Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 0 1360 164867 164312 2026-05-17T01:21:45Z AlwynapHuw 1710 164867 wikitext text/x-wiki {{mawr|''Croeso i '''Wicidestun''', y llyfrgell rydd!''}} {| cellspacing="5px" | width="60%" align= style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFE4C4; padding:1em;" class="plainlinks"; valign="top"| <div style="float:right;margin-left:0.5em;margin-right:0.5em;margin-top:0.5em"> [[Delwedd:Carl Spitzweg 021.jpg|150px]] </div> Mae '''Wicidestun''' yn storfa o destunau gwreiddiol sy'n [[w:en:Public domain|eiddo cyhoeddus]] neu o dan dermau [[w:cy:Cynnwys rhydd|trwydded agored]] [[:w:cy:Wicipedia:Hawlfraint|CC-BY-SA]]. Mae'r prosiect hwn yn rhan o deulu ehangach [[:en:Sefydliad Wikimedia|Wicimedia]] gan gynnwys [[:en:Creative Commons|Comin Wicimedia]], [[:d:cy:Wiciadur|Wiciadur]] a [[:w:cy:Wicipedia|Wicipedia]]. Erbyn hyn mae gennym ni '''[[Special:Statistics|{{NIFEROERTHYGLAU}}]]''' o weithiau. Gweler [[w:Wicipedia:Cymorth|tudalen help]] a chwaraewch yn y pwll tywod i ddysgu sut allwch '''chi''' olygu ac uwchlwytho testun. <br/> '''Rhai o'n llenorion:''' {{Div col}} : [[:Categori:William Jones (Ehedydd Iâl)|Ehedydd Iâl]] : [[:Categori:Iolo Goch|Iolo Goch]] : [[:Categori:Dafydd Nanmor|Dafydd Nanmor]] : [[:Categori:Lewis Glyn Cothi|Lewis Glyn Cothi]] : [[:Categori:Ann Griffiths|Ann Griffiths]] : [[:Categori:Owen Morgan Edwards| O. M. Edwards]] : [[:Categori:I. D. Hooson| I. D. Hooson]] : [[:Categori:Elizabeth Mary Jones (Moelona)|Moelona]] : [[:Categori:William Williams, Pantycelyn|William Williams, Pantycelyn]] : [[:Categori:Richard Griffith (Carneddog)|Richard Griffith (Carneddog)]] : [[:Categori:Dafydd ap Gwilym|Dafydd ap Gwilym]] : [[:Categori:Thomas Gwynn Jones|T. Gwynn Jones]] : [[:Categori:T Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]] {{Div col end}} '''Rhai o'n Categorïau:''' <br/> *[[:Categori:Llyfrau|Llyfrau]] *[[:Categori:Barddoniaeth|Barddoniaeth]] *[[:Categori:Rhyddiaith|Rhyddiaith]] *[[:Categori:Testunau crefyddol|Testunau crefyddol]] *[[:Categori:Adolygiadau|Adolygiadau]] *[[:Categori:Llyfrau Ab Owen|Cyfres y Fil a Llyfrau Ab Owen]] *[[:Categori:Testunau cyfansawdd|Testunau cyfansawdd]] (Y modd gorau i lawrlwytho testynau ar gyfer e-ddarllenwyr) '''<big>[[Testunau sydd angen eu gwirio]]</big>''' | rowspan="2" width="30%" style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFFFFF; padding:1em;" valign="top"| {|width="*" | '''Rhai o'n gweithiau diweddaraf:''' *[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] *[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] *[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] *[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] *[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] *[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] *[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] *[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] *[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] *[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] *[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] *[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] *[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] *[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] *[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] *[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] *[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] {{C|🙝&nbsp;🙟}} <gallery> Ll Du C Bawd.png|'''[[Llyfr Du Caerfyrddin]]''' Delwedd:Llyfr Aneirin.png|'''[[Llyfr Aneirin]]''' </gallery> {{c|🙝&nbsp;🙟}} ... a nifer o gerddi: *[[Yr Wylan]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Y Drindod]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Beibl]] *[[Y Nefoedd Uwch fy Mhen]] gan Ehedydd Iâl *[[Stafell Gynddylan]] *[[Syr Hywel y Fwyall]] *[[Cystal am ofal im yw]] *[[Y Llafurwr]] *[[Hen Benillion]] *[[Ar ôl i fy Nghariad Farw]] *[[Wrth y drws, un a'i grwth drwg]] *[[Marwnad Siôn y Glyn]] gan Lewis Glyn Cothi *[[Ymddiddan Rhwng Dau Fardd]] *[[Ymddiddan Rhwyng Cymro a Saesnes]] *[[Gorhoffedd (Hywel ab Owain Gwynedd)]] *[[Englynion y Beddau]] {{c|🙝&nbsp;🙟}} '''Cymuned'''<br /> [[Wicitestun:Y Sgriptoriwm|Y Sgriptoriwm]] <br /> |-- |} |- | style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#EEE9E9; padding:1em;" valign="top"| '''Ychwanegwch:''' [[Delwedd:Flag of Wales (1959–present).svg|200px|right]] Mae ar y safle hwn nifer o destunau o weithiau agored, di-hawlfraint neu weithiau lle mae eu hawlfraint wedi hen orffen. Os ydych am ychwanegu cerddi neu ryddiaeth gwnewch hynny - os ydych yn gwbwl sicr mai chi yw perchennog eu hawlfraint neu fod yr awdur wedi marw ers dros 70 o flynyddoedd. Am ragor am yr hyn y cewch ei gynnwys yma, darllenwch [[Wicidestun:Beth i'w roi ar Wicidestun?]] Os mai dod yma i bori ydych—mwynhewch y wledd! |} g99ktgo0x98vmfklsqrg29zkio6tagj 2 10285 164869 164314 2026-05-17T01:23:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi eu Cyhoeddi */ 164869 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] #[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] #[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu]] #[[Indecs:Cymraeg y Mabinogion.djvu]] #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau Hiraethog.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel.pdf]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] 6xrb9mmxx2k11qab3qz4dfed466ze37 164870 164869 2026-05-17T01:27:57Z AlwynapHuw 1710 /* Angen eu prawfddarllen */ 164870 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] #[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] #[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu]] #[[Indecs:Cymraeg y Mabinogion.djvu]] #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau Hiraethog.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel.pdf]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] fqy5skh2cm73b6fnuqdl9kdtwmuciua 106 53081 164815 111477 2026-05-16T21:31:09Z AlwynapHuw 1710 164815 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen |Author=Edward Matthews |Publisher=Joseph Rosser, Abertawe |Year=1863 |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] [[Categori:Edward Matthews]] [[Categori:PD-old]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Bywgraffiadau]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Thomas Richard, Abergwaun]] 3wudwkt6ccgo52iya24w98mpip34oai 164866 164815 2026-05-17T01:19:13Z AlwynapHuw 1710 164866 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen |Author=Edward Matthews |Publisher=Joseph Rosser, Abertawe |Year=1863 |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Pages=<pagelist 1=Clawr 2to4=- 5to6=roman 5=1 7=- 8=llun 9to54=roman 9=3 55=1 353=- 354=clawr /> |Remarks= }} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] [[Categori:Edward Matthews]] [[Categori:PD-old]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Bywgraffiadau]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Thomas Richard, Abergwaun]] gotob798r7pjbn6ozm5sy02cvanpi9a 14 54319 164831 111846 2026-05-16T22:23:40Z AlwynapHuw 1710 164831 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu|bawd|tudalen=9]] [[Categori:Edward Matthews]] [[Categori:Llyfrau 1863]] [[Categori:Llyfrau'r 1860au]] [[Categori:Thomas Richard, Abergwaun]] [[Categori:Bywgraffiadau]] pfhgfxyx7vkvki34eb4idg8aqevqkpe 2 77518 164868 164313 2026-05-17T01:22:44Z AlwynapHuw 1710 164868 wikitext text/x-wiki {{header | title =Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2026 | author = | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2025]] | next = [[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2027]] | notes = Llyfrau a gyhoeddwyd gan Alwyn ap Huw ar Wicidestun yn 2026 }} {{c|[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau]]}} #[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] #[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] #[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] Ebrill 30, 32 fk1s26kywfi2fk7v8l62d1rpw3gomf0 104 84546 164816 164322 2026-05-16T21:33:14Z AlwynapHuw 1710 164816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dydd; pwy oedd yn pregethu ynddynt, eu testunau, rhanau o'r pregethau, y teimladau, a'r cynhyrfiadau o dan hwn a'r llall; a phwy ddaeth at grefydd wedi y Gymanfa hono. Byddai y tad yn aml yn dechreu son am ryw Gymanfa, yn twymno wrth siarad ac wrth gofio, nes y byddai y gwrandawiad mwyaf astud yn y teulu; pawb fel pe baent ar eu heithaf yn ceisio dal. Elai gwr y tŷ yn y blaen yn ddoniol dros ben, gan gyfeirio at amser cynaliad y Gymanfa, y lle, y pregethwyr, y gynulleidfa, yr effeithiau yn y gwahanol odfaon, a pha beth fu y canlyniadau. Byddai gwr y tŷ yn cyfeirio yn awr ac eilwaith at y wraig pan y byddai eisiau help i gofio, neu ynte am ei chydsyniad â'r hyn a ddywedai. "Mari," meddai, a wyt ti yn cofio am y Gymanfa hono yn Llangeithio, pan oedd Jones, Edeyrn; Thomas Jones, Dinbych; John Elias, a Richard, Abergwaen, yn pregethu yno. Yr oedd Richard y nos gyntaf, os wyt yn cofio, gyda gwr dyeithr o'r Gogledd?" "Cofio!" ebe Mari, "ydwyf yn burion; yr wyf yn cofio cystal a doe, a mi gofiaf byth hefyd; tua chwech mis ar ol geni Margaret oedd hi, wyth mlynedd ar ugain i'r haf hwn. Nid oedd Mr. Richard ond llanc ieuane y pryd hwnw, main a theneu, a'i ddau lygad mawr yn serenu yn ei ben; yr oedd golwg brydferth iawn arno. Yr oedd llawer yn cydymdeimlo ag ef yn y Gymanfa hono wrth ei weled mor ieuanc, a chymaint o'r hen ychain cryfion o'i gwmpas; ond cymerodd yn destun, 'A gwaed y taenelliad;' ac yn mhen tipyn dyma hi yn dod, nes oedd yr holl le yn floeddiadau o ben bwy gilydd. O ryfedd! Dyna'r peth mwyaf a welais erioed. Yr oedd yno filoedd yn neidio ac yn gorfoleddu, heb wybod yn y byd yn mha le yr oeddynt. Yr wyf yn cofio gweled pedwar dyn mawr yn y cornel uchaf o'r cae yn gorfoleddu, nes iddynt gwympo yn deg, dan ganu y gair hwnw <poem> 'Gwaed y groes sy'n codi fyny :'R eiddil yn goncwerwr mawr; Gwaed y groes sydd yn darostwng :Cewri cedyrn fyrdd i lawr; ::Gâd im' deimlo :Awel o Galfaria fryn.' </poem><noinclude><references/></noinclude> bobwm9fbe69082lk0qo6g9jgnt45ery 164817 164816 2026-05-16T21:34:02Z AlwynapHuw 1710 164817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dydd; pwy oedd yn pregethu ynddynt, eu testunau, rhanau o'r pregethau, y teimladau, a'r cynhyrfiadau o dan hwn a'r llall; a phwy ddaeth at grefydd wedi y Gymanfa hono. Byddai y tad yn aml yn dechreu son am ryw Gymanfa, yn twymno wrth siarad ac wrth gofio, nes y byddai y gwrandawiad mwyaf astud yn y teulu; pawb fel pe baent ar eu heithaf yn ceisio dal. Elai gwr y tŷ yn y blaen yn ddoniol dros ben, gan gyfeirio at amser cynaliad y Gymanfa, y lle, y pregethwyr, y gynulleidfa, yr effeithiau yn y gwahanol odfaon, a pha beth fu y canlyniadau. Byddai gwr y tŷ yn cyfeirio yn awr ac eilwaith at y wraig pan y byddai eisiau help i gofio, neu ynte am ei chydsyniad â'r hyn a ddywedai. "Mari," meddai, a wyt ti yn cofio am y Gymanfa hono yn Llangeithio, pan oedd Jones, Edeyrn; Thomas Jones, Dinbych; John Elias, a Richard, Abergwaen, yn pregethu yno. Yr oedd Richard y nos gyntaf, os wyt yn cofio, gyda gwr dyeithr o'r Gogledd?" "Cofio!" ebe Mari, "ydwyf yn burion; yr wyf yn cofio cystal a doe, a mi gofiaf byth hefyd; tua chwech mis ar ol geni Margaret oedd hi, wyth mlynedd ar ugain i'r haf hwn. Nid oedd Mr. Richard ond llanc ieuane y pryd hwnw, main a theneu, a'i ddau lygad mawr yn serenu yn ei ben; yr oedd golwg brydferth iawn arno. Yr oedd llawer yn cydymdeimlo ag ef yn y Gymanfa hono wrth ei weled mor ieuanc, a chymaint o'r hen ychain cryfion o'i gwmpas; ond cymerodd yn destun, 'A gwaed y taenelliad;' ac yn mhen tipyn dyma hi yn dod, nes oedd yr holl le yn floeddiadau o ben bwy gilydd. O ryfedd! Dyna'r peth mwyaf a welais erioed. Yr oedd yno filoedd yn neidio ac yn gorfoleddu, heb wybod yn y byd yn mha le yr oeddynt. Yr wyf yn cofio gweled pedwar dyn mawr yn y cornel uchaf o'r cae yn gorfoleddu, nes iddynt gwympo yn deg, dan ganu y gair hwnw {{center block| <poem> 'Gwaed y groes sy'n codi fyny :'R eiddil yn goncwerwr mawr; Gwaed y groes sydd yn darostwng :Cewri cedyrn fyrdd i lawr; ::Gâd im' deimlo :Awel o Galfaria fryn.' </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> m0yy468iyua8u1sljpkzigijjz3auum 104 84555 164821 164509 2026-05-16T21:57:47Z AlwynapHuw 1710 164821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>cymdeithasol a phriodol, y maent yn brydferth, yn hardd, ac yn ddefnyddiol. Felly nid ydym yn meddwl fod yr un lle yn nghreadigaeth Duw y buasai Mr. Richard yn ymddangos yn brydferth ynddo ond y pwlpud. Yma yr oedd gartref; ac yma yr oedd pawb yn foddlon iddo gael bod; ac oni bai eu bod yn ofni temtio Duw, buasent yn gweddio am iddo gael bod yno dros ddyddiau y ddaear. Ond yn gymaint ag mai llestr pridd ydoedd fel ei holl frodyr, rhaid oedd iddo fyned o dan yr un dynged—cael ei ddryllio gan angau, a myned i'r briddell i orwedd. Eto o drugaredd nid yw y trysor oedd ynddo yn myned— yno; y mae hwnw yn cael ei osod mewn rhyw lestr darparedig arall; rhaid i'r weinidogaeth aros yn elfen anfarwol ar y ddaear hyd ddiwedd y byd, mewn llestri newyddion o genedlaeth i genedlaeth. <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Cynwysiad.}}}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod I|PENOD I.]]<br>Dyddiau boreuol Mr. Richard—ei argyhoeddiad a'i ddygiad i wybodaeth y gwirionedd}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod II|PENOD II.]]<br>Dychweliad Mr. Richard at grefydd}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod III|PENOD III.]]<br>Cychwyniad Mr. Richard gyda gweinidogaeth yr efengyl, yn nghyda'i ymlwybriad am amryw o'i flynyddau boreuol}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod IV|PENOD IV.]]<br>Claddu ei dad—ei ordeiniad—claddu ei fam, a'i deimladau mewn cysylltiad â'r amgylchiadau hyn}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod V|PENOD V.]]<br>Mr. Richard, wedi claddu ei fam, yn edrych allan am wraig—yn ei chael, ac yn priodi}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod VI|PENOD VI]].<br>Ei ddyddlyfr, o amser ei briodas yn Ebrill, 1819, hyd y flwyddyn 1826, yr hwn sydd yn cynwys ei symudiadau, ei drafferthion bydol, genedigaeth ei fab, yn nghyda'i lafur gweinidogaethol yn y blynyddau hyny}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod VII|PENOD VII.]]<br>Adolygiad ar ei flynyddoedd priodasol hyd 1828}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod VIII|PENOD VIII.]]<br>Mr. Richard yn un o brif bregethwyr ei oes}} {{nop}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> 480f9yhnnslkohz85br73wly9v1zias 104 84613 164743 164397 2026-05-16T18:56:20Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Cristion, pa beth bynag fyddo yr enw. Mae Pabydd yn Gristion, os gall y fath beth fod, yn well nag enw Protestant heb fod yn Gristion. Mewn sylwedd mae rhinwedd, nid mewn enw. Mae medru iawn agwedd yn wyneb colli trwy angau rai defnyddiol yn brin, a hyny lawer iawn oblegyd anystyriaeth, a diffyg iawn ystyried; canys mae amser terfynedig i ddyn ar y ddaear. Ni eir dros hwnw gan neb. Mae hyn i dewi pawb; maemarw yn ddygwydd i bob dyn. Yn wyneb hyn mae cymeryd ymaith o flaen drygfyd yn annealladwy i'r rhan fwyaf. Fe all y bydd barn a thrugaredd yn y symudiad hwn: trugaredd i'r hwn a symudir, a barn i'r rhai y symudir oddiwrthynt. Gwell i'r eglwys fyddai i rai defnyddiol gael aros ynddi, er mai gwell i'r defnyddiol fod gyda Christ yn y nefoedd, na bod dros Grist ar y ddaear; ac os deallir y bydd rhyw ganlyniadau niweidiol, fel bleiddiau i blith y praidd wedi ei ymadawiad, ni ellir peidio ofni pan byddo tebyg i hyn. Mae gwirionedd yn mhob un o'r ystyriaethau hyn, ac i'r rhai byr eu golwg mae yn anhawdd deall pa un sydd yn bod pan symudir offerynau defnyddiol o eglwys Dduw, canys y mae i bob un o honynt eu lle priodol. Mae syniad cywir am y peth sydd yn perthyn i'r amgylchiad, fel y mae yn ddeall arwyddion yr amserau. Priodol yw gofyn yn aml yn wyneb hyn, "Oni fedrwch arwyddion yr amserau?" Peth angenrheidiol at fod y gair yn fuddiol wrth wrando, yw iawn dymher ar y meddwl i wrando, yr hyn yw pob parodrwydd meddwl. Mae gwrando y gair heb ddim parodrwydd meddwl yn anystyriaethyn ddiystyr o hono. Mae haner parodrwydd meddwl yn effaith rhagfarn at y gair. Pob parodrwydd meddwl yw yr iawn dymher. Cynwysiad hyny yw, chwenych didwyll laeth y gair, at gynyrchu trwyddo y budd sydd i'w gael trwy y gair, y defnydd sydd yn y gair at fod yn fuddiol; chwenych y gair oblegyd buddioldeb ei ddefnydd, yw chwenych didwyll laeth y gair, er mwyn cynyddu trwyddo. Cael pob peth gan Dduw yn ei gymod, cael pob peth gyda Duw wrth ei fodd, cael pob peth Duw i'w ogoneddu, yw pob cael yr wyf yn ei geisio ag sydd yn eisiau i mi i'w gael. Y mae math o dymherau yn perthyn i'r natur ddynol, yn rhai dynion sydd yn annhebyg i'w meddyginiaethu; canys ni chymerant un amser addysg, gan na chynghor, esiampl, na chyfarwyddyd. Asyn yn dechreu byw, ac asyn yn dybenu. Mae yn anhawdd adnabod effeithiau gras ar y rhai hyn lle mae. Yr un rheswm sydd am bob peth yn nghynwysiad yr iachawdwriaeth; hyny yw, y maddeuant sydd gyda Duw. Y rheswm am gymeradwyaeth personol trwy gyfiawnhad yw ei drefn yn maddeu. "Gwyn fyd y dyn y maddeuwyd ei drosedd, ac y cuddiwyd ei bechod;" hwnw yw, yr hwn ni chyfrif yr Arglwydd iddo anwiredd, ac nid oes dichell yn ei ysbryd. Felly hefyd yw y rheswm am waith yr Ysbryd Glân yn santeiddhad y natur—gosod ei gyfreithiau yn y meddwl, a'u hysgrifenu yn y galon, a bod yn Dduw iddynt, a hwythau yn bobl iddo yntau; a hwn yw y rheswm, "Canys trugarog fyddaf<noinclude><references/></noinclude> 3ifc5p82wo1o1kujgb5cegbjn8mxyy0 104 84614 164748 164398 2026-05-16T19:08:33Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Mae pob haerllugrwydd yn ei eglwys yn groes i'w air, yn tristâu ei Ysbryd; a phob peth sydd yn tristâu ei Ysbryd yn peri cuddio ei wyneb; a phob cuddiad o'i wyneb, os heb ei deimlo gan y rhai a wybu am dano, yn rhyw radd o galedwch barnol. Fe ddylai pob gofal a difrifwch gael eu hymarferyd gan yr eglwys i gadw a chynal y gwahaniaeth hwn i fyny yn barhaus. Mae y niwed mwyaf iddynt oddiwrth gymysgu; mae yr enill mwyaf iddynt beidio. Ymddidoled eglwys Dduw, a deued allan o ganol y Babiloniaid hyn, heb gyffwrdd â dim aflan. Yn nglŷn a hyn mae boddlonrwydd y Pen Bugail, yr hwn a ddywedodd, "A mi a'ch derbyniaf chwi." Mae wedi eu galw allan o'r byd, o'u cyflwr, o'u hysbryd, o'u harferion, ac o bob cyfeillach ond a fyddo yn angenrheidiol. Eu galw i fod yn saint yw hyn, yr hyn sydd briodol yn ol natur yr hwn a'u galwodd, nid i aflendid, ond i santeiddrwydd. Mae Efe wedi neillduo y duwiol iddo ei hun, ac ni bydd ranog â neb am dano; "canys pa gyfeillach sydd rhwng cyfiawnder ac annghyfiawnder?" gan fod y rhai hyn yn effeithiau egwyddorion. Nid yw egwyddorion gras yn gyfeillachol: "a pha gymundeb sydd rhwng golėuni a thywyllwch?" Nid oes undeb rhyngddynt. Hanfodiad y naill yw difodiad y llall. "Pa gysondeb sydd rhwng Crist a Belial," eneiniog Duw a gelyn Duw? nis gall fod cysondeb rhwng y rhai hyn mwy nag y gall fod rhwng byd ac eglwys. "Pa gydfod sydd rhwng teml Duw ac eilunod?" Nid oes neb i fod yn nheml Duw ond efe ei hun. "Teml y Duw byw ydych chwi." "Mia breswyliaf ynddynt, ac a rodiaf yn eu mysg, ac a fyddaf yn Dduw iddynt hwy, a hwy a fyddant yn bobl i mi." O addewidion anmhrisiadwy, yn unig i eglwys ddidoledig Duw! Eglwys yn nesâu at y byd yw eglwys yn pellhau oddiwrth Dduw. Y neb sydd o'r byd, y byd a'u piau, a'r byd yw eu lle, ac yn y byd y dylent fod. Yr unig beth rydd le iddynt yn eglwys Dduw fydd eu galw allan o'r byd, yr hyn hefyd a'u gwna yn rhan o honi. Nid oes i neb le yn eglwys Dduw ond sydd yn rhan o honi. Mae yn y lle hwn dri syniad: yn Nghrist, yn Nuw, ac yn yr eglwys. Lle mae y naill yn wirioneddol, mae y llall yno hefyd. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> mp4uwscof9fw8lxtz2y3063n6nhrma9 104 84615 164754 164399 2026-05-16T19:16:37Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>byd, ac eglur yw na ddygwn ddim oddiyma. Un o'r cyfryw oedd Nabal y Carmeliad. Yr oedd y dyn yn ei holl berchenogaeth: "Fy mara, a'm dwfr, a'm cig." Nid oedd erioed wedi meddwl fod gan Dduw un hawl mewn dim a feddai, am hyny ni roddai i was Duw, am hyny ni roddai i Fibl Duw. Beth ddaw o hwn pan ddywedo ei Arglwydd, Dyro gyfrif, canys ni elli fod mwy, heb un i gyfryngu rhyngddo a'r dialydd? 5. Cynydd y gareg yn ninystr y delwau; peri i ddwylaw ceimion gelynion i weithio union gynghor Duw i'w dinystr eu hunain; gwrthwynebiadau a rhwystrau yn gynorthwyau; ffwrn i godi a llosgi; llewod i ddarnio ac i ddryllio; croni y dwfr i gael y llif yn gryfach; rhwystro y Bibl i gael rhoi awydd cryfach am dano. Peidiwch difrio gormod ar ymerawdwr China; croni y dwr y mae ef i gael gwneyd y llif yn gryfach; hi grona nes tori y cwbl o'i blaen; yn anwrthwynebol, gan bwys ei natur. Merthyru i gael gorchfygu. Concwest i achos Crist yn y byd oedd merthyrdod; Ilosgi i gael achlesu, carcharu i gael ysgrifenu, cadw o bwlpudau i gael eu llenwi a'u cyfoethogi. Pwy fwyaf o ruthro fydd ar y Bibl, mwyaf i gyd a lwydda; swp o rawn ydyw—wrth ei wasgu ceir y gwin; yn wyneb y gwrthwynebiadau ar y deyrnas y llwyddodd hi fwyaf erioed. Prynwyd Bibl i gael ei losgi; huliodd o ludw hwn ugeiniau o Fiblau i gadw rhag llosgi byth, fel y gwnaeth offeiriad Pabaidd yn Iwerddon wrth brynu y Bibl. Tri gair anogaethol. 1. Yr Arglwydd a roddo ystyriaeth o hyn, a'n gwna yn ewyllysgar i roddi iddo. Y rheswm fod llawer yn anewyllysgar i roddi dim i Dduw yw, oblegyd ni fynant ddeall eu bod dan rwymau i Dduw am y cwbl. Pe gellid eu perswadio am eu derbyniadau oddiwrtho, araeth fach a'u perswadiai i roddi iddo yn ei achos, yn enwedig pan mae yn deisyf ganddynt, pan y gall orchymyn iddynt; mae yn foddlon eu derbyn yn hynaws, pan y gall anfon am danynt mewn awdurdod. 2. "A pha beth sydd genyt a'r nas derbyniaist?" Rhodd Duw yw yr oll a feddom. Ystyriwn hyn, fel y syrthio balchder islaw y llwch. Rhoddwch chwithau yr eiddo Duw i Dduw; a dywedwn fel Dafydd yn 1 Cron, xxix. 14. {{lein|5em}} Syr, Dyma y pedwerydd cyfarfod yn y lle hwn o'r cyfarfodydd gogoneddus hyn, a mwy fwy gogoneddus y byddont fel yr amlhaont. Y pumed cyfarfod ar ugain blynyddol i'r fam gymdeithas yn mis Mai diweddaf oedd un o'r cyfarfodydd mwyaf gogoneddus, os nid y mwyaf a welwyd yn y brif ddinas erioed. Yr oedd nawdd yr orsedd freninol drosto, pendefigion o'r senedd ynddo; pedwar o esgobion a naw o weinidogion, a chymaint o arogl ysbryd y Bibl yn eu hareithiau ardderchog fe allai ag a welwyd mewn areithio erioed; yr hyn sydd yn achos mawr lawenydd. Mae yn hyfrydwch gweled cymaint unfrydedd yma heddyw, gan obeithio fod y dyben yn dda i natur y cyfarfod. Mae i'r cyfarfod yma dri dyben—clywed, gweled, a rhoddi. Gobeithio ein bod ni i gyd wedi dod yma i glywed a rhoddi; ac mae yma un at y lleill—gweled. "Yr hwn a eisteddodd gyferbyn a'r drysorfa i edrych pa fodd yr oedd y bobl yn bwrw arian i'r drysorfa." Y peth mwyaf dan ei sylw oedd y modd, odd, y dull. Os y modd y rhoddir yw y peth mwyaf, fe all y rhodd fwyaf fod y lleiaf, a'r lleiaf<noinclude><references/></noinclude> 450q8k0wdr8bdt84wgnplnwa882uviw 104 84616 164759 164400 2026-05-16T19:25:04Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Mae yn well genyf gwrdd pregethau na chwrdd areithiau. Nid wyf yn colli un bregeth byth." Fe allai. Gallech feddwl ei fod mor grefyddol a'r Pharisead, a'i fod mor ddiniwed a'r oen, a'i fod yn myned rhag blaen i'r nefoedd. Hawyr! ai nid gwir yw yr areithiau? ai nid gwir a ddylai gael ei ddyweyd? ac nid gwir sydd raid ei ddyweyd? ai nid yr un gwir ag a bregethir? Amheuwn ein blas at wir bregethau os ydym ddiflas at wir areithiau. Gwrando; bydd onest; ai nid ofn y ''plate'' sydd arnat ti? Ymogelwn rhag cybydd-dod yn mhob rhith, a derbyniwn addysg. Mae pob peth sydd o'n hamgylch mewn undeb â'r gymdeithas hon, mewn cyfnewidiadau, mewn gwrthwynebiadau oddiwrth Babyddiaeth, ac anffyddiaeth a phethau tebyg. Y mae siomedigaethau yn llefain yn uchel arnom, Llafuriwch yn ddibaid; ymwrolwch; ewch yn mlaen; na oddefwch i'ch galwedigaethau bydol, na'ch dyledswyddau crefyddol, i'ch llaesu na'ch oeri at y gymdeithas hon, beth bynag fydd ei phrofedigaethau, "canys o'r bwytawr y daw bwyd, ac o'r cryf felusderau." Beth bynag fyddo raid i'r gymdeithas hon gyfarfod ar ei thaith, cofier mewn llawenydd mai Awdwr y Bibl, Gwrthddrych y gymdeithas, yw cynaliwr y gymdeithas. Ein dyledswydd a'n braint at y gymdeithas hon, prif golofn y nefoedd yn nghanol yr oesoedd, yw, gweddi ddyfal drosti a ddetyd ei rhwymau, ac a egyr byrth ei charcharau; ei hysbryd ei hun wrthi; cywir a ffyddlawn lafur ati. Yr aradr yw prif ofal y garddwr. Nis gall laesu y gwynt nac atal y gwlaw, ond aros wrth yr aradr yw ei waith ef. Glynwn wrth yr aradr; dyma hi; hi rwyga i fyny ddiffaith-leoedd Ethiopia, China, Asia, ac Affrica, America, holl gyfandir Ewrop, a holl ynysoedd y môr; mae ei swch hi yn naear yr holl wledydd hyn. Ni thynir mo honi allan mwy nes braenaru yr holl fyd; a'r maes yw'r byd. Y llong yw prif ofal y morwr; nis gall dawelu y gwynt, na gostegu'r môr; gofalu am y llong yw ei waith ef, a dihuno y Gwr mawr sydd wrth ei ochr. Ni fyddai hyn yn un eondra; mae wedi dyweyd am beidio gadael llonydd iddo: "Na ddystewch, ac na adewch lonydd iddo." "Fe sudda'r llong!" Na wna byth, tra byddo efe ynddi. Mae'r lefain yn y blawd; mae yn fach; mae'r dechreuad yn fach. Ydyw; ond y mae yn furym cryf iawn. Dyna lefain cryf yn Ffrainc annuwiol; ni orphwys mwy nes rhoi holl diriogaethau anialdir Ffrainc yn ddirdynol trwyddo. Mae y draul yn fawr, mae y llafur yn llawer. Ydyw; yn llawer iawn mwy nag a ŵyr neb yma. Mae y teulu yn lluosog; ond y mae gobaith cryf y ceir digon. Mae'r lefain yn y blawd; mae ei swn yn suo; y mae i'w weled yn chwyddo o un gongl o'r ddaear i'r llall, yn ddystaw ac yn dawel. Buddugoliaeth merched y gele yw buddugoliaeth ein Testamentau; fe sugna waed y ddraig nes trengu ar ei thraed, a'r toes sydd yn awr wedi ei lefeinio yn fara blasus, meithrinol i'r holl deulu dynol. Ein calonau, ein hymddygiadau, a'n pocedau a ddywedo Amen. {{lein|5em}} Caniateir i ni unwaith eto un o'r cyfarfodydd mwyaf gogoneddus a geir ar wyneb yr holl ddaear; ond nid oblegyd amgylchiadau, canys nid oes yma ond pob gwaeleddau; ond oblegyd ei hanfodau. Nid ydyw nac antur, na rhuthr, na rhyfyg, na rhwysg; canys nid yw<noinclude><references/></noinclude> cim4xvgxztvy5htd82htz3ehpjm1k7s 104 84617 164764 164401 2026-05-16T19:30:54Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XX.