwyd yn Vindico Arena ym mis Mai 2023 o dan gytundeb pum mlynedd gyda'r cwmni technoleg Vindico. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19903785 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/CCB_Centre_for_Sporting_Excellence Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Rhagoriaeth Chwaraeon Brwrdeistaf Sirol Caerffili''' <br><br> Mae Canolfan Rhagoriaeth Chwaraeon Bwrdeistref Sirol Caerffili (CCB) yn gyfleuster chwaraeon blaenllaw wedi'i leoli yn [[Ystrad Mynach]], Cymru. Wedi'i hagor ym mis Mai 2014, mae'r ganolfan yn eiddo i Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili ac yn cael ei gweithredu ganddo. Cwblhawyd ei hadeiladu gan y prif gontractwr o Ogledd Iwerddon, Heron Bros Ltd, gyda chyllid a chefnogaeth gan [[Llywodraeth Cymru|Lywodraeth Cymru]], [[Chwaraeon Cymru]], Ymddiriedolaeth Bêl-droed Cymru, ac [[Undeb Rygbi Cymru]]. Mae'r cyfleuster o'r radd flaenaf yn cynnwys cae pêl-droed 3G 2 seren [[Ffederasiwn Rhyngwladol y Cymdeithasau Pêl-droed]] a chae rygbi 3G wedi'i ardystio [[World Rugby]] 22, y ddau â stondin 500 sedd a balconi dadansoddi perfformiad. Mae cyfleusterau ychwanegol yn cynnwys ystafell gryfder a chyflyru, ystafelloedd meddygol a chymorth cyntaf, cyfleusterau newid i chwaraewyr a swyddogion, ystafell gyfarfod gymunedol, a pharcio ar gyfer tua 75 o gerbydau. Mae'r ganolfan hefyd yn gartref i ddau ofod cynadledda pwrpasol: ystafelloedd "[[Aaron Ramsey]]" a "[[Ryan Jones]]". Mae swyddfeydd y llawr cyntaf yn gwasanaethu fel canolfan weinyddol a hyfforddi allweddol ar gyfer staff hyfforddi a rheoli [[Y Dreigiau]], ochr yn ochr â phersonél rhanbarthol Undeb Rygbi Cymru. Yn ogystal â bod yn ganolfan hyfforddi i'r Dreigiau a'r sefydliad addysgol lleol [[Coleg y Cymoedd]], mae'r cyfleuster yn cael ei ddefnyddio'n helaeth gan ystod amrywiol o sefydliadau chwaraeon rhanbarthol. Mae defnyddwyr rheolaidd yn cynnwys Academi Dreigiau Casnewydd Gwent, timau Gradd Oedran a Merched Undeb Rygbi Cymru, Academi Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd, Sgwad Cenedlaethol Anabledd Dysgu Cymdeithas Bêl-droed Cymru, a nifer o glybiau rygbi a phêl-droed cymdeithas lleol fel Clwb Pêl-droed Penallta, Clwb Pêl-droed Unedig Risca, a Chlwb Pêl-[[C.P.D. Gwalia Unedig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5062527 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Centre_for_Occupational_and_Health_Psychology Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Seicoleg Alwedigaethol ac Iechyd''' <br><br> Mae'r Ganolfan Seicoleg Galwedigaethol ac Iechyd (COHP, ) yn ganolfan ymchwil ym [[Prifysgol Caerdydd]] a sefydlwyd ym 1999 i gynnal ymchwil i effeithiau ffactorau galwedigaethol ar iechyd ac effeithlonrwydd perfformiad. Yn ogystal, ymchwilir i'r ffactorau risg sy'n ymwneud ag afiechyd ac archwilir effeithiau ymddygiad sy'n gysylltiedig ag iechyd a statws iechyd ar berfformiad gwybyddol, hwyliau a gweithrediad ffisiolegol. Cyfarwyddir yr Uned gan yr Athro Andy Smith a chynhelir ymchwil gan gymrodyr ôl-ddoethurol, cysylltwyr ymchwil a myfyrwyr [[Addysg uwchraddedig]]. Mae prosiectau ymchwil blaenorol wedi cynnwys: Salwch bach a gwybyddiaeth; Seicoleg yr [[Annwyd]]; Graddfa ac effaith defnyddio cyffuriau anghyfreithlon gan weithwyr; Ethnigrwydd, nodweddion gwaith, straen ac iechyd; Blinder Morwyr: Rhaglen Ymchwil Caerdydd; Effeithiau acíwt inwlin ar adroddiadau goddrychol o lesiant a mesurau gwrthrychol o berfformiad gwybyddol; Gwerthusiad o'r fenter brecwastau ysgol am ddim; Ymchwiliad i effeithiau grawnfwydydd brecwast ar lesiant; Blinder Morwyr: Y Persbectif Rhyngwladol; Fframwaith Ewropeaidd ar gyfer gweithrediadau llongau diogel, effeithlon a chyfeillgar i'r amgylchedd (FLAGSHIP); Meddyliau Iach yn y Gwaith; Seicoleg iechyd galwedigaethol; Academi Ewropeaidd Seicoleg Iechyd Galwedigaethol; Cymdeithas Seicoleg Iechyd Galwedigaethol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7587719 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St._David's_Shopping_Centre_(Swansea) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Siopa Dewi Sant (Abertawe)''' <br><br> Mae Canolfan Siopa Dewi Sant yn gofadeiladau siopa yn [[Abertawe]], de [[Cymru]]. Mae'r cyfadeilad wedi'i leoli wrth ymyl [[Quadrant, Abertawe]] ac gyferbyn ag Eglwys y Santes Fair. Wedi'i gwblhau ym 1982, bu'r cyfadeilad yn eithaf aflwyddiannus hyd yn hyn, o ran llenwi ei fannau siopa a chadw cwsmeriaid. Mae'r cyfadeilad yn cynnwys sawl adeilad, wedi'u gorchuddio â brics coch, sy'n cynnwys nifer o unedau siop ar lefel y ddaear y gellir eu cyrraedd yn uniongyrchol o'r [[Stryd]]. Roedd neuadd farchnad ar y llawr cyntaf sydd bellach ar gau. Yn ystod yr 1980au roedd ardal y llawr uchaf ar agor ac roedd yn cynnwys llawer o stondinau bach a redid gan fasnachwyr lleol. I'r de o'r cyfadeilad mae maes parcio Dewi Sant. Defnyddiwyd adeilad wythonglog yng nghornel ogledd-orllewin y cyfadeilad gan [[S4C]] fel stiwdio am nifer o flynyddoedd. Defnyddiwyd y stiwdio ar gyfer darlledu'r rhaglen [[Heno]]. Adeiladwyd yr adeilad yn wreiddiol i'w feddiannu gan fwyty ond ni chafodd ei ddefnyddio at y diben hwn erioed. Am y rhan fwyaf o oes yr adeilad hyd yn hyn, bu'n wag. Hefyd, bu llawer o gynlluniau ar gyfer yr hen ganolfan siopa gan gynnwys dymchwel ac ehangu canolfan siopa'r Cwadrant gyfagos; neu ddymchwel yn llwyr a'i disodli gan faes parcio aml-lawr. Pe bai'n cael ei gymeradwyo, byddai wedi arwain at ddymchwel meysydd parcio'r Cwadrant a Dewi Sant i ehangu canolfan siopa'r Cwadrant. Mae'r holl gynlluniau'n cynnwys y Cwadrant fel rhan annatod. Prynodd Cyngor Abertawe a Llywodraeth Cymru'r cyfadeilad ym mis Rhagfyr 2011 gyda chynllun i ddymchwel rhan wag y safle i greu maes parcio â 160 o leoedd. Ym mis Ebrill 2018, cyhoeddwyd y byddai safle'r ganolfan siopa yn cael ei droi'n [[Arena Abertawe]] a redir fel rhan o Grŵp Theatr yr Ambassador. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4966535 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bridgend_Designer_Outlet Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Siopa Pen-y-bont ar Ogwr''' <br><br> Mae Allfa Ddylunwyr [[Pen-y-bont ar Ogwr]], a elwir hefyd yn Allfa Ddylunwyr McArthurGlen (ac a elwir yn lleol yn "The Pines"), yn barc manwerthu masnachol a datblygiad siop allfa ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Cymru, y Deyrnas Unedig. Mae'n eiddo i Grŵp McArthurGlen ac yn cael ei weithredu ganddo. Lleolir y datblygiad ar Gyffordd 36 o [[Traffordd yr M4|draffordd yr M4]] rhwng [[Caerdydd]] ac [[Abertawe]]. Agorodd gyntaf ym 1998. Mae'n cynnwys tua naw deg o siopau gwahanol sy'n cynnig gostyngiadau oddi ar labeli brand a dylunwyr. Mae amrywiaeth o nwyddau ar gael gan gynnwys dillad, teganau, llyfrau a chynhyrchion trydanol. Agorwyd cwrt bwyd yn 2011, ac ychwanegwyd ardal chwarae yn 2015. Yn 2014 cafodd yr Allfa drawsnewidiad ac agorwyd pum siop newydd yn 2015, gan gynnwys Ernest Jones, Calvin Klein, Henri Lloyd, Le Creuset a Snow + Rock. Costiodd gweddnewidiad yr allfa £2.5 miliwn. Disgwylir i adnewyddu llwyr y cwrt bwyd ddechrau cyn bo hir. Lleolir yr Allfa Ddylunwyr ger pentrefi [[Sarn, Pen-y-bont ar Ogwr]], Litchard a Phen-y-fai a thref Pen-y-bont ar Ogwr. Gerllaw'r datblygiad mae archfarchnad [[Sainsbury's]], bwyty Miller and Carters, gwesty Premier Inn, siop ddillad Joules a bwyty [[KFC]] a oedd wedi'i leoli yn y cwrt bwyd o'r blaen tan 2012. Fe'i gwasanaethir hefyd gan nifer o lwybrau bysiau i gyrchfannau i'r gogledd a'r de o'r pentref i ac o dref Pen-y-bont ar Ogwr a Dyffrynnoedd Llynfi, Garw ac Ogwr, ac mae ganddo arhosfan bws sy'n cael ei gwasanaethu gan fysiau National Express a TrawsCambria rhwng Abertawe a Chaerdydd. Gwefan Pen-y-bont ar Ogwr Designer Outlet <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5035852 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capitol_Centre,_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan y Capitol, Caerdydd''' <br><br> Canolfan y Capitol''' () (gynt: Canolfan Gyfnewidfa'r Capitol ()) yw canolfan siopa dan do yn ninas [[Caerdydd]], Cymru. Gan weithredu fel un o ganolfannau manwerthu'r ddinas, mae'r adeilad wedi'i adeiladu ar safle hen Theatr y Capitol, ac wedi'i leoli ym mhen dwyreiniol Stryd y Frenhines ger terfynfa bysiau Plas Dumfries a [[Gorsaf reilffordd Heol y Frenhines Caerdydd]]. Roedd siop [[H&M]] fawr yn ei hangori, gyda blaen y ganolfan yn cael ei ddominyddu gan [[Tesco]] ers i Virgin Megastores a Zavvi roi'r gorau i weithredu yn 2009. Mae Tesco wedi dominyddu blaen Canolfan y Capitol ers mis Tachwedd 2012. Agorwyd Canolfan y Capitol ym 1990, gyda cheisiadau i efelychu'r bensaernïaeth wreiddiol. Ymgorfforwyd teils ceramig o ystafelloedd te blaenorol y Caffi Iseldireg Fictoraidd ar y tu allan dwyreiniol. Heneiddiodd yr arddull adeiladu yn gyflym iawn ac, ym 1999, cafodd y ganolfan ei hailddatblygu ar gost o £10 miliwn, gan gynnwys adnewyddu'r ardaloedd cerddwyr, cael gwared ar y cwrt bwyd a chreu mynedfeydd newydd i'r ganolfan (er bod llawer o'r ffasâd allanol gwreiddiol yn dal i fodoli). Fe'i cwblhawyd ym mis Tachwedd 1999. Bu cynlluniau i ddatblygu 164 o fflatiau, ynghyd â lle manwerthu a masnachol a chyfleusterau parcio ceir ychwanegol yng nghornel North Edward Street a Station Terrace. Byddai hyn yn darparu 50 y cant o leoedd ychwanegol, gan ddod â chyfanswm y lleoedd parcio ceir i fyny i 632. Roedd penseiri'r cynllun, Dobson Architects, yn disgwyl y gallai gael ei gwblhau erbyn 2012, ond ni ddigwyddodd hyn erioed. Yn 2015 prynwyd Canolfan Capitol gan y perchennog newydd, NewRiver Retail. Yn 2022 datgelwyd cynlluniau i greu cwrt bwyd newydd 14,500 troedfedd sgwâr mewn ymdrechion i adfywio ffawd y ganolfan. Yn wreiddiol, roedd y ganolfan hefyd yn gartref i sinema Odeon pum sgrin hyd at 2001; ailagorwyd hi ym mis Ebrill 2015 dan weithrediad Premiere Cinemas. Ym mis Hydref 2022, caeodd Premier Cinema yn barhaol. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7304062 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Red_Dragon_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan y Ddraig Goch''' <br><br> Mae '''Canolfan y Ddraig Goch''' yn gyfadeilad adloniant a hamdden dan do yn ne [[Caerdydd]], prifddinas [[Cymru]]. Fe'i gelwid yn wreiddiol yn Bentref Hamdden [[Glanfa'r Iwerydd]] pan agorodd ym mis Awst 1997. Mae'r cyfadeilad yn cynnwys bwytai, caffis, neuadd fowlio Hollywood Bowl gyda difyrion arcêd, sinema amlsgrin Odeon, casino, campfa a maes parcio ar y safle. Fe'i lleolir yn ardal [[Bae Caerdydd]], gyferbyn â [[Canolfan Mileniwm Cymru|Chanolfan Mileniwm Cymru]]. Mae hyn yn agos at yr [[A4232]] ac yn agos at [[Gorsaf reilffordd Bae Caerdydd|orsaf reilffordd Bae Caerdydd]]. Mae llwybrau [[Bws Caerdydd]] rhif 6 (Baycar) ac 8 (trwy Grangetown, yr Orsaf Ganolog) yn ei wasanaethu'n uniongyrchol i ganol y ddinas. Agorodd y ganolfan ym 1997 fel Pentref Hamdden Glanfa'r Iwerydd. Ailenwyd y ganolfan yn 2000 yn Ganolfan y Ddraig Goch (a enwyd ar ôl yr orsaf radio fasnachol ar gyfer Caerdydd a Chasnewydd, Red Dragon FM). Ers hynny mae Red Dragon FM wedi'i hail-frandio fel [[Capital South Wales]]. Lleolir yr orsaf yn y ganolfan, ochr yn ochr â Heart South Wales. Agorodd y sinema amlsgrin ym mis Hydref 1997 ac fe'i rheolwyd yn wreiddiol gan United Cinemas International (UCI). Fodd bynnag, yn 2004 prynwyd Odeon ac UCI gan y cwmni ecwiti preifat, Terra Firma, ac unwyd y ddau gwmni o dan yr enw Odeon. Ar 17 Rhagfyr 2019, cyhoeddwyd bod cabinet [[Cyngor Caerdydd]] wedi cael caniatâd i'r awdurdod lleol brynu Canolfan y Ddraig Goch gan Gronfa Bensiwn British Airways (BAPF) am swm anhysbys. Dim ond ar ôl cyflwyno cais cynllunio ar gyfer y prosiect arena newydd ar unrhyw ran o safle aml-erw Glanfa'r Iwerydd (Neuadd y Sir gyfun ar Schooner Way a Chanolfan y Ddraig Goch ar Hemingway Road) o fewn cyfnod o 10 mlynedd y byddai elfen o'r pris prynu yn daladwy i'r gronfa bensiwn. Yn 2020, gwerthodd y BAPF y ganolfan i'r cyngor am £60m yn ôl y sôn. Mae cynlluniau i ddisodli'r ganolfan gydag adeilad newydd "yn y blynyddoedd i ddod", fel rhan o gynlluniau ehangach i adfywio ardal Glanfa'r Iwerydd gyda datblygiad cymysg-ddefnydd mawr wedi'i leoli ar safle 30 erw (12 ha); byddai hyn yn cynnwys swyddfeydd cyngor newydd, fflatiau ar lan y dŵr, gwesty newydd a theatr gelfyddydau "ymgolli" i eistedd ochr yn ochr ag arena dan do newydd â chapasiti o 15,000. Mae'r tenantiaid presennol yn cynnwys: Casinos Grosvenor Bella Italia [[Cadwaladers]] Hollywood Bowl Five Guys Odeon Capital South Wales Heart South Wales Travelodge Rhestr o leoliadau diwylliannol yng Nghaerdydd [[Enwau lleoedd a strydoedd Caerdydd]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5140550 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Coedffranc_Central Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canol Coed-ffranc''' <br><br> Mae Canol [[Coed-ffranc]] yn [[Ward etholiadol]] ym mwrdeistref sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. Mae Canol Coedffranc yn rhan o [[Cymuned (Cymru)]] Coedffranc ac mae yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth y DU [[Castell-nedd a Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol y DU)]]. Mae Canol Coedffranc wedi'i ffinio gan wardiau Gorllewin Coedffranc i'r de-orllewin; Gogledd Coedffranc i'r gogledd; [[Dyffryn Clydach]] i'r dwyrain; a Dwyrain Castell-nedd a Gorllewin Llansawel i'r de-ddwyrain. Mae bron yr holl ward wedi'i hadeiladu ac yn cynnwys ardaloedd preswyl a strydoedd siopa sy'n gorchuddio canol pentref [[Sgiwen]]. Roedd Canol Coedffranc yn ward etholiadol [[Gorllewin Morgannwg]] tan 4 Mai 1989, pan ddaeth Canol Coedffranc a Gorllewin Coedffranc yn ward Coedffranc o dan Orchymyn Sir Gorllewin Morganwg (Trefniadau Etholiadol) 1989. Ail-grewyd Canol Coedffranc a Gorllewin Coedffranc ar gyfer etholiadau 1995. Yn etholiadau cyngor lleol 2022, y canlyniadau oedd: Yn [[Etholiadau lleol gwledydd Prydain 2017]], y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsArthur Davies Llafur561Llafur yn dalAngharad Aubrey Llafur488Llafur yn dalBetsan RichardsAnnibynnol346Pauline Fellowes Plaid Cymru199Russell Morris Plaid Cymru140 Yn etholiadau cyngor lleol 2012, roedd y ganran a bleidleisiodd yn 32.49%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsArthur Davies Llafur616Llafur yn dalPaula Bebell Llafur382Ennill LlafurBetsan RichardsAnnibynnol297Lee Saunders NPT Plaid Annibynnol206Pauline Fellowes Plaid Cymru125Russell Morris Plaid Cymru90 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29586861 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ainon_Baptist_Church_(Tongwynlais) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ainon (Tongwynlais)''' <br><br> Mae Eglwys [[Eglwys y Bedyddwyr]] Ainon, [[Tongwynlais]] yn eglwys Bedyddwyr annibynnol sydd wedi bod yn weithredol ym mhentref Tongwynlais yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru, ers dros 180 mlynedd. Roedd y pregethwr [[Christmas Evans]] yn byw yng Nghapel Tonyfelin yng [[Caerffili|Nghaerffili]] rhwng 1826 a 1828. Yn ystod y cyfnod hwn, pregethodd bregethau yn nhafarn y Lewis Arms yn Nhongwynlais. Byr oedd cyfnod Evans yn yr ardal, ond cafodd gymaint o effaith nes i Ainon gael ei sefydlu ym 1828. Adeiladwyd yr adeilad presennol ym 1832, a dyma'r adeilad eglwys hynaf yn Nhongwynlais. Diweddarwyd a moderneiddiwyd tu mewn yr eglwys yn 2003. Daeth arfer y pentref o fynd ar dripiau Sulgwyn gyda'i gilydd rhwng yr eglwysi i ben yng nghanol yr 20fed Ganrif, ond mae Ainon yn parhau i fod yn eglwys weithredol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16840961 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethania_Chapel,_Aberdare Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethania, Aberdare''' <br><br> [[Eglwys]] Annibynnol yn Heol Mountain Ash, Abercynon, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Bethania, [[Abercynon]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Methania yn yr [[Cymraeg]]. Dechreuodd yr eglwys ar ffurf Ysgol Sul a chyfarfodydd anffurfiol eraill a gynhaliwyd mewn tai yn y gymuned. Adeiladwyd y capel cyntaf ym 1893 ond o fewn amser byr profodd yn rhy fach. O ganlyniad, adeiladwyd capel newydd ym 1898 ar gost o £3,500 gyda lle i 700. Y gweinidog cyntaf oedd [[J. J. Williams (bardd)]], a ddaeth yn Archdderwydd Cymru yn ddiweddarach. Daeth Caradog Jones i Abercynon o [[Croesoswallt|Groesoswallt]] ym 1897. Gadawodd ym 1903 ar ôl rhai anghydfodau yn y capel. Ym 1910, derbyniodd y Parch. JT Ll. Williams o Ebenezer, Cefncoed, Merthyr, alwad i weinidogaethu ym Methania, fel olynydd i D. Bryniog Thomas a oedd wedi symud i Seion, Maesteg. Yn y gwasanaethau sefydlu, myfyriodd Evan Jones, yr uwch ddiacon ym Methania, fod y penderfyniad i alw ar wasanaethau'r gweinidog newydd wedi'i gytuno gan y gynulleidfa heb unrhyw anghydfod. Gadawodd nifer o aelodau yn y dyddiau cynnar i ffurfio Capel Bedyddwyr Saesneg Mount Zion. Caeodd y capel yn y 1970au a chafodd ei ddymchwel ym 1990. Ailddatblygwyd y safle ym 1991 gyda fflatiau o'r enw Bethania. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20164423 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethel_Chapel,_Miskin Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethel, Meisgyn''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn Railway Street, Gadlys, [[Aberdâr]], Cymru, oedd Bethel, Gadlys. Sefydlwyd Bethel ym 1860 pan dorrodd tri deg o aelodau o Salem, Robertstown, i ffwrdd i sefydlu eglwys newydd. Dyluniwyd y capel gan Evan Jones o Aberdâr ac fe'i hadeiladwyd ar gost o £747. Roedd lle i 600 o bobl eistedd yn y capel gwreiddiol. Y gweinidog cyntaf oedd William Harrison, a ddilynwyd ym 1859 gan [[Hugh Hughes (Tegai)]], a elwid yn Huw Tegai. Bu'n weinidog ym Manceinion o'r blaen, ond bu farw'n sydyn ym 1864, dridiau ar ôl cwympo wrth bregethu yn y pulpud. Roedd Robert Evans yn weinidog o 1866 hyd 1877, a D. Onllwyn Brace o 1885 hyd 1888. Roedd yr aelodaeth ym 1890 yn 245. Cododd hyn i 344 ym 1905, yn sgil yr adfywiad crefyddol, ond gostyngodd i 280 erbyn 1914. J. Richards oedd y gweinidog o ddiwedd y 1890au hyd 1907, pan ymadawodd am Bethel, [[Sir Gaernarfon]]. Yn fuan wedyn cododd rhaniadau yn yr eglwys ynghylch y Ddiwinyddiaeth Newydd, a arweiniodd at ymddiswyddiad pedwar diacon ac anghydfod cyhoeddus ynghylch ethol trysorydd i olynu un o'r rhai a oedd wedi ymddiswyddo. Enillodd yr athrawiaeth hon, a hyrwyddwyd gan RJ Campbell, gefnogaeth sylweddol yn Ne Cymru ar yr adeg hon. Roedd hyn yn adlewyrchu'r tensiynau gwleidyddol cynyddol o fewn anghydffurfiaeth yng Nghwm Aberdâr yn dilyn ethol [[Keir Hardie]] yn AS dros [[Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)]] wyth mlynedd ynghynt. Ceisiodd ysgrifennydd y capel leihau'r rhaniad gan honni mai dim ond cyfran fach o'r aelodaeth a oedd yn gysylltiedig. Fodd bynnag, dywedwyd bod 24 aelod yn cefnogi safbwyntiau Campbell, gan gynnwys pawb a fynychai ddosbarth Beiblaidd ar foreau Sul. Ym 1913 ailadeiladwyd y capel ar gost o £2,975, gydag organ yn costio £420. Roedd i'r capel newydd fewnwaith cywrain, gan gynnwys nenfwd wedi'i orchuddio â rhosod ac oriel sylweddol gyda siambr organ yn y pen pellaf. Arhosodd Bethel ar agor tan ddiwedd yr 1980au. Wedi'i adfeilio trwy'r 1990au, cafodd ei ddymchwel ym mis Tachwedd 2003, ac adeiladwyd tŷ ar y safle. Mynediad yn Coflein. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29489853 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethesda_Chapel,_Merthyr_Tydfil Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethesda,, Merthyr Tydfil''' <br><br> Bethesda, [[Merthyr Tudful]] oedd un o'r capeli cynharaf yn nhref ddiwydiannol Merthyr Tudful. Cynhaliwyd gwasanaethau yn yr iaith Gymraeg. Fel sawl capel Cymreig arall, dechreuodd Bethesda yn sgil hollt yn y gynulleidfa yng [[Eglwys]] Zoar gerllaw. Ym 1807, ymwelodd Daniel Lewis, y gweinidog yn Zoar, â Llundain a lleoedd eraill i godi arian i glirio dyledion y capel. Gwrthwynebodd rhai aelodau o'r gynulleidfa, a phan ganfu ymchwiliad annibynnol o blaid y gweinidog, gadawodd nifer i sefydlu eglwys newydd. Cynhaliwyd cyfarfodydd cychwynnol mewn ystafelloedd ac adeiladau mewn gwahanol leoedd yn y dref, ond ym 1811 penderfynwyd adeiladu capel dan arweiniad Methusalem Jones, a oedd wedi dod yn weinidog. Yn ystod gweinidogaeth Jones, bu cynnydd sylweddol yn yr aelodaeth ac adeiladwyd capel newydd ym 1829. Bethesda hefyd oedd mam-eglwys nifer o gapeli yn yr ardal gan gynnwys Bethania, Dowlais. Yn ystod y 1850au, roedd y cyfansoddwr [[Joseph Parry]] yn aelod ym Methesda. Yn ystod gweinidogaeth Rhys Gwesyn Jones rhwng 1858 a 1867, gostyngodd yr aelodaeth oherwydd cau [[Gwaith Haearn Penydarren]]. Yn niwedd y 1870au penderfynwyd adeiladu capel mwy a mwy cyfforddus, a gosodwyd y garreg sylfaen gan Mrs WT Crawshay (gwraig William Crawshay, perchennog [[Gwaith Haearn Cyfarthfa]]) ym 1880. John Williams o Ferthyr oedd y pensaer ac adeiladwyd y capel gan John Francis Davies o Ddowlais. Fe'i cwblhawyd ym 1881 ar gost o £1,200. Caeodd y capel ym 1976 oherwydd cynulleidfa ostyngol. Defnyddiwyd yr adeilad fel canolfan gelfyddydau am sawl blwyddyn, ond aeth yn adfail a chafodd ei ddymchwel ym 1995. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713327 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethlehem_Chapel,_Mountain_Ash Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethlehem, Aberpennar''' <br><br> Capel Methodistaidd Calfinaidd yn Stryd Pryce, Aberpennar, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Bethlehem, [[Aberpennar]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Methlehem yn yr [[Cymraeg]]. Mae tarddiad yr eglwys yn dyddio'n ôl i 1854, pan gynhaliwyd cyfarfodydd mewn tŷ yn Stryd Commercial, ac yn ddiweddarach mewn tŷ yn Stryd Duffryn. Adeiladwyd ysgoldy ym 1857, ar gost o £500, a ddaeth yn adnabyddus fel Capel Bach. Gosodwyd cerrig coffa ar gyfer yr adeilad hwn gan William Lloyd, dilledydd, o Stryd Commercial a Rees Evans, groser, ymhlith eraill. Ni chafwyd gweinidog parhaol tan 1870. Yn ystod y cyfnod hwn, byddai'r Parchedig T. Rees a Morgan Edwards, y gweinidog a'r diacon yn Libanus, Aberaman, yn ymweld yn rheolaidd i gefnogi'r eglwys ifanc. Ym 1870, daeth y Parch. TC Phillips yn weinidog ac arhosodd yn weinidog tan 1884. Olynwyd ef gan MD Jones, gynt o Libanus, Dowlais, o 1884 hyd 1911. Mynychodd Evan Roberts, y diwygiwr, Fethlehem am gyfnod byr ym 1899. Ailadeiladwyd y capel ym 1900, wedi'i gynllunio gan Thomas Roderick o Aberdâr, ar gost o £2,000. Ar ôl 27 mlynedd fel gweinidog ym Methlehem, bu farw MD Jones ym 1911. Dadorchuddiwyd tabled er cof amdano gan y Parch. J. Morgan Jones, Caerdydd, ym mis Medi 1913. Yn dilyn marwolaeth MD Jones, bu'r eglwys heb weinidog nes i JR Evans o [[Bwlch, Powys]], Sir Frycheiniog, gael ei sefydlu'n weinidog ym mis Gorffennaf 1914. Yn dilyn dinistrio Ysgol Bechgyn Dyffryn gan fomio'r gelyn ym mis Mehefin 1941, defnyddiwyd y festri fel ysgol fabanod o 1942 hyd 1948. Ym 1952, adeiladwyd eglwys ar y cyd... Sefydlwyd gofalaeth gyda'r eglwys Annibynnol ym Methania a gosodwyd organ bibell newydd ym 1953 ar gost o £950. Caeodd Bethlehem ym 1980 a dymchwelwyd yr adeilad ym 1990. Adeiladwyd Canolfan Feddygol Hillcrest ar y safle ym 1992/93. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713392 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Calfaria_Chapel,_Abercynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Calfaria, Abercynon''' <br><br> Capel Bedyddwyr ym mhentref [[Pen-y-groes, Sir Gaerfyrddin]] yng nghymuned [[Llandybïe]], ger [[Rhydaman]], [[Sir Gaerfyrddin]] yw Calfaria. Cynhaliwyd gwasanaethau yng Nghalfaria yn yr iaith Gymraeg tan yn ddiweddar ond maent bellach yn ddwyieithog. Sefydlwyd Calfaria ym 1896 gan [[Eglwys y Bedyddwyr]] a addolai mewn capeli eraill yn y cyffiniau a glowyr a oedd wedi mudo i'r ardaloedd i weithio ym mhyllau glo Emlyn a Chaerbryn. Yn wreiddiol, byddent yn cwrdd yng nghartrefi ei gilydd ac yna mewn adeilad bach adfeiliedig, a elwid yn ddiweddarach yn (Hen Sied y Band). Tyfodd y gynulleidfa fach yn gyflym, a sefydlwyd gweinidog, y Parch. Job Herbert, ddwy flynedd cyn adeiladu'r capel. Bu Herbert yn weinidog am ddeugain mlynedd. Fe'i holynwyd gan Handel Turner (1942–46), E. Bryn Jones (1947–56), Elwyn Williams (1957–63), Wynn Vittle (1964–73) a Carl Williams (1975–82). Y gweinidog presennol (2020) yw Aled Maskell. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713418 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Carmel_Chapel,_Penrhiwceiber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Carmel, Penrhiwceiber''' <br><br> Capel Annibynnol ym Mhenrhiwceiber, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] yw Carmel, [[Penrhiw-ceibr]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yng Nghaermel yn yr [[Cymraeg]]. Gellir olrhain hanes yr eglwys i'r 1870au pan gynhaliwyd cyfarfodydd gweddi ac Ysgolion Sul mewn amrywiol gapeli yn lleol. Cytunwyd ar gynlluniau i agor y capel cyntaf ar 12 Tachwedd 1880 ac adeiladwyd y capel dros ychydig fisoedd, ac fe'i agorwyd ar 9 Gorffennaf 1881. Roedd Robert Thomas, brodor o Ffestiniog, yn weinidog o 1882 hyd 1905, pan fu farw yn 52 oed. Roedd Thomas yn weithgar ym mywyd cyhoeddus a threuliodd ddeuddeng mlynedd yn aelod o Fwrdd Gwarcheidwaid Pontypridd. Mae'r capel wedi dioddef o suddo a achoswyd gan waith cynhaliaeth mwyngloddio. Cafodd hyn ei gywiro'n ddiweddarach gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]]. Mae'r capel yn parhau ar agor. Mynediad yn Adeiladau Rhestredig Prydain Mynediad yn COFLEIN <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17740291 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Beulah_Calvinistic_Methodist_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Beulah''' <br><br> Mae Capel [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru]] Beulah, a elwir hefyd yn lleol yn "Y Capel Crwn" ac yn y Gymraeg fel "Capel y Groes", yn adeilad rhestredig Gradd II* ym [[Margam]], [[Port Talbot]], [[Cymru]]. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a bu'n rhaid ei ddatgymalu a'i symud ym 1974 i wneud lle i [[Traffordd yr M4]]. Adeiladwyd y capel yn [[Pensaernïaeth yr Adfywiad Romanésg]] fel rhan o "bentref cynlluniedig" Groes, a grëwyd gan y pensaer Edward Haycock, yr Hynaf. Cymeradwywyd dyluniad y capel gan y tirfeddiannwr lleol [[Christopher Rice Mansel Talbot]], ac mae'n bosibl ei fod wedi'i seilio ar y Tŷ Benodol ym [[Parc Gwledig Margam]]. Fe'i hadeiladwyd gan Thomas Jenkin ym 1838 ar gost o £800 gan ddefnyddio deunydd o'r ystâd. Ym 1974, penderfynodd y llywodraeth ddymchwel y pentref i wneud lle i draffordd newydd yr M4. Y capel oedd yr unig adeilad yn y pentref i gael ei achub; cafodd ei symud ym 1975–76 i Barc Tollgate, ychydig bellter i ffwrdd, lle mae'n dal i sefyll. Fe'i rhestrwyd yn Radd II* ar 9 Ionawr 1976 "fel yr unig gapel wythonglog sydd wedi goroesi yng Nghymru, ac enghraifft arbennig o'r arddull bwaog gron mewn pensaernïaeth capeli." Mae'r capel wythonglog yn Romanésg o ran arddull gyda waliau [[Tywodfaen]] cwrsiog a tho llechi talcennog. Mae gan y waliau bilastrau nadd sy'n codi i gornis Lombardaidd amlwg gyda machicolations ffug. Mae bondo'r to yn ymestyn allan dros y waliau ac mae cwpola cloch gyda ffinial tal ar ben y to. Mae bae mynediad bach gyda llawr teils. Mae'r oriel wedi'i chynnal gan ddwy golofn haearn bwrw gyda phriflennau cylchog ac mae ganddi flaen syth â phaneli pren gyda phum haen o fainc. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558716 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryn_Seion_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Bryn Seion''' <br><br> Capel Methodistiaid Calfinaidd yn Stryd y Felin, Trecynon, Aberdâr, Cymru oedd Bryn [[Trecynon]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Mryn Seion yn y Gymraeg nes iddo ddod yn gapel Bedyddwyr ym 1970. Dechreuodd yr achos ym Mryn Seion ym Mhentwyn Bach o ganlyniad i Ddiwygiad Crefyddol 1859. Agorwyd y capel i addoli ynddo ym 1862 a'i ailadeiladu ym 1899 am gost o £580. Bryn Seion oedd y capel cyntaf yng Nghwm Cynon i gael ymweliad gan arweinydd y diwygiad, [[Evan Roberts, y diwygiwr]]. Ar 13 Tachwedd 1904, cynhaliodd Roberts wasanaethau ym Mryn Seion, gan wrthod pregethu o'r pulpud ond gan annerch y gynulleidfa o'r sedd fawr ac adrodd ei brofiadau pan dorrodd y diwygiad allan yn ei dref enedigol, [[Casllwchwr]]. Parhaodd y gwasanaethau hyn drwy gydol y dydd. Am wythnosau lawer wedi hynny, effeithiwyd yn ddwfn ar eglwys Bryn Seion gan y diwygiad. Daeth yr achos ym Mryn Seion i ben ym 1970 ond cymerwyd yr adeilad drosodd gan eglwys Bedyddwyr Saesneg Carmel a pharhaodd i gael ei ddefnyddio yn yr unfed ganrif ar hugain. Cofnod cronfa ddata Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17739503 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ebenezer_Chapel,_Aberavon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Ebenezer, Aberafon''' <br><br> Mae Capel Ebenezer, Aberafan (yn fwy cywir, "Eglwys [[Eglwys y Bedyddwyr]] Ebenezer"), yn eglwys Bedyddwyr ym [[Port Talbot|Mhort Talbot]], Cymru. Wedi'i hadeiladu ym 1881, mae wedi'i lleoli yn y Sgwâr Dinesig, ac dyma'r unig adeilad o hen ganol tref Port Talbot i oroesi'r dymchweliad cyfanwerthol a ragflaenodd adeiladu canol tref newydd yng nghanol y 1970au; y cyfeiriad gynt oedd "Stryd Talbot". Mae wedi bod yn [[Adeilad rhestredig]] ers 1980. Dyluniwyd yr adeilad mewn "arddull [[Pensaernïaeth yr Adfywiad Romanésg]] brin" gan George Morgan o Gaerfyrddin, pensaer nodedig capeli Bedyddwyr, ac fe'i hadeiladwyd ar safle capel cynharach, yn dyddio o 1836. Yn draddodiadol, cynhaliwyd gwasanaethau yn yr eglwys yn y [[Cymraeg|Gymraeg]] ond defnyddir y Gymraeg a'r [[Saesneg]] bellach. Wedi'i lleoli yn agos at y ganolfan ddinesig, fe'i defnyddir gan yr awdurdod lleol, [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]], ar gyfer [[Carol Nadolig]] blynyddol a digwyddiadau achlysurol eraill. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16993932 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Heolyfelin_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Heol-y-Felin''' <br><br> Capel Bedyddwyr Cymreig a sefydlwyd ym 1855 oedd [[Eglwys]] Heolyfelin, [[Trecynon]], [[Aberdâr]] (a sillafir hefyd yn Heol-y-Felin). Cynhaliwyd gwasanaethau yn y [[Cymraeg|Gymraeg]]. Roedd lle i 800 o bobl eistedd yn yr adeilad. Erbyn mis Rhagfyr 2015 roedd y capel wedi cau ac ar werth. Mae tarddiad yr eglwys yn Heolyfelin yn dyddio'n ôl i'r 1840au, pan sefydlwyd cyfarfodydd gweddi ac [[Ysgol Sul]] yn yr ardal a ddaeth yn adnabyddus yn ddiweddarach fel Trecynon. Daw'r enw Heolyfelin, sy'n llythrennol yn cyfeirio at Waith Haearn Aberdâr yn [[Llwydcoed]] gerllaw a sefydlwyd ym 1800. Pan agorwyd Glofa Ysguborwen yn Llwydcoed ym 1849, roedd llawer o [[Eglwys y Bedyddwyr]] ymhlith y rhai a symudodd i'r ardal, ac i ddechrau cynhaliasant gyfarfodydd gweddi yng Nghapel y Wesleaid. Dyluniwyd y capel ym 1852 gan Thomas Joseph, peiriannydd o [[Hirwaun]] a oedd yn ymwneud â mentrau glofa yn Aberdâr. Roedd Heolyfelin yn gangen o Ramoth, Hirwaun, er bod [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]] o Galfaria hefyd wedi chwarae rhan allweddol yn sefydlu'r achos newydd. Roedd Thomas Joseph wedi agor pwll glo newydd yn Nhrecynon ac fe berswadiodd lawer o lowyr oedd yn aelodau yn Ramoth i symud gydag ef o Hirwaun. Costiodd y capel £800 i'w adeiladu. Roedd Soar, Llwydcoed yn gangen o Heolyfelin. Roedd aelodaeth gyson uchel yn Heolyfelin, rhwng 350 a 500, o 1860 hyd at y Rhyfel Byd Cyntaf. Cyrhaeddodd yr aelodaeth uchafbwynt ym 1906, yn fuan ar ôl [[Diwygiad 1904–1905]], pan gafodd 95 o aelodau newydd eu bedyddio yn Heolyfelin ym mis Rhagfyr 1904. Y gweinidog cyntaf, o 1852 hyd at 1861, oedd Benjamin Evans o Hirwaun. Roedd William Harries, llywydd [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] yn 1891-2, yn weinidog yn Heolyfelin o 1862 i 1902. Ym 1877 derbyniodd Harries alwad gan eglwys yn Sir Benfro ond yn y pen draw cafodd ei berswadio i aros yn Heolyfelin. Olynwyd ef gan W. Cynog Williams a ddaeth i Heolyfelin o Sir Benfro. Yn gynnar yn ei weinidogaeth, codwyd ystafelloedd dosbarth i'w defnyddio gan yr Ysgol Sul. Cryfhawyd y Capel gan Ddiwygiad Crefyddol 1904 ac ar ddydd Sul, 4 Rhagfyr 1904, bedyddiwyd 94 o aelodau newydd. Gwasanaethodd Williams o 1903 hyd 1941. Daeth Herbert Davies i Heolyfelin o Birkenhead ym 1944. Gadawodd ym 1947 a chafodd ei olynu gan D. Meredith Morgan. Heddiw mae aelodaeth y capel wedi gostwng i ffigurau sengl. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713132 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Jerusalem, Ynysybwl''' <br><br> Capel Methodistaidd Calfinaidd yn Stryd Thompson, Ynysybwl, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Jerwsalem, [[Ynys-y-bwl]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Jerwsalem yn yr [[Cymraeg]]. Mae'r eglwys yn Jerwsalem yn dyddio'n ôl i 1885, pan ddechreuodd nifer o lowyr gynnal cyfarfodydd mewn tŷ yn y pentref. Ym 1888, adeiladwyd capel gan William ac Edward Williams o Fferm Cribinddu, a ddaeth yn ddiaconiaid yn y capel ac yn noddwyr ariannol hael. Y Parchedig D. Jones oedd y gweinidog cyntaf. O'i ddyddiau cynharaf, cynhaliodd Jerwsalem, fel capeli eraill, ddigwyddiadau diwylliannol y tu hwnt i'r maes crefyddol. Ym 1889, gwelodd [[Eisteddfod]] Jerwsalem y bardd ifanc [[J. J. Williams (bardd)]] yn dod i amlygrwydd. Bu Isaac Morris yn weinidog o 1913 hyd 1925, ac yna TM Lloyd o 1925 hyd 1931. Arhosodd yr aelodaeth yn 270 ym 1938. Bu Randall Jones, cyn-löwr, yn weinidog o 1938 hyd 1946. Dilynwyd ef gan H. Glyn Davies o 1946 hyd 1955 a JL Mathias o 1955 hyd tua 1970. Caeodd y capel ym 1976 gyda'r aelodau'n ymuno â chynulleidfa'r Bedyddwyr yn Noddfa. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713449 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Noddfa_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Noddfa, Ynysybwl''' <br><br> Capel Bedyddwyr yn Stryd Fawr, [[Ynys-y-bwl]], [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]] yw Noddfa. Mae eglwys Noddfa yn dyddio o 1885, pan ddechreuwyd cynnal cyfarfodydd mewn ystafell yng Ngwesty Robertstown. Ar yr adeg hon, cynhaliwyd bedyddiadau yn afon Clydach. Adeiladwyd y capel mewn dim ond naw mis ym 1889–90. Y gweinidog cyntaf oedd y Parch. WB Jones, ond gadawodd am Ogledd Cymru ym 1895. Ym 1976 daeth y capel yn eglwys unedig Gymraeg, gydag aelodau'n ymuno o'r Tabernacl a Jerwsalem. Yn dilyn yr uno roedd tua 80 o aelodau. Ym 1986, croesawodd Noddfa ei weinidog olaf, Gwilym Davies, a sefydlwyd hefyd yn Hengoed, Bryn Seion (Ystrad Mynach) a Seion, Cwmaman. Roedd yr aelodaeth wedi gostwng i 15 erbyn dechrau'r 21ain ganrif. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18159830 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ebenezer_Chapel,_Trecynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ebenezer, Trecynon''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn [[Aberdâr]], Cymru, oedd Ebenezer, [[Trecynon]], a wasanaethodd fel un o'r eglwysi anghydffurfiol cynharaf a mwyaf dylanwadol yng [[Cwm Cynon|Nghwm Cynon]]. Yn deillio o gynulleidfa ar y cyd o Annibynwyr a Methodistiaid Calfinaidd ddiwedd y ddeunawfed ganrif, sefydlodd y grŵp Annibynnol ei le addoli trwyddedig ei hun ym 1804 ac adeiladodd ei adeilad capel cysegredig cyntaf yn Nhrecynon ym 1811. O dan arweinyddiaeth Joseph Harrison (1817–1835), tyfodd Ebenezer yn gyflym, gan ddod yn fam-eglwys i nifer o gapeli Annibynnol yn yr ardal. Er mwyn darparu ar gyfer ei chynulleidfa a oedd yn ehangu, codwyd adeilad mwy ym 1829. Yn dilyn ymadawiad Harrison a gweinidogaeth fer a llwyddiannus gan Thomas Rees, holltodd carfan o'r gynulleidfa ym 1843 i sefydlu [[Siloa, Aberdâr]]. Er gwaethaf hyn, parhaodd y capel i ffynnu o dan William Edwards (1844–1884), a oruchwyliodd adeiladu trydydd capel, 900 sedd, ym 1859 a helpodd yn weithredol i sefydlu sawl eglwys newydd ledled Dyffryn Aberdâr. Yn ystod gweinidogaeth Grawys Jones (1885–1925), cafodd y capel ei adnewyddu'n fawr ym 1902. Yn fuan wedyn, ym mis Tachwedd 1904, daeth Ebenezer yn ganolbwynt i Adfywiad Crefyddol Cymru 1904–1905. Sbardunodd ymweliadau'r adfywiwr Evan Roberts, ynghyd â chyfranogiad gweithredol a digymell menywod, ddadl leol a heriodd strwythurau capeli traddodiadol, ceidwadol. Yng nghanol yr ugeinfed ganrif, o dan William Morse (1929–1959), dechreuodd aelodaeth y capel ostwng, gan ostwng o uchafbwynt o 564 ym 1907 i 330 erbyn 1954. Yn dilyn gweinidogaeth ei weinidog swyddogol olaf, RO Thomas (1961–1986), rhoddodd Ebenezer y gorau i weithredu fel prif le addoli ym mis Ebrill 2009. Heddiw, mae cynulleidfa fach sy'n weddill yn parhau i gyfarfod yn hen ysgoldy'r capel o dan yr enw "Ebenezer Newydd 2009". <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19894875 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Elim_Chapel,_Cwmdare Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Elim, Cwmdâr''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yng Nghwmdâr, Aberdâr, Cymru oedd Elim, [[Cwmdâr]]. Sefydlwyd yr eglwys o ganlyniad uniongyrchol i Ddiwygiad Crefyddol 1859, pan ryddhawyd hanner cant o aelodau o Ebenezer, Trecynon i sefydlu eglwys newydd ym mhentref glofaol Cwmdâr. Yn wreiddiol, cynhaliwyd cyfarfodydd mewn festri ond ym mis Awst 1867 agorwyd capel newydd, pryd anerchwyd gwasanaethau gan nifer o weinidogion gan gynnwys David Price o [[Siloa, Aberdâr]]. Codwyd £200 tuag at y gost, a gydnabuwyd fel cyflawniad sylweddol o ystyried bod holl aelodau'r eglwys yn weithwyr. Cydnabuwyd hefyd y fam-eglwys yn Ebenezer am roi cefnogaeth sylweddol i Elim. Y gweinidog cyntaf oedd [[Abraham Mathews]], a ddaeth o Goleg y Bala i weinidogaethu yn Elim ynghyd â Horeb, Llwydcoed. Urddwyd David Griffiths, myfyriwr o Goleg Aberhonddu, yn weinidog yn Elim ym mis Mehefin 1869. Roedd yn frodor o [[Llannarth, Ceredigion]], Sir Aberteifi, ac wedi mudo i [[Dowlais|Ddowlais]] pan oedd tua ugain oed, ar ôl gweithio fel gwas fferm cyn hynny. Anogwyd Griffiths i ddechrau pregethu gan y gweinidog ym Methania, Dowlais. Gwasanaethodd Griffiths am gyfnod fel aelod o Fwrdd Ysgol Aberdâr. Arhosodd yn Elim hyd ei farwolaeth. Ym 1903, ailadeiladwyd y capel. Gosodwyd carreg goffa ar 11 Awst 1902 gan Rees Llewellyn o Dŷ Bwllfa, Cwmdâr a JW Evans o [[Hirwaun]]. Ym mis Chwefror 1906, bu farw David Griffiths yn 65 oed ar ôl treulio 37 mlynedd fel gweinidog Elim. Bu David Owen Davies yn weinidog o 1961 hyd at ei ymddeoliad ym 1981. Bu farw ym 1989. Caeodd y capel yn y pen draw ym 1998. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18159974 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gadlys_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gadlys''' <br><br> [[Eglwys]] [[Eglwys y Bedyddwyr]] yn Rali Street, Gadlys, [[Aberdâr]], Cymru oedd '''Capel Gadlys'''. Fe'i hadeiladwyd fel cangen o Gapel [[Calfaria, Aberdâr]] yn Aberdâr. Dechreuodd yr achos dros ei ffurfio ym 1858. Dechreuodd fel [[Ysgol Sul]] a gynhaliwyd mewn gwahanol dai nes i ystafell ysgol gael ei hadeiladu a'i hagor ar 6 Chwefror 1859. Rhyddhawyd 49 o aelodau o [[Calfaria, Aberdâr]] i ffurfio capel newydd yn Gadlys. Fe'i hadeiladwyd ym 1864 ar dir a brydleswyd gan Dr. JL Roberts o Ystâd Gadlys Uchaf. Pensaer yr adeilad oedd Thomas Joseph a chost yr adeiladu oedd £675. Cynhaliwyd ei [[Bedydd|fedydd]] cyntaf ar 5 Ebrill 1863. Ef oedd gweinidog yr eglwys o 1876 hyd at ei farwolaeth ym 1900. Fe'i gelwir hefyd yn 'Esgob Gadlys'. Nodweddwyd hanes Gadlys yn yr ugeinfed ganrif gan gyfres o weinidogaethau cymharol fyr, ac ni pharhaodd yr un ohonynt am fwy na deng mlynedd. Cafodd Myles Griffiths o Goleg Bangor, ond brodor o [[Castell-nedd|Gastell-nedd,]] ei sefydlu'n weinidog ym mis Gorffennaf 1902 mewn gwasanaeth lle llywyddwyd gan William Harris o Heolyfelin. Symudodd i Lerpwl ym 1906. Cyrhaeddodd R. Gwenffrwd Hughes o'r Fali a [[Caergeiliog|Chaergeiliog]] yn Ynys Môn ym 1908. Yn ystod ei gyfnod yn y Gadlys, daeth Hughes yn rhan o wleidyddiaeth y Blaid Ryddfrydol a chafodd ei enwebu fel ymgeisydd am sedd ar Fwrdd y Gwarcheidwaid ym 1910, er na chafodd ei ddewis. Ar ôl gweinidogaeth fer, aeth i [[Pontlotyn|Bontlotyn]] ym 1910. Yn fuan wedyn, priododd Hughes yng Nghapel y Gadlys ag Ethel, merch y diweddar Benjamin Evans. Ym 1911 roedd yr aelodaeth yn 195 o aelodau. Daeth David Bassett yn weinidog nesaf ym mis Rhagfyr 1912 a pharhaodd am ddeng mlynedd hyd at ei farwolaeth ar 1 Ionawr, 1922. Yna ar ei ôl daeth JH Jones o Laleston a daeth yn weinidog ym 1925 a pharhaodd yn weinidog am bedair blynedd cyn symud i [[Bôn-y-maen]]. Dilynwyd ef gan Thomas Richards, myfyriwr o Goleg Caerdydd a gafodd ei sefydlu ym 1933 a gwasanaethodd am saith mlynedd cyn symud i Gapel Kensington, Aberhonddu, ym 1940. Gosodwyd organ newydd ym 1940. Symudodd Iorwerth Davies o waelod y dyffryn yng Nghalfaria, Abercynon, ym 1946 a gwasanaethodd tan 1951. Y gweinidog o 1954 tan 1957 oedd Gwyn Rogers. Caeodd y capel ym 1980 ac fe'i trowyd yn fflatiau yn ddiweddarach. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743899 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gellionnen_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gellionnen''' <br><br> Mae '''Capel Gellionnen''', wedi'i leoli ger [[Pontardawe]] yn Ne Cymru, yn lle addoli Undodaidd [[Adeilad rhestredig]] a'r capel Anghydffurfiol hynaf yng Nghwm Tawe. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol ym 1692 gan anghydffurfwyr Protestannaidd ar dir a roddwyd gan Bussy Mansell, mae'r capel yn sefyll ger safle eglwys Geltaidd o'r 11eg ganrif, Llan Eithrim. Ymgorfforwyd creiriau o'r eglwys hŷn hon, sef Carreg Gellionnen, yn wal y capel cyn ei rhoi i [[Amgueddfa Abertawe]] ym 1965. Sefydlwyd y gynulleidfa'n wreiddiol yn dilyn diarddeliad y Parchedig Robert Thomas o [[Eglwys Loegr]] ym 1662. Drwy gydol y 18fed ganrif, newidiodd diwinyddiaeth y capel o Galfiniaeth i [[Arminiaeth]], yn enwedig o dan Roger Howell, ac yn y pen draw tuag at [[Undodiaeth]] o dan y Parchedig [[Josiah Rees]], a wasanaethodd o 1764 i 1804. Goruchwyliodd Rees, ysgolhaig a golygydd amlwg, ailadeiladu'r capel ym 1801–02. Ym 1802, sefydlwyd Cymdeithas Undodaidd Cymru yng Ngellionnen. Er i'r newid diwinyddol hwn achosi sism a arweiniodd at greu Capel Baran gerllaw, parhaodd Gellionnen i ffynnu. Ymhlith y ffigurau hanesyddol nodedig eraill sy'n gysylltiedig â'r capel mae'r Parchedig Thomas Morgan, arloeswr cynnar y brechlyn brech y fuwch, a'r Parchedig John James, y cadarnhaodd ei weinidogaeth hir (1815–1864) hunaniaeth Undodaidd y capel. Cafodd y capel ei adnewyddu'n fawr ym 1873 a pharhaodd yn ganolfan ddiwylliannol a chymdeithasol fywiog drwy gydol yr 20fed ganrif, gan gefnogi ei gymuned drwy'r ddau Ryfel Byd a'r Dirwasgiad Mawr. Er iddo gael ei fandaleiddio'n ddifrifol yn 2008, adferwyd y capel yn llawn trwy ymdrechion codi arian. Heddiw, mae Capel Gellionnen yn parhau i gynnal gwasanaethau wythnosol, gan gynnal digwyddiadau blynyddol fel ei Ŵyl Werin Haf a gwasanaethau traddodiadol Cymreig. Ym 2016, gwnaeth hanes trwy gynnal seremoni briodas un rhyw grefyddol gyntaf yr ardal. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16979702 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gwawr_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gwawr''' <br><br> Capel [[Eglwys y Bedyddwyr]] oedd Gwawr, [[Aberaman]], wedi'i leoli ar Regent Sathret yn Aberaman, ger [[Aberdâr]], [[De Cymru]]. Wedi'i sefydlu ym 1848 fel cangen o [[Calfaria, Aberdâr|Galfaria, Aberdâr]], roedd y gynulleidfa'n cyfarfod i ddechrau yn Nhafarn y Brenin William cyn adeiladu eu capel eu hunain ym 1849. Nodweddwyd blynyddoedd cynnar yr eglwys gan ddadlau pan geisiodd ei gweinidog cyntaf, David Bevan Jones (Dewi Elfed), alinio'r capel â Saint y Dyddiau Diwethaf. Arweiniodd hyn at gamau cyfreithiol a gorymdaith dan arweiniad yr arweinydd Bedyddwyr lleol Thomas Price, a arweiniodd at droi Jones allan ym mis Tachwedd 1851. Yn dilyn y cyfnod cythryblus hwn, sefydlogodd y capel o dan olyniaeth o weinidogion. Yn ystod bugeiliaeth y Parchedig T. Nicholas (1858–1865), tyfodd yr aelodaeth i 270, gan ysgogi sefydlu eglwysi cangen yn [[Abercwmboi]] a Chwmaman. Er mwyn darparu ar gyfer poblogaeth ddiwydiannol Aberaman a oedd yn tyfu'n gyflym, ailadeiladwyd y capel ym 1870 dan arweiniad y Parchedig Morgan Phillips ar gost o £1,707, gan ehangu ei gapasiti i 850 o bobl. Y gweinidog a wasanaethodd hiraf yn y capel oedd Thomas Davies, a arweiniodd y gynulleidfa am 33 mlynedd o 1875 hyd at ei farwolaeth ym 1908. Yn ffigwr amlwg yng Nghymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg a ysgrifennodd o dan y ffugenw "Didymus," goruchwyliodd Davies ychwanegu festri ym 1890. Drwy gydol yr ugeinfed ganrif, gwasanaethwyd Gwawr gan sawl gweinidog, gan gynnwys DG Harries a J. Gwyn Davies. Fodd bynnag, profodd y gynulleidfa ostyngiad cyson yn nifer yr aelodau, gan ostwng o dros 200 yn gynnar yn y 1900au i ddim ond 42 erbyn 1963. Ym 1970, symudodd y gynulleidfa a oedd yn weddill i gyn eglwys Fethodistiaid Calfinaidd Hebron, a dymchwelwyd adeilad gwreiddiol '''capel Gwawr''' wedi hynny. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16993869 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Hebron_Chapel,_Ton_Pentre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Hebron, Ton Pentre''' <br><br> Roedd Hebron, Ton [[Pentre, Rhondda Cynon Taf]] yn un o eglwysi [[Eglwys y Bedyddwyr]] mwyaf cymoedd y Rhondda yn ystod eu hanterth diwydiannol. Wrth i'r aelodaeth gynyddu, ailadeiladwyd y [[Eglwys]] ym 1889 ac ychwanegwyd ysgoldy ym 1908. Roedd y capel yn gangen o Nebo, Ystrad Rhondda, a oedd wedi esblygu allan o Gapel Ynysfach, achos cyntaf y Bedyddwyr yn y Rhondda a sefydlwyd ym 1786. Adeiladodd grŵp bach o aelodau o Nebo ysgoldy ym Mhentre i ddechrau, mewn ymateb i'r cynnydd yn y boblogaeth yn y 1860au, ac ym 1868, rhyddhawyd 52 aelod o Nebo i ffurfio eglwys a sefydlwyd yn ffurfiol ar 7 Tachwedd 1868. Wythnos yn ddiweddarach cynhaliwyd y Bedydd cyntaf yn yr eglwys. Parhaodd yr eglwys yn weithgar trwy gydol yr ugeinfed ganrif, a daeth y Parch. W.D. Morgan yno fel gweinidog o Bethesda, [[Tŷ-croes]] ym 1949. Dathlodd ei chanmlwyddiant ym 1968. Fodd bynnag, dechreuodd dirywiad wrth i'r genhedlaeth hŷn farw allan, a chyda hwy'r traddodiad o fynychu'r capel drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg. Caeodd y capel ddiwedd y 1990au. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19895328 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Horeb_Chapel,_Llwydcoed Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Horeb, Llwydcoed''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn Llwydcoed, Aberdâr, Cymru yw Horeb, [[Llwydcoed]]. Cynhaliwyd cyfarfodydd gweddi yn ardal Llwydcoed ers blynyddoedd lawer gan aelodau Ebenezer, Trecynon. Yn y pen draw, adeiladwyd ysgoldy a ddefnyddiwyd hefyd fel Ysgol Brydeinig. Sefydlwyd Horeb fel eglwys ym 1859 pan drosglwyddodd aelodau o Ebenezer. Adeiladwyd y capel ar gost o £800 a gallai ddal 350 o bobl. Pan agorwyd y capel, rhoddodd un o'r diaconiaid, Thomas Williams, rodd o £20 tuag at y gost ar yr amod bod y gynulleidfa'n casglu £80, a gwnaethant hynny. Ar ôl agor y capel, defnyddiwyd yr ysgoldy fel festri yng nghefn yr adeilad. Y gweinidog cyntaf oedd [[Abraham Mathews]], a ddaeth o Goleg y Bala i weinidogaethu yn Horeb ynghyd ag eglwys Cwmdâr. Cynhaliwyd yr ordeinio yn Ebenezer, sydd yr un pellter o Lwydcoed a Chwmdâr. Arhosodd tan wanwyn 1865 pan ddaeth yn un o arweinwyr y Wladfa Gymreig ym [[Patagonia|Mhatagonia]]. Ar 21 Ebrill 1865 cynhaliwyd cyfarfod i nodi ymadawiad Matthews gyda thystiolaeth yn cael ei chyflwyno. Olynwyd Matthews o 1865 hyd 1871 gan y Parch. W. Thomas a oedd hefyd yn weinidog Elim, Cwmdâr. Symudodd yn y pen draw i Gwernllwyn, [[Dowlais]]. Ordeiniwyd y Parch. William Samlet Williams, o Goleg y Bala, yn weinidog ym mis Awst 1871. Arhosodd yn weinidog am 52 mlynedd o 1871 hyd 1923 ac mae plât marmor gwyn er cof amdano yn yr eglwys. Roedd 214 o aelodau ym 1930. DJ Barlow, a oedd hefyd yn gynghorydd sir, oedd y gweinidog o 1936 hyd 1951. Parhaodd y capel yn weithgar i'r unfed ganrif ar hugain, gyda chynulleidfa fach o aelodau yn parhau i gyfarfod yn y festri. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713119 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_Chapel,_Penrhiwceiber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Jerusalem, Penrhiwceibr''' <br><br> Capel Bedyddwyr ym Mhenrhiwceiber, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Jerwsalem, [[Penrhiw-ceibr]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Jerwsalem yn yr [[Cymraeg]]. Gellir olrhain hanes yr eglwys yn ôl i 1882 pan gynorthwyodd aelodau o gapel Rhos yn Aberpennar nifer o drigolion Penrhiwceiber i gychwyn ysgol Sul. Dechreuwyd cynnal cyfarfodydd ym 1882 a chofnodwyd y bedydd cyntaf y flwyddyn ganlynol. Agorwyd yr eglwys yn ffurfiol ar Fawrth 15, 1885, a sefydlwyd y Parch. JB Jones o Gwm Ogwr yn weinidog cyntaf ar 31 Mai ac 1 Mehefin yr un flwyddyn. Yn ystod ei weinidogaeth, adeiladwyd capel newydd ac agorwyd ef ar 3–4 Hydref 1886. Gallai'r adeilad ddarparu lle i 700 o bobl, gyda festri sylweddol oddi tano. Symudodd JB Jones i Tabor, [[Llantrisant, Rhondda Cynon Taf]] ym 1891. Cafodd WR Jones, o [[Penrhyn-coch|Benrhyn-coch]], ger [[Aberystwyth]], ei sefydlu'n weinidog ym 1894. Parhaodd ei weinidogaeth tan 1912, pan symudodd i Glynceiriog, Gogledd Cymru. Yn ystod ei weinidogaeth, ordeiniwyd dau weinidog o blith yr aelodau, Tom Jones a Howell Williams. Yn ystod camau cynnar y diwygiad, cynhaliwyd cyfarfodydd brwdfrydig a bedyddiwyd llawer o aelodau newydd. Cyrhaeddodd yr aelodaeth 273 erbyn 1911. Ar 27 Hydref 1913, cafodd WS Thomas, myfyriwr yng Ngholeg y Bedyddwyr, Caerdydd, ei sefydlu'n weinidog Jerwsalem. Arhosodd tan iddo adael Login, Sir Gaerfyrddin, ym 1921 ac yn ystod y cyfnod hwn cliriodd Jerwsalem ei holl ddyledion yn dyddio o adeiladu'r capel. Ym mis Medi 1924, daeth W. Richards i Jerwsalem o Bethel, Pontrhydyfen. Cafodd ei sefydlu ar 11–12 Hydref y flwyddyn honno, mewn gwasanaethau dan lywyddiaeth y cyn-weinidog WR Jones gyda'i ragflaenydd WS Thomas fel pregethwr gwadd. Ym 1925 roedd yr aelodaeth yn 210 ond erbyn 1947 roedd wedi gostwng i 65. Yn y flwyddyn honno, Richards oedd llywydd Cymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg a chynhaliwyd y cyfarfodydd blynyddol yn Jerwsalem. Ymddeolodd Richards y flwyddyn ganlynol. Caeodd Jerwsalem tua 1970 a chafodd ei dymchwel ym 1995. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16996265 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Libanus_Chapel,_Aberaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Libanus, Aberaman''' <br><br> Roedd '''Capel Libanus''' yn [[Adeilad rhestredig]] yng [[Cwmbwrla|Nghwmbwrla]], [[Abertawe]]. Adeiladwyd yr adeilad gwreiddiol ym 1867 i gymryd lle capel cynharach a oedd yn dyddio o ganol y 18fed ganrif, ar adeg pan oedd y gynulleidfa dros 600. Roedd y capel gwreiddiol wedi bod yn is-gapel i Gapel Mynyddbach, ond daeth yn annibynnol tua 1826, yn dilyn diwygiad crefyddol. Rhoddwyd y tir gan y diwydiannwr [[Syr John Morris]]. Ychwanegwyd estyniad ym 1906. Ar ôl dirywiad yn yr aelodaeth, caeodd y capel yn 2000. Yn oriau mân dydd Sadwrn 21 Ionawr 2012, cyneuodd tân yn y capel. Awgrymodd adroddiadau yn y cyfryngau mai ymosodiad llosgi bwriadol ydoedd. Darganfuwyd y tân am 04.20 [[Amser Safonol Greenwich]] ac ar ei anterth roedd 50 o ddiffoddwyr tân yn y fan a'r lle. O ganlyniad i'r tân, cyhoeddwyd y byddai gweddillion yr adeilad yn cael eu dymchwel ar sail diogelwch. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q21030604 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Moriah_Aman_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Moriah Aman''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) Cymreig yn Ffordd Fforchaman, Cwmaman [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]] [[Rhondda Cynon Taf]], Cymru oedd Moriah Aman. Sefydlwyd yr achos ym Moriah Aman ym 1853 ar fenter y Parch. John Davies, gweinidog Saron, Aberaman. Yn wreiddiol, roedd yn [[Ysgol Sul]] gyda chyfarfodydd gweddi yn cael eu cynnal yn ddiweddarach mewn tai lleol. Agorwyd y capel cyntaf ar 2 Hydref 1855 gyda 27 o aelodau yn cael eu trosglwyddo o'r fam-eglwys yn Saron. Agorwyd capel newydd ym 1893 gyda lle i 650 o bobl a'r oriel yn gallu darparu lle i 250. Roedd yr aelodaeth yn 435 ym 1905. Ym 1908, cefnogodd aelodau Moriah Aman weithredoedd yr eglwys ym Methlehem, [[Abercwmboi]] wrth ddiarddel aelodau a oedd yn cefnogi syniadau Diwinyddiaeth Newydd RJ Campbell. Caeodd Moriah Aman yn y pen draw ym 1988. Ym 1995 cafodd yr adeilad ei adnewyddu fel [[Pentecostiaeth]]. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6947882 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mynyddbach_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Mynyddbach''' <br><br> Capel [[Mynydd-bach]] yw'r [[Annibynwyr]] hynaf yn [[Abertawe]], [[Cymru]]. Tua 1640, cyfarfu grŵp o bobl ar y Saboth ac ar nosweithiau'r wythnos i ddarllen yr Ysgrythurau a gweddïo yn ffermdy "Cilfwnwr" ger [[Llangyfelach]] ac yn ddiweddarach yn "Tirdwncyn". Parhaon nhw i gyfarfod fel eglwys gyfansoddiadol iawn tan 1762. Ym 1720–59, Samuel Jones oedd gweinidog "Tirdwncyn". Prydleswyd darn o dir ym 1761 ac adeiladwyd capel yno yn fuan wedyn, yn Nhirdoncyn-newydd ger Llangyfelach. Ym 1867 adeiladwyd y capel newydd; cafodd ei adnewyddu'n helaeth yn y 1930au. Pan gafodd ei adeiladu gyntaf, roedd y capel yng nghanol y mudiad [[Anghydffurfiaeth]] yng Nghymru. Oherwydd erledigaeth yr anghydffurfwyr, bu'n rhaid ei adeiladu o leiaf bum milltir y tu allan i ffiniau tref Abertawe. Yn 2011 roedd y capel dan fygythiad o gael ei ddymchwel, ond sefydlodd grŵp o bobl leol, ynghyd â gweddill aelodau ac ymddiriedolwyr y capel dan arweiniad y Parchedig Grenville Fisher, Melvin John Davies a llawer o ymddiriedolwyr eraill a gweinidog gyda'r Annibynwyr, Brosiect '''Capel Mynyddbach'''. Nod y prosiect yw sicrhau dyfodol yr adeilad a'r tiroedd fel canolfan Gelfyddydau a Diwylliant, i wasanaethu'r gymuned leol a'r ardal ehangach, gan gadw ei arwyddocâd crefyddol ac ysbrydol. Mae Prosiect Capel Mynyddbach yn gweithredu o Ganolfan [[Calon Lân]] sydd wedi'i lleoli yng Nghapel Mynyddbach. Claddwyd John Humphrey, a elwir yn bensaer Duw a phensaer capel newydd Mynyddbach, yma. Ef hefyd a ddyluniodd [[Tabernacl Treforys]]. Claddwyd y bardd Daniel James (Gwyrosydd), a ysgrifennodd eiriau'r emyn Cymraeg, Calon Lân, ym Mynyddbach. Adwaenir Calon Lân fel ail Anthem Genedlaethol Cymru. Cymdeithas Hanes Treboeth <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19897861 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nebo_Chapel,_Hirwaun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Nebo, Hirwaun''' <br><br> Nebo, [[Ystrad Rhondda]] [[Y Rhondda]] oedd capel cyntaf [[Eglwys y Bedyddwyr]] yng Nghwm Rhondda. Sefydlwyd y capel ym 1786 ac fe'i gelwid yn wreiddiol yn Ynysfach, a'i weinidog cyntaf oedd Thomas Edwards. Newidiwyd enw'r capel i Nebo ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Gwasanaethodd Nebo fel mam-eglwys i nifer o gapeli eraill yn y cwm, gan gynnwys Hebron, Ton Pentre ym 1868, a Noddfa, Treorci, a dyfodd wedi hynny i ragori ar nifer yr aelodau yn Nebo. Gyda diwydiannu Cwm Rhondda, ailadeiladwyd ac estynnwyd Nebo ddwywaith, yn gyntaf ym 1857 ac eto ym 1876. Adeiladwyd y capel yn yr arddull bensaernïol Eidalaidd, gyda chynllun mynedfa talcennog a ffenestri tal, crwn, a oedd yn nodweddiadol o'r cyfnod. Chwaraeodd y capel rôl addysgol arwyddocaol yn y gymuned. Roedd ei [[Ysgol Sul]] yn darparu addysg mewn darllen ac ysgrifennu ar adeg pan oedd addysg ffurfiol yn gyfyngedig, gan gyfrannu at wella llythrennedd y boblogaeth leol. Cyrhaeddodd aelodaeth Nebo uchafbwynt o 318 ym 1905, yn syth ar ôl y [[Diwygiad 1904–1905]]. Fodd bynnag, gwelodd y degawdau canlynol ostyngiad cyson yn nifer y gynulleidfa, gan ostwng i 132 erbyn 1940 a gostwng ymhellach i 62 erbyn 1945. Daeth Garfield Eynon yn weinidog olaf Nebo ym 1953; yn dilyn ei ymadawiad ym 1962, arhosodd y capel heb weinidog. Caeodd y capel yn y pen draw ddechrau'r 1980au a chafodd ei ddymchwel wedi hynny. Heddiw, dim ond darn byr o'r wal ffin a'r ffens sydd ar ôl ar y safle. Datblygwyd y tir cyfagos yn ddiweddarach ar gyfer tai, a elwir bellach yn Ystâd Nebo, i goffáu'r capel hanesyddol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17012567 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Noddfa_Chapel,_Treorchy Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Noddfa, Treorci''' <br><br> Roedd [[Capel]] Bedyddwyr Cymru Noddfa, wedi'i leoli yn [[Treorci|Nhreorci]] yng [[Y Rhondda]], yn un o'r eglwysi Bedyddwyr Cymru mwyaf a mwyaf addurnedig yng nghymoedd [[De Cymru]]. Fe'i disgrifir yn aml fel "cadeirlan anghydffurfiaeth Cwm Rhondda," a sefydlwyd y capel fel cangen o Nebo, Ystrad Rhondda, gyda festri ym 1866. Wedi'i adeiladu gan David Morgan, agorodd ym 1868 a chafodd ei ymestyn yn gyflym ym 1876 i ddarparu ar gyfer twf poblogaeth cyflym yn ystod diwydiannu'r rhanbarth. Roedd lle i 1,000 o bobl yn yr adeilad mawreddog ac roedd ganddo du mewn addurniadol anarferol, gan gynnwys ffenestr wydr lliw o Ioan Fedyddiwr, tair eil, oriel o gwmpas, ac [[Organ (offeryn cerdd)]] tair llawlyfr. Dros ei hanes canrif o hyd, sefydlodd Noddfa sawl cangen leol a dim ond pedwar gweinidog a wasanaethodd: William Morris, Humphrey Ellis, James Morris Lewis, a Lewis Young Hayden. Cyrhaeddodd aelodaeth y capel uchafbwynt o 713 ym 1905 yn dilyn y [[Diwygiad 1904–1905]]. Fodd bynnag, fel llawer o gapeli anghydffurfiol yn y cymoedd diwydiannol, profodd ddirywiad cyson. Er bod aelodaeth yn parhau i fod yn 208 mor hwyr â 1970, plymiodd presenoldeb yn yr ysgol Sul ar ôl yr Ail Ryfel Byd oherwydd seciwlareiddio a dirywiad yr iaith Gymraeg ymhlith cenedlaethau iau. Y tu hwnt i'w swyddogaethau crefyddol, chwaraeodd Noddfa ran hanfodol yn niwylliant cerddorol a chorawl Cwm Rhondda. Cynhaliodd berfformiadau rheolaidd o oratorios clasurol gan gyfansoddwyr fel [[Georg Friedrich Händel]] a [[Wolfgang Amadeus Mozart]], dan arweiniad ei gymdeithas gorawl a'i chôr plant ei hun. Yn ei flynyddoedd diweddarach, gwasanaethodd y capel hefyd fel canolfan i Gôr Meibion enwog Treorci. Daeth bodolaeth hanesyddol Noddfa i ben ym 1986 pan achosodd tân a gychwynnwyd gan fandaliaid ddifrod difrifol i'r adeilad, gan arwain at ei ddymchwel. Mae ei gofnodion hanesyddol wedi'u cadw yn Archifau Morgannwg. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29379332 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nottage_General_Baptist_&_Unitarian_Church Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Nottage''' <br><br> Mae Capel [[Eglwys y Bedyddwyr]] Cyffredinol ac [[Undodiaeth]] [[Notais]] yn gapel [[Anghydffurfiaeth]] yn Nottage, Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Fe'i rhennir gan Fedyddwyr Cyffredinol ac Undodwyr. Yr eglwys yw'r lle addoli anghydffurfiol hynaf yn yr ardal, gan olrhain ei gwreiddiau i'r 17eg ganrif. Roedd mudiadau crefyddol radical yn weithgar yn yr ardal yn y 18fed ganrif, gan gynnwys y Bedyddwyr Cyffredinol, a sefydlodd y capel cyn 1789. Mae'r capel wedi cael ei rannu gan yr Undodwyr (rhan o Gymanfa Gyffredinol yr Undodwyr a'r Eglwysi Cristnogol Rhydd) ers dechrau'r 19eg ganrif. O 1808, gweinyddwyd y capel gan y Parch. Evan Lloyd (1764–1847), y bu ei ddisgynyddion yn gwasanaethu'r eglwys am dros ganrif. Y gweinidog diweddaraf oedd y Parch. Lewis Rees, a wasanaethodd y gynulleidfa o 2015 hyd at 2022. Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713547 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ramoth_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ramoth''' <br><br> Mae Ramoth, [[Hirwaun]] yn lle addoli Cristnogol hanesyddol wedi'i leoli yn Rhes Davies, Hirwaun, [[Aberdâr]], [[Cymru]]. Wedi'i sefydlu'n wreiddiol fel capel Bedyddwyr Cymraeg, dechreuodd yr achos ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg gyda chyfarfodydd mewn cartref gwaith haearn lleol. Yn dilyn rhoi'r gorau dros dro, adfywiodd y gynulleidfa ym 1818 ac agorodd ei chapel cyntaf ym 1825 fel cangen o [[Calfaria, Aberdâr|Galfaria, Aberdâr]]. O dan ei weinidog cyntaf, William Lewis, ymunodd y capel â Chymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg ym 1831. Wrth i'r aelodaeth dyfu, adeiladwyd capel newydd a agorwyd ym 1843 yn ystod bugeiliaeth Benjamin Evans, a helpodd hefyd i sefydlu cangen yn Heolyfelin. Fodd bynnag, daeth canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg â heriau sylweddol. Ym 1853, argymhellodd adroddiad iechyd cyhoeddus gau mynwent bron yn llawn y capel. Yn fuan wedyn, symudodd y diacon a pherchennog y lofa, Thomas Joseph, lawer o lowyr lleol i'w lofa newydd yn [[Trecynon|Nhrecynon]], gan achosi dirywiad difrifol yn yr aelodaeth a fygythiodd oroesiad y capel. Er gwaethaf y brwydrau hyn, gwellodd Ramoth a gwelodd gyfres o weinidogion. Cyrhaeddodd y capel ei uchafbwynt aelodaeth ym 1904, yn ystod y Diwygiad Cymreig—cyfnod a gofnodwyd mewn recordiad silindr cwyr o 1905 o'r Parchedig E. Roberts. Ym 1913, gosodwyd organ newydd yn dilyn rhodd gan Andrew Carnegie. Arweiniodd gweinidog hiraf ei wasanaeth yn yr eglwys, EJ Hughes, y gynulleidfa o 1923 i 1958. Er i Ramoth gau fel capel Bedyddwyr ym 1982, cafodd yr adeilad ei adnewyddu a'i ailagor yn y 1990au. Heddiw, mae'n parhau i wasanaethu'r gymuned fel cymrodoriaeth Cynulliadau Duw a elwir yn Ganolfan Gristnogol Ramoth. Yn 2018, dathlodd y gynulleidfa 150 mlynedd yn ei safle presennol, sydd bellach yn cynnwys trydydd ymgnawdoliad yr adeilad. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29501849 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capel_Rhondda Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Rhondda''' <br><br> Mae '''Capel Rhondda''' yn [[Capel|Gapel]] [[Eglwys y Bedyddwyr]] o ddiwedd y 19eg ganrif, sydd wedi'i leoli yn [[Trehopcyn]], Rhondda Cynon Taf, Cymru, ac sydd wedi'i restru fel Gradd II. Tyfodd pentref Hopkinstown yn gyflym yng nghanol i ddiwedd y 19eg ganrif yn dilyn datblygiad Glofa Great Western. Er mwyn gwasanaethu anghenion ysbrydol y gweithlu diwydiannol a oedd yn ehangu yn ystod cyfnod o [[Ymneilltuaeth yng Nghymru]] gynyddol yng Nghymru, adeiladwyd capel Bedyddwyr cychwynnol ym 1852, a gafodd ei ddisodli'n ddiweddarach gan yr adeilad presennol, llawer mwy, ym 1885. Mae'r capel o arwyddocâd hanesyddol fel safle perfformiad cyntaf y gân emyn enwog "[[Cwm Rhondda (emyn-dôn)]]" ar ddydd Sul 1 Tachwedd 1907. Wedi'i chyfansoddi gan [[John Hughes (emynydd)]] i goffáu gosod organ y capel, mae'r gân yn fwyaf enwog yn gysylltiedig â'r emyn "Arwain fi, O Fawr Waredwr" (a elwir yn gyffredin yn "Bara'r Nefoedd"), a ystyrir yn eang fel ail [[Anthem genedlaethol]] answyddogol Cymru. Yn bensaernïol, mae'r capel tair stori wedi'i adeiladu o dywodfaen Pennant gyda tho [[Diwydiant llechi Cymru]] ac mae ganddo du mewn sydd wedi'i gadw'n dda, ffrynt tair bae, ac Ysgol Sul gyfagos a adeiladwyd ym 1905. Disgrifiwyd ei ddyluniad fel Clasurol gan [[Cadw]] ac Eidalaidd gan [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru|Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru]]. Mae plac coffa ar yr adeilad yn nodi'r perfformiad hanesyddol ym 1907. Yn dilyn gostyngiad yn nifer y gynulleidfa, caeodd [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] y capel ym mis Rhagfyr 2024 a'i roi ar y farchnad y flwyddyn ganlynol. Mewn ymateb, llwyddodd ymgyrchwyr lleol i ariannu costau'r pryniant drwy ariannu torfol, gan sicrhau perchnogaeth ar yr adeilad ym mis Chwefror 2026 er mwyn ei sefydlu fel ased cymunedol. Yn fuan wedi hynny, lansiwyd rhaglen adfer i adfer organ hanesyddol y capel wrth ragweld canmlwyddiant a phumhlwyddiant ei osod. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491658 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Conway_Road_Methodist_Church Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saesneg Conway Road''' <br><br> Mae Eglwys Fethodistaidd Conway Road yn gapel Anghydffurfiol amlwg wedi'i leoli yn Nhreganna, Caerdydd, wrth gyffordd Conway Road a Romilly Crescent. Wedi'i dynodi'n Adeilad [[Adeilad rhestredig]] ym 1975, mae'n parhau i fod y capel Methodistaidd mwyaf sy'n dal i gael ei ddefnyddio'n weithredol yng Nghaerdydd. Mae gwreiddiau'r eglwys yn dyddio'n ôl i 1859 mewn adeilad symlach ar Romilly Road. Er mwyn darparu ar gyfer cynulleidfa gynyddol, symudodd yr eglwys i'w safle presennol yn y 1860au. Wedi'i ddylunio gan y penseiri Habershon a Pite ac wedi'i hariannu'n rhannol gan rodd o £700 gan y teyrn glo Lewis Davies, roedd gan yr adeilad newydd mawreddog ddau bigwr. Fe'i hehangwyd yn fuan gyda thranseptau ac apse, gan gyrraedd capasiti eistedd o 1,100 ar ôl ei gwblhau ym 1871. Ffynnodd yr eglwys, ac ym 1893, agorwyd Ysgol Canmlwyddiant [[John Wesley]] i ddarparu ar gyfer 700 o ysgolheigion Sul, ynghyd â'i chyfleusterau chwaraeon ei hun. Ym mis Gorffennaf 1915, dinistriodd tân difrifol [[Y Mudiad Celf a Chrefft]] gwreiddiol yr eglwys, er bod ei phulpud carreg wedi goroesi. Adferwyd yr adeilad wedi hynny gyda tho Neo-Sioraidd, a gosodwyd organ newydd a ffenestri gwydr lliw yn y 1920au. Parhaodd yr eglwys i ffynnu drwy gydol y [[Dirwasgiad Mawr]], gyda nifer y myfyrwyr yn yr ysgol Sul yn cyrraedd uchafbwynt o 900 o fyfyrwyr a 100 o athrawon yn y 1930au. Ym 1968, gwerthwyd adeilad yr ysgol Sul o 1893 i [[Urdd Gobaith Cymru]] ac yn ddiweddarach fe'i dymchwelwyd i greu fflatiau, gyda'i swyddogaethau'n cael eu hadleoli i seler a chefn yr eglwys. Heddiw, mae'r eglwys wedi'i lleoli o fewn Ardal Gadwraeth Ffordd Conwy. Er bod ei chynulleidfa wedi dirywio o'i huchafbwyntiau hanesyddol, mae'r eglwys yn parhau i fod yn sefydliad gweithgar a hanfodol o fewn y gymuned leol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7735906 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Gate_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saesneg Plasnewydd''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau'r Gât, a elwir yn gyffredin yn y Gât, yn ganolfan gelfyddydau amlwg a chanolfan gymunedol wedi'i lleoli ar Stryd Keppoch yn ardal y [[Y Rhath]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru. Mae wedi'i lleoli o fewn cyn Eglwys Bresbyteraidd Plasnewydd a neuadd yr ysgol, [[Adeilad rhestredig]] Gradd II. Adeiladwyd neuadd yr ysgol ym 1886, ac ychwanegwyd yr eglwys arddull [[Yr Adfywiad Gothig]] ym 1901, a ddyluniwyd gan y penseiri W. Beddoe Rees a JH James. Wedi'i nodweddu gan ei chlochdŵr amlochrog, orielau mewnol tair ochr, a cholofnau haearn, derbyniodd yr adeilad ei restr treftadaeth ym 1998 oherwydd ei fanylion pensaernïol cain. Prynwyd yr eiddo yn 2000 a chafodd waith ailddatblygu cynhwysfawr pedair blynedd, gwerth £2.8 miliwn. Ariannwyd y prosiect hwn gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, Llywodraeth Cynulliad Cymru, a rhoddwr preifat. O dan arweiniad y pensaer Rob Cruwys, ailagorodd yr adeilad fel canolfan gelfyddydau ym mis Medi 2004. Sefydlwyd y ganolfan gan yr awdur crefyddol diweddar Rob Lacey a'i wraig, Sandra Harnich-Lacey. Yn arbennig, ffilmiwyd rhaglen deledu'r [[BBC]] *Songs of Praise* yn y lleoliad a'i darlledu ym mis Mai 2006. Heddiw, mae gan y Porth sawl lle arbenigol sy'n cadw cymeriad hanesyddol yr adeilad. [[Theatr]] Fawr, sydd wedi'i lleoli yn hen ran uchaf yr eglwys, yn gwasanaethu fel lle perfformio gyda lle i hyd at 350 o bobl eistedd ar feinciau pren gwreiddiol. Mae'r Stiwdio [[Dawns|Ddawns]] wedi cadw pulpud cerfiedig gwreiddiol yr eglwys, tra bod y caffi bar wedi'i leoli yn yr ystafell ysgol hanesyddol o 1896. Yn ogystal, mae'r ganolfan yn cynnwys dwy oriel arddangos ac awditoriwm. Mae'r Porth yn cynnal ystod amrywiol o ddosbarthiadau cymunedol wythnosol, gweithdai a rhaglenni drama, gan gynnwys perfformiadau rheolaidd gan y grŵp theatr bore Sadwrn, Performers. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713936 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Salem_Chapel,_Robertstown Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Salem, Tresalem''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynnwyr) yn Stryd y Bont, Robertstown, Aberdâr, Cymru yw Salem, Tre-roberts. Gellir olrhain hanes Salem yn ôl i 1835, pan dorrodd Joseph Harrison, gweinidog Ebenezer, Trecynon, i ffwrdd o'r eglwys honno oherwydd ei fod yn barod i weinyddu bedydd trwy drochiad llwyr i'r rhai a ddymunai. Roedd hyn yn groes i gredoau aelodau eglwysi annibynnol. Cynhaliwyd cyfarfodydd mewn tai i ddechrau, ac yn ddiweddarach yn ystafell hir Tafarn y Llew Gwyn. Er bod hyn wedi'i anghymeradwyo gan sawl aelod llwyrymwrthodol, ymhell o fod yn anarferol oedd i gapeli'r dyffryn gael eu gwreiddiau cynnar mewn cyfarfodydd mewn tafarndai. Aethpwyd i'r afael â'r anhawster hwn i ddechrau trwy adeiladu cwt pren ym 1836, a elwid yn Tŷ Planca. Yn fuan daeth yn rhy fach, ac aeth y gynulleidfa ati i adeiladu Salem ym 1841, am £550, ac ar dir a brydleswyd gan Dr James Lewis Roberts. Joseph Harrison oedd y gweinidog hyd nes iddo farw ym 1851. Olynwyd Harrison gan Joshua Thomas. Gwasanaethodd fel gweinidog am flynyddoedd lawer, a chyflwynwyd tystiolaeth o £140 iddo ym mis Ebrill 1875. Cyflwynwyd yr anrheg gan John Harrison, y diacon hynaf a mab sylfaenydd y capel. Ymhlith y siaradwyr ar yr achlysur hwn roedd [[Michael D. Jones]] o'r Bala, Thomas Rees o Abertawe a'r gweinidogion lleol William Edwards o Ebenezer, Trecynon a William Williams o Nebo, Hirwaun. Yn ystod y cyfnod hwn, sefydlodd aelodau o Salem Bethel, Gadlys. Cyrhaeddodd yr aelodaeth 65 ym 1841, ond erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi gostwng i 25. Arhosodd Salem ar agor tan yr unfed ganrif ar hugain. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18161612 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Saron_Chapel,_Aberaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saron, Aberaman''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) [[Cymru]] yn [[Aberaman]], Cymru, oedd Saron, a sefydlwyd yn ystod datblygiad diwydiannol cyflym yr ardal. Mae ei wreiddiau'n dyddio'n ôl i Dachwedd 1846, pan ddechreuodd cyfarfodydd yng nghartref yr ysgolfeistr Thomas Jones. Yn dilyn symud dros dro i dafarn leol ac anghydfodau mewnol wedi hynny, daeth dyfodol y gynulleidfa yn ansicr ar ôl marwolaeth Jones ym 1848. Fodd bynnag, sicrhaodd ymyrraeth David Price, gweinidog [[Siloa, Aberdâr]], ffurfio eglwys barhaol yn ddiweddarach y flwyddyn honno. O dan weinidogaeth Joshua Thomas, daeth achos o golera ac adfywiad crefyddol cydamserol ym 1849 â mewnlifiad enfawr o aelodau, gan ysgogi adeiladu adeilad capel pwrpasol ym 1850. Er i aelodaeth amrywio wedi hynny a Thomas adael ym 1852, adfywiodd dyfodiad y Parchedig John Davies ym 1854 y capel. Er gwaethaf sefydlu cangen newydd yng [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]], tyfodd cynulleidfa Saron mor gyflym nes i'r adeilad gael ei ymestyn ym 1856 i ddal 900 o bobl, gan ei wneud yn un o'r capeli mwyaf yng Nghwm Cynon. Gyda chefnogaeth diwygiad crefyddol 1859–1860, llwyddodd y gynulleidfa i glirio ei dyledion adeiladu sylweddol ac adeiladu Neuadd Saron yn gynnar yn y 1860au. Ymadawodd Davies ym 1863, a dilynwyd ef gan weinidogion nodedig a fu'n gwasanaethu ers amser maith, gan gynnwys R. Rowlands, HP Jenkins, a Glannant Jones, a wasanaethodd am 42 mlynedd. Arhosodd Saron mewn cyflwr da hyd yr unfed ganrif ar hugain ond yn y pen draw caeodd oherwydd cynulleidfa a oedd yn lleihau. Ym mis Tachwedd 2014, ailagorodd yr adeilad fel '''Capel Saron''', Eglwys Bedyddwyr Annibynnol, dan arweiniad y cenhadwr Americanaidd Dr. BJ Stagner Jr. Ailenwyd yr eglwys wedi hynny yn Eglwys Bedyddwyr Annibynnol Calvary yn Nyffryn Cynon yn 2022. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743850 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/New_Siloh_Congregational_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Seilo Newydd''' <br><br> Mae Capel Cynulleidfaol Siloh Newydd, a elwir hefyd yn Gapel Annibynnol Cymru Siloh neu'n syml yn Gapel Siloh Newydd, yn adeilad capel [[Adeilad rhestredig]] Gradd IA* ar ben Bryn Siloh yng [[Glandŵr|Nglandŵr]], [[Abertawe]], [[Cymru]]. Mae'r rhagddodiad 'Newydd' yn ei wahaniaethu oddi wrth Gapel Hen Siloh gerllaw, a adeiladwyd ym 1829. Dyluniwyd Capel Siloh Newydd gan Thomas Freeman, a oedd wedi gweithio o'r blaen gyda gweinidog-bensaer y capel, y Parchedig Thomas Thomas. Agorodd ym 1878. Ynghyd â'i lefel oriel (sy'n cylchdroi o amgylch perimedr cyfan y tu mewn), gallai eistedd 1100 o bobl. Uwchben y gynulleidfa roedd nenfwd eliptig, asenog cymhleth. Roedd yna hefyd bulpud mawr, amlochrog ac [[Organ (offeryn cerdd)]] gyda phibellau addurnedig agored, a osodwyd ym 1926. Mae gan y ffrynt allanol dair bae, wedi'u gwahanu gan bedimentau ac wedi'u haddurno â phriflennau acanthus a sgroliau memrwn. Daeth yn adeilad rhestredig Gradd II* ym 1987, oherwydd ei "bresenoldeb allanol cryf a'i du mewn arbennig o gain a di-fflach". Ar ôl i'r gynulleidfa leihau i chwech o bobl yn unig, caeodd y capel o'r diwedd gyda gwasanaeth ffarwel ddechrau mis Ionawr 2016. Yn 2017, trosglwyddwyd y capel i gynulleidfa newydd o'r enw Liberty Church, rhan o Assemblies of God, sydd wedi dechrau gwaith adnewyddu ac sy'n parhau i gyfarfod yn y capel heddiw. Cafodd y capel ei gynnwys ar Songs of Praise y BBC ar 9 Mai 2021. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17018216 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Seion_Chapel,_Cwmaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Seion, Cwmaman''' <br><br> Mae Seion, [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]] yn [[Eglwys y Bedyddwyr]], a sefydlwyd yn wreiddiol ym 1859. Caeodd y [[Eglwys]] yn 2013 ond mae'r eglwys yn dal i gyfarfod mewn lleoliad arall yn y pentref. Mae'r eglwys yn dyddio o ddyddiau cynnar Cwmaman fel cymuned lofaol. Dywedir i'r cyfarfodydd gweddi cyntaf gael eu cynnal yn nhŷ John Weeks yn Ffordd Fforchaman ac fe'u mynychwyd yn bennaf gan aelodau Gwawr, Aberaman. Adeiladwyd y capel ym 1858–9, yn bennaf gan yr aelodau eu hunain, a chostiodd £300. Fe'i hailadeiladwyd ym 1870 ar gost o £425 ac eto ym 1891 ar gost o £1,787. Y gweinidogion cyntaf oedd Ebenezer Morgan (1859–64) a TT Davies (1864–66). Ym 1868 daeth Thomas Humphreys yn weinidog, a gwasanaethodd tan 1910. Bedyddiodd 1,700 o aelodau yn ystod ei gyfnod 42 mlynedd a bu farw ym 1911. Roedd Humphreys yn aelod sefydlu o Gyngor Dosbarth Trefol Aberdâr ac yn ymddiriedolwr Neuadd Gyhoeddus Cwmaman. Cafodd diwygiad 1904-05 effaith ddofn yn Seion, gyda llawer o fynychwyr a oedd wedi bod yn bresennol fel gwrandawyr ers degawdau yn dod yn aelodau llawn o'r eglwys. Olynwyd Humphreys gan WR Lewis, a arhosodd tan 1914 pan symudodd i Gapel Parc y Bryn, [[Hwlffordd]]. Ar 14 Chwefror 1916, ordeiniwyd SJ Leeke yn weinidog Seion. Roedd Leeke yn frodor o Dalybont, Sir Aberteifi a hyfforddodd ar gyfer y weinidogaeth yng Ngholeg Bedyddwyr De Cymru, Caerdydd. Dechreuodd ei weinidogaeth yn y Neuadd Gyhoeddus ar ôl i'r capel gael ei ddifrodi'n ddifrifol gan storm ym mis Ionawr y flwyddyn honno. Ar ôl i SJ Leeke adael am [[Brynaman|Frynaman]] ym 1925, bu Seion heb weinidog am bedair blynedd. Dechreuodd D. Myrddin Davies ei weinidogaeth ym 1929 ac arhosodd am saith mlynedd cyn symud i Bethel, [[Aberystwyth]]. Bu T. Jones-Evans yn weinidog o 1927 hyd 1943, pan symudodd i Galfaria, Login, yn [[Sir Gaerfyrddin]]. Gwasanaethodd Harding G. Rees o 1944 hyd 1955 a chafodd ei olynu gan Garfield Eynon ym 1956. Yn ystod gweinidogaeth Eynon dathlodd yr eglwys ei chanmlwyddiant. Symudodd Eynon i Ebeneser, Rhydaman yn 1962. Bu John Lewis yn weinidog yn ystod y 1970au ond symudodd i Drefach (Sir Gaerfyrddin) yn 1978. Y gweinidog olaf yn Seion oedd Gwilym Davies, a sefydlwyd yn weinidog Seion ynghyd â Hengoed, Bryn Seion (Ystrad Mynach) a Noddfa (Ynysybwl), a fu'n weithgar yn eglwys Seion hyd at 1921. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558714 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Siloh_Chapel,_Trecynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Siloh, Trecynon''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) ym Mount Pleasant, Trecynon, Aberdâr, Cymru oedd Siloh, [[Trecynon]]. Ffurfiwyd Siloh ym 1887 pan dorrodd y Parch. David Onllwyn Brace a thua hanner cant o aelodau i ffwrdd o Bethel, Gadlys. Cynhaliwyd cyfarfodydd i ddechrau yn Nhafarn Goffi'r Swan ac yng nghartref un Richard Wigley. Wrth i'r aelodaeth gynyddu, symudodd y gynulleidfa i Ysgol y Parc. Agorwyd y capel gwreiddiol ym mis Ebrill 1890 pan bregethodd y Parch. J. Rees, Treherbert; AT Jenkins, Ferndale; a WG Williams, Penarth, mewn gwasanaethau arbennig dros ddau ddiwrnod. Adeiladwyd capel newydd ym 1902, a ddyluniwyd gan Thomas Roderick. Ychwanegwyd oriel ddwy flynedd yn ddiweddarach. Nid oedd yr aelodaeth erioed mor fawr â rhai eglwysi eraill yn yr ardal. Roedd yr aelodaeth yn 154 ym 1905 a 138 ym 1930. Bu Sulgwyn Davies yn weinidog am 43 mlynedd. Bu farw ym 1939. Addolodd aelodau o Carmel yn Siloh yn dilyn cau eu capel ym 1988. Caeodd Siloh ei hun ym 1996. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20714106 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Soar_Chapel,_Hirwaun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Soar, Hirwaun''' <br><br> Capel Bedyddwyr yn Kingsbury Place, [[Llwydcoed]], [[Aberdâr]], [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Soar. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Soar yn yr [[Cymraeg]]. Roedd Soar yn gangen o Heolyfelin, capel Bedyddwyr cyfagos. Cynhaliwyd y gwasanaethau cyntaf mewn tai yn yr ardal nes i'r adeilad capel cyntaf gael ei godi ym 1859 gyda lle i 380 o bobl. Fel llawer o gapeli Bedyddwyr yn yr ardal, roedd [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]] yn rhan o'i ffurfio a phregethodd yn y gwasanaethau agoriadol, ynghyd â Benjamin Evans o Heolyfelin. Gwasanaethodd Evans fel gweinidog Soar, yn ogystal â Heolyfelin, hyd nes iddo adael [[Castell-nedd]] ym 1861. Roedd ei olynydd, William Harris, hefyd yn weinidog Soar yn ogystal â Heolyfelin tan 1876. Daniel Jones oedd y gweinidog cyntaf o 1876 hyd 1898. Yn ystod ei weinidogaeth adeiladwyd festri newydd ym 1892 ar gost o £300. Olynwyd ef gan DG Price (1900–07) ond ar ôl iddo adael, bu Soar heb weinidog am ddeng mlynedd. Yn y pen draw, daeth Vaughan Pugh yn weinidog ym 1917, ac yn ystod gweinidogaeth fer ond llwyddiannus, gwnaed sawl gwaith adnewyddu gan gynnwys festri newydd. Yn dilyn ei ymadawiad bu cyfnod arall heb weinidog a chymerodd Cynog Williams o Heolyfelin ofal Soar (1907-20). Ym 1938, daeth Christmas Jones yn weinidog Soar yn ogystal â Saron, Godreaman. Yn ystod y cyfnod hwn bu rhai anghytundebau o fewn yr eglwys ac ym 1947 adroddwyd bod yr aelodaeth yn fach. Erbyn hynny, roedd y ddiacon benywaidd gyntaf, Lizzie Anne Rowlands, wedi'i hethol. Gwasanaethodd Christmas Jones tan 1954. D. Meredith Morgan oedd y gweinidog olaf. Caeodd y capel ddechrau'r 1980au. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20020293 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tabernacle_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Tabernacle, Ynysybwl''' <br><br> Mae Tabernacl, [[Ynys-y-bwl]] yn gyn-gapel Annibynnol yn Stryd Arall, Ynysybwl, [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]]. Fel sawl capel arall yn y pentref, mae Tabernacl yn dyddio o 1885, pan ofynnwyd i grŵp o bobl ifanc lleol pam nad oeddent yn mynychu Capel Bethel. Atebasant trwy ddweud nad Methodistiaid oeddent ond Annibynwyr Cymreig ac y byddent yn mynychu capel Annibynnol pe bai un yn cael ei sefydlu. O ganlyniad, dechreuwyd cynnal gwasanaethau yn ystafell uchaf Gwesty'r Windsor. Cynhaliwyd y gwasanaethau agoriadol ar 11 a 12 Medi 1887. Erbyn dechrau'r 21ain ganrif roedd yr aelodaeth tua 20. Caeodd y Capel yn 2021 a rhoddwyd yr adeilad ar werth am £70,000. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491962 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Trinity_Methodist_Church,_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Trinity, Caerdydd''' <br><br> Mae Canolfan y Drindod, a elwid gynt yn Eglwys [[Methodistiaeth]] y Drindod, yn gyn-eglwys Fethodistaidd [[Adeilad rhestredig]] wedi'i lleoli yn [[Adamsdown]], [[Caerdydd]], Cymru. Fe'i hadeiladwyd rhwng 1896 a 1897 gan y cwmni Albert Victor Ingall a'i Feibion o Birmingham, a sefydlwyd yr adeilad yn wreiddiol fel Eglwys Rydd Fethodistaidd Unedig Newport Road i gymryd lle capel cynharach ar Guildford Crescent. Ym 1950, yn dilyn gostyngiadau yn nifer y mynychwyr ar ôl y rhyfel a dinistrio eglwys gyfagos Roath Road yn ystod Ymosodiad Caerdydd ym 1941, unwyd cynulleidfaoedd Roath Road a Broadway â Newport Road. Ar ôl yr uno hwn, ailenwyd yr eglwys yn Eglwys Fethodistaidd y Drindod. Yn y pen draw, gwerthwyd hen safle Broadway i'r [[BBC]] ac yn ddiweddarach fe'i trowyd yn fosg cyn iddo gael ei ddinistrio gan dân ym 1989, tra dymchwelwyd eglwys adfeiliedig Roath Road ym 1955. Cafodd Eglwys Fethodistaidd y Drindod israniad llorweddol ac ailfodelu helaeth ym 1978, a ddyluniwyd gan Wyn Thomas a'i Bartneriaid. Erbyn dechrau'r 2010au, arweiniodd costau cynnal a chadw uchel at roi'r gorau i addoli Methodistaidd rheolaidd yn yr adeilad yn 2013. Heddiw, mae'r adeilad yn gwasanaethu fel Canolfan y Drindod, a weithredir gan Gyngor Ffoaduriaid Cymru fel canolfan groesawgar a chymorth i ffoaduriaid. Er i'r ganolfan golli ei Grant Cydraddoldeb ac Amrywiaeth [[Llywodraeth Cymru]] yn 2017, mae'n parhau â'i gwaith cymunedol. Yn ogystal, defnyddir y cyfleuster ar gyfer addoli gan Eglwys Syriaidd Mar Thoma, cynulleidfa annibynnol sydd wedi cyfarfod yng Nghaerdydd ers 2006. Mae cyfleuster cymunedol tebyg, Canolfan Oasis, yn gweithredu allan o gyn-eglwys Fethodistaidd arall ar Splott Road gerllaw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> mn67ki4uou9dhyqdxn6ve33fr9fsr26 15669052 15668790 2026-10-22T10:55:42Z Jason.nlw 31223 hyd at - Arcêd y Frenhines 15669052 wikitext text/x-wiki *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491699 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/6_High_Street,_Llandaff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''6 Y Stryd Fawr, Llandaff''' <br><br> Mae '''6 Stryd Fawr''' yn adeilad o'r 18fed ganrif yn [[Llandaf]], [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Mae'n bosibl iddo gael ei adeiladu fel adeilad un llawr a hanner ar ddechrau'r 18fed ganrif o waith maen rwbel trwchus ac yna fe'i hymestynnwyd i adeilad tri llawr. Credir ei fod yn rhan o'r hen fferm ar The Cathedral Green, Llandaf, a ddymchwelwyd ar ddechrau'r 19eg ganrif. Heddiw mae'r adeilad yn dŷ te. Mae'r adeilad yn strwythur [[Adeilad rhestredig]] Gradd II, ac fe'i rhestrwyd oherwydd ei fod wedi'i "gynnwys fel tŷ o'r 18fed ganrif yn bennaf, ac oherwydd ei werth grŵp gyda'r adeiladau rhestredig eraill o amgylch The Cathedral Green ac ar y Stryd Fawr." <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7524097 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Singleton_Abbey Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abaty Singleton''' <br><br> Mae '''Abaty Singleton''' yn blasty mawr, yn bennaf o'r 19eg ganrif, yn [[Abertawe]], [[Cymru]]. Heddiw, mae'r adeiladau yn gartref i swyddfeydd gweinyddu [[Prifysgol Abertawe]]. Gellir dod o hyd iddynt ym mhen dwyreiniol campws [[Parc Singleton]] Prifysgol Abertawe. Cnewyllyn y tŷ yw fila neo-glasurol, wythonglog o ran cynllun, a godwyd ym 1784 o dan yr enw Marino gan Edward King, swyddog tollau. Ym 1817 prynwyd hwn gan y diwydiannwr [[John Henry Vivian]], a ychwanegodd estyniadau un bae petryalog i'r naill ochr a'r llall. Ym 1823 comisiynodd Vivian y [[Pensaer]] PF Robinson i ailfodelu'r tŷ yn arddull [[yr Adfywiad Gothig]]. Dechreuodd y gwaith ym 1827, a degawd yn ddiweddarach, cyhoeddodd Robinson ''Domestic Architecture in the Tudor Style'', monograff ym mhopeth ond enw ar Abaty Singleton. Yna gwasanaethodd y tŷ fel preswylfa i'r teulu Vivian am sawl blwyddyn. Mae'r tŷ wedi goroesi, gyda cholledion cyfyngedig, yn debyg iawn i'r hyn sy'n ymddangos ym mhlatiau ysgythredig y llyfr. Mae'r grisiau cefn, ar echelin y blaen deheuol, a'r ystafell ar y llawr gwaelod yng nghanol y blaen deheuol, gyda phen mewnol plygedig, wedi goroesi o'r tŷ gwreiddiol o 1784. Ym 1919 gwerthodd Ail Arglwydd Abertawe Abaty Singleton i Gorfforaeth Abertawe. Ym 1920 rhentwyd y lle i Goleg Prifysgol Abertawe, ac ym 1923 gwerthodd y tŷ a chanolbwynt yr ystâd iddo, a daeth yr Abaty yn bencadlys i'r coleg. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4663991 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abbey_Cwmhir_Hall Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Neuadd Abaty Cwmhir''' <br><br> Mae '''Neuadd Abaty Cwmhir''' yn blasty neo-[[Oes Elisabeth|Elisabethaidd]] wedi'i leoli ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Adeiladwyd y neuadd yn wreiddiol ym 1833 ar gyfer Thomas Wilson, cyfreithiwr o [[Llundain|Lundain]], ar safle tŷ [[Tuduriaid|Tuduraidd]] hŷn a oedd gynt yn eiddo i deuluoedd Fowler a Hastings. Datblygodd Wilson yr ystâd 3,000 erw, gan dirlunio'r tiroedd a chreu llyn i bweru melin lifio leol. Fodd bynnag, fe wnaeth y prosiect ei ddifetha'n ariannol, gan ysgogi ei ymfudiad i [[Awstralia]], lle daeth yn Faer [[Adelaide]] yn ddiweddarach. Yn dilyn ei ymadawiad, aeth yr ystâd yn adfeiliedig. Ym 1837, prynwyd yr ystâd gan Francis Philips, aelod o deulu amlwg yn [[Swydd Stafford]] gyda buddiannau gweithgynhyrchu cotwm llwyddiannus ym [[Manceinion]]. Gweithiodd teulu Philips i wella'r eiddo dros genedlaethau olynol. Rhwng 1867 a 1869, comisiynodd George Henry Philips y penseiri Poundley a Walker o [[Lerpwl]] i newid a dyblu maint y tŷ yn helaeth. Trawsnewidiodd yr ailadeiladu hwn y neuadd yn blasty [[Oes Fictoria|Fictoraidd]] a nodweddir gan garreg nadd, bandiau aml-liw, a byrddau barge cymhleth, gyda ystafell snwcer wedi'i hychwanegu'n ddiweddarach ym 1894. Ddiwedd 1997, prynodd Paul a Victoria Humpherston Neuadd Abaty Cwmhir ac ymgymryd ag adferiad cynhwysfawr o'r eiddo. Cafodd eu hymdrechion adfer eu cynnwys ar sawl rhaglen deledu, gan gynnwys darllediadau gan y [[BBC]], [[ITV]], ac [[S4C]]. Er bod y tŷ ar agor i deithiau cyhoeddus am sawl blwyddyn, fe gaeodd yn barhaol i ymwelwyr yn 2020 o ganlyniad i bandemig [[COVID-19]]. Heddiw, mae gerddi'r neuadd yn cael eu cydnabod am eu harwyddocâd hanesyddol, gan ddal rhestriad Gradd II ar [[Cofrestr o Barciau a Gerddi yng Nghymru sydd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig|Gofrestr o Barciau a Gerddi yng Nghymru sydd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667136 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abernant_Colliery Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Glofa Abernant''' <br><br> Roedd '''Glofa Abernant''' yn bwll glo yn nyffryn [[Afon Aman]] ym Mhwllfawatkin, i'r gogledd o [[Pontardawe|Bontardawe]] ac i'r gogledd o [[Abertawe]], [[Gorllewin Cymru]]. Datblygwyd Abernant gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]] fel un o "byllau mawr" Gorllewin Cymru ochr yn ochr â Glofa Cynheidre yng Nghwm Gwendraeth, buddsoddiad a fwriadwyd i gadw cloddio glo economaidd yn ddiwydiant hyfyw yn yr ardal. Dechreuodd y datblygiad £10 miliwn ym 1954, gyda suddo dau o'r siafftiau dyfnaf yn y maes glo i ganiatáu mynediad at wythïen [[Glo carreg]] Peacock. Roedd y tafliad i fyny ogleddol yn 765 medr a'r De yn 903 medr. Gyrrwyd dau fewnosodiad hefyd. Dechreuodd cynhyrchu ddwy flynedd yn ddiweddarach, gyda glo yn cael ei echdynnu ar hyd cangen Dyffryn Aman o hen Gwmni Rheilffordd a Doc [[Llanelli|Llanelly]], ac ymlaen i'r brif linell ym Mhantyffynnon. Ym 1962, datblygodd y lofa fynediad i wythïen y Red Vein, gan arwain at adael gwythiennau isaf Peacock o 1963 ymlaen. Y canlyniad oedd, yn ystod y 1970au, fod 900 o ddynion yn cynhyrchu cyfartaledd o 300,000 tunnell o lo y flwyddyn, o system a oedd yn gorchuddio â ffordd. Y lofa oedd un o byllau cyntaf y BGC i ddefnyddio cloddio encil, lle cafodd ffyrdd eu gyrru i derfyn y cronfeydd glo, ac yna byddai'r talcen glo yn cael ei weithio tuag at waelod y pwll. Caeodd Abernant ym 1988. Ym mis Medi 2011, cyflwynodd Waste Recycling Group Ltd gynlluniau ar gyfer datblygu cyfleuster treulio anaerobig ar hen safle'r lofa. Wedi'i gynllunio i redeg ar wastraff bwyd a gasglwyd o 350,000 o gartrefi ym [[Pen-y-bont ar Ogwr|Mhen-y-bont ar Ogwr]], [[Sir Gaerfyrddin]], [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Sir Benfro]] ac Abertawe, byddai'r cyfleuster 2.3 MW yn gallu cynhyrchu digon o drydan i ddiwallu anghenion tua 5,000 o gartrefi, a chynhyrchu gwrtaith. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743481 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abercamlais Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abercamlais''' <br><br> Mae '''Abercamlais''' yn blasty gwledig yn [[Trallong|Nhrallong]] yn [[Afon Wysg|nyffryn Afon Wysg]] rhwng [[Aberhonddu]] a [[Pontsenni|Phontsenni]] ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Yn dyddio'n ôl i'r [[Yr Oesoedd Canol|Oesoedd Canol]] o bosibl, cafodd ei addasu a'i ychwanegu ato mewn amryw ffyrdd yn ystod y ddeunawfed ganrif a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan gyfrif am y cyfan neu'r rhan fwyaf o'r hyn a welir heddiw. Mae'n [[adeilad rhestredig]]. Mae ystâd Abercamlais wedi bod ym meddiant y teulu Williams ers [[Oes Elisabeth]]. Ar ddechrau'r 18fed ganrif, ailadeiladwyd y plasty presennol fel bloc trillawr mewn arddull Neoglasurol. Yn y 19eg ganrif, ychwanegwyd porth [[Tuduriaid|Tuduraidd]], ac awgrymwyd Syr [[George Gilbert Scott]] fel y pensaer. Ar ddechrau'r 20fed ganrif, gwnaed ychwanegiadau pellach gan WD Caröe. Mae Robert Scourfield a Richard Haslam, yn eu cyfrol ''Powys'' yng nhgyfres ''Buildings of Wales'', yn nodi bod y tu mewn yn cynnwys enghreifftiau o achub pensaernïol, a gasglwyd gan ddeiliaid y tŷ o adeiladau a ddymchwelwyd mewn mannau eraill a'u hadfer a'u hailosod yn Abercamlais. Mae enghreifftiau'n cynnwys lle tân o blasty gwledig Fonthill Splendens yn Wiltshire a phaneli pren o [[Eglwys Gadeiriol Aberhonddu]]. Hefyd yn werth ei nodi mae colomendy wythonglog o ddechrau'r ddeunawfed ganrif sydd wedi'i restru'n Rradd II*. Mae sylfaen y tŷ [[Colomen|colomennod]] yn ffurfio pont dros nant, ac fe'i gosodwyd fel latrin, dyfais y mae Scourfield a Haslam yn ei hystyried yn "symlrwydd ei hun, gyda rhinweddau defnyddiol ac addurniadol i gyd". Mae'r gerddi sydd ynghlwm wrth y tŷ yn ymestyn ar ddwy ochr afon Wysg ac maent wedi'u cysylltu gan bont garreg tair bwa Elisabethaidd sydd wedi'i rhestru'n Radd II*, a [[Pont grog|phont grog]] [[haearn gyr]] sydd wedi'i rhestru'n Radd II, a adeiladwyd gan [[Crawshay Bailey]] yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae trydydd pont dros Nant Camlais hefyd wedi'i rhestru. Mae gardd â mur o'i chwmpas i'r gogledd o'r nant, y stablau, a phorthdy ar ben y dreif i gyd wedi'u rhestru'n Radd II. Llai na hanner milltir i lawr yr afon mae Tŷ Maenor Penpont y gwneir cymariaethau ag ef, gan fod gan y ddau dŷ rywfaint o hanes cyffredin. Mae Abercamlais yn parhau i fod yn gartref preifat ond mae ar agor i ymwelwyr o bryd i'w gilydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667129 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Abermawr Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Abermawr''' <br><br> Mae '''Abermawr''' yn ddarn o arfordir olygfaol ac yn [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ([[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig|SoDdGA]]) dynodedig yn [[Sir Benfro]], [[Cymru]]. Traeth graeanog yn bennaf yw Abermawr, gyda chorsydd a choetir y tu hwnt iddo. Mae’n boblogaidd gyda llawer o gerddwyr sy’n cerdded ar hyd yr arfordir heibio [[Porth-gain|Porthgain]], [[Abereiddi]] ac [[Abercastell|Abercastle]]. Ffurfiwyd ei banc cerrig mân amlwg yn ystod storm ddifrifol ar 25 Hydref 1859, yr un storm a ddinistriodd y llong *Charles Holmes*, pan foddodd pob un o'r 28 o bobl ar ei bwrdd. Er bod y bae yn cynnwys ceryntau peryglus, mae ei benrhynau isel yn cynnig rhywfaint o loches rhag gwyntoedd cryfion. Ar lanw isel, mae gweddillion coedwig hynafol, gynhanesyddol yn dod i'r golwg. Yn ystod y 1840au, ystyriwyd Abermawr am gyfnod byr gan y peiriannydd [[Isambard Kingdom Brunel]] fel y derfynfa ar gyfer [[Rheilffordd De Cymru]], a oedd â'r nod o gysylltu [[Llundain]] â llongau teithwyr yn hwylio i [[Iwerddon]] ac [[Unol Daleithiau America|America]]. Er i'r cynllun rheilffordd hwn gael ei ailgyfeirio i [[Neyland]] yn y pen draw, cyflawnodd Abermawr arwyddocâd byd-eang yn ddiweddarach ym maes cyfathrebu. Ar 27 Gorffennaf 1866, daeth yn derfynfa ddwyreiniol y cebl telegraff Trawsatlantig. Wedi'i osod gan agerlong Brunel *Great Eastern*, cysylltodd y cebl Trinity Bay yn [[Newfoundland a Labrador]] ag [[Ynys Falentia]] yn Iwerddon, gan groesi Iwerddon trwy linell dir, ac yna redeg o dan Fôr Iwerddon i Abermawr. O gwt haearn rhychog, roedd gweithredwyr telegraff yn ail-drosglwyddo negeseuon i Lundain, gan hwyluso'r cyswllt telegraffig cyntaf rhwng Prydain a [[Gogledd America]]. Ychwanegwyd ail gebl ym 1880. Chwaraeodd yr orsaf rôl gyfathrebu hanfodol yn ystod y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf|Rhyfel Byd Cyntaf]], pan gafodd ei gwarchod gan ddidoliad milwrol. Fodd bynnag, ar ôl i storm ddifrodi'r ceblau'n ddifrifol ddechrau'r [[1920au]], gadawyd yr orsaf gyfnewid. Heddiw, mae'r cwt telegraff hanesyddol yn dal i sefyll ac yn breswylfa breifat. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4667161 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberpergwm Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Aberpergwm (Pwll Glo)''' <br><br> Mae '''Aberpergwm''', sydd wedi'i leoli yng Nghwm Nedd ger [[Glyn-nedd]] yn ne [[Cymru]], yn safle [[Maes glo De Cymru|pwll glo]] hanesyddol. Dechreuodd cloddio drifft ar y safle ym 1811, gyda gweithrediadau masnachol llawn yn cychwyn yn y 1860au o dan W. Williams. Cafodd y pwll glo ei gyfuno â phwll glo drifft Pwllfaron gerllaw ym 1880, ac agorodd drifft newydd ym 1906, gan roi mynediad i nifer o wythiennau glo. Yn dilyn gwladoli ar ôl yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]], roedd y pwll glo yn cyflogi 855 o weithwyr erbyn 1950. Er gwaethaf buddsoddiadau sylweddol yn y [[1970au]] i oresgyn heriau daearegol, caeodd y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]] y pwll glo ar 7 Hydref 1985. Ym 1996, ailagorodd buddsoddwyr lleol, Anthracite Mining Ltd, y pwll glo drifft i gael mynediad at ei gronfeydd helaeth o [[Glo carreg|lo carreg]] gradd uchel. Yn ddiweddarach, daeth y safle dan berchnogath Energybuild, ac fe'i brynwyd wedyn gan Walter Energy o'r [[Unol Daleithiau America|Unol Daleithiau]] yn 2011. Yn ystod y cyfnod hwn, cyflenwyd llawer o'r glo i [[Gwaith Dur Port Talbot|Waith Dur Port Talbot]] Tata Steel. Yn dilyn methdaliad Walter Energy, rhoddwyd y pwll glo ar "ofal a chynnal a chadw" ym mis Gorffennaf 2015. Cafodd ei adfywio yn 2018 pan gafodd Energybuild ei brynu oddi ar y gweinyddwr gan fuddsoddwyr o'r [[Y Deyrnas Unedig|DU]]. Heddiw, Aberpergwm yw'r unig gynhyrchydd glo carreg gradd uchel yng ngorllewin [[Ewrop]], gan gynhyrchu glo carbon uchel a ddefnyddir yn bennaf ar gyfer hidlo carbon, gyda rhywfaint o gyflenwad yn dal i gael ei anfon i Bort Talbot. Mae tiroedd y pwll glo hefyd yn cynnwys adfeilion [[Aberpergwm]], cyn-gartref y teulu Williams. Yn ogystal, ailddatblygwyd safle'r hen olchfa lo yn ganolfan gofal iechyd deulawr. Wedi'i agor yn 2019, mae'r cyfleuster hwn yn darparu gwasanaethau gofal iechyd integredig ar gyfer Glyn-nedd a'r cymunedau cyfagos, a weithredir gan [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe|Fwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe]] ochr yn ochr â phractisau meddygol a fferyllol lleol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743395 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pontypridd_Municipal_Buildings Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeiladau Bwrdeistrefol Pontypridd''' <br><br> Maer '''Adeiladau Bwrdeistrefol Pontypridd''' yn adeilad bwrdeistrefol sydd wedi'i leoli ar Heol Gelliwastad, [[Pontypridd]] yn [[Rhondda Cynon Taf]] yng [[Cymru|Nghymru]]. Mae'r strwythur, sy'n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd fel swyddfa gofrestru, yn adeilad [[Adeilad rhestredig]]. Yn dilyn twf sylweddol yn y boblogaeth, a oedd yn gysylltiedig yn bennaf â chloddio [[glo]] a'r gweithfeydd [[haearn]] lleol, sefydlwyd bwrdd iechyd lleol ym Mhontypridd ym 1873. Ar ôl i'r bwrdd lleol gael ei olynu gan Gyngor Dosbarth Trefol Pontypridd ym 1894, penderfynodd y cyngor newydd gomisiynu swyddfeydd bwrdeistrefol. Y safle a ddewiswyd ganddynt oedd ar ochr ogledd-orllewin Stryd Morgan. Enillodd Henry Hare gystadleuaeth i ddylunio'r adeilad newydd, a dechreuodd y gwaith adeiladu ym 1903. Fe'i cynlluniwyd yn yr arddull [[Baróc]], wedi'i adeiladu mewn gwaith maen rwbel gyda thriniadau carreg nadd, ac fe'i hagorwyd yn swyddogol gan yr aelod seneddol, [[Alfred Thomas]], ym mis Ebrill 1906. Darparodd dyluniad Hare siambr gyngor a swyddfeydd ar ongl sgwâr. Parhaodd yr adeilad i wasanaethu fel swyddfeydd y cyngor dosbarth trefol am lawer o'r 20fed ganrif, a daeth yn bencadlys Cyngor Dosbarth Taf-Elái estynedig pan gafodd ei sefydlu ym 1974. Fodd bynnag, peidiodd â bod yn ganolfan llywodraeth leol pan ffurfiwyd yr awdurdod unedol newydd, Rhondda Cynon Taf, ym 1996, ac yna daeth yn swyddfa gofrestru leol. Mae'r adeilad wedi'i adeiladu o waith maen rwbel, gyda thriniadau carreg, a tho [[llechi]]. Mae ganddo ddau lawr ac atig. Mae'r prif flaen yn dair bae o led ac wedi'i goroni â chlochdy wythonglog gyda cheiliog tywydd. Mae gan y llawr gwaelod fwâu hanner cylch, lle mae'r brif fynedfa a'r ffenestri wedi'u cilfachau'n ddwfn. Mae cerfluniau a gynlluniwyd gan John Dudley Forsyth a chilfachau gyda grisiau. Mae gan yr ochr ddwyreiniol 11 bae, gyda'r baeau pen wedi'u dwyn ymlaen. Mae'r tu mewn wedi'i gadw'n dda; mae'r brif fynedfa'n arwain at gyntedd gyda grisiau carreg, tra bod siambr y cyngor, ystafell y pwyllgor a pharlwr y maer i fyny'r grisiau, pob un â dodrefn gwreiddiol. Disgrifir y siambr gan [[Cadw]] fel un "eithriadol o dda", gyda seddi mewn ffurf "D", gwydr lliw, a nenfwd bwaog ar bilastrau. Mae gan y parlwr nenfwd cymhleth hefyd, ac mae gan yr ystafell bwyllgor ei simnai wreiddiol. Rhestrwyd yr adeilad gradd II* ym 1990. Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Rhondda Cynon Taf <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7306482 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Redwood_Building Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeilad Redwood''' <br><br> Mae '''Adeilad Redwood''' yn Adeilad [[Prifysgol Caerdydd]], yn ardal [[Parc Cathays]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[Cymru]]. Agorwyd yr adeilad ym 1961 gan Goleg Technoleg Uwch Cymru, a ddaeth yn Sefydliad Gwyddoniaeth a Thechnoleg [[Prifysgol Cymru]] (UWIST) ym 1968. Ym 1988 unodd UWIST â Choleg Prifysgol Cymru Caerdydd, a ddaeth yn Brifysgol Caerdydd ym 1999. Dyluniwyd yr adeilad gan [[Percy Thomas|Syr Percy Thomas]] a'i Fab. Mae'n floc tair stori petryalog yn yr arddull [[Pensaernïaeth Fodern]]. Mae'r brif fynedfa ym mhen chwith y ffasâd gorllewinol, ac uwchben hynny mae cerflun mawr gan Edward Bainbridge Copnall, yn dangos dyn oedrannus mewn toga gyda'i droed ar glôb, yn estyn allan yn amddiffynnol dros [[Gwyddonydd|wyddonydd]] a [[Nyrsio|nyrs]]. Ym 1979 enwyd yr adeilad ar ôl teulu Redwood o [[Trebefered]], ger [[Llanilltud Fawr]], sef y fferyllydd Theophilus Redwood, ei fab Syr Boverton Redwood yn ogystal â brawd meddygol Theophilus, Lewis Redwood, a'i fab Thomas Redwood (enwyd hen Ysbyty Redwood, Rhymni ar eu hôl). Roedd Theophilus Redwood yn un o sylfaenwyr Cymdeithas Fferyllol Prydain Fawr ymhlith cysylltiadau â'r Gymdeithas Gemegol ac fel llywydd sefydlu Cymdeithas y Dadansoddwyr Cyhoeddus, tra roedd ei fab Syr Boverton Redwood yn gemegydd petrolewm nodedig, a fu ar un adeg yn llywydd Cymdeithas y Diwydiant Cemegol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29505152 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Wallace_Building,_Swansea Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Adeilad Wallace, Abertawe''' <br><br> Mae '''Adeilad Wallace''' yn Adeilad Gradd II sydd yn rhan o [[Prifysgol Abertawe|Brifysgol Abertawe]], ym [[Parc Singleton|Mharc Singleton]], [[Abertawe]]. Comisiynwyd yr adeilad gan yr Athro Florence Mockeridge, pennaeth yr Adran Fioleg, a'i ddylunwyd gan cwmni [[Percy Thomas]] yn y 1950au fel rhan o ddatblygiad y campws. Cwblhawyd y cam cyntaf ym 1953 gyda'r adenydd ychwanegol wedi'u cwblhau erbyn 1961. Gelwid yr adeilad gynt yn Adeilad y [[Gwyddorau naturiol|Gwyddorau Naturiol]] ond cafodd ei ailgysegru er anrhydedd [[Alfred Russel Wallace]]. Fe'i hadeiladwyd yn yr arddull glasurol-fodernistaidd gydag ystod hir o'r gogledd-ddwyrain i'r de-orllewin gyda dwy adain fyrrach. Mae'r adeilad yn gartref i adrannau daearyddiaeth, daeareg, botaneg a sŵoleg, a ddangosir mewn band o baneli sy'n cynnwys arwyddluniau sy'n symboleiddio'r pynciau hyn.<br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689300 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Alun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Alun''' <br><br> Mae '''Afon Alun''' yn afon ym [[Bro Morgannwg|Mro Morgannwg]], [[De Cymru]]. Mae'n llednant i [[Afon Ewenni]], y mae'n ymuno â hi i'r de o [[Pen-y-bont ar Ogwr|Ben-y-bont ar Ogwr]]. Mae dwy nant yn ymuno ger pentref [[Llandŵ]] i ffurfio'r afon, sef Nant Stembridge a Nant Llandŵ. Ar ôl y cymer mae'n llifo i gyfeiriad gogledd-orllewinol yn fras gan ddilyn llwybr rheilffordd Bro Morganwg nes iddi ymuno ag Afon Ewenni ychydig i fyny'r afon o [[Castell Ogwr|Gastell Ogwr]]. Mae gan yr afon un llednant, Nant [[Tregolwyn]], sy'n ymuno â'r afon ger pentref Colwinston. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16897064 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Clydach_(Neath) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Clydach (Castell-nedd)''' <br><br> Mae '''Afon Clydach''' yn afon ym mwrdeistref sirol [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. Mae'n rhedeg yn gyffredinol tua'r de o lethrau gorllewinol [[Mynydd Marchywel]] am tua 9 km ac heibio [[Fforest-goch|Fforest Goch]], [[Bryncoch]] ac [[Abaty Nedd]] i ymuno ag [[Afon Nedd]] ger Castell-nedd. Credir bod pob un o'r afonydd sy'n dwyn yr enw 'Clydach' yn Ne Cymru yn deillio o air [[Celtaidd]] cynharach 'klou' neu 'kleu' ynghyd â'r ôl-ddodiad '-ach' sydd o darddiad [[Iwerddon|Gwyddelig]]. Yr ystyr yw afon sy'n 'llifo'n gryf', yn 'golchi' neu'n garregog. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5137119 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Clyne_River Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Clun (Abertawe)''' <br><br> Mae '''Afon Clun''' yn afon a leolir yn [[Abertawe]], [[De Cymru]], sy'n llifo trwy [[Parc Gwledig Dyffryn Clun|Barc Gwledig Dyffryn Clun]] am lawer o'i chwrs. Gan darddu o gyfres o ffynhonnau ar ymyl ogleddol Comin Fairwood, rhwng [[Y Crwys]] a [[Dynfant]], mae'r afon yn llifo tua'r de-ddwyrain ger maestrefi gorllewinol Abertawe. Mae'n derbyn sawl llednant dienw, gan gynnwys nant sylweddol o [[Sgeti]], cyn gwagio i'r môr ym mhentref arfordirol [[Blackpill, Abertawe]]. Er ei bod yn aml yn cael ei chymysgu â nant "Blackpill" i'r gorllewin, afon ar wahân yw [[Afon Clun (De Cymru)|Afon Clun]]. Yn hanesyddol, harneisiwyd pŵer yr afon gan nifer o [[Melin ddŵr|Melinau ddŵr]] tan [[Oes Fictoria]], er nad oes unrhyw strwythurau wedi goroesi heddiw. Oherwydd ei phellter o ganolfan ddiwydiannol Abertawe, dihangodd yr afon rhag y llygredd trwm sy'n gysylltiedig â dociau a gweithfeydd copr y ddinas. Fodd bynnag, yn hanesyddol dinistriodd llygredd yn [[Bae Abertawe|Fae Abertawe]] fywyd morol lleol, gan ddinistrio gwelyau wystrys enwog yr ardal a gyrru pysgod silio ac adar bwydo i ffwrdd. Mae gwelliannau diweddar yn ansawdd dŵr y bae wedi arwain at adfywiad poblogaethau pysgod ac adar ar hyd yr afon. Mae Dyffryn Clun, a ffurfiwyd yn ystod cyfnodau rhewlifol, yn cynnwys tirwedd goediog, serth ei llethrau gyda chynefinoedd amrywiol, gan gynnwys coetiroedd, glaswelltiroedd a gwlyptiroedd. Mae'r ardal yn gyfoethog o ran treftadaeth hanesyddol, gyda darganfyddiadau archaeolegol yn amrywio o ben bwyell o'r [[Oes Efydd]] i olion amddiffynnol o'r [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]]. Trosodd y cyngor lleol hen reilffordd, a oedd ar un adeg yn cysylltu De a [[Gogledd Cymru]], yn llwybr beicio poblogaidd sy'n cysylltu [[Tre-gŵyr|Tregŵyr]] â Llwybr Beicio Bae Abertawe. Er gwaethaf ei harddwch naturiol a'i apêl hamdden, mae'r dyffryn yn cyflwyno peryglon, gan gynnwys llyn dwfn, llifogydd tymhorol sy'n creu pyllau mwd na ellir eu croesi, adfeilion diwydiannol ansefydlog, a choetir trwchus, dryslyd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689310 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Col-huw Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Col-huw''' <br><br> Mae '''Afon Col-huw''', a elwir hefyd yn '''Afon Colhuw''', yn afon eithriadol o fyr, milltir o hyd, wedi'i lleoli yn [[Llanilltud Fawr]] ym [[Bro Morgannwg]], [[De Cymru]]. Ffurfiwyd yr afon i'r de o Lanilltud Fawr wrth i Nant Ogney a Hoddnant gyfuno. Mae ei dyffryn, Cwm Col-huw, wedi'i ddynodi'n Heneb Gofrestredig ac fe'i defnyddiwyd yn hanesyddol yn ystod ymgyrch "Dig for Victory" yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Ryfel Byd]]. Mae gan lednentydd yr afon hanes o achosi llifogydd lleol, yn fwyaf nodedig yn ystod digwyddiad mawr ar 31 Hydref 1998, a ddifrododd llawer o eiddo a seilwaith. Mae Nant Ogney yn llifo ar hyd ymyl orllewinol Llanilltud Fawr, tra bod Hoddnant, yr un fwyaf o'r ddwy brif lednant, yn cael ei ffurfio wrth i Nant [[Trebefered]] a Nant [[Llan-faes, Bro Morgannwg]] gydgyfeirio.Nant Llanmaes yw'r rhan hiraf o'r cwrs dŵr cyfan, yn tarddu i'r gogledd o Lanilltud Fawr ac yn llifo i'r de-ddwyrain trwy Lanmaes. Mae Afon Col-huw yn llifo i [[Môr Hafren|Fôr Hafren]] yn Col-huw Point, ger Traeth Llanilltud Fawr. Er bod aber yr afon yn dywodlyd yn hanesyddol, mae carthu ym Môr Hafren a dirywiad dilynol Banc yr Asgell Ffos wedi lleihau'r tywod yn yr aber yn sylweddol, gan ei adael i dominyddu gan chreigiau. Mae darganfyddiadau archaeolegol yn dangos bod porthladd bach ar un adeg wedi bodoli tua 200 metr allan o'r arfordir presennol wrth aber hanesyddol yr afon. Mae dyddio radiocarbon yn gosod cyfnod gweithredol y porthladd hwn rhwng 1400 a 1600. Dinistriwyd y porthladd yn y pen draw ac fe’i boddwyd oherwydd erydiad arfordirol a dirwasgiad tir. Achosodd y newid daearegol hwn i'r afon, a oedd ar un adeg yn ddyfrffordd fordwyol a ddefnyddid i gludo nwyddau i fyny'r afon i Lanilltud Fawr, i lenwi â llaid a lleihau i'r nant fach sy'n bodoli heddiw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689314 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Cynrig Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Cynrig''' <br><br> Afon ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]] yw '''Afon Cynrig.''' Mae ei blaenddŵr yn codi yng nghanol [[Bannau Brycheiniog]]. Mae'n llifo tua'r gogledd i ymuno ag [[Afon Wysg]] yn Abercynrig ychydig i'r dwyrain o [[Aberhonddu]]. Mae dwy afon yn cyfuno i ffurfio Afon Cynrig ychydig uwchben Cantref - sef Nant Sere a Nant Cynwyn. Maent yn codi mewn dau ben dyffryn godidog wedi'u cerfio gan rewlifoedd o dan gopaon [[Pen y Fan]] a [[Y Gribyn]] a [[Fan y Bîg]] yn y drefn honno. Mae 'Bwlch ar y Fan' (Saesneg:Gap Road), hen lwybr o [[Aberhonddu]] i [[Merthyr Tudful|Ferthyr Tudful,]] yn manteisio ar Gwm Cynwyn a'r [[Bwlch]] i groesi'r gadwyn o fynyddoedd yng nghanol [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Awgrymwyd ei bod y llwybr efo gwreiddiau Rhufeinig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7337480 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Haffes Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Haffes''' <br><br> Mae '''Afon Haffes''' yn afon ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]] o fewn [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Mae ei blaenddŵr yn codi ar lethrau deheuol a gorllewinol [[Fan Hir]] ar ymyl ddwyreiniol [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)]] ac mae'r afon yn ymuno ag [[Afon Tawe]] yng [[Glyntawe|Nglyntawe]] ar ôl disgyniad byr a serth tua'r de-ddwyrain o 3 km / 2 filltir. Mae Cwm Haffes yn ffos sydd wedi'i thorri i'r [[Til]] adawyd gan rewlifoedd [[Oes yr Iâ]] ddiwethaf ar hyd y ffin ddaearegol rhwng creigiau'r [[Hen Dywodfaen Coch]] i'r gogledd a chreigiau'r Calchfaen Carbonifferaidd i'r de. Ym mhen y dyffryn mae Sgwd Ddu. Mae'r afon yn ffurfio dau allsianel wrth iddi gwagio i Afon Tawe oherwydd ei llwyth gwely o greigiau mawr sy'n deillio o'r deunydd rhewlifol y mae wedi torri drwyddo. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689329 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Hydfer Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Hydfer''' <br><br> Mae '''Afon Hydfer''' yn afon fer ym [[Powys|Mhowys]] yng ngorllewin [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]], de [[Cymru]]. Mae ei rhagnentydd yn codi ar lethrau gogledd-ddwyreiniol y [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)]] fel y nentydd o'r enw Trinant, Nant y Cadno, Nant yr Erydr a Chrognant, gan ymuno i lifo i lawr cwm yr afon ar ymyl orllewinol Coedwig Glasfynydd. Mae'r afon yn troi tua'r dwyrain ym Mlaenau Uchaf, yna tua'r gogledd-ddwyrain trwy Gwm Hydfer ac yn ymuno ag [[Afon Wysg]] ychydig islaw [[Pont ar Hydfer]]. Mae llednentydd eraill yr Hydfer yn cynnwys nentydd Nant Cil-y-clawdd, Nant Crinog a Nant Meity. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16899313 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Kenfig Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Cynffig''' <br><br> Mae '''Afon Cynffig''' yn afon 18 cilomedr o hyd yng [[Cymru|Nghymru]] sy'n croesi [[Bwrdeistref sirol]] [[Castell-nedd Port Talbot]] a [[Pen-y-bont ar Ogwr|Phen-y-bont ar Ogwr]], gan wasanaethu fel eu ffin weinyddol am lawer o'i chwrs. Mae'r afon yn codi yng nghoedwig Mynydd [[Margam]], i'r de-orllewin o [[Maesteg|Faesteg]], cyn llifo i'r de a throi i'r gorllewin ger tref [[Y Pîl]] trwy [[Coridor yr M4|Goridor yr M4]]. Yn y pen draw mae'n gwagio i'r môr yn Nhraeth Margam, ger [[Gweunydd Margam]]. Ar hyd ei thaith, mae ychydig o lednentydd bach yn ymuno a'r afon gan gynnwys Nant Iorwaith-goch, Afon Fach, a Nant y Glo. Mae'r afon yn llifo trwy ardal sy'n llawn [[Llên gwerin]] leol, sy'n gysylltiedig yn bennaf â'r aneddiadau coll a gladdwyd o dan dywod symudol Twyni Cynffig. Er nad yw'r afon yn llifo'n uniongyrchol trwy bentref modern [[Cynffig]], mae'n rhedeg tua milltir i'r gogledd, gan basio adfeilion [[Castell Cynffig]]. Mae'r castell hwn yn nodi safle gwreiddiol y pentref canoloesol, a adawyd yn y 13eg ganrif ar ôl cael ei orlethu gan dwyni tywod yn ystod stormydd difrifol. Heddiw, dim ond tŵr y castell sydd ar ôl yn weladwy. Mae darn olaf Afon Cynffig yn ffurfio ffin ogleddol Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cynffig, [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] dynodedig sy'n cynnwys Pwll Cynffig a system twyni tywod fwyaf yr ardal. Wedi'i lleoli ychydig i'r de o gyfadeilad diwydiannol helaeth [[Port Talbot]] a [[Margam]], roedd rhannau isaf yr afon hefyd yn ffinio ag Ystâd Ddiwydiannol Cynffig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7161973 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pembroke_River Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Penfro''' <br><br> Mae '''Afon Penfro''' yn afon fer ger [[Penfro]], Gorllewin [[Cymru]]. Gan godi ym Mryn Hogeston, ger [[Manorbier Newton]], mae'r afon yn ymddolennu trwy [[Llandyfái]] ac yn llifo heibio [[Castell Penfro]] i'w chymer â Dyfrffordd Aberdaugleddau ym Mhen Pennar. Wrth i'r afon cyrraedd tref Penfro, ceir tri phwll, y cyntaf ohonynt yw Pwll y Felin, yna i lawr yr afon mae Pwll Canol y Felin, ac yna Pwll y Castell islaw'r castell. Mae'r afon yn fordwyadwy i gychod bach o Bennar i Bwll y Felin, ond fel arfer mae ar gau ym Mhen y Castell. Cynhelir rali unwaith y flwyddyn i ganiatáu i gychod bach fynd i mewn i Bwll y Castell, ac ers 1994 cynhelir ras ganŵ flynyddol ar yr afon. Nid yw map [[Oes Elisabeth|Elisabethaidd]] o 1578 yn enwi'r afon, ond mae'n nodi ''Pennar Mouth''. Ym 1804, atgynhyrchodd [[The Cambrian (Cymru)|The Cambrian]] destun o ''A Political Survey of Britain (1774)'', gan ddyfynnu bod iard longau wedi'i hadeiladu'n fuan wedyn, nid ar Afon Penfro, ond ar [[Afon Cleddau]] ychydig i'r gogledd, a ddaeth yn Iard Longau Penfro, ac a ddatblygodd i fod yn dref [[Doc Penfro]]. Yn ysgrifennu ym 1810, mae [[Richard Fenton]] yn nodi bod Fferi Penfro'n bodoli, er nad yw'n enwi'r afon, mae'n posib mae gyfeiriad at yr afon Cleddau oedd hyn. Roedd Afon Penfro, fodd bynnag, yn amlwg yn dal i fod yn ddyfrffordd bwysig, fel y disgrifir yn ''Lewis' Topographical Dictionary'' (1833): Mae Lewis hefyd yn cyfeirio at yr afon fel ''"cangen o Harbwr Milford (sy'n) terfynu yn y dref"''. Ymhellach, mae'n dweud: Ym mis Chwefror 1889 roedd yr afon yn lleoliad trychineb pan drodd y cwch fferi Bentlass drosodd a suddo, gan foddi 16 o deithwyr a chriw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689350 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Pyrddin Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Pyrddin''' <br><br> Mae '''Afon Pyrddin''' yn [[Afon]] sy'n ffurfio rhan fer o'r ffin rhwng [[Powys]] a [[Castell-nedd Port Talbot]] yng [[Cymru|Nghymru]]. Mae hefyd yn rhan o ffin [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Mae'r afon a'i rhaeadrau yn un o atyniadau allweddol Geoparc y [[Fforest Fawr]], a ddynodwyd yn 2005. Mae nentydd Nant y Bryn, Nant y Fedwen a Nant Hir yn dod at ei gilydd i ffurfio'r Pyrddin sy'n llifo tua'r de-ddwyrain am 3 milltir (5km) i'w chymer â'r [[Afon Nedd Fechan]]. Mae'r Pyrddin yn fwyaf adnabyddus am ddau raeadr ysblennydd, [[Sgwd Gwladys]] a Sgwd Einion Gam. Mae'n hawdd ei gyrraedd ar lwybr troed o [[Pontneddfechan|Bontneddfechan]] (a elwir hefyd yn Pontneathvaughan). Nodwedd nodedig uwchben y rhaeadr yw bloc anwadal o garreg graean a oedd wedi'i gydbwyso fel ei fod yn siglo, o leiaf tan [[oes Fictoria]], pan gafodd ei symud. Credir mai adfeilion melin ŷd yw'r adeilad bach ger y rhaeadr. Dim ond trwy groesi ac ail-groesi'r afon ei hun y gellir cyrraedd Sgwd Einion Gam, sydd hanner milltir ymhellach i fyny'r afon. Achosir y rhaeadr hon gan bresenoldeb [[ffawt]] daearegol, sy'n dod â thywodfaen caled arall o'r enw 'Graig Ffarwel' i fyny yn erbyn cerrig llaid meddalach. Mae ceunant serth a choediog y Pyrddin, fel ceunant ei chymdogion, y Nedd Fechan, [[Afon Mellte]], ac [[Afon Hepste]], yn gartref i lawer o fryoffytau prin sy'n mwynhau'r amodau oer, llaith sy'n bodoli yma. Yn unol â hynny, mae wedi'i ddynodi'n [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ac yn [[Ardal Gadwraeth Arbennig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4689354 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Afon_Sychryd Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Sychryd''' <br><br> Mae '''Afon Sychryd''' yn afon yn [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]]. Er ei bod yn afon gymharol fyr, gyda chyfanswm hyd o 3 milltir (5km), mae'n nodedig am y ceunant a'r ddau raeadr y mae'n llifo drwyddynt. Mae gan yr afon ddwy fraich uchaf; mae'r gyntaf yn tarddu ger [[Penderyn]], sydd wedi'i hargae i greu [[Cronfa ddŵr]] fach, o'r enw Cronfa Ddŵr Penderyn. Mae'r ail gangen yn dechrau ychydig islaw [[Craig y Llyn]] ac fe'i gelwir yn lleol yn Nant Gwrangon; mae'n llifo heibio i bentref [[Y Rhigos|Rhigos]] a thrwy Gwm Wyrfa wrth ymyl [[Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog]]. Lle mae'r ddwy gangen yn ymuno, mae'n llifo trwy lethrau deheuol Geoparc [[Fforest Fawr]] ac o dan [[Ffordd yr A465|Ffordd Blaenau'r Cymoedd]] yr A465 ac yn troi tua'r gogledd-orllewin i ymuno ag [[Afon Mellte]] ym [[Pontneddfechan|Mhontneddfechan]]. Mae ei rhan isaf wedi'i thorri mewn i geunant ysblennydd o dan Craig-y-Ddinas, safle [[Bryngaer]] o [[Oes yr Haearn]] a Mwynglawdd Dinas Silica a fu unwaith yn enwog. Defnyddir y ceunant yn helaeth gan bobl sy’n sgramblo ceunant, er bod pryder y gall eu gweithgareddau achosi niwed i’r bryoffytau a’r [[mwsogl]] prin sy’n gwladychu’r creigiau yn y dyffryn cysgodol hwn, mae’r ardal wedi’i dynodi’n [[Ardal Gadwraeth Arbennig]] o’u herwydd. Mae sawl rhaeadr nodedig ar yr afon, gan gynnwys y rhai ym Mhwll y Crochan ger yr A645 a Sgydau Sychryd islaw Craig-y-Ddinas. Prin y gall y cyhoedd gyrraedd y cyntaf, ond mae'r olaf yn hawdd ei weld o Lwybr Hygyrch Sychryd sy'n dilyn hen dramffordd i fyny'r afon o'r maes parcio yng Nghraig-y-Ddinas. Rhaeadrau fel y rhain sydd wedi arwain at yr ardal ehangach yn dod yn adnabyddus fel Gwlad y Rhaeadrau. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18390517 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/River_Syfynwy Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Afon Syfynwy''' <br><br> Mae '''Afon Syfynwy''' yn afon sydd wedi'i lleoli'n gyfan gwbl o fewn [[Sir Benfro]]. Gan godi ar lethrau deheuol [[Mynydd Preseli]], mae'r afon yn llifo tua'r de trwy gyfres o gronfeydd dŵr a dyffrynnoedd coediog cyn ymuno â [[Afon Cleddau]]. Ar hyd ei chwrs, mae'n bwydo cronfa ddŵr [[Rhos-y-bwlch|Rhos]] [[Rhos-y-bwlch|y bwlch]] a [[Llys-y-frân|Llys y Frân,]] sy'n cynnwys Rhaeadr Syfynwy yn islaw'r hargae, a ddefnyddir i gynhyrchu trydan. Mae'r afon hefyd yn llifo o dan sawl strwythur hanesyddol, gan gynnwys Pont Farthing's Hook, a Phont Gelli sydd wedi'i rhestru'n Radd II, a Phont Gelli Ystyrir Afon Syfynwy yn engraifft ecolegol pwysig ac mae wedi'i dynodi'n rhan o [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] (SoDdGA) dalgylch Afon Cleddau ac [[Ardal Gadwraeth Arbennig|Ardal Cadwraeth Arbennig]] (ACA) Cleddau Ddwyreiniol. Mae ei ecosystem amrywiol yn cynnal amryw o blanhigion ac anifeiliaid gwyllt cynhenid, fel [[Crafanc-y-frân yr afon|crafanc-y-frân]], lamprai, a [[Dwrgi|dyfrgi]]. Er mwyn mynd i'r afael â phryderon amgylcheddol, lansiwyd Prosiect Dalgylch Llys y Frân yn 2014 gan [[Dŵr Cymru|Ddŵr Cymru]] a [[Cyfoeth Naturiol Cymru|Chyfoeth Naturiol Cymru]] i astudio blodau algâu gwyrddlas, maetholion pridd, ac effeithiau ffermio, coedwigaeth a charthffosiaeth ar ansawdd dŵr. Mae monitro ecolegol arall yn cynnwys astudiaethau pryfed afon a gynhaliwyd gan Ymddiriedolaeth Afonydd Sir Benfro. Mae hanes yr afon yn cynnwys digwyddiad llygredd nodedig ym 1999, lle lladdodd gollyngiad o elifiant masnach tua 1,000 o [[Brithyll|frithyll]] brown, gan arwain at ddirwyon cyfreithiol sylweddol. Yn ogystal, yn ystod yr [[Yr Ail Ryfel Byd|''Ail Ryfel Byd'']], defnyddiwyd y rheilffordd gerllaw yng Nglan Syfynwy gan yr [[Yr Awyrlu Brenhinol]] a'r [[Awyrlu'r Unol Daleithiau]] ar gyfer ymarfer bomio. Heddiw, mae'r afon yn parhau i fod yn destun ymdrechion cadwraeth a threftadaeth leol, gyda chefnogaeth mentrau cymunedol fel Grŵp Treftadaeth Bro Syfynwy. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4732277 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Alliance_(sculpture) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Alliance (cerflun)''' <br><br> Mae'r '''Alliance''' yn gerflun yng nghanol dinas [[Caerdydd]], [[Cymru]], a grëwyd gan yr artist gosod o [[Paris|Baris,]] Jean-Bernard Metais. Mae'n cynnwys saeth ddur di-staen fawr, wedi'i henameleiddio'n rhannol, a chylch sy'n tywynnu yn y tywyllwch. Cafodd ei ariannu gan ganolfan siopa [[Dewi Sant]] fel rhan o gynllun celf gyhoeddus gwerth £1.5m yng nghanol y ddinas, a chafodd ei ddadorchuddio ar 3 Rhagfyr 2009. Mae saeth a chylch Alliance yn ymddangos fel pe baent yn cydbwyso yn yr awyr. Mae'r cylch, wedi'i lenwi â hylif ffosfforescent, wedi'i foddi'n rhannol o dan y palmant, gyda mecanwaith wedi'i raglennu i wneud iddo godi ac ostwng gyda llanw [[Môr Hafren]]. Mae Métais yn disgrifio'r darn fel "cloc organig" sy'n "cysylltu'r lle â'r bobl". Mae geiriau yn [[Saesneg]] a [[Cymraeg|Chymraeg]], a ysgrifennwyd gan y [[Bardd|''bardd'']] o Gaerdydd, Peter Finch, yn cael eu taflunio ar y palmant yn y nos gan offer sydd wedi'i osod o fewn y saeth. Yn ôl y datblygwyr, mae'r testun yn chwarae ar y gair Caerdydd, gan adlewyrchu ei hanes a'r presennol. Comisiynwyd y cerflun yn dilyn cystadleuaeth genedlaethol i ddod o hyd i'r darn cywir o waith celf a fyddai'n ffitio'n dda o fewn y ddinas ac yn dod yn dirnod newydd. Derbyniwyd cyfanswm o 120 o ymatebion gan artistiaid ledled y byd, gyda dim ond pump ar y rhestr fer, Tony Cragg o [[Lloegr|Loegr]], Lulu Quinn a John Kennedy, Roxy Paine o [[Dinas Efrog Newydd|Ddinas Efrog Newydd]], a Métais. Roedd pryder nad oedd unrhyw artistiaid o Gymru ar y rhestr fer; fodd bynnag, pwysleisiodd Wiard Sterk, yn cynrychioli corff celfyddydau cyhoeddus Cymru Safle, fod artistiaid o Gymru wedi cael eu hystyried drwy gydol rhaglen gomisiynu Dewi Sant 2. Roedd Métais wedi creu gweithiau celf ar gyfer dinasoedd ledled y byd, gan gynnwys Eclipse Allotted-Time, awrwydr cymhleth yn Jardin des Plantes, [[Gardd fotaneg]] flaenllaw [[Ffrainc]]. Barnwyd bod gan Alliance raddfa ddigonol ar gyfer y lleoliad ar ddiwedd [[Yr Aes]], a fyddai'n eistedd rhwng y [[Llyfrgell Ganolog Caerdydd]] aml-lefel, siop adrannol [[John Lewis]], a chyfadeilad Dewi Sant ei hun. Dechreuodd y gwaith i godi'r cerflun ar 16 Tachwedd 2009 a chafodd ei gwblhau o fewn pythefnos. Daethpwyd â'r cerflun i ganol y ddinas ar dair lori gymalog a'i godi i'w le gan graen. Mae Alliance yn cyffwrdd â'r llawr mewn tair lle, ac mae ei sylfeini'n dair metr o ddyfnder. Wrth ddisgrifio'r llythrennau wedi'u hysgythru o dan y cerflun, disgrifiodd y bardd [[Mab Jones]] 'Alliance' fel un "trawiadol", gan ddweud "Mae gan Gaerdydd farddoniaeth... wedi'i hysgythru ar ei chroen. Rwy'n golygu hyn yn llythrennol." <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4729142 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/All_Nations_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan yr Holl Genhedloedd''' <br><br> Mae '''Canolfan yr Holl Genhedloedd''' ({{lang-en|{{lang|en|All Nations Centre}}}}) yn ganolfan gynadledda a lleoliad digwyddiadau yn ardal [[Gabalfa]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]]. Mae'r ganolfan yn gysylltiedig ag ac wedi'i lleoli yn yr un adeilad ag ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' a sefydlwyd ar y safle ym 1991. Mae'n aml yn cynnal digwyddiadau ar gyfer cyrff y sector cyhoeddus a grwpiau gwleidyddol. Ym 1991, prynodd ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' y tir lle mae'r ganolfan wedi'i lleoli, ar Eastern Avenue (rhan o [[Ffordd yr A48]] ), gyferbyn ag [[Ysbyty Athrofaol Cymru]]. Adeiladwyd Canolfan yr Holl Genhedloedd i gynnal gwasanaethau a chynulliadau eglwysig. Mae ''eglwys yr Holl Genhedloedd'' yn aelod o ''Ministries Without Borders'', grŵp o eglwysi efengylaidd. Agorwyd yn 2003 fel safle cynadledda fel menter ar y cyd ag ''Eglwys yr Holl Genhedloedd'' a ''Kairos Ventures Limited''. Defnyddir elw'r fenter gan yr eglwys ar gyfer ei waith hefengylu rhyngwladol. Mae Canolfan yr Holl Genhedloedd yn groesawu sefydliadau Cymreig yn rheolaidd, gan gynnwys [[GIG Cymru]], [[Iechyd Cyhoeddus Cymru]], [[Llywodraeth Cymru]] a [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg]], yn ogystal â digwyddiadau caffael rheolaidd [[Cyngor Caerdydd]]. Mae'n cynnal arholiadau a darlithoedd ar gyfer [[Prifysgol Caerdydd|Brifysgol Caerdydd]] a'r [[Y Brifysgol Agored]], ac roedd yn lleoliad ar gyfer Cynhadledd Ryngwladol 2013 ar Fasnachu Pobl. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae Brenin [[Charles III, brenin y Deyrnas Unedig|Charles III]] wedi ymweld â'r ganolfan, ac mae wedi cynnal rhaglen wleidyddol flaenllaw'r [[BBC]], Question Time. Fe'i dewisir yn aml gan y [[Ceidwadwyr Cymreig]] fel y lleoliad ar gyfer ei hystingau a'i chynadleddau, ar ôl cynnal y Prif Weinidogion [[David Cameron]] a [[Boris Johnson]] yn flaenorol. Cynhaliwyd hustyngau ar gyfer etholiad arweinyddiaeth y Blaid Geidwadol yn 2019 yn y ganolfan. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4736850 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Altolusso Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Altolusso''' <br><br> Mae '''Altolusso''', sy'n golygu "moethusrwydd uchel" yn [[Eidaleg]], yn adeilad preswyl amlwg 23 llawr wedi'i leoli yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]]. Yn sefyll 72 metr (232 troedfedd) o uchder, yr adeilad oedd y strwythur preswyl talaf yng Nghymru ar ôl ei gwblhau yn 2005 ac mae'n parhau i fod yn un o'r adeiladau talaf yng Nghaerdydd a'r genedl ehangach. Mae'r datblygiad siâp 'Y' yn cynnwys dyluniad meillion tair dail nodedig, sy'n cynnwys tair adain gromlinog yn ymestyn o graidd canolog. Mae'n gartref i 292 o fflatiau moethus un i dair ystafell wely sy'n cynnig golygfeydd panoramig o'r ddinas, ochr yn ochr â maes parcio tair llawr wedi'i ddyrannu. Mae gan y safle hanes diwydiannol cyfoethog. Cafodd cael ei ddefnyddio ar gyfer cynhyrchu a storio nwy glo gan y ''Cardiff Gas Light and Coke Co'' o 1837 ymlaen. Dymchwelwyd y rhan fwyaf o adeiladau'r gwaith nwy, sy'n dyddio'n bennaf o'r 1890au, i wneud lle i'r datblygiad modern. Adeiladwyd Altolusso ar hen safle ''New College'' ac mae'n ymgorffori ffasâd Fictoraidd gwreiddiol y coleg ar gyfer ei ddau lawr cyntaf. Er nad yw wedi'i restru'n swyddogol, cafodd y ffasâd ei gadw a'i adfer yn helaeth ar gais [[Cyngor Caerdydd]], gan ddefnyddio blociau cerrig a achubwyd o'r adeiladau cefn a ddymchwelwyd. Heddiw, mae'r ffasâd hanesyddol hwn yn rhan o brif gyntedd tair stori mawreddog gyda tho atriwm gwydr ar ei ben. Er mwyn sicrhau gwydnwch yn erbyn tywydd garw, mae gan du allan yr adeilad rendr arbenigol wedi'i seilio ar acrylig a gynlluniwyd i gynnal gorffeniad gwastad a llyfn. Yn ddaearyddol, mae'r eiddo wedi'i ffinio gan Deras Bute i'r gogledd, [[Prif Linell De Cymru]] i'r de, Llys Harlech i'r dwyrain, a Phorth Meridian i'r gorllewin. Mae Altolusso hefyd wedi ymddangos mewn diwylliant poblogaidd; fe'i defnyddiwyd fel lleoliad ffilmio ar gyfer y gyfres deledu ffuglen wyddonol ''[[Torchwood]]'', gan cynnwys olygfa o'r gymeriad Jack Harkness yn sefyll ar ben y tŵr mewn pennod a ffilmiwyd ym mis Mehefin 2006. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7699538 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tenby_Museum_and_Art_Gallery Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa ac Oriel Gelf Dinbych-y-Pysgod''' <br><br> Mae '''Amgueddfa ac Oriel Gelf Dinbych-y-Pysgod''' yw [[amgueddfa]] annibynnol hynaf Cymru, wedi ei sefydlu ym 1878, a’i phrif thema yw adrodd hanes [[Dinbych-y-pysgod]] a’r cyffiniau trwy gynhanes, hanes cymdeithasol a chelf. Wedi'i lleoli mewn [[adeilad rhestredig Gradd II]] ar Fryn y Castell, Dinbych-y-pysgod, adeilad ysgol a rentwyd gynt gan gyngor y dref, cafodd yr amgueddfa ei sefydlu gan grŵp o ymddiriedolwyr lleol gan gynnwys Edward Laws a Charles Allen. Agorodd yr amgueddfa'n swyddogol ar Orffennaf 26, 1878 i gartrefu casgliad daearegol y diweddar Barchedig Gilbert N. Smith yn barhaol, a brynwyd gan y dref am £100. O'r cychwyn sefydlodd yr ymddiriedolwyr bolisi llym o gasglu deunydd lleol yn unig, rheol sy'n parhau mewn grym heddiw. Trwy'r yr ugeinfed ganrif datblygwyd gysylltiad ag Amgueddfa ac Orielau Cenedlaethol Cymru. Ehangodd ei chyfleusterau gydag agoriad ''Oriel Gelf Wilfred Harrison'' ym 1976 ac ''Oriel Gelf Newydd'' ym 1995. Cydnabuwyd cyflawniadau'r amgueddfa gyda ''Gwobr Tywysog Cymru'' ym 1993 a ''Gwobr Shoestring'' ym 1996, ac yna ymweliad brenhinol gan [[Charles III, brenin y Deyrnas Unedig|Charles III]] yn 2003 i nodi ei phen-blwydd yn 125 oed. Heddiw, mae'r amgueddfa'n cynnwys arddangosfeydd amrywiol sy'n canolbwyntio ar hanes lleol, [[Daeareg]], archaeoleg, treftadaeth forwrol, a [[Môr-ladrad]]. Mae ei chasgliad celf parhaol yn arddangos gweithiau gan artistiaid Cymreig a chenedlaethol nodedig, gan gynnwys [[Augustus John]] a [[Gwen John]], [[Kyffin Williams]], John Piper, a [[Nina Hamnett]], tra bod ei horiel gyfoes yn cynnal arddangosfeydd sy'n newid yn rheolaidd o gelf a chrefftau modern. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30589073 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Mint_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa'r Bathdy Brenhinol''' <br><br> Mae '''Amgueddfa Bathdy Brenhinol''' yn amgueddfa niwmismateg wedi'i lleoli yn [[Llantrisant, Rhondda Cynon Taf]]. Mae'n gartref i ddarnau arian, medalau, gwaith celf ac offer bathu a oedd gynt yn eiddo i'r Bathdy Brenhinol. Er bod yr amgueddfa wedi'i lleoli ar yr un safle â'r Bathdy Brenhinol, mae'r bathdy a'r amgueddfa yn gwmnïau ar wahân. Mewn partneriaeth â'r bathdy, adeiladwyd canolfan ymwelwyr newydd gwerth £9 miliwn i ganiatáu i aelodau'r cyhoedd weld rhan o gasgliad yr amgueddfa. Yn dilyn preifateiddio'r Bathdy Brenhinol yn 2009, pryd y daeth yn [[Cwmni cyfyngedig|gwmni cyfyngedig]], gwahanwyd llawer o gasgliad niwmismateg y bathdy yn endid ar wahân a elwir bellach yn Amgueddfa'r Bathdy Brenhinol. Ym mis Tachwedd 2010 enillodd yr amgueddfa statws elusennol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q23531475 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Museum_of_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Caerdydd''' <br><br> Mae '''Amgueddfa Caerdydd''' sydd wedi'i lleoli yn adeilad hanesyddol yr [[Yr Hen Lyfrgell, Caerdydd|Hen Lyfrgell]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], yn amgueddfa am ddim sy'n ymroddedig i rhannu hanes y ddinas. Ar ôl agor ar Ebrill 1, 2011, mae'r amgueddfa'n gartref i gasgliad o tua 3,000 o arteffactau sy'n gysylltiedig â Chaerdydd. Rhoddwyd llawer ohonynt gan drigolion lleol a chymunedau. Dewiswyd yr Hen Lyfrgell, a agorodd yn wreiddiol ym 1882 fel llyfrgell, amgueddfa, ac ysgol wyddoniaeth a chelf, fel y safle parhaol yn dilyn astudiaethau dichonoldeb yn 2002. Pwysleisiodd yr astudiaethau hyn yr angen am leoliad hygyrch yng nghanol y ddinas yn canolbwyntio ar hanes diwydiannol Caerdydd dros y 200 mlynedd diwethaf, gan ymgorffori elfennau rhyngweithiol i ymwelwyr. Cafodd datblygiad yr amgueddfa ei lunio'n fawr gan gyfranogiad cymunedol ac ymgynghoriadau cyhoeddus. Cyn ei agoriad swyddogol, cynhaliodd y lleoliad sawl arddangosfa dros dro lwyddiannus rhwng 2005 a 2008, yn ymdrin â phynciau fel hanes amser rhyfel, treftadaeth ddiwydiannol, chwaraeon, a llifogydd lleol. Ailenwyd y sefydliad yn ''Amgueddfa Stori Caerdydd'' yn 2019 yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus. Ar ddechrau 2023, wynebodd yr amgueddfa gynnig gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]] i drawsnewid yn arddangosfa symudol er mwyn lleihau costau. Fodd bynnag, anogodd protestiadau cyhoeddus y cyngor i gadw'r amgueddfa yn yr Hen Lyfrgell wrth archwilio opsiynau ar gyfer y dyfodol, gan sicrhau prydles pum mlynedd newydd ym mis Gorffennaf 2023. Heddiw, mae'r amgueddfa'n parhau i fod yn ganolfan ddiwylliannol hanfodol, gan gadw a chyflwyno straeon amrywiol pobl a threftadaeth Caerdydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6759082 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Margam_Stones_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Cerrig Margam''' <br><br> Amgueddfa wedi'i lleoli mewn ysgoldy Fictoraidd ym [[Margam]] ger [[Port Talbot]] yw '''Amgueddfa Cerrig Margam.''' Mae'n gartref i un o gasgliadau pwysicaf Prydain o [[Croes Geltaidd|groesau Celtaidd]]. Wedi'i rheoli gan [[Cadw]], yr asiantaeth safleoedd hanesyddol Cymru, mae'r amgueddfa wedi'i lleoli ger adfeilion [[Abaty Margam]]. Casglwyd y casgliad yn bennaf yn ystod y 19eg ganrif gan deulu Talbot, a gasglodd groesau cerrig a meini hirion lleol. Ym 1892, rhoddodd Emily Talbot y casgliad i'r genedl, ac adleolwyd y cerrig i'r ysgoldy ym 1932. Mae'r amgueddfa'n cynnwys tua 30 o gerrig cerfiedig hynafol, wedi'u rhannu rhwng cerfiadau Cristnogol cyn-Normanaidd ar y llawr gwaelod a chofebau Abary Margam yn yr oriel uchaf. Mae'r casgliad cyn-Normanaidd yn cynnwys 17 o gerrig sy'n dyddio o'r 6ed i'r 11eg ganrif, sy'n cynrychioli diwylliant Cristnogol Cymreig penodol. Mae'r rhain wedi'u categoreiddio'n dair grŵp. Y cynharaf yw cofebau ag arysgrifau [[Lladin]] (450–650 OC), fel ''Carreg Pumpeius'' o'r 6ed ganrif, sy'n cynnwys sgriptiau Lladin ac [[Ogam]], a ''Charreg Bodvoc''. Arddangosfa enwocaf yr amgueddfa yw ''Croes Cynfelyn (The Cross of Conbelin)''. Yn dyddio o tua 1000 OC, mae'r groes-olwyn enfawr hon â phen disg yn cynnwys gwaith clymau manwl, ffigurau o [[Ioan|Sant Ioan]] a'r [[Y Forwyn Fair]], a phedestal wedi'i addurno â golygfa hela. Mae'r oriel uchaf yn cynnwys cofebau ôl-Normanaidd, gan gynnwys slabiau bedd Sistersaidd a marcwyr beddau ôl-Ddiwygiad, sy'n olrhain hanes y safle yn dilyn ail-sefydlu Abaty Margam ym 1147. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q79272043 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Industrial_and_Maritime_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Ddiwydiannol a Morwrol Cymru''' <br><br> Amgeuaddfa morwrol yn [[Tre-biwt|Nhre-biwt]], [[Caerdydd]] oedd '''Amgueddfa Ddiwydiannol a Morwrol Cymru'''. Roedd yr amgueddfa'n rhan o [[Amgueddfa Cymru]] ac agorodd y cam cyntaf ym 1977, gan gau ddim ond 22 mlynedd yn ddiweddarach ym 1998. Dechreuodd adeiladu'r amgueddfa ym mis Hydref 1974. Roedd yr arddangosfeydd yn cynnwys ceir, bws a thram, goleudy, penffigur o [[HMS Hamadryad]], y tynfad ''Sea Alarm'' a replica o locomotif [[Richard Trevithick]] o 1803, Pen-y-Darren. Roedd yn arddangosfa barhaol yn disgrifio hanes y dociau a'r diwydiant glo yn [[De Cymru|Ne Cymru]]. Dr [[John Geraint Jenkins]] oedd curadur yr amgueddfa o 1978 tan 1987. Caeodd yr amgueddfa ar 1 Mehefin 1998 i wneud lle i ddatblygiad siopa newydd [[Cei'r Fôr-Forwyn]]. Ailddosbarthwyd ei harddangosfeydd i amgueddfeydd eraill a chafodd y ''Sea Alarm'' ei thaflu. Ni ddewiswyd lleoliad newydd ar gyfer amgueddfa debyg, yn [[Abertawe]], tan ddwy flynedd ar ôl iddi gau. Agorodd [[Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]] yn 2005. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15223341 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Haverfordwest_Town_Museum Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Amgueddfa Tref Hwlffordd''' <br><br> Amgueddfa hanes a threftadaeth leol yn [[Hwlffordd]], [[Sir Benfro]], yw '''Amgueddfa Tref Hwlffordd'''. Mae'r casgliadau'n cynnwys hanes lleol a chymdeithasol, hanes y castell, a detholiad o gelf leol. Lleolir yr amgueddfa yn wreiddiol yn hen dŷ'r llywodraethwr, [[Adeilad rhestredig Gradd II|adeilad rhestredig Gradd II,]] a ddywedir ei fod yn dyddio o 1779, y tu mewn i [[Castell Hwlffordd|Gastell Hwlffordd]]. Yn 2012 penderfynodd [[Cyngor Sir Benfro]] werthu'r safle presennol i'w ddefnyddio'n fasnachol, ac adleoli'r amgueddfa i safle arall. Hyd yma nid yw'r safle wedi'i werthu. Mi oedd yr amgueddfa ar gau "dros dro" am cyfnod ond erbyn hyn mae'n agor i'r cyhoedd yn ganolfan Glan-yr-afon. Ym mis Tachwedd 2023, difrodwyd to'r amgueddfa gan ladron plwm. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6911578 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Morgan_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd Morgan''' <br><br> Mae '''Arcêd Morgan''' yn arcêd siopa yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[De Cymru]]. Agorwyd yr arcêd ym 1896, a chafodd ei hadeiladu i gysylltu prif fynedfa [[Siop adrannol]] David Morgan ar [[Heol Eglwys Fair/Heol Fawr|Heol Eglwys Fair]] â'i siop arall ar [[Yr Aes]]. Agorodd ym 1899 fel yr ''Arcêd Ganolog Newydd''. Ar ôl i Morgan brynu'r Arcêd Frenhinol, ffurfiodd y teulu gwmni daliannol o'r enw ''Cardiff Arcade Company'', a oedd yn berchen ar ac yn gweithredu'r ddau arcêd. Ar ôl i David Morgan's cau yn 2004, gwerthwyd yr asedau am £25 miliwn i'r cwmni eiddo ''Helical Bar''. Rhwng 2007 a 2008 adnewyddwyd y safle cyfan gan Helical Bar, gyda'r arcedau wedi'u hadfer. Gwariodd y cwmnïau £30M ar adfer arcêd Morgan a'r Arcêd Frenhinol, gan llwyddo cadw rhai ffenestri Fenisaidd a ffryntiau siopau pren gwreiddiol. Disgrifir Arcêd Morgan bellach fel yr arced hanesyddol orau yng Nghaerdydd. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5049983 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Castle_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd y Castell''' <br><br> Arcêd siopa hanesyddol yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]] yw '''Arcêd y Castell'''. Wedi'i chychwyn ym 1887, mae'n rhedeg i'r de gyferbyn [[Castell Caerdydd|Chastell Caerdydd]], ac yna'n troi i'r dwyrain i adael ar [[Heol Eglwys Fair/Heol Fawr|Heol Eglwys Fair]], yng Nghwarter y Castell. Adeiladwyd Arcêd y Castell ym 1887 gan y pensaer Edwin Seward ar gyfer Ystâd Bute. Roedd yn rhan o gynlluniau datblygu trefol yr [[Ardalydd Bute]], a drawsnewidiodd Gaerdydd yn ganolfan fasnachol lewyrchus ar ddiwedd y 19eg ganrif. Dioddefodd yr arcêd ddifrod yn yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail Rhyfel Byd]] yn ystod ymosodiad yn erbyn Caerdydd ym 1941 ond fe'i hadferwyd yn ddiweddarach, gan gadw ei chymeriad Fictoraidd gwreiddiol. Dynodwyd yr arcêd yn [[Adeilad rhestredig]] Gradd II* ym 1975, gan nodi fel yr "orau o arcedau Fictoraidd Caerdydd". Mae'r bloc mynediad pedwar llawr sy'n wynebu'r Stryd Fawr wedi'i restru ar wahân, hefyd fel Gradd II*. Mae Arcêd y Castell yn rhan allweddol o dwristiaeth dreftadaeth Caerdydd, ac mae wedi ymddangos mewn ffilmiau a rhaglenni teledu fel [[Doctor Who]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7270730 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Queens_Arcade Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Arcêd y Frenhines''' <br><br> Canolfan siopa yng nghanol dinas [[Caerdydd]] yw '''Arcêd y Frenhines''' (). Agorodd ar 28 Ebrill 1994. Wedi'i datblygu ar safle siop adrannol Allders ac Arcêd Stryd y Frenhines o'r un enw, mae'r brif fynedfa wedi'i lleoli ar Stryd y Frenhines, ac mae'r ail fynedfa yn wynebu Stryd y Gwaith ger [[Marchnad Caerdydd]]. Mae gan yr arcêd ddwy lefel, ac mae'n anarferol gan fod y lefelau ar oleddf, fel bod, er gwaethaf ei ddwy fynedfa ar yr un lefel, y llawr uchaf wrth fynedfa Stryd y Gwaith yw'r llawr gwaelod yn Stryd y Frenhines. Mae'r ganolfan yn cysylltu'n fewnol â Chanolfan Dewi Sant. Cofnododd yr arcêd 11.2m o ymwelwyr blynyddol yn 2012 ac mae wedi'i hangori gan New Look, Argos, Tim Hortons a [[Swyddfa'r Post]]. Mae pedair o'i siopau - Argos, Christopher George, F. Hinds a Whittard o Chelsea - wedi bod yn y ganolfan ers ei lansio ac mae eraill o'r rhestr siopau yn y flwyddyn agoriadol wedi newid enwau eu cwmni - fel Cookie Jar, sydd bellach yn Millie's Cookies, a Partners, sydd bellach yn Ryman. Erbyn 2016 roedd ganddo 10 miliwn o ymwelwyr y flwyddyn. Cafodd ei roi ar werth yn 2016 am £33 miliwn. Cynigiwyd ei ddymchwel mewn cynlluniau yn 2021. Ym mis Chwefror 2023, rhoddwyd y ganolfan dan law derbynnydd. Ym mis Tachwedd 2025, roedd yn y broses o gael ei "hail-ddyfeisio" fel "canolfan hamdden", a fydd yn cynnal perfformiadau byw, a bydd hefyd yn cynnwys ardaloedd chwaraeon (gan gynnwys cyrtiau ar gyfer padel), ynghyd ag arddangosfeydd rhyngweithiol a theatrau gan ddefnyddio tafluniad digidol. Ysbrydolwyd y bensaernïaeth wreiddiol gan yr arcedau niferus o ddiwedd y 19eg ganrif yng nghanol dinas Caerdydd ac mae wedi ymddangos fel cefndir i amryw o raglenni teledu, gan gynnwys stori [[Doctor Who]] yn 2005 "Rose", gyda [[Christopher Eccleston]] a [[Billie Piper]], a osodwyd yn Llundain. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5283471 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/District_of_Rhymney_Valley Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Ardal Cwm Rhymni''' <br><br> Roedd Dyffryn [[Rhymni]] yn ardal llywodraeth leol yng [[Morgannwg Ganol]] [[Sir Forgannwg]], Cymru, a fodolai o 1974 hyd 1996. Wedi'i sefydlu o dan [[Deddf Llywodraeth Leol 1972|Ddeddf Llywodraeth Leol 1972]], ffurfiwyd yr ardal trwy gyfuno rhannau o chwe chyn-ardal, gan gynnwys [[Bedwas, Tretomos a Machen]], [[Caerffili]], [[Gelli-gaer]], [[Tredegar Newydd]], Rhymni, a sawl plwyf o Ranbarth Gwledig Caerdydd. Daeth yr uno hwn ag ardaloedd o ddwy ochr [[Afon Rhymni]] ynghyd, a oedd yn hanesyddol yn gwasanaethu fel y ffin rhwng siroedd [[Sir Fynwy (hanesyddol)]] a Morganwg. Ym 1985, cafodd [[Cymuned (Cymru)]] mewnol yr ardal eu had-drefnu, a oedd yn cynnwys amsugno Llanfedw a Rhydygwern i mewn i [[Rhydri]], ochr yn ochr â chreu sawl cymuned newydd. Roedd y cyngor ardal, a ddechreuodd weithredu ym 1974 yn dilyn etholiadau cysgodol ym 1973, yn gyfrifol am weinyddiaeth leol nes i'r ardal gael ei diddymu ym 1996. Ar y pryd, unodd Dyffryn Rhymni ag ardal gyfagos [[Islwyn (dosbarth)]] i ffurfio [[Bwrdeistref Sirol Caerffili]]. Drwy gydol ei fodolaeth, roedd gan y cyngor ei swyddfeydd gweinyddol yn Nhŷ Ystrad Fawr yn [[Ystrad Mynach]], eiddo Fictoraidd a ddefnyddiwyd gynt gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]], a gafodd ei ddymchwel yn y pen draw yn 2008 i adeiladu ysbyty. Yn ogystal â dyletswyddau gweinyddol, etifeddodd a gweithredodd cyngor dosbarth Dyffryn Rhymni fflydoedd bysiau bwrdeistrefol ei awdurdodau rhagflaenol. Gan wisgo lifrai brown tywyll, hufen ac aur nodedig, roedd y gwasanaeth bysiau'n gweithredu ledled y dyffryn ac i [[Merthyr Tudful (prif ardal)]] a [[Casnewydd|Chasnewydd]] cyfagos. Yn dilyn dadreoleiddio bysiau ym 1986, trosglwyddwyd y gweithrediad i Inter Valley Link Limited, a oedd yn eiddo i'r cyngor. Oherwydd cystadleuaeth ddwys yng [[Y Cymoedd]], gwerthwyd y cwmni i Wasanaethau Omnibus Cenedlaethol Cymru ym 1989, a aeth i ddwylo derbynnydd wedi hynny ym 1991. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7653718 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_urban_area Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Ardal drefol Abertawe''' <br><br> Mae Ardal Drefol [[Abertawe]] neu Ardal Adeiledig Abertawe yn ardal o dir yn ne [[Cymru]], a ddiffinnir gan y [[Swyddfa Ystadegau Gwladol]] at ddibenion monitro poblogaeth. Mae'n [[Cytref|gytref]] drefol ac nid yw'n gyd-ffiniol â Dinas a Sir Abertawe. Mae'n cynnwys yr ardal drefol sydd wedi'i chanoli ar [[Canol Dinas Abertawe|ganol dinas Abertawe]]; [[Cwm Tawe]] gan gynnwys [[Clydach]], [[Ystradgynlais]] a [[Pontardawe|Phontardawe]]; ac mae'n cynnwys [[Castell-nedd]] a [[Port Talbot|Phort Talbot]] sydd y tu allan i ffiniau'r sir, ond nid yw'n cynnwys ardal drefol [[Gorseinon]] o fewn ffiniau'r sir. Cyfanswm poblogaeth yr ardal yn 2011 oedd 300,352, gan ei gwneud y 3ydd fwyaf yng Nghymru, y 24ain gytref fwyaf yng Nghymru a Lloegr a'r 27ain fwyaf yn y Deyrnas Unedig. Roedd hyn yn gynnydd o 11% o ffigur 2001 o 270,506. Roedd y rhan fwyaf o'r cynnydd oherwydd bod Ystradgynlais, [[Tre-gŵyr]], Cilâ Uchaf a'r [[Y Glais]] wedi dod yn rhan o'r ardal drefol. Mae'r [[Swyddfa Ystadegau Gwladol]] yn darparu ystadegau is-adrannau ar gyfer Safle Ardal Drefol AbertaweEnw is-ardal drefolPoblogaeth (cyfrifiad 2001)Poblogaeth (cyfrifiad 2011)1Abertawe169,880179,4852Castell-nedd45,89850,6583Port Talbot35,63337,2764Pontardawe/Clydach19,09512,3335Ystradgynlais10,2486Tre-gŵyr8,1837Cilâ Uchaf1,3318Glais838 Nodiadau: Cynhwyswyd Tre-gŵyr o dan is-adran Abertawe ar gyfer cyfrifiad 2001. Nid oedd Ystradgynlais yn rhan o '''ardal drefol Abertawe''' tan gyfrifiad 2011Rhestr o gytrefi yn y Deyrnas UnedigMap ONS, yn dangos ardaloedd trefol mewn rhan o Dde CymruSwyddfa Ystadegau Gwladol: Cyfrifiad 2001, Ystadegau Allweddol ar gyfer ardaloedd trefol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30598292 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Rhydyfelin_(Low_Level)_Halt_railway_station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''arhosfa reilffordd (lefel isel) Rhydyfelin''' <br><br> Roedd gorsaf reilffordd [[Rhydyfelin, Rhondda Cynon Taf]] Low Level Halt yn arhosfan fach ym mwrdeistref sirol [[Rhondda Cynon Taf]], [[De Cymru]]. Agorodd ym 1911 a chaewyd ym 1931. Yr arhosfan oedd terfynfa Rheilffordd Caerdydd. Er bod traphont Rhydyfelin ychydig y tu hwnt i'r orsaf ac yn cysylltu Rheilffordd Caerdydd â llinellau Rheilffordd Dyffryn Taf yn [[Trefforest|Nhrefforest]], llwyddodd y TVR i atal trenau rheolaidd rhag cychwyn dros y draphont. Roedd yr arhosfan yn sylfaenol iawn. Ar y dechrau, roedd yn cynnwys caban signalau gyda lloc ffensys cyfagos (ar lefel y ddaear) lle roedd teithwyr yn aros. Agorwyd y giât gan y gwarchodwr pan gyrhaeddodd y trên. Ym 1924, newidiodd [[Rheilffordd y Great Western]] enw'r orsaf i Rhydyfelin Low Level Halt i osgoi dryswch gyda'r arhosfan o'r un enw ar linell gyfagos Pontypridd, Caerffili a Chasnewydd, a ddaeth yn Arhosfan Uchel Lefel Rhydyfelin ar yr un pryd. Ym 1928, ychwanegodd y GWR ddolen basio a phlatfform go iawn. Fodd bynnag, caeodd yr arhosfan ym 1931 pan gafodd y lein ei chau. Nid yw safle'r arhosfan yn hawdd ei olrhain mwyach. Fel llawer o'r gorsafoedd ar Reilffordd Caerdydd, mae bellach wedi'i orchuddio gan gefnffordd yr A470. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30603600 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nantgarw_(High_Level)_Halt_railway_station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''arhosfa reilffordd (lefel uchel) Nantgarw''' <br><br> Roedd gorsaf reilffordd Nantgarw (Lefel Uchel) yn arhosfan ar Reilffordd segur Pontypridd, [[Gorsaf reilffordd Caerffili]] a Chasnewydd. Agorodd yr arhosfan ym 1904. Nid oedd ganddi lwyfannau uchel, dim ond llochesi pren ar lefel y ddaear a oedd wedi'u selio oddi wrth y traciau gan glostiroedd pren a oedd yn cael eu datgloi gan y gyrrwr pan gyrhaeddai trên. Ym 1924, cafodd ei hailenwi i osgoi dryswch â'r arhosfan o'r un enw ar hen Reilffordd Caerdydd, Arhosfan Nantgarw (Lefel Isel), a gaeodd ym 1931. Roedd yr arwyddion yn Arhosfan Nantgarw (Lefel Uchel) yn darllen 'Nantgarw' yn syml yn ei blynyddoedd olaf. Caeodd yr arhosfan ym 1956. Nid yw ei lleoliad yn hawdd ei adnabod mwyach. Mae'r safle bellach yn rhan o lwybr beicio Nantgarw-Trefforest. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7590684 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St_Padarn's_Institute Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Athrofa Padarn Sant''' <br><br> Mae Sefydliad Padarn Sant yn goleg hyfforddi diwinyddol sy'n eiddo i'r [[Yr Eglwys yng Nghymru]], wedi'i leoli yn [[Llandaf]], [[Caerdydd]]. Mae ei wreiddiau yng Ngholeg Mihangel Sant, coleg hyfforddi [[Anglicaniaeth]] a sefydlwyd yn [[Aberdâr]] ym 1892 ac a symudodd i Landaf ym 1907. Yn dilyn anawsterau ariannol ac adolygiad dilynol o hyfforddiant diwinyddol, caeodd Coleg Mihangel Sant, a sefydlodd yr Eglwys yng Nghymru Sefydliad Padarn Sant ar y safle yn 2016. Heddiw, mae'r sefydliad yn canoli hyfforddiant pob gweinidog trwyddedig ac ordeiniedig ledled Cymru, gan gynnig cyfleusterau preswyl a gweinyddol ochr yn ochr â rhaglenni gradd ôl-raddedig a rhan-amser fel "Diwinyddiaeth am Oes." Mae gan y campws hanes pensaernïol cyfoethog, gan ddechrau gyda thŷ a swyddfa o ganol y 1860au a adeiladwyd gan y pensaer esgobaethol nodedig [[John Prichard]] iddo'i hun. Yn dilyn marwolaeth Prichard, ymgorfforwyd yr adeilad aml-liw "bywiog" hwn yn y coleg. Rhwng 1904 a 1920, dyluniodd FR Kempson brif adeiladau'r coleg [[Tywodfaen]], sydd bellach wedi'u rhestru'n Radd II. Strwythur mwyaf clodwiw'r safle yw ei gapel [[Moderniaeth]], a ddyluniwyd gan George Pace ddiwedd y 1950au. Wedi'i ddylanwadu gan [[Le Corbusier]], mae'r capel yn cael ei ddathlu gan [[Cadw]] fel enghraifft eithriadol o bensaernïaeth eglwysig ar ôl y rhyfel, ac mae'n dal rhestr Gradd I. Dros ei hanes, mae'r sefydliad wedi hyfforddi nifer o ffigurau amlwg. Mae cyn-fyfyrwyr a staff nodedig yn cynnwys y bardd [[R. S. Thomas]], y diwinydd Leonard Hodgson, a nifer o esgobion ac archesgobion Cymru, fel [[Alwyn Rice Jones]] a John David Edward Davies. Heddiw, mae'r sefydliad yn parhau â'i genhadaeth addysgol dan arweinyddiaeth sydd wedi cynnwys ffigurau fel y Parchedig Athro Jeremy Duff. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4816396 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Atlantic_College_Lifeboat_Station Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Atlantic College Lifeboat Station''' <br><br> Wedi'i sefydlu ym 1963 yn [[Sain Dunwyd]], [[De Cymru]] [[Cymru]], roedd Gorsaf Bad Achub [[Coleg yr Iwerydd]] yn un o naw gorsaf arbrofol gyntaf y [[Sefydliad Brenhinol y Badau Achub]] ( [[Sefydliad Brenhinol y Badau Achub]] ). O dan arweiniad y pennaeth sefydlol, yr Ôl-lyngesydd Desmond Hoare, daeth y coleg yn ganolfan ar gyfer arloesi morwrol. I lywio'r tonnau lleol garw a'r glannau creigiog, dyluniodd a phrofodd y coleg [[Cwch gwynt â chragen anhyblyg]] (RIB) cyntaf yn y byd, yn cynnwys cragen anhyblyg ynghlwm wrth diwbiau chwyddadwy. Daeth y dyluniad chwyldroadol hwn yn brototeip ar gyfer badau achub dosbarth-B yr RNLI o'r enw dosbarth-Iwerydd. Ym 1973, gwerthodd y coleg batent yr RIB i'r RNLI am £1 symbolaidd. Gwnaeth yr orsaf hanes hefyd ddiwedd y 1960au a dechrau'r 1970au trwy gofrestru aelodau criw benywaidd cyntaf yr RNLI, Elisabeth Hostvedt a Penelope M. Sutton. Dros y degawdau, bu'r orsaf yn gweithredu amryw o longau, gan drawsnewid o gychod a oedd yn eiddo i'r coleg i gychod achub safonol yr RNLI, gan gynnwys yr Atlantic 21 ym 1973 a'r Atlantic 75 yn 2000. Fodd bynnag, ym mis Mehefin 2013, tynnodd yr RNLI y bad achub yn ôl o Goleg yr Atlantic. Ysgogwyd y penderfyniad gan ofynion hyfforddi uwch i lywwyr, a oedd wedi ymestyn i ddwy flynedd, gan ei gwneud hi'n anymarferol hyfforddi myfyrwyr o fewn cyfyngiadau rhaglen Bagloriaeth Ryngwladol dwy flynedd y coleg. Er gwaethaf ymadawiad yr RNLI, parhaodd gwaddol adeiladu cychod a chwilio ac achub y coleg. Sefydlodd y cyn-fyfyriwr Robin Jenkins yr elusen Atlantic Pacific International Rescue Limited, sy'n parhau i ddarparu hyfforddiant i fyfyrwyr. Mae'r sefydliad wedi ysgogi mentrau dyngarol byd-eang, gan gynnwys ymgyrchu dros wasanaethau badau achub yn Japan a dylunio'r RHIB dosbarth Hahn. Mae'r llong gryno hon, a gynlluniwyd i ffitio i mewn i gynwysyddion cludo i'w defnyddio'n gyflym, wedi'i defnyddio mewn mannau fel Kamaishi, Japan, a Lesvos, Gwlad Groeg, i gefnogi cymorth trychinebau rhyngwladol ac argyfyngau ffoaduriaid. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7653657 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_Bay_(region) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Abertawe (Ardal)''' <br><br> Mae Bae Abertawe wedi'i lleoli i'r gogledd o ardal forol Bae Abertawe. Defnyddir y term Bae Abertawe gan [[Llywodraeth Cymru|Lywodraeth Cymru]] at ddibenion cynllunio polisi yn ogystal â chan nifer o sefydliadau eraill. Diffinnir ffiniau Bae Abertawe ym Mhrosiect Data Cynllun Gofodol Llywodraeth Cynulliad Cymru. Yng Nghynllun Gofodol Cymru, mae Bae Abertawe yn cynnwys holl awdurdodau unedol Abertawe a [[Castell-nedd|Chastell-nedd]] [[Port Talbot|Phort Talbot]], a rhannau o [[Sir Gaerfyrddin]], [[Powys]] a [[Pen-y-bont ar Ogwr (prif ardal)]]. Mae'r ardal hefyd yn ardal teithio i'r gwaith, a ddiffiniwyd yn 2007.Roedd Bae Abertawe i gyd wedi'i hyrwyddo fel rhanbarth dinas yn y dyfodol a fyddai â dinas Abertawe fel ei ffocws, ond a fyddai hefyd yn cynnwys yr aneddiadau trefol sy'n gyfagos i Abertawe; sef Llanelli, Castell-nedd, Port Talbot, Ystradgynlais a Rhydaman. Maint rhagweledig y rhanbarth dinas newydd hwn yw tua 700,000 o bobl a fyddai'n byw o fewn 30 munud o daith mewn car o ganol Abertawe. Yn dilyn adroddiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru yn argymell creu'r rhanbarth dinas ym mis Gorffennaf 2012, sefydlwyd rhanbarth dinas Bae Abertawe ar 18 Gorffennaf 2013. Byddai'r rhanbarth dinas yn cynnwys awdurdodau lleol [[Sir Benfro]], Sir Gaerfyrddin, Castell-nedd Port Talbot ac Abertawe. Penodwyd [[Terry Matthews]] yn gadeirydd Bwrdd Rhanbarth Dinas Bae Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4858166 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Barafundle_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Barafundle''' <br><br> Mae '''Bae Barafundle''' () yn draeth tywodlyd anghysbell, ychydig yn grwm, sy'n wynebu'r dwyrain, ger Cei Stackpole yn [[Sir Benfro]], [[Cymru]], yng Nghymuned [[Y Stagbwll a Chastellmartin]]. Mae'n rhan o [[Ystad Ystagbwll]], a reolir gan [[Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol]]. Ar un adeg roedd y traeth yn eiddo i deulu Cawdor o Lys Stackpole. Ar y ffordd ogleddol i'r traeth mae grisiau a wal, a adeiladwyd gan y perchnogion i hwyluso eu mynediad i'r hyn a oedd bryd hynny yn draeth preifat iddynt. Nid oes mynediad ffordd i'r traeth. Y maes parcio agosaf yw yng Nghei Stackpole, sy'n costio saith punt y dydd rhwng mis Mawrth a mis Hydref ac mae parcio am ddim ar ôl 5:30 pm. Ceir mynediad i'r traeth trwy [[Llwybr Arfordir Sir Benfro|Lwybr Arfordir Sir Benfro]], naill ai o Gei Stackpole neu o Broad Haven South. Mae'r daith gerdded o Gei Stackpole yn ac o Broad Haven South. Nid yw'r naill lwybr na'r llall yn addas ar gyfer cadeiriau gwthio na chadeiriau olwyn oherwydd y tir anwastad a'r tywod. Mae Bae Barafundle wedi'i leoli rhwng clogwyni i'r gogledd a'r de. Mae'n nodi diwedd clogwyni Calchfaen Carbonifferaidd Penrhyn Castellmartin i'r de-orllewin a dechrau'r [[Hen Dywodfaen Coch]] o'r cyfnod [[Defonaidd]] yng Nghei Stackpole i'r gogledd-ddwyrain. Yn 2004, cafodd Bae Barafundle ei gynnwys mewn rhestr o'r 12 traeth gorau yn y byd. Galwodd y Good Holiday Guide ef hefyd yn "y traeth gorau ym Mhrydain". Yn 2006, galwodd y cylchgrawn Country Life ef yn lle gorau yn y Deyrnas Unedig ar gyfer picnic. Yn 2019, derbyniodd wobrau Seaside a Green Coast yng Ngwobrau Arfordir Cymru. Ym 1997, enwodd y band Cymreig [[Gorky's Zygotic Mynci]] eu pedwerydd albwm, Barafundle, ar ôl y bae. Bae Barafundle oedd lleoliad rhai golygfeydd yn y ffilm [[Third Star]], a ffilmiwyd ym mis Hydref 2009. Gwybodaeth am Stackpole - gwefan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4975812 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Broughton_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Broughton''' <br><br> Mae '''Bae Broughton''' yn draeth ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[De Cymru]], wedi'i leoli ym mhen gogledd-orllewinol y bae. Mae twyni tywod ymhellach i mewn i'r tir yn gefn i'r bae. Dim ond ar lanw isel y mae modd cyrraedd traeth Whiteford Sands cyfagos i'r gorllewin. Nid yw'r bae yn addas ar gyfer nofio na chwaraeon dŵr eraill oherwydd ei agosrwydd at [[Afon Llwchwr]]. Mae'r dyfroedd yn profi ceryntau cryf iawn o aber Llwchwr gyda thonnau pwerus, llanw uchel a banciau tywod symudol. Pan fydd gwynt cryf o'r de-orllewin yn chwythu, gellir gweld hwylfyrddwyr ymroddedig ar y dyfroedd ger y bae. Ymhlith y pentrefi cyfagos y mae [[Llangynydd]], Llanmadog ac, ychydig ymhellach, Llanrhidian. Mae'r pentrefi hyn wedi'u lleoli ger y pwyntiau mynediad i'r traeth trwy lonydd byr. Mae meysydd carafanau ym mhob pen o'r bae, ond mae'r traeth yn tueddu i aros yn dawel hyd yn oed yn ystod yr haf, yn rhannol oherwydd nad oes achubwr bywyd ar ddyletswydd. Grymoedd Natur: Bae Broughton: Gwybodaeth am y traeth Lluniau o Broughton <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4957231 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Brandy_Cove Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae gîl''' <br><br> Mae Brandy Cove () yn draeth bach iawn ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], de [[Cymru]], sy'n llawer llai hygyrch na [[Bae Caswel]] yn union i'r dwyrain. Fe'i lleolir ar ddiwedd dyffryn o bentref [[Llandeilo Ferwallt]]. Gellir ei gyrraedd ar hyd llwybr troed o Bishopston neu o Fae Caswell dros rai clogwyni serth. Daw enw'r bae o straeon am smyglwyr yn defnyddio'r bae i ddadlwytho eu nwyddau tybaco ac alcohol anghyfreithlon yn ystod y ddeunawfed ganrif. Dim ond ar lanw isel y mae darnau tywodlyd y traeth yn agored. Mae'n draeth [[Pleistosen]] wedi'i godi lle mae'r ddaearyddiaeth o'i gwmpas yn dangos tystiolaeth bod lefel y môr unwaith yn dri deg troedfedd yn uwch nag ydyw heddiw. Mae gan y traeth gwpl o chwedlau am y goruwchnaturiol yn gysylltiedig ag ef. Mae un yn ymwneud â gwrach a oedd yn byw yn yr ogofâu ger y traeth. Mae'r stori arall yn gysylltiedig â llofruddiaeth bywyd go iawn brawychus a ddigwyddodd ger y traeth ym 1919. Honnodd pentrefwyr cyfagos eu bod yn gallu clywed sgrechiadau'n dod o'r ogofâu ger y traeth yn y nos. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6486177 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Langland_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Langland''' <br><br> Mae Bae Langan yn gyrchfan gwyliau arfordirol boblogaidd a thraeth [[Syrffio]] [[Traeth baner las]] wedi'i leoli ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[Abertawe]], [[Cymru]]. Wedi'i reoli gan [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe|gyngor Dinas a Sir Abertawe]], roedd y bae yn gyrchfan boblogaidd iawn i wyliauwyr yn y 1950au a'r 1960au. Er iddo gynnal sawl gwesty ar un adeg, mae'r rhan fwyaf wedi'u trosi'n fflatiau neu gartrefi nyrsio ers hynny. Adeilad mwyaf amlwg y bae yw Maenor '''Bae Langland''', maenor arddull Barwnaidd Albanaidd o ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a adeiladwyd gan deulu Crawshay fel preswylfa haf, a wasanaethodd yn ddiweddarach fel gwesty a chartref adfer glowyr cyn ei drosi'n fflatiau moethus. Mae gan yr ardal arwyddocâd artistig hefyd; creodd yr arlunydd Argraffiadol Ffrengig Alfred Sisley sawl dyfrlliw o'r bae yn ystod ei fis mêl ym 1897. Mae'r traeth wedi'i gyfarparu'n dda gyda chyfleusterau, gan gynnwys llwybr arfordirol sy'n ei gysylltu â baeau cyfagos, cawodydd cyhoeddus, gwasanaeth achub bywyd tymhorol, brasserie, a chwe chwrt [[Tenis]] cyhoeddus. Mae hefyd yn enwog am ei gytiau traeth gwyliau, a ailadeiladwyd yn 2007 ar ôl iddynt fynd i adfail. Yn edrych dros y bae o'r gorllewin mae Clwb Golff heriol 18 twll Bae Langland, sy'n adnabyddus am ei olygfeydd godidog a'i wyntoedd pentir anrhagweladwy. Caiff Bae Langland ei barchu'n fawr gan syrffwyr oherwydd ei amrywiaeth o donnau ar wahanol lefelau llanw. Ar lanw isel, mae'r riff yn Ynys y Cranc yn cynnig tonnau dde pwerus sy'n addas ar gyfer syrffwyr profiadol, tra bod Pwynt Langland yn darparu tonnau mwy ysgafn yn ystod chwyddiadau mawr. Mae'r bae wedi cynhyrchu syrffwyr sy'n gystadleuol yn rhyngwladol, fel Carwyn Williams. Er bod [[Pysgota]] am rywogaethau fel draenog y môr, [[Merfog Du]], a macrell ar un adeg yn boblogaidd mewn mannau fel Cross Rock a Phwynt Langland, anaml y caiff ei ymarfer heddiw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6549301 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Limeslade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Limeslade''' <br><br> Mae '''Bae Limeslade''' yn gilfach fach ychydig i'r gorllewin o Fae Bracelet yng nghornel de-ddwyrain [[Penrhyn Gŵyr]], ger [[Abertawe]] yn ne [[Cymru]]. Mae'n draeth cysgodol, creigiog yn bennaf gydag ychydig o dywod. Mae modd ymdrochi yno. Mae maes parcio ym Mae Bracelet cyfagos. O Fae Limeslade mae llwybr clogwyn i Fae Langland, tua hanner milltir i'r gorllewin. Yn nodedig mae mwynglawdd haearn ym mhen y bae, ger ochr y ffordd. Credir bod hwn wedi cael ei weithio ers cyfnod [[Rhufain hynafol]]. Mae bellach ar gau ac wedi'i selio. Mae gan y bae ddaeareg amrywiol sy'n wahanol i ddaeareg Bae Bracelet cyfagos. Dyma un o'r nifer o 'slades' y gellir eu canfod ym Mro Gŵyr - dyffrynnoedd bach neu glynnoedd, fel arfer yn agor i'r môr. Limeslade oedd safle Dirgelwch Limeslade ym 1929 - llofruddiaeth heb ei datrys. Canolfan Wybodaeth Gŵyr: Bae Limeslade www.geograph.co.uk: lluniau o Fae Limeslade a'r ardal gyfagos <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24897145 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Limpert_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae lLimpert''' <br><br> Bae Limpert () yw bae [[Môr Hafren]], i'r gorllewin o [[Aberddawan]] yn ne-ddwyrain [[Cymru]]. Mae'r traeth yn graig gyda rhywfaint o dywod. Mae tŷ gwesteion a maes parcio am ddim wrth ymyl rhai adfeilion bythynnod. Mae stondin wybodaeth ar y traeth yn rhoi hanes yr ardal, a ddarperir gan Gost Treftadaeth. Mae Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Cymru wedi helpu i gofnodi dros fil o rywogaethau yn y lleoliad hwn, a chwe deg dau ohonynt o brif bwys i gadwraeth bioamrywiaeth Cymru. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd amddiffynfeydd Bae Limpert yn rhan o amddiffynfeydd "cramen" arfordirol Gorchymyn Gorllewinol ar gyfer [[Bro Morgannwg]]. Roedd yr amddiffynfeydd yn cynnwys ciwbiau gwrth-danc, blychau pils, a ffos gwrth-danc. Mae'r traeth wrth ymyl gorsafoedd pŵer Aberddawan sydd wedi'u datgomisiynu. Mae dau fewnfa dŵr môr ar gyfer y gorsafoedd pŵer yn y bae. Mae Gwaith Sment Aberddawan gerllaw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q13648596 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mewslade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Mewslade''' <br><br> Mae Bae Maeslywydd yn [[Traeth|draeth]] tywodlyd bach sy'n wynebu'r de-orllewin yng ngorllewin [[Penrhyn Gŵyr]], [[Cymru]]. Mae'n gorwedd i'r de o Middleton ac i'r de-orllewin o Pitton, lle mae llwybrau troed yn arwain at y traeth. Ar lanw isel mae'r traeth yn ymuno â [[Rhosili]] llai i'r gorllewin. Mae Pen Thurba ym mhen dwyreiniol y traeth, a thu hwnt iddo mae traeth creigiog bach Butterslade. Mae'r traeth yn boblogaidd gyda syrffwyr, ond mae bron yn gwbl o dan ddŵr ar lanw uchel. Y prif fynediad yw llwybr eithaf creigiog, yn rhannol goediog, sy'n aml yn fwdlyd mewn mannau. Ceir lluniau o Fae Mewslade a'r ardal gyfagos ar www.geograph.co.uk. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7262770 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pwlldu_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Pwlldu''' <br><br> Mae '''Bae Pwlldu''' neu Fae Pwll Du () yn draeth bach ar arfordir deheuol [[Penrhyn Gŵyr]] yn ne [[Cymru]]. Mae'n un o'r traethau mwy anghysbell ac nid yw'n hawdd ei gyrraedd mewn car, ond mae sawl llwybr troed da yn arwain ato. Mae ceunant gerllaw o'r enw Pen y Bedd wedi'i farcio gan gylch o greigiau calchfaen. Claddwyd nifer o bobl o longddrylliad a ddarganfuwyd ar y bae yn y ceunant hwn. Y llong oedd y Caesar a ddrylliwyd ar y traeth ar 28 Tachwedd 1760. Ystyr Pwlldu yw "Pwll Du" yn [[Cymraeg]]. Croeso i Gŵyr: Bae Pwlldu. Mwynhewch Gŵyr: Bae Pwlldu. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4929643 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Pool_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Pwll Glas''' <br><br> Mae '''Bae Pwll Glas''' yn gilfach fach ger pentref [[Llangynydd]] ym [[Penrhyn Gŵyr|Mhenrhyn Gŵyr]], [[Cymru]]. Mae clogwyni yn ffinio â'r gilfach, a gellir ei chyrraedd trwy lwybr ar ben clogwyn a llwybr serth, ansefydlog i lawr i'r traeth. Mae'r traeth wedi'i orchuddio'n llwyr ar lanw uchel ac mae'n cymryd ei enw o bwll creigiog mawr, naturiol. Mae [[Rhosili]] gerllaw. Ers rhyddhau fideo Tik Tok poblogaidd yn dangos y pwll, bu cynnydd sydyn yn nifer y cerddwyr i'r bae. Mae hyn wedi arwain at erydiad trwm ar y llwybr i'r traeth, yn ogystal â sbwriel trwm, tipio anghyfreithlon a graffiti a adawyd gan y torfeydd sydd bellach yn gyffredin yn y lleoliad a oedd gynt yn anhysbys. Gall y bae fod yn beryglus oherwydd y cyfuniad o ddiffyg achubwr bywyd a cherhyntau cryf iawn. Dim ond trwy lwybr troed neu o draeth cyfagos Bae Broughton i'r dwyrain y gellir cyrraedd y Bae. Ym mhen gorllewinol y bae mae bwa creigiog naturiol, o'r enw Bwa'r Pwll Glas neu'r 3 Simnai. Mae'r bwa wedi'i foddi'n llwyr ar lanw uchel. Er y credir yn draddodiadol ei fod yn ddiwaelod, mae'r pwll creigiog o'r un enw tua 8 troedfedd (2.4m) o ddyfnder, ac fe'i ffurfiwyd yn naturiol. Mae'r pwll wedi'i orchuddio'n llwyr ar lanw isel, ac wedi'i wahanu oddi wrth y môr gan y traeth. Mae'r pwll yn cael ei lyncu gan y môr ar lanw uchel ac yn dod yn llai diffiniedig. Mae'r traeth yn bennaf yn dywodlyd ac wedi'i amgylchynu gan glogwyni creigiog. Gellir cyrraedd y traeth trwy lwybr arfordirol garw sy'n arwain i lawr o'r clogwyni ac o Greigiau Sbaenwr ac o Fae Broughton, y ddau ar lanw isel. Mae'r dyfnder a grybwyllir yma yn wahanol i'r dyfnder a grybwyllir gan y cyfeirnod. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7538437 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Slade_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Slade''' <br><br> Mae '''Bae Slade''' - wedi'i farcio ar fapiau'r [[Arolwg Ordnans]] fel "Y Tywod" - yn draeth tywodlyd ger pentref Slade, ar [[Penrhyn Gŵyr|Benrhyn Gŵyr]] yn [[De-orllewin Cymru|Ne-orllewin Cymru]]. Mae wedi'i leoli mewn lleoliad cymharol anhygyrch - dim ond ar droed a thrwy ddringo dros rai creigiau mawr y gellir ei gyrraedd. Yng nghefn y traeth, gwelir caeau wedi'u gweithio a chlogwyni serth wedi'u gorchuddio ag eithin. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7838780 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tresilian_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bae Tresilian''' <br><br> Mae '''Bae Tresilian''', hefyd Bae Tresilian, yn fae yn ne-ddwyrain [[Cymru]], i'r gorllewin o draeth Caglog [[Llanilltud Fawr]] ac i'r dwyrain o [[Sain Dunwyd]], ar [[Môr Hafren|Fôr Hafren]]. Mae'r traeth yn y bae yn gorwedd o flaen dyffryn lle mae Nant Tresilian yn llifo ac yn gwagio i'r môr. Mae'n gorwedd ar hyd darn o arfordir a llwybr clogwyni dan warchodaeth Arfordir Treftadaeth Sir Forgannwg, sy'n nodweddiadol o glogwyni calchfaen gyda llawer o ogofâu a sawl bae/dyffryn. Mae tŷ gwyn nodedig, Tŷ Tresilian, wedi'i leoli ym Mae Tresilian ar ddiwedd y dyffryn o flaen y traeth cerrig mân a blwch pils ar y clogwyn gerllaw. Mae cilfach Col Huw wedi'i leoli gerllaw. Daw enw Bae Tresilian o'r Tywysog Silian y dywedir iddo gadw llys yno yn y 3ydd a'r 4ydd ganrif. Ar un adeg roedd gan y bae dafarn a fynychid gan smyglwyr a môr-ladron. Dywedir bod y clogwyni yn yr ardal yn cynnwys llawer o dramwyfeydd a thwneli cyfrinachol a ddefnyddiwyd ganddynt. Yn ôl y chwedl, yng nghanol y 15fed ganrif, boddwyd môr-leidr o Lydaw o'r enw Peter mewn ogof i'r gorllewin o'r bae gan Syr Henry Stradling (1423–1476), wrth geisio dial ar ôl i Peter ei herwgipio o'r blaen. Ar nosweithiau gaeaf o dan leuad lawn, gellir clywed ei gri yn y gwynt, yn ôl y sôn. Fodd bynnag, nid yw map George Yates o 1799 yn dangos adeilad yma, ond mae'n ymddangos mewn cofnodion yn fuan wedyn. Rhoddwyd prydles ym 1800 gan berchennog ystâd Sant Dunwyd, ac ar ôl gweithredu am gyfnod fel gwesty daeth yn breswylfa breifat, gyda'r rhan fwyaf o'r tenantiaid yn foneddigion a ffermwyr. Ar un adeg, roedd Tŷ Tresilian yn gartref i Owen Crawshay, mab Tudor Crawshay, Dirprwy Raglaw Sir Forgannwg a warden ficer [[Eglwys Llanilltud Fawr]], a oedd yn byw yn Dimlands gerllaw. Ym 1862, caeodd Dr. John Whitlock Nicholl Carne, perchennog ystâd Sant Dunwyd, y ffordd i'r cyhoedd. Mae ogof gerllaw hefyd sydd â tho bwaog o'r enw "bwa'r tynged" y mae cyplau'n ymweld â hi drwy daflu cerrig mân; faint bynnag o ymdrechion sydd eu hangen i daro'r graig, cymerir hyn fel nifer y blynyddoedd y dylent aros i briodi. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4841961 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baglan_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baglan (ward etholiadol)''' <br><br> Mae ward etholiadol [['''Baglan''', Castell-nedd Port Talbot]] yn cynnwys cymunedau Baglan a [[Bae Baglan]], yn<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Bwrdeistref Sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], Cymru. Mae Baglan yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth y DU [[Aberafan Maesteg (etholaeth seneddol y DU)]]. Mae Baglan wedi'i ffinio gan wardiau Gorllewin Llansawel a Dwyrain Llansawel i'r gogledd; Bryn a Chwmafan a Phort Talbot i'r dwyrain; ac Aberafan a [[Gorllewin Traethmelyn]] i'r de. Gellir rhannu ward Baglan yn fras yn dair parth. Mae'r parth diwydiannol i'r de-orllewin o [[Traffordd yr M4|Draffordd yr M4]] ym Mae Baglan ar y safle a oedd unwaith yn cael ei feddiannu gan waith cemegol BP. Mae bellach yn ardal adfywio diwydiannol. Mae'r parth preswyl ychydig i'r gogledd-ddwyrain o'r M4, sy'n cynnwys pentref Baglan. Mae rhan bellaf gogleddol a dwyreiniol y ward yn cynnwys glaswelltir a choetir heb eu datblygu. Ar 17 Gorffennaf 2025, yn dilyn marwolaeth y cynghorydd Peter Richards, cynhaliwyd isetholiad ym Maglan ar gyfer y sedd wag. Dyma ganlyniadau'r isetholiad hwn: +YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsJosh TuckLlafur Cymru 708Llafur yn dalWendy BlethynAnnibynnol532John BamseyDiwygio'r DU447Colin DeerePlaid Cymru149Lee StabbinsCeidwadwyr Cymru19Nigel Bartolotti HillPlaid Werdd Cymru18Tomos Gruffydd Roberts-YoungDemocratiaid Rhyddfrydol Cymru13 Mae'r ward yn ethol tri chynghorydd sir i [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot|Gyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]]. Yn etholiadau cyngor lleol Castell-nedd Port Talbot ar 4 Mai 2017, dyma'r canlyniadau: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsPeter Richards Llafur 1309Llafur yn dalCarol Clement Llafur 1159Llafur yn dalSusan Renkes Llafur 1009Llafur yn dalNicola Butterfield Plaid Cymru 699 Ar 3 Mai 2012, cynhaliwyd etholiadau'r Cyngor Lleol. Roedd y ganran a bleidleisiodd yn 40.42% a dyma'r canlyniadau: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsPeter Richards Llafur 1190Llafur yn dalCarol Clement Llafur 1038Llafur yn dalPaul Greenaway Llafur 906Llafur yn ennillDavid Coslett Annibynnol 881John Tallamy Annibynnol 862Mike Lewis Annibynnol 861T J Morgan Ceidwadol 186 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q85744968 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baked_Bean_Museum_of_Excellence Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baked Bean Museum of Excellence''' <br><br> Amgueddfa breifat oedd Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob a leolir ym [[Port Talbot]], [[Cymru]], [[Y Deyrnas Unedig]]. Caeodd Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob yn 2023. Agorwyd yr amgueddfa yn 2009 gan Barry Kirk, a newidiodd ei enw trwy weithred newid enw i Gapten Beany. Roedd yr amgueddfa wedi'i lleoli yn ystafell fyw, ystafell ymolchi a chegin ei [[Tŷ cyngor]]. Caeodd Beany yr amgueddfa yn 2023, gan ddweud y byddai rhywfaint o'i gasgliad yn cael ei roi i amgueddfa yn [[Llundain]]. Roedd yr amgueddfa'n cynnwys enghreifftiau o ganiau bwyd brand, [[Hysbysebu]] ac eitemau hyrwyddo eraill sy'n gysylltiedig â [[Ffa pob]]. Roedd yna hefyd eitemau o nifer o frandiau bwyd gan gynnwys Heinz, Crosse & Blackwell, Branston, HP a Van Camp's, yn ogystal ag eitemau yn ymwneud â'r cymeriad comedi Mr Bean. Roedd dros 500 o eitemau yn yr amgueddfa, ac mae Beany yn amcangyfrif ei fod wedi gwario dros £10,000 yn adeiladu ei gasgliad. Yn wahanol i lawer o amgueddfeydd, nid oedd gan Amgueddfa Ragoriaeth Ffa Pob siop anrhegion ar y safle. Yn lle hynny, roedd Beany yn gweithredu stondin farchnad mewn busnesau lleol ar benwythnosau, gan werthu cofroddion brand o'r amgueddfa a'i bersona Capten Beany. Roedd yr amgueddfa wedi'i chofrestru gyda Chymdeithas yr Amgueddfeydd Annibynnol. Y digrifwr Danny Wallace oedd noddwr yr amgueddfa. Yn 2018, yr amgueddfa oedd y pedwerydd atyniad mwyaf poblogaidd ym Mhort Talbot, yn ôl ffigurau gan TripAdvisor. Yn 2010, credai Beany mai ei amgueddfa ef oedd yr unig amgueddfa yn y byd a oedd wedi'i chysegru i ffa pob. Yn 2019, agorodd Heinz amgueddfa, ar ffurf "Amgueddfa Beanz" dros dro yng [[Covent Garden]] Llundain rhwng 30 Awst ac 1 Medi. Roedd yr amgueddfa'n cynnwys arddangosfeydd am frand Heinz i nodi pen-blwydd y cwmni yn 150 oed. Amgueddfeydd yng Nghymru [[Twristiaeth yng Nghymru]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16894511 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Maindy_Barracks Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Barics y Maendy''' <br><br> Mae Barics Maendy yn safle milwrol yn ardal [[Cathays]], [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Agorwyd Barics Maendy ym 1877. Cawsant eu creu fel rhan o Ddiwygiadau Cardwell a anogodd leoleiddio lluoedd milwrol Prydain. Daeth y barics yn ddepo ar gyfer 41ain Gatrawd Traed (Cymreig) a [[Catrawd Droed y 69ain (De Swydd Lincoln)]]. Yn dilyn Diwygiadau Childers, unwyd y 41ain a'r 69fed catrawd i ffurfio Catrawd Cymru gyda'i ddepo yn y barics ym 1881. Roedd yn gartref i [[Byddin yr Unol Daleithiau|Fyddin yr Unol Daleithiau]] yn ystod y [[Y Rhyfel Byd Cyntaf]] ; dyluniwyd Cofeb Ryfel Catrawd Cymru a ddadorchuddiwyd yno ym 1924 gan [[Edwin Lutyens]]. Defnyddiwyd y barics eto gan Fyddin yr Unol Daleithiau yn ystod [[Yr Ail Ryfel Byd]]. Yn y rhyfel olaf cafodd ei fomio gan awyrennau [[Yr Almaen]]. Daeth y barics yn gartref i Gatrawd Frenhinol Cymru, a ffurfiwyd yn ddiweddar, o 1969 ymlaen, ac i'w chatrawd olynydd, y [[Y Cymry Brenhinol]], o 2006 ymlaen. Ar hyn o bryd mae'r barics yn gartref i'r canlynol: Pencadlys Cartref Byddin Prydain, Pencadlys Catrawd [[Gwarchodlu Dragŵn 1af Y Frenhines]], 3ydd Bataliwn y Cymry Brenhinol, Pencadlys Bataliwn (Wrth Gefn y Fyddin) y Cymry Brenhinol Cwmni'r Pencadlys 157fed Gatrawd (Cymreig), Pencadlys y Corfflu Logisteg Brenhinol Pencadlys y Gatrawd 249 Sgwadron y Pencadlys Sgwadron Trafnidiaeth 580 Pencadlys Corfflu Hyfforddi Swyddogion Prifysgol Cymru Datgysylltiad Caerdydd Cwmni A Lluoedd Cadetiaid Cymunedol, Cadetiaid Byddin Cymru Datgysylltiad Gabalfa Sgwadron 1344 (Caerdydd), Rhif 1 [[Y Corfflu Hyfforddiant Awyr]] Asgell Gymreig <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4874660 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Baynham_Hall Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Baynham Hall''' <br><br> Mae Neuadd Baynham yn blasty rhestredig Gradd II* o'r 17eg ganrif wedi'i leoli yn Michaelchurch-On-Arrow, [[Llanfair Llythynwg]], [[Powys]], [[Cymru]]. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol tua 1700, ac ychwanegwyd y tŷ carreg at adain gynharach o'r eiddo a'r datblygiadau blaenorol. O gyfrannau oedran William a Mary ar draws pum bae, mae ganddo do tal, talcen pediment sy'n cynnwys ffenestr Fenisaidd, a simneiau tal. Y tu mewn i'r tŷ mae grisiau cyfnod gyda balwstradau troi cyfoes. Wrth ymyl y prif dŷ mae ysgubor ŷd siâp L o'r 18fed ganrif gyda beudy. Ym 1830, prynodd Hugh Lloyd, yn wreiddiol o [[Llanddewi Ystradenni|Landdewi Ystradenni]], [[Sir Faesyfed]], Neuadd Baynham gan William Trumper. Fe'i rhestrwyd yn Radd II* ar 21 Medi 1962, ac mae'n rhan o gofrestrfa [[Cadw]] o adeiladau hynafol Cymru. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4874789 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bayscape Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bayscape''' <br><br> Mae '''Bayscape''' yn ddatblygiad adeilad uchel wedi'i gynllunio ym <a href="WIKILINK:Bae Caerdydd">Fae [[Caerdydd]]</a>, [[Cymru]]. Cynlluniwyd y datblygiad yn wreiddiol i'w gwblhau yn 2013, ond fe'i hailgynlluniwyd gan Rio Architects, a gymeradwywyd ar 13 Mehefin 2013. Mae Cam I y datblygiad yn cynnwys 115 o fflatiau mewn dau floc ochr yn ochr â thri uned fasnachol. Cynlluniwyd Cam II y datblygiad yn wreiddiol i gynnwys 170 o fflatiau mewn tŵr 28 llawr, ond fe'i hailgynlluniwyd o ddechrau 2019. Lleolir safle'r datblygiad yn y prosiect adfywio gwerth £1 biliwn ym Mae Caerdydd, [[Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd]]. Lleolir safle'r prosiect ar hyd Glanfa Victoria wrth ymyl [[Afon Elái]] a Phont y Werin, wedi'i gysylltu â phont droed Pont y Werin a'r arhosfan [[Bws dŵr Caerdydd]]. Mae Pwll Rhyngwladol Caerdydd 200 llath i ffwrdd. Rhestr o'r adeiladau talaf yn Oriel Bae Caerdydd <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4877486 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Beaufort_Theatre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Beaufort Theatre''' <br><br> [[Theatr]] Beaufort yw prif theatr [[Blaenau Gwent]] yng [[Glynebwy]], Cymru. Hyd at 2 Ebrill 2017 roedd yn rhan o Blaenau Gwent Venues, sydd hefyd yn cynnwys [[Sinema]] Neuadd Farchnad a Theatr Metropole, a chyn hynny Theatr Gymunedol Abertyleri. Ar ôl ei chymryd drosodd gan grŵp cymunedol ar 3 Ebrill 2017, mae'n dal i fod ar gael i'w logi i grwpiau amatur. Mae ganddi awditoriwm 338 sedd a neuadd ddawns. Mae ganddi lwyfan bwaog proscenium gyda ffedog. Mae rhywfaint o hedfan ar gael ar y llwyfan, gyda 12 set cywarch gydag uchder hedfan uchaf o 16 troedfedd. Gellir gostwng bariau goleuo trwy winsh, ac mae bariau blaen y tŷ wedi'u gosod ar y nenfydau a'r waliau. Arferai'r lleoliad raglennu theatr broffesiynol, cerddoriaeth, dawns gyfoes ac adloniant ysgafn. Mae hefyd yn gartref i naw sefydliad celfyddydau gwirfoddol sy'n cynnal eu cynyrchiadau blynyddol yno. Sinema oedd y theatr yn wreiddiol. Cafodd ei haddasu yn ôl yn y 1960au. Mae llawer o fandiau enwog wedi chwarae yn y neuadd ddawns cyn dod yn llwyddiannus, gan gynnwys Mott the Hoople a [[Stereophonics]]. Lleoliadau Blaenau Gwent <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7594075 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St_Lythans_burial_chamber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Beddrod Siambr Llwyneliddon''' <br><br> Mae [[Siambr gladdu]] [[Llwyneliddon]], a adnabyddir hefyd fel * Gwâl y Filiast *, yn feddrod megalithig<a href="WIKILINK:Oes Newydd y Cerrig"> [[Oes Newydd y Cerrig]]<a href="WIKILINK:Cromlech"> [[Cromlech]] a adeiladwyd tua 4000 CC ym [[Bro Morgannwg]] [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]]. Wedi'i leoli ar dir pori ger [[Gerddi Dyffryn]], cynhelir y safle gan [[Cadw]] ac mae'n hygyrch i'r cyhoedd yn rhad ac am ddim. Mae'r strwythur yn feddrod o fath [[Beddrodau Hafren-Cotswold]], sy'n cynnwys tri orthostat carreg mwd unionsyth yn cynnal capfaen enfawr, ar oleddf. Mae'n sefyll ym mhen dwyreiniol twmpath pridd 27 metr o hyd, a oedd yn wreiddiol yn gorchuddio'r siambr ond sydd wedi erydu i raddau helaeth dros amser. Wedi'i adeiladu gan amaethwyr cynnar tua 6,000 o flynyddoedd yn ôl, gwasanaethodd y dolmen fel safle cymunedol a seremonïol i anrhydeddu'r meirw. Mae tystiolaeth archaeolegol o safleoedd cyfagos, fel Coed Goldsland, yn awgrymu y gallai cyrff fod wedi cael eu gadael i bydru mewn man arall cyn i'w hesgyrn gael eu trosglwyddo i feddau cymunedol fel Sant Lythans. Er nad yw'r safle erioed wedi'i gloddio'n llawn, adferodd cloddiad bach ym 1875 gan William Collings Lukis weddillion dynol a chrochenwaith bras. Mae darganfyddiadau arwyneb eraill, gan gynnwys pen saeth fflint a darn bwyell garreg wedi'i sgleinio, wedi'u cadw yn [[Amgueddfa Werin Cymru]]. Mae'r safle wedi'i drwytho mewn llên gwerin lleol; adnabyddir y cae lle mae'n sefyll fel y "Maes Melltigedig" oherwydd ei anffrwythlondeb honedig. Yn ôl chwedl leol, mae'r garreg gap yn troelli dair gwaith ar Noswyl [[Alban Hefin]] ac yn teithio i afon gerllaw i ymdrochi. Dros y miloedd o flynyddoedd, bu llwyth y [[Silwriaid]] [[Y Celtiaid]] yn byw yn yr ardal gyfagos, profodd ddylanwad Rhufeinig, ac yn y pen draw daeth yn rhan o Ystâd Dyffryn yn yr 16eg ganrif. Heddiw, mae siambr gladdu Sant Lythans yn parhau i fod yn heneb gynhanesyddol arwyddocaol, sy'n cynnig cipolwg ar arferion angladdol a strwythurau cymdeithasol cymunedau ffermio cynharaf Cymru. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558718 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethesda_Chapel,_Abercwmboi Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bethesda, Capel y Bedyddwyr''' <br><br> Eglwys [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] yn Abercwmboi ger Aberdâr, De [[Cymru]], yw Bethesda, [[Abercwmboi]]. Mae gwasanaethau'n parhau i gael eu cynnal yn yr [[Cymraeg]]. Mae tarddiad yr achos yn dyddio'n ôl i 1854 pan ddechreuodd grŵp bach o aelodau o [[Eglwys]] Gwawr, Aberaman gynnal cyfarfodydd gweddi yn yr ardal, a elwid bryd hynny yn Cap Coch. Ym 1856 prynwyd dau dŷ yn Stryd Jenkin a'u trosi'n gapel: agorwyd y capel ym mis Medi 1856 mewn gwasanaethau a lywyddwyd gan y Parchedigion [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]], T. Nicholas a W. Williams. Ymgorfforwyd yr eglwys ar 14 Mai 1860 a daeth 39 o aelodau yno o Gwawr. Y gweinidog cyntaf a gofnodwyd, am gyfnod byr y flwyddyn honno, oedd Robert Owen. Bu James Jones yn weinidog o 1862 hyd 1869. Yn ystod ei weinidogaeth, ym 1864, adeiladwyd capel newydd gyda lle i 600 o bobl eistedd. Ar ôl i Rees adael ym 1869, gwasanaethodd nifer o weinidogion ym Methesda am gyfnod cymharol fyr yn y blynyddoedd cynnar, sef Jenkin Rees (1870–71), John Thomas (1872-74) a David Davies (1875–78). Yna daeth W. Ceinfryn Thomas yn weinidog ym 1880 ac arhosodd am ddeng mlynedd. Daeth Mathias Jenkins yn weinidog Bethesda ym 1900 a gwasanaethodd am ddeng mlynedd ar hugain. Ar ôl pedair blynedd heb weinidog, daeth Arthur G. Llewelyn yn weinidog ym 1934 a gwasanaethodd tan 1960. Adnewyddwyd yr adeilad yn helaeth ym 1938 a 1950. Yn 2019, Bethesda oedd un o'r ychydig eglwysi Bedyddwyr Cymraeg oedd yn weddill yn yr ardal. Mae'r capel wedi'i adeiladu yn yr arddull Glasurol, gyda dau lawr, cynllun mynedfa talcen a neuadd/ysgol Sul/festri wedi'i lleoli y tu ôl i'r prif adeilad. Mae Bethesda bellach [[Adeilad rhestredig]] am ei ffasâd clasurol hardd, ei thu mewn heb ei newid gyda dodrefn gwreiddiol a nenfwd panelog anarferol. Ymunodd rhai aelodau o [[Calfaria, Aberdâr]] â Bethesda pan gaeodd eu capel eu hunain oherwydd aelodaeth isel yn ystod y blynyddoedd diwethaf. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4923787 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blaen-y-Maes Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaen-y-Maes''' <br><br> Ystâd dai a [[Tŷ cyngor]] yn Ninas a Sir [[Abertawe]], [[Cymru]] yw '''Blaen-y-Maes'''. Mae'n dod o fewn ward [[Penderi]]. Sefydlwyd y clwb pêl-droed lleol, Blaen-y-Maes AFC, ym 1973, ac ar hyn o bryd mae'n chwarae yn Uwch Adran Cynghrair Pêl-droed Hŷn Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15276517 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Seven_Sisters_(Neath_Port_Talbot_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaendulais (ward Castell-nedd Port Talbot)''' <br><br> Roedd [[Blaendulais]] yn [[Ward etholiadol]] ym mhrif ardal Cymru<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Bwrdeistref sirol [[Castell-nedd (etholaeth seneddol)]] Port Talbot. Roedd y ward, a oedd yn cynnwys, yn ogystal â Seven Sisters ei hun, aneddiadau llai Bryndulais a Nant-y-cafn, yn gyd-ffiniol â'r ardal a wasanaethir gan [[Cyngor Cymuned|Gyngor Cymuned]] Seven Sisters. Wedi'i lleoli yn [[Cwm Dulais]] uchaf – lle mae gweithfeydd glo yn dal i fod yn amlwg iawn (enwir y pentref ar ôl Pwll Glo Seven Sisters a gaeodd ddechrau'r 1960au) – nodweddir yr ardal gan goedwigaeth helaeth i'r gogledd, y dwyrain a'r de, a rhostir agored yn yr ardaloedd gogledd-orllewin a chanolog. Yn dilyn adolygiad ffiniau yn 2020 gan [[Comisiwn Democratiaeth a Ffiniau Cymru]], ymunodd cymunedau cyfagos [[Y Creunant]] ac [[Onllwyn]] â Seven Sisters i ddod yn 'Crynant, Onllwyn a Seven Sisters', yn weithredol o [[Etholiadau lleol Cymru 2022]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4923820 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Blaenrhondda_Road_Cutting Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Blaenrhondda Road Cutting''' <br><br> Mae Toriad Ffordd [[Blaenrhondda]] yn [[Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig]] ym Morgannaw, de [[Cymru]]. Wedi'i leoli ar hyd y [[A4061]] uwchben pentref Blaenrhondda, [[Y Rhondda]], mae Toriad Ffordd Blaenrhondda o ddiddordeb arbennig oherwydd ei ddatguddiadau creigiog sy'n dangos gwaddodion a ffurfiodd ar wastadedd gorlif delta afon yn ystod y cyfnod Carbonifferaidd, tua 310 miliwn o flynyddoedd yn ôl. [[Rhestr o SoDdGA yng Nghanol a De Morgannwg]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15203282 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bon-y-maen_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bonymaen (ward etholiadol)''' <br><br> Mae [[Bôn-y-maen]] (tan 2022 '''Bonymaen''') yn [[Ward etholiadol]] yn Ninas a Sir [[Abertawe]], [[Cymru]], [[Y Deyrnas Unedig]]. Mae'r ward yn ffinio â bwrdeistref sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]] i'r dwyrain a wardiau Abertawe, Llansamlet a Threforys, i'r gogledd; St. Thomas i'r de; a Glandŵr i'r gorllewin. At ddibenion etholiadau, mae Bon-y-maen wedi'i rhannu'n sawl ardal bleidleisio: Winch Wen, [[Pentredŵr, Abertawe]], Sgwâr Hanover a [[Pentre-chwyth]]. Mae Bon-y-maen yn dychwelyd 2 gynghorydd i'r cyngor lleol. Y cynghorwyr presennol yw Mandy Evans a Paul Lloyd (y ddau o'r Blaid Lafur). Mae'r ward etholiadol yn cynnwys rhai neu'r cyfan o'r ardaloedd canlynol: Bon-y-maen, [[Cefnhengoed, Sir Abertawe]], Cwarter y Copr, [[Cors Crymlyn]], Morfa, Pentrechwyth, Pentre Dŵr, Winch Wen, yn etholaeth seneddol [[Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol)]]. Mewn isetholiad, cipiodd ymgeisydd Annibynnol y sedd oddi wrth Lafur a'i chadw yn yr etholiad nesaf ym 1999. Cynhaliwyd yr etholiad cyntaf i [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe]] ym 1995. Enillwyd y ddwy sedd gan Lafur. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4953242 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bracelet_Bay Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bracelet Bay''' <br><br> Mae [[Bae]] Bracelet yn fae bach wedi'i leoli ar arfordir deheuol [[Penrhyn Gŵyr]]. Dyma'r bae cyntaf y mae rhywun yn dod ar ei draws ar ôl gadael [[Bae Abertawe]] a throi Pen y Mwmbwls. Wedi'i amgylchynu gan glogwyni calchfaen, mae'r bae yn garegog, gyda rhywfaint o dywod. I'r gorllewin, mae'r bae wedi'i wahanu oddi wrth Fae Limeslade gan Bryn Tutt, lleoliad gorsaf wylio gwylwyr y glannau. Un o nodweddion mwyaf nodedig y bae yw'r ciosg eiconig "Afal Mawr", strwythur concrit a adeiladwyd yn y 1930au fel hysbyseb ar ochr y ffordd. Er bod sawl ciosg tebyg wedi'u codi ar hyd arfordir De Cymru, ciosg Bae Bracelet yw'r unig un sy'n dal i sefyll. Ar ôl cael ei ddifrodi gan gerbyd yn 2009, cafodd ei atgyweirio'n sylweddol yn 2010. Yn 2019, cafodd ei ddynodi'n swyddogol yn adeilad rhestredig Gradd II, gan gydnabod ei arwyddocâd hanesyddol. Credir bod yr enw 'Bracelet' yn llygriad o 'Broad Slade'. Mae Bae Bracelet yn gyrchfan dwristaidd amlwg i'r rhai sy'n chwilio am olygfeydd môr godidog a golygfeydd arfordirol hudolus; fodd bynnag, mae ei glannau'n cael eu heffeithio weithiau gan gerhyntau dŵr cryf a symudiadau llanw gweithredol sy'n cynhyrchu tonnau uchel, yn enwedig yn ystod amseroedd llanw brig a stormydd. GowerUK.com - Tudalen wefan Twristiaeth '''Bracelet Bay''' Gower gyda lluniau o'r bae Canolfan Wybodaeth Gower Cofnod gwefan ar Bracelet Bay ategolion wedi'u gwneud â llaw Bracelet Bay sy'n rhoi elw o werthiannau i elusennau <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4959668 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Breaksea_Point Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Breaksea Point''' <br><br> Mae Trwyn Breaksea yn bentir ar ymyl ddwyreiniol Bae Limpert [[Silstwn]] ym [[Bro Morgannwg]] ar arfordir deheuol Cymru. Honnir mai Trwyn Breaksea yw pwynt mwyaf deheuol tir mawr Cymru, er bod hynny hefyd yn cael ei honni am [[Trwyn y Rhws]] gerllaw, ac mae Cyngor Bro Morganwg wedi gosod hysbysiad penodol i'r perwyl hwnnw. Bron i 20 km i'r dwyrain, mae ynys [[Ynys Echni]] ychydig ymhellach i'r de o ran lledred. www.geograph.co.uk: lluniau o Bwynt Breaksea a'r ardal gyfagos <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> [ Wikidata ID] [ Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bridgend''' <br><br> Gall Garth gyfeirio at: Garth, Allborth Garth, Pen-y-bont ar Ogwr, pentref yn ne Cymru Gorsaf reilffordd Garth (Pen-y-bont ar Ogwr) [[Garth, Ceredigion]], pentref bach yng Nghymru [[Garth, Powys]], pentref yng nghanolbarth Cymru Gorsaf reilffordd Garth (Powys) Garth, [[Tref-y-clawdd]], cyn bentref sydd bellach wedi'i ymgorffori yn nhref Trefyclo, yn nwyrain-canolbarth Cymru ar y ffin â Swydd Amwythig, Lloegr [[Mynydd y Garth]], y Garth, neu Fynydd Garth, mynydd ger Caerdydd, Cymru Garth, un o lawer o enwau lleoedd bach eraill yn y Deyrnas Unedig Garth, Michigan, cymuned anghorfforedig Garth (Cegidfa), tŷ ac ystâd hanesyddol yn Swydd Drefaldwyn, Powys, gogledd-ddwyrain Cymru; a elwir hefyd yn Gastell y Garth Garth, amddiffynfa ganoloesol yng Nghastell Newydd upon Tyne, Lloegr [[Pier y Garth]], strwythur rhestredig Gradd II ym Mangor, Gwynedd, gogledd Cymru Castell y Garth, cartref Clan Stewart o Atholl, i'r gogledd-orllewin o Aberfeldy, yr Alban Y Garth, cyn adeilad ysgol ar Marygate yn Efrog Garth (stribed comig), a gyhoeddwyd yn y papur newydd Prydeinig Daily Mirror o 1943 i 1997 Planet Garth, lleoliad nofel David Brin The Uplift War Garth (enw), rhestr o bobl a chymeriadau ffuglennol gyda'r enw, llysenw neu gyfenw bedydd Garth (comics), uwcharwr DC Comics Syr Charles Lloyd, Barwnig 1af, o Garth (bu farw tua 1678), masnachwr a gwleidydd Cymreig [[John Edwards, Barwnig 1af Garth]] (1770–1850), Aelod Seneddol Prydeinig, dinistriwr y Llynges Frenhinol Garth (pensaernïaeth), gardd cloestr mynachlog ganoloesol Stadiwm y Garth, cyn drac rasio milgwn yn Ffynnon Taf, ger Caerdydd, Cymru Carchar EM Garth, carchar yn Ysgol Garth Swydd Gaerhirfryn, Georgetown, Kentucky, Yr Unol Daleithiau John MacDonald o Garth (1771–1866), masnachwr ffwr o Ganada [[Garth-eryr]], Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ger Llangedwyn ym Mhowys, [[Gwaelod-y-garth]], pentref ym mhlwyf Pentyrch, Caerdydd, Cymru [[Rhos-y-garth]], Ceredigion, <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30265699 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/British_Society_for_Oral_and_Dental_Research Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''British Society for Oral and Dental Research''' <br><br> Mae Cymdeithas Brydeinig Ymchwil y Genau a'r Deintyddiaeth yn gymdeithas broffesiynol sydd wedi'i lleoli yn y DU ac a sefydlwyd ym 1953. Nod y gymdeithas yw: cefnogi a chynrychioli'r gymuned ymchwil iechyd y geg yn y DU; annog gweithwyr iau i gymryd rhan mewn ymchwil y geg a'r deintyddiaeth; a hwyluso lledaenu a chymhwyso canfyddiadau ymchwil sy'n ymwneud ag iechyd y geg a'r rhyngweithiadau rhwng iechyd y geg ac iechyd systemig. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17742956 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryndraenog Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryndraenog''' <br><br> Tŷ neuadd ffrâm bren yw '''Bryndraenog''' sy'n dyddio o'r cyfnod canoloesol yng [[Cymuned (Cymru)]] [[Bugeildy]], [[Powys]], Cymru. Mae'n cynnwys enghreifftiau o gerfio pren o ansawdd uchel, ac fe'i cyfeiriwyd ato gan y bardd [[Ieuan ap Hywel Swrdwal]] (tua 1430 – tua 1480) a alwodd y tŷ yn "forwyn falch o galch a phren". Mae'r tŷ wedi'i gadw'n eithriadol o dda ac mae'n [[Adeilad rhestredig]] Saif Bryndraenog i'r de o bentref Bugeildy yn agos iawn at y ffin rhwng Cymru a Lloegr yn nwyrain Powys. Roedd yr ardal yn rhan o arglwyddiaeth [[Maelienydd]]. Mae tarddiad yr adeilad yn dyddio o'r 15fed ganrif. Mae dyddio cylchoedd coed y pren a ddefnyddiwyd yn y tai yn dangos eu bod wedi'u torri i lawr ym 1436. Mae [[Cadw]] yn awgrymu bod y tŷ wedi'i adeiladu ar gyfer swyddog a fyddai wedi bod yn gyfrifol i [[Arglwyddi'r Mers]] am weinyddu cyfiawnder yn yr ardal. Ar adeg adeiladu'r tŷ, cafodd y tŷ a'i arglwydd, Llywelyn Fychan ab Ieuan, eu dathlu gan y bardd, Ieuan ap Hywel Swrdwal, a ddisgrifiodd y tŷ fel "morwyn falch o galch a phren". Ar ddechrau'r 17eg ganrif, ailadeiladwyd rhan o'r tŷ o garreg. Tŷ preifat yng nghanol ystâd amaethyddol yw Bryndraenog ac nid yw ar agor i'r cyhoedd. Adeiladwyd Brydraenog i gynllun H traddodiadol, gyda neuadd ganolog a dwy adain groes. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol yn gyfan gwbl o bren, gyda mewnlenwi calch. Mae'r neuadd yng nghanol y tŷ yn "un o'r neuaddau pren mwyaf mawreddog yng Nghymru". Mae Robert Scourfield a Richard Haslam, yn eu cyfrol Powys yn y gyfres Adeiladau Cymru, yn nodi ei gyflwr cadwraeth rhyfeddol, er gwaethaf newidiadau diweddarach i'r adeilad. Mae'r neuadd wedi'i hamgylchynu ar dair ochr gan oriel agored sy'n rhoi mynediad i'r llawr cyntaf. Mae porth deulawr, y gallai'r llawr uchaf fod wedi dal capel bach ar un adeg. Mae [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] yn cofnodi "crefftwaith rhyfeddol" gwaith pren y tŷ. Mae Brydraenog yn adeilad rhestredig Gradd I, gyda'i restr Cadw yn ei ddisgrifio fel "tŷ canoloesol bron yn gyflawn, yn arbennig o nodedig am ei waith saer cain o'r 15fed a'r 17eg ganrif". Cofnod darluniadol Coflein Animeiddiad [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] o'r tŷ <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4980921 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryn_and_Cwmavon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryn a Chwmafan''' <br><br> Mae [[Bryn, Castell-nedd Port Talbot]] a [[Cwmafan]] () yn [[Ward etholiadol]] yn<a href="WIKILINK:Castell-nedd Port Talbot"> Fwrdeistref Sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], de [[Cymru]]. Mae'r ward etholiadol yn cynnwys [[Cymuned (Cymru)]] Bryn a Chwmafon. Mae '''Bryn a Chwmafan''' yn cynnwys rhai neu'r cyfan o'r ardaloedd canlynol: Bryn, [[Cwmafan]], Cwmafan, [[Pontrhydyfen]] yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth DU <a href="WIKILINK:Aberafan [[Maesteg]] (etholaeth seneddol y DU)">Aberafan Maesteg. Yr anheddiad mwyaf yn y ward yw Cwmafan. Mae gweddill y ward yn cynnwys coetir a rhostir agored yn bennaf. Mae Bryn a Chwmafan yn ffinio â wardiau [[Pelenna]] a [[Cymer, Cwm Afan]] i'r gogledd; Maesteg a Chaerau ym [[Pen-y-bont ar Ogwr (prif ardal)]] Ogwr i'r dwyrain; [[Margam]], [[Tai-bach]] a Phort Talbot i'r de; Baglan i'r gorllewin a Dwyrain Llansawel i'r gogledd-orllewin. Yn [[Etholiadau lleol gwledydd Prydain 2017]], roedd y ganran a bleidleisiodd ym Mryn a Chwmafan yn 42%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsRhidian Mizen Llafur1383Llafur yn dalCharlotte Galsworthy Llafur1079Llafur yn dalDavid Whitelock Llafur1072Llafur yn dalIan Bamsey Plaid Cymru775Lee Felton Plaid Cymru673 Yn etholiadau cyngor lleol 2012, roedd y ganran a bleidleisiodd yn etholaeth Bryn a Chwmafon yn 38.57%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsDavid Williams Llafur1321Llafur yn dalMarian Lewis Llafur1168Llafur yn dalDavid Whitelock Llafur987Llafur yn ennillBrinley Roblin Annibynnol631Vince Williams Annibynnol500David Shepherd Annibynnol358 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6935355 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mumbles_Hill Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bryn y Mwmbwls''' <br><br> Mae '''Bryn y Mwmbwls''', wedi'i leoli ger pen de-ddwyreiniol [[Penrhyn Gŵyr]] yng [[Cymru|Nghymru]], yn nodwedd ddaearyddol nodedig sy'n gwasanaethu fel [[Gwarchodfa Natur Leol]], a ddynodwyd ym 1991, ac sydd hefyd yn safle o arwyddocâd hanesyddol. Yn ystod [[Yr Ail Ryfel Byd]], defnyddiwyd y bryn ar gyfer amddiffyn milwrol, gan gartrefu'r 623ain Batri Gwrth-awyrennau a Batri Amddiffyn Arfordirol 299. Er nad yw cylchgronau tanddaearol a gynnau 6 modfedd yr olaf yn bresennol mwyach, mae olion lleoliadau'r gynnau gwrth-awyrennau a'r byncer rheoli yn parhau i fod yn weladwy heddiw, wedi'u marcio gan arwyddion addysgiadol ar y safle. Etifeddiaeth beirianneg bwysicaf y bryn yw ei rôl ganolog yng Nghynllun Draenio Prif Abertawe, a adeiladwyd rhwng 1931 a 1936 i frwydro yn erbyn llygredd carthffosiaeth difrifol yn [[Afon Tawe]] a [[Bae Abertawe]]. Defnyddiodd peirianwyr graig [[Calchfaen|galchfaen]] y bryn i dwnelu pedwar tanc storio enfawr, pob un yn mesur tua 2,000 troedfedd o hyd, 16.5 troedfedd o led, a 10.5 troedfedd o uchder. Gyda chynhwysedd cyfunol o 7.5 miliwn galwyn, roedd y tanciau hyn yn dal carthffosiaeth yn ystod ffenestri llanw cyfyngedig. Roedd y prosiect cymhleth hefyd yn cynnwys siambr sgrinio, pympiau dadfeilio, twneli mynediad, system awyru, ac allfa haearn bwrw ddwbl pum troedfedd mewn diamedr yn ymestyn 765 llath i'r môr heibio i Oleudy'r Mwmbwls. Roedd goresgyn topograffeg heriol, anwastad y bryn 150 troedfedd o uchder yn gofyn am dechnegau arolygu arloesol, gan gynnwys defnyddio plymiau gwifren ddur a thargedau goleuedig ar gyfer aliniad manwl gywir. Wedi'i agor yn ffurfiol ar Orffennaf 30, 1936, costiodd y cynllun draenio cyfan tua £2,139,000, gyda'r gwaith allfa a'r brif garthffos yn cyfrif am dros £1.2 miliwn. Llwyddodd y prosiect seilwaith coffaol hwn i ddatrys dros hanner canrif o lygredd amgylcheddol yn y dyfroedd cyfagos, gan nodi carreg filltir bwysig yn hanes iechyd cyhoeddus Abertawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16931034 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Buarth-y-Gaer Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Buarth-y-Gaer''' <br><br> Bryngaer o Oes Haearn yw '''Buarth-y-Gaer''' ( ).[[Bryngaer]] neu gaer ar gopa Mynydd-y-Gaer, uwchben lefel y môr. Mae yng nghymuned [[Llansawel, Castell-nedd Port Talbot]], ger Castell-nedd, yng [[Castell-nedd Port Talbot|Nghastell-nedd Port Talbot]], De Cymru. Mae caer fawr ar ben bryn wedi'i ffinio gan un clawdd a ffos. O fewn yr ardal gaeedig mae twmpath claddu o'r [[Oes yr Efydd]]. Mae'r fryngaer ar bwynt uchaf Mynydd-y-Gaer. Mae'n un o dair bryngaer ar y grib ucheldirol lydan hon; mae [[Craig Ty-Isaf (bryngaer)]] yn fryngaer llawer llai i'r de-orllewin, ger [[Baglan, Castell-nedd Port Talbot]], tra bod Gaer Fawr i'r gogledd. Mae gan Fynydd-y-Gaer ben bryn crwn, gyda chaeau glaswelltir a waliau cerrig yn rhedeg i fyny at Buarth-y-Gaer. Saif y bryn uwchben aber Nedd a Llansawel, ar ochr arall Coedwig Llansawel, ychydig i'r gogledd-orllewin. Mae pentref Baglan wrth droed y bryn, i'r de-orllewin. Mae Foel Fynyddau, mynydd ychydig yn uwch, i'r dwyrain. Er bod y fryngaer wedi'i lleoli o fewn cymuned Llansawel, mae glannau deheuol a dwyreiniol y gaer ar y ffin â chymuned Baglan. Diffinnir y gaer gan un clawdd a ffos sydd fwy neu lai yn grwn. Mae'n croesi ac yn amgáu glaswelltir garw. Mae chwarela cynnar ar raddfa fach wedi tynnu rhywfaint o'r clawdd o'r ochr ddeheuol. Mae gan y gweddill sawl bylch modern a mynedfa wreiddiol ar yr ochr orllewinol. Mae'r clawdd yn sefyll hanner metr uwchben y tu mewn, gyda gostyngiad o'r clawdd i waelod y ffos. Mae'r safle yn heneb gofrestredig. Er mai 'Mynydd-y-Gaer' (Mynydd y Gaer) yw enw'r bryn a bod y gofrestr yn ei ddosbarthu fel bryngaer, ychydig o dystiolaeth o amddiffynadwyedd neu gaer sydd ar y safle, a gellir ei alw'n well yn lloc neu 'lloc amddiffynedig'. Mae twmpath claddu o'r Oes Efydd, sy'n gynharach na'r fryngaer, yn sefyll o fewn yr ardal gaeedig fel yr unig nodwedd fewnol. Mae hwn yn 0.8 m o uchder, ac ar draws. Rhestr o Henebion Cofrestredig yng Nghastell-nedd Port Talbot <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4998470 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Burfa_Castle Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Burfa Bank''' <br><br> Mae Castell Byrfa (a elwir hefyd yn [[Bryngaer|fryngaer]] Byrfa, Bryngaer Banc Byrfa, neu Wersyll Byrfa) yn fryngaer o'r [[Oes yr Haearn]] ger pentref [[Pencraig]], [[Sir Faesyfed]] ym [[Powys|Mhowys]], [[Cymru]]. Mae'r safle'n heneb gofrestredig a ddisgrifir fel bryngaer amddiffynnol cynhanesyddol, ac fe'i cynhwyswyd mewn rhestr o henebion erbyn 1913. Mae'r safle ger [[Clawdd Offa]] sy'n mynd heibio ger gwaelod Banc Byrfa. Mae'r safle'n safle amlglawdd pwysig ac mae'n mesur 579 metr wrth 187 metr. Ychydig o'r fryngaer sydd i'w gweld heddiw ac mae'r safle wedi'i ddifrodi'n ddrwg gan goedwigaeth. Ar ochr mynedfa debygol y fryngaer mae tri neu bedwar clawdd a ffos, "sy'n ymgorffori mynediad poenus". Mae deunydd sy'n dyddio o'r 1af a'r 2il ganrif OC wedi'i ddarganfod ar y safle. Ymhellach, roedd Dyffryn Maesyfed ar ymyl aneddiadau [[Rhufain hynafol]] hysbys; er na chredir bod y dyffryn wedi bod yn gartref i unrhyw aneddiadau Rhufeinig parhaol, mae olion caer ategol a gwersylloedd milwyr wedi'u darganfod yn yr ardal, gan gynnwys un yn Byrfa. Golygfa o'r awyr o'r castell o'r gorllewin - gwefan [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru]] (coflein) golygfa o'r awyr ar oleddf o'r castell o'r de-orllewin - gwefan CBHC (coflein) Oriel o luniau - Gwefan yr Hynafiaeth Fodern Gwersyll Burfa - Y Porth Megalithig <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q28452604 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Butetown_(electoral_ward) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Butetown (etholiaeth)''' <br><br> Mae [[Tre-biwt]] yn [[Ward etholiadol]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]] sy'n cwmpasu ardal [[Bae Caerdydd]] o'r ddinas, gan ethol cynghorydd i [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]]. Mae ward '''Butetown''' yn cynnwys ardaloedd Butetown a [[Glanfa'r Iwerydd]]. Mae wedi'i lleoli yn etholaeth seneddol [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth seneddol y DU)]] ac etholaeth y [[Senedd Cymru]] o'r [[De Caerdydd a Phenarth (etholaeth Senedd Cymru)]]. Mae ward Butetown wedi'i ffinio gan wardiau [[Grangetown]] (ac [[Afon Taf (Caerdydd)]]) i'r gorllewin, Cathays ac [[Adamsdown]] i'r gogledd, a Splott i'r gogledd-ddwyrain. Mae'r ward hefyd yn cwmpasu ynys [[Ynys Echni]], sy'n rhan o Gaerdydd er ei bod sawl milltir oddi ar yr arfordir. Yn ôl [[Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2011]], poblogaeth y ward oedd 10,125. Mae Butetown yn ethol un Cynghorydd i Gyngor Caerdydd. Cynrychiolwyd y ward gan y Cynghorydd Saeed Ebrahim ([[Y Blaid Lafur (DU)]]) ers mis Mai 2017. Yn dilyn argymhellion Comisiwn Democratiaeth Leol a Ffiniau Cymru, bydd nifer cynghorwyr Butetown yn cynyddu o 1 i 3, yn weithredol o etholiadau Cyngor Caerdydd 2022. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5002717 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Butlin's_Barry_Island Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Butlin's Ynys y Barri''' <br><br> Roedd gwersyll gwyliau [[Ynys y Barri]], wedi'i leoli ar Ynys y Barri yn ne [[Cymru]], yn gyrchfan glan môr boblogaidd a oedd yn gweithredu o 1966 i 1996. Wedi'i ysbrydoli gan wyliau ieuenctid siomedig ar yr ynys, prydlesodd Billy Butlin y pentir ym Mhwynt Nell ym 1966 i adeiladu'r hyn a fyddai'n dod yn Wersyll Gwyliau Butlins lleiaf ac olaf i'w adeiladu. Wedi agor ar Fehefin 18, 1966, roedd y gwersyll yn cynnwys atyniadau clasurol Butlins, gan gynnwys y Cotiau Coch enwog, ffair hwyl, pyllau nofio, system lifft cadair, ac 800 o sialets sylfaenol, to fflat. Mwynhaodd y gwersyll lwyddiant ysgubol tan yr 1980au. Fodd bynnag, gan nodi newid yng nghynlluniau'r cwmni, caeodd Butlins y gwersyll ar Ragfyr 31, 1986. Fe'i prynwyd wedi hynny gan Majestic Holidays ac ailagorwyd ym mis Mai 1987 fel Majestic Barry Island (a ailenwyd yn ddiweddarach yn The Barry Island Resort). O dan Majestic, cafodd y gwersyll ei adnewyddu, ac yn y pen draw ailenwyd y staff adlonwyr yn Bluecoats ym 1991 yn dilyn pwysau cyfreithiol gan Butlins. Yn ystod y cyfnod pontio ym 1987, roedd y gwersyll hefyd yn lleoliad ffilmio ar gyfer pennod o gyfres [[Doctor Who]], *Delta and the Bannermen*. Er gwaethaf ei boblogrwydd parhaus, roedd y gyrchfan yn wynebu problemau cynnal a chadw difrifol, yn enwedig gyda'i chalets pren. Arweiniodd adroddiad beirniadol gan y sioe BBC *That's Life!* ym 1989 at achos cyfreithiol enllib llwyddiannus gan berchennog Majestic ar ôl i filoedd o wersyllwyr bodlon anfon cardiau post cefnogol i'r sioe. Erbyn 1996, achosodd difrod storm a phroblemau cynnal a chadw heb eu datrys i'r cyngor lleol fygwth peidio ag adnewyddu trwydded adloniant y gwersyll. O ganlyniad, caeodd y gwersyll yn barhaol ar Dachwedd 7, 1996. Gwerthwyd y safle i [[Cyngor Bro Morgannwg]] ym 1997, cafodd ei ddymchwel, a'i ailddatblygu ar gyfer tai. Ym 2014, datgelwyd plac glas ar y safle i goffáu'r gwersyll a'i sylfaenydd, Syr Billy Butlin. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5003128 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Buttrills Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Buttrills''' <br><br> Mae '''Buttrills''' yn ardal ogledd-orllewin-ganolog ac yn ward etholiadol yn y [[Y Barri]] ym [[Bro Morgannwg|Mro Morgannwg]], [[Cymru]], a gofnododd boblogaeth o 6,357 yng nghyfrifiad 2011. Mae tarddiad ei enw yn ansicr, o bosibl yn deillio o "butt," sy'n cyfeirio at faes saethyddiaeth canoloesol neu stribed o dir, a "rill," sy'n golygu nant fach, fel Coldbrook gerllaw. Yn wreiddiol roedd yn ardal wledig o ffermydd, ac roedd Buttrills yn gartref i Butt-Lee Court, a oedd yn gartref i'r Parchedig Sims, cydymaith i'r arweinydd gwrth-gaethwasiaeth [[William Wilberforce]]. Trefolwyd yr ardal yn gyflym yng nghanol yr 20fed ganrif oherwydd y diwydiant glo, gan drawsnewid yn ardal drefol brysur a oedd unwaith yn gartref i wersyll adfer milwrol yn y 1920au. Yn ddaearyddol, nodweddir Buttrills gan ei Ffordd Buttrills serth, a oedd yn hanesyddol yn cynnal rasys ceir, a'i ffiniau ag ardaloedd Colcot a [[Y Barri]]. Mae rhan uchaf yr ardal yn cynnwys meysydd chwarae helaeth Buttrills, a elwir yn gyffredin yn "The Butts," a ddefnyddir yn helaeth ar gyfer pêl-droed lleol ac a oedd yn gartref hanesyddol i Barry Rovers a Chlwb Rygbi'r Barri. Wrth ymyl y meysydd hyn mae Mynwent y Barri. Mae tirnodau lleol nodedig eraill yn cynnwys Neuadd Goffa'r Barri, Parc Gladstone, a thafarn "The Cherry Orchard", a elwid gynt yn The Old College Inn. Ar ddechrau'r 20fed ganrif, roedd Buttrills yn ganolfan addysgol i'r Barri, gan gynnal sefydliadau a redid gan Bwyllgor Addysg Sirol y Barri a Choleg Addysg Sirol Morganwg, a oedd yn cynnig cyrsiau hyfforddi athrawon amrywiol. Yn wleidyddol, mae ward etholiadol Buttrills yn anfon dau gynrychiolydd i Gyngor Bro Morganwg—a gynrychiolir yn hanesyddol gan Lafur ac yn fwy diweddar gan [[Plaid Cymru|Blaid Cymru]] —ac yn ethol tri chynghorydd i Gyngor Tref y Barri. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q23540859 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Parry's_Cottage Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bwthyn Joseph Parry''' <br><br> Mae [[Bwthyn]] [[Joseph Parry]], wedi'i leoli yn 4 [[Chapel Row]] ym [[Merthyr Tudful]], De [[Cymru]], yn fwthyn hanesyddol o ddechrau'r 19eg ganrif sy'n fwyaf adnabyddus fel man geni'r cyfansoddwr Cymreig clodwiw Joseph Parry (1841–1903). Wedi'i adeiladu yn y 1820au i gartrefu gweithwyr medrus ar gyfer [[Gwaith Haearn Cyfarthfa]] gerllaw, a oedd yn eiddo i'r teulu diwydiannol Crawshay, mae'r bwthyn yn enghraifft wych o dai diwydiannol lleol. Fe'i hadeiladwyd gan ddefnyddio deunyddiau naturiol a gafwyd yn lleol o [[Bannau Brycheiniog|Fannau Brycheiniog]], fel [[Calchfaen]], haearnfaen a [[Tywodfaen|thywodfaen]]. Yn bensaernïol, mae gan y tŷ teras deulawr do llechi parhaus, ffenestri cwarel bach, conglfeini golau, a lle awyr agored mawr a gynlluniwyd i ddarparu ar gyfer ehangu yn y dyfodol. Heddiw, mae'r bwthyn yn gweithredu fel amgueddfa sy'n cynnig cipolwg ar fywyd dosbarth gweithiol y 19eg ganrif ac yn dathlu etifeddiaeth Parry. Wedi'i achub rhag dymchwel ddechrau'r 1970au a'i adfer rhwng 1976 a 1977, mae'r tu mewn wedi'i gadw'n ofalus i adlewyrchu amodau byw [[Oes Fictoria]]. Mae'r llawr gwaelod yn cynnwys ystafell fyw wedi'i hadfer—canolbwynt bywyd domestig—ynghyd â stôf goginio a ffwrn fara, bwrdd bwyta, a [[Cloc wyth niwrnod]] traddodiadol. Mae hefyd yn cynnwys yr ystafell wely lle ganed Parry, wedi'i dodrefnu â chrud pren cyfnod a chist lliain. Mae llawr cyntaf y bwthyn wedi'i drawsnewid yn arddangosfa sy'n ymroddedig i yrfa gerddorol Parry, gan arddangos ei ffotograffau, dogfennau, copïau o'i gyfansoddiadau, ac organ, tra hefyd yn manylu ar dreftadaeth ddiwydiannol Merthyr Tudful. Yn dilyn gwaith adnewyddu diweddar a ariannwyd gan gwmni lleol, ailagorodd yr amgueddfa ar ben-blwydd geni Parry yn 175 oed. Mae bellach yn cael ei reoli fel rhan o Ardal Dreftadaeth Cyfarthfa, gan wasanaethu fel teyrnged fywgraffyddol a heneb ddiwylliannol i orffennol diwydiannol y rhanbarth. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29495599 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Hayes_Island_Snack_Bar Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Bwyty Hayes Island''' <br><br> Mae Bar Byrbrydau Ynys [[Yr Aes]], wedi'i leoli yn ardal gerddwyr Ynys Hayes yng [[Canol dinas Caerdydd]] [[Caerdydd]], [[Cymru]], yn cael ei gydnabod fel y bar byrbrydau gweithredol hynaf yng Nghymru. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol ym 1911, roedd y strwythur pren yn wasanaethu fel depo parseli ar gyfer Tramffyrdd Corfforaeth Caerdydd, a oedd yn gweithredu gwasanaeth dosbarthu parseli helaeth ochr yn ochr â'i rwydwaith tramiau trydan. Yn dilyn dod i ben y gwasanaeth parseli ym 1942, cafodd y ciosg ei ailddatblygu a'i ailagor fel bar byrbrydau ddiwedd y 1940au. Ers 2013, mae'r tirnod wedi cael ei weithredu gan deulu Worton o dan drwydded gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]], gan ddathlu ei ben-blwydd yn 70 oed yn 2018. Mae'r bar byrbrydau yn [[Adeilad rhestredig]], a nodwyd gan wasanaeth yr amgylchedd hanesyddol [[Cadw]] fel gweddillion prin sydd wedi goroesi o system dramffyrdd hanesyddol Caerdydd. Er bod ei do wedi'i ddisodli, mae'r ciosg yn cadw ei waith coed Edwardaidd gwreiddiol, gyda phennau talcennog gyda dyluniadau cregyn bylchog a chanopi sy'n hongian drosodd. Amlygir ei arwyddocâd diwylliannol ymhellach gan ei gynnwys yn y gerdd *Letting the Light In* gan y cyn [[Bardd Llawryfog y Deyrnas Unedig]] [[Carol Ann Duffy]]. Mae'r ciosg yn ffurfio grŵp hanesyddol gyda sawl strwythur rhestredig Gradd II arall ar Ynys Hayes, gan gynnwys cerflun o'r Maer [[Oes Fictoria]] John Batchelor a dau bost lamp Fictoraidd cyfoes. Yn union gerllaw mae toiledau cyhoeddus tanddaearol y Merched a'r Boneddigesau. Wedi'u hadeiladu ym 1898, y rhain oedd y cyfleusterau cyhoeddus cyntaf yng Nghaerdydd ac maent wedi cadw eu ffitiadau, addurniadau a rheiliau Fictoraidd gwreiddiol. Er iddynt gau yn 2013 oherwydd toriadau cyllidebol, cawsant eu hailagor yn 2014 ac maent hefyd yn cael eu rheoli gan deulu Worton. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q131135783 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cader_Idris_(sculpture) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cader Idris (cerflun)''' <br><br> Cerflun o 1999 gan William Pye ar Windsor Esplanade yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru yw Cader Idris. Cerfluniwyd gan Pye rhwng 1997 a 1999 o [[Tywodfaen|dywodfaen]] Woodkirk, [[Llechfaen]] pennant glas Cymreig ac [[Efydd]]. Mae'n gynrychiolaeth gerfluniol o'r mynydd o'r un enw yn ardal [[Meirionnydd (cantref)]] [[Gwynedd]]. Comisiynwyd y cerflun gan Gyngor Sir Caerdydd, Railtrack, [[Great Western Railway]], Asiantaeth Datblygu Cymru, Corfforaeth Datblygu [[Bae Caerdydd]] a Bwrdd Twristiaeth Cymru, ac fe'i lleolwyd yn wreiddiol y tu allan i [[Gorsaf reilffordd Caerdydd Canolog]]. Datgelwyd y cerflun ym 1999. Yn 2009 symudwyd ef i Windsor Esplanade yn ardal Bae Caerdydd yn [[Tre-biwt]] oherwydd ailddatblygu'r ardal o amgylch yr hen orsaf fysiau. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q2924758 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Brewery_Field Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cae'r Bragdy''' <br><br> Mae Maes y Bragdy, a elwir ar hyn o bryd yn Faes y Bragdy Trydan am resymau nawdd, yn [[Stadiwm]] chwaraeon â lle i 8,000 o bobl ym [[Pen-y-bont ar Ogwr|Mhen-y-bont ar Ogwr]], [[Cymru]]. Cafodd ei brynu yn wreiddiol gan Glwb Athletau Amatur Pen-y-bont ar Ogwr ar ôl [[Y Rhyfel Byd Cyntaf]], ond newidiodd perchnogaeth y maes sawl gwaith, gan gynnwys cyfnod byr gyda chymdeithas rasio milgwn, cyn cael ei gaffael gan Glwb Rygbi Pen-y-bont ar Ogwr. Mae'r stadiwm wedi gwasanaethu fel cartref hirdymor i'r Pen-y-bont ar Ogwr (Clwb Rygbi Pen-y-bont gynt), a symudodd yno gyntaf ym 1920. Er gwaethaf cyfnodau o alltudiaeth ac adnewyddiad mawr dan arweiniad [[Dosbarth Trefol]] ym 1957, mae'r Raen wedi parhau i fod yn brif denantiaid. Cynhaliodd y lleoliad hefyd y [[Rhyfelwyr Celtaidd]] yn ystod eu tymor rygbi rhanbarthol sengl 2003–04, ac mae'n parhau i wasanaethu fel ail gartref i'r [[Y Gweilch]]. Yn ogystal, mae Clwb Rygbi Athletau Pen-y-bont ar Ogwr wedi chwarae'r rhan fwyaf o'i gemau cartref yno ers 2015, a chynhaliodd y maes dîm [[Rygbi'r undeb]] cenedlaethol menywod Cymru yn ystod Chwe Gwlad y Merched 2010. Y tu hwnt i rygbi undeb, mae gan y stadiwm hanes cyfoethog mewn rygbi'r gynghrair a phêl-droed gymdeithasol. Dyma oedd cartref y Bridgend Blue Bulls yn 2005 a'r [[Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair]] o 2006 i 2009, gan gynnal gemau [[Cynghrair Super]] a sawl gêm rygbi gynghrair ryngwladol Cymru. O ran pêl-droed, dechreuodd Pen-y-bont ar Ogwr rannu'r lleoliad yn 2009. Yn dilyn eu huno i ffurfio Penybont FC, cynhaliodd y stadiwm gêm Ewropeaidd gyntaf y clwb yng Nghynghrair Cynhadledd Europa [[UEFA]] 2023–24. Mae'r lleoliad hefyd wedi cynnal gemau rhagbrofol pêl-droed rhyngwladol dan-19, Rownd Derfynol [[Cwpan Pêl-droed Merched Cymru]] 2010, a chyngerdd mawr Bryan Adams yn 2006. Rhannwyd perchnogaeth y maes 50/50 rhwng y Bridgend Ravens a Chlwb Pêl-droed Pen-y-bont ar Ogwr yn 2010, gyda'r Ravens yn cymryd yr awenau o ran rheolaeth ddyddiol yn 2014. Mae'r stadiwm wedi cael sawl newid enw masnachol, gan gynnwys partneriaethau â Morganstone, Timbuild, a Dunraven Windows, gan arwain at ei deitl noddedig presennol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q28969674 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Deborah's_Hole_Camp Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Caer Bentir Deborah's Hole''' <br><br> Mae Gwersyll Twll Deborah (a elwir hefyd yn Y Gnaf) yn [[Bryngaer|fryngaer]] o'r Oes Haearn sydd wedi'i lleoli ar ben y clogwyn uwchben ogof Twll Deborah yn [[Awdurdod unedol]] [[Abertawe]], [[Cymru]]. Mae [[Llwybr Arfordir Cymru]] yn ei groesi. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5368423 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ely_Racecourse Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cae Ras Trelái''' <br><br> Roedd Maes Rasio [[Trelái]] yn lleoliad [[Rasio ceffylau]] yn ardal Trelái, [[Caerdydd]], [[Cymru]]. Agorodd y maes rasio ym 1855, gyda'r ras gyntaf yn cael ei chynnal ar 30 Mai. Erbyn 1864 roedd rasio yn Nhrelái yn ddigwyddiad rheolaidd, a chafodd y rasys y flwyddyn honno eu canmol fel 'y rhai mwyaf disglair a llwyddiannus a gynhaliwyd erioed'. Ym 1895 cynhaliwyd Grand National cyntaf Cymru yng Nghae Rasio Trelái. Cafodd ei wylio gan dros 40,000 o bobl, ac ni thalodd llawer ohonynt am fynediad ar ôl mynd trwy'r gatiau mynediad a gorlethu'r stiwardiaid. Yn gynnar yn y 1900au, dechreuodd ffigurau presenoldeb ostwng yn gyson, ac ni wellodd y maes rasio yn llwyr erioed ar ôl tân a ddinistriodd y prif stondin ym 1937. Enillwyd y ras olaf i'w chynnal yno, ym 1939, gan Grasshopper, a oedd yn cael ei marchogaeth gan Keith Piggott, tad y joci enwog Lester Piggott. Mae Parc Trelái bellach ar safle'r maes rasio. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4666847 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberdare_Canal Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Camlas Aberdâr''' <br><br> Roedd Camlas [[Aberdâr]] yn ddyfrffordd yn [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]], a redai o Aberdâr i Abercynon, gan gysylltu â [[Camlas Morgannwg]]. Wedi'i hawdurdodi gan Ddeddf Seneddol ym 1793 ochr yn ochr â thramffordd i Lyn-nedd, gohiriwyd ei hadeiladu i ddechrau oherwydd mai Gwaith Haearn Hirwaun oedd yr unig ddefnyddiwr posibl. Yn lle hynny, adeiladwyd tramffordd yn gyntaf. Yn dilyn ail-arolwg, dechreuwyd adeiladu'r gamlas o'r diwedd ym 1810 o dan y peiriannydd Thomas Sheasby iau ac yn ddiweddarach George Overton. Agorodd ym mis Mai 1812, gyda dau loc yng Nghwmbach a Dyffryn, dyfrbont dros Nant Pennar, a phwll bwydo dŵr o Afon Cynon. Er i iselder economaidd ar ôl 1813 atal gweithrediadau dros dro, adferodd y gamlas ar ôl i William Crawshay brydlesu gwaith Hirwaun a chaffael mwyafrif o berchnogaeth cwmni'r gamlas erbyn 1826. Cynyddodd ffawd y gamlas gyda ffyniant glo stêm canol y 19eg ganrif yng Nghwm Cynon, dan arweiniad ffigurau fel Thomas Wayne a Thomas Powell. Er mwyn diwallu'r galw traffig a ddeilliodd o hynny, ehangodd y cwmni gyflenwadau dŵr, gan gynnwys adeiladu injan bwmpio yn Tyr Founder ym 1845. Er gwaethaf dyfodiad rheilffyrdd cystadleuol yn dechrau ym 1846, cynhaliodd y gamlas gyfrolau traffig uchel drwy gydol y 1850au. Fodd bynnag, arweiniodd cwymp y diwydiant haearn lleol ym 1875 a suddo difrifol o gloddio glo at ddirywiad cyflym. Caffaelodd [[Ardalydd Bute]] y gamlas ym 1885 ond ni allai adfer ei phroffidioldeb. Oherwydd pryderon diogelwch a chostau cynnal a chadw uchel o suddo llwybrau tynnu, caeodd y gamlas ym mis Tachwedd 1900. Parhaodd y cwmni i weithredu ei dramffordd tan 1944 a chafodd ei dirwyn i ben yn swyddogol ym 1955. Heddiw, mae'r rhan fwyaf o wely'r gamlas wedi'i gladdu o dan ffyrdd yr A4059 a'r B4275, er bod darn byr wedi'i ddyfrio ym mhen y gamlas wedi goroesi fel gwarchodfa natur. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17514490 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cardiff_Riverside_Branch Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Cangen Glan yr Afon Caerdydd''' <br><br> Roedd Cangen Glan yr Afon [[Caerdydd]] yn rheilffordd fer a adeiladwyd fel rheilffordd ddiwydiannol yng Nghaerdydd, [[De Cymru]] gan [[Rheilffordd y Great Western|Reilffordd y Great Western]]. Cafodd y llinell ei huwchraddio wedi hynny ar gyfer gwasanaethau teithwyr. Roedd diwydiannau newydd wedi datblygu ar hyd glannau [[Afon Taf (Caerdydd)]] i'r de o'r orsaf tuag at Ddociau Caerdydd. Er bod prif ddociau Bute a'r Rhath yn cael eu gwasanaethu'n dda gan Reilffordd y Great Western (GWR) a Rheilffordd Dyffryn Taf (TVR), nid oedd y tafod tir cymharol denau rhwng Afon Taf a [[Camlas Morgannwg]], a elwir yn lleol yn "Ynys y Llygod Mawr". Adeiladwyd yr orsaf yn union i'r de o Orsaf Caerdydd (prif linell orsaf GWR, a elwir bellach yn ), gyda'r traciau'n ymuno â phrif linell GWR yn union i'r gorllewin. Dechreuodd y gwaith adeiladu ddechrau 1882, gan gyrraedd gorsaf nwyddau yn unig dros dro ddwy ran o dair ar hyd y tafod, gan ganiatáu ei hagor ar 14 Medi 1882. Gwasanaethodd hyn sawl ffatri, yn enwedig Curran Steels, i'r gorllewin o'r llinell, a gynhyrchodd ddur a phres wedi'u rholio ac yna'u pwyso i wneud nwyddau enamel. Yna estynnwyd y llinell i ail orsaf nwyddau yn unig yn, gan wneud cyfanswm hyd y llinell. Ym 1894, uwchraddiwyd y llinell i'w defnyddio gan deithwyr, gan ganiatáu i'r TVR ymestyn ei gwasanaethau teithwyr presennol, yn rhedeg o i Clarence Road o 2 Ebrill 1894. Roedd hyn hefyd yn caniatáu cysylltiad â system Cwmni Tramffyrdd Caerdydd. Yn ystod y ddau Ryfel Byd, defnyddiwyd y llinell i gludo deunyddiau crai ac arfau rhyfel i ac o waith Curran, a ddaeth yn ffatri arfau rhyfel yn cynhyrchu casinau cregyn a thraciau tanciau. Parhaodd cynhyrchu gynnau peiriant tan y 1960au. Parhaodd y llinell i redeg o dan Reilffyrdd Prydain o 1948. Caeodd y gwasanaeth teithwyr i orsaf Clarence Road ym mis Mawrth 1964. Parhaodd gwasanaethau cludo nwyddau i linellau seidin iard Curran tan fis Gorffennaf 1968, pan gaewyd y llinell gyfan a'i chymryd i fyny'n gyflym. Mae'r tafod cyfan wedi'i ailddatblygu, gyda diwydiant wedi'i wasgu allan rhwng datblygiadau swyddfeydd, manwerthu a thai. Ychydig o arwyddion o'r hen linell na'i gorsafoedd sydd i'w cael heddiw. Llinell gangen Butetown Golygfa o'r awyr yn dangos y rhan fwyaf o'r rheilffordd (1937) <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4666770 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Aberafan_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Aberafan''' <br><br> Canolfan Siopa Aberafan yw'r unig gyfadeilad siopa dan do ym [[Port Talbot|Mhort Talbot]], [[Cymru]]. Ar hyn o bryd mae ganddi arwynebedd llawr o dros chwe deg o siopau ar ddwy lefel, yn ogystal â [[Llyfrgell]] ganolog Port Talbot. Fe'i hadeiladwyd yn y 1970au gan Star Dolphin Developments (rhan o English Property Corporation) a chafodd ei hadnewyddu ddiwedd y 1990au. Disodlodd rannau o hen ganol y dref, a gafodd ei ddymchwel yn sylweddol rhwng 1971 a 1976 i ddarparu ar gyfer rhan o [[Traffordd yr M4|draffordd yr M4]] dros y ffordd. Pan agorodd y ganolfan, roedd yn cynnwys ardal farchnad gyda stondinau a weithredwyd yn bennaf gan fasnachwyr lleol. Disodlodd hyn farchnad dan do, a sefydlwyd yn wreiddiol o dan delerau Deddf Marchnad Aberafan ym 1848. Symudodd y llyfrgell i'r ganolfan siopa ym 1997, ar ôl cael ei lleoli mewn llety dros dro ers y 1970au. Mae enghreifftiau o siopau proffil uchel yn y ganolfan siopa yn cynnwys: Home Bargains, Boots, JD Sports, Superdrug, Poundland, Clinton Cards, Iceland, New Look ac Argos. Mae yna hefyd lawer o siopau llai fel Holland & Barrett. Canolfan Siopa Aberafan Ym 1994 (13 Ionawr 1994 – 31 Rhagfyr 1994) Yn codi i'r de-ddwyrain o gyfadeilad '''Canolfan Aberafan''' mae Tŷ Aberafan. Mae'r bloc tŵr concrit hwn i'w weld yn amlwg wrth deithio trwy Bort Talbot ar draffordd yr M4. Defnyddir yr adeilad yn rhannol gan sefydliadau'r llywodraeth ac yn rhannol gan gwmnïau preifat. [[Gorsaf reilffordd Parcffordd Port Talbot]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q3883744 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Manar_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Al-Manar''' <br><br> Mae '''Canolfan al-Manar''' (a elwir weithiau'n 2 Stryd Glynrhondda) yn ganolfan [[Swnni]]<a href="WIKILINK:Mosg"> [[Mosg]] yn ardal [[Cathays]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], [[Cymru]]. Wedi'i sefydlu ym 1992, mae'n disgrifio'i hun fel "un o sefydliadau Ahlus-Sunnah". Honnir yn eang bod mosg wedi'i chofrestru yn y cyfeiriad hwn ym 1860, a fyddai'n gwneud Canolfan Al-Manar y mosg hynaf yn y [[Y Deyrnas Unedig]]. Fodd bynnag, dangoswyd bod hyn yn deillio o wall trawsgrifio yng Nghofrestr Safleoedd Crefyddol, gan wneud Sefydliad Mwslimaidd Lerpwl, a sefydlwyd ym 1891, y cyntaf. Yn 2014, daeth y mosg yn destun sylw'r cyfryngau ar ôl iddi ddod i'r amlwg bod Nasser Muthana a Reyaad Khan, dau ddyn ifanc a ymddangosodd mewn fideo propaganda ar gyfer [[Gwladwriaeth Islamaidd]], a brawd Muthana, Aseel, a oedd hefyd yn ymladd yn [[Syria]] dros yr un sefydliad, wedi addoli yn y mosg. Gwadodd y ganolfan ei bod wedi chwarae unrhyw ran yn eu radicaleiddio. Cafodd Aseel ei gyfweld gan ITV News yn Syria ym mis Gorffennaf 2014 a gwadodd iddo gael ei radicaleiddio yn y mosg, gan ddatgan bod ei frawd Nasser wedi ei ddysgu am jihad pan oedd yn ifanc. Dywedodd, "Roeddwn i bob amser o blaid jihad ond wnes i ddim mynd at yr imamiaid lleol na fy rhieni oherwydd roedden ni'n gwybod y byddai'n dod â thrafferth i ni." Lladdwyd Reyaad Khan mewn ymosodiad drôn wedi'i dargedu yn Syria ym mis Gorffennaf 2015. Ym mis Gorffennaf 2025, cyhoeddodd Comisiwn Elusennau'r DU rybudd ffurfiol i Ymddiriedolaeth Canolfan Al-Manar yn dilyn ymchwiliad i fideo a rannwyd ar gyfryngau cymdeithasol yr elusen ym mis Tachwedd 2023. Canfuwyd bod y fideo, a bostiwyd yn fuan ar ôl [[Cyrch Llif al-Aqsa]], yn cyflwyno "delwedd gadarnhaol" o [[Hamas]], sefydliad terfysgol gwaharddedig yn y DU, ac yn lleihau neu'n cyfiawnhau'r ymosodiad ar Israel. Daeth yr ymchwiliad i'r casgliad bod yr ymddygiad yn gyfystyr â "chamymddygiad a/neu gamreoli" gan ymddiriedolwyr, yn enwedig y cadeirydd, a oedd wedi rhannu'r cynnwys ar ôl gwrando ar ei sain yn unig. Penderfynodd Comisiwn Elusennau'r DU fod y fideo yn debygol o arwain y cyhoedd i gredu bod yr elusen yn cefnogi [[Terfysgaeth|derfysgaeth]]. Canfu hefyd fod yr ymddiriedolwyr wedi methu â gweithredu rheolaethau cyfryngau cymdeithasol digonol er gwaethaf cyngor rheoleiddio blaenorol. O ganlyniad, cyhoeddodd y Comisiwn orchymyn cyfreithiol yn ei gwneud yn ofynnol i adolygiad llawn gael ei wneud o gynnwys digidol yr elusen a mesurau goruchwylio llymach yn y dyfodol. [[Islam yng Nghymru]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17741192 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Cardiff_Castle_Stables Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Anthony Hopkins''' <br><br> Cyn stablau castell Caerdydd a bellach rhan o Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru yw Canolfan Anthony Hopkins. adeiladwyd rhwng 1868 a 1869 gan y pensaer amlwg o gyfnod yr Adfywiad Gothig, [[William Burges]]. Wedi'u lleoli i'r gogledd o Gastell Caerdydd ar ymyl [[Parc Cathays]], comisiynwyd y stablau gan John Patrick Crichton-Stuart, 3ydd Ardalydd Bute, a ddaeth yn noddwr pensaernïol pwysicaf Burges. Er nad oedd gan Burges na Bute ddiddordeb mawr mewn ceffylau, roedd y stablau yn elfen angenrheidiol o'u hailadeiladu mawreddog, ysbrydoledig gan yr Oesoedd Canol, o Gastell Caerdydd. Digwyddodd y gwaith adeiladu yn bennaf rhwng 1872 a 1875, er na chwblhawyd y cyfadeilad yn llawn tan 1928–1929. Mae'n un o ddim ond dau floc stabl a ddyluniodd Burges erioed. Yn bensaernïol, mae gan y stablau gynllun pedronglog wedi'i adeiladu o garreg gyda tho [[Diwydiant llechi Cymru]], a adeiladwyd gan Albert Estcourt o Gaerloyw. Nodweddir y tu mewn gan orielau pren, a darparwyd mynediad i'r prif gastell yn wreiddiol trwy dwnnel cerbydau. Er bod tŵr colomennod wedi'i ddymchwel yn y 1950au ac efallai na wireddwyd ffynnon ganolog a gynlluniwyd erioed, mae'r hanesydd pensaernïol John B. Hilling wedi disgrifio'r dyluniad cyffredinol fel un annodweddiadol o "sobr" i Burges. Yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, gwasanaethodd yr adeilad fel swyddfeydd ar gyfer adran barciau Cyngor Dinas Caerdydd. Yn y 1960au, prydleswyd yr eiddo i [[Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru|Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]], a oedd wedi'i leoli o'r blaen y tu mewn i'r castell. Yn dilyn adeiladu campws cyfagos ym 1974, trowyd y stablau yn Ganolfan [[Anthony Hopkins]], a agorodd ym 1999 ac a enwyd ar ôl yr actor Cymreig a chyn-fyfyriwr y coleg. Heddiw, cydnabyddir y stablau fel [[Adeilad rhestredig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q30265232 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Velindre_Cancer_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Canser Felindre''' <br><br> Mae Canolfan Canser Felindre yn gyfleuster arbenigol sy'n cynnig gofal cleifion mewnol ac allanol i gleifion canser yn [[Yr Eglwys Newydd]] [[Caerdydd]], Cymru. Ar hyn o bryd, caiff y safle ei reoli gan Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre, sydd hefyd yn berchen arno, ac roedd yn eiddo i [[Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro|Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro]] gynt. Sefydlwyd y cyfleuster fel Ysbyty Felindre ym 1956. Mae'r enw'n llygriad o Melin Tref (). Gosodwyd y cyflymydd gronynnau llinol cyntaf ym 1961. Daeth yr ysbyty yn Ganolfan Canser Felindre ym 1994 ac agorwyd uned radiotherapi newydd yn 2000. Agorodd Canolfan Maggie newydd, a ddyluniwyd gan Dow Jones Architects ac a ariannwyd gan Lywodraeth Cymru, yn 2019. Ym mis Gorffennaf 2022, cyhoeddodd y digrifwr [[Rhod Gilbert]], sy'n noddwr y ganolfan, ei fod yn cael triniaeth am ganser yn y ganolfan. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q15267420 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Pontardawe_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Celfyddydau Pontardawe''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau Pontardawe yn lleoliad diwylliannol amlbwrpas ym Mhontardawe, [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]] sy'n berchen ar yr adeilad ac mae wedi'i leoli yn Stryd Herbert. Agorodd y Ganolfan Gelfyddydau ym mis Hydref 1996. Cafodd ei thrawsnewid o hen Neuadd Gyhoeddus a Sefydliad Pontardawe, a adeiladwyd ym 1908 ac a agorwyd gan [[Adelina Patti]] ; roedd yr adeilad wedi mynd allan o ddefnydd ac roedd yn adfail pan luniwyd cynllun gan Gyngor Bwrdeistref Dyffryn Lliw ym 1993 i wella'r ddarpariaeth ar gyfer y celfyddydau yn y dref. Mae Canolfan Gelfyddydau Pontardawe yn derbyn cyllid craidd gan [[Cyngor Celfyddydau Cymru|Gyngor Celfyddydau Cymru]], ac yn cynnal rhaglen sy'n cynnwys: Drama – oedolion a phlant, Cymraeg a Saesneg; Dawns – clasurol a chyfoes; Comedi – clwb comedi a digrifwyr enwog; Cerddoriaeth – gwreiddiau, byd, blues, roc/pop; Adloniant – oedolion a phlant gan gynnwys pantomeim; Ffilm – prif ffrwd ac arbenigol gyda chlwb ffilm preswyl. Mae'r adeilad hefyd yn gartref i Oriel Lliw, oriel sy'n arddangos deuddeg arddangosfa y flwyddyn gan artistiaid lleol, cenedlaethol a rhyngwladol; Cymdeithas Opera Amatur Clydach a'r Cylch; Ysgol Theatr Class Act, ac Ysgol Fale Pamela Miller. Ceir sinema a theatr sain ddigidol ac amgylchynol 450 sedd (wedi'u cyfuno mewn un neuadd). Mae gan gyfleusterau perfformio'r theatr gefnogaeth dechnegol ragorol. Mae stiwdio berfformio newydd wedi'i hadnewyddu wedi disodli'r hen ystafell snwcer. Ceir hefyd oriel gelf, stiwdios dawns, a bar yng Nghanolfan Gelfyddydau Pontardawe. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16901074 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Taliesin_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Celf Taliesin''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin yn eiddo i [[Prifysgol Abertawe|Brifysgol Abertawe]] ac yn cael ei rheoli ganddi, ac mae wedi'i lleoli ar gampws Singleton y brifysgol yn Abertawe, [[Cymru]], y Deyrnas Unedig. Agorwyd y Ganolfan ar 18 Mehefin 1984 gan [[Geraint Evans (canwr opera)]]. Rhoddodd [[Stephen Hawking]] y ddarlith gyntaf yn agoriad y ganolfan. Mae'n llwyfannu ei chynyrchiadau ei hun ac yn croesawu artistiaid sy'n ymweld, yn ogystal â bod yn gartref i Ganolfan yr Eifftiaid, oriel ddeulawr sy'n cynnwys casgliad pwysig o hynafiaethau o'r [[Yr Hen Aifft]]. Enwyd y ganolfan ar ôl y bardd Cymreig hynafol, Taliesin. Mae'r ganolfan yn cynnal rhaglen eang o ddigwyddiadau gan gynnwys dangosiadau sinema ac amrywiaeth o berfformiadau byw, o ddawns a drama i [[Jazz]] a cherddoriaeth y byd. Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin yn darparu gwasanaeth i fyfyrwyr a phobl Abertawe ac yn gweithredu fel canolfan ranbarthol. Mae perfformwyr yn ystod y blynyddoedd diwethaf wedi cynnwys [[Jamie Cullum]], Clare Teal, Billy Cobham a Paco Peña. Mae Canolfan Gelfyddydau Taliesin wedi'i lleoli i'r gogledd o'r Ganolfan Siopa ym [[Parc Singleton|Mharc Singleton]], Abertawe. Canolfan Gelfyddydau Taliesin (gwefan swyddogol) Yr Aifft <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5124293 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Swansea_Civic_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Ddinesig Abertawe''' <br><br> Canolfan Ddinesig [[Abertawe]] () – a elwid gynt yn Neuadd y Sir – yw prif ganolfan weinyddol [[Cyngor Dinas a Sir Abertawe]]. Wedi'i lleoli tua 800 m i'r de-orllewin o ganol dinas Abertawe, wrth lan y môr ac yn edrych dros [[Bae Abertawe|Fae Abertawe]], mae'r cyfadeilad yn gartref – yn ogystal â siambr a swyddfeydd y cyngor – i gaffi cyhoeddus, y llyfrgell ganolog, gofod arddangos, gwasanaeth archifau, a chanolfan gyswllt. Yn dilyn gweithredu [[Deddf Llywodraeth Leol 1972]], a rannodd Gyngor Sir Forgannwg a sefydlodd Gyngor Sir Gorllewin Forgannwg, cyfarfu'r cyngor sir newydd yn [[Guildhall, Abertawe]] i ddechrau. Gan ganfod nad oedd y trefniant hwn, a oedd yn cynnwys rhannu cyfleusterau â Chyngor Abertawe, yn ddigonol, caffaelodd arweinwyr y sir adeilad pwrpasol, gan ddewis safle a feddiannwyd gynt gan hen iard nwyddau rheilffordd sy'n gysylltiedig â [[Rheilffordd Abertawe a'r Mwmbwls]]. Dyluniwyd yr adeilad newydd gan CW Quick o Adran Penseiri Sir Gorllewin Forgannwg yn yr [[Pensaernïaeth Friwtalaidd]], fe'i hadeiladwyd gan French Kier (cam 1) ac A. Monk (cam 2) ac fe'i hagorwyd fel Neuadd y Sir ym mis Gorffennaf 1982. Roedd y dyluniad yn cynnwys bandiau parhaus o wydr gyda phaneli fflint wedi'u calchynnu'n ddwfn uwchben ac islaw. Ymwelodd [[Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig]], yng nghwmni [[Y Tywysog Philip]], ar 20 Ebrill 1989. Ar ôl ad-drefnu llywodraeth leol ym 1996, a ddiddymodd Gyngor Sir Gorllewin Morganwg, trosglwyddwyd perchnogaeth yr adeilad i Gyngor Abertawe. Cafodd ei ailenwi'n Ganolfan Ddinesig Abertawe ar 19 Mawrth 2008, a symudodd Llyfrgell Ganolog Abertawe i'r cyfadeilad fel rhan o gynllun ailddatblygu. Benthycodd y llyfrgell bron i 566,000 o lyfrau yn ystod y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2009, gan ei gwneud y llyfrgell brysuraf yng [[Cymru|Nghymru]] a'r ddegfed llyfrgell brysuraf yn y DU. Ym mis Ionawr 2016, cyhoeddodd Cyngor Abertawe gynlluniau i ailddatblygu'r ardal, a byddai'r ail gam yn cynnwys dymchwel '''Canolfan Ddinesig Abertawe''' a chreu traeth y ddinas a fyddai hefyd yn cynnwys [[Acwariwm]] a chanolfan wyddoniaeth ddigidol. Ym mis Mai 2021, gosododd Cymdeithas yr Ugeinfed Ganrif y safle ar ei Rhestr o'r 10 Adeilad Uchaf mewn Perygl. [[Guildhall, Abertawe]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6422372 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Knighton_Community_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Gymunedol Tref-y-Clawdd''' <br><br> Mae Canolfan Gymunedol [[Tref-y-clawdd]] yn lleoliad sydd wedi'i leoli yn nhref ffiniol Trefyclo ar [[Powys|Bowys]]. Yn dilyn gwaith adnewyddu helaeth yn 2017, daeth yn ganolfan ar gyfer ystod eang o wasanaethau, gan gynnwys: Llyfrgell y Rhanbarth mewn partneriaeth â Chyngor Sir Powys; Hwb Cymunedol gan gynnwys Galw Heibio ar ddydd Mawrth a dydd Iau; Prosiect Gwaith Ieuenctid mewn partneriaeth â Chanolfan Gwirfoddolwyr Cyngor Trefyclo; mewn partneriaeth â Chanolfan Deuluoedd a Phreswylfa Aros a Chwarae PAVO; gwaith cydlyniant ac amrywiaeth fel y ffilm "Trefyclo yw fy Nghartref"; Marchnad Gymunedol a digwyddiadau siopa; Hwb Digidol / Canolfan Fusnes mewn partneriaeth â Chyngor Sir Powys; Gŵyl Trefyclo; Cerddoriaeth fyw a theatr. Mae'r Ganolfan Gymunedol hefyd yn ganolfan ar gyfer gwasanaethau fel Clwb Coesau Trefyclo a Llanandras, Ymddiriedolaeth Bracken a Chlinig Clyw RNID (Cymru). Mae'r Cysylltydd Cymunedol sy'n gweithio i Gymdeithas Sefydliadau Gwirfoddol Powys (PAVO) hefyd wedi'i leoli yma. Mae'n cynnig cyfleusterau i'w llogi ac mae ganddi neuadd a llwyfan, ardal bar, cegin, ystafell gyfarfod fach ac ystafell gyfarfod ganolig ei maint, ac mae'n darparu canolfan ar gyfer Karate, Ysbrydion Teme, Dawns, Ffitrwydd, gweithgareddau plant, priodasau a phartïon preifat. Canolfan Gymunedol Trefyclo. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q129677548 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Twyn_Community_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Gymunedol Twyn''' <br><br> Mae '''Canolfan Gymunedol Twyn''' yn adeilad bwrdeistrefol amlwg wedi'i leoli yn Sgwâr Twyn yng [[Caerffili|Nghaerffili]], Cymru. Wedi'i hadeiladu'n wreiddiol fel Capel [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru]], mae'r strwythur bellach yn gwasanaethu fel swyddfeydd a man cyfarfod Cyngor Tref Caerffili. Codwyd yr adeilad gyntaf mewn cerrig rwbel ym 1791 ar domen wedi'i lleoli i'r de-ddwyrain o [[Castell Caerffili|Gastell Caerffili]]. Tua 1880, cafodd y capel ei ailadeiladu'n sylweddol yn null yr [[Yr Adfywiad Gothig]] ar gost o £800. Roedd yr ailgynllunio hwn yn cynnwys ffrynt anghymesur sy'n wynebu'r gorllewin, tŵr hecsagonol tair cam gyda chloc a tho mansard, a phrif floc chwe bae wedi'i fanylu â ffenestri lansed a bwaog. Mae'r capel o arwyddocâd hanesyddol o fewn tirwedd grefyddol Cymru. Ym mis Rhagfyr 1904, ymwelodd [[Evan Roberts, y diwygiwr]], ffigur blaenllaw yn adfywiad Cristnogol Cymru 1904–1905, â'r capel a phregethodd i gynulleidfa o tua 2,400 o bobl ar draws y capel a'r adeiladau cyfagos. Yn y cyfamser, esblygodd llywodraeth leol yng Nghaerffili o fwrdd lleol a sefydlwyd ym 1893 i Gyngor Dosbarth Trefol Caerffili ym 1894, a oedd yn gweithredu i ddechrau o dŷ wedi'i drawsnewid o'r enw Bron Rhiw. Yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol ym 1974, peidiodd Bron Rhiw â bod yn ganolfan y llywodraeth. Yn y 1980au, ar ôl i'r capel ddod i ben, prynodd y cyngor yr adeilad a gwneud gwaith adnewyddu helaeth i'w addasu ar gyfer defnydd dinesig. Roedd yr addasiadau hyn yn cynnwys ychwanegu ffrynt gogwydd newydd gyda ffenestr oriel, ymestyn y pen deheuol, a chodi uchder y tŵr gyda ffenestri gwydr lliw. Heddiw, mae'r adeilad yn gweithredu fel canolfan gymunedol, yn gartref i swyddfeydd a siambr cyngor y dref, ac wedi gwasanaethu fel lleoliad cynnal Gŵyl Flodau Caerffili flynyddol ers 2006. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7981913 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Welsh_Hawking_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Heboga Cymru''' <br><br> Mae Canolfan Hebogio Cymru a Pharc Anifeiliaid y Plant yn ganolfan hebogio ar [[A4226]] ar gyrion gogledd-orllewinol y [[Y Barri]], yn ne [[Cymru]]. Mae'n cynnwys y casgliad mwyaf o adar ysglyfaethus yng Nghymru, gyda dros 200 o adar ar y safle gan gynnwys eryrod, tylluanod, hebogiaid, hebogiaid a bwncathod. Yn 2007, dygwyd saith cyw hebog o'r ganolfan. Yn ôl gwefan y ganolfan, mae ar gau am gyfnod amhenodol. Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17332559 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ice_Arena_Wales Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Iâ Cymru''' <br><br> Mae Arena Iâ Cymru, a elwir ar hyn o bryd yn Arena Vindico am resymau nawdd, yn lleoliad chwaraeon ac adloniant iâ wedi'i leoli yn y<a href="WIKILINK:Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd"> Pentref Chwaraeon Rhyngwladol [[Caerdydd]] yng Nghaerdydd, Cymru. Wedi'i hagor ar 12 Mawrth 2016, mae'r arena yn cynnwys seddi i 3,088 o wylwyr. Er ei bod wedi'i hadeiladu gyda dau lawr sglefrio iâ, dim ond un sy'n cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd, gan fod y pad cyhoeddus llai yn cael ei brydlesu gan [[Cyngor Caerdydd|Gyngor Caerdydd]]. Mae'r arena yn gwasanaethu fel iâ cartref i'r [[Diawled Caerdydd]] o Gynghrair [[Hoci iâ]] Elitaidd Prydain. Disodlodd Arena Caerdydd strwythur dros dro a elwid yn annwyl yn "Babell Las Fawr" a godwyd yn dilyn dymchwel Llawr Sglefrio Iâ Cenedlaethol Cymru yn 2006. Wynebodd datblygiad yr arena rwystrau cychwynnol. Dewisodd Cyngor Caerdydd Planet Ice yn wreiddiol i adeiladu'r lleoliad, ond canslodd y tendr yn 2011 oherwydd diffyg cynnydd. Dyfarnwyd y contract wedi hynny i Greenbank Partnerships. Wedi'i hadeiladu ar gost o tua £16–£17 miliwn, bwriadwyd i'r arena fod yn rhan o ddatblygiad glan dŵr mwy gwerth £250 miliwn, er i'r rhan fwyaf o'r cynlluniau hynny gael eu canslo yn y pen draw. Chwaraeodd y Cardiff Devils eu gêm gyntaf yn y lleoliad ar 12 Mawrth 2016, gan sicrhau buddugoliaeth o 5-2 yn erbyn y Belfast Giants. Y tu hwnt i hoci iâ, mae'r arena wedi cynnal digwyddiadau chwaraeon eraill, gan gynnwys tair cerdyn bocsio proffesiynol a ddechreuodd ym mis Gorffennaf 2016, a thri digwyddiad crefft ymladd cymysg Cage Warriors rhwng 2018 a 2019. Mae hawliau enwi'r lleoliad wedi newid sawl gwaith; cafodd ei ailenwi'n Viola Arena yn 2018, dychwelodd i Ice Arena Wales yn 2020 ar ôl i'w noddwr fynd i ddiddymiad, ac fe'i hailenwyd yn Vindico Arena ym mis Mai 2023 o dan gytundeb pum mlynedd gyda'r cwmni technoleg Vindico. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19903785 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/CCB_Centre_for_Sporting_Excellence Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Rhagoriaeth Chwaraeon Brwrdeistaf Sirol Caerffili''' <br><br> Mae Canolfan Rhagoriaeth Chwaraeon Bwrdeistref Sirol Caerffili (CCB) yn gyfleuster chwaraeon blaenllaw wedi'i leoli yn [[Ystrad Mynach]], Cymru. Wedi'i hagor ym mis Mai 2014, mae'r ganolfan yn eiddo i Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili ac yn cael ei gweithredu ganddo. Cwblhawyd ei hadeiladu gan y prif gontractwr o Ogledd Iwerddon, Heron Bros Ltd, gyda chyllid a chefnogaeth gan [[Llywodraeth Cymru|Lywodraeth Cymru]], [[Chwaraeon Cymru]], Ymddiriedolaeth Bêl-droed Cymru, ac [[Undeb Rygbi Cymru]]. Mae'r cyfleuster o'r radd flaenaf yn cynnwys cae pêl-droed 3G 2 seren [[Ffederasiwn Rhyngwladol y Cymdeithasau Pêl-droed]] a chae rygbi 3G wedi'i ardystio [[World Rugby]] 22, y ddau â stondin 500 sedd a balconi dadansoddi perfformiad. Mae cyfleusterau ychwanegol yn cynnwys ystafell gryfder a chyflyru, ystafelloedd meddygol a chymorth cyntaf, cyfleusterau newid i chwaraewyr a swyddogion, ystafell gyfarfod gymunedol, a pharcio ar gyfer tua 75 o gerbydau. Mae'r ganolfan hefyd yn gartref i ddau ofod cynadledda pwrpasol: ystafelloedd "[[Aaron Ramsey]]" a "[[Ryan Jones]]". Mae swyddfeydd y llawr cyntaf yn gwasanaethu fel canolfan weinyddol a hyfforddi allweddol ar gyfer staff hyfforddi a rheoli [[Y Dreigiau]], ochr yn ochr â phersonél rhanbarthol Undeb Rygbi Cymru. Yn ogystal â bod yn ganolfan hyfforddi i'r Dreigiau a'r sefydliad addysgol lleol [[Coleg y Cymoedd]], mae'r cyfleuster yn cael ei ddefnyddio'n helaeth gan ystod amrywiol o sefydliadau chwaraeon rhanbarthol. Mae defnyddwyr rheolaidd yn cynnwys Academi Dreigiau Casnewydd Gwent, timau Gradd Oedran a Merched Undeb Rygbi Cymru, Academi Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd, Sgwad Cenedlaethol Anabledd Dysgu Cymdeithas Bêl-droed Cymru, a nifer o glybiau rygbi a phêl-droed cymdeithas lleol fel Clwb Pêl-droed Penallta, Clwb Pêl-droed Unedig Risca, a Chlwb Pêl-[[C.P.D. Gwalia Unedig]]. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5062527 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Centre_for_Occupational_and_Health_Psychology Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Seicoleg Alwedigaethol ac Iechyd''' <br><br> Mae'r Ganolfan Seicoleg Galwedigaethol ac Iechyd (COHP, ) yn ganolfan ymchwil ym [[Prifysgol Caerdydd]] a sefydlwyd ym 1999 i gynnal ymchwil i effeithiau ffactorau galwedigaethol ar iechyd ac effeithlonrwydd perfformiad. Yn ogystal, ymchwilir i'r ffactorau risg sy'n ymwneud ag afiechyd ac archwilir effeithiau ymddygiad sy'n gysylltiedig ag iechyd a statws iechyd ar berfformiad gwybyddol, hwyliau a gweithrediad ffisiolegol. Cyfarwyddir yr Uned gan yr Athro Andy Smith a chynhelir ymchwil gan gymrodyr ôl-ddoethurol, cysylltwyr ymchwil a myfyrwyr [[Addysg uwchraddedig]]. Mae prosiectau ymchwil blaenorol wedi cynnwys: Salwch bach a gwybyddiaeth; Seicoleg yr [[Annwyd]]; Graddfa ac effaith defnyddio cyffuriau anghyfreithlon gan weithwyr; Ethnigrwydd, nodweddion gwaith, straen ac iechyd; Blinder Morwyr: Rhaglen Ymchwil Caerdydd; Effeithiau acíwt inwlin ar adroddiadau goddrychol o lesiant a mesurau gwrthrychol o berfformiad gwybyddol; Gwerthusiad o'r fenter brecwastau ysgol am ddim; Ymchwiliad i effeithiau grawnfwydydd brecwast ar lesiant; Blinder Morwyr: Y Persbectif Rhyngwladol; Fframwaith Ewropeaidd ar gyfer gweithrediadau llongau diogel, effeithlon a chyfeillgar i'r amgylchedd (FLAGSHIP); Meddyliau Iach yn y Gwaith; Seicoleg iechyd galwedigaethol; Academi Ewropeaidd Seicoleg Iechyd Galwedigaethol; Cymdeithas Seicoleg Iechyd Galwedigaethol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7587719 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/St._David's_Shopping_Centre_(Swansea) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Siopa Dewi Sant (Abertawe)''' <br><br> Mae Canolfan Siopa Dewi Sant yn gofadeiladau siopa yn [[Abertawe]], de [[Cymru]]. Mae'r cyfadeilad wedi'i leoli wrth ymyl [[Quadrant, Abertawe]] ac gyferbyn ag Eglwys y Santes Fair. Wedi'i gwblhau ym 1982, bu'r cyfadeilad yn eithaf aflwyddiannus hyd yn hyn, o ran llenwi ei fannau siopa a chadw cwsmeriaid. Mae'r cyfadeilad yn cynnwys sawl adeilad, wedi'u gorchuddio â brics coch, sy'n cynnwys nifer o unedau siop ar lefel y ddaear y gellir eu cyrraedd yn uniongyrchol o'r [[Stryd]]. Roedd neuadd farchnad ar y llawr cyntaf sydd bellach ar gau. Yn ystod yr 1980au roedd ardal y llawr uchaf ar agor ac roedd yn cynnwys llawer o stondinau bach a redid gan fasnachwyr lleol. I'r de o'r cyfadeilad mae maes parcio Dewi Sant. Defnyddiwyd adeilad wythonglog yng nghornel ogledd-orllewin y cyfadeilad gan [[S4C]] fel stiwdio am nifer o flynyddoedd. Defnyddiwyd y stiwdio ar gyfer darlledu'r rhaglen [[Heno]]. Adeiladwyd yr adeilad yn wreiddiol i'w feddiannu gan fwyty ond ni chafodd ei ddefnyddio at y diben hwn erioed. Am y rhan fwyaf o oes yr adeilad hyd yn hyn, bu'n wag. Hefyd, bu llawer o gynlluniau ar gyfer yr hen ganolfan siopa gan gynnwys dymchwel ac ehangu canolfan siopa'r Cwadrant gyfagos; neu ddymchwel yn llwyr a'i disodli gan faes parcio aml-lawr. Pe bai'n cael ei gymeradwyo, byddai wedi arwain at ddymchwel meysydd parcio'r Cwadrant a Dewi Sant i ehangu canolfan siopa'r Cwadrant. Mae'r holl gynlluniau'n cynnwys y Cwadrant fel rhan annatod. Prynodd Cyngor Abertawe a Llywodraeth Cymru'r cyfadeilad ym mis Rhagfyr 2011 gyda chynllun i ddymchwel rhan wag y safle i greu maes parcio â 160 o leoedd. Ym mis Ebrill 2018, cyhoeddwyd y byddai safle'r ganolfan siopa yn cael ei droi'n [[Arena Abertawe]] a redir fel rhan o Grŵp Theatr yr Ambassador. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q4966535 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bridgend_Designer_Outlet Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan Siopa Pen-y-bont ar Ogwr''' <br><br> Mae Allfa Ddylunwyr [[Pen-y-bont ar Ogwr]], a elwir hefyd yn Allfa Ddylunwyr McArthurGlen (ac a elwir yn lleol yn "The Pines"), yn barc manwerthu masnachol a datblygiad siop allfa ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Cymru, y Deyrnas Unedig. Mae'n eiddo i Grŵp McArthurGlen ac yn cael ei weithredu ganddo. Lleolir y datblygiad ar Gyffordd 36 o [[Traffordd yr M4|draffordd yr M4]] rhwng [[Caerdydd]] ac [[Abertawe]]. Agorodd gyntaf ym 1998. Mae'n cynnwys tua naw deg o siopau gwahanol sy'n cynnig gostyngiadau oddi ar labeli brand a dylunwyr. Mae amrywiaeth o nwyddau ar gael gan gynnwys dillad, teganau, llyfrau a chynhyrchion trydanol. Agorwyd cwrt bwyd yn 2011, ac ychwanegwyd ardal chwarae yn 2015. Yn 2014 cafodd yr Allfa drawsnewidiad ac agorwyd pum siop newydd yn 2015, gan gynnwys Ernest Jones, Calvin Klein, Henri Lloyd, Le Creuset a Snow + Rock. Costiodd gweddnewidiad yr allfa £2.5 miliwn. Disgwylir i adnewyddu llwyr y cwrt bwyd ddechrau cyn bo hir. Lleolir yr Allfa Ddylunwyr ger pentrefi [[Sarn, Pen-y-bont ar Ogwr]], Litchard a Phen-y-fai a thref Pen-y-bont ar Ogwr. Gerllaw'r datblygiad mae archfarchnad [[Sainsbury's]], bwyty Miller and Carters, gwesty Premier Inn, siop ddillad Joules a bwyty [[KFC]] a oedd wedi'i leoli yn y cwrt bwyd o'r blaen tan 2012. Fe'i gwasanaethir hefyd gan nifer o lwybrau bysiau i gyrchfannau i'r gogledd a'r de o'r pentref i ac o dref Pen-y-bont ar Ogwr a Dyffrynnoedd Llynfi, Garw ac Ogwr, ac mae ganddo arhosfan bws sy'n cael ei gwasanaethu gan fysiau National Express a TrawsCambria rhwng Abertawe a Chaerdydd. Gwefan Pen-y-bont ar Ogwr Designer Outlet <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5035852 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capitol_Centre,_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan y Capitol, Caerdydd''' <br><br> Canolfan y Capitol''' () (gynt: Canolfan Gyfnewidfa'r Capitol ()) yw canolfan siopa dan do yn ninas [[Caerdydd]], Cymru. Gan weithredu fel un o ganolfannau manwerthu'r ddinas, mae'r adeilad wedi'i adeiladu ar safle hen Theatr y Capitol, ac wedi'i leoli ym mhen dwyreiniol Stryd y Frenhines ger terfynfa bysiau Plas Dumfries a [[Gorsaf reilffordd Heol y Frenhines Caerdydd]]. Roedd siop [[H&M]] fawr yn ei hangori, gyda blaen y ganolfan yn cael ei ddominyddu gan [[Tesco]] ers i Virgin Megastores a Zavvi roi'r gorau i weithredu yn 2009. Mae Tesco wedi dominyddu blaen Canolfan y Capitol ers mis Tachwedd 2012. Agorwyd Canolfan y Capitol ym 1990, gyda cheisiadau i efelychu'r bensaernïaeth wreiddiol. Ymgorfforwyd teils ceramig o ystafelloedd te blaenorol y Caffi Iseldireg Fictoraidd ar y tu allan dwyreiniol. Heneiddiodd yr arddull adeiladu yn gyflym iawn ac, ym 1999, cafodd y ganolfan ei hailddatblygu ar gost o £10 miliwn, gan gynnwys adnewyddu'r ardaloedd cerddwyr, cael gwared ar y cwrt bwyd a chreu mynedfeydd newydd i'r ganolfan (er bod llawer o'r ffasâd allanol gwreiddiol yn dal i fodoli). Fe'i cwblhawyd ym mis Tachwedd 1999. Bu cynlluniau i ddatblygu 164 o fflatiau, ynghyd â lle manwerthu a masnachol a chyfleusterau parcio ceir ychwanegol yng nghornel North Edward Street a Station Terrace. Byddai hyn yn darparu 50 y cant o leoedd ychwanegol, gan ddod â chyfanswm y lleoedd parcio ceir i fyny i 632. Roedd penseiri'r cynllun, Dobson Architects, yn disgwyl y gallai gael ei gwblhau erbyn 2012, ond ni ddigwyddodd hyn erioed. Yn 2015 prynwyd Canolfan Capitol gan y perchennog newydd, NewRiver Retail. Yn 2022 datgelwyd cynlluniau i greu cwrt bwyd newydd 14,500 troedfedd sgwâr mewn ymdrechion i adfywio ffawd y ganolfan. Yn wreiddiol, roedd y ganolfan hefyd yn gartref i sinema Odeon pum sgrin hyd at 2001; ailagorwyd hi ym mis Ebrill 2015 dan weithrediad Premiere Cinemas. Ym mis Hydref 2022, caeodd Premier Cinema yn barhaol. Rhestr o arcedau siopa yng Nghaerdydd Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7304062 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Red_Dragon_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canolfan y Ddraig Goch''' <br><br> Mae '''Canolfan y Ddraig Goch''' yn gyfadeilad adloniant a hamdden dan do yn ne [[Caerdydd]], prifddinas [[Cymru]]. Fe'i gelwid yn wreiddiol yn Bentref Hamdden [[Glanfa'r Iwerydd]] pan agorodd ym mis Awst 1997. Mae'r cyfadeilad yn cynnwys bwytai, caffis, neuadd fowlio Hollywood Bowl gyda difyrion arcêd, sinema amlsgrin Odeon, casino, campfa a maes parcio ar y safle. Fe'i lleolir yn ardal [[Bae Caerdydd]], gyferbyn â [[Canolfan Mileniwm Cymru|Chanolfan Mileniwm Cymru]]. Mae hyn yn agos at yr [[A4232]] ac yn agos at [[Gorsaf reilffordd Bae Caerdydd|orsaf reilffordd Bae Caerdydd]]. Mae llwybrau [[Bws Caerdydd]] rhif 6 (Baycar) ac 8 (trwy Grangetown, yr Orsaf Ganolog) yn ei wasanaethu'n uniongyrchol i ganol y ddinas. Agorodd y ganolfan ym 1997 fel Pentref Hamdden Glanfa'r Iwerydd. Ailenwyd y ganolfan yn 2000 yn Ganolfan y Ddraig Goch (a enwyd ar ôl yr orsaf radio fasnachol ar gyfer Caerdydd a Chasnewydd, Red Dragon FM). Ers hynny mae Red Dragon FM wedi'i hail-frandio fel [[Capital South Wales]]. Lleolir yr orsaf yn y ganolfan, ochr yn ochr â Heart South Wales. Agorodd y sinema amlsgrin ym mis Hydref 1997 ac fe'i rheolwyd yn wreiddiol gan United Cinemas International (UCI). Fodd bynnag, yn 2004 prynwyd Odeon ac UCI gan y cwmni ecwiti preifat, Terra Firma, ac unwyd y ddau gwmni o dan yr enw Odeon. Ar 17 Rhagfyr 2019, cyhoeddwyd bod cabinet [[Cyngor Caerdydd]] wedi cael caniatâd i'r awdurdod lleol brynu Canolfan y Ddraig Goch gan Gronfa Bensiwn British Airways (BAPF) am swm anhysbys. Dim ond ar ôl cyflwyno cais cynllunio ar gyfer y prosiect arena newydd ar unrhyw ran o safle aml-erw Glanfa'r Iwerydd (Neuadd y Sir gyfun ar Schooner Way a Chanolfan y Ddraig Goch ar Hemingway Road) o fewn cyfnod o 10 mlynedd y byddai elfen o'r pris prynu yn daladwy i'r gronfa bensiwn. Yn 2020, gwerthodd y BAPF y ganolfan i'r cyngor am £60m yn ôl y sôn. Mae cynlluniau i ddisodli'r ganolfan gydag adeilad newydd "yn y blynyddoedd i ddod", fel rhan o gynlluniau ehangach i adfywio ardal Glanfa'r Iwerydd gyda datblygiad cymysg-ddefnydd mawr wedi'i leoli ar safle 30 erw (12 ha); byddai hyn yn cynnwys swyddfeydd cyngor newydd, fflatiau ar lan y dŵr, gwesty newydd a theatr gelfyddydau "ymgolli" i eistedd ochr yn ochr ag arena dan do newydd â chapasiti o 15,000. Mae'r tenantiaid presennol yn cynnwys: Casinos Grosvenor Bella Italia [[Cadwaladers]] Hollywood Bowl Five Guys Odeon Capital South Wales Heart South Wales Travelodge Rhestr o leoliadau diwylliannol yng Nghaerdydd [[Enwau lleoedd a strydoedd Caerdydd]] <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q5140550 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Coedffranc_Central Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Canol Coed-ffranc''' <br><br> Mae Canol [[Coed-ffranc]] yn [[Ward etholiadol]] ym mwrdeistref sirol Castell-nedd [[Castell-nedd Port Talbot]], [[Cymru]]. Mae Canol Coedffranc yn rhan o [[Cymuned (Cymru)]] Coedffranc ac mae yn etholaeth Senedd [[Aberafan (etholaeth Senedd Cymru)]] ac etholaeth y DU [[Castell-nedd a Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol y DU)]]. Mae Canol Coedffranc wedi'i ffinio gan wardiau Gorllewin Coedffranc i'r de-orllewin; Gogledd Coedffranc i'r gogledd; [[Dyffryn Clydach]] i'r dwyrain; a Dwyrain Castell-nedd a Gorllewin Llansawel i'r de-ddwyrain. Mae bron yr holl ward wedi'i hadeiladu ac yn cynnwys ardaloedd preswyl a strydoedd siopa sy'n gorchuddio canol pentref [[Sgiwen]]. Roedd Canol Coedffranc yn ward etholiadol [[Gorllewin Morgannwg]] tan 4 Mai 1989, pan ddaeth Canol Coedffranc a Gorllewin Coedffranc yn ward Coedffranc o dan Orchymyn Sir Gorllewin Morganwg (Trefniadau Etholiadol) 1989. Ail-grewyd Canol Coedffranc a Gorllewin Coedffranc ar gyfer etholiadau 1995. Yn etholiadau cyngor lleol 2022, y canlyniadau oedd: Yn [[Etholiadau lleol gwledydd Prydain 2017]], y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsArthur Davies Llafur561Llafur yn dalAngharad Aubrey Llafur488Llafur yn dalBetsan RichardsAnnibynnol346Pauline Fellowes Plaid Cymru199Russell Morris Plaid Cymru140 Yn etholiadau cyngor lleol 2012, roedd y ganran a bleidleisiodd yn 32.49%. Y canlyniadau oedd: YmgeisyddPlaidPleidleisiauStatwsArthur Davies Llafur616Llafur yn dalPaula Bebell Llafur382Ennill LlafurBetsan RichardsAnnibynnol297Lee Saunders NPT Plaid Annibynnol206Pauline Fellowes Plaid Cymru125Russell Morris Plaid Cymru90 <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29586861 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ainon_Baptist_Church_(Tongwynlais) Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ainon (Tongwynlais)''' <br><br> Mae Eglwys [[Eglwys y Bedyddwyr]] Ainon, [[Tongwynlais]] yn eglwys Bedyddwyr annibynnol sydd wedi bod yn weithredol ym mhentref Tongwynlais yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru, ers dros 180 mlynedd. Roedd y pregethwr [[Christmas Evans]] yn byw yng Nghapel Tonyfelin yng [[Caerffili|Nghaerffili]] rhwng 1826 a 1828. Yn ystod y cyfnod hwn, pregethodd bregethau yn nhafarn y Lewis Arms yn Nhongwynlais. Byr oedd cyfnod Evans yn yr ardal, ond cafodd gymaint o effaith nes i Ainon gael ei sefydlu ym 1828. Adeiladwyd yr adeilad presennol ym 1832, a dyma'r adeilad eglwys hynaf yn Nhongwynlais. Diweddarwyd a moderneiddiwyd tu mewn yr eglwys yn 2003. Daeth arfer y pentref o fynd ar dripiau Sulgwyn gyda'i gilydd rhwng yr eglwysi i ben yng nghanol yr 20fed Ganrif, ond mae Ainon yn parhau i fod yn eglwys weithredol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16840961 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethania_Chapel,_Aberdare Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethania, Aberdare''' <br><br> [[Eglwys]] Annibynnol yn Heol Mountain Ash, Abercynon, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Bethania, [[Abercynon]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Methania yn yr [[Cymraeg]]. Dechreuodd yr eglwys ar ffurf Ysgol Sul a chyfarfodydd anffurfiol eraill a gynhaliwyd mewn tai yn y gymuned. Adeiladwyd y capel cyntaf ym 1893 ond o fewn amser byr profodd yn rhy fach. O ganlyniad, adeiladwyd capel newydd ym 1898 ar gost o £3,500 gyda lle i 700. Y gweinidog cyntaf oedd [[J. J. Williams (bardd)]], a ddaeth yn Archdderwydd Cymru yn ddiweddarach. Daeth Caradog Jones i Abercynon o [[Croesoswallt|Groesoswallt]] ym 1897. Gadawodd ym 1903 ar ôl rhai anghydfodau yn y capel. Ym 1910, derbyniodd y Parch. JT Ll. Williams o Ebenezer, Cefncoed, Merthyr, alwad i weinidogaethu ym Methania, fel olynydd i D. Bryniog Thomas a oedd wedi symud i Seion, Maesteg. Yn y gwasanaethau sefydlu, myfyriodd Evan Jones, yr uwch ddiacon ym Methania, fod y penderfyniad i alw ar wasanaethau'r gweinidog newydd wedi'i gytuno gan y gynulleidfa heb unrhyw anghydfod. Gadawodd nifer o aelodau yn y dyddiau cynnar i ffurfio Capel Bedyddwyr Saesneg Mount Zion. Caeodd y capel yn y 1970au a chafodd ei ddymchwel ym 1990. Ailddatblygwyd y safle ym 1991 gyda fflatiau o'r enw Bethania. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20164423 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethel_Chapel,_Miskin Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethel, Meisgyn''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn Railway Street, Gadlys, [[Aberdâr]], Cymru, oedd Bethel, Gadlys. Sefydlwyd Bethel ym 1860 pan dorrodd tri deg o aelodau o Salem, Robertstown, i ffwrdd i sefydlu eglwys newydd. Dyluniwyd y capel gan Evan Jones o Aberdâr ac fe'i hadeiladwyd ar gost o £747. Roedd lle i 600 o bobl eistedd yn y capel gwreiddiol. Y gweinidog cyntaf oedd William Harrison, a ddilynwyd ym 1859 gan [[Hugh Hughes (Tegai)]], a elwid yn Huw Tegai. Bu'n weinidog ym Manceinion o'r blaen, ond bu farw'n sydyn ym 1864, dridiau ar ôl cwympo wrth bregethu yn y pulpud. Roedd Robert Evans yn weinidog o 1866 hyd 1877, a D. Onllwyn Brace o 1885 hyd 1888. Roedd yr aelodaeth ym 1890 yn 245. Cododd hyn i 344 ym 1905, yn sgil yr adfywiad crefyddol, ond gostyngodd i 280 erbyn 1914. J. Richards oedd y gweinidog o ddiwedd y 1890au hyd 1907, pan ymadawodd am Bethel, [[Sir Gaernarfon]]. Yn fuan wedyn cododd rhaniadau yn yr eglwys ynghylch y Ddiwinyddiaeth Newydd, a arweiniodd at ymddiswyddiad pedwar diacon ac anghydfod cyhoeddus ynghylch ethol trysorydd i olynu un o'r rhai a oedd wedi ymddiswyddo. Enillodd yr athrawiaeth hon, a hyrwyddwyd gan RJ Campbell, gefnogaeth sylweddol yn Ne Cymru ar yr adeg hon. Roedd hyn yn adlewyrchu'r tensiynau gwleidyddol cynyddol o fewn anghydffurfiaeth yng Nghwm Aberdâr yn dilyn ethol [[Keir Hardie]] yn AS dros [[Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)]] wyth mlynedd ynghynt. Ceisiodd ysgrifennydd y capel leihau'r rhaniad gan honni mai dim ond cyfran fach o'r aelodaeth a oedd yn gysylltiedig. Fodd bynnag, dywedwyd bod 24 aelod yn cefnogi safbwyntiau Campbell, gan gynnwys pawb a fynychai ddosbarth Beiblaidd ar foreau Sul. Ym 1913 ailadeiladwyd y capel ar gost o £2,975, gydag organ yn costio £420. Roedd i'r capel newydd fewnwaith cywrain, gan gynnwys nenfwd wedi'i orchuddio â rhosod ac oriel sylweddol gyda siambr organ yn y pen pellaf. Arhosodd Bethel ar agor tan ddiwedd yr 1980au. Wedi'i adfeilio trwy'r 1990au, cafodd ei ddymchwel ym mis Tachwedd 2003, ac adeiladwyd tŷ ar y safle. Mynediad yn Coflein. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29489853 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethesda_Chapel,_Merthyr_Tydfil Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethesda,, Merthyr Tydfil''' <br><br> Bethesda, [[Merthyr Tudful]] oedd un o'r capeli cynharaf yn nhref ddiwydiannol Merthyr Tudful. Cynhaliwyd gwasanaethau yn yr iaith Gymraeg. Fel sawl capel Cymreig arall, dechreuodd Bethesda yn sgil hollt yn y gynulleidfa yng [[Eglwys]] Zoar gerllaw. Ym 1807, ymwelodd Daniel Lewis, y gweinidog yn Zoar, â Llundain a lleoedd eraill i godi arian i glirio dyledion y capel. Gwrthwynebodd rhai aelodau o'r gynulleidfa, a phan ganfu ymchwiliad annibynnol o blaid y gweinidog, gadawodd nifer i sefydlu eglwys newydd. Cynhaliwyd cyfarfodydd cychwynnol mewn ystafelloedd ac adeiladau mewn gwahanol leoedd yn y dref, ond ym 1811 penderfynwyd adeiladu capel dan arweiniad Methusalem Jones, a oedd wedi dod yn weinidog. Yn ystod gweinidogaeth Jones, bu cynnydd sylweddol yn yr aelodaeth ac adeiladwyd capel newydd ym 1829. Bethesda hefyd oedd mam-eglwys nifer o gapeli yn yr ardal gan gynnwys Bethania, Dowlais. Yn ystod y 1850au, roedd y cyfansoddwr [[Joseph Parry]] yn aelod ym Methesda. Yn ystod gweinidogaeth Rhys Gwesyn Jones rhwng 1858 a 1867, gostyngodd yr aelodaeth oherwydd cau [[Gwaith Haearn Penydarren]]. Yn niwedd y 1870au penderfynwyd adeiladu capel mwy a mwy cyfforddus, a gosodwyd y garreg sylfaen gan Mrs WT Crawshay (gwraig William Crawshay, perchennog [[Gwaith Haearn Cyfarthfa]]) ym 1880. John Williams o Ferthyr oedd y pensaer ac adeiladwyd y capel gan John Francis Davies o Ddowlais. Fe'i cwblhawyd ym 1881 ar gost o £1,200. Caeodd y capel ym 1976 oherwydd cynulleidfa ostyngol. Defnyddiwyd yr adeilad fel canolfan gelfyddydau am sawl blwyddyn, ond aeth yn adfail a chafodd ei ddymchwel ym 1995. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713327 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bethlehem_Chapel,_Mountain_Ash Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Bethlehem, Aberpennar''' <br><br> Capel Methodistaidd Calfinaidd yn Stryd Pryce, Aberpennar, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Bethlehem, [[Aberpennar]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Methlehem yn yr [[Cymraeg]]. Mae tarddiad yr eglwys yn dyddio'n ôl i 1854, pan gynhaliwyd cyfarfodydd mewn tŷ yn Stryd Commercial, ac yn ddiweddarach mewn tŷ yn Stryd Duffryn. Adeiladwyd ysgoldy ym 1857, ar gost o £500, a ddaeth yn adnabyddus fel Capel Bach. Gosodwyd cerrig coffa ar gyfer yr adeilad hwn gan William Lloyd, dilledydd, o Stryd Commercial a Rees Evans, groser, ymhlith eraill. Ni chafwyd gweinidog parhaol tan 1870. Yn ystod y cyfnod hwn, byddai'r Parchedig T. Rees a Morgan Edwards, y gweinidog a'r diacon yn Libanus, Aberaman, yn ymweld yn rheolaidd i gefnogi'r eglwys ifanc. Ym 1870, daeth y Parch. TC Phillips yn weinidog ac arhosodd yn weinidog tan 1884. Olynwyd ef gan MD Jones, gynt o Libanus, Dowlais, o 1884 hyd 1911. Mynychodd Evan Roberts, y diwygiwr, Fethlehem am gyfnod byr ym 1899. Ailadeiladwyd y capel ym 1900, wedi'i gynllunio gan Thomas Roderick o Aberdâr, ar gost o £2,000. Ar ôl 27 mlynedd fel gweinidog ym Methlehem, bu farw MD Jones ym 1911. Dadorchuddiwyd tabled er cof amdano gan y Parch. J. Morgan Jones, Caerdydd, ym mis Medi 1913. Yn dilyn marwolaeth MD Jones, bu'r eglwys heb weinidog nes i JR Evans o [[Bwlch, Powys]], Sir Frycheiniog, gael ei sefydlu'n weinidog ym mis Gorffennaf 1914. Yn dilyn dinistrio Ysgol Bechgyn Dyffryn gan fomio'r gelyn ym mis Mehefin 1941, defnyddiwyd y festri fel ysgol fabanod o 1942 hyd 1948. Ym 1952, adeiladwyd eglwys ar y cyd... Sefydlwyd gofalaeth gyda'r eglwys Annibynnol ym Methania a gosodwyd organ bibell newydd ym 1953 ar gost o £950. Caeodd Bethlehem ym 1980 a dymchwelwyd yr adeilad ym 1990. Adeiladwyd Canolfan Feddygol Hillcrest ar y safle ym 1992/93. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713392 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Calfaria_Chapel,_Abercynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Calfaria, Abercynon''' <br><br> Capel Bedyddwyr ym mhentref [[Pen-y-groes, Sir Gaerfyrddin]] yng nghymuned [[Llandybïe]], ger [[Rhydaman]], [[Sir Gaerfyrddin]] yw Calfaria. Cynhaliwyd gwasanaethau yng Nghalfaria yn yr iaith Gymraeg tan yn ddiweddar ond maent bellach yn ddwyieithog. Sefydlwyd Calfaria ym 1896 gan [[Eglwys y Bedyddwyr]] a addolai mewn capeli eraill yn y cyffiniau a glowyr a oedd wedi mudo i'r ardaloedd i weithio ym mhyllau glo Emlyn a Chaerbryn. Yn wreiddiol, byddent yn cwrdd yng nghartrefi ei gilydd ac yna mewn adeilad bach adfeiliedig, a elwid yn ddiweddarach yn (Hen Sied y Band). Tyfodd y gynulleidfa fach yn gyflym, a sefydlwyd gweinidog, y Parch. Job Herbert, ddwy flynedd cyn adeiladu'r capel. Bu Herbert yn weinidog am ddeugain mlynedd. Fe'i holynwyd gan Handel Turner (1942–46), E. Bryn Jones (1947–56), Elwyn Williams (1957–63), Wynn Vittle (1964–73) a Carl Williams (1975–82). Y gweinidog presennol (2020) yw Aled Maskell. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713418 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Carmel_Chapel,_Penrhiwceiber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Carmel, Penrhiwceiber''' <br><br> Capel Annibynnol ym Mhenrhiwceiber, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] yw Carmel, [[Penrhiw-ceibr]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yng Nghaermel yn yr [[Cymraeg]]. Gellir olrhain hanes yr eglwys i'r 1870au pan gynhaliwyd cyfarfodydd gweddi ac Ysgolion Sul mewn amrywiol gapeli yn lleol. Cytunwyd ar gynlluniau i agor y capel cyntaf ar 12 Tachwedd 1880 ac adeiladwyd y capel dros ychydig fisoedd, ac fe'i agorwyd ar 9 Gorffennaf 1881. Roedd Robert Thomas, brodor o Ffestiniog, yn weinidog o 1882 hyd 1905, pan fu farw yn 52 oed. Roedd Thomas yn weithgar ym mywyd cyhoeddus a threuliodd ddeuddeng mlynedd yn aelod o Fwrdd Gwarcheidwaid Pontypridd. Mae'r capel wedi dioddef o suddo a achoswyd gan waith cynhaliaeth mwyngloddio. Cafodd hyn ei gywiro'n ddiweddarach gan y [[Bwrdd Glo Cenedlaethol]]. Mae'r capel yn parhau ar agor. Mynediad yn Adeiladau Rhestredig Prydain Mynediad yn COFLEIN <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17740291 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Beulah_Calvinistic_Methodist_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Beulah''' <br><br> Mae Capel [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru]] Beulah, a elwir hefyd yn lleol yn "Y Capel Crwn" ac yn y Gymraeg fel "Capel y Groes", yn adeilad rhestredig Gradd II* ym [[Margam]], [[Port Talbot]], [[Cymru]]. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg a bu'n rhaid ei ddatgymalu a'i symud ym 1974 i wneud lle i [[Traffordd yr M4]]. Adeiladwyd y capel yn [[Pensaernïaeth yr Adfywiad Romanésg]] fel rhan o "bentref cynlluniedig" Groes, a grëwyd gan y pensaer Edward Haycock, yr Hynaf. Cymeradwywyd dyluniad y capel gan y tirfeddiannwr lleol [[Christopher Rice Mansel Talbot]], ac mae'n bosibl ei fod wedi'i seilio ar y Tŷ Benodol ym [[Parc Gwledig Margam]]. Fe'i hadeiladwyd gan Thomas Jenkin ym 1838 ar gost o £800 gan ddefnyddio deunydd o'r ystâd. Ym 1974, penderfynodd y llywodraeth ddymchwel y pentref i wneud lle i draffordd newydd yr M4. Y capel oedd yr unig adeilad yn y pentref i gael ei achub; cafodd ei symud ym 1975–76 i Barc Tollgate, ychydig bellter i ffwrdd, lle mae'n dal i sefyll. Fe'i rhestrwyd yn Radd II* ar 9 Ionawr 1976 "fel yr unig gapel wythonglog sydd wedi goroesi yng Nghymru, ac enghraifft arbennig o'r arddull bwaog gron mewn pensaernïaeth capeli." Mae'r capel wythonglog yn Romanésg o ran arddull gyda waliau [[Tywodfaen]] cwrsiog a tho llechi talcennog. Mae gan y waliau bilastrau nadd sy'n codi i gornis Lombardaidd amlwg gyda machicolations ffug. Mae bondo'r to yn ymestyn allan dros y waliau ac mae cwpola cloch gyda ffinial tal ar ben y to. Mae bae mynediad bach gyda llawr teils. Mae'r oriel wedi'i chynnal gan ddwy golofn haearn bwrw gyda phriflennau cylchog ac mae ganddi flaen syth â phaneli pren gyda phum haen o fainc. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558716 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bryn_Seion_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Bryn Seion''' <br><br> Capel Methodistiaid Calfinaidd yn Stryd y Felin, Trecynon, Aberdâr, Cymru oedd Bryn [[Trecynon]]. Cynhaliwyd gwasanaethau ym Mryn Seion yn y Gymraeg nes iddo ddod yn gapel Bedyddwyr ym 1970. Dechreuodd yr achos ym Mryn Seion ym Mhentwyn Bach o ganlyniad i Ddiwygiad Crefyddol 1859. Agorwyd y capel i addoli ynddo ym 1862 a'i ailadeiladu ym 1899 am gost o £580. Bryn Seion oedd y capel cyntaf yng Nghwm Cynon i gael ymweliad gan arweinydd y diwygiad, [[Evan Roberts, y diwygiwr]]. Ar 13 Tachwedd 1904, cynhaliodd Roberts wasanaethau ym Mryn Seion, gan wrthod pregethu o'r pulpud ond gan annerch y gynulleidfa o'r sedd fawr ac adrodd ei brofiadau pan dorrodd y diwygiad allan yn ei dref enedigol, [[Casllwchwr]]. Parhaodd y gwasanaethau hyn drwy gydol y dydd. Am wythnosau lawer wedi hynny, effeithiwyd yn ddwfn ar eglwys Bryn Seion gan y diwygiad. Daeth yr achos ym Mryn Seion i ben ym 1970 ond cymerwyd yr adeilad drosodd gan eglwys Bedyddwyr Saesneg Carmel a pharhaodd i gael ei ddefnyddio yn yr unfed ganrif ar hugain. Cofnod cronfa ddata Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17739503 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ebenezer_Chapel,_Aberavon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Ebenezer, Aberafon''' <br><br> Mae Capel Ebenezer, Aberafan (yn fwy cywir, "Eglwys [[Eglwys y Bedyddwyr]] Ebenezer"), yn eglwys Bedyddwyr ym [[Port Talbot|Mhort Talbot]], Cymru. Wedi'i hadeiladu ym 1881, mae wedi'i lleoli yn y Sgwâr Dinesig, ac dyma'r unig adeilad o hen ganol tref Port Talbot i oroesi'r dymchweliad cyfanwerthol a ragflaenodd adeiladu canol tref newydd yng nghanol y 1970au; y cyfeiriad gynt oedd "Stryd Talbot". Mae wedi bod yn [[Adeilad rhestredig]] ers 1980. Dyluniwyd yr adeilad mewn "arddull [[Pensaernïaeth yr Adfywiad Romanésg]] brin" gan George Morgan o Gaerfyrddin, pensaer nodedig capeli Bedyddwyr, ac fe'i hadeiladwyd ar safle capel cynharach, yn dyddio o 1836. Yn draddodiadol, cynhaliwyd gwasanaethau yn yr eglwys yn y [[Cymraeg|Gymraeg]] ond defnyddir y Gymraeg a'r [[Saesneg]] bellach. Wedi'i lleoli yn agos at y ganolfan ddinesig, fe'i defnyddir gan yr awdurdod lleol, [[Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot]], ar gyfer [[Carol Nadolig]] blynyddol a digwyddiadau achlysurol eraill. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16993932 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Heolyfelin_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Cymraeg Heol-y-Felin''' <br><br> Capel Bedyddwyr Cymreig a sefydlwyd ym 1855 oedd [[Eglwys]] Heolyfelin, [[Trecynon]], [[Aberdâr]] (a sillafir hefyd yn Heol-y-Felin). Cynhaliwyd gwasanaethau yn y [[Cymraeg|Gymraeg]]. Roedd lle i 800 o bobl eistedd yn yr adeilad. Erbyn mis Rhagfyr 2015 roedd y capel wedi cau ac ar werth. Mae tarddiad yr eglwys yn Heolyfelin yn dyddio'n ôl i'r 1840au, pan sefydlwyd cyfarfodydd gweddi ac [[Ysgol Sul]] yn yr ardal a ddaeth yn adnabyddus yn ddiweddarach fel Trecynon. Daw'r enw Heolyfelin, sy'n llythrennol yn cyfeirio at Waith Haearn Aberdâr yn [[Llwydcoed]] gerllaw a sefydlwyd ym 1800. Pan agorwyd Glofa Ysguborwen yn Llwydcoed ym 1849, roedd llawer o [[Eglwys y Bedyddwyr]] ymhlith y rhai a symudodd i'r ardal, ac i ddechrau cynhaliasant gyfarfodydd gweddi yng Nghapel y Wesleaid. Dyluniwyd y capel ym 1852 gan Thomas Joseph, peiriannydd o [[Hirwaun]] a oedd yn ymwneud â mentrau glofa yn Aberdâr. Roedd Heolyfelin yn gangen o Ramoth, Hirwaun, er bod [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]] o Galfaria hefyd wedi chwarae rhan allweddol yn sefydlu'r achos newydd. Roedd Thomas Joseph wedi agor pwll glo newydd yn Nhrecynon ac fe berswadiodd lawer o lowyr oedd yn aelodau yn Ramoth i symud gydag ef o Hirwaun. Costiodd y capel £800 i'w adeiladu. Roedd Soar, Llwydcoed yn gangen o Heolyfelin. Roedd aelodaeth gyson uchel yn Heolyfelin, rhwng 350 a 500, o 1860 hyd at y Rhyfel Byd Cyntaf. Cyrhaeddodd yr aelodaeth uchafbwynt ym 1906, yn fuan ar ôl [[Diwygiad 1904–1905]], pan gafodd 95 o aelodau newydd eu bedyddio yn Heolyfelin ym mis Rhagfyr 1904. Y gweinidog cyntaf, o 1852 hyd at 1861, oedd Benjamin Evans o Hirwaun. Roedd William Harries, llywydd [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] yn 1891-2, yn weinidog yn Heolyfelin o 1862 i 1902. Ym 1877 derbyniodd Harries alwad gan eglwys yn Sir Benfro ond yn y pen draw cafodd ei berswadio i aros yn Heolyfelin. Olynwyd ef gan W. Cynog Williams a ddaeth i Heolyfelin o Sir Benfro. Yn gynnar yn ei weinidogaeth, codwyd ystafelloedd dosbarth i'w defnyddio gan yr Ysgol Sul. Cryfhawyd y Capel gan Ddiwygiad Crefyddol 1904 ac ar ddydd Sul, 4 Rhagfyr 1904, bedyddiwyd 94 o aelodau newydd. Gwasanaethodd Williams o 1903 hyd 1941. Daeth Herbert Davies i Heolyfelin o Birkenhead ym 1944. Gadawodd ym 1947 a chafodd ei olynu gan D. Meredith Morgan. Heddiw mae aelodaeth y capel wedi gostwng i ffigurau sengl. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713132 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Jerusalem, Ynysybwl''' <br><br> Capel Methodistaidd Calfinaidd yn Stryd Thompson, Ynysybwl, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Jerwsalem, [[Ynys-y-bwl]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Jerwsalem yn yr [[Cymraeg]]. Mae'r eglwys yn Jerwsalem yn dyddio'n ôl i 1885, pan ddechreuodd nifer o lowyr gynnal cyfarfodydd mewn tŷ yn y pentref. Ym 1888, adeiladwyd capel gan William ac Edward Williams o Fferm Cribinddu, a ddaeth yn ddiaconiaid yn y capel ac yn noddwyr ariannol hael. Y Parchedig D. Jones oedd y gweinidog cyntaf. O'i ddyddiau cynharaf, cynhaliodd Jerwsalem, fel capeli eraill, ddigwyddiadau diwylliannol y tu hwnt i'r maes crefyddol. Ym 1889, gwelodd [[Eisteddfod]] Jerwsalem y bardd ifanc [[J. J. Williams (bardd)]] yn dod i amlygrwydd. Bu Isaac Morris yn weinidog o 1913 hyd 1925, ac yna TM Lloyd o 1925 hyd 1931. Arhosodd yr aelodaeth yn 270 ym 1938. Bu Randall Jones, cyn-löwr, yn weinidog o 1938 hyd 1946. Dilynwyd ef gan H. Glyn Davies o 1946 hyd 1955 a JL Mathias o 1955 hyd tua 1970. Caeodd y capel ym 1976 gyda'r aelodau'n ymuno â chynulleidfa'r Bedyddwyr yn Noddfa. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713449 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Noddfa_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Noddfa, Ynysybwl''' <br><br> Capel Bedyddwyr yn Stryd Fawr, [[Ynys-y-bwl]], [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]] yw Noddfa. Mae eglwys Noddfa yn dyddio o 1885, pan ddechreuwyd cynnal cyfarfodydd mewn ystafell yng Ngwesty Robertstown. Ar yr adeg hon, cynhaliwyd bedyddiadau yn afon Clydach. Adeiladwyd y capel mewn dim ond naw mis ym 1889–90. Y gweinidog cyntaf oedd y Parch. WB Jones, ond gadawodd am Ogledd Cymru ym 1895. Ym 1976 daeth y capel yn eglwys unedig Gymraeg, gydag aelodau'n ymuno o'r Tabernacl a Jerwsalem. Yn dilyn yr uno roedd tua 80 o aelodau. Ym 1986, croesawodd Noddfa ei weinidog olaf, Gwilym Davies, a sefydlwyd hefyd yn Hengoed, Bryn Seion (Ystrad Mynach) a Seion, Cwmaman. Roedd yr aelodaeth wedi gostwng i 15 erbyn dechrau'r 21ain ganrif. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18159830 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ebenezer_Chapel,_Trecynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ebenezer, Trecynon''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn [[Aberdâr]], Cymru, oedd Ebenezer, [[Trecynon]], a wasanaethodd fel un o'r eglwysi anghydffurfiol cynharaf a mwyaf dylanwadol yng [[Cwm Cynon|Nghwm Cynon]]. Yn deillio o gynulleidfa ar y cyd o Annibynwyr a Methodistiaid Calfinaidd ddiwedd y ddeunawfed ganrif, sefydlodd y grŵp Annibynnol ei le addoli trwyddedig ei hun ym 1804 ac adeiladodd ei adeilad capel cysegredig cyntaf yn Nhrecynon ym 1811. O dan arweinyddiaeth Joseph Harrison (1817–1835), tyfodd Ebenezer yn gyflym, gan ddod yn fam-eglwys i nifer o gapeli Annibynnol yn yr ardal. Er mwyn darparu ar gyfer ei chynulleidfa a oedd yn ehangu, codwyd adeilad mwy ym 1829. Yn dilyn ymadawiad Harrison a gweinidogaeth fer a llwyddiannus gan Thomas Rees, holltodd carfan o'r gynulleidfa ym 1843 i sefydlu [[Siloa, Aberdâr]]. Er gwaethaf hyn, parhaodd y capel i ffynnu o dan William Edwards (1844–1884), a oruchwyliodd adeiladu trydydd capel, 900 sedd, ym 1859 a helpodd yn weithredol i sefydlu sawl eglwys newydd ledled Dyffryn Aberdâr. Yn ystod gweinidogaeth Grawys Jones (1885–1925), cafodd y capel ei adnewyddu'n fawr ym 1902. Yn fuan wedyn, ym mis Tachwedd 1904, daeth Ebenezer yn ganolbwynt i Adfywiad Crefyddol Cymru 1904–1905. Sbardunodd ymweliadau'r adfywiwr Evan Roberts, ynghyd â chyfranogiad gweithredol a digymell menywod, ddadl leol a heriodd strwythurau capeli traddodiadol, ceidwadol. Yng nghanol yr ugeinfed ganrif, o dan William Morse (1929–1959), dechreuodd aelodaeth y capel ostwng, gan ostwng o uchafbwynt o 564 ym 1907 i 330 erbyn 1954. Yn dilyn gweinidogaeth ei weinidog swyddogol olaf, RO Thomas (1961–1986), rhoddodd Ebenezer y gorau i weithredu fel prif le addoli ym mis Ebrill 2009. Heddiw, mae cynulleidfa fach sy'n weddill yn parhau i gyfarfod yn hen ysgoldy'r capel o dan yr enw "Ebenezer Newydd 2009". <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19894875 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Elim_Chapel,_Cwmdare Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Elim, Cwmdâr''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yng Nghwmdâr, Aberdâr, Cymru oedd Elim, [[Cwmdâr]]. Sefydlwyd yr eglwys o ganlyniad uniongyrchol i Ddiwygiad Crefyddol 1859, pan ryddhawyd hanner cant o aelodau o Ebenezer, Trecynon i sefydlu eglwys newydd ym mhentref glofaol Cwmdâr. Yn wreiddiol, cynhaliwyd cyfarfodydd mewn festri ond ym mis Awst 1867 agorwyd capel newydd, pryd anerchwyd gwasanaethau gan nifer o weinidogion gan gynnwys David Price o [[Siloa, Aberdâr]]. Codwyd £200 tuag at y gost, a gydnabuwyd fel cyflawniad sylweddol o ystyried bod holl aelodau'r eglwys yn weithwyr. Cydnabuwyd hefyd y fam-eglwys yn Ebenezer am roi cefnogaeth sylweddol i Elim. Y gweinidog cyntaf oedd [[Abraham Mathews]], a ddaeth o Goleg y Bala i weinidogaethu yn Elim ynghyd â Horeb, Llwydcoed. Urddwyd David Griffiths, myfyriwr o Goleg Aberhonddu, yn weinidog yn Elim ym mis Mehefin 1869. Roedd yn frodor o [[Llannarth, Ceredigion]], Sir Aberteifi, ac wedi mudo i [[Dowlais|Ddowlais]] pan oedd tua ugain oed, ar ôl gweithio fel gwas fferm cyn hynny. Anogwyd Griffiths i ddechrau pregethu gan y gweinidog ym Methania, Dowlais. Gwasanaethodd Griffiths am gyfnod fel aelod o Fwrdd Ysgol Aberdâr. Arhosodd yn Elim hyd ei farwolaeth. Ym 1903, ailadeiladwyd y capel. Gosodwyd carreg goffa ar 11 Awst 1902 gan Rees Llewellyn o Dŷ Bwllfa, Cwmdâr a JW Evans o [[Hirwaun]]. Ym mis Chwefror 1906, bu farw David Griffiths yn 65 oed ar ôl treulio 37 mlynedd fel gweinidog Elim. Bu David Owen Davies yn weinidog o 1961 hyd at ei ymddeoliad ym 1981. Bu farw ym 1989. Caeodd y capel yn y pen draw ym 1998. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18159974 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gadlys_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gadlys''' <br><br> [[Eglwys]] [[Eglwys y Bedyddwyr]] yn Rali Street, Gadlys, [[Aberdâr]], Cymru oedd '''Capel Gadlys'''. Fe'i hadeiladwyd fel cangen o Gapel [[Calfaria, Aberdâr]] yn Aberdâr. Dechreuodd yr achos dros ei ffurfio ym 1858. Dechreuodd fel [[Ysgol Sul]] a gynhaliwyd mewn gwahanol dai nes i ystafell ysgol gael ei hadeiladu a'i hagor ar 6 Chwefror 1859. Rhyddhawyd 49 o aelodau o [[Calfaria, Aberdâr]] i ffurfio capel newydd yn Gadlys. Fe'i hadeiladwyd ym 1864 ar dir a brydleswyd gan Dr. JL Roberts o Ystâd Gadlys Uchaf. Pensaer yr adeilad oedd Thomas Joseph a chost yr adeiladu oedd £675. Cynhaliwyd ei [[Bedydd|fedydd]] cyntaf ar 5 Ebrill 1863. Ef oedd gweinidog yr eglwys o 1876 hyd at ei farwolaeth ym 1900. Fe'i gelwir hefyd yn 'Esgob Gadlys'. Nodweddwyd hanes Gadlys yn yr ugeinfed ganrif gan gyfres o weinidogaethau cymharol fyr, ac ni pharhaodd yr un ohonynt am fwy na deng mlynedd. Cafodd Myles Griffiths o Goleg Bangor, ond brodor o [[Castell-nedd|Gastell-nedd,]] ei sefydlu'n weinidog ym mis Gorffennaf 1902 mewn gwasanaeth lle llywyddwyd gan William Harris o Heolyfelin. Symudodd i Lerpwl ym 1906. Cyrhaeddodd R. Gwenffrwd Hughes o'r Fali a [[Caergeiliog|Chaergeiliog]] yn Ynys Môn ym 1908. Yn ystod ei gyfnod yn y Gadlys, daeth Hughes yn rhan o wleidyddiaeth y Blaid Ryddfrydol a chafodd ei enwebu fel ymgeisydd am sedd ar Fwrdd y Gwarcheidwaid ym 1910, er na chafodd ei ddewis. Ar ôl gweinidogaeth fer, aeth i [[Pontlotyn|Bontlotyn]] ym 1910. Yn fuan wedyn, priododd Hughes yng Nghapel y Gadlys ag Ethel, merch y diweddar Benjamin Evans. Ym 1911 roedd yr aelodaeth yn 195 o aelodau. Daeth David Bassett yn weinidog nesaf ym mis Rhagfyr 1912 a pharhaodd am ddeng mlynedd hyd at ei farwolaeth ar 1 Ionawr, 1922. Yna ar ei ôl daeth JH Jones o Laleston a daeth yn weinidog ym 1925 a pharhaodd yn weinidog am bedair blynedd cyn symud i [[Bôn-y-maen]]. Dilynwyd ef gan Thomas Richards, myfyriwr o Goleg Caerdydd a gafodd ei sefydlu ym 1933 a gwasanaethodd am saith mlynedd cyn symud i Gapel Kensington, Aberhonddu, ym 1940. Gosodwyd organ newydd ym 1940. Symudodd Iorwerth Davies o waelod y dyffryn yng Nghalfaria, Abercynon, ym 1946 a gwasanaethodd tan 1951. Y gweinidog o 1954 tan 1957 oedd Gwyn Rogers. Caeodd y capel ym 1980 ac fe'i trowyd yn fflatiau yn ddiweddarach. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743899 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gellionnen_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gellionnen''' <br><br> Mae '''Capel Gellionnen''', wedi'i leoli ger [[Pontardawe]] yn Ne Cymru, yn lle addoli Undodaidd [[Adeilad rhestredig]] a'r capel Anghydffurfiol hynaf yng Nghwm Tawe. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol ym 1692 gan anghydffurfwyr Protestannaidd ar dir a roddwyd gan Bussy Mansell, mae'r capel yn sefyll ger safle eglwys Geltaidd o'r 11eg ganrif, Llan Eithrim. Ymgorfforwyd creiriau o'r eglwys hŷn hon, sef Carreg Gellionnen, yn wal y capel cyn ei rhoi i [[Amgueddfa Abertawe]] ym 1965. Sefydlwyd y gynulleidfa'n wreiddiol yn dilyn diarddeliad y Parchedig Robert Thomas o [[Eglwys Loegr]] ym 1662. Drwy gydol y 18fed ganrif, newidiodd diwinyddiaeth y capel o Galfiniaeth i [[Arminiaeth]], yn enwedig o dan Roger Howell, ac yn y pen draw tuag at [[Undodiaeth]] o dan y Parchedig [[Josiah Rees]], a wasanaethodd o 1764 i 1804. Goruchwyliodd Rees, ysgolhaig a golygydd amlwg, ailadeiladu'r capel ym 1801–02. Ym 1802, sefydlwyd Cymdeithas Undodaidd Cymru yng Ngellionnen. Er i'r newid diwinyddol hwn achosi sism a arweiniodd at greu Capel Baran gerllaw, parhaodd Gellionnen i ffynnu. Ymhlith y ffigurau hanesyddol nodedig eraill sy'n gysylltiedig â'r capel mae'r Parchedig Thomas Morgan, arloeswr cynnar y brechlyn brech y fuwch, a'r Parchedig John James, y cadarnhaodd ei weinidogaeth hir (1815–1864) hunaniaeth Undodaidd y capel. Cafodd y capel ei adnewyddu'n fawr ym 1873 a pharhaodd yn ganolfan ddiwylliannol a chymdeithasol fywiog drwy gydol yr 20fed ganrif, gan gefnogi ei gymuned drwy'r ddau Ryfel Byd a'r Dirwasgiad Mawr. Er iddo gael ei fandaleiddio'n ddifrifol yn 2008, adferwyd y capel yn llawn trwy ymdrechion codi arian. Heddiw, mae Capel Gellionnen yn parhau i gynnal gwasanaethau wythnosol, gan gynnal digwyddiadau blynyddol fel ei Ŵyl Werin Haf a gwasanaethau traddodiadol Cymreig. Ym 2016, gwnaeth hanes trwy gynnal seremoni briodas un rhyw grefyddol gyntaf yr ardal. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16979702 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gwawr_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Gwawr''' <br><br> Capel [[Eglwys y Bedyddwyr]] oedd Gwawr, [[Aberaman]], wedi'i leoli ar Regent Sathret yn Aberaman, ger [[Aberdâr]], [[De Cymru]]. Wedi'i sefydlu ym 1848 fel cangen o [[Calfaria, Aberdâr|Galfaria, Aberdâr]], roedd y gynulleidfa'n cyfarfod i ddechrau yn Nhafarn y Brenin William cyn adeiladu eu capel eu hunain ym 1849. Nodweddwyd blynyddoedd cynnar yr eglwys gan ddadlau pan geisiodd ei gweinidog cyntaf, David Bevan Jones (Dewi Elfed), alinio'r capel â Saint y Dyddiau Diwethaf. Arweiniodd hyn at gamau cyfreithiol a gorymdaith dan arweiniad yr arweinydd Bedyddwyr lleol Thomas Price, a arweiniodd at droi Jones allan ym mis Tachwedd 1851. Yn dilyn y cyfnod cythryblus hwn, sefydlogodd y capel o dan olyniaeth o weinidogion. Yn ystod bugeiliaeth y Parchedig T. Nicholas (1858–1865), tyfodd yr aelodaeth i 270, gan ysgogi sefydlu eglwysi cangen yn [[Abercwmboi]] a Chwmaman. Er mwyn darparu ar gyfer poblogaeth ddiwydiannol Aberaman a oedd yn tyfu'n gyflym, ailadeiladwyd y capel ym 1870 dan arweiniad y Parchedig Morgan Phillips ar gost o £1,707, gan ehangu ei gapasiti i 850 o bobl. Y gweinidog a wasanaethodd hiraf yn y capel oedd Thomas Davies, a arweiniodd y gynulleidfa am 33 mlynedd o 1875 hyd at ei farwolaeth ym 1908. Yn ffigwr amlwg yng Nghymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg a ysgrifennodd o dan y ffugenw "Didymus," goruchwyliodd Davies ychwanegu festri ym 1890. Drwy gydol yr ugeinfed ganrif, gwasanaethwyd Gwawr gan sawl gweinidog, gan gynnwys DG Harries a J. Gwyn Davies. Fodd bynnag, profodd y gynulleidfa ostyngiad cyson yn nifer yr aelodau, gan ostwng o dros 200 yn gynnar yn y 1900au i ddim ond 42 erbyn 1963. Ym 1970, symudodd y gynulleidfa a oedd yn weddill i gyn eglwys Fethodistiaid Calfinaidd Hebron, a dymchwelwyd adeilad gwreiddiol '''capel Gwawr''' wedi hynny. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16993869 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Hebron_Chapel,_Ton_Pentre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Hebron, Ton Pentre''' <br><br> Roedd Hebron, Ton [[Pentre, Rhondda Cynon Taf]] yn un o eglwysi [[Eglwys y Bedyddwyr]] mwyaf cymoedd y Rhondda yn ystod eu hanterth diwydiannol. Wrth i'r aelodaeth gynyddu, ailadeiladwyd y [[Eglwys]] ym 1889 ac ychwanegwyd ysgoldy ym 1908. Roedd y capel yn gangen o Nebo, Ystrad Rhondda, a oedd wedi esblygu allan o Gapel Ynysfach, achos cyntaf y Bedyddwyr yn y Rhondda a sefydlwyd ym 1786. Adeiladodd grŵp bach o aelodau o Nebo ysgoldy ym Mhentre i ddechrau, mewn ymateb i'r cynnydd yn y boblogaeth yn y 1860au, ac ym 1868, rhyddhawyd 52 aelod o Nebo i ffurfio eglwys a sefydlwyd yn ffurfiol ar 7 Tachwedd 1868. Wythnos yn ddiweddarach cynhaliwyd y Bedydd cyntaf yn yr eglwys. Parhaodd yr eglwys yn weithgar trwy gydol yr ugeinfed ganrif, a daeth y Parch. W.D. Morgan yno fel gweinidog o Bethesda, [[Tŷ-croes]] ym 1949. Dathlodd ei chanmlwyddiant ym 1968. Fodd bynnag, dechreuodd dirywiad wrth i'r genhedlaeth hŷn farw allan, a chyda hwy'r traddodiad o fynychu'r capel drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg. Caeodd y capel ddiwedd y 1990au. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19895328 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Horeb_Chapel,_Llwydcoed Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Horeb, Llwydcoed''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) yn Llwydcoed, Aberdâr, Cymru yw Horeb, [[Llwydcoed]]. Cynhaliwyd cyfarfodydd gweddi yn ardal Llwydcoed ers blynyddoedd lawer gan aelodau Ebenezer, Trecynon. Yn y pen draw, adeiladwyd ysgoldy a ddefnyddiwyd hefyd fel Ysgol Brydeinig. Sefydlwyd Horeb fel eglwys ym 1859 pan drosglwyddodd aelodau o Ebenezer. Adeiladwyd y capel ar gost o £800 a gallai ddal 350 o bobl. Pan agorwyd y capel, rhoddodd un o'r diaconiaid, Thomas Williams, rodd o £20 tuag at y gost ar yr amod bod y gynulleidfa'n casglu £80, a gwnaethant hynny. Ar ôl agor y capel, defnyddiwyd yr ysgoldy fel festri yng nghefn yr adeilad. Y gweinidog cyntaf oedd [[Abraham Mathews]], a ddaeth o Goleg y Bala i weinidogaethu yn Horeb ynghyd ag eglwys Cwmdâr. Cynhaliwyd yr ordeinio yn Ebenezer, sydd yr un pellter o Lwydcoed a Chwmdâr. Arhosodd tan wanwyn 1865 pan ddaeth yn un o arweinwyr y Wladfa Gymreig ym [[Patagonia|Mhatagonia]]. Ar 21 Ebrill 1865 cynhaliwyd cyfarfod i nodi ymadawiad Matthews gyda thystiolaeth yn cael ei chyflwyno. Olynwyd Matthews o 1865 hyd 1871 gan y Parch. W. Thomas a oedd hefyd yn weinidog Elim, Cwmdâr. Symudodd yn y pen draw i Gwernllwyn, [[Dowlais]]. Ordeiniwyd y Parch. William Samlet Williams, o Goleg y Bala, yn weinidog ym mis Awst 1871. Arhosodd yn weinidog am 52 mlynedd o 1871 hyd 1923 ac mae plât marmor gwyn er cof amdano yn yr eglwys. Roedd 214 o aelodau ym 1930. DJ Barlow, a oedd hefyd yn gynghorydd sir, oedd y gweinidog o 1936 hyd 1951. Parhaodd y capel yn weithgar i'r unfed ganrif ar hugain, gyda chynulleidfa fach o aelodau yn parhau i gyfarfod yn y festri. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713119 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_Chapel,_Penrhiwceiber Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Jerusalem, Penrhiwceibr''' <br><br> Capel Bedyddwyr ym Mhenrhiwceiber, [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Jerwsalem, [[Penrhiw-ceibr]]. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Jerwsalem yn yr [[Cymraeg]]. Gellir olrhain hanes yr eglwys yn ôl i 1882 pan gynorthwyodd aelodau o gapel Rhos yn Aberpennar nifer o drigolion Penrhiwceiber i gychwyn ysgol Sul. Dechreuwyd cynnal cyfarfodydd ym 1882 a chofnodwyd y bedydd cyntaf y flwyddyn ganlynol. Agorwyd yr eglwys yn ffurfiol ar Fawrth 15, 1885, a sefydlwyd y Parch. JB Jones o Gwm Ogwr yn weinidog cyntaf ar 31 Mai ac 1 Mehefin yr un flwyddyn. Yn ystod ei weinidogaeth, adeiladwyd capel newydd ac agorwyd ef ar 3–4 Hydref 1886. Gallai'r adeilad ddarparu lle i 700 o bobl, gyda festri sylweddol oddi tano. Symudodd JB Jones i Tabor, [[Llantrisant, Rhondda Cynon Taf]] ym 1891. Cafodd WR Jones, o [[Penrhyn-coch|Benrhyn-coch]], ger [[Aberystwyth]], ei sefydlu'n weinidog ym 1894. Parhaodd ei weinidogaeth tan 1912, pan symudodd i Glynceiriog, Gogledd Cymru. Yn ystod ei weinidogaeth, ordeiniwyd dau weinidog o blith yr aelodau, Tom Jones a Howell Williams. Yn ystod camau cynnar y diwygiad, cynhaliwyd cyfarfodydd brwdfrydig a bedyddiwyd llawer o aelodau newydd. Cyrhaeddodd yr aelodaeth 273 erbyn 1911. Ar 27 Hydref 1913, cafodd WS Thomas, myfyriwr yng Ngholeg y Bedyddwyr, Caerdydd, ei sefydlu'n weinidog Jerwsalem. Arhosodd tan iddo adael Login, Sir Gaerfyrddin, ym 1921 ac yn ystod y cyfnod hwn cliriodd Jerwsalem ei holl ddyledion yn dyddio o adeiladu'r capel. Ym mis Medi 1924, daeth W. Richards i Jerwsalem o Bethel, Pontrhydyfen. Cafodd ei sefydlu ar 11–12 Hydref y flwyddyn honno, mewn gwasanaethau dan lywyddiaeth y cyn-weinidog WR Jones gyda'i ragflaenydd WS Thomas fel pregethwr gwadd. Ym 1925 roedd yr aelodaeth yn 210 ond erbyn 1947 roedd wedi gostwng i 65. Yn y flwyddyn honno, Richards oedd llywydd Cymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg a chynhaliwyd y cyfarfodydd blynyddol yn Jerwsalem. Ymddeolodd Richards y flwyddyn ganlynol. Caeodd Jerwsalem tua 1970 a chafodd ei dymchwel ym 1995. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q16996265 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Libanus_Chapel,_Aberaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Libanus, Aberaman''' <br><br> Roedd '''Capel Libanus''' yn [[Adeilad rhestredig]] yng [[Cwmbwrla|Nghwmbwrla]], [[Abertawe]]. Adeiladwyd yr adeilad gwreiddiol ym 1867 i gymryd lle capel cynharach a oedd yn dyddio o ganol y 18fed ganrif, ar adeg pan oedd y gynulleidfa dros 600. Roedd y capel gwreiddiol wedi bod yn is-gapel i Gapel Mynyddbach, ond daeth yn annibynnol tua 1826, yn dilyn diwygiad crefyddol. Rhoddwyd y tir gan y diwydiannwr [[Syr John Morris]]. Ychwanegwyd estyniad ym 1906. Ar ôl dirywiad yn yr aelodaeth, caeodd y capel yn 2000. Yn oriau mân dydd Sadwrn 21 Ionawr 2012, cyneuodd tân yn y capel. Awgrymodd adroddiadau yn y cyfryngau mai ymosodiad llosgi bwriadol ydoedd. Darganfuwyd y tân am 04.20 [[Amser Safonol Greenwich]] ac ar ei anterth roedd 50 o ddiffoddwyr tân yn y fan a'r lle. O ganlyniad i'r tân, cyhoeddwyd y byddai gweddillion yr adeilad yn cael eu dymchwel ar sail diogelwch. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q21030604 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Moriah_Aman_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Moriah Aman''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) Cymreig yn Ffordd Fforchaman, Cwmaman [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]] [[Rhondda Cynon Taf]], Cymru oedd Moriah Aman. Sefydlwyd yr achos ym Moriah Aman ym 1853 ar fenter y Parch. John Davies, gweinidog Saron, Aberaman. Yn wreiddiol, roedd yn [[Ysgol Sul]] gyda chyfarfodydd gweddi yn cael eu cynnal yn ddiweddarach mewn tai lleol. Agorwyd y capel cyntaf ar 2 Hydref 1855 gyda 27 o aelodau yn cael eu trosglwyddo o'r fam-eglwys yn Saron. Agorwyd capel newydd ym 1893 gyda lle i 650 o bobl a'r oriel yn gallu darparu lle i 250. Roedd yr aelodaeth yn 435 ym 1905. Ym 1908, cefnogodd aelodau Moriah Aman weithredoedd yr eglwys ym Methlehem, [[Abercwmboi]] wrth ddiarddel aelodau a oedd yn cefnogi syniadau Diwinyddiaeth Newydd RJ Campbell. Caeodd Moriah Aman yn y pen draw ym 1988. Ym 1995 cafodd yr adeilad ei adnewyddu fel [[Pentecostiaeth]]. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q6947882 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Mynyddbach_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Mynyddbach''' <br><br> Capel [[Mynydd-bach]] yw'r [[Annibynwyr]] hynaf yn [[Abertawe]], [[Cymru]]. Tua 1640, cyfarfu grŵp o bobl ar y Saboth ac ar nosweithiau'r wythnos i ddarllen yr Ysgrythurau a gweddïo yn ffermdy "Cilfwnwr" ger [[Llangyfelach]] ac yn ddiweddarach yn "Tirdwncyn". Parhaon nhw i gyfarfod fel eglwys gyfansoddiadol iawn tan 1762. Ym 1720–59, Samuel Jones oedd gweinidog "Tirdwncyn". Prydleswyd darn o dir ym 1761 ac adeiladwyd capel yno yn fuan wedyn, yn Nhirdoncyn-newydd ger Llangyfelach. Ym 1867 adeiladwyd y capel newydd; cafodd ei adnewyddu'n helaeth yn y 1930au. Pan gafodd ei adeiladu gyntaf, roedd y capel yng nghanol y mudiad [[Anghydffurfiaeth]] yng Nghymru. Oherwydd erledigaeth yr anghydffurfwyr, bu'n rhaid ei adeiladu o leiaf bum milltir y tu allan i ffiniau tref Abertawe. Yn 2011 roedd y capel dan fygythiad o gael ei ddymchwel, ond sefydlodd grŵp o bobl leol, ynghyd â gweddill aelodau ac ymddiriedolwyr y capel dan arweiniad y Parchedig Grenville Fisher, Melvin John Davies a llawer o ymddiriedolwyr eraill a gweinidog gyda'r Annibynwyr, Brosiect '''Capel Mynyddbach'''. Nod y prosiect yw sicrhau dyfodol yr adeilad a'r tiroedd fel canolfan Gelfyddydau a Diwylliant, i wasanaethu'r gymuned leol a'r ardal ehangach, gan gadw ei arwyddocâd crefyddol ac ysbrydol. Mae Prosiect Capel Mynyddbach yn gweithredu o Ganolfan [[Calon Lân]] sydd wedi'i lleoli yng Nghapel Mynyddbach. Claddwyd John Humphrey, a elwir yn bensaer Duw a phensaer capel newydd Mynyddbach, yma. Ef hefyd a ddyluniodd [[Tabernacl Treforys]]. Claddwyd y bardd Daniel James (Gwyrosydd), a ysgrifennodd eiriau'r emyn Cymraeg, Calon Lân, ym Mynyddbach. Adwaenir Calon Lân fel ail Anthem Genedlaethol Cymru. Cymdeithas Hanes Treboeth <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q19897861 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nebo_Chapel,_Hirwaun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Nebo, Hirwaun''' <br><br> Nebo, [[Ystrad Rhondda]] [[Y Rhondda]] oedd capel cyntaf [[Eglwys y Bedyddwyr]] yng Nghwm Rhondda. Sefydlwyd y capel ym 1786 ac fe'i gelwid yn wreiddiol yn Ynysfach, a'i weinidog cyntaf oedd Thomas Edwards. Newidiwyd enw'r capel i Nebo ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Gwasanaethodd Nebo fel mam-eglwys i nifer o gapeli eraill yn y cwm, gan gynnwys Hebron, Ton Pentre ym 1868, a Noddfa, Treorci, a dyfodd wedi hynny i ragori ar nifer yr aelodau yn Nebo. Gyda diwydiannu Cwm Rhondda, ailadeiladwyd ac estynnwyd Nebo ddwywaith, yn gyntaf ym 1857 ac eto ym 1876. Adeiladwyd y capel yn yr arddull bensaernïol Eidalaidd, gyda chynllun mynedfa talcennog a ffenestri tal, crwn, a oedd yn nodweddiadol o'r cyfnod. Chwaraeodd y capel rôl addysgol arwyddocaol yn y gymuned. Roedd ei [[Ysgol Sul]] yn darparu addysg mewn darllen ac ysgrifennu ar adeg pan oedd addysg ffurfiol yn gyfyngedig, gan gyfrannu at wella llythrennedd y boblogaeth leol. Cyrhaeddodd aelodaeth Nebo uchafbwynt o 318 ym 1905, yn syth ar ôl y [[Diwygiad 1904–1905]]. Fodd bynnag, gwelodd y degawdau canlynol ostyngiad cyson yn nifer y gynulleidfa, gan ostwng i 132 erbyn 1940 a gostwng ymhellach i 62 erbyn 1945. Daeth Garfield Eynon yn weinidog olaf Nebo ym 1953; yn dilyn ei ymadawiad ym 1962, arhosodd y capel heb weinidog. Caeodd y capel yn y pen draw ddechrau'r 1980au a chafodd ei ddymchwel wedi hynny. Heddiw, dim ond darn byr o'r wal ffin a'r ffens sydd ar ôl ar y safle. Datblygwyd y tir cyfagos yn ddiweddarach ar gyfer tai, a elwir bellach yn Ystâd Nebo, i goffáu'r capel hanesyddol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17012567 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Noddfa_Chapel,_Treorchy Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Noddfa, Treorci''' <br><br> Roedd [[Capel]] Bedyddwyr Cymru Noddfa, wedi'i leoli yn [[Treorci|Nhreorci]] yng [[Y Rhondda]], yn un o'r eglwysi Bedyddwyr Cymru mwyaf a mwyaf addurnedig yng nghymoedd [[De Cymru]]. Fe'i disgrifir yn aml fel "cadeirlan anghydffurfiaeth Cwm Rhondda," a sefydlwyd y capel fel cangen o Nebo, Ystrad Rhondda, gyda festri ym 1866. Wedi'i adeiladu gan David Morgan, agorodd ym 1868 a chafodd ei ymestyn yn gyflym ym 1876 i ddarparu ar gyfer twf poblogaeth cyflym yn ystod diwydiannu'r rhanbarth. Roedd lle i 1,000 o bobl yn yr adeilad mawreddog ac roedd ganddo du mewn addurniadol anarferol, gan gynnwys ffenestr wydr lliw o Ioan Fedyddiwr, tair eil, oriel o gwmpas, ac [[Organ (offeryn cerdd)]] tair llawlyfr. Dros ei hanes canrif o hyd, sefydlodd Noddfa sawl cangen leol a dim ond pedwar gweinidog a wasanaethodd: William Morris, Humphrey Ellis, James Morris Lewis, a Lewis Young Hayden. Cyrhaeddodd aelodaeth y capel uchafbwynt o 713 ym 1905 yn dilyn y [[Diwygiad 1904–1905]]. Fodd bynnag, fel llawer o gapeli anghydffurfiol yn y cymoedd diwydiannol, profodd ddirywiad cyson. Er bod aelodaeth yn parhau i fod yn 208 mor hwyr â 1970, plymiodd presenoldeb yn yr ysgol Sul ar ôl yr Ail Ryfel Byd oherwydd seciwlareiddio a dirywiad yr iaith Gymraeg ymhlith cenedlaethau iau. Y tu hwnt i'w swyddogaethau crefyddol, chwaraeodd Noddfa ran hanfodol yn niwylliant cerddorol a chorawl Cwm Rhondda. Cynhaliodd berfformiadau rheolaidd o oratorios clasurol gan gyfansoddwyr fel [[Georg Friedrich Händel]] a [[Wolfgang Amadeus Mozart]], dan arweiniad ei gymdeithas gorawl a'i chôr plant ei hun. Yn ei flynyddoedd diweddarach, gwasanaethodd y capel hefyd fel canolfan i Gôr Meibion enwog Treorci. Daeth bodolaeth hanesyddol Noddfa i ben ym 1986 pan achosodd tân a gychwynnwyd gan fandaliaid ddifrod difrifol i'r adeilad, gan arwain at ei ddymchwel. Mae ei gofnodion hanesyddol wedi'u cadw yn Archifau Morgannwg. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29379332 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Nottage_General_Baptist_&_Unitarian_Church Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Nottage''' <br><br> Mae Capel [[Eglwys y Bedyddwyr]] Cyffredinol ac [[Undodiaeth]] [[Notais]] yn gapel [[Anghydffurfiaeth]] yn Nottage, Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Fe'i rhennir gan Fedyddwyr Cyffredinol ac Undodwyr. Yr eglwys yw'r lle addoli anghydffurfiol hynaf yn yr ardal, gan olrhain ei gwreiddiau i'r 17eg ganrif. Roedd mudiadau crefyddol radical yn weithgar yn yr ardal yn y 18fed ganrif, gan gynnwys y Bedyddwyr Cyffredinol, a sefydlodd y capel cyn 1789. Mae'r capel wedi cael ei rannu gan yr Undodwyr (rhan o Gymanfa Gyffredinol yr Undodwyr a'r Eglwysi Cristnogol Rhydd) ers dechrau'r 19eg ganrif. O 1808, gweinyddwyd y capel gan y Parch. Evan Lloyd (1764–1847), y bu ei ddisgynyddion yn gwasanaethu'r eglwys am dros ganrif. Y gweinidog diweddaraf oedd y Parch. Lewis Rees, a wasanaethodd y gynulleidfa o 2015 hyd at 2022. Gwefan swyddogol <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713547 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Ramoth_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Ramoth''' <br><br> Mae Ramoth, [[Hirwaun]] yn lle addoli Cristnogol hanesyddol wedi'i leoli yn Rhes Davies, Hirwaun, [[Aberdâr]], [[Cymru]]. Wedi'i sefydlu'n wreiddiol fel capel Bedyddwyr Cymraeg, dechreuodd yr achos ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg gyda chyfarfodydd mewn cartref gwaith haearn lleol. Yn dilyn rhoi'r gorau dros dro, adfywiodd y gynulleidfa ym 1818 ac agorodd ei chapel cyntaf ym 1825 fel cangen o [[Calfaria, Aberdâr|Galfaria, Aberdâr]]. O dan ei weinidog cyntaf, William Lewis, ymunodd y capel â Chymdeithas Bedyddwyr Dwyrain Morganwg ym 1831. Wrth i'r aelodaeth dyfu, adeiladwyd capel newydd a agorwyd ym 1843 yn ystod bugeiliaeth Benjamin Evans, a helpodd hefyd i sefydlu cangen yn Heolyfelin. Fodd bynnag, daeth canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg â heriau sylweddol. Ym 1853, argymhellodd adroddiad iechyd cyhoeddus gau mynwent bron yn llawn y capel. Yn fuan wedyn, symudodd y diacon a pherchennog y lofa, Thomas Joseph, lawer o lowyr lleol i'w lofa newydd yn [[Trecynon|Nhrecynon]], gan achosi dirywiad difrifol yn yr aelodaeth a fygythiodd oroesiad y capel. Er gwaethaf y brwydrau hyn, gwellodd Ramoth a gwelodd gyfres o weinidogion. Cyrhaeddodd y capel ei uchafbwynt aelodaeth ym 1904, yn ystod y Diwygiad Cymreig—cyfnod a gofnodwyd mewn recordiad silindr cwyr o 1905 o'r Parchedig E. Roberts. Ym 1913, gosodwyd organ newydd yn dilyn rhodd gan Andrew Carnegie. Arweiniodd gweinidog hiraf ei wasanaeth yn yr eglwys, EJ Hughes, y gynulleidfa o 1923 i 1958. Er i Ramoth gau fel capel Bedyddwyr ym 1982, cafodd yr adeilad ei adnewyddu a'i ailagor yn y 1990au. Heddiw, mae'n parhau i wasanaethu'r gymuned fel cymrodoriaeth Cynulliadau Duw a elwir yn Ganolfan Gristnogol Ramoth. Yn 2018, dathlodd y gynulleidfa 150 mlynedd yn ei safle presennol, sydd bellach yn cynnwys trydydd ymgnawdoliad yr adeilad. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29501849 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capel_Rhondda Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Rhondda''' <br><br> Mae '''Capel Rhondda''' yn [[Capel|Gapel]] [[Eglwys y Bedyddwyr]] o ddiwedd y 19eg ganrif, sydd wedi'i leoli yn [[Trehopcyn]], Rhondda Cynon Taf, Cymru, ac sydd wedi'i restru fel Gradd II. Tyfodd pentref Hopkinstown yn gyflym yng nghanol i ddiwedd y 19eg ganrif yn dilyn datblygiad Glofa Great Western. Er mwyn gwasanaethu anghenion ysbrydol y gweithlu diwydiannol a oedd yn ehangu yn ystod cyfnod o [[Ymneilltuaeth yng Nghymru]] gynyddol yng Nghymru, adeiladwyd capel Bedyddwyr cychwynnol ym 1852, a gafodd ei ddisodli'n ddiweddarach gan yr adeilad presennol, llawer mwy, ym 1885. Mae'r capel o arwyddocâd hanesyddol fel safle perfformiad cyntaf y gân emyn enwog "[[Cwm Rhondda (emyn-dôn)]]" ar ddydd Sul 1 Tachwedd 1907. Wedi'i chyfansoddi gan [[John Hughes (emynydd)]] i goffáu gosod organ y capel, mae'r gân yn fwyaf enwog yn gysylltiedig â'r emyn "Arwain fi, O Fawr Waredwr" (a elwir yn gyffredin yn "Bara'r Nefoedd"), a ystyrir yn eang fel ail [[Anthem genedlaethol]] answyddogol Cymru. Yn bensaernïol, mae'r capel tair stori wedi'i adeiladu o dywodfaen Pennant gyda tho [[Diwydiant llechi Cymru]] ac mae ganddo du mewn sydd wedi'i gadw'n dda, ffrynt tair bae, ac Ysgol Sul gyfagos a adeiladwyd ym 1905. Disgrifiwyd ei ddyluniad fel Clasurol gan [[Cadw]] ac Eidalaidd gan [[Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru|Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru]]. Mae plac coffa ar yr adeilad yn nodi'r perfformiad hanesyddol ym 1907. Yn dilyn gostyngiad yn nifer y gynulleidfa, caeodd [[Undeb Bedyddwyr Cymru]] y capel ym mis Rhagfyr 2024 a'i roi ar y farchnad y flwyddyn ganlynol. Mewn ymateb, llwyddodd ymgyrchwyr lleol i ariannu costau'r pryniant drwy ariannu torfol, gan sicrhau perchnogaeth ar yr adeilad ym mis Chwefror 2026 er mwyn ei sefydlu fel ased cymunedol. Yn fuan wedi hynny, lansiwyd rhaglen adfer i adfer organ hanesyddol y capel wrth ragweld canmlwyddiant a phumhlwyddiant ei osod. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491658 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Conway_Road_Methodist_Church Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saesneg Conway Road''' <br><br> Mae Eglwys Fethodistaidd Conway Road yn gapel Anghydffurfiol amlwg wedi'i leoli yn Nhreganna, Caerdydd, wrth gyffordd Conway Road a Romilly Crescent. Wedi'i dynodi'n Adeilad [[Adeilad rhestredig]] ym 1975, mae'n parhau i fod y capel Methodistaidd mwyaf sy'n dal i gael ei ddefnyddio'n weithredol yng Nghaerdydd. Mae gwreiddiau'r eglwys yn dyddio'n ôl i 1859 mewn adeilad symlach ar Romilly Road. Er mwyn darparu ar gyfer cynulleidfa gynyddol, symudodd yr eglwys i'w safle presennol yn y 1860au. Wedi'i ddylunio gan y penseiri Habershon a Pite ac wedi'i hariannu'n rhannol gan rodd o £700 gan y teyrn glo Lewis Davies, roedd gan yr adeilad newydd mawreddog ddau bigwr. Fe'i hehangwyd yn fuan gyda thranseptau ac apse, gan gyrraedd capasiti eistedd o 1,100 ar ôl ei gwblhau ym 1871. Ffynnodd yr eglwys, ac ym 1893, agorwyd Ysgol Canmlwyddiant [[John Wesley]] i ddarparu ar gyfer 700 o ysgolheigion Sul, ynghyd â'i chyfleusterau chwaraeon ei hun. Ym mis Gorffennaf 1915, dinistriodd tân difrifol [[Y Mudiad Celf a Chrefft]] gwreiddiol yr eglwys, er bod ei phulpud carreg wedi goroesi. Adferwyd yr adeilad wedi hynny gyda tho Neo-Sioraidd, a gosodwyd organ newydd a ffenestri gwydr lliw yn y 1920au. Parhaodd yr eglwys i ffynnu drwy gydol y [[Dirwasgiad Mawr]], gyda nifer y myfyrwyr yn yr ysgol Sul yn cyrraedd uchafbwynt o 900 o fyfyrwyr a 100 o athrawon yn y 1930au. Ym 1968, gwerthwyd adeilad yr ysgol Sul o 1893 i [[Urdd Gobaith Cymru]] ac yn ddiweddarach fe'i dymchwelwyd i greu fflatiau, gyda'i swyddogaethau'n cael eu hadleoli i seler a chefn yr eglwys. Heddiw, mae'r eglwys wedi'i lleoli o fewn Ardal Gadwraeth Ffordd Conwy. Er bod ei chynulleidfa wedi dirywio o'i huchafbwyntiau hanesyddol, mae'r eglwys yn parhau i fod yn sefydliad gweithgar a hanfodol o fewn y gymuned leol. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q7735906 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Gate_Arts_Centre Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saesneg Plasnewydd''' <br><br> Mae Canolfan Gelfyddydau'r Gât, a elwir yn gyffredin yn y Gât, yn ganolfan gelfyddydau amlwg a chanolfan gymunedol wedi'i lleoli ar Stryd Keppoch yn ardal y [[Y Rhath]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]], Cymru. Mae wedi'i lleoli o fewn cyn Eglwys Bresbyteraidd Plasnewydd a neuadd yr ysgol, [[Adeilad rhestredig]] Gradd II. Adeiladwyd neuadd yr ysgol ym 1886, ac ychwanegwyd yr eglwys arddull [[Yr Adfywiad Gothig]] ym 1901, a ddyluniwyd gan y penseiri W. Beddoe Rees a JH James. Wedi'i nodweddu gan ei chlochdŵr amlochrog, orielau mewnol tair ochr, a cholofnau haearn, derbyniodd yr adeilad ei restr treftadaeth ym 1998 oherwydd ei fanylion pensaernïol cain. Prynwyd yr eiddo yn 2000 a chafodd waith ailddatblygu cynhwysfawr pedair blynedd, gwerth £2.8 miliwn. Ariannwyd y prosiect hwn gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, Llywodraeth Cynulliad Cymru, a rhoddwr preifat. O dan arweiniad y pensaer Rob Cruwys, ailagorodd yr adeilad fel canolfan gelfyddydau ym mis Medi 2004. Sefydlwyd y ganolfan gan yr awdur crefyddol diweddar Rob Lacey a'i wraig, Sandra Harnich-Lacey. Yn arbennig, ffilmiwyd rhaglen deledu'r [[BBC]] *Songs of Praise* yn y lleoliad a'i darlledu ym mis Mai 2006. Heddiw, mae gan y Porth sawl lle arbenigol sy'n cadw cymeriad hanesyddol yr adeilad. [[Theatr]] Fawr, sydd wedi'i lleoli yn hen ran uchaf yr eglwys, yn gwasanaethu fel lle perfformio gyda lle i hyd at 350 o bobl eistedd ar feinciau pren gwreiddiol. Mae'r Stiwdio [[Dawns|Ddawns]] wedi cadw pulpud cerfiedig gwreiddiol yr eglwys, tra bod y caffi bar wedi'i leoli yn yr ystafell ysgol hanesyddol o 1896. Yn ogystal, mae'r ganolfan yn cynnwys dwy oriel arddangos ac awditoriwm. Mae'r Porth yn cynnal ystod amrywiol o ddosbarthiadau cymunedol wythnosol, gweithdai a rhaglenni drama, gan gynnwys perfformiadau rheolaidd gan y grŵp theatr bore Sadwrn, Performers. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20713936 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Salem_Chapel,_Robertstown Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Salem, Tresalem''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynnwyr) yn Stryd y Bont, Robertstown, Aberdâr, Cymru yw Salem, Tre-roberts. Gellir olrhain hanes Salem yn ôl i 1835, pan dorrodd Joseph Harrison, gweinidog Ebenezer, Trecynon, i ffwrdd o'r eglwys honno oherwydd ei fod yn barod i weinyddu bedydd trwy drochiad llwyr i'r rhai a ddymunai. Roedd hyn yn groes i gredoau aelodau eglwysi annibynnol. Cynhaliwyd cyfarfodydd mewn tai i ddechrau, ac yn ddiweddarach yn ystafell hir Tafarn y Llew Gwyn. Er bod hyn wedi'i anghymeradwyo gan sawl aelod llwyrymwrthodol, ymhell o fod yn anarferol oedd i gapeli'r dyffryn gael eu gwreiddiau cynnar mewn cyfarfodydd mewn tafarndai. Aethpwyd i'r afael â'r anhawster hwn i ddechrau trwy adeiladu cwt pren ym 1836, a elwid yn Tŷ Planca. Yn fuan daeth yn rhy fach, ac aeth y gynulleidfa ati i adeiladu Salem ym 1841, am £550, ac ar dir a brydleswyd gan Dr James Lewis Roberts. Joseph Harrison oedd y gweinidog hyd nes iddo farw ym 1851. Olynwyd Harrison gan Joshua Thomas. Gwasanaethodd fel gweinidog am flynyddoedd lawer, a chyflwynwyd tystiolaeth o £140 iddo ym mis Ebrill 1875. Cyflwynwyd yr anrheg gan John Harrison, y diacon hynaf a mab sylfaenydd y capel. Ymhlith y siaradwyr ar yr achlysur hwn roedd [[Michael D. Jones]] o'r Bala, Thomas Rees o Abertawe a'r gweinidogion lleol William Edwards o Ebenezer, Trecynon a William Williams o Nebo, Hirwaun. Yn ystod y cyfnod hwn, sefydlodd aelodau o Salem Bethel, Gadlys. Cyrhaeddodd yr aelodaeth 65 ym 1841, ond erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi gostwng i 25. Arhosodd Salem ar agor tan yr unfed ganrif ar hugain. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q18161612 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Saron_Chapel,_Aberaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Saron, Aberaman''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) [[Cymru]] yn [[Aberaman]], Cymru, oedd Saron, a sefydlwyd yn ystod datblygiad diwydiannol cyflym yr ardal. Mae ei wreiddiau'n dyddio'n ôl i Dachwedd 1846, pan ddechreuodd cyfarfodydd yng nghartref yr ysgolfeistr Thomas Jones. Yn dilyn symud dros dro i dafarn leol ac anghydfodau mewnol wedi hynny, daeth dyfodol y gynulleidfa yn ansicr ar ôl marwolaeth Jones ym 1848. Fodd bynnag, sicrhaodd ymyrraeth David Price, gweinidog [[Siloa, Aberdâr]], ffurfio eglwys barhaol yn ddiweddarach y flwyddyn honno. O dan weinidogaeth Joshua Thomas, daeth achos o golera ac adfywiad crefyddol cydamserol ym 1849 â mewnlifiad enfawr o aelodau, gan ysgogi adeiladu adeilad capel pwrpasol ym 1850. Er i aelodaeth amrywio wedi hynny a Thomas adael ym 1852, adfywiodd dyfodiad y Parchedig John Davies ym 1854 y capel. Er gwaethaf sefydlu cangen newydd yng [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]], tyfodd cynulleidfa Saron mor gyflym nes i'r adeilad gael ei ymestyn ym 1856 i ddal 900 o bobl, gan ei wneud yn un o'r capeli mwyaf yng Nghwm Cynon. Gyda chefnogaeth diwygiad crefyddol 1859–1860, llwyddodd y gynulleidfa i glirio ei dyledion adeiladu sylweddol ac adeiladu Neuadd Saron yn gynnar yn y 1860au. Ymadawodd Davies ym 1863, a dilynwyd ef gan weinidogion nodedig a fu'n gwasanaethu ers amser maith, gan gynnwys R. Rowlands, HP Jenkins, a Glannant Jones, a wasanaethodd am 42 mlynedd. Arhosodd Saron mewn cyflwr da hyd yr unfed ganrif ar hugain ond yn y pen draw caeodd oherwydd cynulleidfa a oedd yn lleihau. Ym mis Tachwedd 2014, ailagorodd yr adeilad fel '''Capel Saron''', Eglwys Bedyddwyr Annibynnol, dan arweiniad y cenhadwr Americanaidd Dr. BJ Stagner Jr. Ailenwyd yr eglwys wedi hynny yn Eglwys Bedyddwyr Annibynnol Calvary yn Nyffryn Cynon yn 2022. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17743850 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/New_Siloh_Congregational_Chapel Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Seilo Newydd''' <br><br> Mae Capel Cynulleidfaol Siloh Newydd, a elwir hefyd yn Gapel Annibynnol Cymru Siloh neu'n syml yn Gapel Siloh Newydd, yn adeilad capel [[Adeilad rhestredig]] Gradd IA* ar ben Bryn Siloh yng [[Glandŵr|Nglandŵr]], [[Abertawe]], [[Cymru]]. Mae'r rhagddodiad 'Newydd' yn ei wahaniaethu oddi wrth Gapel Hen Siloh gerllaw, a adeiladwyd ym 1829. Dyluniwyd Capel Siloh Newydd gan Thomas Freeman, a oedd wedi gweithio o'r blaen gyda gweinidog-bensaer y capel, y Parchedig Thomas Thomas. Agorodd ym 1878. Ynghyd â'i lefel oriel (sy'n cylchdroi o amgylch perimedr cyfan y tu mewn), gallai eistedd 1100 o bobl. Uwchben y gynulleidfa roedd nenfwd eliptig, asenog cymhleth. Roedd yna hefyd bulpud mawr, amlochrog ac [[Organ (offeryn cerdd)]] gyda phibellau addurnedig agored, a osodwyd ym 1926. Mae gan y ffrynt allanol dair bae, wedi'u gwahanu gan bedimentau ac wedi'u haddurno â phriflennau acanthus a sgroliau memrwn. Daeth yn adeilad rhestredig Gradd II* ym 1987, oherwydd ei "bresenoldeb allanol cryf a'i du mewn arbennig o gain a di-fflach". Ar ôl i'r gynulleidfa leihau i chwech o bobl yn unig, caeodd y capel o'r diwedd gyda gwasanaeth ffarwel ddechrau mis Ionawr 2016. Yn 2017, trosglwyddwyd y capel i gynulleidfa newydd o'r enw Liberty Church, rhan o Assemblies of God, sydd wedi dechrau gwaith adnewyddu ac sy'n parhau i gyfarfod yn y capel heddiw. Cafodd y capel ei gynnwys ar Songs of Praise y BBC ar 9 Mai 2021. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q17018216 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Seion_Chapel,_Cwmaman Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Seion, Cwmaman''' <br><br> Mae Seion, [[Cwmaman, Rhondda Cynon Taf]] yn [[Eglwys y Bedyddwyr]], a sefydlwyd yn wreiddiol ym 1859. Caeodd y [[Eglwys]] yn 2013 ond mae'r eglwys yn dal i gyfarfod mewn lleoliad arall yn y pentref. Mae'r eglwys yn dyddio o ddyddiau cynnar Cwmaman fel cymuned lofaol. Dywedir i'r cyfarfodydd gweddi cyntaf gael eu cynnal yn nhŷ John Weeks yn Ffordd Fforchaman ac fe'u mynychwyd yn bennaf gan aelodau Gwawr, Aberaman. Adeiladwyd y capel ym 1858–9, yn bennaf gan yr aelodau eu hunain, a chostiodd £300. Fe'i hailadeiladwyd ym 1870 ar gost o £425 ac eto ym 1891 ar gost o £1,787. Y gweinidogion cyntaf oedd Ebenezer Morgan (1859–64) a TT Davies (1864–66). Ym 1868 daeth Thomas Humphreys yn weinidog, a gwasanaethodd tan 1910. Bedyddiodd 1,700 o aelodau yn ystod ei gyfnod 42 mlynedd a bu farw ym 1911. Roedd Humphreys yn aelod sefydlu o Gyngor Dosbarth Trefol Aberdâr ac yn ymddiriedolwr Neuadd Gyhoeddus Cwmaman. Cafodd diwygiad 1904-05 effaith ddofn yn Seion, gyda llawer o fynychwyr a oedd wedi bod yn bresennol fel gwrandawyr ers degawdau yn dod yn aelodau llawn o'r eglwys. Olynwyd Humphreys gan WR Lewis, a arhosodd tan 1914 pan symudodd i Gapel Parc y Bryn, [[Hwlffordd]]. Ar 14 Chwefror 1916, ordeiniwyd SJ Leeke yn weinidog Seion. Roedd Leeke yn frodor o Dalybont, Sir Aberteifi a hyfforddodd ar gyfer y weinidogaeth yng Ngholeg Bedyddwyr De Cymru, Caerdydd. Dechreuodd ei weinidogaeth yn y Neuadd Gyhoeddus ar ôl i'r capel gael ei ddifrodi'n ddifrifol gan storm ym mis Ionawr y flwyddyn honno. Ar ôl i SJ Leeke adael am [[Brynaman|Frynaman]] ym 1925, bu Seion heb weinidog am bedair blynedd. Dechreuodd D. Myrddin Davies ei weinidogaeth ym 1929 ac arhosodd am saith mlynedd cyn symud i Bethel, [[Aberystwyth]]. Bu T. Jones-Evans yn weinidog o 1927 hyd 1943, pan symudodd i Galfaria, Login, yn [[Sir Gaerfyrddin]]. Gwasanaethodd Harding G. Rees o 1944 hyd 1955 a chafodd ei olynu gan Garfield Eynon ym 1956. Yn ystod gweinidogaeth Eynon dathlodd yr eglwys ei chanmlwyddiant. Symudodd Eynon i Ebeneser, Rhydaman yn 1962. Bu John Lewis yn weinidog yn ystod y 1970au ond symudodd i Drefach (Sir Gaerfyrddin) yn 1978. Y gweinidog olaf yn Seion oedd Gwilym Davies, a sefydlwyd yn weinidog Seion ynghyd â Hengoed, Bryn Seion (Ystrad Mynach) a Noddfa (Ynysybwl), a fu'n weithgar yn eglwys Seion hyd at 1921. Mynediad yn Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q24558714 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Siloh_Chapel,_Trecynon Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Siloh, Trecynon''' <br><br> Capel Annibynnol (Annibynwyr) ym Mount Pleasant, Trecynon, Aberdâr, Cymru oedd Siloh, [[Trecynon]]. Ffurfiwyd Siloh ym 1887 pan dorrodd y Parch. David Onllwyn Brace a thua hanner cant o aelodau i ffwrdd o Bethel, Gadlys. Cynhaliwyd cyfarfodydd i ddechrau yn Nhafarn Goffi'r Swan ac yng nghartref un Richard Wigley. Wrth i'r aelodaeth gynyddu, symudodd y gynulleidfa i Ysgol y Parc. Agorwyd y capel gwreiddiol ym mis Ebrill 1890 pan bregethodd y Parch. J. Rees, Treherbert; AT Jenkins, Ferndale; a WG Williams, Penarth, mewn gwasanaethau arbennig dros ddau ddiwrnod. Adeiladwyd capel newydd ym 1902, a ddyluniwyd gan Thomas Roderick. Ychwanegwyd oriel ddwy flynedd yn ddiweddarach. Nid oedd yr aelodaeth erioed mor fawr â rhai eglwysi eraill yn yr ardal. Roedd yr aelodaeth yn 154 ym 1905 a 138 ym 1930. Bu Sulgwyn Davies yn weinidog am 43 mlynedd. Bu farw ym 1939. Addolodd aelodau o Carmel yn Siloh yn dilyn cau eu capel ym 1988. Caeodd Siloh ei hun ym 1996. Cofnod Coflein <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20714106 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Soar_Chapel,_Hirwaun Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Soar, Hirwaun''' <br><br> Capel Bedyddwyr yn Kingsbury Place, [[Llwydcoed]], [[Aberdâr]], [[Sir Forgannwg]], [[Cymru]] oedd Soar. Cynhaliwyd gwasanaethau yn Soar yn yr [[Cymraeg]]. Roedd Soar yn gangen o Heolyfelin, capel Bedyddwyr cyfagos. Cynhaliwyd y gwasanaethau cyntaf mewn tai yn yr ardal nes i'r adeilad capel cyntaf gael ei godi ym 1859 gyda lle i 380 o bobl. Fel llawer o gapeli Bedyddwyr yn yr ardal, roedd [[Thomas Price (Calfaria, Aberdâr)]] yn rhan o'i ffurfio a phregethodd yn y gwasanaethau agoriadol, ynghyd â Benjamin Evans o Heolyfelin. Gwasanaethodd Evans fel gweinidog Soar, yn ogystal â Heolyfelin, hyd nes iddo adael [[Castell-nedd]] ym 1861. Roedd ei olynydd, William Harris, hefyd yn weinidog Soar yn ogystal â Heolyfelin tan 1876. Daniel Jones oedd y gweinidog cyntaf o 1876 hyd 1898. Yn ystod ei weinidogaeth adeiladwyd festri newydd ym 1892 ar gost o £300. Olynwyd ef gan DG Price (1900–07) ond ar ôl iddo adael, bu Soar heb weinidog am ddeng mlynedd. Yn y pen draw, daeth Vaughan Pugh yn weinidog ym 1917, ac yn ystod gweinidogaeth fer ond llwyddiannus, gwnaed sawl gwaith adnewyddu gan gynnwys festri newydd. Yn dilyn ei ymadawiad bu cyfnod arall heb weinidog a chymerodd Cynog Williams o Heolyfelin ofal Soar (1907-20). Ym 1938, daeth Christmas Jones yn weinidog Soar yn ogystal â Saron, Godreaman. Yn ystod y cyfnod hwn bu rhai anghytundebau o fewn yr eglwys ac ym 1947 adroddwyd bod yr aelodaeth yn fach. Erbyn hynny, roedd y ddiacon benywaidd gyntaf, Lizzie Anne Rowlands, wedi'i hethol. Gwasanaethodd Christmas Jones tan 1954. D. Meredith Morgan oedd y gweinidog olaf. Caeodd y capel ddechrau'r 1980au. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q20020293 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Tabernacle_Chapel,_Ynysybwl Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Tabernacle, Ynysybwl''' <br><br> Mae Tabernacl, [[Ynys-y-bwl]] yn gyn-gapel Annibynnol yn Stryd Arall, Ynysybwl, [[Rhondda Cynon Taf]], [[Cymru]]. Fel sawl capel arall yn y pentref, mae Tabernacl yn dyddio o 1885, pan ofynnwyd i grŵp o bobl ifanc lleol pam nad oeddent yn mynychu Capel Bethel. Atebasant trwy ddweud nad Methodistiaid oeddent ond Annibynwyr Cymreig ac y byddent yn mynychu capel Annibynnol pe bai un yn cael ei sefydlu. O ganlyniad, dechreuwyd cynnal gwasanaethau yn ystafell uchaf Gwesty'r Windsor. Cynhaliwyd y gwasanaethau agoriadol ar 11 a 12 Medi 1887. Erbyn dechrau'r 21ain ganrif roedd yr aelodaeth tua 20. Caeodd y Capel yn 2021 a rhoddwyd yr adeilad ar werth am £70,000. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> *[https://www.wikidata.org/wiki/Q29491962 Wikidata ID] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Trinity_Methodist_Church,_Cardiff Erthygl EN] <br><br> Teitl: '''Capel Trinity, Caerdydd''' <br><br> Mae Canolfan y Drindod, a elwid gynt yn Eglwys [[Methodistiaeth]] y Drindod, yn gyn-eglwys Fethodistaidd [[Adeilad rhestredig]] wedi'i lleoli yn [[Adamsdown]], [[Caerdydd]], Cymru. Fe'i hadeiladwyd rhwng 1896 a 1897 gan y cwmni Albert Victor Ingall a'i Feibion o Birmingham, a sefydlwyd yr adeilad yn wreiddiol fel Eglwys Rydd Fethodistaidd Unedig Newport Road i gymryd lle capel cynharach ar Guildford Crescent. Ym 1950, yn dilyn gostyngiadau yn nifer y mynychwyr ar ôl y rhyfel a dinistrio eglwys gyfagos Roath Road yn ystod Ymosodiad Caerdydd ym 1941, unwyd cynulleidfaoedd Roath Road a Broadway â Newport Road. Ar ôl yr uno hwn, ailenwyd yr eglwys yn Eglwys Fethodistaidd y Drindod. Yn y pen draw, gwerthwyd hen safle Broadway i'r [[BBC]] ac yn ddiweddarach fe'i trowyd yn fosg cyn iddo gael ei ddinistrio gan dân ym 1989, tra dymchwelwyd eglwys adfeiliedig Roath Road ym 1955. Cafodd Eglwys Fethodistaidd y Drindod israniad llorweddol ac ailfodelu helaeth ym 1978, a ddyluniwyd gan Wyn Thomas a'i Bartneriaid. Erbyn dechrau'r 2010au, arweiniodd costau cynnal a chadw uchel at roi'r gorau i addoli Methodistaidd rheolaidd yn yr adeilad yn 2013. Heddiw, mae'r adeilad yn gwasanaethu fel Canolfan y Drindod, a weithredir gan Gyngor Ffoaduriaid Cymru fel canolfan groesawgar a chymorth i ffoaduriaid. Er i'r ganolfan golli ei Grant Cydraddoldeb ac Amrywiaeth [[Llywodraeth Cymru]] yn 2017, mae'n parhau â'i gwaith cymunedol. Yn ogystal, defnyddir y cyfleuster ar gyfer addoli gan Eglwys Syriaidd Mar Thoma, cynulleidfa annibynnol sydd wedi cyfarfod yng Nghaerdydd ers 2006. Mae cyfleuster cymunedol tebyg, Canolfan Oasis, yn gweithredu allan o gyn-eglwys Fethodistaidd arall ar Splott Road gerllaw. <br><br> <nowiki>###############################################################</nowiki> <br><br> pnhjz0apvjc7zhj9chwgem1f6fdq224 Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth 14 586666 15668940 15513091 2026-10-21T19:49:21Z Craigysgafn 40536 15668940 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a gwlad| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl gwlad a galwedigaeth| Cyfandir]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a galwedigaeth|Diwylliant]] [[Categori:Pobl ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a galwedigaeth|♀]] mjy239oqzii9uvzjzuwhrd6lgyeinc8 Categori:Dawnswyr benywaidd yn ôl cyfandir 14 587308 15668938 15579536 2026-10-21T19:48:02Z Craigysgafn 40536 15668938 wikitext text/x-wiki [[Categori:Celfyddydwyr perfformio benywaidd yn ôl cyfandir|*Dawnswyr]] [[Categori:Dawnswyr benywaidd| Cyfandir]] [[Categori:Merched ym myd dawns yn ôl cyfandir a galwedigaeth]] [[Categori:Dawnswyr yn ôl cyfandir|♀]] qf3qo17o3wj9zvn1utg47do5gh9t8j5 Pauline Williams 0 587762 15668735 15623485 2026-10-21T14:07:31Z Welbru 69440 15668735 wikitext text/x-wiki {{Person|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|suppressfields=dinasyddiaeth|nationality={{banergwlad|Cymru}}|dateformat=dmy|llais={{wikidata|property|P990}}|image=Pauline Williams.png}}Sgriptiwr a chynhyrchydd teledu a ffilm o [[Tremadog|Dremadog]] yw '''Pauline Williams''' neu '''Margaret Pauline Williams''' (ganwyd Rhagfyr [[1956]])<ref>{{Cite web|title=Pauline WILLIAMS personal appointments - Find and update company information - GOV.UK|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/officers/_n2Hmv16kHpnnhCcl94lXLJPw3U/appointments|website=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=10 Hydref 2026|language=en}}</ref> sy'n gyfrifol am gynhyrchu nifer o gyfresi a ffilmiau llwyddiannus ar [[S4C]] sy'n cynnwys ''[[Un Nos Ola Leuad (ffilm)|Un Nos Ola Leuad]]'', ''[[Gadael Lenin]]'', ''[[Tair Chwaer (cyfres deledu)|Tair Chwaer]]'' a ''[[Tipyn o Stad]]''. Bu'n un o gyfarwyddwyr y cwmni [[Ffilmiau Gaucho Cyf.]] gydag [[Endaf Emlyn]]. == Gyrfa == Pan yn blentyn, mynychodd Williams glwb ffilmiau wythnosol yn "y Majestic yng [[Caernarfon|Nghaernarfon]]".<ref name=":1">{{Cite web|title=Into Film's "Cinema's That Made Me": Pauline Williams From Off Y Grid, North Wales|url=https://filmhubwales.org/into-films-cinemas-that-made-me-pauline-williams-from-off-y-grid-north-wales/|website=Film Hub Wales {{!}} Canolfan Ffilm Cymru|date=4 Awst 2020|access-date=10 Gorffennaf 2026|language=en-GB|first=Megan|last=Mitchell}}</ref> "Doedd dim byd gwell na disgwyl yn yr awditoriwm i'r goleuadau bylu'n araf ac i'r llen agor yn llawn i ddatgelu sgrin enfawr", cofiodd yn 2020. Wedi hynny, bu'n fynychydd rheoliadd i'r sinemâu y "Coliseum" ym [[Porthmadog|Mhorthmadog]] a'r "Forum" ym [[Blaenau Ffestiniog|Mlaenau Ffestiniog]].<ref name=":1" /> "Yn bendant, roedd dylanwad y sinema ar fy mlynyddoedd cynnar yn allweddol i'r dewisiadau a wneuthum o ran fy ngyrfa", nododd.<ref name=":1" /> Cychwynodd ei gyrfa gyda'r [[BBC]] yng [[Caerdydd|Nghaerdydd]] lle cafodd ei hyfforddi i weithio ar gyfresi drama a ffilmiau. Gadawodd y BBC er mwyn dilyn gyrfa llawrydd, cyn ymuno â [[Ffilmiau Gaucho Cyf]]. fel cynhyrchydd, gan gyd-weithio gydag [[Endaf Emlyn]].<ref name=":1" /> Yn ddiweddarach, bu'n gynhyrchydd gyda [[Tonfedd Eryri]] a [[Cwmni Da]]. Bu'n ymwneud â'r cynllun "Off y Grid" – prosiect sinema aml-leoliad a gefnogwyd gan [[Film Hub Wales]], sy'n anelu at leihau unigedd a chynyddu ymgysylltiad â ffilmiau Prydeinig ac annibynnol.<ref name=":1" /> == Gwaith ddethol == === Fel cynhyrchydd === * ''[[Stormydd Awst (ffilm)|Stormydd Awst]]'' (1988) * ''[[Un Nos Ola Leuad (ffilm)|Un Nos Ola Leuad]]'' (1991) * ''[[Tair Chwaer (cyfres deledu)|Tair Chwaer]]'' (1997–1999) * ''[[Gadael Lenin]]'' (1993) * ''[[Y Mapiwr (ffilm)|Y Mapiwr]]'' (1995) * ''[[Excaliber: The Search for Arthur]]'' (1995) * ''Sister Lulu'' (2001) * ''Three Minutes of Torture'' (2001) * ''[[Teulu (cyfres deledu)|Teulu]]'' (2008–2012) * ''[[Tipyn o Stad]]'' * ''[[Blodau (cyfres deledu)|Blodau]]'' (2009) * ''[[Sombreros (cyfres deledu)|Sombreros]]'' (2011) * ''[[Provence (drama deledu)|Provence]]'' * ''[[Persona (cyfres deledu)|Persona]]'' (2022) === Fel sgriptiwr === * ''[[Tipyn o Stad]]'' * ''[[Blodau (cyfres deledu)|Blodau]]'' (2009) * ''[[Sombreros (cyfres deledu)|Sombreros]]'' (2011) ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} {{Rheoli awdurdod}} {{DEFAULTSORT:Williams, Pauline}} [[Categori:Cynhyrchwyr teledu o Gymru]] [[Categori:Genedigaethau 1956]] [[Categori:Pobl o Eifionydd]] [[Categori:Dramodwyr o Gymru]] [[Categori:Cynhyrchwyr ffilm]] [[Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Gymru]] [[Categori:Sgriptwyr ffilm o Gymru]] [[Categori:Sgriptwyr teledu o Gymru]] g72afjd6f58295ahukshvot1s8j8b72 Categori:Difyrwyr benywaidd o'r Eidal yn ôl canrif 14 587920 15668812 15648174 2026-10-21T18:18:11Z Craigysgafn 40536 15668812 wikitext text/x-wiki [[Categori:Difyrwyr benywaidd o'r Eidal| Canrif]] [[Categori:Difyrwyr benywaidd yn ôl gwlad a chanrif|Eidal]] [[Categori:Difyrwyr o'r Eidal yn ôl canrif|♀]] [[Categori:Merched o'r Eidal yn ôl canrif a galwedigaeth]] kuh6c4tceueccsxuwfkrwqjtck6zb24 Defnyddiwr:ווסטוק/lingua 2 587966 15668841 15663261 2026-10-21T18:38:25Z ווסטוק 91704 Symudodd ווסטוק y dudalen [[Defnyddiwr:ווסטוק/Pwll Tywod]] i [[Defnyddiwr:ווסטוק/lingua]] 15663261 wikitext text/x-wiki <noinclude>[[project: Pwll Tywod|Pwll Tywod]] * </noinclude>[[en: user: {{PAGENAME}}|{{ROOTPAGENAME}}]]<noinclude> * [[:en:Project:]] [[{{#language:en}}]] * </noinclude>[[la: user: {{PAGENAME}}|{{ROOTPAGENAME}}]]<noinclude> * [[:la:Project:]] [[{{#language:la}}]] * </noinclude>[[ru: user: {{PAGENAME}}|{{ROOTPAGENAME}}]]<noinclude> * [[:ru:Project:]] [[{{#language:ru}}]] {{user:{{ROOTPAGENAME}}/lingua}} </noinclude> 50rxycvatyvh1oy0yid73dg6umx5gzy 15668872 15668841 2026-10-21T18:51:03Z ווסטוק 91704 15668872 wikitext text/x-wiki <noinclude> * [[{{SUBPAGENAME}}]] * </noinclude>[[en: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:en}}]] [[:en:Project:]] * </noinclude>[[he: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:he}}]] [[:he:Project:]] * </noinclude>[[ru: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:la}}]] [[:la:Project:]] * </noinclude>[[ru: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:ru}}]] [[:ru:Project:]] * </noinclude>[[uz: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:uz}}]] [[:uz:Project:]] * </noinclude>[[yi: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:yi}}]] [[:yi:Project:]] * </noinclude> shp3884p5ol2vrbyhhpmgv4b1kfayxt 15668982 15668872 2026-10-22T02:43:48Z ווסטוק 91704 15668982 wikitext text/x-wiki <noinclude> * [[{{SUBPAGENAME}}]] * </noinclude>[[en: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:en}}]] [[:en:Project:א]] * </noinclude>[[he: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:he}}]] [[:he:Project:א]] * </noinclude>[[ru: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:la}}]] [[:la:Project:א]] * </noinclude>[[ru: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:ru}}]] [[:ru:Project:א]] * </noinclude>[[uz: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:uz}}]] [[:uz:Project:א]] * </noinclude>[[yi: user: {{ROOTPAGENAME}}/lingua|lingua]]<noinclude> * [[{{#language:yi}}]] [[:yi:Project:א]] * </noinclude> q61x320tnbw2x96g10nyco9v0mddpbj Categori:Merched o Sbaen yn ôl pwnc, canrif a galwedigaeth 14 588012 15668922 15655241 2026-10-21T19:27:08Z Craigysgafn 40536 15668922 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad, canrif a galwedigaeth|Sbaen]] [[Categori:Merched o Sbaen yn ôl canrif a galwedigaeth| Pwnc]] [[Categori:Merched o Sbaen yn ôl pwnc a chanrif| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Sbaen yn ôl pwnc, cyfnod a galwedigaeth|<Canrif]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, gwlad, canrif a galwedigaeth|Sbaen]] [[Categori:Pobl o Sbaen yn ôl pwnc, canrif a galwedigaeth|♀]] p5gwgzd85q6jm5gpcxxeyh4yc58fvz9 Comisiynydd Ieithoedd Nunavut 0 588070 15668718 15668686 2026-10-21T12:36:14Z Stefanik 413 15668718 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= yn_cynnwys}} [[File:Rankin Inlet Airport 2025 Inuktitut flight status display.jpg|thumb|250px|Manylion hediadau awyren yn Rankin Inlet yn y sillafiadur Inuktitut (2025)]] Mae '''Comisiynydd Ieithoedd Nunavut''' ([[Inktut]]: ''Uqauhinut Kamisinaup Havakvia Nunavunmi''; [[Inuktitut]]: ᐅᖃᐅᓯᕐᓄᑦ ᑲᒥᓯᓇᐅᑉ ᐊᒡᓚᕝᕕᐊ ᓄᓇᕗᒻᒥ, Saesneg: '''Languages Commissioner of Nunavut''', [[Ffrangeg]]: ''Bureau du commissaire aux langues du Nunavut'') yn swyddfa annibynnol sy'n rhan o Gynulliad Deddfwriaethol [[Nunavut]], un o diriogaethau [[Canada]]. Mae'n hyrwyddo, yn diogelu ac yn goruchwylio hawliau ieithyddol holl drigolion Nunavut. Mae pencadlys y corff ar 630 Queen Elizabeth II Way, [[Iqaluit]], [[Nunavut]] X0A 0A1. Maent yn aelodau o [[Cymdeithas Ryngwladol y Comisiynwyr Iaith|Cymdeithas Ryngwladol y Comisiynwyr Iaith]] (IALC).<ref>{{cite web |url=https://languagecommissioners.org/Members |title=Members |publisher=Gwefan IALC |access-date=21 Hydref 2026}}</ref> ==Hanes== Sefydlwyd y Comisiynydd ar 1 Ebrill 1999. Ar 4 Mehefin 2008 pasiwyd Deddf Ieithoedd Swyddogol Nunavut a mabwysiadodd y Cynulliad Deddfwriaethol y Ddeddf Ieithoedd Swyddogol. Mae'r Ddeddf yn cydnabod Inuktut (Inuktitut ac Inuinnaqtun), Saesneg, a Ffrangeg fel ieithoedd swyddogol Nunavut, sydd â statws cyfreithiol cyfartal. Mae'n gwarantu'r hawl i gyfathrebu â sefydliadau tiriogaethol, a derbyn gwasanaethau ganddynt, yn yr iaith swyddogol o'ch dewis. Mae'n rhoi ffurfioldeb i awdurdod annibynnol y Comisiynydd Ieithoedd.<ref name=Hanes">{{cite web |url=https://www.langcom.nu.ca/about/olc-history |title=OLC Histry |publisher=Gwefan yr OLC |access-date=21 Hydref 2026}}</ref> ==Swydd== Mae Swyddfa Comisiynydd Ieithoedd Nunavut yn swyddfa annibynnol sy'n rhan o Gynulliad Deddfwriaethol Nunavut. Mae'n hyrwyddo, yn diogelu ac yn goruchwylio hawliau ieithyddol holl drigolion [[Nunavut]] (y Nunavummiut). Ieithoedd swyddogol Nunavut yw Inuktut, Saesneg a Ffrangeg. Mae Inuktut derm sy'n cynnwys tafodieithoedd [[Inuktitut]] ac [[Inuinnaqtun]]. Mae gan yr ieithoedd hyn statws cyfartal, yn ogystal â hawliau a breintiau cyfartal o fewn sefydliadau tiriogaethol Nunavut. Mae'r Swyddfa yn helpu aelodau o'r cyhoedd i ddeall ac arfer eu hawliau ieithyddol, yn derbyn ac yn ymchwilio i bryderon a chwynion, yn monitro cydymffurfiaeth â deddfwriaeth iaith Nunavut, ac yn gwneud argymhellion i sefydliadau tiriogaethol a sefydliadau eraill. Mae'r Swyddfa hefyd yn hyrwyddo mwy o ymwybyddiaeth y cyhoedd o hawliau ieithyddol, ac yn cefnogi diogelu, cryfhau a defnydd parhaus o Inuktut ledled Nunavut.<ref name="IALC">{{cite web |url=https://languagecommissioners.org/Languages-Commissioner-of-Nunavut-Canada |title=Languages Commissioner of Nunavut (Canada) |publisher=Gwefan IALC |access-date=21 Hydref 2026}}</ref> ==Cylch Gwaith== Cylch gwaith Swyddfa Comisiynydd Ieithoedd Nunavut yw: * hyrwyddo a diogelu hawliau ieithyddol pobl Nunavut (Nunavummiut) * derbyn, adolygu ac ymchwilio i gwynion sy'n ymwneud ag iaith * monitro cydymffurfiaeth â'r Ddeddf Ieithoedd Swyddogol a'r Ddeddf Diogelu Inuktut * darparu gwybodaeth ac arweiniad ynghylch hawliau a rhwymedigaethau ieithyddol * gwneud argymhellion i wella darpariaeth gwasanaethau yn ieithoedd swyddogol Nunavut * hyrwyddo cydraddoldeb rhwng yr ieithoedd [[Inuktut]], Saesneg a Ffrangeg * cefnogi diogelu ac adfywio Inuktut.<ref name="IALC"/> ==Comisiynwyr== * Eva Aariak - 1999-2012 * Alexina Kublu - 2009–2012 * Sandra Inutiq - 2012 - 2020 * Karliin Aariak - 2020 ymlaen ==Gweler== * [[Cymdeithas Ryngwladol y Comisiynwyr Iaith]] (IALC) * [[Comisiynydd y Gymraeg]] ==Dolenni allanol== * [https://www.langcom.nu.ca/ gwefan swyddogol Comisinydd Ieithoedd Nunavut] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau|2}} {{eginyn Nunavut}} [[Categori:Nunavut]] [[Categori:Sefydliadau 1999]] [[Categori:Sefydliadau eiriolaeth iaith]] [[Categori:Adfer iaith]] [[Categori:Polisi iaith]] lmelnlrhju5lv9me8h9j4f1xjt93m3q 15668720 15668718 2026-10-21T12:36:35Z Stefanik 413 15668720 wikitext text/x-wiki {{Pethau| fetchwikidata=ALL | suppressfields= yn_cynnwys}} [[File:Rankin Inlet Airport 2025 Inuktitut flight status display.jpg|thumb|250px|Manylion hediadau awyren yn Rankin Inlet yn y sillafiadur Inuktitut (2025)]] Mae '''Comisiynydd Ieithoedd Nunavut''' ([[Inktut]]: ''Uqauhinut Kamisinaup Havakvia Nunavunmi''; [[Inuktitut]]: ᐅᖃᐅᓯᕐᓄᑦ ᑲᒥᓯᓇᐅᑉ ᐊᒡᓚᕝᕕᐊ ᓄᓇᕗᒻᒥ, Saesneg: '''Languages Commissioner of Nunavut''', [[Ffrangeg]]: ''Bureau du commissaire aux langues du Nunavut'') yn swyddfa annibynnol sy'n rhan o Gynulliad Deddfwriaethol [[Nunavut]], un o diriogaethau [[Canada]]. Mae'n hyrwyddo, yn diogelu ac yn goruchwylio hawliau ieithyddol holl drigolion Nunavut. Mae pencadlys y corff ar 630 Queen Elizabeth II Way, [[Iqaluit]], [[Nunavut]]. Maent yn aelodau o [[Cymdeithas Ryngwladol y Comisiynwyr Iaith|Cymdeithas Ryngwladol y Comisiynwyr Iaith]] (IALC).<ref>{{cite web |url=https://languagecommissioners.org/Members |title=Members |publisher=Gwefan IALC |access-date=21 Hydref 2026}}</ref> ==Hanes== Sefydlwyd y Comisiynydd ar 1 Ebrill 1999. Ar 4 Mehefin 2008 pasiwyd Deddf Ieithoedd Swyddogol Nunavut a mabwysiadodd y Cynulliad Deddfwriaethol y Ddeddf Ieithoedd Swyddogol. Mae'r Ddeddf yn cydnabod Inuktut (Inuktitut ac Inuinnaqtun), Saesneg, a Ffrangeg fel ieithoedd swyddogol Nunavut, sydd â statws cyfreithiol cyfartal. Mae'n gwarantu'r hawl i gyfathrebu â sefydliadau tiriogaethol, a derbyn gwasanaethau ganddynt, yn yr iaith swyddogol o'ch dewis. Mae'n rhoi ffurfioldeb i awdurdod annibynnol y Comisiynydd Ieithoedd.<ref name=Hanes">{{cite web |url=https://www.langcom.nu.ca/about/olc-history |title=OLC Histry |publisher=Gwefan yr OLC |access-date=21 Hydref 2026}}</ref> ==Swydd== Mae Swyddfa Comisiynydd Ieithoedd Nunavut yn swyddfa annibynnol sy'n rhan o Gynulliad Deddfwriaethol Nunavut. Mae'n hyrwyddo, yn diogelu ac yn goruchwylio hawliau ieithyddol holl drigolion [[Nunavut]] (y Nunavummiut). Ieithoedd swyddogol Nunavut yw Inuktut, Saesneg a Ffrangeg. Mae Inuktut derm sy'n cynnwys tafodieithoedd [[Inuktitut]] ac [[Inuinnaqtun]]. Mae gan yr ieithoedd hyn statws cyfartal, yn ogystal â hawliau a breintiau cyfartal o fewn sefydliadau tiriogaethol Nunavut. Mae'r Swyddfa yn helpu aelodau o'r cyhoedd i ddeall ac arfer eu hawliau ieithyddol, yn derbyn ac yn ymchwilio i bryderon a chwynion, yn monitro cydymffurfiaeth â deddfwriaeth iaith Nunavut, ac yn gwneud argymhellion i sefydliadau tiriogaethol a sefydliadau eraill. Mae'r Swyddfa hefyd yn hyrwyddo mwy o ymwybyddiaeth y cyhoedd o hawliau ieithyddol, ac yn cefnogi diogelu, cryfhau a defnydd parhaus o Inuktut ledled Nunavut.<ref name="IALC">{{cite web |url=https://languagecommissioners.org/Languages-Commissioner-of-Nunavut-Canada |title=Languages Commissioner of Nunavut (Canada) |publisher=Gwefan IALC |access-date=21 Hydref 2026}}</ref> ==Cylch Gwaith== Cylch gwaith Swyddfa Comisiynydd Ieithoedd Nunavut yw: * hyrwyddo a diogelu hawliau ieithyddol pobl Nunavut (Nunavummiut) * derbyn, adolygu ac ymchwilio i gwynion sy'n ymwneud ag iaith * monitro cydymffurfiaeth â'r Ddeddf Ieithoedd Swyddogol a'r Ddeddf Diogelu Inuktut * darparu gwybodaeth ac arweiniad ynghylch hawliau a rhwymedigaethau ieithyddol * gwneud argymhellion i wella darpariaeth gwasanaethau yn ieithoedd swyddogol Nunavut * hyrwyddo cydraddoldeb rhwng yr ieithoedd [[Inuktut]], Saesneg a Ffrangeg * cefnogi diogelu ac adfywio Inuktut.<ref name="IALC"/> ==Comisiynwyr== * Eva Aariak - 1999-2012 * Alexina Kublu - 2009–2012 * Sandra Inutiq - 2012 - 2020 * Karliin Aariak - 2020 ymlaen ==Gweler== * [[Cymdeithas Ryngwladol y Comisiynwyr Iaith]] (IALC) * [[Comisiynydd y Gymraeg]] ==Dolenni allanol== * [https://www.langcom.nu.ca/ gwefan swyddogol Comisinydd Ieithoedd Nunavut] ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau|2}} {{eginyn Nunavut}} [[Categori:Nunavut]] [[Categori:Sefydliadau 1999]] [[Categori:Sefydliadau eiriolaeth iaith]] [[Categori:Adfer iaith]] [[Categori:Polisi iaith]] 85q45lifxuv84rn9rvs1i6xdwwjsier Song of the Earth 0 588076 15668721 15668716 2026-10-21T12:36:53Z Paulpesda 728 15668721 wikitext text/x-wiki {{Pethau| suppressfields= | fetchwikidata=ALL |image=Song of the earth clawr.png}} {{Teitl italig}}Trydydd [[nofel hanesyddol]] Gymreig yn y drioled "Mortymer" gan [[Alexander Cordell]] yw '''''Song of the Earth''''', a gyhoeddwyd gyntaf ym [[1969]]. Mae'n olynnu ''[[Rape of the Fair Country]]'' (1959) a [[The Hosts of Rebecca]] (1960)<ref>{{Cite web|url=https://www.rugbyrelics.com/Pages/collectables/wales-alexander-cordell-books.htm|title=Alexander Cordell Welsh novelist|access-date=2022-07-15|website=Rugby Relics}}</ref> == Cynnwys == Mae'n barhad o saga teulu Mortymer, ac yn sôn am deulu Evan sy'n prynu cwch ar [[Camlas Castell-nedd|gamlas]] [[Camlas Castell-nedd|Castell-nedd]]. Maent yn cwrdd â Mari Mortymer a'i merch fabwysiedig Rhiannon. Ceir cyfeiriadau at y diwydiant glo yn [[Resolfen]] yn ogystal â system Gamlesi'r dyffryn a gynlluniwyd gan [[Isambard Kingdom Brunel|Brunel]]. Disgrifir tirwedd yr ardal yn ogystal â'r caledi a ddioddefodd y teulu, a thwf clefydau a thopograffeg y boblogaeth yn ystod [[Y Chwyldro Diwydiannol|y chwyldro diwydiannol]]. Bryn Evan, mab Mostyn, yw'r adroddwr ac mae'n disgrifio sut mae ef, ei Dad a theulu Evan yn dod yn berchnogion ar gwch newydd. Maent yn dioddef caledi bywyd yng ngwyneb ymosodiad y rheilffyrdd newydd sy'n treiddio i [[Y Cymoedd|gymoedd De Cymru]]. Mae Mostyn yn priodi Marie Mortymer sydd hefyd yn ymddangos yn ''[[Rape of the Fair Country]]'' a ''[[The Hosts of Rebecca]]''. Wrth i dreigl amser lithro, rhaid i'r teulu dderbyn yr anochel bod y camlesi'n methu, felly maen nhw'n symud i [[Aberdâr]] i weithio yn y pyllau glo a phrofi tlodi llym a brwydr ddyddiol y Glowyr yn y [[19eg ganrif]]. == Cyfeiriadau == [[Categori:Nofelau wedi eu gosod yng Nghymru]] [[Categori:Nofelau Saesneg o Gymru]] ok3cu1ap1ch4w3ni4oelw32m71nrbya 15668722 15668721 2026-10-21T12:41:23Z Paulpesda 728 15668722 wikitext text/x-wiki {{Pethau| suppressfields= | fetchwikidata=ALL |image=Song of the earth clawr.png}} {{Teitl italig}} Trydydd [[nofel hanesyddol]] Gymreig yn y drioled "Mortymer" gan [[Alexander Cordell]] yw '''''Song of the Earth''''', a gyhoeddwyd gyntaf ym [[1969]]. Mae'n olynnu ''[[Rape of the Fair Country]]'' (1959) a ''[[The Hosts of Rebecca]]'' (1960)<ref>{{Cite web|url=https://www.rugbyrelics.com/Pages/collectables/wales-alexander-cordell-books.htm|title=Alexander Cordell Welsh novelist|access-date=15 Gorffennaf 2022|website=Rugby Relics}}</ref> == Cynnwys == Mae'n barhad o saga teulu Mortymer, ac yn sôn am deulu Evan sy'n prynu cwch ar [[Camlas Castell-nedd|gamlas]] [[Camlas Castell-nedd|Castell-nedd]]. Maent yn cwrdd â Mari Mortymer a'i merch fabwysiedig Rhiannon. Ceir cyfeiriadau at y diwydiant glo yn [[Resolfen]] yn ogystal â system Gamlesi'r dyffryn a gynlluniwyd gan [[Isambard Kingdom Brunel|Brunel]]. Disgrifir tirwedd yr ardal yn ogystal â'r caledi a ddioddefodd y teulu, a thwf clefydau a thopograffeg y boblogaeth yn ystod [[Y Chwyldro Diwydiannol|y chwyldro diwydiannol]]. Bryn Evan, mab Mostyn, yw'r adroddwr ac mae'n disgrifio sut mae ef, ei Dad a theulu Evan yn dod yn berchnogion ar gwch newydd. Maent yn dioddef caledi bywyd yng ngwyneb ymosodiad y rheilffyrdd newydd sy'n treiddio i [[Y Cymoedd|gymoedd De Cymru]]. Mae Mostyn yn priodi Marie Mortymer sydd hefyd yn ymddangos yn ''[[Rape of the Fair Country]]'' a ''[[The Hosts of Rebecca]]''. Wrth i dreigl amser lithro, rhaid i'r teulu dderbyn yr anochel bod y camlesi'n methu, felly maen nhw'n symud i [[Aberdâr]] i weithio yn y pyllau glo a phrofi tlodi llym a brwydr ddyddiol y Glowyr yn y [[19eg ganrif]]. == Addasiadau == Addaswyd y nofel yn ddrama lwyfan gan [[Manon Eames]] ar gyfer [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]]. == Cyfeiriadau == [[Categori:Nofelau wedi eu gosod yng Nghymru]] [[Categori:Nofelau Saesneg o Gymru]] nphieqy1aw4lkujorhvvl31pmtesefm Delwedd:Song of the earth clawr.png 6 588077 15668719 2026-10-21T12:36:26Z Paulpesda 728 {{Gwybodaeth |Disgrifiad = clawr y nofel Song of the Earth |Ffynhonnell = screengrab o wikipedia saesneg |Awdur = ~~~~ |Dyddiad = 2026 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y nofel. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl Song of the Earth yn unig |Fersiynau_eraill = }} 15668719 wikitext text/x-wiki == Crynodeb == {{Gwybodaeth |Disgrifiad = clawr y nofel Song of the Earth |Ffynhonnell = screengrab o wikipedia saesneg |Awdur = [[Defnyddiwr:Paulpesda|Paulpesda]] ([[Sgwrs Defnyddiwr:Paulpesda|sgwrs]]) 12:36, 21 Hydref 2026 (UTC) |Dyddiad = 2026 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y nofel. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl Song of the Earth yn unig |Fersiynau_eraill = }} ieve7tt6v30q9qwfwk6m0jwc8enm1gm Timothy Lyn 0 588078 15668728 2026-10-21T12:52:11Z Paulpesda 728 Rydych wedi creu tudalen wag 15668728 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 15668729 15668728 2026-10-21T12:52:43Z Paulpesda 728 Yn ailgyfeirio at [[Tim Lyn]] 15668729 wikitext text/x-wiki #redirect [[Tim Lyn]] 58mmxwfu2cgry0wozqa3hg97azryunh Tick, Tick... Boom! 0 588079 15668761 2026-10-21T15:18:25Z Paulpesda 728 Symudodd Paulpesda y dudalen [[Tick, Tick... Boom!]] i [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2024)]]: osgoi dryswch 15668761 wikitext text/x-wiki #ail-cyfeirio [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2024)]] hamje6sk2iykafo57e6x4qp1bl298k6 15668962 15668761 2026-10-21T20:24:36Z Xqbot 5942 Yn trwsio ail-gyfeiriad dwbl i [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2021)]] 15668962 wikitext text/x-wiki #ail-cyfeirio [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2021)]] mmlq4e5f9fsg9si25bh00h2gu1y3xdo Tick, Tick... Boom! (ffilm 2024) 0 588080 15668763 2026-10-21T15:18:42Z Paulpesda 728 Symudodd Paulpesda y dudalen [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2024)]] i [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2021)]]: cywiro 15668763 wikitext text/x-wiki #ail-cyfeirio [[Tick, Tick... Boom! (ffilm 2021)]] mmlq4e5f9fsg9si25bh00h2gu1y3xdo Baner trawsrywedd 0 588081 15668765 2026-10-21T15:26:37Z Fwltur Gwydr 68027 Cyhoeddi tudalen 15668765 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Transgender Pride flag.svg|bawd|Y faner trawsrywedd]] Mae'r '''faner trawsrywedd''' (neu '''faner traws''') yn arwyddlun o falchder [[trawsrywedd]]. Mae'r defnydd y faner trawsrywedd yn debyg i'r defnydd o'r [[Baner enfys (mudiad LHDT)|faner enfys]] yn y gymuned [[LHDTC+]]. Creodd [[Monica Helms]] y faner trawsrywedd yn 1999.