}}<br>Mr. Richard yn ymsymud ac yn llafurio gyda phob peth er llesoli dynoliaeth—ei areithiau dirwestol.}} WEDI myned dros lawer o hanes Mr. Richard mewn gwahanol gysylltiadau, yr ydym yn tybied fod yn iawn codi ychydig o bethau yma ac acw eto, er mwyn egluro gwahanol elfenau ei gymeriad, yn hytrach na dylyn y cwbl yn y blaen yn un—cwys, mewn trefn amseryddol. Gwelir ei fod, nid yn unig yn pregethu yr efengyl, ond hefyd yn ymaflyd yn mhob peth ac yn llafurio gyda phob peth y credai oedd yn lles i ddynoliaeth. Nid aberth bychan i ddyn yn ei sefyllfa a'i oedran ef, wedi ymarferiad hir o ychydig ddiodydd yn gyfnerthol, oedd eu troi heibio yn llwyr, cyfnewid y dull o fyw yn hollol, er mwyn gosod ei hun ar dir i lesoli cymdeithas. Yn ddiau dyna yr egwyddor oddiar ba un y gweithredai Mr. Richard a'i gyffelyb yn benaf. Nid oes neb synwyrol yn meddwl fod yfed llawer yn dda; ond y mae llawer o'r farn fod rhyw gymaint yn dda; "ychydig win," fel y dywed yr apostol, "er mwyn y cylla a'r mynych wendid." Digon tebyg mai rhyw beth tebyg i hyn yr oedd Mr. Richard yn feddwl; er hyny, gan ei fod yn gweled fod yfed yn ormodol yn gwneyd y fath ddrygau annhraethol i ddynoliaeth, nid yw yn petruso, nid yw yn "ymgynghori a chig a gwaed;" eithr ar unwaith yn ymwadu â pha ddaioni bynag ddichon fod ynddo, er mwyn rhoddi ei ddylanwad o blaid sobri y wlad. Bydd llawer yn dyweyd, "Y mae pob dyferyn o'r diodydd a'r gwirod yn wenwyn i'r cyfansoddiad dynol;" am hyny pa aberth yw rhoi yfed gwenwyn heibio? Wel, nid ein lle ni yn awr yw myned i ddadleu pa un ai gwenwyn ydyw ai peidio; pwnc arall sydd gyda ni mewn llaw; sef egluro cryfder yr egwyddor at lesoli y natur ddynol, yn yr aberth wnawd tuag at gyrhaedd hyny. Os gall dyn lyncu y frawddeg "mai gwenwyn yw pob dyferyn," wrth gwrs ni fyddai yn orchest yn y byd i beidio â llyncu y gwenwyn hwnw; ond fel y gwelir, bydd yn rhaid llyncu y frawddeg yn gyntaf, cyn peidio llyncu y llall; ac nid yw pawb yn gallu gwneyd hyny heb gael rhyw beth arall i'w gynorthwyo i fyned i lawr. Pwy bynag, serch hyny, allo wneyd hyny, y mae yn ddyn dedwydd iawn; ac nid yw yn orchest yn y byd, nac yn aberth ychwaith, iddo beidio yfed na chwrw na gwirod byth<noinclude><references/></noinclude> iv6nlrr7xtmwqjqtwe46kfvo6oeab6w 104 84620 164769 164404 2026-05-16T19:38:27Z AlwynapHuw 1710 164769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a phurdeb duwiol y bu ei ymddygiad tuag at bawb yn y byd? Ai nid symlrwydd a phurdeb duwiol yw ymwrthod â phob achlysur i lygredigaeth i ni ein hunain yn bersonol, ac i eraill trwy esiampl? a hyn yn unig yn yr ystyr hyn a rydd gysur i ddyn. Os euog, a'r gydwybod yn condemnio, fel mae agos pawb o'r byd yn yr ystyr hyn yn enwedig, beth yw y feddyginiaeth? Am yr hyn a aeth heibio, na ellir ei alw yn ol, maddeuant, a phuro y gydwybod oddiwrth weithredoedd meirwon trwy waed Crist, ac ufudd-dod i orchymyn Crist, i ymwadu â ni ein hunain, a llwyr ymwrthod â phob achlysur i lygredigaeth. {{lein|5em}} 1. Ni feddwodd dyn erioed heb ddechreu yfed diodydd meddwol. Y. ris gyntaf i beidio meddwi byth yw peidio dechreu yfed diodydd meddwol; ac os dechreuir, nid oes neb ar y ddaear, yn mhlith holl blant dynion, all ddweyd na fydd yn un o feddwon mwyaf y byd cyn diwedd ei oes, canys dyna'r modd y mae pob meddw heddyw. Mae llawer yn gryfion i yfed gwin, ac yn nerthol i yfed diod gadarn, nad yw yr effeithiau, yn herwydd hyny, i'w gweled arnynt; eto meddwon ydynt o ran y gormodedd y maent yn ei gymeryd. Am y gair dirwest, yr un ystyr ydyw a'r gair cymedrol; nid yw y gair cymedrol yn caniatau un gradd o beth gwaharddedig, niweidiol, a dinystriol, onide byddai raid ini feddwl fod cymedroldeb, un o ffrwythau yr Ysbryd, â gradd o gnawdolrwydd yn oddefol ynddo; a byddai raid i ni feddwl fod ymresymiad Paul am ddirwest, neu ddiweirdeb, yn caniatau peth anniweirdeb. Mae dirwest yn meddwl peidio cymeryd dim sydd yn feddwol, ymataliad yn mhob ystyr oddiwrth gyflawniad chwantau annghymedrol. Nid yw hyn yn dweyd y gellir cyflawni chwantau cnawdol yn gymedrol, canys y maent yn rhyfela yn erbyn yr enaid. "Ond am yfed yr ydym yn siarad; ac y mae eisiau yfed ar ddyn i dori ei syched." Ond nid yw diodydd meddwol yn tori syched, gan nad yw yn eu natur i ddisyehedu, ond yn gwbl i'r gwrthwyneb. "Ond fe'm disychedodd i." Tybiwyd hyny ar y pryd; ond erbyn eu bod wedi eu llyncu, teimlid mwy o syched, yr hyn barodd ymroddi i feddwdod lawer gwaith. Haerir yn barhaus gan rai sydd yn gwybod gwell athrawiaeth fod y diodydd hyn yn cryfhau dyn. I'r gwrthwyneb mae y ffaith, gan eu bod yn gwanhau ac yn llygru yn fawr. Mae pob peth sydd yn poethi y gwaed yn ormodol, yn gyfatebol yn gwanhau y nerth. Cynifer sydd i'w cael sydd yn yfed o honynt pan nad oes un syched arnynt! A phan oedd syched, a dorwyd ef wrth yfed o honynt? A yfwyd mwy o honynt un amser nag oedd eisiau yfed o beth oedd at dori syched? A yfwyd un amser o'r rhai hyn ar gais eraill, pan nad oedd natur yn gofyn am ddim? Ai nid gormodedd yw hyn? Pa sawl gwaith y codwyd gwrid i'r wyneb mewn lleoedd cyhoeddus, ac y gwnawd peth a fernid yn drosedd mewn eraill? Yr bedd y tafod yn bloesgu, y llygaid yn gwamalu, y genau yn rhythu; rhyw ddweyd mawr ar berson nad oedd ond ychydig o fedr dweyd ynddo. Fel y gwellheid agwedd pethau a phersonau pe baem yn cymeryd at yr egwyddor hon! Cynysgaedder ni a'r galon i wneyd hyn o beth! {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> n7qsjslp8p6eyae9sznn4q1oajmw26b 104 84624 164770 164409 2026-05-16T19:49:52Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>eich bron. Y mae rhyw beth yn briodol ac at y pwynt ynddo yn ymwneyd â phob peth, fel y gwelir wrth y cynghor byr sydd yn canlyn. {{c|CYFARCHIAD I ATHRAWON YR YSGOL SABBATHOL.<br>"Deuwch, blant, gwrandewch arnaf; dysgaf i chwi ofn yr Arglwydd,"—Salm xxxiv. 11.}} YR unig ffordd i adnabod pethau yr Arglwydd yw, wrth eu natur, eu cynwysiad, a'u dyben. Mae gair yr Arglwydd ac efengyl yr Arglwydd yn dangos mai hyny ydynt yn eu santeiddrwydd, eu daioni, eu buddioldeb, a'u tiriondeb. Mae hyn yn amlwg yn y geiriau hyn, sydd yn cynwys yn— I. Galwad serchiadol: "Deuwch, blant." 1. Mae y galw hwn yn dangos ysbryd addas, yn dangos agwedd addas, yn dangos geiriau addas. Mae yr addasrwydd hwn yn ofynol ac yn angenrheidiol i fod yn mhawb. Mae blaenori a dysgu blaenori yn perthyn iddynt; megys swyddogion gwladol, blaenoriaid eglwysig, penau teuluoedd, ac athrawon ysgolion. 2. "Deuwch." Mor briodol yw hyn; nid ewch, nid cerddwch, ond Deuwch. Deuwch o'r wlad yr ydych ynddi, o ffordd y diluw, o ffordd y tân, o ffordd y dialydd, o bechod, o falchder ac annghymedroldeb, o buteindra, o gynen, cenfigen, a chybydd-dod; deuwch i foddion gras, i'r pregethau, i'r ysgolion, i'r arch, i'r noddfa, dan arwydd y gwaed, dan arweiniad y golofn. 3. Plant yw y gwrthddrychau a elwir. Er bod y gair hwn wrth y rhai nad oedd blant mewn oedran, eto y mae yn air addas i bawb yn mhob oedran, sydd yn wrthddrych addysg. Peidiwch beio os clywch wrth holi alw rhai mewn llawn oedran a maintioli yn blant; mae yn air serchiadol, dengar, a hoff. "Deuwch, blant.", II. Cynghor mwynaidd. 1. Yr ''act'' yn y cynghor hwn yw gwrando. Gwrandewch, adnabyddwch, deallwch, gwybyddwch, dylynwch, efelychwch, tebygolwch, sylwch, cofiwch, credwch, cadwch. 2. Y gwrthddrych i wrando arno: "Arnaf." Nid yw hyn yn llais crwydryn, ond yn llais gwas anfonedig, ac yn llais awdurdod a gosodiad; ac yn llais cenadwri gymhwysiadol a chyfeiriol. O mor annhebyg i hyn yw yr agwedd bresenol. Mae y cwbl heb hyn yn ofer; yr holl glywed, yr holl bregethu, yr holl bynciau, a'r holl adroddiadau. O gymaint o glywed sydd heb wrando, o ddysgu heb wrando. III. Addewid gymwynasgar: "Dysgaf i chwi ofn yr Arglwydd." 1. Y gwrthddrych a nodir yma yw ofn yr Arglwydd. Athrawiaeth yr Arglwydd y mae yn ei thraethu yma. Yr Arglwydd yw y gwrthddrych a'r nod mawr i bob peth orfoleddu ynddo, i'w fawrygu, i'w garu, i edrych arno. 2. Buchedd dduwiol: "Pwy yw y gwr a chwenych fywyd, ac a gâr hir ddyddiau, i weled daioni? Cadw dy dafod rhag drwg, a'th wefusau rhag traethu twyll. Cilia oddiwrth ddrwg, a gwna dda; ymgais â thangnefedd, a dylyn hi," Salm xxxiv. 12, 13, 14. 3. Ymddygiad yr Arglwydd at ei bobl ac at ei elynion: "Llygaid yr Arglwydd sydd ar y cyfiawn, a'i glustiau sydd yn agored i'w<noinclude><references/></noinclude> jxh6kucd7p6mvhcg0878j9qmqrb5l6x 104 84625 164774 164410 2026-05-16T19:58:01Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>siroedd, De a Gogledd. Byddai llawer yn groes hollol i sefydliad o'r fath o gwbl; rhai yn bur ddifater am y peth o gwbl, ac eraill yn dân poeth, bodd neu anfodd. Pan yn edrych dros ei bapyrau pan oedd y Cyfundeb yn y brofedigaeth hon, yr ydym yn gweled difrifwch mawr yn ei weddiau am i'r Arglwydd ddangos ei feddwl i'w bobl yn yr achos hwn, a'u cadw rhag ymddyrysu, ac o herwydd hyny aflwyddo. Gwelir yn fuan iawn ei fod ef ei hun yn dechreu cael boddlonrwydd yn nghylch y cwestiwn, ac yn raddol yn ffurfio penderfynolrwydd yn ei feddwl y dylai sefydliad o'r fath fod bellach. Wedi hyn y mae yn dyfod allan fel arferol ar gwestiynau eraill, yn gryf a didroi yn ol; gan arwain meddyliau y bobl y ffordd hono. Dylynir ef gan y werin yn gyffredin, fel y mae y teimlad yn teithio yn hwylus i'r cyfeiriad crybwylledig. Cododd cwestiwn o bwys mawr eilwaith yn mha le yr oedd y sefydliad i fod, ac hefyd a oedd chwaneg nag un i fod yn y Cyfundeb. Trodd y cwestiynau hyn yn rhai pwysig yn ei feddwl, ac yr ydym yn ei weled yn fynych iawn ar ei liniau, yn deisyf meddwl a chyfarwyddyd Duw ar ran y Cyfundeb. "Yr wyt wedi arwain ein Cyfundeb yn anrhydeddus iawn hyd yma," meddai, "trwy lawer o amgylchiadau pur dywyll; paid a'n gadael i ymddyrysu y waith hon, ac felly i aflwyddo o hyn allan." Dros amser maith y cadwodd wyliadwriaeth ar yr amgylchiad hyn gyda llygad eryraidd, ond yn methu gweled nemawr o oleuni; yr oedd wedi dyfod i benderfyniad y dylasai peth felly fod, ond yn mha le a pha fodd, nid oedd yn gallu canfod dim goleu. Yn mhen tipyn, dyna lais yn dyfod i'r Gymanfa oddiwrth yr hen bobl ag oedd yn byw yn Nhrefecca, yr ymddiriedolwyr olaf, y rhai yn unig oedd ag awdurdod i drosglwyddo y meddiant hwnw yn mhellach, eu bod hwy yn foddlawn ei roddi am byth i'r Cyfundeb at y pwrpas hwnw. Cymerodd Mr. Richard y newydd fel awgrymiad dwyfol; credodd fod yr Hollalluog yn ateb ei weddiau, ac yn ei diriondeb grasol yn dangos man pwrpasol, ac yn agos a bod yn barod at gadw Coleg. Diolchodd i Dduw, a chymerodd gysur; gan edrych ar yr awgrymiad yn arweiniad Ysbryd Duw, a phenderfynodd ar unwaith i ddylyn yr arweiniad hwnw. Do, edrychodd gyda syndod ar hen sefydliad anrhydeddus Howel Harris, a sefydlwyd at ddybenion crefyddol, yn dyfod i feddiant y Methodistiaid Calfinaidd i'w ddefnyddio at ei ddybenion cyntefig. Gellid meddwl wrth ei bapyrau ei fod yn edrych ar ddyfodiad<noinclude><references/></noinclude> 6v71m7x6qm9lrni6ioe7in0aaj9vwi9 104 84626 164779 164411 2026-05-16T20:06:47Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>i'r dynged. Elai yn mlaen yn araf, araf; a phawb yn gwrando ar ei genadwri fel o enau un oedd yn dechreu taro ei draed wrth y mynyddoedd tywyll. Mae ei destun yn ei wresogi, a'r gynulleidfa yn cael teimlo oddiwrth yr un mwynhad. Rhyw beth rhyfedd yw y pregethu yma hefyd! Er fod y dyn yn cychwyn gyda phob ymddangosiad o fethiant a marwolaeth, y mae yn pregethu nes ydyw yn iach mewn ymddangosiad, ac fel pe bai ''deial'' amser yn dychwelyd o leiaf ddeg o raddau yn ol. Pregethai ar brydiau, meddant, fel yn nyddiau ei ieuenctyd am tuag awr a chwarter. Eithr, fel y gallesid dysgwyl, wedi i'r cynhyrfiad hyny fyned trosodd, y mae pethau yn dychwelyd eilwaith i'w lle, y dyn ieuane sydd yn cilio yn gyflym fel angel yswilgar, cochni y rudd yn diflanu fel blodeuyn annhymhoraidd, a'r hen ddyn crybychaidd a llwydaidd, ac argraff brenin y dychryniadau ar ei wynebpryd, yn dychwelyd i'w hen dramwyfa ar lanau yr Iorddonen. Dacw y peswch a'r diffyg anadl wedi dyfod yn ol, ac yntau, druan, yn crynu yn nychlyd, ar lanau llwydrewog, oerion yr hen afon. O lyn cysgod angau y mae yn cyfeirio dau neu dri o lythyrau, y rhai yn ddiau y bydd yn dda gan ein darllenwyr eu gweled, pe na bai dim ynddynt yn neillduol ond yn unig eu bod yn dyfod o le pell a dyeithr. Glyn cysgod angau yw y ''post mark'' sydd ar y rhai hyn; y maent y tu hwnt i lywodraethiad swyddogion gwladol Lloegr. Y llythyr cyntaf sydd yn codi oddiar ryw beth ymddangosodd yn y ''Drysorfa'', yr hwn sydd yn dangos ei ofal am wirionedd, er yn rhosydd Moab:— Mae y traethawd ar natur eglwys, a ymddangosodd yn Rhifyn y ''Drysorfa'' am y mis hwn, wedi gwneyd gradd o gynhyrfiad i'w eilio, o blaid y gwirionedd diffuant a ddangosir ynddo; nid am nad yw yn ddigon cadarn heb ei eilio, ac yn ddigon amlwg i'r neb a redo i'w weled a'i ddarllen; ond a guddir, ac a gelir, ac a wadir, ac a ŵyrir, ac a geblir. Mae yn dda ac yn fraint i bawb gael bod ar faes y gwirionedd, ac yn bleidwyr iddo, er nas gall y gwirionedd gael dim gan neb ond sydd ganddo ei hun, am dano ei hun. Mae yn ymddangos yn annhebyg y gall un Cristion fod heb weled mor amlwg yw'r goleuni i ddangos ysbryd Cristionogaeth, egwyddor Cristionogaeth, athrawiaeth Cristionogaeth, tymher ac agwedd Cristionogaeth, yn nghynwysiad yr ysgrif hono. Mae yn dangos un wedi ei ddysgu am deyrnas nefoedd, ac yn deffro yn gyfiawn, pan mae llawer yn cysgu yn swrth ac yn ddiofal, canys nid oes gan rai wybodaeth am Dduw yn eglwys Dduw, yr hyn sydd fawr gywilydd; ac mewn eiddigedd a sel dros enw a gogoniant yr Arglwydd mae yn<noinclude><references/></noinclude> kgc1hzo3u0z6zpegzsoa6as6loejcua 104 84627 164784 164412 2026-05-16T20:19:02Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Amnewidiwyd y cynnwys gyda "llawer o gapelau, a llawer o bregethu, a llawer yn pregethu, wedi ei effeithio yn unig gan gynenau; ac fel y mae yn fwyaf ei ofid, nid gan ryw enwad unigol, ond gan holl enwadau y deyrnas. Cariad ac undeb yw rhanau bywydol eglwys y Duw byw, ac arwyddion perchenogol o'r fodrwy briodasol. Wrth hyn yr adnabyddir dysgyblion Crist, wrth hyn adnabyddir anfoniad Crist, wrth hyn adnabyddir dyweddi Crist. Pwy yn wyneb y diffyg o hyn y dyddiau ym... 164784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>llawer o gapelau, a llawer o bregethu, a llawer yn pregethu, wedi ei effeithio yn unig gan gynenau; ac fel y mae yn fwyaf ei ofid, nid gan ryw enwad unigol, ond gan holl enwadau y deyrnas. Cariad ac undeb yw rhanau bywydol eglwys y Duw byw, ac arwyddion perchenogol o'r fodrwy briodasol. Wrth hyn yr adnabyddir dysgyblion Crist, wrth hyn adnabyddir anfoniad Crist, wrth hyn adnabyddir dyweddi Crist. Pwy yn wyneb y diffyg o hyn y dyddiau yma na ddywed, 'O na bai fy mhen yn ddyfroedd, a'm llygaid yn ffynonau o ddagrau, fel yr wylwn ddydd a nos?' "Nid oes un bwriad nac amcan i'r llinellau hyn yn mhellach nag i ddyn claf ddyweyd ei feddwl wrth frawdoliaeth y taer erfynai arnynt am ddibaid ran yn eu gweddiau, yr hyn sydd yn fwy o werth i un ar ddarfod am dano yn fynych na'r byd i gyd. Y fendith a roddai enw Duw ar feibion Israel a rodder ar y Gymanfa.—Wyf eich cydymaith mewn cystudd, "THOMAS RICHARD." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> djcb9vp2zmdo5mscgop220x1p2zpdgi 104 84628 164789 164413 2026-05-16T20:27:03Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Yr ydym yn darllen yn llyfr Duw fod calon dyn yn "elyniaeth yn erbyn Duw." Yn mha le yn uffern y gellwch gael gwaeth na hyn? ond, er ein bod mor druenus, fe garodd Duw ni; clywch ef yn dyweyd, Nis gallaf lai na'u caru; danfonaf fy Mab i'r byd i golli pob dyferyn o waed er eu hachub; ac y mae wedi selio ei gariad â gwaed. Pan yr enwaedwyd ef yr wythfed dydd, collodd ychydig ddafnau y pryd hwnw, fel y gwyddoch; ac yr oedd yn dywedyd yn ei iaith y pryd hwnw, Os nad yw hyn yn ddigon, mi ollyngaf fy ngwaed oll; ond mynaf eu hachub hwynt; collaf bob dafn, ond mynaf weled eu dyled hwy wedi ei thalu. Y mae y pechadur wedi ei daflu i garchar; gadewch iddo aros yno nes y mae yn pydru. Na; y mae Crist yn foddlon i dalu ei ddyled. Pan y daeth Crist yn y blaen i'w fachnio, clywaf gyfiawnder a'r gyfraith yn dywedyd, Gollyngwch y pechadur yn rhydd yn awr; gadewch i'r cardotyn tlawd fyned; nid oes ganddo ddim i dalu, ni fyddwn geiniog yn well o'i gadw ef. Gwnawd Crist yn felldith drosom; ac mae wedi ein llwyr brynu. Nid gwiw i chwi feddwl cael eich hachub drwy eich gweithredoedd; ni dderbyn y gyfraith ddim ond cyflawn daledigaeth. Ni chymer y gyfraith bedwar swllt ar bymtheg ac un geiniog ar ddeg a dimai y bunt; na, ni chymer un ddimai yn fyr. Ond y mae yn dda genyf trwy Grist allu edrych i mewn i'r gyfraith santaidd, a'r ddyled bob hatling wedi ei thalu; y mae un yn fwy galluog na nyni wedi talu y cwbl. Y mae efe wedi talu yr holl ddyled, ac wedi prynu etifeddiaeth dragywyddolini. Beth, a ydym yn cael ein galw i etifeddiaeth o'r hen ysgubor yma? Ydym, ac o leoedd gwaeth o lawer na'r hen ysgubor; gelwir ni oddiar domen y cythraul, lle yr oeddem oll wrth natur. Gofynodd dyn i mi unwaith, "Beth, a ydych yn gwneyd dyn yn beiriant?" Ydwyf, meddwn wrtho, a gwaeth na pheiriant; canys y mae yn symud o chwith, y mae ei olwynion yn troi nid tuag at Dduw, eithr oddiwrtho. Pan edrychwyf i fy nghalon fy hun, yr ydwyf yn cywilyddio wrth feddwl am feddianu teyrnas; ond pan edrychwyf i Grist, a gweled ei bod yn etifeddiaeth brynedig, yna yr wyf yn dechreu codi fy mhen. Pan y byddo eich ffydd yn gwanhau, meddyliwch fod y nefoedd yn feddiant prynedig, yna y bydd hyder. Yr ydym, fy nghyfeillion, yn ymylu y tir dymunol; yr wyf yn meddwl fy mod yn nghymydogaeth y ddinas santaidd. Oh am fod yn barod. Gobeithio y cewch well cynhauaf yma heddyw yn yr hen ysgubor, na phe buasech yn gweithio gyda'r cynhauaf gartref o'r boreu hyd yr hwyr. Chwi weithiwch yn well yfory; cewch fyned adref yn fuan, dros y caeau a'r anialwch gyda llawenydd, gan feddwl am eich etifeddiaeth dragywyddol." Dyna eiriau Jones Llangan mewn hen ysgubor, a ysgrifenwyd gan Mrs. Richard pan yn ferch ieuanc. Gallem feddwl ei bod yn treulio llawer o amser mewn myfyrio ac ysgrifenu, ac y mae y cwbl yn dangos chwaeth uchel a choethedig. Bu farw mewn tangnefedd, gan bwyso ar Iesu. Aeth o'r blaen ryw ychydig, megys i barotoi y ffordd, a gwneyd yr ystafell yn drefnus i dderbyn ei phriod anwyl, yr hwn oedd i'w dylyn yn mhen ychydig amser. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> q7fitak2yqs680a7w3ft0hyp2qfd96r 104 84629 164794 164414 2026-05-16T20:33:05Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>byw gyda golwg barhaus ar farw a'r byd a ddaw; am hyny yn dyweyd y gwir wrth ei gymydog ac wrth ei frawd. Nid ydym yn meddwl nac yn amcanu profi ei fod yn berffaith yn ngweithiad allan ei egwyddorion o onestrwydd; fe allai ei fod yn cario ei sel weithiau i lymdostrwydd; ond yn lled anfynych. Yr oedd yn gyffredin iawn ar ganol llwybr barn. Ond a chaniatau hyny ar brydiau, y mae yn hawdd maddeu i ddyn o amcan cywir ac onest, pan y byddys o dan yr argraff mai llesâd sydd mewn golwg. Er y byddai efe yn dyweyd yn arw yn erbyn pechod a phob anwireddau, eto efe oedd y cyfaill ffyddlonaf, mwyaf didwyll a gyfarfyddech byth. Byddai yn curo ac yn caru ar yr un pryd; nid oedd yr un cyfeillgarwch yn myned rhyngddo a churo ar ben pechod. Yr oedd yn ddyn anwyl, ac o'r rhyw iawn; dyn yn gwella wrth ei adnabod; dyn yn mwyneiddio wrth agosâu ato; ïe, ei fan tyneraf oedd y galon fawr, cartrefle a chanolbwynt teimladau uchaf dynoliaeth. Yr oedd llawer yn edrych arno yn sarug o eisiau ei adnabod, yn ei osod i lawr yn orthrymwr, o ddiffyg gwybod digon am dano. Fe fydd dynion mawr fel efe yn cael eu cam—ddarlunio yn aml, yn enwedig gan ryw rai ag sydd yn ceisio ymgystadlu am fawredd, ac yn methu. Ỷ mae rhyw beth tebyg fel y bydd y siomedig mewn cystadleuaeth eisteddfodol, yn troi i gablu pawb, yn enwedig y beirniaid, oddiar ddwylaw pa rai y derbyniasant y cam mwyaf cywilyddus. Felly y mae wedi bod, ac felly y bydd, digon tebyg, oddieithr fod rhyw beth yn nghynwysiad y mil blynyddoedd ag sydd yn debyg o wella pethau fel hyn. Beth bynag, rhaid i ni fyw a marw, gellid meddwl, heb weled y dyddiau dedwydd hyny; ac nid oes genym o ganlyniad ond gwneyd y goreu o'r gwaethaf; a chymeryd pethau fel y maent. Pan y mae dyn yn sefyll yn uchel, bydd yn sicr o fod yn nod i saethau yn aml. Paham y mae cymaint o saethu at Arglwydd Palmerston, Iarll Russell, a dynion cyffelyb? onid o herwydd eu mawredd, eu sefyllfa uchel, a'r duedd sydd mewn eraill i'w cael i lawr o'u swyddogaethau uchel, er mwyn iddynt hwy gael eu lle? Beth arall? canys pe byddent yn wŷr boneddigion heb swyddi, heb dalentau gwychion, heb fawredd yn y byd, byddai pawb sydd yn chwenych y blaen yn ddigon boddlon iddynt; caent dawelwch yn eu teuluoedd, digon o amser gyda'u bwyd, a digon o amser eilwaith gyda'r bibell, gyda'r cwn, a chyda'r ceffylau; ni byddai eu henwau<noinclude><references/></noinclude> i75u5e3px7zkgnkvhzlxv7vcijhfrks 104 84630 164800 164415 2026-05-16T20:43:40Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 164800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>na byddai yn golled pe byddent yn anamlach eto. Plith draphlith raid iddi fod tra parhao yma. "Dymunaf arnoch fy nghofio mewn gwir serch at eglwys Penmorfa, yn enwedig at ei swyddogion, ei henuriaid, athrawiaethol a llywodraethol, gan ddymuno i chwi oll ymgadw yn nghariad Duw; gan ddysgwyl trugaredd ein Harglwydd Iesu Grist i fywyd tragywyddol, a chael fy nghofio genych chwithau yn eich gweddiau drosof yn wastadol, er nad ydwyf ond annhymyg, mewn syndod yn suddo fod eglwysi anrhydeddus y Duw byw yn gwneuthur sylw o'r fath wrthddrych gwael; a phe gwybyddid y gwaeledd y byddai yn anmhosibl y gwnaent.—Wyf yr eiddoch mewn serch diffuant, "THOMAS RICHARD."<br>"Yn ol eich diragrith gais, pan ganiateir i mi, caniateir i chwithau." Ysgrifenwyd ato gan Mr. W. Griffiths, Penycae, Sir Fynwy, ar gais y sir, yn ei gymhell i Gymanfa a gynaliwyd yno yn y flwyddyn 1852; ac wrth y llythyr a ganlyn, yr hwn a ysgrifenwyd yn atebiad i'r cais hwnw, y gwelir ei fod yn ysgrifenu o "wlad machlud haul." {{r|"Abergwaen, Ebrill 28, 1852.}} "ANWYL AC ANADNABYDDUS FRAWD, — Daeth eich llythyr serchog ac effeithiol i law yn brydlawn; oedwyd ei ateb yn gynt, rhag bod yn achos un math o dristwch i'ch meddwl pruddaidd, gan dybied ei fod heb gael y sylw a ddylai, er y gwyddid y pryd hwnw yr hyn a wyddys yn awr; ond bod graddau cryfach o gystudd nag oedd y pryd hwnw. Y mae y llinellau hyn yn cael eu hysgrifenu gyda meddwl dolurus, a chalon glwyfus. Oddiwrth gynwysiad cwynfanus, tra effeithiol, gofalus, a gwir serchiadol eich anerchiad, nid yn hawdd y goddef teimladau yr ysgrifenydd gwael hysbysu fel y gorfydd bod. Y gwirionedd yw, fod yn anmhosibl i un mewn cymaint cystudd bob dydd wneyd y fath antur heb ryfygu yn amlwg; canys nid damwain ydyw yr anhwyldeb, ond dyddiol—bob dydd mor gyson a'i ddyfod, ac mor drwm nes amheu cael byw. Bu gorfod i mi ymadael dydd Llun diweddaf o le yr oedd Cyfarfod Misol i fod y dydd canlynol; a da ydoedd cael ymadael, canys yn y gwely y treuliwyd y rhan fwyaf o'r dyddiau canlynol. Dywedir hyn er boddlonrwydd. "Pe gallwn ddod, a bod yno, byddwn yn faich i mi fy hun, gan natur yn pallu, ysbryd yn methu, a'r oll yn anhwylus, a thrwy hyny yn anfuddioli yr hyn a fyddai yn llawn o amgylchiadau llafurus. "Bellach, y mae yn bryd darfod â'r ochr wanaidd hon, i gael 'peidio â'r dyn,' a throi at yr Arglwydd, yr hwn sydd yn cuddio ei wyneb oddiwrth dŷ Israel, ac i wylied am dano. O y fath drymder yw cuddiadau ei wyneb, ïe, a llawer trymach yw bod heb wybod hyny! Meddwl ei bod yn ddydd, ac eto yn nos. Difyru ac ymddigoni yn ein swn ein hunain, gan ymluo ac ymlapio ynom ein hunain a'n cyffelyb, ac ychydig o ddyweyd. Gobeithio nad yw wedi myned mor bell yn y nos na ddywed neb, Pa le y mae Duw, yr hwn<noinclude><references/></noinclude> a6u0qxave2qmfwd2c42qqkfhl4vsl64 104 84699 164822 164511 2026-05-16T22:09:30Z AlwynapHuw 1710 164822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod IX|PENOD IX.]]<br>Penodi Bregethwyr<ref>Does dim Pennod X</ref>}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XI|PENOD XI.]]<br>Penod i'r Doethion.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XII|PENOD XII.]]<br>Penod i bawb.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XIII|PENOD XIII.]]<br>Cyfamodau Mr. Richard & Duw ar wahanol adegau, ac o dan wahanol amgylchiadau bywyd}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XIV|PENOD XIV.]]<br>Adolygiad ar flynyddoedd y Cyfamodau, &c.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XV|PENOD XV.]]<br>Bywyd Mr. Richard yn un o feddwl, o lafur caled, ac ymdrech mawr.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XVI|PENOD XVI.]]<br>Clefyd Mr. Richard yn ei analluogi i deithio—cyflwyno Tysteb iddo yn gydnabyddiaeth o'i wasanaeth i'r oes a'r genedlaeth ei araeth yntau ar yr achlysur hwnw}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XVII|PENOD XVII.]]<br>Ychydig o ymadroddion annghysylltiol ag sydd yn draddodiadol mewn cymdeithas.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XVIII|PENOD XVIII]]<br>Penod arall i bawb.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XIX|PENOD XIX.]]<br>Mr. Richard yn weithiwr cyffredinol gyda gwaith yr Arglwydd, ac yn darpar pethau priodol ar gyfer pob gwaith—ei areithiau ar y Bibl Gymdeithas}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XX|PENOD XX.]]<br>Mr. Richard yn ymsymud ac yn llafurio gyda phob peth er llesoli dynoliaeth ei areithiau dirwestol.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XXI|PENOD XXI.]]<br>Llafur Mr. Richard gyda'r Ysgol Sabbathol.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XXII|PENOD XXII.]]<br>Gofal Mr. Richard am bob peth y Cyfundeb y perthynai iddo—Coleg Trefecca.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XXIII|PENOD XXIII.]]<br>Cwynfan glanau yr Iorddonen, yn cynwys ychydig o lythyrau Mr. Richard o'r fan hono}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XXIV|PENOD XXIV]]<br>Afiechyd Mr. Richard yn cynyddu—marwolaeth Mrs. Richard}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XXV|PENOD XXV.]]<br>Mr. Richard yn cael ei adael mewn unigolrwydd—pryderwch rhosydd Moab.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Penod XXVI|PENOD XXVI.]]<br>Marwolaeth Mr. Richard, &c.}} {{c|[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen/Galareb Fuddugol|Galareb Fuddugol]]}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 4tmajnf8y0iqvkkpvl4dwxxvj92rsxz 104 84748 164845 164574 2026-05-16T23:11:54Z AlwynapHuw 1710 164845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XVI.}}<br>Clefyd Mr. Richard yn ei analluogi i deithio—cyflwyno Tysteb iddo yn gydnabyddiaeth o'i wasanaeth i'r oes a'r genedlaeth—ei araeth yntau ar yr achlysur hwnw.}} Bu Mr. Richard flynyddau lawer yn anhwylus gan beswch a diffyg anadl, yn methu teithio i'r Cymanfaoedd, hyd yn oed pan y byddent yn ei sir ei hun. Yr ydoedd yn pregethu ryw gymaint o gwmpas cartref yn aml ar y Sabbathau, ac ambell waith mewn llawn hwyliau, er fod natur o angenrheidrwydd yn rhwym o deimlo yr effeithiau. Ond pan y caffai efe ei draed o dano, ychydig o ymgynghori a chig a gwaed fyddai y pryd hwnw; ymollyngai ati fel yn nyddiau ei ieuenctyd, heb feddwl am ganlyniadau. Gallesid meddwl wrth ei weled yn dringo grisiau y pwlpud dan besychu a chwythu, ei fod lawer yn fwy cymhwys i fedd nag i bwlpud; ond pan y byddai y pesychu yn gwella wrth siarad, a'r anadl fel yn gwellhau yn raddol, teimlech chwant fyned i weddi am i'r Nefoedd ei anfarwoli i bregethu yr efengyl. Ymddangosai yn berffaith gartrefol yn y pwlpud, yn ei le ei hun, y lle ag oedd yn ei weddu ef, enaid a chorph. Byddai yn Abergwaen yn fisol, ac yn Trefin, lle y ganwyd ac y magwyd ef, yn amlach na hyny, yn gymaint a bod y lle yn agos; ond fel y dywed cyfaill wrthym ag oedd yn arfer ei wrando, "yr oedd yn ddyn newydd bob Sabbath." Do, parhaodd ei lafur hyd y diwedd; yr oedd yn gwneyd pregethau newyddion hyd y gallasai eistedd i fyny; ac yr oedd yn dyweyd wrth gyfaill, "Yr wyf gystal ag erioed i wneyd pregeth; gallaf gyfansoddi mor hwylus yn awr a chynt; ond dyna y diffyg, pan yr elwyf i'w pregethu, yr wyf yn methu eu cofio fel cynt." Y mae yn rhaid fod rhyw beth rhyfedd yn y pregethu yma, cyn bod dynion yn ymdrechu cymaint i bregethu. Yr oedd Christmas Evans, meddant, yn gofyn i'r meddyg a oedd dim gobaith i wella erbyn y Sabbath i gael pregethu; dywedir fod Elias yn dymuno bedd yn union ar ol ffaelu pregethu; ac yr oedd Mr. Richard, er ei holl beswch a diffyg anadl, yn gwneyd ymdrech parhaus i bregethu. Adroddir ei fod am chwech, hwyr Sabbath, mewn man yn myned i bregethu, ac yn dringo grisiau y pwlpud dan beswch a thuchan, yn sål iawn; ac yn gymaint a bod y dydd yn hytrach yn rhy fyr i barhau hyd ddiwedd y cyfarfod, byddai y brawd ag oedd<noinclude><references/></noinclude> oehgq2hsl47hypp2cs30a7fks3ujo9c 104 84872 164744 2026-05-16T18:57:17Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "wrth eu hannghyfiawnderau hwynt, a'u pechodau hwynt a'u hanwireddau ni chofiaf ddim o honynt mwyach." Y ffordd i feddu hyn yw gwneyd fel mae yr Arglwydd yn gorchymyn am hyn: ac y mae wedi rhoddi ei addewid am lwyddiant sicr wrth hyn. "Neu ymafled yn fy nerth i," yr hyn yw trefn fy nghymod i; "fel y gwnelo heddwch â mi; ac efe a wna heddwch â mi," yw yr addewid fawr rasol, sicr, ac anffaeledig. Mae ysbrydol a thragywyddol yn ddirgeledi... 164744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>wrth eu hannghyfiawnderau hwynt, a'u pechodau hwynt a'u hanwireddau ni chofiaf ddim o honynt mwyach." Y ffordd i feddu hyn yw gwneyd fel mae yr Arglwydd yn gorchymyn am hyn: ac y mae wedi rhoddi ei addewid am lwyddiant sicr wrth hyn. "Neu ymafled yn fy nerth i," yr hyn yw trefn fy nghymod i; "fel y gwnelo heddwch â mi; ac efe a wna heddwch â mi," yw yr addewid fawr rasol, sicr, ac anffaeledig. Mae ysbrydol a thragywyddol yn ddirgeledigaethau nas gellir eu hamgyffred: yr holl wybodaeth a ellir gael am danynt sydd trwy gredu tystiolaeth gair yr Arglwydd. Mae tystiolaeth y gair yn ol ei santeiddrwydd, ei ysbrydolrwydd, a'i wirionedd, a phregethiad pob cangen o'i athrawiaeth, a gwaith yr Ysbryd Glân yn y saint, a chyffes eu gobaith, ac ymarweddiad addas i'r efengyl, i fod yn unffurf ac yn gydffurf; mor amlwg mewn ymddangosiad, fel nas gellir dangos un annghydgordiad rhyngddynt mewn dim, canys nid oes dim yn ei hegwyddor, ei chynwysiad, na'i dyben, ond purdeb, sobrwydd, a gwirionedd. Mae y gwŵyriad lleiaf oddiwrth hyn yn pechu yn erbyn Duw; mewn ysbryd, mewn tymher, mewn geiriau, mewn gwisgiadau, mewn agweddau, mewn neb rhyw dremau gydag ymarferiad o'r gair, mewn unrhyw fodd; yr hyn yw yr anmharch mwyaf arno. Offeiriadaeth Crist yw fy oll am gymeradwyaeth gyda Duw yn wyneb fy euogrwydd, fy halogrwydd, a'm condemniad; breniniaeth Crist yw fy oll am oruchafiaeth ar fy holl elynion, tu fewnol ac allanol, byd, cnawd, ac uffern; prophwydaeth Crist yw fy oll am ddysgeidiaeth yn wyneb fy mawr dywyllwch, fy mawr anwybodaeth, fy mawr gyfeiliorni am bob peth ysbrydol. Mi ddymunwn gau fy hunan, trwy nerth Ysbryd Duw, yn y noddfa hon, a'r deisyfiad hwnw rhyngof a myned allan byth o honi, "A'm ceir i ynddo Ef." Yn ol cyfraith mae adnabod pob peth. Wrth gyfraith yr Arglwydd mae adnabod dyn; wrth gyfraith y deyrnas mae adnabod y deiliaid; wrth y gyfraith mae adnabod y cyfreithiwr. Mae dysgu y gyfraith a'i thori gan yr un, pa beth bynag fyddo yn ei beri, yn gwadu iddo y swydd a'r enw. Mae pregethu y gwirioneddau, a byw yn groes iddynt, yn dangos heb fod yn wir bregethwr. Ofni yr Arglwydd yw enaid a sylwedd pob peth sydd yn y byd. Yr efengyl mewn nerth a sicrwydd mawr yn mhlith dynion a geidw rhag paganiaeth; yr hyn yw elfen llygredigaeth. Atebiad i weddiau a geidw fywyd mewn Cristionogion ac mewn dyledswyddau Cristionogol. Nerthu o wendid, nerth i'r diffygiol, amlhau cryfder i'r dirym, hyn yw cysur bywyd pererinion. Mae hyder gau obaith wedi ei ddangos lawer gwaith yn gryfach na hyder gwir obaith, a hyny yn wyneb marw, mewn eilun-addolwyr, a phob math o gyfeiliornwyr; mae hyn oblegyd bod heb gredu y gair, a bod yn haws i natur lygredig gredu celwydd na chredu gwirionedd, a bod cryfach dylanwad gan bob peth cnawdol dan wisg grefyddol ar natur yn y cnawd yn unig, nag sydd lle mae cnawd ac ysbryd yn gwrthwynebu eu gilydd; ac oblegyd y duedd sydd yn<noinclude></noinclude> a2nvtv7xjsoc1nawsayyr8jd2msyz23 104 84873 164745 2026-05-16T18:58:04Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "mhob dyn at hunan-achubiaeth, a'r effeithiad mwy sydd gan olwg a theimlad ar ddyn yn ol hyny na ffydd, ac a ddefnyddir gan y temtiwr i hyn. Mae porth angau yn wahanol iawn i'r meddwl cyffredin am dano. Mae yn y porth hwn holl gynwysiad a therfyniad y bywyd presenol, a holl gynwysiad a dechreuad byd tragywyddol; ac y mae y ddau, naill ai gwae neu wynfyd, yn gysylltiedig adnabyddus yn y porth hwnw i bob un. Mae y ddau hyn yn gwneyd y me... 164745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>mhob dyn at hunan-achubiaeth, a'r effeithiad mwy sydd gan olwg a theimlad ar ddyn yn ol hyny na ffydd, ac a ddefnyddir gan y temtiwr i hyn. Mae porth angau yn wahanol iawn i'r meddwl cyffredin am dano. Mae yn y porth hwn holl gynwysiad a therfyniad y bywyd presenol, a holl gynwysiad a dechreuad byd tragywyddol; ac y mae y ddau, naill ai gwae neu wynfyd, yn gysylltiedig adnabyddus yn y porth hwnw i bob un. Mae y ddau hyn yn gwneyd y meddwl am farn yr un mwyaf pwysig. O am noddfa, O am noddfa! Gwir ddymuniad am ffydd yw at gredu y gair, i gael rhoddi y gogoniant i gyd i Dduw; ac am y ffydd gryfaf at roddi y gogoniant mwyaf i Dduw; mae hyn yn dangos anian dduwiol, anniwallus ei hawydd am air Duw, ac i gredu er mwyn Duw. Efe yw gwrthddrych pob peth y duwiol: gwrthddrych yr holl ysgrythyrau, gwrthddrych yr holl rasusau, gwrthddrych ei holl gyfiawnderau, a'i ddymuniadau. Wrth fodd Duw yn nghyfiawnder Duw, sef y cyfiawnder sydd o Dduw trwy ffydd Crist; wrth fodd Duw yn ffyrdd Duw; wrth fodd Duw yn llewyrch wyneb Duw, yw y cwbl yr wyf yn ei ddymuno i fyw, i farw, a byth. Tri chynghor credadyn; dywed wrth dy Offeiriad dy holl bechadurusrwydd a'th druenusrwydd; dywed wrth dy Frenin am dy holl elynion, oddifewn ac oddiallan; dywed wrth dy Brophwyd am dy holl ffolineb a'th holl anwybodaeth, at fyw, at bawb yn y byd hwn, at farw, ac at Dduw a thragywyddoldeb; canys y mae dy Frenin yn hollalluog, mae dy Brophwyd yn unig ddoeth Dduw, mae dy Archoffeiriad yn Iawn, yn Gyfryngwr, ac yn Eiriolwr. Defnyddio swyddau Crist yw rhodio yn Nghrist, a'i wneyd yn noddfa ac yn amddiffynfa. Duw mewn dyn, ei anian, ei ofn, a'i ewyllys, yw dyn duwiol; Crist mewn dyn, ei ysbryd, ei feddwl, a'i air, yw Cristion; y nefoedd mewn dyn, ei hegwyddor, ei gwaith, a'i dymuniad, yw nefol mewn daearol. Ysbrydolrwydd mewn dyn, yw ysbrydol mewn cnawdol. Caru duwioldeb er mwyn Duw, caru duwiolion er mwyn duwioldeb, caru Cristionogaeth er mwyn Crist, caru Cristionogion er mwyn Cristionogaeth, caru y gair er mwyn ei burdeb, caru y nefoedd er mwyn ei hegwyddor; mae y caru hwn yn wir garu Duw er ei fwyn ei hun. Balchder yw hunan-ddinystr dyn. Yn hyn dinystriodd efe ei hun gyntaf, yn hyn mae ei ddinystr yn para. Balchder yw gwreiddyn holl bechodau holl blant dynion yr holl fyd; balchder yw gwreiddyn holl gyfeiliornadau yr holl fyd; balchder yw gwreiddyn holl ofn, aflwydd, ac annghysur holl dduwiolion y byd; balchder yw holl annedwyddwch holl blant dynion y byd yn mhob sefyllfa, amgylchiad, ac oedran. Dymchwelyd balchder yw nod a dyben holl drefn iachawdwriaeth, ei Hawdwr, ei gwneuthuriad, a'i chymhwysiad. Perffeithrwydd gostyngeiddrwydd yw Crist, ei ymddangosiad yn y cnawd, ei ymarweddiad yn y byd, a'i athrawiaeth i'r byd. Gostyngeiddrwydd yw holl ddysgeidiaeth Crist; am hyn mae efe yn gorchymyn dysgu, gan ddysgu gostyngeiddrwydd gan Grist yw holl ddysgyblaeth<noinclude></noinclude> ttp3w3d0fdpxj2adauxwyob4pvq6oep 104 84874 164746 2026-05-16T18:58:44Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Crist, holl ganlyn Crist, holl egwyddor crefydd Crist, a holl debygolrwydd i Grist. Nod a dyben y cwbl a gynwysir yn nghyfansoddiad yr iachawdwriaeth, fel nad ymffrostio ac na orfoleddo un cnawd ger ei fron ef; a'r ymffrost i gyd yn yr arwydd, canys y mae cwbl y drefn o hono ef yn Nghrist Iesu. Nod a dyben ei holl gynwysiad yw hunan-ymwadiad; hyny yw, tynu dyn oddiwrth ei waith, ac i guddio balchder oddiwrth ddyn. Prif orchwyl ei ddoet... 164746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Crist, holl ganlyn Crist, holl egwyddor crefydd Crist, a holl debygolrwydd i Grist. Nod a dyben y cwbl a gynwysir yn nghyfansoddiad yr iachawdwriaeth, fel nad ymffrostio ac na orfoleddo un cnawd ger ei fron ef; a'r ymffrost i gyd yn yr arwydd, canys y mae cwbl y drefn o hono ef yn Nghrist Iesu. Nod a dyben ei holl gynwysiad yw hunan-ymwadiad; hyny yw, tynu dyn oddiwrth ei waith, ac i guddio balchder oddiwrth ddyn. Prif orchwyl ei ddoeth lywodraeth ar y byd yw darostwng y balch, canys y mae efe yn gas ganddo, mae yn ei ffieiddio, mae ei wyneb ef yn ei erbyn, er mor anadnabyddus y gall hyn fod yn bresenol, o herwydd doethineb anfeidrol ei oruchwyliaeth yn rhoddi rhan yn y bywyd yma i ddynion. Ein prif ddyledswydd, gan hyny, yn wyneb y drefn ddoeth ar y byd, yr hon mae ei diwedd a'i dechreuad gyda'u gilydd iddo ef, yw ymddarostwng dan alluog law Duw, fel ein dyrchafer mewn amser cyfaddas, yr hwn yn unig a adwaen yr amser cyfaddas, yr amser cymhwys i wneyd hyny. Mae cynwysiad dyledswyddau crefydd mewn tri pheth. Y cyntaf yw galw ar yr Arglwydd; mae efe yn gorchymyn hyn: "a galw arnaf fi." O, y fath drugaredd mae hyn yn ei dangos. Galwad gan yr Anfeidrol, yr hwn sydd a'i glustiau yn agored i lefain ei bobl, yr hwn a nesâ atynt yn mhob dim y galwant arno, ac a'u gwared o'u holl drallodau: "a mi a'th waredaf." Mae galw arno yn cynwys cwbl ei wasanaeth. Y peth arall yw ymddiried yn yr Arglwydd: mae hyn yn cael ei orchymyn. "Ymddiriedwch yn yr Arglwydd byth;" ac mae yn cynwys holl gysur crefydd, canys mae yn ymwared rhag pob annghysur; oddiwrth angen a pherygl; ac at gael pob cyflawnder i lanw pob eisiau. Y trydydd peth sydd yn y cynwysiad yw dysgwyl wrth yr Arglwydd: yn hyn y mae holl obaith crefydd. Y dysgwyliad hwyaf yw y gobaith cryfaf; yw yr ateg gryfaf i'r galon, a'r gogoniant mwyaf i Dduw. Trefn Duw sydd yn cymodi, trefn Duw sydd yn cyfiawnhau, ei drefn ef sydd yn santeiddio, ei drefn ef sydd yn cynal, a'i drefn ef sydd yn perffeithio ffydd; yr holl ddymuniad a'r holliachawdwriaeth mae yn ddangos yw, eisteddwn wrth draed yr Iesu i ddysgu ganddo. Mae pobl Dduw a'r byd ar wahan, a'r gwahaniaeth rhyngddynt nid y naill yw y llall; ac am eu bod wedi eu gwahaniaethu yn amlwg yn ngair yr Arglwydd, ni ddylent gael eu cysylltu. Mae eglwys Dduw yn y byd; ond nid yw o'r byd, canys y mae wedi ei galw allan o'r byd; am hyny, pa bellaf allan o'r byd, a gaseir fwyaf gan y byd. Na ryfeddwn, gan hyny, os yw y byd yn eich casâu, canys y mae yn ol arfer y byd at Ben yr eglwys: "Chwi a wyddoch gasâu o hono fyfi o'ch blaen chwi." Mae yn debyg fod yr eglwys i fesur mawr i gael yr un driniaeth a'i Phen. Ni ddylai ymddygiad o un math ddylanwadu mewn un modd i nesâu yr eglwys at y byd. Fe ddylai pob gofal a difrifoldeb fod ar yr eglwys, mewn gwyliadwriaeth, gweddi, ac ymarferiad, i gadw a chynal y gwahaniaeth hwn yn barhaus, yr hyn nid yw agos cymaint ag y bu pan yr oeddynt yn amlwg bobl, yn preswylio eu hunain, heb eu cyfrif gyda'r byd mewn ysbryd, ymddyddanion, nac ymarferiad, yn yr hyn nid oes ond ychydig o wahaniaeth, gyda rhai eithriadau, yn y dyddiau hyn. Mae y cedyrn<noinclude></noinclude> 2ml5h6llufj8ohvz33xwkpjxb6y31tk 104 84875 164747 2026-05-16T18:59:00Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yn cilio fel eraill; mae y nerth yn gwywo; mae y muriau yn rhwygo; mae y cloddiau yn andwyo; mae agos pawb fel pe baent yn ymlithro, naill ai rhag ofn dygasedd, neu trwy ymollyngdod a llwfrdra, oblegyd y grym sydd yn y llifeiriant llygredig; neu trwy ddiofalwch a gwrthgiliad trymgwsg ysbrydol; ac oblegyd y pethau hyn a'u cyffelyb, y cwbl a all eneidiau syml mewn llawer o eglwysi ei wneyd yw ocheneidio o herwydd yr anwiredd hwn. Pa beth... 164747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn cilio fel eraill; mae y nerth yn gwywo; mae y muriau yn rhwygo; mae y cloddiau yn andwyo; mae agos pawb fel pe baent yn ymlithro, naill ai rhag ofn dygasedd, neu trwy ymollyngdod a llwfrdra, oblegyd y grym sydd yn y llifeiriant llygredig; neu trwy ddiofalwch a gwrthgiliad trymgwsg ysbrydol; ac oblegyd y pethau hyn a'u cyffelyb, y cwbl a all eneidiau syml mewn llawer o eglwysi ei wneyd yw ocheneidio o herwydd yr anwiredd hwn. Pa beth bynag fyddo y canlyniad, fe gymer Pen yr eglwys ofal am y rhai hyn. Mae y niwed mwyaf oddiwrth y gymysgfa rhwng byd ac eglwys: mae ynddo yr annghyfartalwch, yr annghysondeb, a'r gwrthdarawiad mwyaf; fel pe byddai heb un bod i'r naill na'r llall, gan fod prydweddau y naill yn y llall mewn rhanau a graddau. Gellid meddwl weithiau bod y dibroffes yn grefyddol, oblegyd rhyw effeithiad oddiwrth berthynas â phethau crefyddol; gellid meddwl bryd arall fod y proffesedig yn hollol ddigrefydd, oblegyd bod ei agwedd yn dangos yn amlwg fydoldeb, cnawdolrwydd, a hunanoldeb. Mae y gymysgfa hon a'i chyffelyb yn peri bod yr anadnabyddiaeth yn llawer. Mae rhyw beth yn debyg fel pe bai yr eglwys yn myned i'r byd; hyny yw, i ysbryd y byd, i dymher ac elfen y byd, ac i arferion y byd; neu y byd yn myned i'r eglwys; hyny yw, dynion y byd, heb eu galw o'r byd i fod yn saint, yn aelodau yn eglwys Dduw, heb ddim arwyddion amlwg arnynt o argyhoeddiad o bechod, nac edifeirwch, na ffydd, nac ofn yr Arglwydd o flaen eu llygaid. Yn mhen ychydig amser, fe allai y bydd y rhai hyn yn swyddogion yn yr eglwys, yr hyn a bâr fod eu hysbryd bydol a chnawdol yn dylanwadu yn effeithiol, yn ol ei ryw, ar yr eglwys yn gyffredinol, er niwed a gofid mawr iawn. Os bydd llawer o'r fath hyn yn yr un eglwys, hwy a nesânt at eu gilydd, hwy a adnabyddant eu gilydd, hwy a bleidiant eu gilydd, hwy lyfant ac a gasânt eu gilydd; ac yn wyneb pob diffyg o gydweled, hwy gynhyrfant eu gilydd i annghydfodau, i ymrysonau, ac ymraniadau, nes rhoi enw yr Arglwydd yn bêl-droed mewn tafarnau, wrth bentanau, ac mewn ffeiriau, fel y mae mewn llawer ardal yn y dyddiau hyn. Nid yw hyn yn rhyfedd, canys o'r cnawd y daeth y gymysgfa hon. Weithiau er mwyn cyflog, ac weithiau er mwyn enw a sel bartiol, a mwyaf tebyg fod y ddau beth gyda'u gilydd, canys y maent o'r un natur. Teilwng i'r gweithiwr ei gyflog; ond os bydd y gyflog yn dylanwadu i ansanteiddrwydd, mae yn dangos cnawdolrwydd; ac os er mwyn bywioliaeth y llenwir eglwys Dduw o ddynion didduw, nid rhyfedd cael y gofidiau mwyaf yn ffrwyth i hyn, canys medi yr hyn a hauwyd ydyw. Nid yn unig y mae o'r cnawd, ond hefyd y mae yn y cnawd, yr hyn yw cnawdol, canys y mae yn dangos syniad daearol am y tŷ ysbrydol. Gwelir oddiwrth hyn yn amlwg y fath beth niweidiol yw fod eglwys y Duw byw yn ymgymysgu â'r byd; nid yn unig oblegyd ei fod yn arwain i'r fath ganlyniadau gwaradwyddus, ond hefyd oblegyd ei natur, yr hyn sydd gwbl groes i dduwioldeb, yn dlodi gorthrymus i'r rhai sydd dano, ac yn nychdod amlwg yn yr holl eglwys lle mae. Pa fodd y gall fod yn amgen, pan y mae yn gorchuddio wyneb y nefoedd, fel nad oes tywyniad haul un awr o'r dydd i adfywio wyneb gwinllan Arglwydd y lluoedd? Mae y pethau hyn yn digio yr Arglwydd, ac yn ei yru yn mhell oddiwrth ei gysegr.<noinclude></noinclude> 6gh6ojmsodlqrgkrmu8t6tn3v4iw6wp 104 84876 164749 2026-05-16T19:09:24Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENOD XIX.}}<br>Mr. Richard yn weithiwr cyffredinol gyda gwaith yr Arglwydd, ac yn darpar pethau priodol ar gyfer pob gwaith—ei areithiau ar y Bibl Gymdeithas.}} YMDDENGYS, er fod Mr. Richard yn rhoi help llaw gyda gwahanol ranau y gwaith, nad oedd yn gwneyd dim heb ddarpar defnyddiau priodol at y rhanau hyny. Nid oedd yn myned i bregethu heb ddarpar pregeth, nac i areithio heb ddarpar araeth. Fel y dywedwyd o'r blaen, ar ba... 164749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XIX.}}<br>Mr. Richard yn weithiwr cyffredinol gyda gwaith yr Arglwydd, ac yn darpar pethau priodol ar gyfer pob gwaith—ei areithiau ar y Bibl Gymdeithas.}} YMDDENGYS, er fod Mr. Richard yn rhoi help llaw gyda gwahanol ranau y gwaith, nad oedd yn gwneyd dim heb ddarpar defnyddiau priodol at y rhanau hyny. Nid oedd yn myned i bregethu heb ddarpar pregeth, nac i areithio heb ddarpar araeth. Fel y dywedwyd o'r blaen, ar ba beth bynag y bwriadai ddyweyd, yr oedd gydag ef ddarpariaeth gymhwys at hyny. Er ei fod yn dyweyd llawer, eto nid oedd yn dyweyd nemawr ar antur, canys gwelwn ei ddarpariadau ar gyfer pob peth. Pe buasai rhyw beth ag eisiau dyweyd mewn cwrdd gweddi, yr oedd yn barod at hyny; nid yn barod heb feddwl, ond wedi meddwl yn barod, ac wedi meddwl i'r pwrpas. Byddai llawer yn tybied y gallasai Mr. Richard siarad drwy y dydd a thrwy yr wythnos yn ddigost ac yn ddidrafferth. Yr oedd hyn yn gamsynied mawr. Y mae yn wir y gallasai siarad cystal ag un dyn, a gweithio drychfeddwl allan i ryw eithafion annghredadwy; er hyny ffrwyth meddwl dwfn ydoedd, a rhag-ddarpariaeth ofalus. Caniatewch fod y felin yn dda, ac ynddi y peirianau goreu ag sydd allan; nid yw yn canlyn y gall hono falu blawd heb roi dim gwenith ynddi. Hi fâl yn rhagorol; ond y mae yn rhaid cael rhyw beth ynddi i falu. Gollyngwch hi i weithio heb roi rhyw beth ynddi, bydd yn ysgrechian ac yn malu ei hun yn ganddryll. Gall fod gallu siarad gan ddyn; ond ar yr un pryd rhaid cael rhyw beth i siarad, os siaredir, onide bydd dawn siarad yn fil gwaeth na bod heb y dawn hwnw; canys y mae bod yn ddystaw pan nad oes dim i ddyweyd, yn llawer mwy gogoneddus na gallu dyweyd llawer yn nghylch dim. Mae y dyn sydd yn siarad llawer, a meddwl ychydig neu ddim, yn debyg iawn i'r felin yn malu, a dim ynddi; y mae yn wastad yn malu ei hun yn llwch wrth siarad yn nghylch dim. Pe buasai Mr. Richard, er yn berchen dawn ac athrylith gyda'r mwyaf yn Nghymru, yn feddyliwr bach, ac yn dweyd pob peth fel y delai, yn lle bod y dyn parchedicaf, buasai y dyn anmharchedicaf o fewn y dalaeth. Yr oedd efe yn ddyn o feddwl mawr, o ddawn mawr; ac i lanw hyny i fyny, yr oedd hefyd yn ddyn o lafur mawr. Nid yw efe yn rhoi dwfr<noinclude></noinclude> qojscc589y0kzrx5tl7b5hl8y04gtf9 104 84877 164750 2026-05-16T19:10:02Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ar y felin a'i gollwng hi, heb ddarpar ŷd i'w roddi ynddi. Nid yw yn cael ysgrechian yn ansoniarus; nid yw yn cael malu ei hun yn ganddryll, eithr bob amser yn malu ebran pur, defnydd bara iachus i ddynion. Yr ydym wedi synu wrth weled y cyflawnder mawr o ddefnyddiau sydd ar ol Mr. Richard, heblaw ei bregethau, y rhai a ddarparesid ganddo at wahanol gyfarfodydd. Byddai yn darpar nodiadau byrion ar gyfer y cyfarfod, yn ol ei natur, ac... 164750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ar y felin a'i gollwng hi, heb ddarpar ŷd i'w roddi ynddi. Nid yw yn cael ysgrechian yn ansoniarus; nid yw yn cael malu ei hun yn ganddryll, eithr bob amser yn malu ebran pur, defnydd bara iachus i ddynion. Yr ydym wedi synu wrth weled y cyflawnder mawr o ddefnyddiau sydd ar ol Mr. Richard, heblaw ei bregethau, y rhai a ddarparesid ganddo at wahanol gyfarfodydd. Byddai yn darpar nodiadau byrion ar gyfer y cyfarfod, yn ol ei natur, ac yna yn eu taflu i mewn i'w felin, ac yn ei falu yn fân, a'i ddanfon drwy ograu sidanaidd, nes ydoedd yn beilliad cymhwys i'r farchnad oreu, ac yn ddefnydd bara digon da i'r brenin. Yn gymaint a'i fod yn selog gyda'r gwahanol gymdeithasau daionus, byddai yn dyweyd bob amser yn eu cyfarfodydd; ond nid heb ddarpar rhyw beth i ddyweyd. Dyna y Gymdeithas Fiblaidd: nid oedd neb yn fwy selog nag ef gyda hono; a phan y delai ei chylchwyl flynyddol, yr oedd yno, ac yn siarad, a phob amser yn meddwl cyn dechreu siarad beth a siaradai. Yr oedd, pan yr elai i ddyweyd, yn gwybod pa beth yr oedd ar fedr ei ddyweyd, a pha fodd y dywedai, ac i ba ddyben y dywedai. Y mae dyweyd na wyddys dim pa beth, a dyweyd heb un amcan, yn gyffredin yn gefeilliaid, ac yn hynod gyda'u gilydd, law yn llaw yn wastadol. Bydd llawer yn dechreu siarad yn debyg i Abraham yn cychwyn ar ei daith o Ur y Caldeaid, "heb wybod i ba le yr oedd yn myned." Ond yr oedd rhyw beth serch hyny yn Abraham yn fwy esgusodol, canys gwyddai efe fod ganddo Arweinydd cyfarwydd a ffyddlon, ac y gwyddai yr Arweinydd hwnw yn burion i ba le yr oedd yn myned. Y dyn sydd yn myned heb arweinydd, heb nod, heb wybod cyn pen pum mynyd yn mha le y mae, nac ar ba beth y mae ei wyneb, sydd debyg i long fechan wedi ei gwthio i'r môr, heb na chadben na morwr, yn cael ei thaflu yma ac acw gan y tonau geirwon; a'i chwythu gan y gwyntoedd tymhestlog; weithiau yn y dyfnder, weithiau ar frig y don, yn aml ar fin y creigiau daneddog, yn cael ei gyru yma a thraw yn ddireol, ac yn ddiddyben; a thebygolrwydd bob mynyd mai suddo yn y dyfnfor a wna. Pan y bydd dyn yn siarad yn y cyflwr hyn, teimlir yr un fath gan y gynulleidfa ag y teimlir wrth weled llong mewn perygl, yn cael ei gyru gan y dymhestl. Y pryder sydd gymaint nes cynyrchu teimlad yn y fynwes yn ymylu ar orphwylldra. Bydd anadl pawb fel yn eu dyrnau, eu calonau yn curo gan fraw, a phob cam yr eir<noinclude></noinclude> dhdszxqlopvw7pbgp1wtdigeioppsxw 104 84878 164751 2026-05-16T19:10:40Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yn y blaen yn cynyddu y teimlad hwnw fwyfwy. O, yn y cyfryw amgylchiadau y fath ddiangfa yw clywed yr Amen. Dyna yr Amen melusaf glywyd erioed; y mae fel balm i'r holl glwyfau; fel gollyngiad carcharorion o garchar tywyll; fel datodiad mil o gadwynau oddiam yr enaid; fel magl yn tori, a'r adar yn dianc i'w rhyddid awyrol, i chwareu yn eu helfen naturiol. Y gair melusaf erioed oedd y gair Amen; diolchwyd lawer gwaith a chymerwyd cysur,... 