<ref>{{Cite web|title=What You Need to Know About the Meaning of the Trans Pride Flag|url=https://www.seventeen.com/life/a36610926/trans-flag-colors-meaning/|website=Seventeen|date=2021-06-03|access-date=2026-10-21|language=en-US}}</ref> == Y lliwiau == Mae gan y faner pum streipen: {| style="font-size:90%; border-collapse:collapse; border-width:0; margin: 0 auto" |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Glas || style="width:288px; background:#73d7ee;"| || style="padding-left:1ex" | ''Y lliw traddodiadol i fechgyn'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Pinc || style="background:#ffafc7" | || style="padding-left:1ex" | ''Y lliw traddodiadol i ferched'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Gwyn || style="background:#ffffff" | || style="padding-left:1ex" | ''Pobl sy'n trawsnewid, pobl anneuaidd a phobl rhyngryw.'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Pinc || style="background:#ffafc7" | || style="padding-left:1ex" | |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Glas || style="background:#73d7ee" | || style="padding-left:1ex" | |- |} == Hanes == Darluniwyd y faner trawsrywedd gan y fenyw traws Americanaidd Monica Helms yn 1999. Defnyddiwyd y faner am y tro cyntaf mewn parêd balchder yn Phoenix, Arizona yn 2000.<ref>{{Cite web|title=The History of the Transgender Flag {{!}} Point of Pride|url=https://www.pointofpride.org/blog/the-history-of-the-transgender-flag|website=www.pointofpride.org|date=2015-04-23|access-date=2026-10-21|language=en-us}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Who designed the transgender flag?|url=https://www.si.edu/stories/who-designed-transgender-flag|website=www.si.edu|access-date=2026-10-21|language=en}}</ref> Rhoddodd Helms y faner wreiddiol i'r Smithsonian National Museum of American History ar 19 Awst 2014.<ref name=":1" /> ==Cyfeiriadau== ewxacsost731cqn8znn1t2e416w0ca8 15668767 15668765 2026-10-21T15:29:38Z Fwltur Gwydr 68027 dolennau 15668767 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Transgender Pride flag.svg|bawd|Y faner trawsrywedd]] Mae'r '''faner trawsrywedd''' (neu '''faner traws''') yn arwyddlun o falchder [[trawsrywedd]]. Mae'r defnydd y faner trawsrywedd yn debyg i'r defnydd o'r [[Baner enfys (mudiad LHDT)|faner enfys]] yn y gymuned [[LHDTC+]]. Creodd [[Monica Helms]] y faner trawsrywedd yn 1999.<ref>{{Cite web|title=What You Need to Know About the Meaning of the Trans Pride Flag|url=https://www.seventeen.com/life/a36610926/trans-flag-colors-meaning/|website=Seventeen|date=2021-06-03|access-date=2026-10-21|language=en-US}}</ref> == Y lliwiau == Mae gan y faner pum streipen: {| style="font-size:90%; border-collapse:collapse; border-width:0; margin: 0 auto" |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Glas || style="width:288px; background:#73d7ee;"| || style="padding-left:1ex" | ''Y lliw traddodiadol i fechgyn'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Pinc || style="background:#ffafc7" | || style="padding-left:1ex" | ''Y lliw traddodiadol i ferched'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Gwyn || style="background:#ffffff" | || style="padding-left:1ex" | ''Pobl sy'n trawsnewid, pobl anneuaidd a phobl rhyngryw.'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Pinc || style="background:#ffafc7" | || style="padding-left:1ex" | |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Glas || style="background:#73d7ee" | || style="padding-left:1ex" | |- |} == Hanes == Darluniwyd y faner trawsrywedd gan y [[Menyw drawsryweddol|fenyw traws]] [[Americanaidd]] Monica Helms yn 1999. Defnyddiwyd y faner am y tro cyntaf mewn parêd balchder yn [[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Arizona]] yn 2000.<ref>{{Cite web|title=The History of the Transgender Flag {{!}} Point of Pride|url=https://www.pointofpride.org/blog/the-history-of-the-transgender-flag|website=www.pointofpride.org|date=2015-04-23|access-date=2026-10-21|language=en-us}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Who designed the transgender flag?|url=https://www.si.edu/stories/who-designed-transgender-flag|website=www.si.edu|access-date=2026-10-21|language=en}}</ref> Rhoddodd Helms y faner wreiddiol i'r Smithsonian National Museum of American History ar 19 Awst 2014.<ref name=":1" /> ==Cyfeiriadau== kqqp5add5zqrweoizkp8eikpv1srwtt 15668887 15668767 2026-10-21T18:55:21Z Fwltur Gwydr 68027 dolennau 15668887 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Transgender Pride flag.svg|bawd|Y faner trawsrywedd]] Mae'r '''faner trawsrywedd''' (neu '''faner traws''') yn arwyddlun o falchder [[trawsrywedd]]. Mae'r defnydd y faner trawsrywedd yn debyg i'r defnydd o'r [[Baner enfys (mudiad LHDT)|faner enfys]] yn y gymuned [[LHDTC+]]. Creodd [[Monica Helms]] y faner trawsrywedd yn 1999.<ref>{{Cite web|title=What You Need to Know About the Meaning of the Trans Pride Flag|url=https://www.seventeen.com/life/a36610926/trans-flag-colors-meaning/|website=Seventeen|date=2021-06-03|access-date=2026-10-21|language=en-US}}</ref> == Y lliwiau == Mae gan y faner pum streipen: {| style="font-size:90%; border-collapse:collapse; border-width:0; margin: 0 auto" |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Glas || style="width:288px; background:#73d7ee;"| || style="padding-left:1ex" | ''Y lliw traddodiadol i fechgyn'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Pinc || style="background:#ffafc7" | || style="padding-left:1ex" | ''Y lliw traddodiadol i ferched'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Gwyn || style="background:#ffffff" | || style="padding-left:1ex" | ''Pobl sy'n [[Trawsnewid rhywedd|trawsnewid]], pobl [[Rhywedd anneuaidd|anneuaidd]] a phobl [[Rhyngryw|rhyngryw]].'' |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Pinc || style="background:#ffafc7" | || style="padding-left:1ex" | |- | style="height: 22px; text-align:right; padding-right:1ex" | Glas || style="background:#73d7ee" | || style="padding-left:1ex" | |- |} == Hanes == Darluniwyd y faner trawsrywedd gan y [[Menyw drawsryweddol|fenyw traws]] [[Americanaidd]] Monica Helms yn 1999. Defnyddiwyd y faner am y tro cyntaf mewn parêd balchder yn [[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Arizona]] yn 2000.<ref>{{Cite web|title=The History of the Transgender Flag {{!}} Point of Pride|url=https://www.pointofpride.org/blog/the-history-of-the-transgender-flag|website=www.pointofpride.org|date=2015-04-23|access-date=2026-10-21|language=en-us}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Who designed the transgender flag?|url=https://www.si.edu/stories/who-designed-transgender-flag|website=www.si.edu|access-date=2026-10-21|language=en}}</ref> Rhoddodd Helms y faner wreiddiol i'r Smithsonian National Museum of American History ar 19 Awst 2014.<ref name=":1" /> ==Cyfeiriadau== hew3iaksc4mp7tvi1tqb47kootf4nbx Protestiadau a therfysgoedd Ffrainc (2026) 0 588082 15668770 2026-10-21T15:53:46Z Adda'r Yw 251 #wici365 15668770 wikitext text/x-wiki {{Pethau |fetchwikidata = ALL |image = Manifestation du 17 octobre 2026 à Paris 22.jpg |caption = Protestwyr ym Mharis ar 17 Hydref 2026. }} Ers 18 Medi 2026, bu protestiadau gan ddisgyblion ''lycées'' (ysgolion oed 15 i 19) ar draws [[Ffrainc]] sydd wedi troi'n dreisgar ar adegau. Cychwynnodd y mudiad yn Créteil, cymuned ym maestrefi'r brifddinas [[Paris]], ar 18 Medi, wedi ei ysbrydoli gan wrthdystiad gan fyfyrwyr ysgol uwchradd yn [[Guyane]] ar 7 Medi. Mae'r myfyrwyr yn pryderu am y cynnydd mewn [[costau byw]] ac yn galw am wella safonau addysg yn y wlad. Mae'r protestiadau wedi ymledu i [[Gwlad Belg|Wlad Belg]], [[Gwlad Groeg|Groeg]], a'r [[Yr Eidal|Eidal]]. Cafwyd y protestiadau mwyaf a'r terfysgoedd gwaethaf Ddydd Sadwrn 17 Hydref, wrth i 550,000 o bobl ymuno â 110 o orymdeithiau ar draws y wlad. Cafodd dros 1800 o bobl eu harestio.<ref>"[https://newyddion.s4c.cymru/article/protestiadau-ffrainc-macron-condemnio-trais-wedi-1800-gael-harestio Protestiadau Ffrainc: Macron yn condemnio trais wedi i 1,800 gael eu harestio]", [[S4C]] (18 Hydref 2026). Adalwyd ar 21 Hydref 2026.</ref> == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} [[Categori:2026 yn Ffrainc]] [[Categori:Addysg yn Ffrainc yn yr 21ain ganrif]] [[Categori:Protestiadau a gwrthdystiadau'r 21ain ganrif yn Ffrainc|2026]] [[Categori:Protestiadau myfyrwyr|Ffrainc 2026]] [[Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn Ffrainc|2026]] dinmo6h6w0kcmzvsyl3jaiu8kd7if86 15668787 15668770 2026-10-21T16:19:46Z Adda'r Yw 251 nodyn cyfoes 15668787 wikitext text/x-wiki {{cyfoes}} {{Pethau |fetchwikidata = ALL |image = Manifestation du 17 octobre 2026 à Paris 22.jpg |caption = Protestwyr ym Mharis ar 17 Hydref 2026. }} Ers 18 Medi 2026, bu protestiadau gan ddisgyblion ''lycées'' (ysgolion oed 15 i 19) ar draws [[Ffrainc]] sydd wedi troi'n dreisgar ar adegau. Cychwynnodd y mudiad yn Créteil, cymuned ym maestrefi'r brifddinas [[Paris]], ar 18 Medi, wedi ei ysbrydoli gan wrthdystiad gan fyfyrwyr ysgol uwchradd yn [[Guyane]] ar 7 Medi. Mae'r myfyrwyr yn pryderu am y cynnydd mewn [[costau byw]] ac yn galw am wella safonau addysg yn y wlad. Mae'r protestiadau wedi ymledu i [[Gwlad Belg|Wlad Belg]], [[Gwlad Groeg|Groeg]], a'r [[Yr Eidal|Eidal]]. Cafwyd y protestiadau mwyaf a'r terfysgoedd gwaethaf Ddydd Sadwrn 17 Hydref, wrth i 550,000 o bobl ymuno â 110 o orymdeithiau ar draws y wlad. Cafodd dros 1800 o bobl eu harestio.<ref>"[https://newyddion.s4c.cymru/article/protestiadau-ffrainc-macron-condemnio-trais-wedi-1800-gael-harestio Protestiadau Ffrainc: Macron yn condemnio trais wedi i 1,800 gael eu harestio]", [[S4C]] (18 Hydref 2026). Adalwyd ar 21 Hydref 2026.</ref> == Cyfeiriadau == {{cyfeiriadau}} [[Categori:2026 yn Ffrainc]] [[Categori:Addysg yn Ffrainc yn yr 21ain ganrif]] [[Categori:Protestiadau a gwrthdystiadau'r 21ain ganrif yn Ffrainc|2026]] [[Categori:Protestiadau myfyrwyr|Ffrainc 2026]] [[Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn Ffrainc|2026]] 8yfg45fcoko9zjmu8t9o6pddc1gkcsf Categori:2026 yn Ffrainc 14 588083 15668771 2026-10-21T15:55:24Z Adda'r Yw 251 creu 15668771 wikitext text/x-wiki {{prif-cat|2026 yn Ffrainc}} {{DEFAULTSORT:2026 Ffrainc}} [[Categori:2026 yn Ewrop|Ffrainc]] [[Categori:2026 yn ôl gwlad|Ffrainc]] [[Categori:21ain ganrif yn Ffrainc]] akv5mgdfjmwiy5vtlshwzfrjur80g34 Categori:Terfysgoedd yr 20fed ganrif yn Ffrainc 14 588084 15668773 2026-10-21T15:57:27Z Adda'r Yw 251 creu 15668773 wikitext text/x-wiki [[Terfysg]]oedd yr [[20fed ganrif]] yn [[Ffrainc]]. {{DEFAULTSORT:Terfysgoedd 20g Ffrainc}} [[Categori:Terfysgoedd yr 20fed ganrif yn Ewrop yn ôl gwlad|Ffrainc]] [[Categori:Terfysgoedd yr 20fed ganrif yn ôl gwlad|Ffrainc]] [[Categori:Terfysgoedd yn Ffrainc yn ôl canrif|20]] [[Categori:Trais yn Ffrainc yn yr 20fed ganrif]] [[Categori:Troseddau'r 20fed ganrif yn Ffrainc]] r9n57qkwo2td07sq3owmpp500afq75r Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn Ffrainc 14 588085 15668774 2026-10-21T15:58:08Z Adda'r Yw 251 creu 15668774 wikitext text/x-wiki [[Terfysg]]oedd yr [[21ain ganrif]] yn [[Ffrainc]]. {{DEFAULTSORT:Terfysgoedd 21g Ffrainc}} [[Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn Ewrop yn ôl gwlad|Ffrainc]] [[Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn ôl gwlad|Ffrainc]] [[Categori:Terfysgoedd yn Ffrainc yn ôl canrif|21]] [[Categori:Trais yn Ffrainc yn yr 21ain ganrif]] [[Categori:Troseddau'r 21ain ganrif yn Ffrainc]] 9hkpkykqhwgvfcvqpkbhcucsxk5k9bf Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn ôl gwlad 14 588086 15668775 2026-10-21T15:59:04Z Adda'r Yw 251 creu 15668775 wikitext text/x-wiki {{gweler-cat|Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn ôl cyfandir}} [[Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif| Gwlad]] [[Categori:Terfysgoedd yn ôl canrif a gwlad|21]] [[Categori:Trais yn yr 21ain ganrif yn ôl gwlad|*Terfysgoedd]] [[Categori:Troseddau'r 21ain ganrif yn ôl gwlad|*Terfysgoedd]] 3qdjta3uizb6k7nwluzaee5jhe0obv4 Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif 14 588087 15668776 2026-10-21T15:59:38Z Adda'r Yw 251 creu 15668776 wikitext text/x-wiki [[Terfysg]]oedd yr [[21ain ganrif]]. {{DEFAULTSORT:Terfysgoedd 21g}} [[Categori:Terfysgoedd yn ôl canrif|21]] [[Categori:Trais yn yr 21ain ganrif]] [[Categori:Troseddau'r 21ain ganrif]] nvn9k1qu5vg28f6zof7r8dyhrzmje5n Categori:Trais yn yr 21ain ganrif 14 588088 15668777 2026-10-21T16:00:38Z Adda'r Yw 251 creu 15668777 wikitext text/x-wiki [[Trais]] yn yr [[21ain ganrif]]. {{DEFAULTSORT:Trais 21g}} [[Categori:Cymdeithas yr 21ain ganrif]] [[Categori:Trais yn ôl canrif|21]] rbwtjt5reww1f60yson5ndt17b394x9 Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn ôl cyfandir 14 588089 15668778 2026-10-21T16:01:09Z Adda'r Yw 251 creu 15668778 wikitext text/x-wiki {{gweler-cat|Terfysgoedd yr 21ain ganrif yn ôl gwlad}} [[Categori:Terfysgoedd yr 21ain ganrif| Cyfandir]] [[Categori:Terfysgoedd yn ôl cyfandir a chanrif|21]] [[Categori:Trais yn yr 21ain ganrif yn ôl cyfandir|*Terfysgoedd]] [[Categori:Troseddau'r 21ain ganrif yn ôl cyfandir|*Terfysgoedd]] 76gtjg3t3oaz5r9yfdopxtr1o5kvsw2 Categori:Terfysgoedd yn Ffrainc yn ôl canrif 14 588090 15668779 2026-10-21T16:02:33Z Adda'r Yw 251 creu 15668779 wikitext text/x-wiki [[Categori:Terfysgoedd yn Ewrop yn ôl gwlad a chanrif|Ffrainc]] [[Categori:Terfysgoedd yn Ffrainc yn ôl cyfnod|<Canrif]] [[Categori:Terfysgoedd yn ôl gwlad a chanrif|Ffrainc]] [[Categori:Trais yn Ffrainc yn ôl canrif|*Terfysgoedd]] [[Categori:Troseddau yn Ffrainc yn ôl canrif|*Terfysgoedd]] g3certls2wdvxvogps4ymjb9585cpq8 Categori:Terfysgoedd yn Ffrainc yn ôl cyfnod 14 588091 15668780 2026-10-21T16:02:51Z Adda'r Yw 251 creu 15668780 wikitext text/x-wiki [[Categori:Terfysgoedd yn Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod|Ffrainc]] [[Categori:Terfysgoedd yn Ffrainc| Cyfnod]] [[Categori:Terfysgoedd yn ôl gwlad a chyfnod|Ffrainc]] [[Categori:Trais yn Ffrainc yn ôl cyfnod|*Terfysgoedd]] [[Categori:Troseddau yn Ffrainc yn ôl cyfnod|*Terfysgoedd]] so99yonjv8d1gs5vwd82mrhh2wl74zw Categori:Terfysgoedd yn Ffrainc 14 588092 15668781 2026-10-21T16:03:59Z Adda'r Yw 251 creu 15668781 wikitext text/x-wiki [[Terfysg]]oedd yn [[Ffrainc]]. {{DEFAULTSORT:Terfysgoedd Ffrainc}} [[Categori:Terfysgoedd yn Ewrop yn ôl gwlad|Ffrainc]] [[Categori:Terfysgoedd yn ôl gwlad|Ffrainc]] [[Categori:Trais yn Ffrainc]] [[Categori:Troseddau yn Ffrainc]] rbbtbhppcr1nmx114kdsd3oz9zu6nd7 Categori:Terfysgoedd yn Ewrop 14 588093 15668782 2026-10-21T16:04:52Z Adda'r Yw 251 creu 15668782 wikitext text/x-wiki [[Terfysg]]oedd yn [[Ewrop]]. {{DEFAULTSORT:Terfysgoedd Ewrop}} [[Categori:Terfysgoedd yn ôl cyfandir|Ewrop]] [[Categori:Trais yn Ewrop]] [[Categori:Troseddau yn Ewrop]] ll3c3pvyn4xkh7777h2njnieixzhpso Categori:Terfysgoedd yng Ngogledd America 14 588094 15668783 2026-10-21T16:06:03Z Adda'r Yw 251 creu 15668783 wikitext text/x-wiki [[Terfysg]]oedd yng [[Gogledd America|Ngogledd America]]. {{DEFAULTSORT:Terfysgoedd Gogledd America}} [[Categori:Terfysgoedd yn ôl cyfandir|Gogledd America]] [[Categori:Trais yng Ngogledd America]] [[Categori:Troseddau yng Ngogledd America]] 7sx7ktj88cq4axqxu964zpinf26m2xj Categori:Terfysgoedd yn Ewrop yn ôl gwlad 14 588095 15668784 2026-10-21T16:08:00Z Adda'r Yw 251 creu 15668784 wikitext text/x-wiki [[Categori:Terfysgoedd yn Ewrop| Gwlad]] [[Categori:Terfysgoedd yn ôl cyfandir a gwlad|Ewrop]] [[Categori:Trais yn Ewrop yn ôl gwlad|*Terfysgoedd]] [[Categori:Troseddau yn Ewrop yn ôl gwlad|*Terfysgoedd]] mdgboaqiaydk24vs6c7emn2t9p3ac6r Categori:Terfysgoedd yng Ngogledd America yn ôl gwlad 14 588096 15668785 2026-10-21T16:08:42Z Adda'r Yw 251 creu 15668785 wikitext text/x-wiki [[Categori:Terfysgoedd yng Ngogledd America| Gwlad]] [[Categori:Terfysgoedd yn ôl cyfandir a gwlad|Gogledd America]] [[Categori:Trais yng Ngogledd America yn ôl gwlad|*Terfysgoedd]] [[Categori:Troseddau yng Ngogledd America yn ôl gwlad|*Terfysgoedd]] fvhr7mdbekkcgd7erq5vs0f04hg3vc2 Categori:Trais yn Ewrop 14 588097 15668786 2026-10-21T16:09:45Z Adda'r Yw 251 creu 15668786 wikitext text/x-wiki [[Trais]] yn [[Ewrop]]. {{DEFAULTSORT:Trais Ewrop}} [[Categori:Cymdeithas Ewrop]] [[Categori:Trais yn ôl cyfandir|Ewrop]] [[Categori:Trosedd yn Ewrop]] 6nlxy1etccsc1n8829kkq0g8yctlqq1 Home, I'm Darling 0 588098 15668791 2026-10-21T17:40:26Z Paulpesda 728 Crëwyd drwy gyfieithu'r dudalen "[[:en:Special:Redirect/revision/1359936175|Home, I'm Darling]]" 15668791 wikitext text/x-wiki   Drama Saesneg a lwyfannwyd gan Theatr Clwyd yn 2018 yw '''''Home, I'm Darling''''' gan Laura Wade. [[Categori:Dramâu 2018]] r8gybcum3l9ss4ipurh6qxzbrgexr8o 15668792 15668791 2026-10-21T17:57:05Z Paulpesda 728 15668792 wikitext text/x-wiki  {{Pethau|gwlad={{banergwlad|Cymru}}|suppressfields=|fetchwikidata=ALL}}{{Teitl italig}}Drama arobryn Saesneg a lwyfannwyd gan [[Theatr Clwyd]] yn [[2018]] yw '''''Home, I'm Darling''''' gan [[Laura Wade]]. Ers ei pherfformiad cyntaf yn Theatr Clwyd yn 2018, mae'r ddrama wedi cael ei pherfformio yn y [[West End Llundain|West End]] ac wedi teithio o gwmpas [[y Deyrnas Unedig]], yn ogystal â chynyrchiadau yn [[Awstralia]] a gogledd Lloegr. Enillodd y ddrama [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] am y gomedi newydd orau yn 2019. == Cymeriadau == * Judy * Johnny * Sylvia * Alex * Fran * Marcus == Cynnwys == Mae Judy a Johnny yn byw eu bywyd o dan ddylanwad a realaeth y [[1950au]], ac fe adlewyrchir hynny gan ei dillad, yr addurniadau, ac offer y cartref. Mae Judy yn dewis aros gartref tra bod Johnny yn gweithio fel asiant tai, gan 'obeithio am ddyrchafiad. Sylweddola Johnny bod ganddyn nhw broblemau ariannol; efallai bydd eu cartref yn cael ei adfeddiannu. Dair blynedd ynghynt roedd Judy wedi derbyn diswyddiad gwirfoddol, ond mae'r arian wedi dod i ben. Mae yntau'n tanberfformio yn y gwaith ac nid yw'n ennill cymaint o gomisiwn, ac mae'n cyfaddef nad yw'n hapus. Mae angen iddyn nhw newid. Mae'n cael dyrchafiad, ond bydd yn golygu taith hir i'r gwaith. Maen nhw'n cytuno i gyfaddawdu. == Cynyrchiadau nodedig == Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf yn [[Theatr Clwyd]] o'r [[25 Mehefin]] hyd [[14 Gorffennaf]] 2018, cyn trosglwyddo i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Theatr Genedlaethol, Llundain]] o'r [[24 Gorffennaf]] hyd [[5 Medi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/wales-theatre/news/richard-harrington-home-im-darling-clwyd-wade_45722.html|title=Richard Harrington cast in National Theatre and Theatr Clwyd's Home, I'm Darling {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=2019-04-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/home-im-darling-national-theatre-review-katherine-parkinson-it-crowd-a8472526.html|title=Home, I'm Darling, National Theatre review: Well worth a ticket|date=2018-08-01|website=The Independent|language=en|access-date=2019-04-07}}</ref> Cyfarwyddwyd y cynhyrchiad gan [[Tamara Harvey]] gyda [[Katherine Parkinson]] a [[Richard Harrington]] fel y ddau brif gymeriad. Ar y 31 Awst, bu'n rhaid i gyfarwyddwr artistig y Theatr Genedlaethol, [[Rufus Norris]], bortreadu'r cymeriad ar ôl i Harrington fod yn sâl.<ref>{{Cite web|title=Rufus Norris steps in to star in Home, I'm Darling at the National Theatre {{!}} WhatsOnStage|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/rufus-norris-acting-home-im-darling_47496.html|access-date=2020-07-26|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB}}</ref> Trosglwyddwyd y cynhyrchiad i [[Duke of York's Theatre|Theatr Duke of York]] yn [[West End Llundain]] o'r [[26 Ionawr]] hyd [[13 Ebrill]] [[2019]], cyn cychwyn ar daith o amgylch y Deyrnas Unedig cyn dychwelyd i Theatr Clwyd.<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/katherine-parkinson-home-im-darling-cast-west-end_48260.html|title=Cast joining Katherine Parkinson in the Home, I'm Darling West End transfer announced {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=2019-04-07}}</ref> Aeth y cynhyrchiad ar daith eto yng ngwanwyn 2023 gyda Jessica Ransom fel Judy, Neil McDermott fel Johnny a Diane Keen fel Sylvia.<ref>{{Cite web|date=2022-10-04|title=Home, I'm Darling - Bill Kenwright Limited|url=https://www.kenwright.com/portfolio/home-im-darling/|access-date=2023-08-02|language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Cymeriad !Theatr Clwyd / National Theatre !West End !Taith y Deyrnas Undedig |- !<small>2018</small> !<small>2019</small> !<small>2019</small> |- !Judy | colspan="3" align="center" |Katherine Parkinson |- !Johnny | colspan="2" align="center" |[[Richard Harrington]] | align="center" |Jo Stone-Fewings |- !Sylvia | align="center" |[[Siân Thomas (actores)|Siân Thomas]] | colspan="2" |Susan Brown |- !Alex | colspan="3" align="center" |[[Sara Gregory]] |- !Fran | align="center" |Kathryn Drysdale | colspan="2" |Siubhan Harrison |- !Marcus | align="center" |Barnaby Kay | colspan="2" |Hywel Morgan |} [[Categori:Dramâu 2018]] dgvm6d82gnyhmgipp650pj8t9ux49wv 15668793 15668792 2026-10-21T17:57:30Z Paulpesda 728 15668793 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL}}{{Teitl italig}}Drama arobryn Saesneg a lwyfannwyd gan [[Theatr Clwyd]] yn [[2018]] yw '''''Home, I'm Darling''''' gan [[Laura Wade]]. Ers ei pherfformiad cyntaf yn Theatr Clwyd yn 2018, mae'r ddrama wedi cael ei pherfformio yn y [[West End Llundain|West End]] ac wedi teithio o gwmpas [[y Deyrnas Unedig]], yn ogystal â chynyrchiadau yn [[Awstralia]] a gogledd Lloegr. Enillodd y ddrama [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] am y gomedi newydd orau yn 2019. == Cymeriadau == * Judy * Johnny * Sylvia * Alex * Fran * Marcus == Cynnwys == Mae Judy a Johnny yn byw eu bywyd o dan ddylanwad a realaeth y [[1950au]], ac fe adlewyrchir hynny gan ei dillad, yr addurniadau, ac offer y cartref. Mae Judy yn dewis aros gartref tra bod Johnny yn gweithio fel asiant tai, gan 'obeithio am ddyrchafiad. Sylweddola Johnny bod ganddyn nhw broblemau ariannol; efallai bydd eu cartref yn cael ei adfeddiannu. Dair blynedd ynghynt roedd Judy wedi derbyn diswyddiad gwirfoddol, ond mae'r arian wedi dod i ben. Mae yntau'n tanberfformio yn y gwaith ac nid yw'n ennill cymaint o gomisiwn, ac mae'n cyfaddef nad yw'n hapus. Mae angen iddyn nhw newid. Mae'n cael dyrchafiad, ond bydd yn golygu taith hir i'r gwaith. Maen nhw'n cytuno i gyfaddawdu. == Cynyrchiadau nodedig == Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf yn [[Theatr Clwyd]] o'r [[25 Mehefin]] hyd [[14 Gorffennaf]] 2018, cyn trosglwyddo i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Theatr Genedlaethol, Llundain]] o'r [[24 Gorffennaf]] hyd [[5 Medi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/wales-theatre/news/richard-harrington-home-im-darling-clwyd-wade_45722.html|title=Richard Harrington cast in National Theatre and Theatr Clwyd's Home, I'm Darling {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=2019-04-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/home-im-darling-national-theatre-review-katherine-parkinson-it-crowd-a8472526.html|title=Home, I'm Darling, National Theatre review: Well worth a ticket|date=2018-08-01|website=The Independent|language=en|access-date=2019-04-07}}</ref> Cyfarwyddwyd y cynhyrchiad gan [[Tamara Harvey]] gyda [[Katherine Parkinson]] a [[Richard Harrington]] fel y ddau brif gymeriad. Ar y 31 Awst, bu'n rhaid i gyfarwyddwr artistig y Theatr Genedlaethol, [[Rufus Norris]], bortreadu'r cymeriad ar ôl i Harrington fod yn sâl.<ref>{{Cite web|title=Rufus Norris steps in to star in Home, I'm Darling at the National Theatre {{!}} WhatsOnStage|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/rufus-norris-acting-home-im-darling_47496.html|access-date=2020-07-26|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB}}</ref> Trosglwyddwyd y cynhyrchiad i [[Duke of York's Theatre|Theatr Duke of York]] yn [[West End Llundain]] o'r [[26 Ionawr]] hyd [[13 Ebrill]] [[2019]], cyn cychwyn ar daith o amgylch y Deyrnas Unedig cyn dychwelyd i Theatr Clwyd.<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/katherine-parkinson-home-im-darling-cast-west-end_48260.html|title=Cast joining Katherine Parkinson in the Home, I'm Darling West End transfer announced {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=2019-04-07}}</ref> Aeth y cynhyrchiad ar daith eto yng ngwanwyn 2023 gyda Jessica Ransom fel Judy, Neil McDermott fel Johnny a Diane Keen fel Sylvia.<ref>{{Cite web|date=2022-10-04|title=Home, I'm Darling - Bill Kenwright Limited|url=https://www.kenwright.com/portfolio/home-im-darling/|access-date=2023-08-02|language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Cymeriad !Theatr Clwyd / National Theatre !West End !Taith y Deyrnas Undedig |- !<small>2018</small> !<small>2019</small> !<small>2019</small> |- !Judy | colspan="3" align="center" |Katherine Parkinson |- !Johnny | colspan="2" align="center" |[[Richard Harrington]] | align="center" |Jo Stone-Fewings |- !Sylvia | align="center" |[[Siân Thomas (actores)|Siân Thomas]] | colspan="2" |Susan Brown |- !Alex | colspan="3" align="center" |[[Sara Gregory]] |- !Fran | align="center" |Kathryn Drysdale | colspan="2" |Siubhan Harrison |- !Marcus | align="center" |Barnaby Kay | colspan="2" |Hywel Morgan |} [[Categori:Dramâu 2018]] 0xycswihgmhlc04vqwlpxnjbl0krheg 15668796 15668793 2026-10-21T18:03:20Z Paulpesda 728 15668796 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Home, I'm Darling drama.png}}{{Teitl italig}}Drama arobryn Saesneg a lwyfannwyd gan [[Theatr Clwyd]] yn [[2018]] yw '''''Home, I'm Darling''''' gan [[Laura Wade]]. Ers ei pherfformiad cyntaf yn Theatr Clwyd yn 2018, mae'r ddrama wedi cael ei pherfformio yn y [[West End Llundain|West End]] ac wedi teithio o gwmpas [[y Deyrnas Unedig]], yn ogystal â chynyrchiadau yn [[Awstralia]] a gogledd Lloegr. Enillodd y ddrama [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] am y gomedi newydd orau yn 2019. == Cymeriadau == * Judy * Johnny * Sylvia * Alex * Fran * Marcus == Cynnwys == Mae Judy a Johnny yn byw eu bywyd o dan ddylanwad a realaeth y [[1950au]], ac fe adlewyrchir hynny gan ei dillad, yr addurniadau, ac offer y cartref. Mae Judy yn dewis aros gartref tra bod Johnny yn gweithio fel asiant tai, gan 'obeithio am ddyrchafiad. Sylweddola Johnny bod ganddyn nhw broblemau ariannol; efallai bydd eu cartref yn cael ei adfeddiannu. Dair blynedd ynghynt roedd Judy wedi derbyn diswyddiad gwirfoddol, ond mae'r arian wedi dod i ben. Mae yntau'n tanberfformio yn y gwaith ac nid yw'n ennill cymaint o gomisiwn, ac mae'n cyfaddef nad yw'n hapus. Mae angen iddyn nhw newid. Mae'n cael dyrchafiad, ond bydd yn golygu taith hir i'r gwaith. Maen nhw'n cytuno i gyfaddawdu. == Cynyrchiadau nodedig == Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf yn [[Theatr Clwyd]] o'r [[25 Mehefin]] hyd [[14 Gorffennaf]] 2018, cyn trosglwyddo i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Theatr Genedlaethol, Llundain]] o'r [[24 Gorffennaf]] hyd [[5 Medi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/wales-theatre/news/richard-harrington-home-im-darling-clwyd-wade_45722.html|title=Richard Harrington cast in National Theatre and Theatr Clwyd's Home, I'm Darling {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=2019-04-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/home-im-darling-national-theatre-review-katherine-parkinson-it-crowd-a8472526.html|title=Home, I'm Darling, National Theatre review: Well worth a ticket|date=2018-08-01|website=The Independent|language=en|access-date=2019-04-07}}</ref> Cyfarwyddwyd y cynhyrchiad gan [[Tamara Harvey]] gyda [[Katherine Parkinson]] a [[Richard Harrington]] fel y ddau brif gymeriad. Ar y 31 Awst, bu'n rhaid i gyfarwyddwr artistig y Theatr Genedlaethol, [[Rufus Norris]], bortreadu'r cymeriad ar ôl i Harrington fod yn sâl.<ref>{{Cite web|title=Rufus Norris steps in to star in Home, I'm Darling at the National Theatre {{!}} WhatsOnStage|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/rufus-norris-acting-home-im-darling_47496.html|access-date=2020-07-26|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB}}</ref> Trosglwyddwyd y cynhyrchiad i [[Duke of York's Theatre|Theatr Duke of York]] yn [[West End Llundain]] o'r [[26 Ionawr]] hyd [[13 Ebrill]] [[2019]], cyn cychwyn ar daith o amgylch y Deyrnas Unedig cyn dychwelyd i Theatr Clwyd.<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/katherine-parkinson-home-im-darling-cast-west-end_48260.html|title=Cast joining Katherine Parkinson in the Home, I'm Darling West End transfer announced {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=2019-04-07}}</ref> Aeth y cynhyrchiad ar daith eto yng ngwanwyn 2023 gyda Jessica Ransom fel Judy, Neil McDermott fel Johnny a Diane Keen fel Sylvia.<ref>{{Cite web|date=2022-10-04|title=Home, I'm Darling - Bill Kenwright Limited|url=https://www.kenwright.com/portfolio/home-im-darling/|access-date=2023-08-02|language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Cymeriad !Theatr Clwyd / National Theatre !West End !Taith y Deyrnas Undedig |- !<small>2018</small> !<small>2019</small> !<small>2019</small> |- !Judy | colspan="3" align="center" |Katherine Parkinson |- !Johnny | colspan="2" align="center" |[[Richard Harrington]] | align="center" |Jo Stone-Fewings |- !Sylvia | align="center" |[[Siân Thomas (actores)|Siân Thomas]] | colspan="2" |Susan Brown |- !Alex | colspan="3" align="center" |[[Sara Gregory]] |- !Fran | align="center" |Kathryn Drysdale | colspan="2" |Siubhan Harrison |- !Marcus | align="center" |Barnaby Kay | colspan="2" |Hywel Morgan |} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Theatr Saesneg]] [[Categori:Dramâu 2018]] ep5ms8xf40a35sb8y8nkehhb1cj81z0 15668797 15668796 2026-10-21T18:06:10Z Paulpesda 728 15668797 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Home, I'm Darling drama.png}}{{Teitl italig}}Drama arobryn Saesneg a lwyfannwyd gan [[Theatr Clwyd]] yn [[2018]] yw '''''Home, I'm Darling''''' gan [[Laura Wade]]. Ers ei pherfformiad cyntaf yn Theatr Clwyd yn 2018, mae'r ddrama wedi cael ei pherfformio yn y [[West End Llundain|West End]] ac wedi teithio o gwmpas [[y Deyrnas Unedig]], yn ogystal â chynyrchiadau yn [[Awstralia]] a gogledd Lloegr. Enillodd y ddrama [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] am y gomedi newydd orau yn 2019. == Cymeriadau == * Judy * Johnny * Sylvia * Alex * Fran * Marcus == Cynnwys == Mae Judy a Johnny yn byw eu bywyd o dan ddylanwad a realaeth y [[1950au]], ac fe adlewyrchir hynny gan ei dillad, yr addurniadau, ac offer y cartref. Mae Judy yn dewis aros gartref tra bod Johnny yn gweithio fel asiant tai, gan 'obeithio am ddyrchafiad. Sylweddola Johnny bod ganddyn nhw broblemau ariannol; efallai bydd eu cartref yn cael ei adfeddiannu. Dair blynedd ynghynt roedd Judy wedi derbyn diswyddiad gwirfoddol, ond mae'r arian wedi dod i ben. Mae yntau'n tanberfformio yn y gwaith ac nid yw'n ennill cymaint o gomisiwn, ac mae'n cyfaddef nad yw'n hapus. Mae angen iddyn nhw newid. Mae'n cael dyrchafiad, ond bydd yn golygu taith hir i'r gwaith. Maen nhw'n cytuno i gyfaddawdu. == Cynyrchiadau nodedig == Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf yn [[Theatr Clwyd]] o'r [[25 Mehefin]] hyd [[14 Gorffennaf]] 2018, cyn trosglwyddo i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Theatr Genedlaethol, Llundain]] o'r [[24 Gorffennaf]] hyd [[5 Medi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/wales-theatre/news/richard-harrington-home-im-darling-clwyd-wade_45722.html|title=Richard Harrington cast in National Theatre and Theatr Clwyd's Home, I'm Darling {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=21 Hydref 2026|date=7 Ebrill 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/home-im-darling-national-theatre-review-katherine-parkinson-it-crowd-a8472526.html|title=Home, I'm Darling, National Theatre review: Well worth a ticket|date=1 Awst 2018|website=The Independent|language=en|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyfarwyddwyd y cynhyrchiad gan [[Tamara Harvey]] gyda [[Katherine Parkinson]] a [[Richard Harrington]] fel y ddau brif gymeriad. Ar y 31 Awst, bu'n rhaid i gyfarwyddwr artistig y Theatr Genedlaethol, [[Rufus Norris]], bortreadu'r cymeriad ar ôl i Harrington fod yn sâl.<ref>{{Cite web|title=Rufus Norris steps in to star in Home, I'm Darling at the National Theatre {{!}} WhatsOnStage|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/rufus-norris-acting-home-im-darling_47496.html|access-date=21 Hydref 2026|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB}}</ref> Trosglwyddwyd y cynhyrchiad i [[Duke of York's Theatre|Theatr Duke of York]] yn [[West End Llundain]] o'r [[26 Ionawr]] hyd [[13 Ebrill]] [[2019]], cyn cychwyn ar daith o amgylch y Deyrnas Unedig cyn dychwelyd i Theatr Clwyd.<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/katherine-parkinson-home-im-darling-cast-west-end_48260.html|title=Cast joining Katherine Parkinson in the Home, I'm Darling West End transfer announced {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Aeth y cynhyrchiad ar daith eto yng ngwanwyn 2023 gyda Jessica Ransom fel Judy, Neil McDermott fel Johnny a Diane Keen fel Sylvia.<ref>{{Cite web|date=4 Hydref 2022|title=Home, I'm Darling - Bill Kenwright Limited|url=https://www.kenwright.com/portfolio/home-im-darling/|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Cymeriad !Theatr Clwyd / National Theatre !West End !Taith y Deyrnas Undedig |- !<small>2018</small> !<small>2019</small> !<small>2019</small> |- !Judy | colspan="3" align="center" |Katherine Parkinson |- !Johnny | colspan="2" align="center" |[[Richard Harrington]] | align="center" |Jo Stone-Fewings |- !Sylvia | align="center" |[[Siân Thomas (actores)|Siân Thomas]] | colspan="2" |Susan Brown |- !Alex | colspan="3" align="center" |[[Sara Gregory]] |- !Fran | align="center" |Kathryn Drysdale | colspan="2" |Siubhan Harrison |- !Marcus | align="center" |Barnaby Kay | colspan="2" |Hywel Morgan |} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Theatr Saesneg]] [[Categori:Dramâu 2018]] [[Categori:Dramâu Saesneg o Gymru]] [[Categori:Dramâu Saesneg o Loegr]] [[Categori:Theatr yng Nghymru]] [[Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 21ain ganrif]] 1pw591mftj6tiop29uijien0ave8c6m 15668799 15668797 2026-10-21T18:08:14Z Paulpesda 728 15668799 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Home, I'm Darling drama.png}}{{Teitl italig}}Drama arobryn Saesneg a lwyfannwyd gan [[Theatr Clwyd]] yn [[2018]] yw '''''Home, I'm Darling''''' gan [[Laura Wade]]. Ers ei pherfformiad cyntaf yn Theatr Clwyd yn 2018, mae'r ddrama wedi cael ei pherfformio yn y [[West End Llundain|West End]] ac wedi teithio o gwmpas [[y Deyrnas Unedig]], yn ogystal â chynyrchiadau yn [[Awstralia]] a gogledd Lloegr. Enillodd y ddrama [[Gwobrau Laurence Olivier|Wobr Olivier]] am y gomedi newydd orau yn 2019. == Cymeriadau == * Judy * Johnny * Sylvia * Alex * Fran * Marcus == Cynnwys == Mae Judy a Johnny yn byw eu bywyd o dan ddylanwad a realaeth y [[1950au]], ac fe adlewyrchir hynny gan ei dillad, yr addurniadau, ac offer y cartref. Mae Judy yn dewis aros gartref tra bod Johnny yn gweithio fel asiant tai, gan 'obeithio am ddyrchafiad. Sylweddola Johnny bod ganddyn nhw broblemau ariannol; efallai bydd eu cartref yn cael ei adfeddiannu. Dair blynedd ynghynt roedd Judy wedi derbyn diswyddiad gwirfoddol, ond mae'r arian wedi dod i ben. Mae yntau'n tanberfformio yn y gwaith ac nid yw'n ennill cymaint o gomisiwn, ac mae'n cyfaddef nad yw'n hapus. Mae angen iddyn nhw newid. Mae'n cael dyrchafiad, ond bydd yn golygu taith hir i'r gwaith. Maen nhw'n cytuno i gyfaddawdu. == Cynyrchiadau nodedig == Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf yn [[Theatr Clwyd]] o'r [[25 Mehefin]] hyd [[14 Gorffennaf]] 2018, cyn trosglwyddo i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Theatr Genedlaethol, Llundain]] o'r [[24 Gorffennaf]] hyd [[5 Medi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/wales-theatre/news/richard-harrington-home-im-darling-clwyd-wade_45722.html|title=Richard Harrington cast in National Theatre and Theatr Clwyd's Home, I'm Darling {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=21 Hydref 2026|date=7 Ebrill 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/home-im-darling-national-theatre-review-katherine-parkinson-it-crowd-a8472526.html|title=Home, I'm Darling, National Theatre review: Well worth a ticket|date=1 Awst 2018|website=The Independent|language=en|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Cyfarwyddwyd y cynhyrchiad gan [[Tamara Harvey]] gyda [[Katherine Parkinson]] a [[Richard Harrington]] fel y ddau brif gymeriad. Ar y 31 Awst, bu'n rhaid i gyfarwyddwr artistig y Theatr Genedlaethol, [[Rufus Norris]], bortreadu'r cymeriad ar ôl i Harrington fod yn sâl.<ref>{{Cite web|title=Rufus Norris steps in to star in Home, I'm Darling at the National Theatre {{!}} WhatsOnStage|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/rufus-norris-acting-home-im-darling_47496.html|access-date=21 Hydref 2026|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB}}</ref> Trosglwyddwyd y cynhyrchiad i [[Duke of York's Theatre|Theatr Duke of York]] yn [[West End Llundain]] o'r [[26 Ionawr]] hyd [[13 Ebrill]] [[2019]], cyn cychwyn ar daith o amgylch y Deyrnas Unedig cyn dychwelyd i Theatr Clwyd.<ref>{{Cite web|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/katherine-parkinson-home-im-darling-cast-west-end_48260.html|title=Cast joining Katherine Parkinson in the Home, I'm Darling West End transfer announced {{!}} WhatsOnStage|website=www.whatsonstage.com|language=en-GB|access-date=21 Hydref 2026}}</ref> Aeth y cynhyrchiad ar daith eto yng ngwanwyn 2023 gyda Jessica Ransom fel Judy, Neil McDermott fel Johnny a Diane Keen fel Sylvia.<ref>{{Cite web|date=4 Hydref 2022|title=Home, I'm Darling - Bill Kenwright Limited|url=https://www.kenwright.com/portfolio/home-im-darling/|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Cymeriad !Theatr Clwyd / National Theatre !West End !Taith y Deyrnas Undedig |- !<small>2018</small> !<small>2019</small> !<small>2019</small> |- !Judy | colspan="3" align="center" |Katherine Parkinson |- !Johnny | colspan="2" align="center" |[[Richard Harrington]] | align="center" |Jo Stone-Fewings |- !Sylvia | align="center" |[[Siân Thomas (actores)|Siân Thomas]] | colspan="2" |Susan Brown |- !Alex | colspan="3" align="center" |[[Sara Gregory]] |- !Fran | align="center" |Kathryn Drysdale | colspan="2" |Siubhan Harrison |- !Marcus | align="center" |Barnaby Kay | colspan="2" |Hywel Morgan |} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Theatr Saesneg]] [[Categori:Dramâu 2018]] [[Categori:Dramâu Saesneg o Gymru]] [[Categori:Dramâu Saesneg o Loegr]] [[Categori:Theatr yng Nghymru]] [[Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 21ain ganrif]] [[Categori:Enillwyr Gwobr Olivier]] htftrzo9lij0yteyjho3g5e2su9hi3d Delwedd:Home, I'm Darling drama.png 6 588099 15668795 2026-10-21T18:01:47Z Paulpesda 728 {{Gwybodaeth |Disgrifiad = poster y ddrama Home, I'm Darling |Ffynhonnell = screengrab o https://www.londontheatre.co.uk/show/13991-home,-i-m-darling |Awdur = Theatr Clwyd |Dyddiad = 2018 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y ddrama. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl Home, I'm Darling yn unig |Fersiynau_eraill = }} 15668795 wikitext text/x-wiki == Crynodeb == {{Gwybodaeth |Disgrifiad = poster y ddrama Home, I'm Darling |Ffynhonnell = screengrab o https://www.londontheatre.co.uk/show/13991-home,-i-m-darling |Awdur = Theatr Clwyd |Dyddiad = 2018 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y ddrama. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl Home, I'm Darling yn unig |Fersiynau_eraill = }} gqerd7s0f0wohz86cf086wxp6mof5ly The Rise and Fall of Little Voice 0 588100 15668838 2026-10-21T18:37:55Z Paulpesda 728 Crëwyd drwy gyfieithu'r dudalen "[[:en:Special:Redirect/revision/1366731111|The Rise and Fall of Little Voice]]" 15668838 wikitext text/x-wiki   Drama lwyfan Saesneg gan Jim Cartwright yw '''''The Rise and Fall of Little Voice''''' a lwyfannwyd gyntaf ym 1992. Addaswyd y ddrama i ffilm lwyddiannus o'r enw ''[[Little Voice]]'' ym 1998. [[Categori:Dramâu 1992]] 2v25e2qvdjpwldue2w9apw4wfo5xwk9 15668896 15668838 2026-10-21T18:59:37Z Paulpesda 728 15668896 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL}}{{Teitl italig}}  Drama lwyfan Saesneg gan [[Jim Cartwright]] yw '''''The Rise and Fall of Little Voice''''' a lwyfannwyd gyntaf ym 1992. Addaswyd y ddrama i ffilm lwyddiannus o'r enw ''[[Little Voice]]'' ym 1998. == Cymeriadau == * Mari Hoff - y fam * Little Voice (LV) - y ferch * Ray Say - cariad y fam * Sadie - cymdoges * Billy - cyfaill LV * Phone Man - dyn trwsio ffôn * Mr Boo - rheolwr y clwb cymdeithasol == Cynnwys == Mae'r ferch eiddil, dawel sy'n cael ei galw gan ei mam swnllyd a meddw, yn 'Little Voice' yn treulio rhan fwyaf o'i hamser yn cuddio yn ei llofft yn gwrando ar recordiau ei thad a fu farw. Mae'r cyswllt rhwng y recordiau a'r caneuon yn bwysig i LV, gymaint felly nes bod ganddi'r gallu rhyfeddol i ddynwared y lleisiau enwog fel [[Shirley Bassey]] a [[Judy Garland]]. Pan ymwela cariad Mari ei mam â'r tŷ, ac yn clywed llais unigryw LV, mae 'Ray Say' yn trefnu iddi ganu o flaen y gynulleidfa yn y clwb cymdeithasol lleol, a hynny o flaen asiant o fyd adloniant. Ond fe dry'r cyfan yn lanast, pan mae LV yn canfod ei gwir lais, ac yn herio ei mam a chynlluniau pawb ar gyfer ei dyfodol.<ref>{{Cite book|title=The Rise and Fall of Little Voice|last=Cartwright|first=Jim|publisher=Methuen|year=1992|isbn=9780413671301}}</ref> == Cynyrchiadau nodedig == [[Sam Mendes]] gyfarwyddodd y cynhyrchiad cyntaf yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] a drosglwyddodd i [[Aldwych Theatre|Theatr Aldwych]] yn [[West End theatre|West End]] Llundain. Ail lwyfannwyd y ddrama yn y West End o'r [[8 Hydref]] [[2009]] hyd [[30 Ionawr]] [[2010]]. Yn dilyn llwyddiant y ddrama, enillodd [[Diana Vickers]] wobr yng [[Theatregoers' Choice Award|Ngwobrau Dewis y Mynychwyr Theatr]] am ei hymddangosiad cyntaf ar lwyfannau Llundain. Bydd y ddrama’n dychwelyd i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Royal National Theatre, Llundain]] ym mis Rhagfyr 2026 mewn adfywiad dan gyfarwyddyd Robert Hastie, gyda Francesca Mills fel 'Little Voice', Jill Halfpenny fel 'Marie' a [[Brodyr Chuckle|Paul Chuckle]] fel 'Mr Boo', cyn teithio’r Deyrnas Unedig ym mis Chwefror 2027.<ref>{{Cite web|last=Hulme|first=Alan|date=2026-05-19|title=National Theatre to tour The Rise and Fall of Little Voice|url=https://www.theatrereviewsnorth.com/post/national-theatre-to-tour-the-rise-and-fall-of-little-voice|access-date=2026-05-19|website=TheatreReviewsNorth|language=en}}</ref> {| class="wikitable" !Cymeriad !1992 West End !1994 Broadway !1998 Film cast !2009 West End revival cast |- !Laura Hoff / Little Voice | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Hynden Walch | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Diana Vickers |- !Mari Hoff | align="center" |[[Alison Steadman]] | colspan="1" align="center" |Rondi Reed | align="center" |[[Brenda Blethyn]] | align="center" |Lesley Sharp |- !Ray Say | align="center" |[[Pete Postlethwaite]] | colspan="1" align="center" |George Innes | align="center" |[[Michael Caine]] | align="center" |Marc Warren |- !Sadie | align="center" |Annette Badland | colspan="1" align="center" |Karen Vaccaro | align="center" |Annette Badland | align="center" |Rachel Lumberg |- !Billy | align="center" |Adrian Hood | colspan="1" align="center" |Ian Barford | align="center" |[[Ewan McGregor]] | align="center" |James Cartwright |- !Mr Boo | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |[[Jim Broadbent]] | align="center" |Tony Haygarth |- !The Phone Man | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |Philip Jackson | align="center" |Tony Haygarth |} [[Categori:Dramâu 1992]] tmygydklxrt371kc4e5bdpkmz0j5usg 15668897 15668896 2026-10-21T19:00:12Z Paulpesda 728 15668897 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL}}{{Teitl italig}}  Drama lwyfan Saesneg gan [[Jim Cartwright]] yw '''''The Rise and Fall of Little Voice''''' a lwyfannwyd gyntaf ym 1992. Addaswyd y ddrama i ffilm lwyddiannus o'r enw ''[[Little Voice]]'' ym 1998. == Cymeriadau == * Mari Hoff - y fam * Little Voice (LV) - y ferch * Ray Say - cariad y fam * Sadie - cymdoges * Billy - cyfaill LV * Phone Man - dyn trwsio ffôn * Mr Boo - rheolwr y clwb cymdeithasol == Cynnwys == Mae'r ferch eiddil, dawel sy'n cael ei galw gan ei mam swnllyd a meddw, yn 'Little Voice' yn treulio rhan fwyaf o'i hamser yn cuddio yn ei llofft yn gwrando ar recordiau ei thad a fu farw. Mae'r cyswllt rhwng y recordiau a'r caneuon yn bwysig i LV, gymaint felly nes bod ganddi'r gallu rhyfeddol i ddynwared y lleisiau enwog fel [[Shirley Bassey]] a [[Judy Garland]]. Pan ymwela cariad Mari ei mam â'r tŷ, ac yn clywed llais unigryw LV, mae 'Ray Say' yn trefnu iddi ganu o flaen y gynulleidfa yn y clwb cymdeithasol lleol, a hynny o flaen asiant o fyd adloniant. Ond fe dry'r cyfan yn lanast, pan mae LV yn canfod ei gwir lais, ac yn herio ei mam a chynlluniau pawb ar gyfer ei dyfodol.<ref>{{Cite book|title=The Rise and Fall of Little Voice|last=Cartwright|first=Jim|publisher=Methuen|year=1992|isbn=9780413671301}}</ref> == Cynyrchiadau nodedig == [[Sam Mendes]] gyfarwyddodd y cynhyrchiad cyntaf yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] a drosglwyddodd i [[Aldwych Theatre|Theatr Aldwych]] yn [[West End theatre|West End]] Llundain. Ail lwyfannwyd y ddrama yn y West End o'r [[8 Hydref]] [[2009]] hyd [[30 Ionawr]] [[2010]]. Yn dilyn llwyddiant y ddrama, enillodd [[Diana Vickers]] wobr yng [[Theatregoers' Choice Award|Ngwobrau Dewis y Mynychwyr Theatr]] am ei hymddangosiad cyntaf ar lwyfannau Llundain. Bydd y ddrama’n dychwelyd i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Royal National Theatre, Llundain]] ym mis Rhagfyr 2026 mewn adfywiad dan gyfarwyddyd Robert Hastie, gyda Francesca Mills fel 'Little Voice', Jill Halfpenny fel 'Marie' a [[Brodyr Chuckle|Paul Chuckle]] fel 'Mr Boo', cyn teithio’r Deyrnas Unedig ym mis Chwefror 2027.<ref>{{Cite web|last=Hulme|first=Alan|date=2026-05-19|title=National Theatre to tour The Rise and Fall of Little Voice|url=https://www.theatrereviewsnorth.com/post/national-theatre-to-tour-the-rise-and-fall-of-little-voice|access-date=2026-05-19|website=TheatreReviewsNorth|language=en}}</ref> {| class="wikitable" !Cymeriad !1992 West End !1994 Broadway !1998 Film cast !2009 West End revival cast |- !Laura Hoff / Little Voice | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Hynden Walch | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Diana Vickers |- !Mari Hoff | align="center" |[[Alison Steadman]] | colspan="1" align="center" |Rondi Reed | align="center" |[[Brenda Blethyn]] | align="center" |Lesley Sharp |- !Ray Say | align="center" |[[Pete Postlethwaite]] | colspan="1" align="center" |George Innes | align="center" |[[Michael Caine]] | align="center" |Marc Warren |- !Sadie | align="center" |Annette Badland | colspan="1" align="center" |Karen Vaccaro | align="center" |Annette Badland | align="center" |Rachel Lumberg |- !Billy | align="center" |Adrian Hood | colspan="1" align="center" |Ian Barford | align="center" |[[Ewan McGregor]] | align="center" |James Cartwright |- !Mr Boo | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |[[Jim Broadbent]] | align="center" |Tony Haygarth |- !The Phone Man | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |Philip Jackson | align="center" |Tony Haygarth |} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Dramâu 1992]] b96oyl7bh81pg35b5wo9syvjd1cl2bi 15668910 15668897 2026-10-21T19:18:42Z Paulpesda 728 /* Cyfeiriadau */ 15668910 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Poster the rise and fall of little voice 1992.png}}{{Teitl italig}}  Drama lwyfan Saesneg gan [[Jim Cartwright]] yw '''''The Rise and Fall of Little Voice''''' a lwyfannwyd gyntaf ym 1992. Addaswyd y ddrama i ffilm lwyddiannus o'r enw ''[[Little Voice]]'' ym 1998. Mae'n ddrama anodd i'w llwyfannu gan fod angen i'r brif actores sy'n portreadu'r ferch ifanc, eiddil 'Little Voice' i efelychu lleisiau a dawn canu y ‘divas’ enwog fel [[Shirley Bassey]], [[Dusty Springfield]], [[Judy Garland]] a [[Marilyn Monroe]]. Drwy'r ddrama hon, a'r cynhyrchiad cyntaf ym 1992, y daeth [[Jane Horrocks]] i amlygrwydd. == Cymeriadau == * Mari Hoff - y fam * Little Voice (LV) - y ferch * Ray Say - cariad y fam * Sadie - cymdoges * Billy - cyfaill LV * Phone Man - dyn trwsio ffôn * Mr Boo - rheolwr y clwb cymdeithasol == Cynnwys == Mae'r ferch eiddil, dawel sy'n cael ei galw gan ei mam swnllyd a meddw, yn 'Little Voice' yn treulio rhan fwyaf o'i hamser yn cuddio yn ei llofft yn gwrando ar recordiau ei thad a fu farw. Mae'r cyswllt rhwng y recordiau a'r caneuon yn bwysig i LV, gymaint felly nes bod ganddi'r gallu rhyfeddol i ddynwared y lleisiau enwog fel [[Shirley Bassey]] a [[Judy Garland]]. Pan ymwela cariad Mari ei mam â'r tŷ, ac yn clywed llais unigryw LV, mae 'Ray Say' yn trefnu iddi ganu o flaen y gynulleidfa yn y clwb cymdeithasol lleol, a hynny o flaen asiant o fyd adloniant. Ond fe dry'r cyfan yn lanast, pan mae LV yn canfod ei gwir lais, ac yn herio ei mam a chynlluniau pawb ar gyfer ei dyfodol.<ref>{{Cite book|title=The Rise and Fall of Little Voice|last=Cartwright|first=Jim|publisher=Methuen|year=1992|isbn=9780413671301}}</ref> == Cynyrchiadau nodedig == [[Sam Mendes]] gyfarwyddodd y cynhyrchiad cyntaf yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] ym 1992 a drosglwyddodd i [[Aldwych Theatre|Theatr Aldwych]] yn [[West End theatre|West End]] Llundain. Ail lwyfannwyd y ddrama yn y West End o'r [[8 Hydref]] [[2009]] hyd [[30 Ionawr]] [[2010]]. Yn dilyn llwyddiant y ddrama, enillodd [[Diana Vickers]] wobr yng [[Theatregoers' Choice Award|Ngwobrau Dewis y Mynychwyr Theatr]] am ei hymddangosiad cyntaf ar lwyfannau Llundain. Un a welodd y cynhyrchiad yma yn 2009, oedd adolygydd theatr ''[[Y Cymro]]'' a nododd "Mae’n anodd i beidio cymharu’r cynhyrchiad hwn gyda’r ffilm, sy’n aros fel ffefryn yn fy nghof", eglurodd [[Paul Griffiths (dramodydd)|Paul Griffiths]]. "Cryfder y ddrama yw rhoi’r cyfle i weld ochor mwy dynol o’r fam, ac roedd y fonolog ar y gwely gwag, tra yn llofft ei merch yn bwerus iawn. Monolog na chynhwyswyd yn y ffilm, a sy’n ceisio ennyn cydymdeimlad tuag at y fam yn ogystal", eglurodd.<ref name=":1">{{Cite web|title=Paul Griffiths|url=https://paulpesda.blogspot.com/search?q=little+voice|website=paulpesda.blogspot.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref><blockquote>"‘Gwyn eu byd y rhai addfwyn, oherwydd cânt hwy etifeddu'r ddaear’ yw’r adnod sy’n dod o ennau ‘Mr Boo’, wedi i ‘LV’ lwyr ymlâdd, a dyma neges y ddrama mewn gwirionedd".<ref name=":1" /> </blockquote>Llwyfannwyd y ddrama gan [[Theatr Clwyd]] yn 2017 o dan gyfarwyddyd [[Kate Wasserberg]] gyda Catrin Aaron fel y prif gymeriad.<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> Bydd y ddrama’n dychwelyd i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Royal National Theatre, Llundain]] ym mis Rhagfyr 2026 mewn adfywiad dan gyfarwyddyd Robert Hastie, gyda Francesca Mills fel 'Little Voice', Jill Halfpenny fel 'Marie' a [[Brodyr Chuckle|Paul Chuckle]] fel 'Mr Boo', cyn teithio’r Deyrnas Unedig ym mis Chwefror 2027.<ref>{{Cite web|last=Hulme|first=Alan|date=19 Mai 2026|title=National Theatre to tour The Rise and Fall of Little Voice|url=https://www.theatrereviewsnorth.com/post/national-theatre-to-tour-the-rise-and-fall-of-little-voice|access-date=21 Hydref 2026|website=TheatreReviewsNorth|language=en}}</ref> {| class="wikitable" !Cymeriad !West End 1992 !Broadway 1994 !Ffilm 1998 !West End 2009 !Theatr Clwyd 2017 |- !Laura Hoff / Little Voice | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Hynden Walch | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Diana Vickers |[[Catrin Aaron]] |- !Mari Hoff | align="center" |[[Alison Steadman]] | colspan="1" align="center" |Rondi Reed | align="center" |[[Brenda Blethyn]] | align="center" |Lesley Sharp |Nicola Reynolds |- !Ray Say | align="center" |[[Pete Postlethwaite]] | colspan="1" align="center" |George Innes | align="center" |[[Michael Caine]] | align="center" |Marc Warren |Simon Holland Roberts |- !Sadie | align="center" |Annette Badland | colspan="1" align="center" |Karen Vaccaro | align="center" |Annette Badland | align="center" |Rachel Lumberg |Victoria John |- !Billy | align="center" |Adrian Hood | colspan="1" align="center" |Ian Barford | align="center" |[[Ewan McGregor]] | align="center" |James Cartwright | |- !Mr Boo | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |[[Jim Broadbent]] | align="center" |Tony Haygarth |Christian Patterson |- !The Phone Man | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |Philip Jackson | align="center" |Tony Haygarth | |} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Dramâu 1992]] ho0cj5jq05norez36yxxtsmmwiyoy38 15668914 15668910 2026-10-21T19:21:07Z Paulpesda 728 15668914 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Poster the rise and fall of little voice 1992.png}}{{Teitl italig}}  Drama lwyfan Saesneg gan [[Jim Cartwright]] yw '''''The Rise and Fall of Little Voice''''' a lwyfannwyd gyntaf ym 1992. Addaswyd y ddrama i ffilm lwyddiannus o'r enw ''[[Little Voice]]'' ym 1998. Mae'n ddrama anodd i'w llwyfannu gan fod angen i'r brif actores sy'n portreadu'r ferch ifanc, eiddil 'Little Voice' i efelychu lleisiau a dawn canu y ‘divas’ enwog fel [[Shirley Bassey]], [[Dusty Springfield]], [[Judy Garland]] a [[Marilyn Monroe]]. Drwy'r ddrama hon, a'r cynhyrchiad cyntaf ym 1992, y daeth [[Jane Horrocks]] i amlygrwydd. == Cymeriadau == * Mari Hoff - y fam * Little Voice (LV) - y ferch * Ray Say - cariad y fam * Sadie - cymdoges * Billy - cyfaill LV * Phone Man - dyn trwsio ffôn * Mr Boo - rheolwr y clwb cymdeithasol == Cynnwys == Mae'r ferch eiddil, dawel sy'n cael ei galw gan ei mam swnllyd a meddw, yn 'Little Voice' yn treulio rhan fwyaf o'i hamser yn cuddio yn ei llofft yn gwrando ar recordiau ei thad a fu farw. Mae'r cyswllt rhwng y recordiau a'r caneuon yn bwysig i LV, gymaint felly nes bod ganddi'r gallu rhyfeddol i ddynwared y lleisiau enwog fel [[Shirley Bassey]] a [[Judy Garland]]. Pan ymwela cariad Mari ei mam â'r tŷ, ac yn clywed llais unigryw LV, mae 'Ray Say' yn trefnu iddi ganu o flaen y gynulleidfa yn y clwb cymdeithasol lleol, a hynny o flaen asiant o fyd adloniant. Ond fe dry'r cyfan yn lanast, pan mae LV yn canfod ei gwir lais, ac yn herio ei mam a chynlluniau pawb ar gyfer ei dyfodol.<ref>{{Cite book|title=The Rise and Fall of Little Voice|last=Cartwright|first=Jim|publisher=Methuen|year=1992|isbn=9780413671301}}</ref> == Cynyrchiadau nodedig == [[Sam Mendes]] gyfarwyddodd y cynhyrchiad cyntaf yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] ym 1992 a drosglwyddodd i [[Aldwych Theatre|Theatr Aldwych]] yn [[West End theatre|West End]] Llundain. Ail lwyfannwyd y ddrama yn y West End o'r [[8 Hydref]] [[2009]] hyd [[30 Ionawr]] [[2010]]. Yn dilyn llwyddiant y ddrama, enillodd [[Diana Vickers]] wobr yng [[Theatregoers' Choice Award|Ngwobrau Dewis y Mynychwyr Theatr]] am ei hymddangosiad cyntaf ar lwyfannau Llundain. Un a welodd y cynhyrchiad yma yn 2009, oedd adolygydd theatr ''[[Y Cymro]]'' a nododd "Mae’n anodd i beidio cymharu’r cynhyrchiad hwn gyda’r ffilm, sy’n aros fel ffefryn yn fy nghof", eglurodd [[Paul Griffiths (dramodydd)|Paul Griffiths]]. "Cryfder y ddrama yw rhoi’r cyfle i weld ochor mwy dynol o’r fam, ac roedd y fonolog ar y gwely gwag, tra yn llofft ei merch yn bwerus iawn. Monolog na chynhwyswyd yn y ffilm, a sy’n ceisio ennyn cydymdeimlad tuag at y fam yn ogystal", eglurodd.<ref name=":1">{{Cite web|title=Paul Griffiths|url=https://paulpesda.blogspot.com/search?q=little+voice|website=paulpesda.blogspot.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref><blockquote>"‘Gwyn eu byd y rhai addfwyn, oherwydd cânt hwy etifeddu'r ddaear’ yw’r adnod sy’n dod o ennau ‘Mr Boo’, wedi i ‘LV’ lwyr ymlâdd, a dyma neges y ddrama mewn gwirionedd".<ref name=":1" /> </blockquote>Llwyfannwyd y ddrama gan [[Theatr Clwyd]] yn 2017 o dan gyfarwyddyd [[Kate Wasserberg]] gyda Catrin Aaron fel y prif gymeriad.<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> Bydd y ddrama’n dychwelyd i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Royal National Theatre, Llundain]] ym mis Rhagfyr 2026 mewn adfywiad dan gyfarwyddyd Robert Hastie, gyda Francesca Mills fel 'Little Voice', Jill Halfpenny fel 'Marie' a [[Brodyr Chuckle|Paul Chuckle]] fel 'Mr Boo', cyn teithio’r Deyrnas Unedig ym mis Chwefror 2027.