164751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn y blaen yn cynyddu y teimlad hwnw fwyfwy. O, yn y cyfryw amgylchiadau y fath ddiangfa yw clywed yr Amen. Dyna yr Amen melusaf glywyd erioed; y mae fel balm i'r holl glwyfau; fel gollyngiad carcharorion o garchar tywyll; fel datodiad mil o gadwynau oddiam yr enaid; fel magl yn tori, a'r adar yn dianc i'w rhyddid awyrol, i chwareu yn eu helfen naturiol. Y gair melusaf erioed oedd y gair Amen; diolchwyd lawer gwaith a chymerwyd cysur, am gael gafael arno yn rhyw le, a rhyw fodd, canys bu yn ddiangfa rhag marwolaeth aml dro. Nid yw byth yn dda pan y bydd y bobl yn chwysu mewn cydymdeimlad â gwaeledd y pregethwr; ond pan y mae y pregethwr yn chwysu mewn cydymdeimlad â chyflyrau y bobl, ac yn traddodi iddynt ffrwyth myfyrdod dwfn, gwelir hyn bob amser yn fendigedig, canys y "mae yr hwn sydd yn hau a'r hwn sydd yn medi yn llawenychu yn nghyd." Nid oedd neb yn cydymdeimlo à Mr. Richard pan y byddai yn siarad rhyw beth; nid oedd neb yn dysgwyl yr Amen; buasai awr yn myned heb yn wybod i chwi, pe na buasai y peth y bydd y bobl yn ei alw yn hwyl ond siarad cyffredinol. Cadwai gynulleidfa â'u llygaid arno yn gyson, heb fod braidd neb yn gweled y naill y llall. Elai a'r dynion gydag ef lle yr elai yntau; ac er iddo siarad dwy awr weithiau, pan y delai yr Amen teimlai y bobl yn siomedig, ac yn ddigon dig i hyrddio yr Amen i ganol y môr. Yr oedd y dynion yn teimlo yn debyg i Jacob pan yn gwasanaethu ar Rahel; aeth y saith mlynedd heibio, "ac yr oeddynt yn ei olwg ef fel ychydig o ddyddiau, am fod yn hoff ganddo efe hi." Mae yr areithiau byrion a gyfansoddai ar gyfer cylchwyliau y Fibl Gymdeithas yn Abergwaen, yn egluro yr hyn a ddywedasom. Gwyddai y buasai yn rhaid iddo ddyweyd rhyw beth; am hyny yr oedd yn ofalus am gael rhyw beth i'w ddyweyd. Sylwedd areithiau bychain a draddodai yw y darnau da hyn: digon tebyg ei fod wrth siarad yn gweithio y meddyliau a gynwysent mewn llawer ffurf. Daethom yma heddyw yn achos y peth mwyaf yn y byd—y Bibl, gair Duw, meddwl Duw. Duw mewn datguddiad yw y Bibl; llyfr Duw, perffaith ac anffaeledig dystiolaeth. Yr ysgrythyr nis gellir ei thori; nid posibl myned gair Duw yn ddirym; "ond gair ein Duw ni a saif byth." "Fy ngeiriau i nid ânt heibio ddim." Dyma haul y byd; dyma holl oleu a gwres y byd; digon i'r holl fyd, a dim gormod i ni. Ond y mae rhan fawr o'r byd heb yr haul<noinclude></noinclude> kcm9a60w373r0gnxvcpd8czfh8xdojf 104 84879 164752 2026-05-16T19:11:04Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "hwn; byd tywyll, byd anial, byd oerllyd, byd Pabaidd, byd Mahometanaidd, byd paganaidd, byd annuwiol, ie, byd damniol yw byd heb Fibl. A oes dim i wneyd yn chwaneg? a wnawd pob peth? a ellir dim gwneyd mwy at anfon y Bibl i oleuo y byd? A wnawd pob peth gan forwyr a ellir wneyd? a wnawd pob peth gan dirwyr a ellir wneyd? A oes dim mewn gwisgoedd, bwydydd, a diodydd, a ellir eu hatal, i gael rhoi gair Duw yn llaw paganiaid, i oleu hwn... 164752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwn; byd tywyll, byd anial, byd oerllyd, byd Pabaidd, byd Mahometanaidd, byd paganaidd, byd annuwiol, ie, byd damniol yw byd heb Fibl. A oes dim i wneyd yn chwaneg? a wnawd pob peth? a ellir dim gwneyd mwy at anfon y Bibl i oleuo y byd? A wnawd pob peth gan forwyr a ellir wneyd? a wnawd pob peth gan dirwyr a ellir wneyd? A oes dim mewn gwisgoedd, bwydydd, a diodydd, a ellir eu hatal, i gael rhoi gair Duw yn llaw paganiaid, i oleu hwn oleuo y byd? Dyma feistr y byd, deddfwr y byd, rheolwr y byd, trefnwr y byd, a chyfarwyddwry byd; i wrthsefyll llygredigaethau natur, i ddangos cyfeiliornadau yr amseroedd, ac i ddymchwelyd pechodau yr oes. Barnwr y byd yn y byd, barnwr dynion yn mhlith dynion. Tragygwyddoldeb y byd mewn map yw y Bibl, llyfr Duw. A oes dim i wneyd yn chwaneg at a wnawd, at anfon map tragywyddoldeb i'r holl breswylwyr? Peth a rwymo ac a ryddhao hwn ar y ddaear, fydd wedi ei rwymo a'i ryddhau yn y nefoedd. Nid oes dyryswch am dragywyddoldeb a'r byd a ddaw, ond edrych yn fanwl ar hwn. Mae cyflyrau pawb, mae bywydau pawb, mae tragywyddoldeb yn amlwg yn hwn. A gysgwn ni, a ddiogwn ni, a esgeuluswn ni, mewn amser o weithio, mewn cynhauaf mor fawr, mewn tymhorau mor fanteisiol, a miloedd o filoedd yn newynu heb fara y bywyd, yn trengu o eisiau gwybodaeth, ac yn suddo byth i golledigaeth o eisiau clywed am y Ceidwad? Dyma fodd i orchfygu'r byd—fe orchfygodd y cryfaf; dyma fodd i oleuo y byd—fe oleuodd y tywyllaf; dyma fodd i achub y byd—fe achubodd y penaf. Hwn a redo nes na bo man heb iddo fyned iddo o dan yr holl nefoedd. {{lein|5em}} Y dirgeledigaethau mwyaf yn y byd, a'r pethau mwyaf rhyfedd yn y pethau lleiaf eu sylw gan y byd. 1. Un o honynt yw gweled Perchen pob peth mewn ystyr mewn eisiau am y pethau hyn; yr hwn a ddywedodd, "Eiddof fi yr aur a'r arian, a'r anifeiliaid ar fil o fynyddoedd," ag eisiau meddianau dynion arno. Os oes genym ddoethineb i wybod yr amserau a'r dyddiau, ni a allwn wybod fod eisiau arian yn awr ar Grist. Duw yn ei achos mewn eisiau, yw eisiau arian at y Bibl Gymdeithas. 2. Rhoddwr pob peth yn myned oddiamgylch i gardota, ac yn gofyn cynorthwy wrth bob un o'n drysau. Ystyried pawb pan ofynir dim er mwyn yr Arglwydd, mai yr Arglwydd a roddodd; fe fydd hyn yn allwedd i ddatgloi y coffr, ac a ddetyd ar unwaith gylymau calonau a phyrsau, A adawn ni eisiau ar Grist? a gaiff Duw fod mewn eisiau, gan mai Duw roddodd i ni yr hyn sydd genym? 3. Arglwydd nef a daear yn rhoddi ei hun yn rhwymedig i'w greadur, yn wrthddrych cael tamaid i'w fwyta, yfed, a gwisgo, a dyfod ato—ymweled ag ef. Mae Crist yn dyweyd wrthym ni yn Mat. xxv. am ei eisiau, ei dlodi, a'r modd a'r pryd mae ef yn cael ei gynorthwyo; ac fel mae ef mewn eisiau yn ei aelodau, mae ef mewn eisiau yn ei holl achos. Amcan y cyfarfod hwn yw dyfod allan yn gynorthwy i'r Arglwydd; ac na thriged ewin yn ol. 4. Y goruchwyliwr yn gwrthod rhoddi i'w arglwydd ei bethau ei hun, gan honi hawl iddynt, a'u galw ar ei enw ei hunan, Y fath haerllugrwydd! Eglur yw na ddygasom ni ddim gyda ni i'r<noinclude></noinclude> iwrx8sixahmdzo1hn4bkq19o6mqn41p 164753 164752 2026-05-16T19:11:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwn; byd tywyll, byd anial, byd oerllyd, byd Pabaidd, byd Mahometanaidd, byd paganaidd, byd annuwiol, ie, byd damniol yw byd heb Fibl. A oes dim i wneyd yn chwaneg? a wnawd pob peth? a ellir dim gwneyd mwy at anfon y Bibl i oleuo y byd? A wnawd pob peth gan forwyr a ellir wneyd? a wnawd pob peth gan dirwyr a ellir wneyd? A oes dim mewn gwisgoedd, bwydydd, a diodydd, a ellir eu hatal, i gael rhoi gair Duw yn llaw paganiaid, i oleu hwn oleuo y byd? Dyma feistr y byd, deddfwr y byd, rheolwr y byd, trefnwr y byd, a chyfarwyddwry byd; i wrthsefyll llygredigaethau natur, i ddangos cyfeiliornadau yr amseroedd, ac i ddymchwelyd pechodau yr oes. Barnwr y byd yn y byd, barnwr dynion yn mhlith dynion. Tragygwyddoldeb y byd mewn map yw y Bibl, llyfr Duw. A oes dim i wneyd yn chwaneg at a wnawd, at anfon map tragywyddoldeb i'r holl breswylwyr? Peth a rwymo ac a ryddhao hwn ar y ddaear, fydd wedi ei rwymo a'i ryddhau yn y nefoedd. Nid oes dyryswch am dragywyddoldeb a'r byd a ddaw, ond edrych yn fanwl ar hwn. Mae cyflyrau pawb, mae bywydau pawb, mae tragywyddoldeb yn amlwg yn hwn. A gysgwn ni, a ddiogwn ni, a esgeuluswn ni, mewn amser o weithio, mewn cynhauaf mor fawr, mewn tymhorau mor fanteisiol, a miloedd o filoedd yn newynu heb fara y bywyd, yn trengu o eisiau gwybodaeth, ac yn suddo byth i golledigaeth o eisiau clywed am y Ceidwad? Dyma fodd i orchfygu'r byd—fe orchfygodd y cryfaf; dyma fodd i oleuo y byd—fe oleuodd y tywyllaf; dyma fodd i achub y byd—fe achubodd y penaf. Hwn a redo nes na bo man heb iddo fyned iddo o dan yr holl nefoedd. {{lein|5em}} Y dirgeledigaethau mwyaf yn y byd, a'r pethau mwyaf rhyfedd yn y pethau lleiaf eu sylw gan y byd. 1. Un o honynt yw gweled Perchen pob peth mewn ystyr mewn eisiau am y pethau hyn; yr hwn a ddywedodd, "Eiddof fi yr aur a'r arian, a'r anifeiliaid ar fil o fynyddoedd," ag eisiau meddianau dynion arno. Os oes genym ddoethineb i wybod yr amserau a'r dyddiau, ni a allwn wybod fod eisiau arian yn awr ar Grist. Duw yn ei achos mewn eisiau, yw eisiau arian at y Bibl Gymdeithas. 2. Rhoddwr pob peth yn myned oddiamgylch i gardota, ac yn gofyn cynorthwy wrth bob un o'n drysau. Ystyried pawb pan ofynir dim er mwyn yr Arglwydd, mai yr Arglwydd a roddodd; fe fydd hyn yn allwedd i ddatgloi y coffr, ac a ddetyd ar unwaith gylymau calonau a phyrsau, A adawn ni eisiau ar Grist? a gaiff Duw fod mewn eisiau, gan mai Duw roddodd i ni yr hyn sydd genym? 3. Arglwydd nef a daear yn rhoddi ei hun yn rhwymedig i'w greadur, yn wrthddrych cael tamaid i'w fwyta, yfed, a gwisgo, a dyfod ato—ymweled ag ef. Mae Crist yn dyweyd wrthym ni yn Mat. xxv. am ei eisiau, ei dlodi, a'r modd a'r pryd mae ef yn cael ei gynorthwyo; ac fel mae ef mewn eisiau yn ei aelodau, mae ef mewn eisiau yn ei holl achos. Amcan y cyfarfod hwn yw dyfod allan yn gynorthwy i'r Arglwydd; ac na thriged ewin yn ol. 4. Y goruchwyliwr yn gwrthod rhoddi i'w arglwydd ei bethau ei hun, gan honi hawl iddynt, a'u galw ar ei enw ei hunan, Y fath haerllugrwydd! Eglur yw na ddygasom ni ddim gyda ni i'r<noinclude></noinclude> tvy9evnucmiyvjdpqb6cyl6whstvoi5 104 84880 164755 2026-05-16T19:17:56Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "fod y fwyaf. Nid ar faint y rhodd mae cymeradwyaeth yn sefyll, ond ar y modd, y dull. Mae pedwar peth yn cael eu cynwys yn y modd y dylid rhoddi. 1. Calon ewyllysgar; 2. Tymher lawen oddiar feddwl siriol; 3. Rhoddi cydwybodol; 4. Dyben union. Dyma edrych i weled, dyma weled i adnabod, dyma adnabod i waelod pob peth—calonau a phyrsau. II. Nid yw dewisiad dwyfol dan dywysiad llinyn rheswm dynol, ond ei ewyllys ei hun; am hyny ffyddlondeb... 164755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>fod y fwyaf. Nid ar faint y rhodd mae cymeradwyaeth yn sefyll, ond ar y modd, y dull. Mae pedwar peth yn cael eu cynwys yn y modd y dylid rhoddi. 1. Calon ewyllysgar; 2. Tymher lawen oddiar feddwl siriol; 3. Rhoddi cydwybodol; 4. Dyben union. Dyma edrych i weled, dyma weled i adnabod, dyma adnabod i waelod pob peth—calonau a phyrsau. II. Nid yw dewisiad dwyfol dan dywysiad llinyn rheswm dynol, ond ei ewyllys ei hun; am hyny ffyddlondeb a ofynir oddiwrthym ni mewn ufudd-dod i ewyllys Duw. Peth rhyfedd fyddai gweled môr yn myned i ymofyn dwr i'r afon; gweled ffynon yn myned i ymofyn dwr i'r ffrwd; gweled haul yn myned i ymofyn goleu at fagïen; gweled elephant yn ymofyn cymorth gan abwydyn; gweled lefiathan yn myned i ymofyn plaid gan y shrimp; gweled yr auraidd eryr yn ymofyn darpar gan y dryw bach; ond dyma annghydmarol fwy—gweled Perchen pob peth yn gofyn i ddyn i gadw yr achos mwyaf yn y byd mewn moddion—y Bibl; yn myned at ei effaith am ei effeithio. Y Bibl sydd wedi dwyn y drefn sydd ar ein gwlad ragor i wledydd eraill sydd hebddo. Effaith y Bibl yw yr holl Fibl Gymdeithasau; effaith y Bibl yw y rhoi at y Bibl; a lle bo y Bibl wedi effeithio fwyaf, y rhoddir fwyaf at Fibl, ac y rhoddir oreu; a'r rhodd oreu yw y rhodd fwyaf. Os bydd y lleiaf, mae hyn yn debyg i fam yn byw gyda'i phlentyn, heb ddim gan y plentyn i fyw arno ond a gaiff gan ei fam; hi biau yr eiddo, y Bibl biau yr eiddo. III. Pe bawn yn gymhwys i roddi arwyddair, y ''motto'' hwn gai fod:Y cyntaf i'r Arglwydd. Cymhorth mawr at roddi i'r Arglwydd yw cofio mai efe biau y cyntaf. Efe biau y cyntaf: 1. Canys efe yw y cyntaf. 2. Efe yw achos cyntaf pob daioni. 3. Mae gorchymyn cyntaf deddf ein natur yn gofyn y cyntaf iddo oddiwrthym. (1.) Cyntaf o ddyn. (2.) Cyntaf anifail. (3.) Cyntaf o ffrwyth addfed. (4.) Cyntaf o'r pethau gwlybion. (5.) A'r deisen gyntaf. Y cyntaf i'r Arglwydd, gan wneuthur y peth a orchymynodd, a dysgwyl am y peth a addawodd; byw trwy ffydd, ac nid trwy deimlad, i roddi y presenol i'r Arglwydd mewn hyder am ad-daliad i ddyfod. Rhoi y cyntaf a'r olaf a feddom yw y ffordd i'r olaf fod yn gyntaf. Rhoi olaf y weddw yn gyntaf i'r prophwyd, barodd gyntaf y prophwyd fod heb olaf i'r weddw. (1.) Rhoddwn i'r Arglwydd, am i'r Arglwydd roddi i ni. (2.) Rhoddwn i'r Arglwydd o'r hyn a roddodd yr Arglwydd i ni. (3.) Rhoddwn i'r Arglwydd fel y rhoddo yr Arglwydd i ni. (4.) Rhoddwn ein holaf, y diweddaf a feddom, i'r Arglwydd yn gyntaf, a'r Arglwydd a rydd ei gyntaf, ei anwyl Fabi ni yn olaf ac am byth. Nid oes genym ni ond teisen fach, a dyrnaid bạch iddo fe; mae ganddo fe fendith fawr o lawnder mawr ini; gogoniant yn gymhorth mewn caledi, a dechreu lle yr ydym ni yn diweddu, IV. Camgymeriad y byd am ffordd i gyflawnder. Nid cael ac nid cadw yw y ffordd i gyflawnder; ond rhoddi, rhoi swllt i gael gini, rhoi gini i gael ugain. Trugaredd yr Arglwydd a gorona ein haelioni â bendith o amldra. Fe fuasai y weddw wedi newynu oni buasai iddi roddi; ac wrth roddi, hi gafodd ei diwallu; gan hyny nac annghofiwn roddi a chyfranu, canys â chyfryw ebyrth y rhyngir bodd Duw. (1.) Rhoddwn nid yn athrist, nid trwy gymhell, ond yn llawen, fel y byddom wrth fodd Duw, gan gofio mai dedwyddach yw rhoddi na derbyn. (2.) Rhoddwn ddiolch mai ni sydd yn cael<noinclude></noinclude> tqcdefeg56qfxrmem7rwlxuf56lgm9x 104 84881 164756 2026-05-16T19:18:53Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "anfon atynt hwy, ac nid hwy atom ni; ac am ddyweyd wrthym fod eisiau rhoddi, ac am beidio dyweyd, "Os bydd newyn arnaf, ni ddywedaf i ti." (3.) Rhoddwn dan gofio fod yr hwn sydd yn gweled ein calonau, ein pyrsau, ein dwylaw, a'n rhoddion, yn edrych arnom. (4.) Rhoddwn ein rhoddion yn y canol, o fewn, rhag eu colli, wedi eu troi i fyny mewn gweddi, megys mewn llieiniau, at fyned i galonau; a Rhoddwr pob gras a roddo ei fendith yn dra he... 164756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>anfon atynt hwy, ac nid hwy atom ni; ac am ddyweyd wrthym fod eisiau rhoddi, ac am beidio dyweyd, "Os bydd newyn arnaf, ni ddywedaf i ti." (3.) Rhoddwn dan gofio fod yr hwn sydd yn gweled ein calonau, ein pyrsau, ein dwylaw, a'n rhoddion, yn edrych arnom. (4.) Rhoddwn ein rhoddion yn y canol, o fewn, rhag eu colli, wedi eu troi i fyny mewn gweddi, megys mewn llieiniau, at fyned i galonau; a Rhoddwr pob gras a roddo ei fendith yn dra helaeth. Amen. {{lein|5em}} Y peth sydd yn cyd-dystiolaethu â gwirionedd y llyfr—gwrthddrych y cyfarfod hwn, am waeledd a llygredigaeth y natur ddynol, yw bod rhaid yn barhaus gymhell, a thaer gymhell at beth sydd yn ei gymhell ei hun, megys y mae yr achos hwn, mewn egwyddor, mewn natur, mewn cynwysiad, a dyben. Mae arnom rwymau i roddi a chyfranu yn ol ein perthynas a Pherchen ac Awdwr y gair; efe yw y Llafurwr, ac mae yn Berchen y tir. Y byd a'i gyflawnder ydynt eiddo iddo; ac y mae yr eiddo hyn wedi ei roddi yn eiddo i Grist, —yr holl genedloedd a therfynau y ddaear i'w feddiant. Efe hefyd biau yr had, yr hwn yw gair Duw, am hyny a bery yn dragywydd; canys nid yw bosibl myned gair Duw yn ddirym, a'r ysgrythyr nis gellir ei thori. Nid yw yr had i'w gadw yn yr ystordy, yn y ffetan, a'r had-lestr, ond i'w hau. Onid at hau yr had yma y gelwir arnom ni i gyfranu heddyw? Holl offer y fferm, a'r da, faint bynag sydd gan neb, fe'u piau ar fil o fynyddoedd; efe a'u rhoddes, efe sydd yn eu cynal, ac fe all eu cymeryd pryd y myno, heb na rhwystr na rhwymau. Fe biau yr aradr a'r og, yr aur a'r arian: "Eiddo fi yr aur, eiddof fi yr arian." 1. Yn rhan o'i greadigaeth. 2. Yn rhoddion eu rhagluniaeth. 3. Yn nghyfrifon ei farnedigaeth. Pabeth sydd genym a'r nas derbyniasom? ac os derbyniasom, paham yr ymddygwn fel pe baem heb dderbyn? A pha beth sydd genym a'r nas byddwn hebddo? a pha beth sydd genym na raid rhoddi cyfrif am dano? Fe biau yr hauwr; yn ei wasanaeth Ef mae y gwas. Mae hwn dan rwymau i fod yn ffyddlon; canys beth bynag a hauo dyn, hyny hefyd a fêd efe." Am hyny ni ddylai fod yn ddioglyd was; mewn gwneuthur daioni na ddiogwn; ac ni ddylai ddiffygio, "canys yn ei iawn bryd y medwn, oni ddi1 ddyla ffygiwn;" ac ni ddylai hau yn brin, canys "yr hwn sydd yn hau yn brin, a fêd hefyd yn brin." A phwy hawl sydd gan neb i fod yn brin ar had y Gwr ei hunan, i'w dir ei hunan? Hefyd, mae arnom rwymau yn ol ein perthynas â gwrthddrychau y gair, canys yr ydym wedi ein danfon yma i wasanaethu ein cenedlaeth yn ol ewyllys Duw. Pa fodd y gallwn wasanaethu ein cenedlaeth yn ol yr ewyllys, heb roi yr ewyllys iddynt? Pa fodd y gellir gwneyd hyn heb ei roi yn eu hiaith, ac yn eu gwlad? Pa fodd y gellir gwneyd hyn heb draul fawr, fel y clywir gan oruchwyliwr y gymdeithas? Ein dyledswydd ni yw hyn, yr ydym dan ddyled i hyn —dyled cyfranogiad. Mae Duw yn cyfranu i ni gael rhoddi; rhoddi tuag at roddi yw rhoddi Duw i'r holl greadigaeth. Rhoddi i'r cymylau iddynt hwythau gael rhoddi i'r ddaear; rhoddi i'r ffynonau at gyflenwi y ffrydiau; rhoddi i'r môr er mwyn iddo lesâu y tir. Y nefoedd yn rhoddi i'r ddaear, i'r ddaear gael rhoddi i'r nefoedd; Duw<noinclude></noinclude> o8ll85mxriu1up12sm5veb20zcoemvh 104 84882 164757 2026-05-16T19:19:41Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yn rhoddi i ddyn, i ddyn gael rhoddi i Dduw, ac nid myned â'r cwbl iddo ei hunan. Mae y cybydd yn waeth na'r creadur ysglyfaethus; mae hwnw yn ysglyfaethu at gario y cwbl i'w loches, at ei ddefnydd ei hun; ond mae y cybydd yn llusgo y cwbl i'w dwll, ac nis defnyddia ei hun. Ni chaiff na Duw na dyn ddim ganddo; mae hyn yn mhell oddiwrth ddyled dyn. Mae yn ddyled goruchwyliaeth i gyfranu; mae holl oruchwylwyr Duw yn dwyn perthynas ag era... 164757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn rhoddi i ddyn, i ddyn gael rhoddi i Dduw, ac nid myned â'r cwbl iddo ei hunan. Mae y cybydd yn waeth na'r creadur ysglyfaethus; mae hwnw yn ysglyfaethu at gario y cwbl i'w loches, at ei ddefnydd ei hun; ond mae y cybydd yn llusgo y cwbl i'w dwll, ac nis defnyddia ei hun. Ni chaiff na Duw na dyn ddim ganddo; mae hyn yn mhell oddiwrth ddyled dyn. Mae yn ddyled goruchwyliaeth i gyfranu; mae holl oruchwylwyr Duw yn dwyn perthynas ag eraill. Pan mae yn rhoi talentau, maent at enill; pan yn rhoi arian, maent i fyned i'r bwrdd cyfnewid. Mae cyfranu a rhoddi yn ddyled dyn. Nis gallwn fod yn bobl gyfiawn heb dalu ein dyled. Mae yn ogoniant i Dduw ein hiachawdwriaeth; yn ddinystr i ddiafol, dinystriwr dynion; ac yn iachawdwriaeth dragywyddol i ddynion. Mae braint i ni yn hyn, canys dedwyddach yw rhoddi na derbyn. Er mai derbyniwr yw y rhoddwr, mae rhoddi yn awgrymu cyflawnder, ond mae derbyn yn dangos prinder; mae rhoddi yn dangos mawr, mae derbyn yn dangos bach; mae rhoddi yn debyg i Dduw, mae derbyn yn debyg i ddyn. Mae yn ddedwyddach i roddi Bibl na bod heb yr un, ac eisiau cael; mae yn ddedwyddach cael rhoddi cardod, na bod mewn eisiau cael un, er mai cardod o gardod yw yr oll a allwn ni ei roddi i'r Arglwydd. Rhoddodd yr yd i'r tyddynwr, a'r tyddynwr i'r goruchwyliwr, a'r goruchwyliwr i'r cardotwr; a'r cwbl yn dangos dedwyddwch. Dedwyddwch y Rhoddwr cyntaf sydd ynddo ei hun, mewn egwyddor o gariad a daioni tragywyddol; dedwyddwch yr ail roddwr sydd yn ei debygolrwydd i Dduw, yn rhoddi oddiar gariad at ei gymydog. Mae y Duw mawr mewn anfeidrol ddoethineb wedi trefnu y cwbl yn gyfanwaith cyson, i ddybenu yn fraint i ddyn. Mae y greadigaeth yn pwyso ar eu gilydd, ac i gyd ar Dduw. Haul a daear, gwynt a gwlaw, haf a gauaf, mae y rhai hyn fel pe baent yn cynorthwyo eu gilydd, a'r cwbl yn dibynu ar Dduw. Felly y mae yn nhrefn fawr yr iachawdwriaeth, ac felly y mae y grasusau—ffydd trwy gariad, a chariad trwy ffydd; felly mae moddion o ras, y cymdeithasau yma—y genadol at y Bibl, a'r Bibl at y genadol; y Bibl at ddirwest, a dirwest at y Bibl. Yr esiampl i'r fraint hon yw gras Crist: "Chwi a adwaenoch ras ein Harglwydd Iesu Grist," &c. Yr agwedd yn llawen. Nid yn athrist, ac nid trwy gymhell, ond o barodrwydd meddwl. Y dyben yw gogoniant yr Arglwydd. Gogonedder ef heddyw yn yr amlygiad o'ch haelioni at yr achos da hwn! {{lein|5em}} Mae amgylchiadau yr amserau presenol ar y byd crefyddol, fel pe bai pob peth agos yn sefyll; ac yn yr agwedd hon mae gogwyddiad llawer o bethau yn fwy tebyg i fyned yn ol nag yn mlaen, yr hyn yn unig a ellir ei wybod wrth y Bibl, yr hwn yw yr unig safon i fod yn rheol barn a gwir wybodaeth i blant dynion; ac nid dymuniadau, dygwyddiadau, na nwydau, yr hyn sydd yn tywys yn wastad i wrachïaidd chwedlau, gwag—ddywediadau, a chyfeiliornadau. Gan hyny, at y gyfraith ac at y dystiolaeth yn uniongyrchol, ac nid at ddim arall am wir oleuni i adwaen pob peth, canys mae ysbryd y gwirionedd i dywys i bob gwirionedd. Mae cychwyniad llawer o bethau sydd yn wir dda yn y blynyddoedd hyn yn ymddangos yn fwy gobeithiol a chalonog nag y<noinclude></noinclude> 2ez4o25jt81yt3okg747krmwkzgt5ga 104 84883 164758 2026-05-16T19:20:05Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "maent mewn amser ar ol hyny. Fe fu ar y gymdeithas hon well agwedd yn y blynyddoedd cyntaf nag sydd arni yn bresenol; nid yn unig yn y lle hwn ond trwy yr holl wlad yn gyffredinol. Fe all fod llawer o bethau yn achos o hyn nad yw yn fai. 1. Mae llawer o amrywiol gangenau ychwanegol trwy yr holl wlad, nad oedd yn nghychwyniad y gymdeithas gynorthwyol hono. 2. Ac y mae peth ymwahaniad oddiwrthi. Ond nid hyn yw y cwbl, ac nid hyn yw y pri... 164758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>maent mewn amser ar ol hyny. Fe fu ar y gymdeithas hon well agwedd yn y blynyddoedd cyntaf nag sydd arni yn bresenol; nid yn unig yn y lle hwn ond trwy yr holl wlad yn gyffredinol. Fe all fod llawer o bethau yn achos o hyn nad yw yn fai. 1. Mae llawer o amrywiol gangenau ychwanegol trwy yr holl wlad, nad oedd yn nghychwyniad y gymdeithas gynorthwyol hono. 2. Ac y mae peth ymwahaniad oddiwrthi. Ond nid hyn yw y cwbl, ac nid hyn yw y prif beth sydd yn achosi yr adfeiliad hwn. 3. Ond y dylanwad y byddir dano. Pan byddo newyddion dyeithr a digrif yn dylanwadu, ni phâr hyny yn hir, ac nid â yn mhell, canys mae yn ei natur yn rhy wan, fel mae bwydydd rai; nid ydynt at weithio; maent o'r goreu i ddynion segur Ac y mae yn ei amgylchiadau yn ansicr; mae y newyddion yn heneiddio, y dyeithr yn cynefino, a'r digrif yn myned yn gyffredin. Ac nid hyny yw y gwir beth at effeithio yn briodol at achos santaidd ac ysbrydol, ond ei egwyddor. Hyn yn dylanwadu geidw yr un sel, egni, a ffyddlondeb at y gwrthddrych tra parhao ei hegwyddor, yr hon sydd mor barhaus a'r gwrthddrych—y Bibl; yna ni barhawn yr un peth at y gymdeithas, yr hyn yw cynwysiad y Bibl: mae hwn yn anfeidrol. Paham yr ymollyngwn ni? A newidiodd y gymdeithas ei hegwyddor? a wanhaodd egwyddor y gymdeithas? Naddo, ac nis gwna byth; nid posibl myned gair Duw yn ddirym. Paham y diflaswn? a ddarfu egwyddor y gymdeithas? Os yw yn anfeidrol, mae yn anfesurol ac yn annherfynol. Mae yma bob cyflawnder; cyflawnder o bob peth, ac i bob peth, ac i bob un. Paham y llaeswn ac yr absenolwn? Y dyben a ddylai y gymdeithas ei ddylanwadu yw iachawdwriaeth byd colledig mewn amser, a bywyd tragywyddol yn y byd a ddaw. Mae y pethau hyn yn wir ddefnyddiau gwir ddylanwadau, ac a gadwant ddyn mewn cywir a ffyddlon agwedd at y gymdeithas hon. Colli yr olwg ar y pethau hyn yw yr achos o'r agwedd fursenaidd, ddrelaidd, ddwl, sydd i'w gweled arnom yn y trefydd ac yn y gwledydd. Mae pob math o esgeulusdod a diflasdod ar foddion gras naill ai yn brawf o grefydd ddrwg, neu wrthgiliad mawr mewn dynion da. "Fe fyddai yn dda genyf fod yno; ond nid oes genyf ddim i roddi." Ni ddylai hyny fod yn un achos i neb beidio dod. Os nad oes dim i'w gael nid oes dim i'w ofyn, ac y mae yma beth i'w roi heb ddim i'w dderbyn; hyny yw, gwybodaeth, sydd yn cynwys gras i fywyd tragywyddol, adnewyddiad grasusau a defnydd dylanwadau ysbryd gras ac ysbryd gweddiau. "Nid oes genyf ddim i gael." Down yma i gael. Mae yn well llonaid tŷ o ddynion heb roi dim, pan nas gellir, na llonaid tŷ o ddynion yn rhoddi yr hyn nis mynir. Pa bryd y gwelwyd cael blas at waith heb flas at weithio? Gwir at galonau bâr haelioni o bocedau. "Peth sydd yn rhwystr i mi ddod yw, nad oes genyf fawr i'w gael at roddi: mae yn gas genyf roi ychydig." Nid oes dim yn wir gas ond sydd yn bechod. Nid yw yn bechod roi ychydig, os na ellir rhoddi ychwaneg. Mae y modd y rhoddir yn fwy yn ngolwg yr Arglwydd na'r peth a roddir. Rhoddwr llawen mae yr Arglwydd yn ei garu, faint bynag fydd ei rodd. Maeswn balchder yn yr amgylchiad hwn. Gâd dy falchder, a thyred, offrwm dy rodd, bydded ychydig neu lawer. {{nop}}<noinclude></noinclude> hqdl8tl8cdflm1xiy38186becb4q99o 104 84884 164760 2026-05-16T19:25:39Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "oddiar fesuriad gwahaniaethol ar ogoniant neb o'r ordinhadau dwyfol. Mae yn debyg mai pregethu y gair yw y prif ordinhad am iachawdwriaeth y byd; eto mae rhyw hynodrwydd hanfodol yn perthyn i'r cyfarfod hwn ar gyfarfodydd pregethu, canys o destun y cyfarfod hwn y ceir holl destunau yr holl wir bregethu a fu, sydd, ac a fydd yn y byd tra parhao. Llyfr yr holl destunau yw testun y cyfarfod hwn; llyfr cynwysiad yr holl bregethu, a llawer... 164760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>oddiar fesuriad gwahaniaethol ar ogoniant neb o'r ordinhadau dwyfol. Mae yn debyg mai pregethu y gair yw y prif ordinhad am iachawdwriaeth y byd; eto mae rhyw hynodrwydd hanfodol yn perthyn i'r cyfarfod hwn ar gyfarfodydd pregethu, canys o destun y cyfarfod hwn y ceir holl destunau yr holl wir bregethu a fu, sydd, ac a fydd yn y byd tra parhao. Llyfr yr holl destunau yw testun y cyfarfod hwn; llyfr cynwysiad yr holl bregethu, a llawer mwy nag a bregethir byth; mae y cyfarfod hwn er hyrwyddo ei gyfieithu, ei argraffu, ei bregethu, ei ddarllen, a'i ddysgu, i egwyddori, ei gredu, a'i fucheddu, a'i ledaenu dros wyneb yr holl ddaear; i'w achlesu a'i ffrwythloni, i ddwyn oddiamgylch gynhauaf mawr yr Arglwydd Iesu, pan y byddo yr anialwch a'r annghyfaneddle i lawenychu o'i flaen. Y goron freninol yw y gymdeithas hon; mae yn gasgliad o'r perlau gwerthfawrocaf; yn grynodeb o'r sylweddau mwyaf, ac yn sicrhau y dyrchafiad uchaf. Mae cwbl yr ysgrythyrau ynddynt eu hunain, am danynt eu hunain, a throstynt eu hunain; am hyny ni ddylai amgylchiadau ddylanwadu fel rheol ar y gymdeithas hon; eto hwy ddylent gael eu lle a'u hystyried fel y maent yn effeithiau. Mae y gymdeithas hon er ei dechreuad wedi myned trwy lawer o amrywiol a gwahanol amgylchiadau. 1. Un amgylchiad fu arni oedd, cael ymosod arni gan Apocryphiaid, y rhai oedd yn dal ac yn ymofyn bod Apocrypha i fod yn un a'r ysgrythyrau. Ymysgydwodd oddiwrth hyn mewn llawenydd ac ymffrost, fel y gwna creaduriaid y dwfr o flaen y gwlaw—trochi dano, gyru trwyddo, prancio arno, ymgynhyrfu fel pe baent wedi enill y fuddugoliaeth fwyaf erioed. Felly y bu gyda'r gymdeithas hon. Mae yn dysgleirio yn fwy ar ol nag o flaen hyny. 2. Ymosodiad arall fu ar gyfansoddiad y gymdeithas hon oedd, rhwng Trindodiaid ac Undodiaid: o hyn buwyd yn llygad-dyst. Yr oedd y rhai hyn yn cydweithredu yn y cychwyn. Fe feddyliodd rhai o'r Trindodiaid nad allasent, ac na ddylasent gydweithredu â'r Undodiaid yn yr achos hwn, er nad oedd y cydweithrediad cyntaf ond mewn casgliad ato, ac nid mewn un newidiad arno. Barn eraill o'r Trindodiaid oedd, y buasai yn dda ganddynt gael y Bibl ar lwybr cyfiawn. Ymysgydwodd y gymdeithas y waith hon hefyd, ac aeth allan fel cynt, wedi dryllio y rhaffau newyddion fel carth. 3. Ymosodiad arall fu gan Fedyddwyr, rhai o'r trochwyr, nid pawb o honynt, a thaenellwyr. Fe feddyliwyd y buasai yn well ganddynt gael eu bwyd ar wahan, pob un a'i ddysgl yn ei gongl; ac felly maent mewn rhai manau. Fe gododd hyn ychydig o ymchwydd; ond y mae yn gysur cael hysbysu fod y llong a'r llwyth yn ddyogel ar y môr. 4. Bu ymosodiad arall ar y gymdeithas hon mewn rhai manau yn ei changenau. Mae y fam gymdeithas yn gallach na'i phlant; mae y boncyff yn y brif ddinas yn un; ac felly y dylai fod; ac y mae yn ddigon hawdd iddi fod, rhwng Eglwyswyr ac Ymneillduwyr, nid yn achos y Bibl hefyd, ond oddiwrth ryw oerllyd ias rhwng Eglwysyddiaeth ac Ymneillduaeth, heb un gradd o wahaniaeth. Mae hyn wedi troi allan yn dda iawn lle mae dwy gymdeithas am yr un; dau gasgliad yn lle un; dau Fibl am yr un, a dau lesâd am yr un, er na chymerodd pob un o'r ddau olaf le heb greu teimlad o ofid, yr hyn nis gall lai na bod lle bo undeb. Er na bo y dillad fyddo am bob un yn y teulu yr un lliw; ond gan<noinclude></noinclude> b2yafk17qvjqau60u8qupus40ryif7p 104 84885 164761 2026-05-16T19:26:08Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "mai ar fôr tonog yr ydym, y mae yn rhaid rhoi ffordd gydag ysgogiad y llong, neu fethu sefyll ar y deck. Os mynir i'r cerbyd beidio a'n curo, ymollyngwn i'w ysgydwadau, rhag cael ein hysigo. 5. Ymosodiad arall yw yr ymosodiad Pabaidd. Y gymdeithas hon yw prif wrthddrych ei llid, yn erbyn hon y mae ei phrif gynddaredd. Geilw allan ei holl luoedd; casgl yn nghyd ei holl alluoedd; ymegnia â'i holl nerth. Mae y bwystfil hwn—felly yr enwir... 164761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>mai ar fôr tonog yr ydym, y mae yn rhaid rhoi ffordd gydag ysgogiad y llong, neu fethu sefyll ar y deck. Os mynir i'r cerbyd beidio a'n curo, ymollyngwn i'w ysgydwadau, rhag cael ein hysigo. 5. Ymosodiad arall yw yr ymosodiad Pabaidd. Y gymdeithas hon yw prif wrthddrych ei llid, yn erbyn hon y mae ei phrif gynddaredd. Geilw allan ei holl luoedd; casgl yn nghyd ei holl alluoedd; ymegnia â'i holl nerth. Mae y bwystfil hwn—felly yr enwir ef gan ein Bibl niam ddifa ein cymdeithas, ein Bibl, a'n hiachawdwriaeth. "Peidiwch poethi at y pab rhag ofn i chwi danio." Pwy ddechreuodd? Pwy darawodd gyntaf? ar hwnw mae y bai. Pwy daffodd y Bibl i'r tân i'w losgi? Pwy all beidio llosgi mewn gofid am hyn—llosgi defnydd gobaith pechadur? (1.) Fe ddywed y rhai hyn nad yw gair Duw yn ddigon o reol ffydd ac ymarweddiad heb waith y tadau hefyd. Maent yn eu galw yn groes i air Duw, yr hwn sydd yn gorchymyn am beidio galw neb yn dad. Y gair drosto ei hun, ynddo ei hun, am dano ei hun. Tystiolaeth yr Arglwydd sydd sicr, ac yn abl gwneuthur yn ddoeth i iachawdwriaeth. (2.) Fe ddywed Pabyddion am addoliad i angylion a meirwon, seintiau a chreiriau, lludw ac esgyrn y marw. Ond fe ddywed yndd o ei hun, drosto ei hun, "Yr Arglwydd dy Dduw a addoli, ac ef yn unig a wasanaethi." (3.) Fe ddywed y pabau a'u hoffeiriadau am weddio ar seintiau, a gwneyd cyfryngwyr a chyfryngau o Pedr a Paul, apostolion ein Harglwydd Iesu Grist. Dylai fod cywilydd i'w henwi mewn cysylltiad a'r fath orwagedd; ond am Patrick a Pedo, Gwenllian ac Allgo, a llawer o'r fath deulu a ellid eu henwi, sydd yn gwneyd i fyny gyfres y fasnach a'r gormes i dwyllo miliynau, llenwi eu pocedau, a damnio eneidiau, mae yn ormod o ffolineb i'w henwi. Trown oddiwrth y sothach hyn; canys fel hyn y dywed yr ysgrythyr lân: "Un Duw sydd, ac un Cyfryngwr hefyd, y dyn Crist Iesu." (4.) Fe ddywed gelynion gair yr Arglwydd y gall y pabau a'u hoffeiriaid faddeu pechodau am arian; ond dywed ef ei hun na all neb faddeu pechodau ond Duw yn unig; ac mai yn rhad y mae yn gwneyd hyn, trwy ei ras ef, heb arian ac heb werth. (5.) Fe ddy ddywed y gelynion hyn i air yr Arglwydd fod yn rhaid wrth weithredoedd da dyn at ei gyfiawnhau i deilyngu ac i haeddianu. Dywed yr ysgrythyr yn groes i hyn, mai trwy ffydd yn unig y cyfiawnheir dyn, heb weithredoedd y ddeddf; "nid o weithredoedd cyfiawnder, y rhai a wnaethom ni." Nid gweithredoedd da i gyfiawnhau, ond cyfiawnhau i weithredoedd da. Yr un pryd y cyfiawnheir trwy Grist ag y creir yn Nghrist i weithredoedd da. (6.) Feddywed y gyfundraeth Babaidd, gwrthwynebwyr cyhoeddus gair Duw, fod purdan rhwng nef ac uffern, lle o dân elfenol, i buro eneidiau, at eu cymhwyso i fyned i'r nefoedd wedi iddynt ymadael â'r corph; ac y gallant hwy am arian dynu eneidiau oddiyno, ac â'r celwyddau ffol ac hunan-ddyfeisiol hyn, sydd yn fwy cymhwys i yru ofn ar blant na dim arall. Ond gair yr ysgrythyr yw, nad oes dim rhwng nef ac uffern, ond gagendor mawr wedi ei sicrhau, fel nad all dim dramwyo rhyngddynt. Goleuni haul y gair a ddiffoddo holl lampau c celwyddau Pabyddiaeth, ac a'i ogoniant a'i nerth a gywilyddio<noinclude></noinclude> lor8ggda4d0u0eni0471lvu4dvow9mb 104 84886 164762 2026-05-16T19:27:04Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "holl ganwyllau brwyn hunan-ddyfeisiol Rhufain Babyddol, ac a agoro eu llygaid cyn disgyn o honynt i'r eirias uffernol. A welwyd y fath amser a hwn ar Gymru fawr ei breintiau, bod eisiau dweyd y fath beth a hyn mewn tref fach yn Sir Benfro? Ychydig o amser yn ol buasai raid cael geiriadur i egluro y gair Pabyddiaeth i lawer o bobl Penfro; ond wele ni erbyn heddyw wedi cael achos, er mawr ofid, i fod yn adnabyddus o hono. Ond y mae geny... 164762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>holl ganwyllau brwyn hunan-ddyfeisiol Rhufain Babyddol, ac a agoro eu llygaid cyn disgyn o honynt i'r eirias uffernol. A welwyd y fath amser a hwn ar Gymru fawr ei breintiau, bod eisiau dweyd y fath beth a hyn mewn tref fach yn Sir Benfro? Ychydig o amser yn ol buasai raid cael geiriadur i egluro y gair Pabyddiaeth i lawer o bobl Penfro; ond wele ni erbyn heddyw wedi cael achos, er mawr ofid, i fod yn adnabyddus o hono. Ond y mae genym un cyfle am dani eto, Joel ii. 12-17: "Wyled yr offeiriaid, gweinidogion yr Arglwydd, rhwng y porth a'r allor, a dywedant, Arbed dy bobl, O Arglwydd, ac na ddyro dy etifeddiaeth i warth, i lywodraethu o'r Cenedloedd arnynt; paham y dywedent yn mhlith y bobloedd, Pa le y mae eu Duw hwynt?" hwynt?" O Arglwydd, tyred ar frys i dori y ddadl hon. {{lein|5}} Un o'r pethau rhyfedd yn nhrefn doethineb Duw yw y llwybr a gymerodd efe i fyned yn mlaen â'i achos yn y byd. Fel y bu am iachawdwriaeth y byd, felly y mae am foddion iachawdwriaeth y byd—Perchen y byd, a'r cwbl sydd ynddo yn eiddo iddo, Arglwydd y byd a'i gyflawnder yn ei roddi i'r neb y myno, ac amlaf i'r mwyaf gwrthwynebus iddo. Pa beth gan hyny nis gwna efe i'w blant? Eto mae yn mynu myned â'i achos mawr, sydd fwy na'r byd, byd, yn mlaen ar hyd lwybr begeriaeth; a hyn oblegyd mynu, nid oblegyd methu, ac i ddybenion y gellir gwybod yn awr, ond sylwi ar rai o honynt; a llawer mwy nag y gellir gwybod genym ni. I ddangos, mae yn debyg, nad yw ei achos o'r byd hwn; ac i ddysgu am bethau ffydd yn fwy nag am bethau golwg; a dangos ei adnabod, a heb ei adnabod; ac i ddangos pwy wobrwyir a phwy beidir eu gwobrwyo; ac i gyd yn ogoniant mwyaf iddo. Mae ei ffyrdd ffyrdd yn rhy ddwfn i ni yn y pethau hyn; am hyny awn at y pethau a berthyn i ni, yr hyn yw moddion, llafur, a bendith. I. Y moddion i'w defnyddio yw gwrthddrych y gymdeithas, gair yr Arglwydd. Ei offeryn ef at ei holl waith yw ei air; a'i offeryn i ninau at ein holl waith yw y gair. Mae genym elynion i'w gwrthsefyll; y gair yw y cleddyf a'r darian at hyny—cleddyf yr Ysbryd. Tarian yw efe hefyd i'r rhai a ymddiriedant ynddo. Efe yw cymaint o oleuni a llewyrch sydd yn y byd. Pa faint yw y tywyllwch lle nad ydyw? II. Ein llafur helaeth a diymod, gan hyny, ddylai fod yn ngwaith y gymdeithas hon, yr hwn yw y llafurwaith mwyaf ar y ddaear. Hon yw meithrinfa gwybodaeth iachawdwriaeth, ffynon efengyleiddiad y byd, peiriant trefnusrwydd dynion; canys gair Duw yw genau Duw, calon Crist, llaw yr Ysbryd Glân, trysorfa eglwys Dduw wedi ei selio i'w chadw yn mysg ei ddysgyblion. Y neb sydd dda ganddo i enau y Duw anfeidrol fod yn agored at y rhai a greodd ac y mae yn gynal, egnied yn llafur y gymdeithas hon yr hyn a allo; y neb sydd dda ganddo fod calon y Gwaredwr yn ngolwg y colledig, ei ras, ei gariad, a'i dosturi—ymdreched dosturi—ymdreched yn llafur y gymdeithas, i anfon y gair, fel y rhedo ac y caffo ogonedd, trwy ddangos calon Crist; y neb sydd dda ganddo fod llaw yr Ysbryd Glân ar ddynion, arfered bob diwydrwydd; byddwn yn gydweithwyr â'r gymdeithas hon<noinclude></noinclude> hvlx03zp02wlv823857m60gu7nzqsk4 164852 164762 2026-05-16T23:42:50Z AlwynapHuw 1710 164852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>holl ganwyllau brwyn hunan-ddyfeisiol Rhufain Babyddol, ac a agoro eu llygaid cyn disgyn o honynt i'r eirias uffernol. A welwyd y fath amser a hwn ar Gymru fawr ei breintiau, bod eisiau dweyd y fath beth a hyn mewn tref fach yn Sir Benfro? Ychydig o amser yn ol buasai raid cael geiriadur i egluro y gair Pabyddiaeth i lawer o bobl Penfro; ond wele ni erbyn heddyw wedi cael achos, er mawr ofid, i fod yn adnabyddus o hono. Ond y mae genym un cyfle am dani eto, Joel ii. 12-17: "Wyled yr offeiriaid, gweinidogion yr Arglwydd, rhwng y porth a'r allor, a dywedant, Arbed dy bobl, O Arglwydd, ac na ddyro dy etifeddiaeth i warth, i lywodraethu o'r Cenedloedd arnynt; paham y dywedent yn mhlith y bobloedd, Pa le y mae eu Duw hwynt?" hwynt?" O Arglwydd, tyred ar frys i dori y ddadl hon. {{lein|5em}} Un o'r pethau rhyfedd yn nhrefn doethineb Duw yw y llwybr a gymerodd efe i fyned yn mlaen â'i achos yn y byd. Fel y bu am iachawdwriaeth y byd, felly y mae am foddion iachawdwriaeth y byd—Perchen y byd, a'r cwbl sydd ynddo yn eiddo iddo, Arglwydd y byd a'i gyflawnder yn ei roddi i'r neb y myno, ac amlaf i'r mwyaf gwrthwynebus iddo. Pa beth gan hyny nis gwna efe i'w blant? Eto mae yn mynu myned â'i achos mawr, sydd fwy na'r byd, byd, yn mlaen ar hyd lwybr begeriaeth; a hyn oblegyd mynu, nid oblegyd methu, ac i ddybenion y gellir gwybod yn awr, ond sylwi ar rai o honynt; a llawer mwy nag y gellir gwybod genym ni. I ddangos, mae yn debyg, nad yw ei achos o'r byd hwn; ac i ddysgu am bethau ffydd yn fwy nag am bethau golwg; a dangos ei adnabod, a heb ei adnabod; ac i ddangos pwy wobrwyir a phwy beidir eu gwobrwyo; ac i gyd yn ogoniant mwyaf iddo. Mae ei ffyrdd ffyrdd yn rhy ddwfn i ni yn y pethau hyn; am hyny awn at y pethau a berthyn i ni, yr hyn yw moddion, llafur, a bendith. I. Y moddion i'w defnyddio yw gwrthddrych y gymdeithas, gair yr Arglwydd. Ei offeryn ef at ei holl waith yw ei air; a'i offeryn i ninau at ein holl waith yw y gair. Mae genym elynion i'w gwrthsefyll; y gair yw y cleddyf a'r darian at hyny—cleddyf yr Ysbryd. Tarian yw efe hefyd i'r rhai a ymddiriedant ynddo. Efe yw cymaint o oleuni a llewyrch sydd yn y byd. Pa faint yw y tywyllwch lle nad ydyw? II. Ein llafur helaeth a diymod, gan hyny, ddylai fod yn ngwaith y gymdeithas hon, yr hwn yw y llafurwaith mwyaf ar y ddaear. Hon yw meithrinfa gwybodaeth iachawdwriaeth, ffynon efengyleiddiad y byd, peiriant trefnusrwydd dynion; canys gair Duw yw genau Duw, calon Crist, llaw yr Ysbryd Glân, trysorfa eglwys Dduw wedi ei selio i'w chadw yn mysg ei ddysgyblion. Y neb sydd dda ganddo i enau y Duw anfeidrol fod yn agored at y rhai a greodd ac y mae yn gynal, egnied yn llafur y gymdeithas hon yr hyn a allo; y neb sydd dda ganddo fod calon y Gwaredwr yn ngolwg y colledig, ei ras, ei gariad, a'i dosturi—ymdreched dosturi—ymdreched yn llafur y gymdeithas, i anfon y gair, fel y rhedo ac y caffo ogonedd, trwy ddangos calon Crist; y neb sydd dda ganddo fod llaw yr Ysbryd Glân ar ddynion, arfered bob diwydrwydd; byddwn yn gydweithwyr â'r gymdeithas hon<noinclude></noinclude> msmec6piwibtwrr8g87k74rq8hsv53s 104 84887 164763 2026-05-16T19:27:28Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "i gyrhaedd y dyben hwn. Y neb a wyr am drysorfa eglwys Dduw, Ile mae ei holl drysorau yn nghadw, a ŵyr hefyd mai ei meddu yw unig gysur holl blant dynion; am hyny na atalier unrhyw lafur a ellir i'w hanfon i bob trigfan ddynol ar y ddaear. A chan mai gair yr Arglwydd yw ''map'' tragywyddoldeb, pa le mae y dyn na awyddai â'i holl galon, na ymdrechai â'i holl nerth, na ymroddai â'i holl egni i anfon cynllun y byd mawr i'r rhai fydd byth... 164763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>i gyrhaedd y dyben hwn. Y neb a wyr am drysorfa eglwys Dduw, Ile mae ei holl drysorau yn nghadw, a ŵyr hefyd mai ei meddu yw unig gysur holl blant dynion; am hyny na atalier unrhyw lafur a ellir i'w hanfon i bob trigfan ddynol ar y ddaear. A chan mai gair yr Arglwydd yw ''map'' tragywyddoldeb, pa le mae y dyn na awyddai â'i holl galon, na ymdrechai â'i holl nerth, na ymroddai â'i holl egni i anfon cynllun y byd mawr i'r rhai fydd byth ynddo? III. Mae yn rhaid bendithio a chael bendithion i'r gymdeithas at lwyddo. Na adawn ddystawrwydd i'r Arglwydd hyd oni osoder Jerusalem y gymdeithas hon yn ben moliant ar y ddaear. O gymdeithas ardderchog, cyfrifer dy gydanedigion yn ddedwydd, canys Duw a'th gododd yn brif golofn yr holl fyd. Bydded ein hareithiau, ein pocedau, a'n gweddiau yn gyfartal yn achos y gymdeithas hon, canys dyfroedd hon sydd i iachau corsydd Rhufain, lleoedd lleidiog Asia, diffeithdiroedd Rwsia oerllyd, a lleoedd annghyfanedd gwlad Judea, canys â'r udgorn hwn y casgl efe ei wasgaredigion o bedwar cwr y byd. "Yn lle drain y cyfyd ffynidwydd, yn lle mieri y cyfyd myrtwydd; y diffaethwch hefyd a orfoledda, ac a flodeua fel rhosyn." Brysied, brysied y dedwydd ddydd! {{nop}}<noinclude></noinclude> 50fcrki9sowmq9rpl4ehvu408shfyy5 104 84888 164765 2026-05-16T19:32:32Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "mwy. Wel, fe ddichon fod hyn yn iawn, eithr y mae llawer yn troi ar ''grediniaet''h dynion mewn pethau. Canys y mae y naill ddyn yn credu y gall "fwyta pob peth, a'r llall yn bwyta dail;" un yn meddwl fod "pob peth yn gyfreithlon, ond nad yw pob peth yn llesâu." Yn awr, yr oedd llawer yn meddwl, fel Mr. Richard, y gallasai fod rhyw ddaioni ynddo, yn enwedig o dan amgylchiadau neillduol; er hyny yn ymwadu ag ef er mwyn daioni cyffredino... 164765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>mwy. Wel, fe ddichon fod hyn yn iawn, eithr y mae llawer yn troi ar ''grediniaet''h dynion mewn pethau. Canys y mae y naill ddyn yn credu y gall "fwyta pob peth, a'r llall yn bwyta dail;" un yn meddwl fod "pob peth yn gyfreithlon, ond nad yw pob peth yn llesâu." Yn awr, yr oedd llawer yn meddwl, fel Mr. Richard, y gallasai fod rhyw ddaioni ynddo, yn enwedig o dan amgylchiadau neillduol; er hyny yn ymwadu ag ef er mwyn daioni cyffredinol. Wel, dyma y dynion uchaf eu hegwyddorion yn y diwedd; canys y dyn cyntaf, sydd yn ymwrthod ag ef am mai gwenwyn ydyw, sydd yn ymgynghori a'i lesâd ei hun, ac yn gwneuthur y peth goreu drosto ei hun, gan gynghori eraill i wneyd yr un fath. Ond y llall, ag sydd yn credu fod lles mewn ychydig, a'i fod yn help iddo yn ei lafur, er hyny yn ymwadu â'r cwbl er mwyn effeithio yn ddaionus ar eraill, sydd yn codi uwchlaw hunanlesiant; y mae yn gwneyd ''aberth'' er mwyn eraill, ïe, yn hunanymwadu er cyrhaedd amcan dyngarwch a Christionogaeth. Egwyddor felly oedd eiddo Mr. Richard; nid fod yr ychydig a yfai yn ddrwg iddo, eithr y gallai fod yn ddrwg i eraill; ac yn gymaint a'i fod yn argyhoeddedig o hyny, yn ei roi ymaith yn llwyr rhag "tramgwyddo ei frawd." Dyma egwyddor sydd yn werth siarad rhyw beth am dani; a phwy bynag sydd o dan ddylanwad yr egwyddor hon, nis gall lai na bod yn fendith i gymdeithas. Yr oedd llawer o ddynion da yn methu codi cyfuwch a hyn, fel y gwyddoch, canys y mae graddau mewn daioni a chrefydd; ac nid gwiw i ddynion feddwl nad oes dim daioni mewn dyn o herwydd iddo fethu codi i ryw bwynt penodol. Os nad oes rhyw ddaioni mawr amlwg ynddo, gall fod peth daioni ynddo, serch hyny. Yr ydym yn cofio yn burion am hen bregethwr da, parchus, a chyfrifol iawn, mewn tywydd gryn arw oblegyd dirwest. Yr oedd yn eithaf cymedrolwr, ac yn cynghori pawb i fod yn gymedrolwyr; ond pan ddaeth y ddeddf allan nad oedd neb i yfed un dyferyn o gwrw na gwirod am weddill yr oes, aeth yr hen bregethwr parchus yn welw; tarawyd ef a'r peth nesaf at orphwylldra, a gwaeddodd allan yn groch, "Beth! peidio yfed llymaid o ''dablen''? wel, dyma'r peth mwyaf echrydus a glywais erioed! A oes rhyw synwyr i ddyn gael ei gospi fel hyn o herwydd crug o folgwn?" Fe ddichon fod llawer o reswm yn y peth ddywedodd yr hen frawd; ond rhaid cyffesu mai rheswm cnawdol ydoedd; nid oedd efe yn gallu gweled un alwad nefol yn yr<noinclude></noinclude> b7u4fk62m9poboyeoodkevh1u3qipt1 104 84889 164766 2026-05-16T19:35:04Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "amgylchiadau, am hyny yn petruso. Ni ddylid er hyny rhoi dynion felly i lawr fel rhai annuwiol, o herwydd eu bod yn methu codi cyfuwch ag eraill; ond dylid eu cydnabod yn "wan yn y ffydd;" ac o herwydd hyny eu hymgeleddu yn fwy, er mwyn eu cryfhau a'u cyfnerthu i redeg yr yrfa. Nid ydym wrth ddyweyd felly ag un amcan i dadogi ar gefn cymdeithas esgeulusdod hollol o'r cyfryw ddyledswyddau; na, cyfarfyddwyd â'r teimladau gweinion ag oedd... 164766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>amgylchiadau, am hyny yn petruso. Ni ddylid er hyny rhoi dynion felly i lawr fel rhai annuwiol, o herwydd eu bod yn methu codi cyfuwch ag eraill; ond dylid eu cydnabod yn "wan yn y ffydd;" ac o herwydd hyny eu hymgeleddu yn fwy, er mwyn eu cryfhau a'u cyfnerthu i redeg yr yrfa. Nid ydym wrth ddyweyd felly ag un amcan i dadogi ar gefn cymdeithas esgeulusdod hollol o'r cyfryw ddyledswyddau; na, cyfarfyddwyd â'r teimladau gweinion ag oedd mewn llawer yn anrhydeddus. I bregethwyr ag oedd dipyn yn gloff yn symud yn y blaen gyda'r gymdeithas hon, y cynlluniwyd diod a fuasai yn gwneyd y tro; ac nid yn unig yn gwneyd y tro, ond yn well o lawer na'r holl hen ddiodydd, a'u rhoi gyda'u gilydd. Yr enw a roddwyd ar y ddiod hon oedd "''Dracht'' i bregethwr." Ni ddarfu i ni erioed cael allan beth oedd y defnyddiau at wneyd ''dracht'' i bregethwr, ac nid ydym yn cofio ei hyfed ychwaith; ond yr ydym yn cofio clywed dyweyd ei bod yn dda iawn; ac yn llanw lle, os nid rhagori, ar yr holl ddiodydd eraill, a'u rhoi gyda'u gilydd. Yr oedd amryw o ddiodydd eraill i'w cael, er mwyn cyfarfod ag angen cymdeithas o dan yr angylchiadau, y rhai, meddir, oedd yn adfywiol ac adgyfnerthol; ond i bregethwr y mae yn debyg nid oedd dim cyffelyb i'r ''ddracht''. Beth bynag, ymddengys yn eglur oddiwrth yr hyn a ddywedwyd fod cymdeithas wedi teimlo yn briodol yn wyneb y cyfnewidiad, ac wedi gwneyd eu dyledswydd yn y mater. Syndod oedd gweled Mr. Richard a'r hen Havard yn areithio mewn Cymanfaoedd, yn anog yr holl Gyfundeb i ymgymeryd â dirwest yn ddioed; a thrwy eu dylanwad ymgymerodd y Cyfundeb yn weddol lwyr a'r symudiad; a gwnawd gwaith mawr yn Nghymru drwy hyny. Y mae amheu na wnaeth y symudiad dirwestol les yn ynfydrwydd; pa annghysondeb bynag oedd mewn cysylltiad â'r peth, yr oedd y da yn fwy, ac fe deimlir y da hwnw yn awr yn mhob cylch cymdeithasol. Aeth cymdeithas o dan gyfnewidiad mawr, o ran golygiadau am yfed; ac yn ddiau bu yn burdeb ac yn syberwyd i laweroedd o gymdeithasau crefyddol. Yr ydym yn dyweyd cymaint a hyn i'r dyben o ddangos fod Mr. Richard yn barod i ymwadu â phob cysur ac esmwythder er mwyn teyrnas Dduw, ac er mwyn llesoli dynoliaeth. Yr ydoedd yn ddyn i Dduw, am hyny yn ddyn i ddyn. A ganlyn sydd ychydig o'i areithiau dirwestol:— {{nop}}<noinclude></noinclude> 2i55fm6tbcdmz9l3ko0a2238b6n5h5c 104 84890 164767 2026-05-16T19:36:47Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "I. Mae yr olwg ddinystriol oedd ar ein gwlad gan feddwdod, diota, ac annghymedroldeb, yr hwn oedd yn ymdaenu fel diluw i orchuddio, ac fel afonydd cryfion yn gorlifo, nid yn unig dros rai digred a dibroffes, ond eraill hefyd yn dra chyffredinol, yn galw ar bob creadur rhesymol, yn enwedig crediniol ac ystyriol, i weddiau, ymdrechiadau, ac ymwadiadau, at wrthsefyll yn yr ymgyrch pwysig hwn. 1. I weddiau, canys y mae pob ymdrech yn erb... 164767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>I. Mae yr olwg ddinystriol oedd ar ein gwlad gan feddwdod, diota, ac annghymedroldeb, yr hwn oedd yn ymdaenu fel diluw i orchuddio, ac fel afonydd cryfion yn gorlifo, nid yn unig dros rai digred a dibroffes, ond eraill hefyd yn dra chyffredinol, yn galw ar bob creadur rhesymol, yn enwedig crediniol ac ystyriol, i weddiau, ymdrechiadau, ac ymwadiadau, at wrthsefyll yn yr ymgyrch pwysig hwn. 1. I weddiau, canys y mae pob ymdrech yn erbyn pob ansanteiddrwydd yn ymddibynu am ffyniant a llwyddiant ar yr Arglwydd yn unig. 2. I ymdrechiadau, yr hyn fu trwy oesoedd a blynyddoedd mewn cyfreithiau, yr hyn a ddechreuwyd mor foreu a theyrnasiad Edgar, brenin y Saxoniaid. Dywed hanesiaeth mai meddwdod oedd y drwg lledaenol yn y dyddiau hyny, a bod y gwr hwnw wedi gwneyd ymdrech yn ei erbyn trwy osod math o derfynau i yfed cymedrol trwy wahanol ddeddfau, yr hyn, fel llawer o gynlluniau wedi hyny, a drodd allan yn fethiant hollol. A hefyd mewn pregethau, dysgyblaeth, cynghorion, a dagrau; ond y cwbl i ddim dyben; o leiaf, i wella y wlad. Ond wele gymdeithas wedi ei chodi, mewn dull, mewn gwlad, ac mewn amser ryw beth yn debyg i wyrthiol, at osod y fwyell ar wreiddyn y pren mawr hwn o annghymedroldeb. Yr egwyddorion mae y gymdeithas hon yn gorphwys ei phleidgarwch am ymarferiad o lwyr—ymwrthodiad yw—Fod diodydd meddwol yn niweidiol i bawb mewn iechyd—fod defnydd arferol o'r diodydd hyn yn dwyn yn mlaen ormodaeth—gwastraff amser ac arian, ac am hyny y dylai beidio—bod y rhwymedigaeth Gristionogol o gariad at ein cymydog yn cymhell pawb sydd yn cydnabod egwyddorion y Testament Newydd yn rheol ymarferiad i roddi eu hesiampl i gymhorth adferiad yr annghymedrol, ac i ochel rhoddi maen tramgwydd yn ffordd y gwan trwy ddefnyddio y pethau sydd yn peri i lawer o'r brodyr dramgwyddo; gan hyny, oddiar argyhoeddiad na wna haner ymataliad effeithio yr hyn sydd yn angenrheidiol, yr ydym yn anog i ffurfio cymdeithasau o bersonau ymroddgar, er llwyr ymatal oddiwrth ddiodydd meddwol, mewn trefn i rymusu pob dylanwad mewn esiampl a gorchymyn. 1. Y fath hudoliaeth sydd yn natur a phriodoliaethau gwirodydd gweithiedig, ac yn enwedig diodydd naturiol ein gwlad ni. 2. Yr yfed arferol sydd yn mhob gradd a sefyllfa o gymdeithas, fel peth anhebgorol i gyfeillachau, i fasnach, ac i wleddoedd. 3. Y cadarnhad a roddir i'r tueddiadau a'r arferion hudol, twyllodrus hyn gan foneddigion, duwinyddion, prydyddion, a meddygon. 4. Yr amddiffyn a'r nawdd mae cyfreithiau ein gwlad yn roddi i'r fasnach mewn diodydd meddwol, yr hyn sydd yn tueddu at gynydd yr arferiad. Trwy yr achosion cydunol hyn effeithiwyd y canlyniadau mwyaf angeuol i foesoldeb a rhinwedd. Beth pe dywedem fod haner can miliwn o bunau yn cael eu treulio yn flynyddol ar y fasnach hon yn yr Ynysoedd Brydeinig; mae y cyfrif yn rhy isel; ond cymerer y swm hwnw er mwyn bod ar dir dyogel; beth yw maint y daioni a ellid ei wneyd â'r arian hyn? Pwy all fynegi maint y drwg a gyflawnir yn anuniongyrchol trwy fod cymaint o gyfoeth yn cael ei droi i ffrydiau llygredig y byd? Fel y llenwir ein carcharau â chanlynwyr yr eilun—dduw hwn! Y fath olygfeydd sydd yn ein heolydd! a llenwir y tafarnau a'r ''gin palaces'' a thorwyr Sabbathau, nes mae y<noinclude></noinclude> s8uu00thszoke9va768srul3ukbhlt5 104 84891 164768 2026-05-16T19:37:33Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "boblogaeth i helaethrwydd ofnadwy mewn esgeulusiad cyhoeddus o addoliad yr Hollalluog Dduw. Mae y deyrnas hon ag un llaw yn anfon allan yr efengyl i achub y byd, ac a'r llall yn anfon allan ddyfroedd tân i ddystrywio dynolryw. {{lein|5em}} Mae llawer iawn o wrthwynebu ar y gymdeithas hon. Mae yn beth newydd—mae llawer yn troi yn ol dywedir ei fod yn cael ei osod yn lle yr efengyl a phregethu Crist. Mae y gymdeithas yn gofyn llwyr ymwrt... 