<ref>{{Cite web|last=Hulme|first=Alan|date=19 Mai 2026|title=National Theatre to tour The Rise and Fall of Little Voice|url=https://www.theatrereviewsnorth.com/post/national-theatre-to-tour-the-rise-and-fall-of-little-voice|access-date=21 Hydref 2026|website=TheatreReviewsNorth|language=en}}</ref> {| class="wikitable" !Cymeriad !West End 1992 !Broadway 1994 !Ffilm 1998 !West End 2009 !Theatr Clwyd 2017 |- !Laura Hoff / Little Voice | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Hynden Walch | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Diana Vickers |[[Catrin Aaron]] |- !Mari Hoff | align="center" |[[Alison Steadman]] | colspan="1" align="center" |Rondi Reed | align="center" |[[Brenda Blethyn]] | align="center" |Lesley Sharp |Nicola Reynolds |- !Ray Say | align="center" |[[Pete Postlethwaite]] | colspan="1" align="center" |George Innes | align="center" |[[Michael Caine]] | align="center" |Marc Warren |Simon Holland Roberts |- !Sadie | align="center" |Annette Badland | colspan="1" align="center" |Karen Vaccaro | align="center" |Annette Badland | align="center" |Rachel Lumberg |Victoria John |- !Billy | align="center" |Adrian Hood | colspan="1" align="center" |Ian Barford | align="center" |[[Ewan McGregor]] | align="center" |James Cartwright | |- !Mr Boo | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |[[Jim Broadbent]] | align="center" |Tony Haygarth |Christian Patterson |- !The Phone Man | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |Philip Jackson | align="center" |Tony Haygarth | |} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Dramâu 1992]] 5qgarqwr46hp8kzykd69ix0pyv62wyd 15668915 15668914 2026-10-21T19:21:22Z Paulpesda 728 15668915 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Poster the rise and fall of little voice 1992.png}}{{Teitl italig}} Drama lwyfan Saesneg gan [[Jim Cartwright]] yw '''''The Rise and Fall of Little Voice''''' a lwyfannwyd gyntaf ym 1992. Addaswyd y ddrama i ffilm lwyddiannus o'r enw ''[[Little Voice]]'' ym 1998. Mae'n ddrama anodd i'w llwyfannu gan fod angen i'r brif actores sy'n portreadu'r ferch ifanc, eiddil 'Little Voice' i efelychu lleisiau a dawn canu y ‘divas’ enwog fel [[Shirley Bassey]], [[Dusty Springfield]], [[Judy Garland]] a [[Marilyn Monroe]]. Drwy'r ddrama hon, a'r cynhyrchiad cyntaf ym 1992, y daeth [[Jane Horrocks]] i amlygrwydd. == Cymeriadau == * Mari Hoff - y fam * Little Voice (LV) - y ferch * Ray Say - cariad y fam * Sadie - cymdoges * Billy - cyfaill LV * Phone Man - dyn trwsio ffôn * Mr Boo - rheolwr y clwb cymdeithasol == Cynnwys == Mae'r ferch eiddil, dawel sy'n cael ei galw gan ei mam swnllyd a meddw, yn 'Little Voice' yn treulio rhan fwyaf o'i hamser yn cuddio yn ei llofft yn gwrando ar recordiau ei thad a fu farw. Mae'r cyswllt rhwng y recordiau a'r caneuon yn bwysig i LV, gymaint felly nes bod ganddi'r gallu rhyfeddol i ddynwared y lleisiau enwog fel [[Shirley Bassey]] a [[Judy Garland]]. Pan ymwela cariad Mari ei mam â'r tŷ, ac yn clywed llais unigryw LV, mae 'Ray Say' yn trefnu iddi ganu o flaen y gynulleidfa yn y clwb cymdeithasol lleol, a hynny o flaen asiant o fyd adloniant. Ond fe dry'r cyfan yn lanast, pan mae LV yn canfod ei gwir lais, ac yn herio ei mam a chynlluniau pawb ar gyfer ei dyfodol.<ref>{{Cite book|title=The Rise and Fall of Little Voice|last=Cartwright|first=Jim|publisher=Methuen|year=1992|isbn=9780413671301}}</ref> == Cynyrchiadau nodedig == [[Sam Mendes]] gyfarwyddodd y cynhyrchiad cyntaf yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] ym 1992 a drosglwyddodd i [[Aldwych Theatre|Theatr Aldwych]] yn [[West End theatre|West End]] Llundain. Ail lwyfannwyd y ddrama yn y West End o'r [[8 Hydref]] [[2009]] hyd [[30 Ionawr]] [[2010]]. Yn dilyn llwyddiant y ddrama, enillodd [[Diana Vickers]] wobr yng [[Theatregoers' Choice Award|Ngwobrau Dewis y Mynychwyr Theatr]] am ei hymddangosiad cyntaf ar lwyfannau Llundain. Un a welodd y cynhyrchiad yma yn 2009, oedd adolygydd theatr ''[[Y Cymro]]'' a nododd "Mae’n anodd i beidio cymharu’r cynhyrchiad hwn gyda’r ffilm, sy’n aros fel ffefryn yn fy nghof", eglurodd [[Paul Griffiths (dramodydd)|Paul Griffiths]]. "Cryfder y ddrama yw rhoi’r cyfle i weld ochor mwy dynol o’r fam, ac roedd y fonolog ar y gwely gwag, tra yn llofft ei merch yn bwerus iawn. Monolog na chynhwyswyd yn y ffilm, a sy’n ceisio ennyn cydymdeimlad tuag at y fam yn ogystal", eglurodd.<ref name=":1">{{Cite web|title=Paul Griffiths|url=https://paulpesda.blogspot.com/search?q=little+voice|website=paulpesda.blogspot.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref><blockquote>"‘Gwyn eu byd y rhai addfwyn, oherwydd cânt hwy etifeddu'r ddaear’ yw’r adnod sy’n dod o ennau ‘Mr Boo’, wedi i ‘LV’ lwyr ymlâdd, a dyma neges y ddrama mewn gwirionedd".<ref name=":1" /> </blockquote>Llwyfannwyd y ddrama gan [[Theatr Clwyd]] yn 2017 o dan gyfarwyddyd [[Kate Wasserberg]] gyda Catrin Aaron fel y prif gymeriad.<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> Bydd y ddrama’n dychwelyd i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Royal National Theatre, Llundain]] ym mis Rhagfyr 2026 mewn adfywiad dan gyfarwyddyd Robert Hastie, gyda Francesca Mills fel 'Little Voice', Jill Halfpenny fel 'Marie' a [[Brodyr Chuckle|Paul Chuckle]] fel 'Mr Boo', cyn teithio’r Deyrnas Unedig ym mis Chwefror 2027.<ref>{{Cite web|last=Hulme|first=Alan|date=19 Mai 2026|title=National Theatre to tour The Rise and Fall of Little Voice|url=https://www.theatrereviewsnorth.com/post/national-theatre-to-tour-the-rise-and-fall-of-little-voice|access-date=21 Hydref 2026|website=TheatreReviewsNorth|language=en}}</ref> {| class="wikitable" !Cymeriad !West End 1992 !Broadway 1994 !Ffilm 1998 !West End 2009 !Theatr Clwyd 2017 |- !Laura Hoff / Little Voice | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Hynden Walch | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Diana Vickers |[[Catrin Aaron]] |- !Mari Hoff | align="center" |[[Alison Steadman]] | colspan="1" align="center" |Rondi Reed | align="center" |[[Brenda Blethyn]] | align="center" |Lesley Sharp |Nicola Reynolds |- !Ray Say | align="center" |[[Pete Postlethwaite]] | colspan="1" align="center" |George Innes | align="center" |[[Michael Caine]] | align="center" |Marc Warren |Simon Holland Roberts |- !Sadie | align="center" |Annette Badland | colspan="1" align="center" |Karen Vaccaro | align="center" |Annette Badland | align="center" |Rachel Lumberg |Victoria John |- !Billy | align="center" |Adrian Hood | colspan="1" align="center" |Ian Barford | align="center" |[[Ewan McGregor]] | align="center" |James Cartwright | |- !Mr Boo | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |[[Jim Broadbent]] | align="center" |Tony Haygarth |Christian Patterson |- !The Phone Man | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |Philip Jackson | align="center" |Tony Haygarth | |} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Dramâu 1992]] 0sxwiflqx6p52f7yn6ofhcvlksp42rq 15668919 15668915 2026-10-21T19:24:11Z Paulpesda 728 15668919 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Poster the rise and fall of little voice 1992.png}}{{Teitl italig}} Drama lwyfan Saesneg gan [[Jim Cartwright]] yw '''''The Rise and Fall of Little Voice''''' a lwyfannwyd gyntaf ym 1992. Addaswyd y ddrama i ffilm lwyddiannus o'r enw ''[[Little Voice]]'' ym 1998. Mae'n ddrama anodd i'w llwyfannu gan fod angen i'r brif actores sy'n portreadu'r ferch ifanc, eiddil 'Little Voice' i efelychu lleisiau a dawn canu y ‘divas’ enwog fel [[Shirley Bassey]], [[Dusty Springfield]], [[Judy Garland]] a [[Marilyn Monroe]]. Drwy'r ddrama hon, a'r cynhyrchiad cyntaf ym 1992, y daeth [[Jane Horrocks]] i amlygrwydd. == Cymeriadau == * Mari Hoff - y fam * Little Voice (LV) - y ferch * Ray Say - cariad y fam * Sadie - cymdoges * Billy - cyfaill LV * Phone Man - dyn trwsio ffôn * Mr Boo - rheolwr y clwb cymdeithasol == Cynnwys == Mae'r ferch eiddil, dawel sy'n cael ei galw gan ei mam swnllyd a meddw, yn 'Little Voice' yn treulio rhan fwyaf o'i hamser yn cuddio yn ei llofft yn gwrando ar recordiau ei thad a fu farw. Mae'r cyswllt rhwng y recordiau a'r caneuon yn bwysig i LV, gymaint felly nes bod ganddi'r gallu rhyfeddol i ddynwared y lleisiau enwog fel [[Shirley Bassey]] a [[Judy Garland]]. Pan ymwela cariad Mari ei mam â'r tŷ, ac yn clywed llais unigryw LV, mae 'Ray Say' yn trefnu iddi ganu o flaen y gynulleidfa yn y clwb cymdeithasol lleol, a hynny o flaen asiant o fyd adloniant. Ond fe dry'r cyfan yn lanast, pan mae LV yn canfod ei gwir lais, ac yn herio ei mam a chynlluniau pawb ar gyfer ei dyfodol.<ref>{{Cite book|title=The Rise and Fall of Little Voice|last=Cartwright|first=Jim|publisher=Methuen|year=1992|isbn=9780413671301}}</ref> == Cynyrchiadau nodedig == [[Sam Mendes]] gyfarwyddodd y cynhyrchiad cyntaf yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol]] ym 1992 a drosglwyddodd i [[Aldwych Theatre|Theatr Aldwych]] yn [[West End theatre|West End]] Llundain. Ail lwyfannwyd y ddrama yn y West End o'r [[8 Hydref]] [[2009]] hyd [[30 Ionawr]] [[2010]]. Yn dilyn llwyddiant y ddrama, enillodd [[Diana Vickers]] wobr yng [[Theatregoers' Choice Award|Ngwobrau Dewis y Mynychwyr Theatr]] am ei hymddangosiad cyntaf ar lwyfannau Llundain. Un a welodd y cynhyrchiad yma yn 2009, oedd adolygydd theatr ''[[Y Cymro]]'' a nododd "Mae’n anodd i beidio cymharu’r cynhyrchiad hwn gyda’r ffilm, sy’n aros fel ffefryn yn fy nghof", eglurodd [[Paul Griffiths (dramodydd)|Paul Griffiths]]. "Cryfder y ddrama yw rhoi’r cyfle i weld ochor mwy dynol o’r fam, ac roedd y fonolog ar y gwely gwag, tra yn llofft ei merch yn bwerus iawn. Monolog na chynhwyswyd yn y ffilm, a sy’n ceisio ennyn cydymdeimlad tuag at y fam yn ogystal", eglurodd.<ref name=":1">{{Cite web|title=Paul Griffiths|url=https://paulpesda.blogspot.com/search?q=little+voice|website=paulpesda.blogspot.com|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB}}</ref><blockquote>"‘Gwyn eu byd y rhai addfwyn, oherwydd cânt hwy etifeddu'r ddaear’ yw’r adnod sy’n dod o ennau ‘Mr Boo’, wedi i ‘LV’ lwyr ymlâdd, a dyma neges y ddrama mewn gwirionedd".<ref name=":1" /> </blockquote>Llwyfannwyd y ddrama gan [[Theatr Clwyd]] yn 2017 o dan gyfarwyddyd [[Kate Wasserberg]] gyda Catrin Aaron fel y prif gymeriad.<ref>{{Cite web|title=Review The Rise and Fall Of Little Voice, Theatr Clwyd by Karis Clarke|url=https://getthechance.wales/2017/10/15/review-rise-fall-little-voice-theatr-clwyd-karis-clarke/|website=Get The Chance|date=15 Hydref 2017|access-date=21 Hydref 2026|language=en-GB|first=Karis|last=Clarke}}</ref> Bydd y ddrama’n dychwelyd i Theatr Dorfman yn y [[Theatr Genedlaethol Frenhinol|Royal National Theatre, Llundain]] ym mis Rhagfyr 2026 mewn adfywiad dan gyfarwyddyd Robert Hastie, gyda Francesca Mills fel 'Little Voice', Jill Halfpenny fel 'Marie' a [[Brodyr Chuckle|Paul Chuckle]] fel 'Mr Boo', cyn teithio’r Deyrnas Unedig ym mis Chwefror 2027.<ref>{{Cite web|last=Hulme|first=Alan|date=19 Mai 2026|title=National Theatre to tour The Rise and Fall of Little Voice|url=https://www.theatrereviewsnorth.com/post/national-theatre-to-tour-the-rise-and-fall-of-little-voice|access-date=21 Hydref 2026|website=TheatreReviewsNorth|language=en}}</ref> {| class="wikitable" !Cymeriad !West End 1992 !Broadway 1994 !Ffilm 1998 !West End 2009 !Theatr Clwyd 2017 |- !Laura Hoff / Little Voice | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Hynden Walch | colspan="1" align="center" |[[Jane Horrocks]] | colspan="1" align="center" |Diana Vickers |[[Catrin Aaron]] |- !Mari Hoff | align="center" |[[Alison Steadman]] | colspan="1" align="center" |Rondi Reed | align="center" |[[Brenda Blethyn]] | align="center" |Lesley Sharp |Nicola Reynolds |- !Ray Say | align="center" |[[Pete Postlethwaite]] | colspan="1" align="center" |George Innes | align="center" |[[Michael Caine]] | align="center" |Marc Warren |Simon Holland Roberts |- !Sadie | align="center" |Annette Badland | colspan="1" align="center" |Karen Vaccaro | align="center" |Annette Badland | align="center" |Rachel Lumberg |Victoria John |- !Billy | align="center" |Adrian Hood | colspan="1" align="center" |Ian Barford | align="center" |[[Ewan McGregor]] | align="center" |James Cartwright | |- !Mr Boo | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |[[Jim Broadbent]] | align="center" |Tony Haygarth |Christian Patterson |- !The Phone Man | align="center" |George Raistrick | colspan="1" align="center" |John Christopher Jones | align="center" |Philip Jackson | align="center" |Tony Haygarth | |} ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Dramâu 1992]] [[Categori:Dramâu Saesneg]] [[Categori:Dramâu Saesneg o Loegr]] [[Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 21ain ganrif]] spq289pmx35ky8m8k7axqx7dle6kvas Defnyddiwr:ווסטוק/Pwll Tywod 2 588101 15668842 2026-10-21T18:38:25Z ווסטוק 91704 Symudodd ווסטוק y dudalen [[Defnyddiwr:ווסטוק/Pwll Tywod]] i [[Defnyddiwr:ווסטוק/lingua]] 15668842 wikitext text/x-wiki #ail-cyfeirio [[Defnyddiwr:ווסטוק/lingua]] 647qms3ec0ibc5lt9zwhtz8pwj0orpw 15668844 15668842 2026-10-21T18:39:14Z ווסטוק 91704 Wedi dileu ailgyfeiriad i [[Defnyddiwr:ווסטוק/lingua]] 15668844 wikitext text/x-wiki {{user:ווסטוק/lingua}} 680m9l5keza00ttrp0ak77gd0nf75ta Delwedd:Poster the rise and fall of little voice 1992.png 6 588102 15668905 2026-10-21T19:11:18Z Paulpesda 728 {{Gwybodaeth |Disgrifiad = poster y ddrama The Rise and Fall of Little Voice |Ffynhonnell = screengrab o Wikipedia Saesneg |Awdur = National Theatre |Dyddiad = 1992 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y ddrama. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl The Rise and Fall of Little Voice yn unig |Fersiynau_eraill = }} 15668905 wikitext text/x-wiki == Crynodeb == {{Gwybodaeth |Disgrifiad = poster y ddrama The Rise and Fall of Little Voice |Ffynhonnell = screengrab o Wikipedia Saesneg |Awdur = National Theatre |Dyddiad = 1992 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y ddrama. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl The Rise and Fall of Little Voice yn unig |Fersiynau_eraill = }} 3t6eh5d9yzhk1ep3v4a3ji29kfpuuh7 Catrin Aaron 0 588103 15668985 2026-10-22T07:14:36Z Paulpesda 728 Crëwyd drwy gyfieithu'r dudalen "[[:en:Special:Redirect/revision/1366663116|Catrin Aaron]]" 15668985 wikitext text/x-wiki {{Gwybodlen Person|name=Catrin Aaron|birth_place=Rhyl, Clwyd, Wales|education={{plainlist| * [[Rhyl High School]] * [[Royal Welsh College of Music and Drama]] }}|years_active=2002–present}}Actores Gymraeg sy'n enedigol o'r Rhyl yw '''Catrin Aaron''' (ganwyd ) a fu'n aelod cyswllt o Theatr Clwyd ac yn rhan o gwmni preswyl y [[Theatr y Globe Shakespeare]] ers 2018. [[Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Articles with hCards]] 15lxgu9tg4jzy6iiczq10owwf4qgygk 15668986 15668985 2026-10-22T07:32:05Z Paulpesda 728 15668986 wikitext text/x-wiki {{Person|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|suppressfields=dinasyddiaeth|nationality={{banergwlad|Cymru}}|dateformat=dmy|llais={{wikidata|property|P990}}}}Actores sy'n enedigol o'r [[Y Rhyl|Rhyl]] yw '''Catrin Aaron''' (ganwyd ) a fu'n aelod cyswllt o [[Theatr Clwyd]] ac yn rhan o gwmni preswyl [[Shakespeare's Globe]] ers 2018.<ref>{{Cite web|title=Catrin Aaron|url=https://www.theatrclwyd.com/profile/catrin-aaron|access-date=2025-01-28|website=Theatr Clwyd|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Globe Ensemble {{!}} Discover|url=https://www.shakespearesglobe.com/discover/globe-ensemble/#previous-ensemble|access-date=2025-01-28|website=Shakespeare's Globe|language=en-GB}}</ref> Mae hi wedi portreadu cymeriadau yn y cyfresi ''[[Coronation Street]]'', ''[[The Indian Doctor]]'' a ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]''. == Gyrfa == Derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Bryn Hedydd ac [[Ysgol Uwchradd Rhyl|Ysgol Uwchradd y Rhyl]].<ref name=":02">{{Cite web|last=Live|first=North Wales|date=2011-03-25|title=Rhyl actress returns to North Wales for Gaslight|url=https://www.dailypost.co.uk/whats-on/find-things-to-do/rhyl-actress-returns-north-wales-2706447|access-date=2025-01-28|website=North Wales Live|language=en}}</ref> Yn blentyn, byddai hi'n aml yn ymweld â [[Theatr Clwyd]] gyda'i mam.<ref name=":02" /> Cafodd ei hyfforddi yng [[Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru|Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]]. Yn 2002, gwnaeth Aaron ei hymddangosiad proffesiynol cyntaf yn ''[[Silas Marner (nofel)|Silas Marner]]'' yn Theatr Clwyd.<ref>{{Cite web|last=Stewart|first=Greg|date=2021-10-13|title=Interview: Catrin Aaron on Isla at Theatr Clwyd|url=https://theatreweekly.com/interview-catrin-aaron-on-isla-at-theatr-clwyd/|access-date=2025-01-31|website=Theatre Weekly|language=en-GB}}</ref> Ers hynny, mae hi wedi dychwelyd i Glwyd sawl gwaith, lle daeth i enwogrwydd fel 'LV' yn ''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' yn 2017. <ref>{{Cite web|last=Bolwell|first=Georgie|date=2017-10-18|title=Theatre {{!}} The Rise and Fall of Little Voice (Theatr Clwyd) - Wales Arts Review|url=https://www.walesartsreview.org/theatre-the-rise-and-fall-of-little-voice/|access-date=2025-01-31|website=www.walesartsreview.org|language=en-US}}</ref> Cafodd ei henwebu yn 2015 am ''y Perfformiad Benywaidd Gorau yn yr Iaith Saesneg'' gan [[Gwobrau Theatr Cymru|Wobrau Theatr Cymru]] am ei phortread o'r 'Rheolwr' yn ''[[Contractions]]'' yng [[Canolfan Gelfyddydau Chapter|Nghanolfan Gelfyddydau Chapter]].<ref name=":4">{{Cite web|last=Price|first=Karen|date=2015-01-31|title=Tonight's Wales Theatre Awards 2015: The full list of nominees|url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/arts-culture-news/wales-theatre-awards-2015-nominees-8451249|access-date=2025-02-03|website=Wales Online|language=en}}</ref> Mae hi'n byw yn Llundain.<ref name=":0">{{Cite web|last=Live|first=North Wales|date=2011-03-25|title=Rhyl actress returns to North Wales for Gaslight|url=https://www.dailypost.co.uk/whats-on/find-things-to-do/rhyl-actress-returns-north-wales-2706447|access-date=2025-01-28|website=North Wales Live|language=en}}</ref> == Gwaith ddethol == === Theatr === {| class="wikitable" |+ !Blwyddyn !Cynhyrchiad !Rhan !Cwmni !Ref. |- | rowspan="4" |2002 |''[[Y Gelli Geirios|The Cherry Orchard]]'' |Anya |Royal Welsh College of Music and Drama | rowspan="2" |<ref name=":1" /> |- |''Silence'' |Silence |Sherman Theatre |- |''ImMortal'' |Performer |NoFit State Circus Theatre | |- |''Silas Marner'' |Eppie |Theatr Clwyd |<ref name=":1" /> |- | rowspan="2" |2003 |''Full Circle'' |Mrs E/Sherpa |Hijinx Theatre | |- |''Tartuffe'' |Marianne | rowspan="2" |Basingstoke Haymarket Theatre | |- | rowspan="5" |2004 |''The Three Musketeers'' |Constance | |- |''One Flew Over the Cuckoo's Nest'' |Nurse Flinn |Theatr Clwyd |<ref name=":1" /> |- |''Living Together'' | rowspan="2" |Annie | rowspan="2" |Basingstoke Haymarket Theatre | rowspan="2" | |- |''Round And Round The Garden'' |- |''Hobson's Choice'' |Vickey | rowspan="12" |Theatr Clwyd | rowspan="4" |<ref name=":1" /> |- |2005 |''Flights of Fancy'' |Various |- | rowspan="3" |2006 |''The Way It Was'' |Beryl |- |''The Voyage'' |Mari |- |''The Grapes of Wrath'' |Rose of Sharon | |- | rowspan="4" |2007 |''Of Mice And Men'' |Curley's Wife | rowspan="4" |<ref name=":1" /> |- |''Tales From Europe'' |Various |- |''The Timeless Myths of the Mabinogi'' |Branwen |- |''A Toy Epic'' |Mrs Blackwell/Miss Todd/Anne/Iorwerth's Mother |- |2008 |''Macbeth'' |Third Witch | |- | rowspan="4" |2009 |''Twilight Tales'' |Various |<ref name=":1" /> |- |''Mary Stuart'' |Margaret Kurl | |- |''The Norman Conquests'' |Ruth |Torch Theatre | |- |''Festen'' |Mette | rowspan="7" |Theatr Clwyd | |- | rowspan="2" |2010 |''A Small Family Business'' |Harriet | |- |''Dancing At Lughnasa'' |Christina Mundy | |- | rowspan="3" |2011 |''Gaslight'' |Bella Manningham | |- |''Taking Steps'' |Elizabeth | rowspan="2" |<ref name=":1" /> |- |''Roots'' |Pearl Bryant |- | rowspan="4" |2012 |''A Doll's House'' |Kristine Linde | |- |''What People Do (Let's Get Visceral)'' |Jane |The Old Vic Tunnels |<ref name=":1" /> |- |''God of Carnage'' |Annette | rowspan="2" |Theatr Clwyd | |- |''Humbug'' |Various | rowspan="2" |<ref name=":1" /> |- | rowspan="3" |2013 |''XX (Festopia)'' |Barbara |Theatre503 |- |''Salt, Root and Roe'' |Menna | rowspan="2" |Theatr Clwyd | |- |''Aristocrats'' |Alice | |- | rowspan="3" |2014 |''Contractions'' |The Manager |Chapter Arts Centre | |- |''The Fever'' |The Traveller |The Old Fire Station |<ref name=":1" /> |- |''Sex and the Three Day Week'' |Catherine |Liverpool Playhouse | |- | rowspan="3" |2015 |''The Forsythe Sisters'' |Diane |Gaggle Babble | |- |''The Light of Heart'' |Fan | rowspan="3" |Theatr Clwyd | |- |''All My Sons'' |Ann Deever | |- | rowspan="2" |2016 |''Cat on a Hot Tin Roof'' |Mae | |- |''[[Harri V (drama)|Henry V]]'' |Fluellen |Regent's Park Open Air Theatre | |- | rowspan="2" |2017 |''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' |LV |Theatr Clwyd | |- |''The Wizard of Oz'' |Miss Gulch / Wicked Witch of the West |Sheffield Crucible | |- | rowspan="2" |2018 |''Hamlet'' |Horatio | rowspan="2" |Shakespeare's Globe |<ref name=":2" /> |- |''As You Like It'' |Phebe / Corin |<ref name=":2" /> |- |2018/19 |''Macbeth'' |Lennox |Sam Wanamaker Playhouse | |- | rowspan="2" |2019 |''Orpheus Descending'' |Beulah Binnings |Theatr Clwyd / Menier Chocolate Factory | |- |''The Lovely Bones'' |Abigail Salmon |Birmingham Repertory Theatre / Tour | |- |2020 |''Macbeth: A Conjuring'' |Lennox |Sam Wanamaker Playhouse | |- | rowspan="2" |2021 |''Missing Julie'' |Christine |Theatr Clwyd | |- |''Isla'' |Isla / PC Jones |Theatr Clwyd / Royal Court Theatre | |- |2023 |''Romeo and Julie'' |Barb |National Theatre | |- | rowspan="3" |2024 |''Out of Season'' |Amy |Hampstead Theatre | |- |''Richard III'' |Hastings / Tyrell |Shakespeare's Globe | |- |''Our Country's Good'' |Liz Morden |Lyric Hammersmith | |- |2024/25 |''All's Well That Ends Well'' |Widow |Sam Wanamaker Playhouse |<ref name=":3" /> |- | rowspan="2" |2026 |''Henry V'' |Hostess / Queen Isabel / Governor of Harfleur |Royal Shakespeare Company | |- |''Atlantis'' |Claire |Theatr Clwyd / Chichester Festival Theatre | |} === Teledu a Ffilm === * ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'' (2006) * ''[[The Indian Doctor]]'' (2013) * ''The Bastard Executioner'' (2015) * ''First Ladies Revealed'' (2017) * ''Apostle'' (2018) * ''What a Carve Up!'' (2020) * ''Isla'' (2022) * ''Carnival Row'' (2023) * ''[[Coronation Street]]'' (2023) * ''Truelove'' (2024) * ''Dope Girls'' (2025) [[Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Articles with hCards]] baipkusjeuj0x1j5ay4l6cbw5dk3js2 15668989 15668986 2026-10-22T07:50:06Z Paulpesda 728 15668989 wikitext text/x-wiki {{Person|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|suppressfields=dinasyddiaeth|nationality={{banergwlad|Cymru}}|dateformat=dmy|llais={{wikidata|property|P990}}|image=Catrin Aaron.png}}Actores sy'n enedigol o'r [[Y Rhyl|Rhyl]] yw '''Catrin Aaron''' a fu'n aelod cyswllt o [[Theatr Clwyd]] ac yn rhan o gwmni preswyl [[Shakespeare's Globe]] ers 2018.<ref>{{Cite web|title=Catrin Aaron|url=https://www.theatrclwyd.com/profile/catrin-aaron|access-date=22 Hydref 2026|website=Theatr Clwyd|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Globe Ensemble {{!}} Discover|url=https://www.shakespearesglobe.com/discover/globe-ensemble/#previous-ensemble|access-date=22 Hydref 2026|website=Shakespeare's Globe|language=en-GB}}</ref> Mae hi wedi portreadu cymeriadau yn y cyfresi ''[[Coronation Street]]'', ''[[The Indian Doctor]]'' a ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]''. == Gyrfa == Derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Bryn Hedydd ac [[Ysgol Uwchradd Rhyl|Ysgol Uwchradd y Rhyl]].<ref name=":02">{{Cite web|last=Live|first=North Wales|date=25 Mawrth 2011|title=Rhyl actress returns to North Wales for Gaslight|url=https://www.dailypost.co.uk/whats-on/find-things-to-do/rhyl-actress-returns-north-wales-2706447|access-date=22 Hydref 2026|website=North Wales Live|language=en}}</ref> Yn blentyn, byddai hi'n aml yn ymweld â [[Theatr Clwyd]] gyda'i mam.<ref name=":02" /> Cafodd ei hyfforddi yng [[Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru|Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]]. Yn 2002, gwnaeth Aaron ei hymddangosiad proffesiynol cyntaf yn ''[[Silas Marner (nofel)|Silas Marner]]'' yn Theatr Clwyd.<ref>{{Cite web|last=Stewart|first=Greg|date=13 Hydref 2021|title=Interview: Catrin Aaron on Isla at Theatr Clwyd|url=https://theatreweekly.com/interview-catrin-aaron-on-isla-at-theatr-clwyd/|access-date=22 Hydref 2026|website=Theatre Weekly|language=en-GB}}</ref> Ers hynny, mae hi wedi dychwelyd i Glwyd sawl gwaith, lle daeth i enwogrwydd fel 'LV' yn ''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' yn 2017. <ref>{{Cite web|last=Bolwell|first=Georgie|date=18 Hydref 2017|title=Theatre {{!}} The Rise and Fall of Little Voice (Theatr Clwyd) - Wales Arts Review|url=https://www.walesartsreview.org/theatre-the-rise-and-fall-of-little-voice/|access-date=22 Hydref 2026|website=www.walesartsreview.org|language=en-US}}</ref> Cafodd ei henwebu yn 2015 am ''y Perfformiad Benywaidd Gorau yn yr Iaith Saesneg'' gan [[Gwobrau Theatr Cymru|Wobrau Theatr Cymru]] am ei phortread o'r 'Rheolwr' yn ''[[Contractions]]'' yng [[Canolfan Gelfyddydau Chapter|Nghanolfan Gelfyddydau Chapter]].<ref name=":4">{{Cite web|last=Price|first=Karen|date=31 Ionawr 2015|title=Tonight's Wales Theatre Awards 2015: The full list of nominees|url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/arts-culture-news/wales-theatre-awards-2015-nominees-8451249|access-date=22 Hydref 2026|website=Wales Online|language=en}}</ref> Mae hi'n byw yn Llundain.<ref name=":0">{{Cite web|last=Live|first=North Wales|date=25 Mawrth 2011|title=Rhyl actress returns to North Wales for Gaslight|url=https://www.dailypost.co.uk/whats-on/find-things-to-do/rhyl-actress-returns-north-wales-2706447|access-date=22 Hydref 2026|website=North Wales Live|language=en}}</ref> == Gwaith ddethol == === Theatr === {| class="wikitable" |+ !Blwyddyn !Cynhyrchiad !Rhan !Cwmni !Ref. |- | rowspan="4" |2002 |''[[Y Gelli Geirios|The Cherry Orchard]]'' |Anya |Royal Welsh College of Music and Drama | rowspan="2" |<ref name=":1" /> |- |''Silence'' |Silence |Sherman Theatre |- |''ImMortal'' |Performer |NoFit State Circus Theatre | |- |''Silas Marner'' |Eppie |Theatr Clwyd |<ref name=":1" /> |- | rowspan="2" |2003 |''Full Circle'' |Mrs E/Sherpa |Hijinx Theatre | |- |''Tartuffe'' |Marianne | rowspan="2" |Basingstoke Haymarket Theatre | |- | rowspan="5" |2004 |''The Three Musketeers'' |Constance | |- |''One Flew Over the Cuckoo's Nest'' |Nurse Flinn |Theatr Clwyd |<ref name=":1" /> |- |''Living Together'' | rowspan="2" |Annie | rowspan="2" |Basingstoke Haymarket Theatre | rowspan="2" | |- |''Round And Round The Garden'' |- |''Hobson's Choice'' |Vickey | rowspan="12" |Theatr Clwyd | rowspan="4" |<ref name=":1" /> |- |2005 |''Flights of Fancy'' |Various |- | rowspan="3" |2006 |''The Way It Was'' |Beryl |- |''The Voyage'' |Mari |- |''The Grapes of Wrath'' |Rose of Sharon | |- | rowspan="4" |2007 |''Of Mice And Men'' |Curley's Wife | rowspan="4" |<ref name=":1" /> |- |''Tales From Europe'' |Various |- |''The Timeless Myths of the Mabinogi'' |Branwen |- |''A Toy Epic'' |Mrs Blackwell/Miss Todd/Anne/Iorwerth's Mother |- |2008 |''Macbeth'' |Third Witch | |- | rowspan="4" |2009 |''Twilight Tales'' |Various |<ref name=":1" /> |- |''Mary Stuart'' |Margaret Kurl | |- |''The Norman Conquests'' |Ruth |Torch Theatre | |- |''Festen'' |Mette | rowspan="7" |Theatr Clwyd | |- | rowspan="2" |2010 |''A Small Family Business'' |Harriet | |- |''Dancing At Lughnasa'' |Christina Mundy | |- | rowspan="3" |2011 |''Gaslight'' |Bella Manningham | |- |''Taking Steps'' |Elizabeth | rowspan="2" |<ref name=":1" /> |- |''Roots'' |Pearl Bryant |- | rowspan="4" |2012 |''A Doll's House'' |Kristine Linde | |- |''What People Do (Let's Get Visceral)'' |Jane |The Old Vic Tunnels |<ref name=":1" /> |- |''God of Carnage'' |Annette | rowspan="2" |Theatr Clwyd | |- |''Humbug'' |Various | rowspan="2" |<ref name=":1" /> |- | rowspan="3" |2013 |''XX (Festopia)'' |Barbara |Theatre503 |- |''Salt, Root and Roe'' |Menna | rowspan="2" |Theatr Clwyd | |- |''Aristocrats'' |Alice | |- | rowspan="3" |2014 |''Contractions'' |The Manager |Chapter Arts Centre | |- |''The Fever'' |The Traveller |The Old Fire Station |<ref name=":1" /> |- |''Sex and the Three Day Week'' |Catherine |Liverpool Playhouse | |- | rowspan="3" |2015 |''The Forsythe Sisters'' |Diane |Gaggle Babble | |- |''The Light of Heart'' |Fan | rowspan="3" |Theatr Clwyd | |- |''All My Sons'' |Ann Deever | |- | rowspan="2" |2016 |''Cat on a Hot Tin Roof'' |Mae | |- |''[[Harri V (drama)|Henry V]]'' |Fluellen |Regent's Park Open Air Theatre | |- | rowspan="2" |2017 |''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' |LV |Theatr Clwyd | |- |''The Wizard of Oz'' |Miss Gulch / Wicked Witch of the West |Sheffield Crucible | |- | rowspan="2" |2018 |''Hamlet'' |Horatio | rowspan="2" |Shakespeare's Globe |<ref name=":2" /> |- |''As You Like It'' |Phebe / Corin |<ref name=":2" /> |- |2018/19 |''Macbeth'' |Lennox |Sam Wanamaker Playhouse | |- | rowspan="2" |2019 |''Orpheus Descending'' |Beulah Binnings |Theatr Clwyd / Menier Chocolate Factory | |- |''The Lovely Bones'' |Abigail Salmon |Birmingham Repertory Theatre / Tour | |- |2020 |''Macbeth: A Conjuring'' |Lennox |Sam Wanamaker Playhouse | |- | rowspan="2" |2021 |''Missing Julie'' |Christine |Theatr Clwyd | |- |''Isla'' |Isla / PC Jones |Theatr Clwyd / Royal Court Theatre | |- |2023 |''Romeo and Julie'' |Barb |National Theatre | |- | rowspan="3" |2024 |''Out of Season'' |Amy |Hampstead Theatre | |- |''Richard III'' |Hastings / Tyrell |Shakespeare's Globe | |- |''Our Country's Good'' |Liz Morden |Lyric Hammersmith | |- |2024/25 |''All's Well That Ends Well'' |Widow |Sam Wanamaker Playhouse |<ref name=":3" /> |- | rowspan="2" |2026 |''Henry V'' |Hostess / Queen Isabel / Governor of Harfleur |Royal Shakespeare Company | |- |''Atlantis'' |Claire |Theatr Clwyd / Chichester Festival Theatre | |} === Teledu a Ffilm === * ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'' (2006) * ''[[The Indian Doctor]]'' (2013) * ''The Bastard Executioner'' (2015) * ''First Ladies Revealed'' (2017) * ''Apostle'' (2018) * ''What a Carve Up!'' (2020) * ''Isla'' (2022) * ''Carnival Row'' (2023) * ''[[Coronation Street]]'' (2023) * ''Truelove'' (2024) * ''Dope Girls'' (2025) == Cyfeiriadau == [[Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Articles with hCards]] t1ymxrt3482ql5snclt0z8c9dz5rzeh 15668990 15668989 2026-10-22T07:51:17Z Paulpesda 728 15668990 wikitext text/x-wiki {{Person|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|suppressfields=dinasyddiaeth|nationality={{banergwlad|Cymru}}|dateformat=dmy|llais={{wikidata|property|P990}}|image=Catrin Aaron.png}}Actores sy'n enedigol o'r [[Y Rhyl|Rhyl]] yw '''Catrin Aaron''' a fu'n aelod cyswllt o [[Theatr Clwyd]] ac yn rhan o gwmni preswyl [[Shakespeare's Globe]] ers 2018.<ref>{{Cite web|title=Catrin Aaron|url=https://www.theatrclwyd.com/profile/catrin-aaron|access-date=22 Hydref 2026|website=Theatr Clwyd|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Globe Ensemble {{!}} Discover|url=https://www.shakespearesglobe.com/discover/globe-ensemble/#previous-ensemble|access-date=22 Hydref 2026|website=Shakespeare's Globe|language=en-GB}}</ref> Mae hi wedi portreadu cymeriadau yn y cyfresi ''[[Coronation Street]]'', ''[[The Indian Doctor]]'' a ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]''. == Gyrfa == Derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Bryn Hedydd ac [[Ysgol Uwchradd Rhyl|Ysgol Uwchradd y Rhyl]].<ref name=":02">{{Cite web|last=Live|first=North Wales|date=25 Mawrth 2011|title=Rhyl actress returns to North Wales for Gaslight|url=https://www.dailypost.co.uk/whats-on/find-things-to-do/rhyl-actress-returns-north-wales-2706447|access-date=22 Hydref 2026|website=North Wales Live|language=en}}</ref> Yn blentyn, byddai hi'n aml yn ymweld â [[Theatr Clwyd]] gyda'i mam.<ref name=":02" /> Cafodd ei hyfforddi yng [[Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru|Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]]. Yn 2002, gwnaeth Aaron ei hymddangosiad proffesiynol cyntaf yn ''[[Silas Marner (nofel)|Silas Marner]]'' yn Theatr Clwyd.<ref>{{Cite web|last=Stewart|first=Greg|date=13 Hydref 2021|title=Interview: Catrin Aaron on Isla at Theatr Clwyd|url=https://theatreweekly.com/interview-catrin-aaron-on-isla-at-theatr-clwyd/|access-date=22 Hydref 2026|website=Theatre Weekly|language=en-GB}}</ref> Ers hynny, mae hi wedi dychwelyd i Glwyd sawl gwaith, lle daeth i enwogrwydd fel 'LV' yn ''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' yn 2017. <ref>{{Cite web|last=Bolwell|first=Georgie|date=18 Hydref 2017|title=Theatre {{!}} The Rise and Fall of Little Voice (Theatr Clwyd) - Wales Arts Review|url=https://www.walesartsreview.org/theatre-the-rise-and-fall-of-little-voice/|access-date=22 Hydref 2026|website=www.walesartsreview.org|language=en-US}}</ref> Cafodd ei henwebu yn 2015 am ''y Perfformiad Benywaidd Gorau yn yr Iaith Saesneg'' gan [[Gwobrau Theatr Cymru|Wobrau Theatr Cymru]] am ei phortread o'r 'Rheolwr' yn ''[[Contractions]]'' yng [[Canolfan Gelfyddydau Chapter|Nghanolfan Gelfyddydau Chapter]].<ref name=":4">{{Cite web|last=Price|first=Karen|date=31 Ionawr 2015|title=Tonight's Wales Theatre Awards 2015: The full list of nominees|url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/arts-culture-news/wales-theatre-awards-2015-nominees-8451249|access-date=22 Hydref 2026|website=Wales Online|language=en}}</ref> Mae hi'n byw yn Llundain.<ref name=":0">{{Cite web|last=Live|first=North Wales|date=25 Mawrth 2011|title=Rhyl actress returns to North Wales for Gaslight|url=https://www.dailypost.co.uk/whats-on/find-things-to-do/rhyl-actress-returns-north-wales-2706447|access-date=22 Hydref 2026|website=North Wales Live|language=en}}</ref> == Gwaith ddethol == === Theatr === {| class="wikitable" |+ !Blwyddyn !Cynhyrchiad !Rhan !Cwmni |- | rowspan="4" |2002 |''[[Y Gelli Geirios|The Cherry Orchard]]'' |Anya |Royal Welsh College of Music and Drama |- |''Silence'' |Silence |Sherman Theatre |- |''ImMortal'' |Performer |NoFit State Circus Theatre |- |''Silas Marner'' |Eppie |Theatr Clwyd |- | rowspan="2" |2003 |''Full Circle'' |Mrs E/Sherpa |Hijinx Theatre |- |''Tartuffe'' |Marianne | rowspan="2" |Basingstoke Haymarket Theatre |- | rowspan="5" |2004 |''The Three Musketeers'' |Constance |- |''One Flew Over the Cuckoo's Nest'' |Nurse Flinn |Theatr Clwyd |- |''Living Together'' | rowspan="2" |Annie | rowspan="2" |Basingstoke Haymarket Theatre |- |''Round And Round The Garden'' |- |''Hobson's Choice'' |Vickey | rowspan="12" |Theatr Clwyd |- |2005 |''Flights of Fancy'' |Various |- | rowspan="3" |2006 |''The Way It Was'' |Beryl |- |''The Voyage'' |Mari |- |''The Grapes of Wrath'' |Rose of Sharon |- | rowspan="4" |2007 |''Of Mice And Men'' |Curley's Wife |- |''Tales From Europe'' |Various |- |''The Timeless Myths of the Mabinogi'' |Branwen |- |''A Toy Epic'' |Mrs Blackwell/Miss Todd/Anne/Iorwerth's Mother |- |2008 |''Macbeth'' |Third Witch |- | rowspan="4" |2009 |''Twilight Tales'' |Various |- |''Mary Stuart'' |Margaret Kurl |- |''The Norman Conquests'' |Ruth |Torch Theatre |- |''Festen'' |Mette | rowspan="7" |Theatr Clwyd |- | rowspan="2" |2010 |''A Small Family Business'' |Harriet |- |''Dancing At Lughnasa'' |Christina Mundy |- | rowspan="3" |2011 |''Gaslight'' |Bella Manningham |- |''Taking Steps'' |Elizabeth |- |''Roots'' |Pearl Bryant |- | rowspan="4" |2012 |''A Doll's House'' |Kristine Linde |- |''What People Do (Let's Get Visceral)'' |Jane |The Old Vic Tunnels |- |''God of Carnage'' |Annette | rowspan="2" |Theatr Clwyd |- |''Humbug'' |Various |- | rowspan="3" |2013 |''XX (Festopia)'' |Barbara |Theatre503 |- |''Salt, Root and Roe'' |Menna | rowspan="2" |Theatr Clwyd |- |''Aristocrats'' |Alice |- | rowspan="3" |2014 |''Contractions'' |The Manager |Chapter Arts Centre |- |''The Fever'' |The Traveller |The Old Fire Station |- |''Sex and the Three Day Week'' |Catherine |Liverpool Playhouse |- | rowspan="3" |2015 |''The Forsythe Sisters'' |Diane |Gaggle Babble |- |''The Light of Heart'' |Fan | rowspan="3" |Theatr Clwyd |- |''All My Sons'' |Ann Deever |- | rowspan="2" |2016 |''Cat on a Hot Tin Roof'' |Mae |- |''[[Harri V (drama)|Henry V]]'' |Fluellen |Regent's Park Open Air Theatre |- | rowspan="2" |2017 |''[[The Rise and Fall of Little Voice]]'' |LV |Theatr Clwyd |- |''The Wizard of Oz'' |Miss Gulch / Wicked Witch of the West |Sheffield Crucible |- | rowspan="2" |2018 |''Hamlet'' |Horatio | rowspan="2" |Shakespeare's Globe |- |''As You Like It'' |Phebe / Corin |- |2018/19 |''Macbeth'' |Lennox |Sam Wanamaker Playhouse |- | rowspan="2" |2019 |''Orpheus Descending'' |Beulah Binnings |Theatr Clwyd / Menier Chocolate Factory |- |''The Lovely Bones'' |Abigail Salmon |Birmingham Repertory Theatre / Tour |- |2020 |''Macbeth: A Conjuring'' |Lennox |Sam Wanamaker Playhouse |- | rowspan="2" |2021 |''Missing Julie'' |Christine |Theatr Clwyd |- |''Isla'' |Isla / PC Jones |Theatr Clwyd / Royal Court Theatre |- |2023 |''Romeo and Julie'' |Barb |National Theatre |- | rowspan="3" |2024 |''Out of Season'' |Amy |Hampstead Theatre |- |''Richard III'' |Hastings / Tyrell |Shakespeare's Globe |- |''Our Country's Good'' |Liz Morden |Lyric Hammersmith |- |2024/25 |''All's Well That Ends Well'' |Widow |Sam Wanamaker Playhouse |- | rowspan="2" |2026 |''Henry V'' |Hostess / Queen Isabel / Governor of Harfleur |Royal Shakespeare Company |- |''Atlantis'' |Claire |Theatr Clwyd / Chichester Festival Theatre |} === Teledu a Ffilm === * ''[[Casualty (cyfres deledu)|Casualty]]'' (2006) * ''[[The Indian Doctor]]'' (2013) * ''The Bastard Executioner'' (2015) * ''First Ladies Revealed'' (2017) * ''Apostle'' (2018) * ''What a Carve Up!'' (2020) * ''Isla'' (2022) * ''Carnival Row'' (2023) * ''[[Coronation Street]]'' (2023) * ''Truelove'' (2024) * ''Dope Girls'' (2025) == Cyfeiriadau == [[Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru]] [[Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru]] [[Categori:Articles with hCards]] 7w2xdk1auqy56ma542wf0mga0iymkmh Delwedd:Catrin Aaron.png 6 588104 15668988 2026-10-22T07:47:37Z Paulpesda 728 {{Gwybodaeth |Disgrifiad = yr actores Catrin Aaron |Ffynhonnell = screengrab o wefan Theatr Clwyd |Awdur = Theatr Clwyd |Dyddiad = 2023 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y person. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl Catrin Aaron yn unig |Fersiynau_eraill = }} 15668988 wikitext text/x-wiki == Crynodeb == {{Gwybodaeth |Disgrifiad = yr actores Catrin Aaron |Ffynhonnell = screengrab o wefan Theatr Clwyd |Awdur = Theatr Clwyd |Dyddiad = 2023 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y person. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl Catrin Aaron yn unig |Fersiynau_eraill = }} cx6mbzot2s577vu5ni5uoeuv4si24tg Memory (drama Jonathan Lichtenstein) 0 588105 15669007 2026-10-22T09:07:57Z Paulpesda 728 Dechrau tudalen newydd gyda "{{Teitl italig}}{{Pethau|gwlad={{banergwlad|Cymru}}|suppressfields=|fetchwikidata=ALL}}Drama lwyfan Saesneg o waith y dramodydd o [[Llandrindod|Landrindod]] [[Jonathan Lichtenstein]] yw '''''Memory''''' a lwyfannwyd gyntaf gan [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]] yn Nhachwedd [[2006]]. Mae'r ddrama o fewn drama, yn adrodd hanes cwmni o actorion sy’n cwrdd mewn ystafell ymarfer, wrth baratoi ar gyfer eu cynhyrchiad diweddaraf sy'n ymdrin â'r [[Iddewon]] a'r ..." 15669007 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}}{{Pethau|gwlad={{banergwlad|Cymru}}|suppressfields=|fetchwikidata=ALL}}Drama lwyfan Saesneg o waith y dramodydd o [[Llandrindod|Landrindod]] [[Jonathan Lichtenstein]] yw '''''Memory''''' a lwyfannwyd gyntaf gan [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]] yn Nhachwedd [[2006]]. Mae'r ddrama o fewn drama, yn adrodd hanes cwmni o actorion sy’n cwrdd mewn ystafell ymarfer, wrth baratoi ar gyfer eu cynhyrchiad diweddaraf sy'n ymdrin â'r [[Iddewon]] a'r [[Ail Ryfel Byd|Ail-Ryfel Byd]] â'r anghynfod yn [[Israel]] rhwng yr Iddewon a thrigolion [[Palesteina]]. Archwilio'r cof wna'r ddrama, a sut mae rhywun yn dewis cofio digwyddiadau, a chanlyniadau'r dewisiadau hynny.<ref>{{Cite web|title=Memory|url=https://www.concordtheatricals.com/p/99985/memory|website=Concord Theatricals|access-date=22 Hydref 2026|language=en}}</ref> == Cymeriadau == * Tom / Director * Vivien / Eva * Olly / Peter * Guy / Isaac * Huw / Bashar * Dan / Felix * Simon / Aron == Cynnwys == Mae’r ddrama o fewn y ddrama yn cychwyn mewn fflat yn Nwyrain [[Berlin]] ym [[1990]], ble mae'r Iddewes ‘Eva’ yn cwrdd â’i hŵyr ‘Peter’ am y tro cyntaf, sy’n esgor ar yr atgofion trist a dirdynnol am ei hieuenctid yn ystod yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail-Ryfel Byd]]. O Berlin i’r [[Bethlehem]] presennol [2006], ac at hanes y tad ‘Bashar’ o Balesteina, sy’n derbyn ymweliad gan y swyddog o Fyddin [[Israel]], ‘Isaac’ i’w hysbysu fod y ffin arfaethedig am gael ei godi ar safle ei gartref presennol. Drwy wibio yn ôl ac ymlaen rhwng y ddwy stori, a’r ddau gyfnod, mae'r ddrama yn gorfodi’r gynulleidfa i feddwl am y presennol a’r gorffennol, drwy gyfres o olygfeydd trawiadol a dirdynnol. == Cynyrchiadau nodedig == Llwyfannwyd y ddrama'n wreiddiol yn [[Theatr Clwyd]] rhwng [[2 Tachwedd]] a'r [[25 Tachwedd]] 2006 o dan gyfarwyddyd [[Terry Hands]] a chynllunio Martyn Bainbridge. Cast: * Chris / Director - Christian McKay * Vivien / Eva - [[Vivien Parry]] * Lee / Peter - [[Lee Haven Jones]] * Olly / Isaac - [[Oliver Ryan]] * Huw / Bashar - [[Ifan Huw Dafydd]] * Dan / Felix - Daniel Hawksford * Simon / Aron - Simon Nehan Ail-lwyfannwyd y ddrama yn 2008 gyda'r cast canlynol: * Tom / Director - Tom Shepherd * Vivien / Eva - [[Vivien Parry]] * Olly / Peter - [[Oliver Ryan]] * Guy / Isaac - Guy Lewis * Huw / Bashar - [[Ifan Huw Dafydd]] * Dan / Felix - Daniel Hawksford * Simon / Aron - Simon Nehan 6xw974c1ta8ffl1xexjvcl2c8h97q8g 15669009 15669007 2026-10-22T09:13:35Z Paulpesda 728 15669009 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}}{{Pethau|gwlad={{banergwlad|Cymru}}|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Drama Memory.png}}Drama lwyfan Saesneg o waith y dramodydd o [[Llandrindod|Landrindod]] [[Jonathan Lichtenstein]] yw '''''Memory''''' a lwyfannwyd gyntaf gan [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]] yn Nhachwedd [[2006]]. Mae'r ddrama o fewn drama, yn adrodd hanes cwmni o actorion sy’n cwrdd mewn ystafell ymarfer, wrth baratoi ar gyfer eu cynhyrchiad diweddaraf sy'n ymdrin â'r [[Iddewon]] a'r [[Ail Ryfel Byd|Ail-Ryfel Byd]] â'r anghynfod yn [[Israel]] rhwng yr Iddewon a thrigolion [[Palesteina]]. Archwilio'r cof wna'r ddrama, a sut mae rhywun yn dewis cofio digwyddiadau, a chanlyniadau'r dewisiadau hynny.<ref>{{Cite web|title=Memory|url=https://www.concordtheatricals.com/p/99985/memory|website=Concord Theatricals|access-date=22 Hydref 2026|language=en}}</ref> == Cymeriadau == * (enw'r actor cyfredol) / Director * (enw'r actor cyfredol) / Eva * (enw'r actor cyfredol) / Peter * (enw'r actor cyfredol) / Isaac * (enw'r actor cyfredol) / Bashar * (enw'r actor cyfredol) / Felix * (enw'r actor cyfredol) / Aron == Cynnwys == Mae’r ddrama o fewn y ddrama yn cychwyn mewn fflat yn Nwyrain [[Berlin]] ym [[1990]], ble mae'r Iddewes ‘Eva’ yn cwrdd â’i hŵyr ‘Peter’ am y tro cyntaf, sy’n esgor ar yr atgofion trist a dirdynnol am ei hieuenctid yn ystod yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail-Ryfel Byd]]. O Berlin i’r [[Bethlehem]] presennol [2006], ac at hanes y tad ‘Bashar’ o Balesteina, sy’n derbyn ymweliad gan y swyddog o Fyddin [[Israel]], ‘Isaac’ i’w hysbysu fod y ffin arfaethedig am gael ei godi ar safle ei gartref presennol. Drwy wibio yn ôl ac ymlaen rhwng y ddwy stori, a’r ddau gyfnod, mae'r ddrama yn gorfodi’r gynulleidfa i feddwl am y presennol a’r gorffennol, drwy gyfres o olygfeydd trawiadol a dirdynnol. == Cynyrchiadau nodedig == Llwyfannwyd y ddrama'n wreiddiol yn [[Theatr Clwyd]] rhwng [[2 Tachwedd]] a'r [[25 Tachwedd]] 2006 o dan gyfarwyddyd [[Terry Hands]] a chynllunio Martyn Bainbridge. Cast: * Chris / Director - Christian McKay * Vivien / Eva - [[Vivien Parry]] * Lee / Peter - [[Lee Haven Jones]] * Olly / Isaac - [[Oliver Ryan]] * Huw / Bashar - [[Ifan Huw Dafydd]] * Dan / Felix - Daniel Hawksford * Simon / Aron - Simon Nehan Ail-lwyfannwyd y ddrama yn 2008 gyda'r cast canlynol: * Tom / Director - Tom Shepherd * Vivien / Eva - [[Vivien Parry]] * Olly / Peter - [[Oliver Ryan]] * Guy / Isaac - Guy Lewis * Huw / Bashar - [[Ifan Huw Dafydd]] * Dan / Felix - Daniel Hawksford * Simon / Aron - Simon Nehan ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Dramâu Cymraeg]] [[Categori:Llyfrau Cymreig 2004]] [[Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg]] [[Categori:Theatr Gymraeg y 2000au]] 38vtebrt2l5yk0yeux8p07e2vbirg7v 15669010 15669009 2026-10-22T09:16:44Z Paulpesda 728 15669010 wikitext text/x-wiki {{Teitl italig}}{{Pethau|gwlad={{banergwlad|Cymru}}|suppressfields=|fetchwikidata=ALL|image=Drama Memory.png}}Drama lwyfan Saesneg o waith y dramodydd o [[Llandrindod|Landrindod]] [[Jonathan Lichtenstein]] yw '''''Memory''''' a lwyfannwyd gyntaf gan [[Theatr Clwyd|Clwyd Theatr Cymru]] yn Nhachwedd [[2006]]. Mae'r ddrama o fewn drama, yn adrodd hanes cwmni o actorion sy’n cwrdd mewn ystafell ymarfer, wrth baratoi ar gyfer eu cynhyrchiad diweddaraf sy'n ymdrin â'r [[Iddewon]] a'r [[Ail Ryfel Byd|Ail-Ryfel Byd]] â'r anghynfod yn [[Israel]] rhwng yr Iddewon a thrigolion [[Palesteina]]. Archwilio'r cof wna'r ddrama, a sut mae rhywun yn dewis cofio digwyddiadau, a chanlyniadau'r dewisiadau hynny.<ref>{{Cite web|title=Memory|url=https://www.concordtheatricals.com/p/99985/memory|website=Concord Theatricals|access-date=22 Hydref 2026|language=en}}</ref> == Cymeriadau == * (enw'r actor cyfredol) / Director * (enw'r actor cyfredol) / Eva * (enw'r actor cyfredol) / Peter * (enw'r actor cyfredol) / Isaac * (enw'r actor cyfredol) / Bashar * (enw'r actor cyfredol) / Felix * (enw'r actor cyfredol) / Aron == Cynnwys == Mae’r ddrama o fewn y ddrama yn cychwyn mewn fflat yn Nwyrain [[Berlin]] ym [[1990]], ble mae'r Iddewes ‘Eva’ yn cwrdd â’i hŵyr ‘Peter’ am y tro cyntaf, sy’n esgor ar yr atgofion trist a dirdynnol am ei hieuenctid yn ystod yr [[Yr Ail Ryfel Byd|Ail-Ryfel Byd]]. O Berlin i’r [[Bethlehem]] presennol [2006], ac at hanes y tad ‘Bashar’ o Balesteina, sy’n derbyn ymweliad gan y swyddog o Fyddin [[Israel]], ‘Isaac’ i’w hysbysu fod y ffin arfaethedig am gael ei godi ar safle ei gartref presennol. Drwy wibio yn ôl ac ymlaen rhwng y ddwy stori, a’r ddau gyfnod, mae'r ddrama yn gorfodi’r gynulleidfa i feddwl am y presennol a’r gorffennol, drwy gyfres o olygfeydd trawiadol a dirdynnol. == Cynyrchiadau nodedig == Llwyfannwyd y ddrama'n wreiddiol yn [[Theatr Clwyd]] rhwng [[2 Tachwedd]] a'r [[25 Tachwedd]] 2006 o dan gyfarwyddyd [[Terry Hands]] a chynllunio Martyn Bainbridge. Cast:<ref>Rhaglen cynhyrchiad Clwyd Theatr Cymru 2006</ref> * Chris / Director - Christian McKay * Vivien / Eva - [[Vivien Parry]] * Lee / Peter - [[Lee Haven Jones]] * Olly / Isaac - [[Oliver Ryan]] * Huw / Bashar - [[Ifan Huw Dafydd]] * Dan / Felix - Daniel Hawksford * Simon / Aron - Simon Nehan Ail-lwyfannwyd y ddrama yn 2008 gyda'r cast canlynol: * Tom / Director - Tom Shepherd * Vivien / Eva - [[Vivien Parry]] * Olly / Peter - [[Oliver Ryan]] * Guy / Isaac - Guy Lewis * Huw / Bashar - [[Ifan Huw Dafydd]] * Dan / Felix - Daniel Hawksford * Simon / Aron - Simon Nehan ==Cyfeiriadau== {{cyfeiriadau}} [[Categori:Dramâu Saesneg o Gymru]] [[Categori:Dramâu Saesneg]] [[Categori:Dramâu Saesneg gan ddramodwyr o Gymru]] [[Categori:Dramâu Saesneg o'r Deyrnas Unedig]] [[Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 21ain ganrif]] hdpgz9f65y7emgq6leutl92j6v6e1pp Delwedd:Drama Memory.png 6 588106 15669008 2026-10-22T09:10:47Z Paulpesda 728 {{Gwybodaeth |Disgrifiad = clawr y ddrama Memory |Ffynhonnell = screengrab o Amazon |Awdur = Methuen |Dyddiad = 2006 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y ddrama. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl Memory (drama Jonathan Lichtenstein) yn unig |Fersiynau_eraill = }} 15669008 wikitext text/x-wiki == Crynodeb == {{Gwybodaeth |Disgrifiad = clawr y ddrama Memory |Ffynhonnell = screengrab o Amazon |Awdur = Methuen |Dyddiad = 2006 |Caniatâd = Sail resymegol defnydd teg - defnydd teg er mwyn darlunio erthygl sydd yn trafod y ddrama. Cydraniad isel. Dim llun tebyg ar drwydded agored. I'w defnyddio ar yr erthygl Memory (drama Jonathan Lichtenstein) yn unig |Fersiynau_eraill = }} 4bmm0wkiccenyfq7vd915cgkay5dnjy The Bacchae 0 588107 15669021 2026-10-22T10:01:31Z Paulpesda 728 Rydych wedi creu tudalen wag 15669021 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 15669022 15669021 2026-10-22T10:02:50Z Paulpesda 728 Yn ailgyfeirio at [[Bacchai]] 15669022 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bacchai]] qa8153ivqxbig7hak9t0w57c8002hb0 The Birthday Party (drama) 0 588108 15669032 2026-10-22T10:28:55Z Paulpesda 728 Crëwyd drwy gyfieithu'r dudalen "[[:en:Special:Redirect/revision/1380374414|The Birthday Party (play)]]" 15669032 wikitext text/x-wiki [[File:TheBirthdayParty.jpg|bawd| Clawr yr argraffiad cyntaf<br /><br /><br /><br /> (Llundain: Encore Publishing, 1959)]] Drama lwyfan lawn cyntaf [[Harold Pinter]] yw '''''The Birthday Party''''' a lwyfannwyd gyntaf ym 1958 a'i chyhoeddi gyntaf ym 1959.<ref>{{Cite web|url=https://www.londontheatre.co.uk/theatre-news/west-end-features/why-harold-pinters-the-birthday-party-was-cancelled-after-eight|title=Why Harold Pinter's The Birthday Party was cancelled after eight performances, but went on to become a classic|first=Will|last=Longman|date=9 January 2018|website=London Theatre Guide|access-date=28 May 2019}}</ref> Mae'n un o ddramâu mwyaf adnabyddus Pinter a'r un a berfformir amlaf.<ref>{{Cite web|url=https://www.johnatkinsonbooks.co.uk/book/pinter-harold-the-birthday-party-first-uk-edition-signed/|title=Pinter, Harold: ~ 'The Birthday Party' First UK Edition SIGNED|website=www.johnatkinsonbooks.co.uk|access-date=28 May 2019}}</ref> [[Categori:Dramâu 1958]] hurnwhamwhpm6ooijrf3qoql3d4xtae 15669034 15669032 2026-10-22T10:34:45Z Paulpesda 728 15669034 wikitext text/x-wiki {{Pethau|suppressfields=|fetchwikidata=ALL}}{{Teitl italig}}Drama lwyfan lawn gyntaf [[Harold Pinter]] yw '''''The Birthday Party''''' a lwyfannwyd ym 1958 a'i chyhoeddi gyntaf ym 1959.<ref>{{Cite web|url=https://www.londontheatre.co.uk/theatre-news/west-end-features/why-harold-pinters-the-birthday-party-was-cancelled-after-eight|title=Why Harold Pinter's The Birthday Party was cancelled after eight performances, but went on to become a classic|first=Will|last=Longman|date=9 January 2018|website=London Theatre Guide|access-date=28 May 2019}}</ref> Mae'n un o ddramâu mwyaf adnabyddus Pinter a'r un a berfformir fwyaf aml.<ref>{{Cite web|url=https://www.johnatkinsonbooks.co.uk/book/pinter-harold-the-birthday-party-first-uk-edition-signed/|title=Pinter, Harold: ~ 'The Birthday Party' First UK Edition SIGNED|website=www.johnatkinsonbooks.co.uk|access-date=28 May 2019}}</ref> Mewn llety glan môr sydd wedi mynd â’i ben iddo, mae parti pen-blwydd yn cael ei droi’n hunllef pan gyrhaedda dau ddieithryn sinistr yn annisgwyl. Mae'r ddrama wedi'i chofnodi fel [[Comedy of menace|comedi bygythiol]], ac wedi'i nodweddu gan elfennau Pinteresg fel hunaniaeth amwys, dryswch amser a lle, a symbolaeth wleidyddol dywyll. Dechreuodd Pinter ysgrifennu ''The Birthday Party'' yn haf 1957 wrth deithio yn y cynhyrchiad ''Doctor in the House''. Dywedodd yn ddiweddarach: "Rwy'n cofio ysgrifennu'r olygfa holi fawr mewn ystafell wisgo yn [[Caerlŷr|Leicester]]." <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/03/theatre.stage|title=Michael Billington on Harold Pinter's the Birthday Party|website=[[TheGuardian.com]]|date=2 May 2008}}</ref> == Cymeriadau == * Petey, dyn yn ei chwedegau * Meg, menyw yn ei chwedegau * Stanley, dyn yn ei dridegau hwyr * Lulu, merch yn ei hugeiniau cynnar * Goldberg, dyn yn ei bumdegau * McCann, dyn o ddeg ar hugain <ref>{{Cite book|last=Pinter|first=Harold|title=The birthday party and the room|date=1998|publisher=Grove|isbn=978-0-8021-5114-8|location=New York}}</ref> == Cyfeiriadau == [[Categori:Dramâu 1958]] ig4o84hfcuj7nxgh30q19oe8zh9b7sa Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad, cyfnod a galwedigaeth 14 588109 15669036 2026-10-22T10:38:21Z Craigysgafn 40536 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod a galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chyfnod| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a galwedigaeth| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad, cyfnod a galwedigaeth|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad, cyfnod a galwedigaeth|Ewrop]] Categori:Po..." 15669036 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod a galwedigaeth| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chyfnod| Galwedigaeth]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a galwedigaeth| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad, cyfnod a galwedigaeth|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad, cyfnod a galwedigaeth|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad, cyfnod a galwedigaeth|♀]] 81ssj2jfg3bj1zd3mtnu8uz715za9zq Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chyfnod 14 588110 15669041 2026-10-22T10:42:22Z Craigysgafn 40536 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chyfnod|♀]]" 15669041 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl gwlad a chyfnod|♀]] dfebxnkdtgl0umyxbmut0fobk6c6nye Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod 14 588111 15669042 2026-10-22T10:43:27Z Craigysgafn 40536 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl cyfnod|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod|♀]]" 15669042 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop ym myd y celfyddydau| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl cyfnod|*Celfyddydau, Y]] [[Categori:Merched ym myd y celfyddydau yn ôl cyfandir a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd y celfyddydau yn ôl cyfnod|♀]] 74j053mnmme8xpdwbunz65gnsr1k1zk Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl cyfnod 14 588112 15669043 2026-10-22T10:44:25Z Craigysgafn 40536 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl cyfnod|♀]]" 15669043 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl cyfnod|♀]] cfpyn0a8o6nbvbz9joinj4rxr6irv9s Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod 14 588113 15669044 2026-10-22T10:48:57Z Craigysgafn 40536 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|♀]]" 15669044 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|♀]] pjdz1h7z1ovh44zzxaucsp91ns8yj9u Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod 14 588114 15669047 2026-10-22T10:51:09Z Craigysgafn 40536 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Merched o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod| Pwnc]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched yn ôl cyfandir, pwnc, gwlad a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|♀]]" 15669047 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod| Pwnc]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched yn ôl cyfandir, pwnc, gwlad a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|♀]] m5alsog6dc11vphfwsftv39sqozat7u 15669048 15669047 2026-10-22T10:51:29Z Craigysgafn 40536 15669048 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl gwlad a chyfnod| Pwnc]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched o Ewrop yn ôl pwnc a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a chyfnod|Ewrop]] [[Categori:Pobl o Ewrop yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|♀]] drt2j2plh4povf1cp465gtbqqy84aqw Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod 14 588115 15669087 2026-10-22T11:40:12Z Craigysgafn 40536 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod| Cyfandir]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Pobl ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|♀]]" 15669087 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a chyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfandir a gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod| Cyfandir]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, cyfandir, gwlad a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Pobl ym myd diwylliant yn ôl cyfandir, gwlad a chyfnod|♀]] p5tuy016ezeviielymm94t8kfjyweqx Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod 14 588116 15669088 2026-10-22T11:41:27Z Craigysgafn 40536 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Pobl ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|♀]]" 15669088 wikitext text/x-wiki [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl cyfnod| Gwlad]] [[Categori:Merched ym myd diwylliant yn ôl gwlad| Cyfnod]] [[Categori:Merched yn ôl pwnc, gwlad a chyfnod|Diwylliant]] [[Categori:Pobl ym myd diwylliant yn ôl gwlad a chyfnod|♀]] 5jy7m6trbywuzdyk7mq6gubrefw6zra