164768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>boblogaeth i helaethrwydd ofnadwy mewn esgeulusiad cyhoeddus o addoliad yr Hollalluog Dduw. Mae y deyrnas hon ag un llaw yn anfon allan yr efengyl i achub y byd, ac a'r llall yn anfon allan ddyfroedd tân i ddystrywio dynolryw. {{lein|5em}} Mae llawer iawn o wrthwynebu ar y gymdeithas hon. Mae yn beth newydd—mae llawer yn troi yn ol dywedir ei fod yn cael ei osod yn lle yr efengyl a phregethu Crist. Mae y gymdeithas yn gofyn llwyr ymwrthodiad oblegyd y niwed a effeithir trwy yr arferiad o yfed pethau meddwol; a rhoddi esiampl i ochel pob achlysur i bechod. Mae wedi dod i brofi y rhai sydd yn trigo ar y ddaear. "Ond hyn sydd yn awr yn mhob Cwrdd Misol a Chymanfa," meddir. Nage, fy nghyfaill. Ond yr ydym yn tynu casgliad o du y gymdeithas wrth sylwi pwy yw ei gwrthwynebwyr. Mae yn rhaid bod tarddiad a natur y gymdeithas hon yn dda neu yn ddrwg. Nid yw o'r un drwg, nid yw o'i deyrnas, ac nid yw o neb o'i weithredoedd; rhaid gan hyny ei bod o Dduw. Mae ei natur, ei gweithrediad, a'i dyben, o blaid santeiddrwydd, ac o blaid pob dyngarwch. Mae y gymdeithas yn pleidio pob rhyw ddaioni, yn mhob rhyw ystyr. Mae yn blaid i deyrnas Crist, ac yn blaid i'w phregethu, trwy gadw natur yn ei lle i dderbyn gair Duw; mae yn blaid i gyfraith y deyrnas, a rhan o gyfraith y deyrnas yw hi; mae yn blaid i heddwch y deyrnas—annghymedroldeb sydd wedi bod yn achos o derfysgiadau parhaus yn eglwys Dduw; mae yn blaid i holl gymdeithasau crefyddol y byd, trwy ymryddhau dynion oddiwrth bethau ac arferion sydd yn wastraff ar eu harian a'u meddianau, heb gadw dim oddiwrth natur a ddylai gael mewn bwyta, yfed, a gwisgo; a llawer gwell gwedd wedi hyny ar deuluoedd nag sydd ar filoedd heddyw oblegyd annghymedroldeb. Mae dangos mawr serch at yr arferiad, a bod yn ddiserch at yr ymataliad, yn annghysondeb o'r mwyaf. Mae y gymdeithas hon yn gwrthwynebu pob drygioni. Gwrthwynebwch annghymedroldeb, chwi wrthwynebwch bechod yn ei gryfder a'i darddiad, gan ei fod wrth wraidd rhan fawr o'r drwg wneir dan haul. Dyben hon yw gogoniant Duw, y peth yn ddinag ddylai fod yn nod gan bob creadur rhesymol. Bod yn ol gair Duw, yn ol Duw, yn debyg iddo, a byw i Dduw, yw bod yn gymedrol yn mhob peth. Iechyd dyn, harddwch dyn, defnydd dyn, dyben dyn, a'r cwbl yn un yn ogoniant iddo, yw cymedroldeb yn mhob peth. Mae yn ddyledswydd ar bob dyn sydd yn ofni yr Arglwydd i ddyfod yn gynorthwy i'r Arglwydd yn erbyn y cedyrn, at fod yn halen ac yn oleuni y byd, {{lein|5em}} Mae yn anmhosibl gweled dim yn iawn ond yn ngoleu goleuni byd. Goleu haul y byd yw y goleu goreu, a'r unig oleu i ddangos pob peth yn y byd. Os bydd dim yn dywyll, dadleugar, neu ddyrys, yr unig ffordd sicr am ymwared yw ei ddwyn at y goleu sydd yn cyhoeddi ei hunan, gan ddywedyd, Myfi yw goleuni y byd: dyma y goleu sydd yn dangos creadigaeth y byd, goleu gallu y Duwdod, a holl lywodraeth y byd. Yn wyneb y bwriadau lawer sydd yn nghalon dyn, fe welir yn amlwg mai cynghor yr Arglwydd hwnw a saif. Nid oes<noinclude></noinclude> 84epuvy41wxomf52s7m5hk7queq3viq 104 84892 164771 2026-05-16T19:50:23Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "llefain hwynt. Wyneb yr Arglwydd sydd yn erbyn y rhai a wna ddrwg, i dori eu coffa oddiar y ddaear," &c., adn. 15-22. Profiad o'r Arglwydd: "Profwch, a gwelwch mor dda yw yr Arglwydd: gwyn ei fyd y gwr a ymddiriedo ynddo," adn. 8. Addoli yr Arglwydd, ei garu, ei wasanaethu, ac ufuddhau iddo: "Ofnwch yr Arglwydd, ei saint ef: canys nid oes eisiau ar y rhai a'i hofnant ef. Y mae eisiau a newyn ar y llewod ieuainc; ond y sawl a geisiant y... 164771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>llefain hwynt. Wyneb yr Arglwydd sydd yn erbyn y rhai a wna ddrwg, i dori eu coffa oddiar y ddaear," &c., adn. 15-22. Profiad o'r Arglwydd: "Profwch, a gwelwch mor dda yw yr Arglwydd: gwyn ei fyd y gwr a ymddiriedo ynddo," adn. 8. Addoli yr Arglwydd, ei garu, ei wasanaethu, ac ufuddhau iddo: "Ofnwch yr Arglwydd, ei saint ef: canys nid oes eisiau ar y rhai a'i hofnant ef. Y mae eisiau a newyn ar y llewod ieuainc; ond y sawl a geisiant yr Arglwydd, ni bydd arnynt eisiau dim daioni," adn. 9, 10. Dylai athrawon fod yn ddysgawdwyr. Pa un bynag ai athrawon ysgolion ai athrawon athrawiaethol, nid oes iawn athrawiaethu heb ddysgu. Y gwaith yw dysgu. Gwaith gwybodaeth, gwaith manylwch, gwaith dyfalwch, gwaith amynedd, gwaith addfwynder. (1.) Mae cyflwr y natur ddynol trwy bechod yn gofyn dysgu yn naturiol ac yn ysbrydol. (2.) Mae cariad, doethineb, tosturi, a daioni Duw wedi cyhoeddi ffordd i ddysgu ffyliaid, deillion, byddariaid, a mudaniaid. Yn y ffordd hon y mae Duw a Christ a'i anfonedig weision yn dysgu. Nid oes neb yn dysgu fel efe. "A dysgwch genyf," medd Crist. Dysgu ffordd iachawdwriaeth mae ei weision. (3.) Mae yn dysgu yn awr, ac fe ddysg bawb ond a wrthodo wrando. (4.) A defnyddiwch weddiau dibaid ag ymprydiau, a phob ymdrechiadau am gael Duw gyda'r moddion. O Ysbryd Glân, disgyn yma yn awr. {{nop}}<noinclude></noinclude> 11eyypm93q4f8yoait3ypow9z22f9he 104 84893 164772 2026-05-16T19:51:10Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENOD XXII.}}<br>Gofal Mr. Richard am bob peth y Cyfundeb y perthynai iddo—Coleg Trefecca.}} YMDDENGYS fod Mr. Richard yn meddwl ac yn gofalu mwy am grefydd yn mhlith y Methodistiaid Calfinaidd nag am ei holl helyntion personol a theuluol ei hun. Yr oedd er yn ieuanc wedi ymbriodi â'r Cyfundeb, ac wedi ymroddi yn llwyr i'w wasanaethu. Gallwn weled oddiwrth ei ysgrifeniadau mai ei ofidiau penaf oedd annghysuron y Cyfundeb, a'... 164772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XXII.}}<br>Gofal Mr. Richard am bob peth y Cyfundeb y perthynai iddo—Coleg Trefecca.}} YMDDENGYS fod Mr. Richard yn meddwl ac yn gofalu mwy am grefydd yn mhlith y Methodistiaid Calfinaidd nag am ei holl helyntion personol a theuluol ei hun. Yr oedd er yn ieuanc wedi ymbriodi â'r Cyfundeb, ac wedi ymroddi yn llwyr i'w wasanaethu. Gallwn weled oddiwrth ei ysgrifeniadau mai ei ofidiau penaf oedd annghysuron y Cyfundeb, a'i lawenydd uchaf oedd ei lwyddiant. Cawn ef yn aml ar ei liniau yn gofyn am feddwl Duw, yn wyneb rhyw amgylchiadau pwysig. Nid yw yn symud ond yn hynod o araf, ac nid yw yn symud o gwbl heb ryw arwyddion fod Duw byddinoedd Israel yn symud o'i flaen. Yr oedd yn adnabod arwyddion yr amseroedd cystal a neb, fe allai; adwaenai symudiadau yr Hollalluog; yr oedd yn gydnabyddus â'i lais ef; yr oedd yn gwylied symudiadau yr olwynion, a symudai pan symudai hwythau, ac arafai pan arafai hwythau. Dyn ydoedd yn gwylied symudiadau Duw Hollalluog. Pan glywai drwst yn mrig y morwydd, yr oedd yntau yn dechreu ymsymud, i gael myned allan gyda Duw. Y mae sylwi ar ddirgelion ei fywyd yn peri i ni gofio llawer o bethau y clywsom ef yn eu dyweyd. Yr oeddem yn meddwl y pryd hwnw yn ddigon ysgafn am danynt; eithr yr ydym yn gweled erbyn heddyw eu bod yn bwysig, ac mai efe oedd yn iawn. Ffrwyth ymgynghori a Duw oedd ei ddywediadau, ei gynghorion, a'i ocheliadau. Wrth ddarllen ei bapyrau, yr ydym yn ei gael yn aml ar ei liniau yn gofyn meddwl Duw yn nghylch rhyw symudiad newydd, ac yn dymuno yn daer am iddo beidio symud mewn un achos heb ei wyneb. Dyma lle yr oedd cuddiad ei gryfder; nid rhyfedd ei fod yn ddidroi yn ol wedi iddo ddyfod i benderfyniad. Nid meddwl wedi ei ffurfio mewn byrbwylldra, yn ol mympwy anystyriol, oedd ei feddwl ef, eithr meddwl wedi ymaddfedu mewn cymdeithas a Duw. Yr ydym yn gweled yn amlwg wrth ei bapyrau mai siarad â Duw a wnai bob amser yn gyntaf yn nghylch pob peth pwysig, pa un ai dal perthynas ag achosion teuluaidd, achosion eglwysig cartrefol, achosion sirol, neu achosion cymanfaol y byddai. Yr oedd yn araf iawn yn ei symudiadau wrth gychwyn; byddai yn rhoddi<noinclude></noinclude> fy2egvn7pxndfkom4ab6fove007kdzv 104 84894 164773 2026-05-16T19:51:28Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "y peth yn ddifrifol bob dydd ger bron Duw, yn dymuno arno trwy arweiniad rhagluniaeth i arwyddo yn sicr ei foddlonrwydd neu ei anfoddlonrwydd. Mynych yr arferai ddyweyd ger bron Duw ar ol trefnu rhyw fater ger ei fron, "Na symud fi o'r fan hon onid â dy wyneb gyda mi." Byddai am fisoedd yn ymgynghori a Duw yn nghylch pethau pwysig y Cyfundeb y perthynai iddo, ac yn cadw gwyliadwriaeth fanwl ar amgylchiadau y pethau hyny, i'r dyben o ge... 164773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>y peth yn ddifrifol bob dydd ger bron Duw, yn dymuno arno trwy arweiniad rhagluniaeth i arwyddo yn sicr ei foddlonrwydd neu ei anfoddlonrwydd. Mynych yr arferai ddyweyd ger bron Duw ar ol trefnu rhyw fater ger ei fron, "Na symud fi o'r fan hon onid â dy wyneb gyda mi." Byddai am fisoedd yn ymgynghori a Duw yn nghylch pethau pwysig y Cyfundeb y perthynai iddo, ac yn cadw gwyliadwriaeth fanwl ar amgylchiadau y pethau hyny, i'r dyben o geisio barnu pa fodd yr oedd Duw Hollalluog yn symud. Yr ydym yn cywilyddio yn ddwys o herwydd byrdra ein crefydd, wrth ei chydmaru a'i eiddo ef; yr oedd efe yn gweddio beunydd, ac yn gwylio yn ddyfal wrth ddrysau ei Arglwydd am genadwri oddiwrtho yn nghylch holl achosion crefydd. Y mae yn amlwg fod dyben dwyfol o flaen ei olygon bob amser, a'i fod yn byw yn ei holl gysylltiadau i'r dyben mawr hwnw. Wrth fyned yn y blaen, ac wrth gael ein harwain o gell i gell i'w fywyd dirgelaidd, y mae yr elfen hon yn dyfod yn amlycach o hyd. Dyn Duw ydoedd, yn sicr hefyd. Wedi hir ymgynghoriaeth â Duw, a dysgwyliad maith wrtho, ac wedi i'w feddwl ddyfod yn sefydlog yn nghylch meddwl y Goruchaf, yr oedd yn dyfod allan yn lled benderfynol; ger bron Duw yr oedd yn petruso, eithr pan y delai oddiyno, wedi derbyn boddlonrwydd i'w feddwl, ac ymddangos ger bron dynion, byddai yn gryf, yn benderfynol, ac yn ddibetrus. Buom yn rhyfeddu rai gweithiau wrth ei benderfynolrwydd, a'r peth fyddem ni yn ei alw weithiau ei "benstiffrwydd;" ond yn awr, wedi cael cipolwg i'w fywyd dirgelaidd, nid ydym yn synu cymaint, canys penderfynolrwydd wedi ei gynyrchu mewn cymundeb å Duw ydoedd, ac wedi ymaddfedu i allu a grym mawr. Buwyd yn ei feio mewn llawer o bethau; ac yn wir, buom ein hunain yn ei feio; yr ydym yn gweled yn awr mai efe oedd yn iawn, efe oedd o dan yr arweiniad nefol. Nid yw yn bosibl dirnad nerth y dyn hwnw sydd yn tynu ei gryfder o gymdeithas a Duw, ac yn gydwybodol yn gwneuthur ei ewyllys ef. Gall coegni a chnawd lwyddo i godi gwynt am dipyn, ond nid yn hir; ac yn gyffredin chwythir hwynt dros y dibyn gan eu gwynt eu hunain. Un symudiad mawr iawn, ar ddiwedd ei oes braidd, oedd bod y Cyfundeb yn dechreu meddwl a darpar at Goleg. Amrywiol oedd y teimladau y pryd hwnw mewn perthynas i'r peth hwn, fel y daeth yn fater o brofedigaeth drwy yr holl<noinclude></noinclude> 49kf3ozi3pjlqiidtqowwj0w27b3l8w 104 84895 164775 2026-05-16T19:58:59Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "y lle i feddiant y sefydliad, yn ddigon o brawf mai yno y mynai Duw ei gadw. Bu ychydig helynt eilwaith, yn gymaint ag nad oedd y Gogledd yn caru dyfod mor bell i'r De, canys er cymeryd Trefecca, siaradwyd llawer am gael un Coleg. Cynygiodd ein tadau ran yn Nhrefecca i'w brodyr yn y Gogledd, a chadw y sefydliad gyda'u gilydd; ond gwrthodasant hyny, am nad oedd yn ddigon agos atynt hwy. Ond ni fynai Mr. Richard ollwng Trefecca o'i law... 164775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>y lle i feddiant y sefydliad, yn ddigon o brawf mai yno y mynai Duw ei gadw. Bu ychydig helynt eilwaith, yn gymaint ag nad oedd y Gogledd yn caru dyfod mor bell i'r De, canys er cymeryd Trefecca, siaradwyd llawer am gael un Coleg. Cynygiodd ein tadau ran yn Nhrefecca i'w brodyr yn y Gogledd, a chadw y sefydliad gyda'u gilydd; ond gwrthodasant hyny, am nad oedd yn ddigon agos atynt hwy. Ond ni fynai Mr. Richard ollwng Trefecca o'i law wedi i Ragluniaeth ei rhoi mor esmwyth; yr oedd yn well ganddo ymadael â'r Gogledd yn hyn o beth na myned yn groes i'w gydwybod, ac arwyddion yr amseroedd. Ein tadau, mewn cysylltiad ag ef, a ddaethant i'r penderfyniad i sefydlu yr Athrofa yn y lle cyfleus a phrydferth hwn, yr hwn a gawsant gan law haelionus rhagluniaeth ddwyfol. Yn gymaint a'i fod ef wedi ffurfio y penderfyniad yn nghylch Trefecca mewn cymundeb â'r Arglwydd, nid oedd yn bosibl ei symud oddiwrth y penderfyniad hwnw; yr oedd yn gadarn ac yn ddiysgog, gan fod ei "galon yn ddisigl yn ymddiried yn yr Arglwydd." Nid dyn penboeth, penbleth, a phenchwiban oedd Mr. Richard; eithr dyn Duw, yn gwylied i wneuthur daioni yn mhob cyfeiriad, gan ddysgwyl wrth yr Arglwydd, yr hwn yr oedd yn ei wasanaethu, am ei fendith i'w ddylyn yn mhob symudiad. Gwyn fyd y wlad sydd wedi magu y cyfryw feibion, a'r eglwys sydd wedi ei bendithio a'r cyfryw weinidogion. Gyda'r sylwadau a ganlyn o eiddo Mr. Richard ar y sefydliad, ni a ddybenwn y benod hon. {{c|''Ystyriaethau am y Sefydliad.''}} I. Ni a ddylem ymegnio i ddeall pa fodd mae dylyn yr Arglwydd yn y peth hwn, yn ol ei ymddygiad rhagluniaethol at y Corph ar yr achos hwn, o ddechreuad y Corph hyd yma, 1. Fe'n cadwyd mewn agwedd anrhydeddus heb y fath sefydliad. 2. Yr ataliad gan Ragluniaeth fu ar y peth amryw weithiau—ddwywaith yn y Gogledd. 3. Y rhai yn ein plith a gafwyd i'r gwaith yn hardd heb hyn, o'u dechreuad hyd yn awr. 4. A'r effaith annymunol a wnaeth y fath beth ar rai oedd mor annhebyg i'w gymeryd a neb yn y dalaeth. 5. A bod y rhai mwyaf feddem yn ein plith yn groes iawn iddo. 6. Yr anfantais i roi un yn yr ysgol, os gwrthodir neb a gynygir ganddo ei hun neu gan eraill fyddo yn pregethu yn y Corph. Pa beth fydd y canlyniadau ond tramgwydd ac annghydfod, yn enwedig os bydd rhieni y gwr ieuanc yn perthyn i'r Corph? 7. Ai ni fyddai yn well a mwy diberygl i gael fund rhwng yr amrywiol siroedd yn y Deheudir,<noinclude></noinclude> 5usmjrmisvqco5h9onam4me15azddq9 104 84896 164776 2026-05-16T19:59:23Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "neu i bob sir gostio un neu ddau mewn ysgol, i'w gwneyd yn hyddysg yn yr iaith Saesneg mewn lle y gallont arfer eu dawn yn yr iaith Saesneg. 8. A'r amgylchiadau er addysg yw y pethau—hyn, ac nid rheol. II. Fe ddylid bod yn ddealladwy bod yr hyn yr ymdrechir ato yn ol gair yr Arglwydd. III. Fe ddylai fod yn wrthddrych ympryd a gweddi i henuriaid y siroedd yn y dirgel ar yr un diwrnod am adnabod meddwl yr Arglwydd yn hyn. 2. Am foddlon... 164776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>neu i bob sir gostio un neu ddau mewn ysgol, i'w gwneyd yn hyddysg yn yr iaith Saesneg mewn lle y gallont arfer eu dawn yn yr iaith Saesneg. 8. A'r amgylchiadau er addysg yw y pethau—hyn, ac nid rheol. II. Fe ddylid bod yn ddealladwy bod yr hyn yr ymdrechir ato yn ol gair yr Arglwydd. III. Fe ddylai fod yn wrthddrych ympryd a gweddi i henuriaid y siroedd yn y dirgel ar yr un diwrnod am adnabod meddwl yr Arglwydd yn hyn. 2. Am foddlonrwydd yr Arglwydd gyda hyn. 3. Am arddeliad a llwyddiant yr Arglwydd ar hyn. IV. Trefn y sefydliad. 1. Cael llyfr i gynwys ffurf y sefydliad mor berffaith ag y gellir ei gael, megys (1.) Enwad ar y sefydliad. (2.) Dull i gasglu ac i barhau y fund. Yn gyntaf, Rhoddion. Yn ail, Rhoddion blynyddol. Yn drydydd, Bod swm bychan pendant, hawdd yn cael ei roddi ar bob eglwys yn ol ei gallu i weithredu, trwy bob sir yn y Deheudir. (2.) Bod enwau y cyfranogwyr a'u rhoddion yn cael eu rhoddi yn y llyfr. (3.) Bod cyflog bendant yn cael ei nodi gan yr Association i athraw yr ysgol. (4.) Bod yr athraw i fod y dyn mwyaf duwiol, mwyaf doniol, mwyaf ei ddysg a'i wybodaeth, a'r goreu ei dymher naturiol—gwir iachus yn holl egwyddorion Cyffes Ffydd y Corph; yn ddiysgog yn ffurf a threfn y Corph—athrawiaeth, dysgyblaeth, ac ymarferiadau crefydd, yn nghyda'r rheolau i fucheddu yn mhob peth. V. Bod nifer yr ysgolheigion i gael eu nodi gan yr Association, yr amser i fod ynddi, a pha beth i ddysgu. VI. Llwybr i anfon gwr ieuanc i'r Ysgol. Bod Cyfarfod Misol pob sir yn ddiddadl am eu duwioldeb, eu hegwyddorion, eu dawn, a'u hanfoniad i'r weinidogaeth, mor bell ag y gellir adnabod a barnu yn ddiduedd, yn ol gair yr Arglwydd. VII. Bod yr ysgol hon i gael ymweled â hi unwaith bob chwarter, neu mor aml ag y byddo yr Association yn gweled yn oreu, gan ryw nifer o'r dynion mwyaf ysbrydol a deallus, cymhwys i hyny, fel y cadwer gwyliadwriaeth barhaus dros yr ysgol i santeiddrwydd. VIII. Bod nifer o weinidogion a henuriaid o bob sir, y rhai mwyaf ysbrydol a deallus am y fath sefydliad, yn cael eu henwi gan yr Association i ymweled unwaith bob blwyddyn mewn rhyw fis a nodir â'r sefydliad, i olygu pob peth yn y dull o fyned yn mlaen â'r sefydliad, yn achos yr athraw a'r ysgolheigion, eu duwioldeb, eu hegwyddorion, eu gwybodaeth, a'u buchedd, trwy areithiau byrion ar wahanol faterion. IX. Fod pob gwr ieuanc ar ei ymadawiad â'r ysgol i fod yn gwbl dan gyfarwyddyd y Corph yn mhob peth. {{nop}}<noinclude></noinclude> fmom2tfj3bzuf3ulg23y0bec4ph3uw8 104 84897 164777 2026-05-16T20:00:04Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENOD XXIII.}}<br>Cwynfan glanau yr Iorddonen—ychydig o lythyrau Mr. Richard o'r fan hono.}} Bu Mr. Richard gryn lawer o amser yn rhodio ar hyd glanau yr afon derfysglyd. Bydd ambell un yn myned drwyddi mewn ychydig o amser, heb wybod braidd ei fod wedi bod yno; y mae y nesaf peth i symudiad heb "weled marwolaeth." Gyda bod y dwr yn dechreu rhuo yr ochr hyn, mae y creadur tlawd wedi ei drosglwyddo y tu draw i ddwr llonydd, g... 164777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XXIII.}}<br>Cwynfan glanau yr Iorddonen—ychydig o lythyrau Mr. Richard o'r fan hono.}} Bu Mr. Richard gryn lawer o amser yn rhodio ar hyd glanau yr afon derfysglyd. Bydd ambell un yn myned drwyddi mewn ychydig o amser, heb wybod braidd ei fod wedi bod yno; y mae y nesaf peth i symudiad heb "weled marwolaeth." Gyda bod y dwr yn dechreu rhuo yr ochr hyn, mae y creadur tlawd wedi ei drosglwyddo y tu draw i ddwr llonydd, gloyw, a chroyw. Ond am Mr. Richard, gellir dyweyd ei fod ef wedi bod flynyddoedd yn rhodio yma a thraw, yn ol ac yn y blaen ar hyd glanau yr afon, swn yr hon oedd yn ei glustiau yn mron o hyd. Byddai y rhan fynychaf, flynyddoedd cyn ei symud, yn dysgwyl y cyfnewidiad, ac yn nychu yn ofnus yn y teimlad o'r amgylchiadau difrifol. Byddai pobl yn ysgrifenu ato yn aml i lan yr Iorddonen am ddyfod i gyfarfodydd cyhoeddus; gan ddyweyd am yr hyfrydwch gafwyd lawer gwaith o dan ei weinidogaeth pan yr arferai deithio y dyddiau gynt, a'u bod yn gobeithio cael yr un pleserau eto, ac am iddo ddyfod er yn eiddil, gan faint y dysgwyl oedd wrtho. Mewn canlyniad i dderbyniad ryw lythyrau o'r natur yna, byddai yn arfer dyweyd, "Ah, y mae y bobl yn camsynied yn ddirfawr; y maent hwy yn meddwl mai y dyn a welsant hwy yn y Cymanfaoedd ddeugain mlynedd yn ol sydd yma yn awr. Nid hwnw, ffrynds, sydd yma bellach. Yr oedd y dyn hwnw yn wridgoch a phen-felyn; ond y dyn hwn yn welw a phenwyn. Yr oedd y dyn hwnw yn gryf ac yn gefn-gymhwys; ond y dyn hwn yn nychlyd ac yn wargam. Yr oedd y dyn hw hwnw yn ieuanc ac yn heinyf; ond y dyn hwn yn hen ac yn anystwyth. Yr oedd y dyn hwnw yn gallu siarad, ac yn gallu gwaeddi; ond y dyn hwn ni all siarad na gwaeddi. Nid yr un dyn, bobl, oedd y dyn hwnw a'r dyn hwn; 'dyw hwnw ddim yma yn awr. Ni byddaf mwy yn eich cyfarfodydd yn ddim ond lumber, rhyw beth ar ffordd pawb; yn cymeryd lle dyn, heb allu gwneyd gwaith dyn. Yr wyf bellach yn dod i deimlo fy hun yn fwy cymhwys i'r bedd nag i'r pwlpud. Y mae tymhor i bob peth; ac y mae tymhor pregethu wedi darfod, a thymhor gorphwys wedi dyfod. Gadewch fi yn llonydd bellach, canys<noinclude></noinclude> dzbk8cor4jxguqsxl0gz1k29i1cs2pz 104 84898 164778 2026-05-16T20:00:17Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "nid yw y dyn yr ydych chwi yn 'mofyn yma yn awr." Fel hyn yr arferai ddyweyd: ac yn wir, fe allai fod yn anhawdd dyweyd dim yn well. Gwir ydyw bob gair, a gwir profiadol gan lawer o'n hen frodyr heddyw. Ah, y llanc ieuanc Richard, y llanc pen-felyn, gwridgoch, main, teneu, glandeg, ag oedd yn bloeddio fel udgorn o flaen miloedd, gan swyno pawb a'i clywai, pa le y mae heddyw? Nid yw idd ei gael. Hen ddyn analluog sydd yn lle y llanc, y... 164778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>nid yw y dyn yr ydych chwi yn 'mofyn yma yn awr." Fel hyn yr arferai ddyweyd: ac yn wir, fe allai fod yn anhawdd dyweyd dim yn well. Gwir ydyw bob gair, a gwir profiadol gan lawer o'n hen frodyr heddyw. Ah, y llanc ieuanc Richard, y llanc pen-felyn, gwridgoch, main, teneu, glandeg, ag oedd yn bloeddio fel udgorn o flaen miloedd, gan swyno pawb a'i clywai, pa le y mae heddyw? Nid yw idd ei gael. Hen ddyn analluog sydd yn lle y llanc, yn methu cerdded, yn methu gorwedd, yn methu bwyta, ac yn methu cysgu, a bron yn methu pregethu. Edrychwch, dacw y llanc pen-felyn gynt yn hen wr gwelw, penwyn, a chap du ar ei ben, a ffon yn ei law, yn disgyn yn araf, araf, dan besychu, i rosydd Moab, ac yn cerdded yn syn yn ol ac yn y blaen, dan sefyll yma ac acw ar lan yr hen Iorddonen. Gwr hen ydyw, yn gwisgo mantell, a rhyw argraff annghyffredin o sobrwydd yn ei wynebpryd; fel pe bai argraff angau wedi sefydlu ei olygon a'i wynebpryd. Bydd yn siarad ychydig yn bwyllog ac yn araf, dan besychu ac ymdrechu yn ddirfawr am anadl gyda phob gair. Pan yn gwneyd mwy na'i allu yn ei ddyddiau olaf i geisio pregethu, clywid ef yn dyweyd yn ddystaw wrth ddringo grisiau yr areithfa, "Dyn marw sydd yma, dyn marw sydd yma." Yr oedd yr olwg arno yn sobr, meddant, yn myned i fyny i un ris, yn aros i gael anadl a phesychu cyn myned i fyny i un arall, ac ar bob un, wedi cael ychydig o ryddhad oddiwrth besychu, yn dyweyd, "Dyn marw sydd yma." Yr oedd ugeiniau o galonau yn teimlo yn ddwys drosto; ac er fod cydymdeimlad yn burion a dymunol hefyd, er hyny nid yw yn gwneyd ond ychydig help mewn cyfyngderau, canys rhaid i bob un y mae yn debyg ddwyn ei faich ei hun. Y mae Mr. Richard yn y pwlpud o'r diwedd; ac wedi eistedd i besychu a cheisio cael anadl, tra fyddai rhywun yn rhoi penill allan, ac yn dechreu y cyfarfod. Wedi i hyny fyned trosodd, y mae yntau yn codi, yn rhoi hymn i ganu, ac wedi hyny yn darllen testun dan besychu, ac ymdrech yn galed am anadl. Ah, dacw ddagrau ar wynebau llawer o'r hen gyfeillion, y rhai oedd yn cofio y deml gynt, wrth ei gweled bron yn adfeiliau; cofio y llais peraidd, diorchest, a'r tân gweinidogaethol yn wreichion gwyllt, a gweled heddyw o flaen eu llygaid ond rhyw bentwr o adfeiliau! O y cyfnewidiad! Ond dyna, mewn byd cyfnewidiol iawn yr ydym yn byw; ac er mor anhawdd, rhaid yw ymostwng yn ddystaw<noinclude></noinclude> 4qkgm3015bt5m4e8r467vprvsi7ibgv 104 84899 164780 2026-05-16T20:07:28Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "tynu ei anadl mewn awyr iach, pan y mae agos holl awyrgylch y byd crefyddol wedi ei wenwyno â phethau mor wanaidd, dyddim, fel mae yn warth i wlad lle mae efengyl a gair Duw cyhyd ynddi, bod y fath beth o'i mewn. Pa raid rhyfeddu am hyn, pan mae yn rhaid bod yn ysbrydol at adwaen pethau ysbrydol? Mae yn rhaid bod gwirionedd oddimewn at adwaen y gwirionedd yn yr ymdrin amlaf a'r gwirionedd. Heb y gwirionedd mae y perygl mwyaf o gyfeilio... 164780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>tynu ei anadl mewn awyr iach, pan y mae agos holl awyrgylch y byd crefyddol wedi ei wenwyno â phethau mor wanaidd, dyddim, fel mae yn warth i wlad lle mae efengyl a gair Duw cyhyd ynddi, bod y fath beth o'i mewn. Pa raid rhyfeddu am hyn, pan mae yn rhaid bod yn ysbrydol at adwaen pethau ysbrydol? Mae yn rhaid bod gwirionedd oddimewn at adwaen y gwirionedd yn yr ymdrin amlaf a'r gwirionedd. Heb y gwirionedd mae y perygl mwyaf o gyfeiliornu oddiwrth y gwirionedd. Mae pob dysgeidiaeth yn rhy fach i waredu rhag hyn, heb ddysgeidiaeth y gwirionedd ei hun. Mae hòni am olyniaeth apostolaidd, heb na ffydd nac ufudd-dod apostolaidd, yn dangos gaudystiolaeth, ac yn bradychu y gwirionedd. Lle mae gwirionedd, gan bwy bynag y byddo, mae yn rhaid iddo fod fel efe ei hun, ei anian ei hun, ei ddelw ei hun, a'i wisg ei hun. Y gwirionedd, a dim ond y gwirionedd, a'r holl wirionedd, sydd yn gwneyd undeb a pherthynas ysbrydol, pa ddull bynag a arferir mewn ffurfiau allanol i addoli. Pa blaid o bobl grefyddol dan y nefoedd all hòni bod eu dull yn berffaith, nid yw hyny yn cymeryd oddiar neb eu hawl i feddwl a barnu drostynt eu hunain, nac ychwaith i gondemnio eraill nad yw a'u gwasanaeth crefyddol yr un dull a hwy. Nid enwau a dulliau yw pethau trymaf y gyfraith, ond barn, trugaredd, a ffydd. Wrth hanfod crefydd mae ei hadnabod, nid wrth amgylchiadau, y rhai nid yw amgen na'r gwisgoedd i'w harfer yn y fuchedd hon yn unig, ond a ddyosgir yn llwyr yn angau; ac megys na bydd eu heisiau mwyach, ni bydd chwaith son am danynt. Fe ddylai hyn ein henill oddiwrth y pethau ysgafnaf, allanol at y pethau trymaf, ysbrydol sydd yn perthyn i grefydd; am hyny awn at y gyfraith ac at y dystiolaeth am y wybodaeth hon, fel y darfyddo pob ymryson yn nghylch geiriau, achau, a chwestiynau ffol, anorphen. Gras fyddo gyda phawb, pwy bynag a fyddont, sydd yn caru ein Harglwydd Iesu Grist mewn purdeb. Amen. Brodyr yw y saint pa liw bynag fyddo ar eu dillad; ac nid oes neb yn frodyr ond y saint. Y llythyr canlynol sydd at weinidog ieuanc a ofynodd am ei gynghor a'i gyfarwyddyd: "Anwyl Frawd, —Yr ydych yn fy nghymhell yn daer i ddyfod yn rhyw fodd unwaith eto hyd atoch chwi. Yr wyf yn ddiolchgar i chwi am eich teimladau da; ond y mae yn rhaid i mi gredu fy mod wedi bod yno am y tro olaf; canys y mae fy nghorph a fy meddwl yn marw; nid oes genyf gorph yn alluog at y daith, na meddwl yn alluog at y gwaith. Yr wyf yn marw; yr wyf yn sâl iawn: rhwng peswch a diffyg anadl, y mae fy mywyd yn faich bellach. "Yn eich llythyr gofynasoch am ryw gynghor. Peth anhawdd iawn yw rhoi cynghor i bwrpas, ac mor anhawdd a hyny yw gwrando ar gynghor. Nid oes genyf ddim i ddyweyd, ond fod y gwaith yr ydych chwi a minau wedi ei gymeryd arnom yn waith pwysig iawn, ac fe ddaw pawb i deimlo ei bwys ryw bryd. Gobeithio eich bod yn teimlo y pwys a'r cyfrifoldeb ofnadwy sydd mewn bod yn y weinidogaeth. Y mae bod wedi ein danfon gan Ysbryd Duw at y gwaith<noinclude></noinclude> r7k4j6si2yekdoey7xrhrq5ra0sma87 104 84900 164781 2026-05-16T20:08:39Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ysbrydol a phwysig hwn yn anhebgorol. O, pwy sydd abl a digonol at y gwaith hwn! Neb ond y rhai a ddanfonwyd gan Dduw; ac y mae yn rhaid iddynt hwythau gael nerth cyson, onide nid ydynt hwy yn ddigonol. Y maent yn ddigonol pan y mae Duw yn eu nerthu â'i ras, ac yn annigonol pan y gadewir hwynt. Rhaid derbyn 'cyflawnder bendith efengyl ein Harglwydd Iesu Grist' bob tro. Rhaid cael y llwyth i gyd o'r newydd; canys pa fodd y pregethant on... 164781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ysbrydol a phwysig hwn yn anhebgorol. O, pwy sydd abl a digonol at y gwaith hwn! Neb ond y rhai a ddanfonwyd gan Dduw; ac y mae yn rhaid iddynt hwythau gael nerth cyson, onide nid ydynt hwy yn ddigonol. Y maent yn ddigonol pan y mae Duw yn eu nerthu â'i ras, ac yn annigonol pan y gadewir hwynt. Rhaid derbyn 'cyflawnder bendith efengyl ein Harglwydd Iesu Grist' bob tro. Rhaid cael y llwyth i gyd o'r newydd; canys pa fodd y pregethant oni ddanfonir hwynt? Gallaf ddyweyd fod pwnc y weinidogaeth yn cael lle mawr yn fy ngweddiau; yr wyf yn gweddio llawer drosoch ar i chwi gael gweinidogaeth gan Dduw, ac ar i chwi gael eich cadw yn ddifrycheulyd oddiwrth y byd. Gweddiwch chwithau am gael bod o dan 'eneiniad Ysbryd Duw, yna fe'ch cynelir yn ddigwymp, a chewch gynorthwy i gyflawni eich gweinidogaeth yn ddiwyd ac yn ffyddlon—a rhoi cyfrif yn llawen ac nid yn drist.' 'Edrychwch arnoch eich hunan, ac ar yr athrawiaeth, a gochelwch rhag ymgodi i fyny i'r gwynt mewn balchder ac hunanoldeb, a thrwy hyny 'syrthio i ddamnedigaeth diafol.' "Fy anwyl gyfaill ieuanc, er mwyn pob peth byddwch yn ofalus a gwyliadwrus rhag balchder, canys bydd hwnw, unwaith y daw i mewn, yn sicr o ddinystrio pob peth,—dinystr pob da ydyw. Nid wyf yn dyweyd felly oblegyd unrhyw wybodaeth fod balchder yn brofedigaeth i chwi, nac ychwaith yn eich drwgdybio o'r cyfryw beth; eithr yr wyf yn dyweyd felly am fy mod yn gwybod beth yw tuedd ein natur lygredig. Dyma ffynonell dinystr miloedd. Gofalwch rhag iddo ymddangos yn eich gwisg, yn eich cerddediad ar hyd yr heolydd, yn eich dull o siarad, a'ch holl ymarweddiad; canys gwahanglwyf ydyw yn rhedeg trwy y cwbl. Er pob peth, gwyliwch rhag i'r pla hwn ymddangos mewn cysylltiad a gweinyddiad eich dyledswyddau crefyddol; canys y mae yn ddigon atgas ar yr heolydd, ond yn fil mwy yn y pwlpudau. Gwisgoedd gostyngeiddrwydd sydd yn gweddu gwasanaeth Duw. 'Ysbryd addfwyn a llonydd' sydd ger bron Duw yn werthfawr.' "Derbyniwch serch yr hwn sydd yn eich caru, oddiar fin y bedd.Yr eiddoch, &c., "T. RICHARD." Y llythyr a ganlyn sydd at ei anwyl chwaer, Miss Richards, Trefin, yr hwn, er ei fod at chwaer naturiol, nid yw yn cynwys dim ond pethau pwysig crefyddol. {{r|"Abergwaen, Rhagfyr 30ain." }} Anwylaf Chwaer,—Wele ddiwedd blwyddyn arall. O mor gyflym maent yn ehedeg ymaith, ac o bosibl wedi eu rhifo i fyny i gyd yn y rhif hwn; felly y mae ar lawer yn barhaus, ac y bydd yn fuan arnom ninau. O, y cyfnewidiad mawr, tragywyddol ei barhad! Nid oes dim a geidw y meddwl yn dawel ond yr anystyriaeth mwyaf neu y ffydd gryfaf. Pa fodd, heb farn o galedwch, y gellir bod yn anystyriol pan ddywedir mor amlwg, 'Canys Duw a ddwg bob gweithred i farn, a phob peth dirgel, pa un bynag ai da ai drwg.' Yr unig ffordd i ymddangos yn y farn hon heb fod y cwbl yn ddrwg yn ein herbyn yw, fod gwrando pregethiad y gair wedi ein dwyn i ofni<noinclude></noinclude> acaj87jwhkhguidtidnhrpk5q490sk5 104 84901 164782 2026-05-16T20:09:28Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Duw a chadw ei orchymynion, canys hyn yw holl ddyled dyn. O am ein nerthu i ffoi i gymeryd gafael yn y gobaith a osodwyd o'n blaen! Mae yr olwg sydd i'w chael ar y byd yn y dyddiau hyn yn peri i'r galon ddychlamu o'i lle. Cyfeiliornadau yn ymdaenu, egIwysi yn ymranu, crefyddwyr yn ymlygru gan ysbryd y byd hwn; cnawdolrwydd yn cynyddu beunydd fwyfwy, cariad yn oeri, undeb ysbrydol wedi cwbl laesu, ac anwiredd yn tra amlhau; gwaith yr Ar... 164782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Duw a chadw ei orchymynion, canys hyn yw holl ddyled dyn. O am ein nerthu i ffoi i gymeryd gafael yn y gobaith a osodwyd o'n blaen! Mae yr olwg sydd i'w chael ar y byd yn y dyddiau hyn yn peri i'r galon ddychlamu o'i lle. Cyfeiliornadau yn ymdaenu, egIwysi yn ymranu, crefyddwyr yn ymlygru gan ysbryd y byd hwn; cnawdolrwydd yn cynyddu beunydd fwyfwy, cariad yn oeri, undeb ysbrydol wedi cwbl laesu, ac anwiredd yn tra amlhau; gwaith yr Arglwydd yn llaw dynion noethion, Samsonaidd, fu yn gedyrn o nerth, wedi myned fel gwŷr eraill. O na bai fy mhen yn ddagrau, fel yr wylwn rhwng y porth a'r allor, a dywedyd, 'Arbed dy bobl, O Arglwydd, ac na ddyro dy etifeddiaeth i warth, i lywodraethu o'r Cenedloedd arnynt. Paham y dywedant yn mhlith y bobloedd, Pa le y mae eu Duw hwynt?' O na atebid y gofyniad gwawdlyd hwn â'r presenoldeb lanwai y tŷ â gormod i'r cnawd ei sefyll. "Nid oes un neges wrth ysgrifenu y llinellau hyn ond cadw cymdeithas. Yr ydym ni yma fel arferol, a chadw y gwaethaf heb ei ddweyd. Yr ydym yn gobeithio ac yn dymuno eich bod chwithau oll heb fod lawer yn waeth, ac yr anfonwch linell cyn gynted ag y delo hwn i law. Yr ydym yn cydgofio atoch mewn serch didwyll. Parhewch mewn gweddi drosom ddydd a nos.—Wyf eich cywir, T. R." A ganlyn sydd lythyr mewn atebiad i Mr. Walters, Ysgrifenydd y Gymanfa. "Anwyl Frawd,—Mae yn ddrwg genyf glywed eich bod wedi bod yn wael eich iechyd, canys y mae afiechyd yn wynt cryf ar y fordaith, yn enwedig ar y rhai y mae yn chwythu bob dydd. Mae eich adferiad yn llonder. Da genyf glywed eich bod yn abl dod i'r Gymanfa, a da fuasai genyf finau allu bod yno; ond gwn nas gallaf. Mae fy afiechyd yr wythnos hon yn llawer mwy nag y bu, oddiwrth anwyd trwm a gefais yn ddiweddar. Nid wyf yn gallu ond prin symud. Chwi a wyddoch y fath beth yw bod mewn cystudd, yr hyn sydd fel rhwymau haiarn am un. Mae yn ddrwg genyf i mi beidio ateb llythyr Pontypool, a thrwy hyny beri anesmwythder i chwi; eto ni bu o esgeulusdra nac annghof, ond oblegyd na feddyliais fod un atebiad i fod iddo; ac nid yn unig nid oedd ynddo ddim i flino, ond yr oedd ei holl gynwysiad serchog yn tueddu i gysuro. "Gobeithio yr ymdrechwch ddyfod i Gymanfa Sir Benfro yn mis Mai, ac y byddwch yn sicr o ddod i Abergwaen naill ai wrth fyned neu ddod. Os byddwch mor garedig, ac os cewch hamdden gan lafur y Gymanfa wedi gorphen pob peth yn Nghastell newydd, roddi epistol manwl am holl drafodaeth y Gymanfa, a'ch barn ddiduedd am yr ymddygiad dwyfol ati—canys os camgymerir am wyneb yr Arglwydd, fe ddyrysir yn y cwbl—byddaf yn dra diolchgar. Arosaf i ddysgwyl, os caf fyw hyd onid el y Gymanfa heibio.—Wyf, anwyl frawd, eich cydymaith mewn cystudd, T. R." Wele lythyr at y Gymanfa yn Nghastell newydd:— ''"At y Gymanfa yn y Castellnewydd.''<br> "Mae yr ymdeimlad, y serchawgrwydd, a'r brawdgarwch diragrith,<noinclude></noinclude> 0los5let7wsupg4wccuyjw3woeqv8yw 104 84902 164783 2026-05-16T20:09:50Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "a ddangosai eich anerchiad diweddaf wedi effeithio mewn llawer modd tu hwnt i ddim a ellir draethu. Mae bod pobl yr Arglwydd yn sylwi ac yn cofio am un mewn cymaint o waeledd yn mhob ystyr, sydd mor ddyeithr, mor absenol, ac mor annefnyddiol gyda llafur y Cyfundeb, yn peri argraff drwyddo oddiwrth dueddfryd duwiol yr egwyddor hon; ac megys y trosglwyddwyd eich arfer ysgrythyrol oddiwrth flaenafiaid, gobeithir y trosglwyddir hi yn ddyog... 164783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a ddangosai eich anerchiad diweddaf wedi effeithio mewn llawer modd tu hwnt i ddim a ellir draethu. Mae bod pobl yr Arglwydd yn sylwi ac yn cofio am un mewn cymaint o waeledd yn mhob ystyr, sydd mor ddyeithr, mor absenol, ac mor annefnyddiol gyda llafur y Cyfundeb, yn peri argraff drwyddo oddiwrth dueddfryd duwiol yr egwyddor hon; ac megys y trosglwyddwyd eich arfer ysgrythyrol oddiwrth flaenafiaid, gobeithir y trosglwyddir hi yn ddyogel i olafiaid, ac yr erys pob peth duwioldeb mewn ymarferiad parhaus yn holl eglwysi Duw tra parhao y byd. Mae yn debyg fod ansawdd yr amseroedd presenol yn galw yn uchel am i'r gofal a'r difrifwch mwyaf gael eu cymeryd yn achos pethau hanfodol i dduwioldeb, o'r swydd uchelaf yn eglwys Dduw i'r aelod gwanaf, os yw yn bosibl bod y fath un i'w gael. Mae yn debyg nad oes nebar y ddaear all ddweyd beth fydd diwedd y pethau hyn; eto gellir bod yn sicr tra dylynir hanfodau duwioldeb na lithrir byth. Gobeithio y cedwir ein golwg, yn bersonol ac yn gynulleidfaol, ar bethau trymaf cyfraith Dduw i fod ein prif nod; sef barn am bob peth yn ol gair Duw; a thrugaredd, yr hon sydd gymhwysder i ni, a chymhwysder oddiwrthym ni; a ffydd, yr hon yw meithrinfa holl rasau a rhinweddau gwir grefydd. Ni bu amser erioed ar y byd â mwy o angen blaenoriaid ysbrydol yn eglwysi Crist, ac y mae yn debyg na bu amser erioed ag y gallasai blaenoriaid cnawdol fod mor niweidiol, a hyny oblegyd amryw resymau. "1. Oblegyd bod nerth Ysbryd Duw, a fu yn gydfynedol â phregethu y gair, mewn mesur mawr yn amlwg yn cael ei atal, er mor anhawdd mae gan bobl yr ail deml i addef hyn. "2. Oblegyd bod yr olwg gyffredinol sydd ar ddysgyblaeth yn yr eglwysi yn ymddangos yn fwy dyryslyd a niwlog nag y bu. "3. Mae fel pe bai mawredd pendefigion Israel yn llai—y rhai a fu yn gweled Duw ac yn gwledda yn ei wydd. Fe allai fod yn anhawdd dyweyd pa un ai y pendefigion ai y bendefigaeth sydd leiaf; mewn geiriau eraill, ai llai o wyr i Dduw sydd, ai llai o Dduw i'w wŷr sydd. "4. Mae porth gweinidogaeth yr efengyl fel pe bai wedi myned heb un drws iddo mewn mesur mawr; ac fel pe bai yn anmhosibl i'r drysor i wybod pa le mae sefyll rhwng manteision mwy mewn dysgu ac egwyddori, yr hyn sydd yn fawr fraint yn y wlad ragor nag oedd rai blynyddau yn ol; a phroffes o grefydd wedi myned yn fwy fel arferiad gwlad, yn gyffredinol a ffasiynol; a santeiddrwydd ac ysbrydolrwydd y gwaith mawr o bregethu wedi cael caru arno ac ymarfer ag ef yn fwy fel celfyddyd i gywreinrwydd nag o un angenrheidrwydd, megys y dengys agweddau cnawdol, cwbl groes i bwysigrwydd y gwaith. "5. Mae swyddogion cnawdol yn debyg o goleddu cnawdolrwydd yn yr eglwysi. Pa fath henuriaid bynag a fyddant, os byddant wedi cryfhau mewn amgylchiadau bydol, mae y galon yn ymgodi i ddinystr mawr iawn iddynt hwy a'r eglwys. "6. Rheswm arall a ddengys yr angenrheidrwydd mawr am swyddogion ysbrydol yw, y duedd sydd i gynenau ac annghydfodiaethau yn yr eglwysi. Nid hawdd cael un eglwys heb gynenau yn blu duon ynddi yn y dyddiau hyn. Mor groes i hyn yw gair ac Ysbryd Crist! Mae agos yn rhy warthus i'w feddwl, chwaithach i'w ddyweyd, bod<noinclude></noinclude> q724wru2edeipuz7mdnwp8p67njsonf 104 84903 164785 2026-05-16T20:19:51Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENOD XXIV.}}<br>Afiechyd Mr. Richard yn cynyddu—marwolaeth Mrs. Richard.}} BYTH oddiar dderbyniad y dysteb yn Ionawr, 1855, yr oedd afiechyd Mr. R. yn cael ei deimlo yn fwy ganddo. Yn nghanol profedigaeth henaint ac afiechyd, dyma un arall yn tori i mewn er gwneyd y lleill yn fwy chwerw byth. Y mae Mrs. Richard yn cael ei chymeryd yn glaf iawn; ac ar y nawfed o Fehefin, 1855, y mae yn marw, yn mhen chwech mis wedi cyflwynia... 164785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XXIV.}}<br>Afiechyd Mr. Richard yn cynyddu—marwolaeth Mrs. Richard.}} BYTH oddiar dderbyniad y dysteb yn Ionawr, 1855, yr oedd afiechyd Mr. R. yn cael ei deimlo yn fwy ganddo. Yn nghanol profedigaeth henaint ac afiechyd, dyma un arall yn tori i mewn er gwneyd y lleill yn fwy chwerw byth. Y mae Mrs. Richard yn cael ei chymeryd yn glaf iawn; ac ar y nawfed o Fehefin, 1855, y mae yn marw, yn mhen chwech mis wedi cyflwyniad y dysteb. Dyna y wraig y bu mewn cymaint o helbul a phryder o'i phlegyd yn nyddiau ei hieuenctyd, y wraig fu yn ymgeledd gymhwys iddo, wyliodd fel angel ei holl symudiadau, aberthodd ei bywyd i'w gysuron, ac a gydgyfranogodd ag ef yn ei holl ofidiau, yn awr wedi syrthio yn farw ar faes y frwydr. Dyma faich trwm, at y beichiau o'r blaen, a dyna golled o gysur pan yr oedd fwyaf o'i eisiau. Beth a wneir yn awr? Wel, y mae yn debyg nad oes dim i'w wneyd ond ocheneidio, a thewi. Yr oedd un cysur yn aros, a chysur mawr iawn hefyd; yr oedd ei anwyl Bridget Hannah yn fyw, er nad yn gryf iawn, yr hon a ofalodd am dano yn ffyddlon hyd y gallai; cafodd ei harbed dros ei ddyddiau ef i'w ymgeleddu; ond cyn hir wedi iddi wylio uwchben gwely marw ei thad, a'i weled wedi ei roi i orwedd yn dawel mewn bedd dystaw, y rhoddodd hithau yr ysbryd i fyny i freichiau Iesu Grist, a dygwyd ei chorph, a rhoddwyd ef i orwedd yn monwent Maenorowen gyda'i thad a'i mam. Gadawodd briod a dau blentyn ar ei hol yn yr anialwch; a gobeithiwn y caiff y Thomas Richard a'r Bridget Hannah bychain ddylyn ôl traed eu mam a'u henafiaid. Ond i ddychwelyd at Mrs. Richard, canys yr ydym wedi myned ryw gymaint oddiar y ffordd. Yn gymaint a'n bod wedi dyfod at amgylchiad ei marwolaeth, fe ddichon na fyddai yn briodol i ni fyned rhag ein blaen heb ddyweyd ychydig o eiriau mewn perthynas iddi hithau. Dylai eglwysi Crist wneyd sylw mawr o wragedd a gweddwon eu gweinidogion, canys y maent yn gorfod dyoddef pwys a gwres y dydd, er mwyn cadw eu gwŷr mewn ffordd i fyned allan gyda'r weinidogaeth. Y mae llawer o'r gwragedd santaidd hyn wedi treulio oes o lafur caled mewn darpar pethau tuag at ddal eu gwŷr mewn parodrwydd cyson i gychwyn gyda phob galwad<noinclude></noinclude> 6nwyj5h4uqqy727qfia317cp50wo957 104 84904 164786 2026-05-16T20:20:24Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "gyda gwaith yr Arglwydd. Nid ychydig o waith yw cadw dyn mewn rhyw fath o lun gweddol i fyned o gartref yn gyson; y mae yn fwy o orchwyl nag y mae llawer wedi dygwydd meddwl nad yw wedi arfer â'r cyfryw bethau. Heblaw yr holl drafferthion hyn, y rhai sydd yn galw am lawer o ragystyriaeth a rhag-ddarbodaeth, y mae gofidiau cyson oblegyd nad yw yr amgylchiadau yn caniatau iddynt wneyd gwell ymddangosiad. Y mae y traul dillad a'r teithio... 164786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gyda gwaith yr Arglwydd. Nid ychydig o waith yw cadw dyn mewn rhyw fath o lun gweddol i fyned o gartref yn gyson; y mae yn fwy o orchwyl nag y mae llawer wedi dygwydd meddwl nad yw wedi arfer â'r cyfryw bethau. Heblaw yr holl drafferthion hyn, y rhai sydd yn galw am lawer o ragystyriaeth a rhag-ddarbodaeth, y mae gofidiau cyson oblegyd nad yw yr amgylchiadau yn caniatau iddynt wneyd gwell ymddangosiad. Y mae y traul dillad a'r teithio yn fawr, a'r hyn sydd yn dyfod i mewn yn fach, fel y mae yn dyfod yn drwm iawn ar y wraig, wrth geisio gwneyd y goreu o'r gwaethaf. Llawer un o honynt, er mwyn i'r gwr ymddangos yn rhyw weddol yn y pwlpud, sydd wedi llafurio yn galed, tra yr oedd y bwrdd gartref yn gul, a'r dillad yn llwm yn ei chylch hi hi a'r plant. Ië, Ië, yn wir, a llawer o honynt yn ei wneyd er mwyn achos Iesu Grist, o dan ddylanwad sefyllfa ddyfodol. Y mae hunan-ymwadiad mawr yn ofynol mewn menyw i ymdawelu byw mewn unigolrwydd, tra y bydd y gwr yma a thraw, ac yn ceisio llywodraethu a chadw trefn ar y teulu, heb neb i'w chynorthwyo. O holl ferched Efa dylai gwraig y pregethwr gael y cydymdeimlad mwyaf; yn enwedig, cofiwch, gwraig pregethwr y Methodistiaid Calfinaidd, beth bynag am y Wesleyaidd. Nid ychydig o ymdrech yn gyffredin sydd i gael y deupen yn nghyd yn rhyw fodd; a phan y byddo y ddau pen yn mhob llaw i'r wraig druan, yn methu dyfod yn nghyd, er tynu oreu y gellir, nid rhyfedd pe bai yn eu gollwng ill dau i fyned i golli byth, a pheidio ymdrechu mwyach gyda hwynt. Yn wir, coeliwch chwi neu beidiwch, y mae yn ddigon i demtio sant i ymollwng gyda'r llif, a gadael iddi fyned. Nid ydym yn gwybod am neb ag eisiau mwy o synwyr a gras na gwraig pregethwr, canys bydd eisiau iddi fyw drwy synwyr neu drwy ffydd bron o hyd. Bydd ganddi lawer o waith i'w synwyr i geisio dyfalu beth i wneyd, a pha bryd i wneyd, a pha fodd i wneyd, a pha ffordd y gellir gwneyd rhyw beth heb ddim defnyddiau, neu wneyd llawer ag ychydig o ddefnyddiau; ac yn y blaen. Rhaid iddi druan "gario y gamp ei hunan," neu fod heb ei chario byth. Bydd ganddi hefyd lawer o waith i ffydd; canys wrth ffydd ac nid wrth olwg rhaid iddi rodio y rhan fynychaf. Nid yw ond dygwydd iddi weled llawer o gysur na llawer o gyfoeth; felly trwy ffydd y rhaid iddi fyned yn y blaen. Y mae yn eglur y dylai pregethwr, wrth fyned i edrych<noinclude></noinclude> 90periyxcasysqwtuqje24cc6wi3avm 104 84905 164787 2026-05-16T20:21:28Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "allan am wraig, ymhyntio ac ymchwilio am un â phen yn llawn o synwyr, a chalon yn llawn o ras, yn y lle cyntaf; canys y mae yn ddiamheu y bydd yn llawn raid iddi wrth hyn bob dydd; ac y mae yn eithaf synwyrol, fel y gwyddoch, geisio y pethau mwyaf angenrheidiol yn gyntaf y pethau nas gellir eu hebgor un amser. Pwy sydd ag eisiau mwy o amynedd ac o oddefgarwch na gwraig y pregethwr? Pwy sydd ag eisiau cymaint o hunan-ymwadiad? Y mae yn... 164787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>allan am wraig, ymhyntio ac ymchwilio am un â phen yn llawn o synwyr, a chalon yn llawn o ras, yn y lle cyntaf; canys y mae yn ddiamheu y bydd yn llawn raid iddi wrth hyn bob dydd; ac y mae yn eithaf synwyrol, fel y gwyddoch, geisio y pethau mwyaf angenrheidiol yn gyntaf y pethau nas gellir eu hebgor un amser. Pwy sydd ag eisiau mwy o amynedd ac o oddefgarwch na gwraig y pregethwr? Pwy sydd ag eisiau cymaint o hunan-ymwadiad? Y mae yn rhaid iddi fod yn bel-droed i bawb, ac yn y diwedd methu a boddloni neb. Bydd pob llygad arni, a'i holl symudiadau, ac ar ei phlant; ac mor anhawdd yw boddloni pawb! Ond dyna, gwell peidio dyweyd ychwaneg, rhag ofn i ni wrth hyny wneyd y ffordd yn anhawdd i'n cyfeillion gael gwragedd, canys y mae yn rhaid i chwi wrthynt, gan y byddant yn falm i'ch clwyfau, os byddant yn synwyrol ac yn rasol; ond os yn ddisynwyr ac yn rasol, gwarchod pawb! Bid a fyno, gwnewch bob ymdrech i gael un synwyrol a grasol; ac os bydd yn lân hefyd, purion; ond gofalwch adael hyny y trydydd peth, os nid y pedwerydd. Wel, y peth yr oeddem yn ddyweyd, os ydym yn cofio yn dda, oedd fod menyw ag sydd wedi cydlapio mewn cysylltiad â gweinidog yr efengyl, ac wedi gwneyd pob aberth o gysuron er mwyn ei wneyd ef mor ddefnyddiol ag mae yn bosibl gyda gwaith ei Arglwydd, yn teilyngu mwy o sylw nag y mae yn ei gael yn aml. Yr oedd Mrs. Richard wedi bod yn gynorthwy mawr i'w gwr yn mhob peth; iddi hi y mae y wlad yn ddyledus am ei weinidogaeth, canys ei blwydddâl hi a'i cynaliodd; ni chynaliodd efe ei hun erioed, chwaithach y teulu hefyd, wrth y weinidogaeth. Heblaw hyny, yr oedd yn foneddiges gall, ddysgedig, rinweddol, a gwir grefyddol. Yr oedd llawer o ddynion nad oedd yn ddigon adnabyddus â hi, yn meddwl nad oedd dim ynddi, a'i bod yn ddiserch, yn cadw yn mhell oddiwrth gymdeithas, yn enwedig pan y deuai rhyw un i mewn i'r tŷ—nad oedd yn siarad cymaint ag oedd ambell un yn dysgwyl. Yr oedd rhyw gymaint felly i ddyeithriaid ag a fyddai yn galw gydag ef; ac yr oedd hyny yn gall iawn ynddi. Yr oedd yn gwybod fod y dynion yn galw er mwyn cael rhyw gydymddyddan â Mr. Richard, nid å hi; ac felly byddai yn gyffredin yn gadael rhyngddynt, ac yn cario yr helyntion teuluol yn y blaen mewn rhyw ran arall o'r tŷ. Pe buasai yn eistedd gyda phob un a ddeuai i mewn ato, ef, ac yn rhoi ei thafod<noinclude></noinclude> pli8vxf2tpo4zkp3u0vbhfj945yyp43 104 84906 164788 2026-05-16T20:22:15Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yn mhob ystori fuasai rhyngddynt, buasai yn treulio yr amser gwerthfawr yn segur, a gwneyd ei hun yn ddwl wrth ymyraeth â phethau nad oedd yn perthyn iddi. Ond yr oedd Mrs. Richard yn foneddiges o ddysg, yn gwybod pa fodd i ymddwyn yn dda; o deimladau tyner a boneddigaidd, yn ymylu ar fod yn yswilgar, ac felly yn aml yn cael ei chamddarlunio gan ddynion heb fod yn gwybod digon am dani. Y mae yn dygwydd fod o'n blaen yn awr ryw sypyn m... 164788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn mhob ystori fuasai rhyngddynt, buasai yn treulio yr amser gwerthfawr yn segur, a gwneyd ei hun yn ddwl wrth ymyraeth â phethau nad oedd yn perthyn iddi. Ond yr oedd Mrs. Richard yn foneddiges o ddysg, yn gwybod pa fodd i ymddwyn yn dda; o deimladau tyner a boneddigaidd, yn ymylu ar fod yn yswilgar, ac felly yn aml yn cael ei chamddarlunio gan ddynion heb fod yn gwybod digon am dani. Y mae yn dygwydd fod o'n blaen yn awr ryw sypyn mawr o ysgrifeniadau Mrs. Richard, y rhai sydd yn egluro meddwl diwylliedig, boneddigaidd, ymchwilgar, a gwir grefyddol. Yma y gwelwch nodiadau ar bregethau, sylwadau ar ansawdd odfaon, a dull crefydd a chrefyddwyr yn ei hamser. Gwelir yma nodiadau ar Gymanfaoedd er ys deugain mlynedd yn ol, ac ar bob pregeth bregethwyd yn y Cymanfaoedd hyny, a'r rhai hyny yn feirniadol a doeth iawn. Y mae hefyd lawer o'i barddoniaeth, a rhai hymnau, yn dangos chwaith uchel, a gwythien o dduwioldeb heb sothach yn rhedeg trwy y cwbl. Nis gallwn roddi ysgrifeniadau Mrs. Richard i mewn yma; canys y maent yn cynwys cyfrol; ond rhoddwn un ysgrif, yn cynwys ychydig o ymadroddion a gymerwyd i fyny o enau Mr. Jones, Llangan, wrth ei wrando yn pregethu yn y flwyddyn 1809 mewn ysgubor a elwir Rogershook. Dok. Y testun oedd Gal. iv. 4, 5: "Pan ddaeth cyflawnder yr amser, y danfonodd Duw ei Fab, wedi ei wneuthur o wraig, wedi ei wneuthur dan y ddeddf, fel y prynai y rhai oedd dan y ddeddf, fel y derbyniem y mabwysiad." Cawn weled cynwysiad y testun hwn, fy nghyfeillion, wedi ei ysgrifenu mewn llythyrenau auraidd yn nhragywyddoldeb. "Pan ddaeth cyflawnder yr amser;" nid cyflawnder amser, ond yr amser. Llestr gwag yw amser ynddo ei hun, ond fel y mae dygwyddiadau Rhagluniaeth yn ei lanw i fyny. Y peth cyntaf a ddaeth i lanw i fyny amser oedd cariad Duw; er, y mae yn wir, iddo garu â chariad tragywyddol, eto mewn amser y gwnawd y cariad hwnw yn eglur. Danfonodd Duw ei Fab i lanw amser i fyny. Ni ddaeth gyda holl angylion gogoniant i'n hachub. Na; ni chawsai efe y gogoniant felly; a buasem ni yn rhedeg oddiwrtho, fel y gwnaeth Adda, ac nid rhedeg ato. Eithr efe a gymerodd ein natur ni, fel y gallai ddyfod yn agos atom, a chymeryd gafael arnom. Yr oedd yn mhell oddiwrthym yn ei ogoniant; nis gallasai byth fod yn fwy santaidd nag ydoedd; ac yr oeddem ninau yn mhell oddiwrtho yntau mewn pechod; nis gallasai y diafol a phechod byth ein gwneyd yn waeth nag oeddem. A ddanfonodd rhyw un ato i ofyn iddo am ddyfod i'n hachub? Naddo; yr oeddem gynddrwg a'r cythreuliaid wrth natur. Beth, a ydych am ein gwneyd cynddrwg a'r diaflaid aflan? Ydwyf: nid oes gwaeth defnyddiau yn uffern nag sydd yn ein calonau ni.<noinclude></noinclude> 3movncva6dtrm4ce746zkjo7fhojlhh 104 84907 164790 2026-05-16T20:27:45Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENOD XXV.}}Mr. Richard yn cael ei adael mewn unigolrwydd—pryderwch rhosydd Moab.}} Y MAE Mrs. Richard wedi marw, ac wedi ei chladdu. Do, ymgynullodd tyrfa fawr i'w hebrwng i dŷ ei hir gartref yn monwent Maenorowen. Y mae y fonwent wladaidd hon yr ochr arall i'r ffordd, ar gyfer palasdy Maenorowen, lle y magwyd y foneddiges rinweddol hon. Nid oes nemawr o latheni rhwng hen gartref mebyd a ieuenctyd a hir gartref y cul-fedd t... 164790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XXV.}}Mr. Richard yn cael ei adael mewn unigolrwydd—pryderwch rhosydd Moab.}} Y MAE Mrs. Richard wedi marw, ac wedi ei chladdu. Do, ymgynullodd tyrfa fawr i'w hebrwng i dŷ ei hir gartref yn monwent Maenorowen. Y mae y fonwent wladaidd hon yr ochr arall i'r ffordd, ar gyfer palasdy Maenorowen, lle y magwyd y foneddiges rinweddol hon. Nid oes nemawr o latheni rhwng hen gartref mebyd a ieuenctyd a hir gartref y cul-fedd tywyll. Sefwch ar ganol y ffordd fawr, a gwelwch ar un llaw gartref mebyd yn y palasdy yn eich ymyl, ac ar y llaw arall gartref marwolaeth a llygredigaeth. Mor wahanol yw y ddau gartref! Cartref mebyd yn gynes, ond y llall yn oer iawn; cartref mebyd yn llawenydd a hyfrydwch, ond yr hir gartref yn syn ac yn bruddaidd iawn. Haul yn codi yw cartref mebyd, ond haul yn machlud o dan gwmwl du yw y llall. Amser yn dechreu yw y cyntaf, amser wedi dirwyn y bellen i ben yw yr olaf. Mor agos y mae mebyd a monwent i'w gilydd! Er ys ychydig yn ol yr oedd helynt garw o fewn llai na chan llath i'r bedd acw yn nghylch priodas Miss Gwyn; wele heddyw y mae Miss Gwyn wedi rhedeg yr yrfa yn gyflym trwy lawer o orthrymderau; wedi gadael gwr ar ei hol ar lan yr afon, a mab a merch a dau ŵyr i wylo ar ei beddrod. Mor rhyfedd, ïe, mor ofnadwy yw bodolaeth! Dyna'r gwr a'r wraig un bob ochr i'r afon ddofn, heb allu siarad dim â'u gilydd; un yn wylo a'r llall yn canu, a llwybr cymundeb wedi ei lwyr ddinystrio. "Rhyfedd ac ofnadwy i'n gwnaed!" Bu dystawrwydd! Do, dyma ddystawrwydd am byth rhwng y perthynasau agosaf, a rhyferthwy yr afon sydd yn tori cymundeb rhwng y ddau fyd, yn bygwth llyncu pawb iddi ei hun. Y mae edrych ar y fonwent a bedd newydd Mrs. Richard yn rhyw beth digon pruddglwyfus; ac wedi y cwbl, wedi oes o lafur caled, a throion blin, mae yno ryw beth llonyddol hefyd; ac y mae dyn yn dyfod yn mhen tipyn i ymdeimlo â llonyddwch. "Efe a wel lonyddwch mai da yw." Y mae hon, beth bynag, yn wlad lonydd; bro dystawrwydd ydyw; pob tafod yn fud, a phob asgwrn yn ddigyffro. Pan y bydd y byd yn berwi mewn poenau, trafferthion masnachol,<noinclude></noinclude> cxyp6896397zd8kdgizy0m8mj6m37ge 164859 164790 2026-05-17T00:32:45Z AlwynapHuw 1710 164859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XXV.}}<br>Mr. Richard yn cael ei adael mewn unigolrwydd—pryderwch rhosydd Moab.}} Y MAE Mrs. Richard wedi marw, ac wedi ei chladdu. Do, ymgynullodd tyrfa fawr i'w hebrwng i dŷ ei hir gartref yn monwent Maenorowen. Y mae y fonwent wladaidd hon yr ochr arall i'r ffordd, ar gyfer palasdy Maenorowen, lle y magwyd y foneddiges rinweddol hon. Nid oes nemawr o latheni rhwng hen gartref mebyd a ieuenctyd a hir gartref y cul-fedd tywyll. Sefwch ar ganol y ffordd fawr, a gwelwch ar un llaw gartref mebyd yn y palasdy yn eich ymyl, ac ar y llaw arall gartref marwolaeth a llygredigaeth. Mor wahanol yw y ddau gartref! Cartref mebyd yn gynes, ond y llall yn oer iawn; cartref mebyd yn llawenydd a hyfrydwch, ond yr hir gartref yn syn ac yn bruddaidd iawn. Haul yn codi yw cartref mebyd, ond haul yn machlud o dan gwmwl du yw y llall. Amser yn dechreu yw y cyntaf, amser wedi dirwyn y bellen i ben yw yr olaf. Mor agos y mae mebyd a monwent i'w gilydd! Er ys ychydig yn ol yr oedd helynt garw o fewn llai na chan llath i'r bedd acw yn nghylch priodas Miss Gwyn; wele heddyw y mae Miss Gwyn wedi rhedeg yr yrfa yn gyflym trwy lawer o orthrymderau; wedi gadael gwr ar ei hol ar lan yr afon, a mab a merch a dau ŵyr i wylo ar ei beddrod. Mor rhyfedd, ïe, mor ofnadwy yw bodolaeth! Dyna'r gwr a'r wraig un bob ochr i'r afon ddofn, heb allu siarad dim â'u gilydd; un yn wylo a'r llall yn canu, a llwybr cymundeb wedi ei lwyr ddinystrio. "Rhyfedd ac ofnadwy i'n gwnaed!" Bu dystawrwydd! Do, dyma ddystawrwydd am byth rhwng y perthynasau agosaf, a rhyferthwy yr afon sydd yn tori cymundeb rhwng y ddau fyd, yn bygwth llyncu pawb iddi ei hun. Y mae edrych ar y fonwent a bedd newydd Mrs. Richard yn rhyw beth digon pruddglwyfus; ac wedi y cwbl, wedi oes o lafur caled, a throion blin, mae yno ryw beth llonyddol hefyd; ac y mae dyn yn dyfod yn mhen tipyn i ymdeimlo â llonyddwch. "Efe a wel lonyddwch mai da yw." Y mae hon, beth bynag, yn wlad lonydd; bro dystawrwydd ydyw; pob tafod yn fud, a phob asgwrn yn ddigyffro. Pan y bydd y byd yn berwi mewn poenau, trafferthion masnachol,<noinclude></noinclude> isrcf8xke2opcdow9qee03hf7wecquv 104 84908 164791 2026-05-16T20:28:24Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "helyntion teuluol; ïe, teyrnasoedd yn tywallt gwaed i'r ddaear, fel arllwys dwfr; a'r meirch a'u carnau yn gochion gan waed y lladdedigion, y mae yn llonydd iawn yn y fonwent, lle y mae pawb "yn gorwedd, yn gorphwys, ac yn huno" mewn llonyddwch perffaith. "Yno yr annuwiolion a beidiant â'u cyffro; ac yno y gorphwys y rhai lluddedig. Y rhai a garcharwyd a gânt yno lonydd yn nghyd; ni chlywant lais y gorthrymydd. Bychan a mawr fydd yno;... 164791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>helyntion teuluol; ïe, teyrnasoedd yn tywallt gwaed i'r ddaear, fel arllwys dwfr; a'r meirch a'u carnau yn gochion gan waed y lladdedigion, y mae yn llonydd iawn yn y fonwent, lle y mae pawb "yn gorwedd, yn gorphwys, ac yn huno" mewn llonyddwch perffaith. "Yno yr annuwiolion a beidiant â'u cyffro; ac yno y gorphwys y rhai lluddedig. Y rhai a garcharwyd a gânt yno lonydd yn nghyd; ni chlywant lais y gorthrymydd. Bychan a mawr fydd yno; a'r gwas a ryddhawyd oddiwrth ei feistr." "Ei feibion a ddaw i anrhydedd, ond nis gwybydd efe." Wel, y mae un peth digon dymunol yn y fonwent, yn mhlith llawer o bethau diflas; ceir yno lonydd, tawelwch, a dystawrwydd hollol. Dyna ni wedi myned i'r man pellaf gyda Mrs. Richard; rhaid i ni ddychwelyd eto am dipyn at ei gwr cythryblus, yn ei wendid a'i nychdod, yr hwn sydd yn wylo yn brudd mewn amddifadrwydd yn rhosydd Moab ar lan yr Iorddonen. Y mae wedi ei adael wrtho ei hun, heb neb i'w gysuro ond ei anwyl Bridget. Ond ni bydd eisiau cysur yn hir ar y ddaear; tymhor tynu cysur o greadur sydd yn mron darfod. Ei babell yntau heddyw sydd yn rhosydd Moab, ar y gwastadedd yn ymyl yr Iorddonen, yn swn rhediad dyfroedd yr afon olaf. Oes, y mae trwch o flodau yr almon ar ei ben; ffrwyth hen wastadedd yr Iorddonen ydyw y rhai yna; y mae ei war yn crymu fel pe bai ar fyned i yfed dracht, y ddracht olaf, o'r dyfroedd oerion. Pa fodd y mae yn teimlo yn awr? pa beth y mae yn ei ddywedyd yn y wlad ddyeithr a newydd hon? Dacw ef yn eistedd i lawr ac yn ysgrifenu ar bapyr bychan a ganlyn:—"Câr a chyfaill a yraist yn mhell oddiwrthyf. Noeth y daethum o groth fy mam, a noeth y dychwelaf yno. Yr Arglwydd a roddodd, a'r Arglwydd a ddygodd ymaith; bendigedig fyddo enw yr Arglwydd." "Ymddiriedwch chwi yn yr Arglwydd," meddai wrth y plant: "ïe, fy mhlant bach, fe ofala am danoch wedi yr elo eich tad i'r bedd ar ol eich mam anwyl. Tad byw ydyw efe, ac y mae efe yn gofalu fel tad am danoch chwi. O, ymddiriedwch ynddo. Gofynwch ei genad am bob peth, peidiwch a gwneyd un symudiad heb ei genad; mawrhewch ei air, canys y cyfryw ag sydd yn mawrhau ei air a fawrheir ganddo. Peidwch a dysgwyl ond siomedigaeth oddiwrth ddyn marwol; nid yw y goreu o ddynion ond dynion; chwi gewch rai i'ch canmol, rhai i'ch cablu, a'ch cyfeillion yn troi yn fradwyr i chwi; ond peidiwch er hyny a gadael dim i'ch digaloni; eithr defnyddiwch y<noinclude></noinclude> sllnre3i2izrjbxrnowm1gr4h3bn71f 104 84909 164792 2026-05-16T20:29:02Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Noddfa rhyngoch chwi a phawb. Nid wyf yn gweled neb yn hapus ond y rhai sydd yn y nefoedd; y mae eich anwyl fam yno yn awr; a phaham yr wylwn? Yr ydym ni yn wyło, a hithau yn hapus. Mae y rhai sydd yn Nghrist mor ddyogel a'r rhai sydd yn y nefoedd; ond nid ydynt mor ddedwydd. Amen ac Amen." Fel hyn y mae gwr Duw yn siarad ar lan yr Iorddonen. Er ei holl afiechyd a'i ddiffyg anadl, ymdrechodd gyda'r weinidogaeth hyd y gallasai, a thros... 164792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Noddfa rhyngoch chwi a phawb. Nid wyf yn gweled neb yn hapus ond y rhai sydd yn y nefoedd; y mae eich anwyl fam yno yn awr; a phaham yr wylwn? Yr ydym ni yn wyło, a hithau yn hapus. Mae y rhai sydd yn Nghrist mor ddyogel a'r rhai sydd yn y nefoedd; ond nid ydynt mor ddedwydd. Amen ac Amen." Fel hyn y mae gwr Duw yn siarad ar lan yr Iorddonen. Er ei holl afiechyd a'i ddiffyg anadl, ymdrechodd gyda'r weinidogaeth hyd y gallasai, a thros ben hyny. Yr oedd yn codi o'r gwely i fyned i bregethu pan na chodasai at ddim arall yn y byd hwn. Do; gwnaeth nid yn ol ei allu, ond uwchlaw ei allu yn mhell. Er mwyn dangos hyn, yn nghydag egwyddor yr ymdrech mawr i fyned i bregethu yn wyneb anallu, rhoddwn yr ysgrif a ganlyn, a gawsom yn mhlith ei bapyrau yn llawysgrif ei anwyl Bridget, yr hon sydd yn dyweyd llawer, tebygem ni:—"Llawer y buom yn ceisio perswadio ein hanwyl dad am beidio a myned o gartref i bregethu, pan y byddai y tywydd yn oer a'r hin yn arw iawn, ac yntau newydd godi o'r gwely gan lesgedd. 'Na,' dywedai, 'mi af, mi af, tra gallwyf yn rhyw fodd, fel na allo y gelyn ddyweyd pan y byddwyf yn afon angau, Nid aethost, ac nis gwnaethost yr hyn a allesit." Dyna ddyn yn gwneyd pob peth mewn bywyd gyda golwg ar y fynyd olaf. O ddyn Duw! Dan ddylanwad yr ystyriaethau difrifolaf y treuliodd y dyn mawr hwn ei fywyd; ac yn ddiau yr oedd cuddiad ei gryfder gweinidogaethol yn hyn. Dyma yr ystyriaethau yn ddiau barodd iddo ddyweyd y gwir yn wyneb pob dyn, cyfoethog yn gystal a thlawd, fel na fuasai hyny ychwaith yn ngenau y gelyn i ddanod iddo yn yr afon. Yr oedd llawer yn ceisio gwneyd eu hunain yn boblog wrth gymeryd plaid y cyhuddedig, a'i feio yntau am erwindeb; ond wedi hyny yr oedd tystiolaeth yn nghydwybodau y rhai a driniodd efe arwaf, mai efe oedd yn iawn, ac mai efe oedd eu cyfaill goreu eilwaith. Yr ydym yn cofio clywed cyfaill yn dyweyd ag oedd yn bresenol, yn wyneb ei fod yn cael ei feio am drin rhyw rai yn lled arw, fel y tybid; dywedai, "Yr wyf fi yn dyweyd am fy mod yn ofni Duw." Y mae yn sicr mai felly yr ydoedd hefyd. Pan byddai eraill yn osgoi dyweyd y gwir, ïe, yn dyweyd pob peth ond y gwir er mwyn poblogrwydd, a gwynebau dynion, byddai efe yn sefyll heb siglo, yn wyneb y cyfoethog yn gystal a'r tlawd, o blaid gwirionedd yr efengyl, am ei fod yn ofni Duw yn fwy na dynion, ac hefyd am ei fod<noinclude></noinclude> phapnpevncvcz5ud4yqori21hkgxxx0 104 84910 164793 2026-05-16T20:29:15Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yn meddwl yn fwy nag eraill fod cysylltiad agos rhwng y peth ag afon angau. Nid oedd am roi ffon yn llaw y gelyn i'w guro yn awr marwolaeth; gan hyny ymdrechai wneyd pob peth fel y gallai farw yn dawel, a rhoi cyfrif yn llawen ac nid yn drist; "cael cydwybod ddirwystr tuag at Dduw a dynion." Y dynion sydd yn cwympo yn ol ar Dduw, gan ddal eu hunain yn atebol iddo Ef yn unig, sydd yn gryf i ddyweyd y gwir wrth bawb. Nid yw y cyfryw yn... 164793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn meddwl yn fwy nag eraill fod cysylltiad agos rhwng y peth ag afon angau. Nid oedd am roi ffon yn llaw y gelyn i'w guro yn awr marwolaeth; gan hyny ymdrechai wneyd pob peth fel y gallai farw yn dawel, a rhoi cyfrif yn llawen ac nid yn drist; "cael cydwybod ddirwystr tuag at Dduw a dynion." Y dynion sydd yn cwympo yn ol ar Dduw, gan ddal eu hunain yn atebol iddo Ef yn unig, sydd yn gryf i ddyweyd y gwir wrth bawb. Nid yw y cyfryw yn dyweyd er mwyn eu canmol, nac yn peidio rhag eu beio; ond yn dyweyd am fod angen dyweyd, yn dyweyd am fod yn ddyledswydd dyweyd, yn dyweyd am fod yn lles i ddyweyd, a dyweyd am fod Duw yn peri dyweyd. Dyn Duw yw y dyn goreu i ddyn yn yr yrfa hir; canys yr hyn sydd yn iawn y mae efe yn amcanu wneyd, ae nid yr hyn sydd yn boddio; a chewch weled wrth fyned yn y blaen trwy amgylchiadau bywyd, a phan yn nesu at ymchwydd yr Iorddonen, mai dyn Duw yw y dyn goreu i chwithau. Pwnc mawr dyn Duw yw boddhau Duw, nid boddhau ei hunan, na neb arall. Dymunai lawer gwaith osgoi llawer cythrwfl; a gwnai hyny hefyd, oni bai y cymhellion dwyfol at sefyll dros y gwirionedd a gwneyd dyledswydd, yn nghyda chadw y llwybr yn ymyl yr hen Iorddonen heb fod yn arw iawn; neu fel y dywed ef ei hun, "Fel na allo y gelyn ddyweyd yn afon angau, Nid aethost, ac ni wnaethost yr hyn a allesit." Mawr yw y gwahaniaeth sydd rhwng dyn Duw yn ymwneyd â phethau a dyn hunan; y mae y gwahaniaeth mor fawr fel nad yw mor anhawdd eu hadnabod oddiwrth eu gilydd, ond sylwi ychydig ar yr yrfa. Eithr pan ddadwisgir y ddau yn afon angau, y gwelir rhagor, anfeidrol ragoriaeth rhwng y naill a'r llall; bydd y gwas ffyddlon yn berl dysglaer mewn gogoniant, mewn bri byth ger bron ei Arglwydd, tra y bydd y llall yn warth ac yn annheilwng o wlad y goleuni. Fe allai hefyd am lawer fu yn rhy esgeulus mewn arfer annhueddrwydd, er dianc o honynt rhag colledigaeth, gyfarfod o honynt a thywydd garw yn yr afon, a dianc "megys trwy dân." Ystranciau cywilyddus mewn crefydd yw osgoi pob peth er mwyn diane yn groen—gyfan, neu ynte gwenieithio yn rhagrithiol, er mwyn poblogrwydd, lle y dylid argyhoeddi yn llym, a chyda phob awdurdod, yn gymaint a bod gwirionedd Duw yn goddef. Ond dyna, gadawn y cyfryw i'w tynged. Dyn Duw oedd Mr. Richard; dyn yn ofni Duw; dyn yn<noinclude></noinclude> srbqag386bpqwi5ign0oeowvp19r8pc 104 84911 164795 2026-05-16T20:33:41Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yn boen yn y senedd, nac yn destun siarad yn y papyrau newyddion; ni byddent yn wrthddrychau cenfigen i'r uchelgeisiol, na phryder a braw i'r ymchwilgar am swyddogaeth a dyrchafiad. Na; oblegyd pob peth felly byddent mewn tangnefedd heddychol yn mhlith eu cwn, eu ceffylau, a'u hetifeddiaethau. Ond lle y mae gwir fawredd, nis gellir lai na'i deimlo yn rhyw fodd neu gilydd; ac yn ol natur y teimlad hwnw fe fydd rhai yn canmol a'r lleill... 164795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn boen yn y senedd, nac yn destun siarad yn y papyrau newyddion; ni byddent yn wrthddrychau cenfigen i'r uchelgeisiol, na phryder a braw i'r ymchwilgar am swyddogaeth a dyrchafiad. Na; oblegyd pob peth felly byddent mewn tangnefedd heddychol yn mhlith eu cwn, eu ceffylau, a'u hetifeddiaethau. Ond lle y mae gwir fawredd, nis gellir lai na'i deimlo yn rhyw fodd neu gilydd; ac yn ol natur y teimlad hwnw fe fydd rhai yn canmol a'r lleill yn cablu; bydd yr un gweithredoedd yn cael eu melldithio a'u bendithio, yn ol natur teimladau y personau. Yn awr, yr oedd yn Mr. Richard fawredd; yr oedd yn fwy na phawb yn ei wlad mewn cylchoedd Methodistaidd, am hyny y llywodraeth yn syrthio yn naturiol ar ei ysgwyddau; a pha le y bu y llywodraethwr na chenfigenwyd, na feiwyd, ac na ddymunwyd ei ddiswyddo, er mwyn cael ei le? Y mae dwy ochr i'r ddalen, erbyn edrych; er nad ydym, wrth ddyweyd felly, yn myned i ymdrechu profi mai yr ochr arall i ddalen Mr. Richard mae y drwg i gyd; ond yr ydym yn dyweyd fod llawer iawn o ddarlleniad ar y tudalen hwnw, ac fe dichon fod peth ar ei ochr yntau hefyd. Yr oedd ei amseroedd ef am dros haner ei oes yn bur isel ar grefydd; ychydig o ddynion goleuedig oedd i'w cael, fel yr oedd pethau yn naturiol yn syrthio i ychydig iawn o ddwylaw: yr oedd Cyfarfodydd Misol Siroedd a Chymanfaoedd hefyd yn hollol o dan lywyddiad ryw chwech neu saith o bersonau. Yr oedd ffurf felly ar bethau yn cymeryd lle o angenrheidrwydd; ac felly darfu y dosbarth hwnw o weinidogion dyfu. Mr. Richard oedd un o'r olaf o'r bobl fawrion hyny a fu byw; ac wrth ei fod yn dwyn pethau yn y blaen yn y ffurf gyntefig hono, gosodwyd ef i lawr fel un yn caru gormod o dra—arglwyddiaeth. Fe allai fod arferiad tipyn o lywodraeth yn brofedigaeth iddo; ac yn gymaint fod ei allu a'i ddoniau mor fawr, hwyrach ei fod yn teimlo ei nerth gymaint nes gwasgu rai prydiau dipyn yn rhy dỳn i'r cyfeiriad hwnw, nes y byddai y gorchfygedig yn gwaeddi yn enbyd. Y mae yn sicr fod tra-arglwyddiaeth yn beth i'w osgoi; a pha beth bynag fyddo gallu dyn, nid yw yn weddus; y mae yn sicr hefyd yn y diwedd o ddyfod yn brofedigaethus. Myned i lywodraethu heb ei senedd oedd cyfeiliornad mawr Charles y cyntaf; ac yn fuan wedi iddo golli ei senedd fe gollodd ei ben hefyd. Y peth goreu yn sicr yw myned â'r teimlad cyffredin gyda chwi; a phan y methoch a gwneyd hyny, yr ydych yn methu llywodraethu;<noinclude></noinclude> rn7f6ptp3h6vjr2fxjm9iz758qoh78s 104 84912 164796 2026-05-16T20:34:25Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ac os dalier y llywodraeth yn ffurfiol yn hwy na hyny, y mae bob amser yn cynyrchu gwrthryfel. Golwg ddigon diflas yw gweled rhyw ddyn yn ysgwyd teyrnwialen gydag awdurdod uwchben dynion sydd wedi blino ar ei lywodraeth; ni phâr yn hir felly, canys fe ddinystrir y naill gan y llall yn bur fuan. Ond a chaniatau, o herwydd amgylchiadau, fod rhyw beth yn terfynu ar annghymedroldeb yn Mr. Richard yn y peth hyn, ar y cwbl yr oedd yn un o'r... 164796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ac os dalier y llywodraeth yn ffurfiol yn hwy na hyny, y mae bob amser yn cynyrchu gwrthryfel. Golwg ddigon diflas yw gweled rhyw ddyn yn ysgwyd teyrnwialen gydag awdurdod uwchben dynion sydd wedi blino ar ei lywodraeth; ni phâr yn hir felly, canys fe ddinystrir y naill gan y llall yn bur fuan. Ond a chaniatau, o herwydd amgylchiadau, fod rhyw beth yn terfynu ar annghymedroldeb yn Mr. Richard yn y peth hyn, ar y cwbl yr oedd yn un o'r dynion ffyddlonaf i'r gwirionedd yn ei oes; ni adawai i'r gwirionedd oddef er mwyn esmwythder; ond neidiai hyd ei ganol i'r dwr i'w amddiffyn. Byddai llawer yn llechu yn ei gysgod ef ar dymhorau o berygl; ni chlywid ddim am danynt hwy; ni ddaethant allan o blaid Duw a'i wirionedd, fel yr oedd yr holl gyfrifoldeb yn syrthio ar ei ben ef. Heblaw ei fod yn ffyddlon i'r gwirionedd ac i'w Dduw, ni bu neb erioed yn fwy ffyddlon i gyfaill nag efe. Pa agosaf, fel y dywedwyd, yr elech at ei galon, a pha fwyaf yr ymgydnabyddech ag ef, gwell, gwell o hyd ydoedd. Yn wir, dyna y dynion gwirioneddol yn y diwedd. Bydd ambell ddyn yn fêl i gyd tua chymydogaeth ei enau, a'r galon yn arfdy cythreulig, "a chleddyf yn y galon;" eithr gwell genym ni y dyn sydd yn hytrach yn ddraeniog ac eithinog tua'r genau; ond y tir yn gwella wrth fyned yn y blaen tua chyfeiriad y galon. Nid mor hawdd oedd ffurfio cyfeillgarwch agos â Mr. Richard; ond unwaith y cymerai hyny le, yr oedd yn wirioneddol ac yn ddiffuant. Unwaith y gwelai ddyn yn teimlo yn grefyddol, yn wylaidd yn ei symudiadau, ac yn argoeli defnyddioldeb, yr oedd yn ymgylymu a hwnw am byth; ac wrth ei adnabod yr oedd yn gwella. Y mae yn dyfod i'n cof yn awr am hanesyn a glywsom. Yr oedd un dyn yn myned at y llall am ryw nwyf ar goel, ac yn methu yn un wedd a'i chael; ond y mae yn dywedyd, "Paham na chaf y peth, Mr. Williams? yr ydych yn fy adnabod i yn burion." "Ydwyf," meddai Mr. Williams, "dyna'r peth gwaethaf; pe buaswn heb eich adnabod cystal, fe allai y caech ef." Dyn hollol wahanol i Mr. Richard oedd hwn, canys yr oedd hwn yn gwaethygu wrth ei adnabod, ond yr oedd y llall yn gwella bob dydd. Yr oedd Mr. Richard yn ''ddyn da'', ar wahan i fod yn ddyn duwiol, er fod dyweyd rhyw beth felly yn ymddangos ar y cyntaf yn rhyw chwithig hefyd; ond y mae peth felly yn<noinclude></noinclude> 16utyhv2tcpzgz73bnyr2896w3jzpns 104 84913 164797 2026-05-16T20:35:55Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "bod, yn sicr i chwi. Fe fydd ambell ddyn yn onest, yn gywir, cymaint o deimlad o anrhydedd yn perthyn iddo, fel y collai ei ben cyn y gwnai ryw beth brwnt iawn. Y mae yn ddyn da yn yr ystyr hyny, ac ar yr un pryd heb fod yn ddyn duwiol. Bydd ambell un arall, er y gobeithier ei fod yn dduwiol, y mae yn ddarostyngedig i ryw bethau bach bryntion, fel y bydd yn brofedigaeth ei alw yn ddyn lled ddrwg, er ei fod yn ddyn crefyddol; ond yr oed... 164797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>bod, yn sicr i chwi. Fe fydd ambell ddyn yn onest, yn gywir, cymaint o deimlad o anrhydedd yn perthyn iddo, fel y collai ei ben cyn y gwnai ryw beth brwnt iawn. Y mae yn ddyn da yn yr ystyr hyny, ac ar yr un pryd heb fod yn ddyn duwiol. Bydd ambell un arall, er y gobeithier ei fod yn dduwiol, y mae yn ddarostyngedig i ryw bethau bach bryntion, fel y bydd yn brofedigaeth ei alw yn ddyn lled ddrwg, er ei fod yn ddyn crefyddol; ond yr oedd Mr. Richard yn ddyn da ac yn ddyn duwiol, yr oedd yn ddyn i ddyn, ac yn ddyn i Dduw. Yn awr, rhaid i ni edrych ar y dyn hwn, nid fel dyn cyhoeddus, ond yn dyosg ei ddillad, yn annghofio swyddogaeth, ac yn edrych i lawr gyda phryder i ddyfroedd yr Iorddonen. Ah! dacw ef heddyw yn rhosydd Moab, o fewn swn rhuadau yr Iorddonen; ymyl ei dyfroedd sydd yn lluchio i fyny, yn gwlychu ei draed, ac yn eu hoeri, fel ag y mae eisiau rhyw beth celfyddydol i'w cynesu. Ah! dyma "lyn cysgod angau," gwlad machlud haul, lle y mae rhuadau yr afon yn boddi holl swn masnach a dwndwr ein byd ni. Gellid meddwl wrth ymddyddanion a llythyrau Mr. Richard yn awr nad yw yn clywed swn dim o'r wersyllfa olaf hon ond rhedfa drymaidd dyfroedd yr hen afon. Pan y bydd yn siarad, mae yn gwneyd hyny fel dyn yn ymyl marw. "Yr wyf fi," meddai, "yn ymyl y byd tragywyddol; dyn yn marw ydwyf fi; yr wyf yn byw (y fath fyw ydyw) yn mro a chysgod angau." Y mae amryw o'i lythyrau olaf ger ein bron, yn y rhai y mae yn ewyno yn dost, ac yn son am nemawr o ddim ond golygfeydd olaf y byd hwn, y rhai a ganfyddai o ddyffrynoedd dyfnion henaint a chystudd. Tir tywyllwch ydyw: drwg, diffrwyth, yn anialwch gwag, erchyll, lle y mae ffrwythlondeb prydferth y byd hwn yn gwywo, cysgodau duon a thrymaidd angau yn duo yn wyneb yr haul, a swn cerddoriaeth a llawenydd y byd hwn yn darfod yn mhell cyn cyrhaedd y glust sydd yn ymwrando oernadau erchyll y bwystfilod a lechant yn llechwraidd yn hesg a diffaethwch glanau yr Iorddonen. Bydd yn dybenu ei lythyrau yn aml yn awr yn y wedd a ganlyn:—"Byddwch wych yw dymuniad ewyllysiwr eich daioni, yr hwn sydd mewn gwaeledd mawr bob dydd." Cyn iddo fethu yn hollol, ysgrifenwyd ato gan frawd o Benmorfa yn dymuno arno ddyfod yno i bregethu, canys yr oeddynt wedi clywed ei fod wedi bod mewn rhai manau heb<noinclude></noinclude> 7sb5td4ys8x8roiov3osutkhwya88zn 104 84914 164798 2026-05-16T20:36:09Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "fod yn mhell o'r gymydogaeth hono. Mae y brawd hwnw, Mr. Timothy Timothy, yn lled awgrymu yn ei lythyr ei fod yn gobeithio nad oeddynt wedi pechu yn ei erbyn yn Mhenmorfa; ac os oeddynt, ei fod yn gobeithio nad oedd y pechod hwnw yn anfaddeuol. Gwelir wrth y llythyr a ganlyn, yn atebiad i'r uchod, ei fod yn ysgrifenu o rosydd Moab, o'r wersyllfa olaf cyn croesi yr afon: {{r|"Abergwaen, Mehefin 29, 1852.}} "ANADNABYDDUS FRAWD, —Nid any... 164798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>fod yn mhell o'r gymydogaeth hono. Mae y brawd hwnw, Mr. Timothy Timothy, yn lled awgrymu yn ei lythyr ei fod yn gobeithio nad oeddynt wedi pechu yn ei erbyn yn Mhenmorfa; ac os oeddynt, ei fod yn gobeithio nad oedd y pechod hwnw yn anfaddeuol. Gwelir wrth y llythyr a ganlyn, yn atebiad i'r uchod, ei fod yn ysgrifenu o rosydd Moab, o'r wersyllfa olaf cyn croesi yr afon: {{r|"Abergwaen, Mehefin 29, 1852.}} "ANADNABYDDUS FRAWD, —Nid anystyriaeth ond anallu a fu yr achos na fuasai eich llythyr wedi ei ateb yn gynt. Mae egwyddor, iaith, a chynwysiad eich cyfarchiad caredig gydag un eithriad—nid am fod yn hwnw ddim anserchog, ond ei fod yn dangos rhyw beth gŵyrog, yr hwn a gaiff ei nodi—yn dangos hanfodau Cristionogaeth, undeb, cariad, a brawdgarwch diragrith. Yr eithriad, yr hyn sydd rhy ryfedd i'w ddeall, yw eich pechod a mesur eich anwiredd y soniasoch am dano, ac y dylem faddeu i'n gilydd, megys y maddeuwyd i ninau. Mae yr ymadrodd hwn yn rhy ddwfn a phell i'w ddirnad. Nid oes eisiau maddeu ond lle bo pechu; nid yn unig nid oes ynoch bechod ac anwiredd yn yr achos hwn, ond nis gallasai fod, ac ni ogwyddwyd at fod. Yr holl achos o'r dyeithrwch a soniasoch sydd i gyd mewn anallu anorfod. Buasai eich cais wedi ei gyflawni er ys llawer o fisoedd oni bai hyny, canys y mae yn rhaid fod anystyriaeth mawr pan y gellir gadael pethau bychain i droi heibio gais syml a difrifol rai yn sychedu am glywed pregethu y gair. Mae dyfod weithiau mor agos a chapel Twrgwyn, yr hyn sydd i mi fy hun ac i eraill sydd adnabyddus â mi mor rhyfedd a gwyrthiol; mae pob tro, fel y tro diweddaf y buwyd yno, yn llawer mwy cymhwys i'r gwely nag i bregethu. Mae fy afiechyd wedi cynyddu yn fawr yr haf hwn, mwy nag y bu erioed. Yn ol y teimlad bob dydd, nid oes ond megys cam rhyngof ac angau. O, y fath amgylchiad mawr a sobr yw hwnw. Oni bai effeithiau gwaeledd natur yn llethu i haner marw cyn del marw ei hun, buasai yn hyfryd ryw ddiwrnod, gan gyfansoddiad dynol o'r fath sydd, ymweled â Phenmorfa er mwyn gweled pethau newydd, pethau gwell, a phethau gwych; canys nid dim ond ysbryd yw dyn tra byddo yn y fuchedd hon. Er na ddylai dim fod yn brif ysgogiad ond y pethau ddylai fod yn flaenaf, mae llonaid corph o lesgedd angeuol bob dydd yn difinio, pylu awch, ac yn lladd egni at bob peth, nes nad oes dim blas ar ddim: a pha fodd y bydd? canys bywyd yw ffynon cysur natur, iechyd yw ffrydiau cysuron bywyd i natur; lle nad yw hyn nid oes pleser mewn gweled, clywed, na dweyd, bwyta na gwisgo, myned na dod. Mae pregethu yn gofyn corph cryf yn gystal ag enaid cryf, yn enwedig lle bo mwy o ymofyn am gorph cryf nag am enaid cryf. Mae llawer iawn a elwir yn Grstionogion, er mor hened yw Cristionogaeth, na wyddant un gwahaniaeth rhwng enaid a chorph pregethwr; ac mae yn debyg fod rhai o'r fath hyn i'w cael yn mhob gwlad, er fe allai eu bod yn anamlach nag y buont; ac fe allai<noinclude></noinclude> 7fg12nhe1783n86o1zubha1x4r8mvci 104 84915 164799 2026-05-16T20:41:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>anmhosibl ei gyrhaedd ond yn y fan hono. Nid sicrwydd ''bywyd'' Cristionogol ydyw, ond sicrwydd ''angau'' Cristionogol; neu y sicrwydd a geir wrth daflu yr amrantau i mewn i fyd tragywyddol oddiar y terfyn. Yr ydym yn dysgwyl am ryw beth oddiyma, ac y mae y Nefoedd yn ei roi i gysuro ei hen saint yn yr afon, a chadarnhau y rhai hyny sydd yn canlyn mewn pryder ac ofnau. Teflir cenadwri yn ol i'r byd o'r oriau olaf yn fynych, yn dywedyd, "Y mae efe yn abĺ cadw yr hyn a roddir ato erbyn y dydd hwnw." Wel, yn awr yr ydym yn myned i edrych ar y dyn mawr, y Cristion mawr, a'r pregethwr mawr yn myned i groesi yr hen Iorddonen. O mor dywyll ydyw yn y godrau; dacw ryw fynyddoedd cribog, hyll, duon, anffrwythlon, o bob tu. Y mae yn oer iawn hefyd; glyn cysgod angau sydd yn llwydrewog annghyffredin; y mae y llwydrew yn deifio pob peth; nid oes dim yn cael byw; nid oes cymaint a glaswelltyn yn tyfu; glyn o anffrwythlondeb ydyw. Y mae y don olaf o bob cysur wedi tori cyn dyfod yn agos yno; y lleisiau soniarus yn darfod yn yr awyr heb dreiddio i mewn i'r fro; gwenau wedi eu colli yn mhell, pell o'r golwg. Nid oes yno lais yr aderyn, brefiadau y gwartheg, na llais cân yr eneth lon. O na; glyn cysgod angau ydyw, glyn wylofain, glyn esgyrn sychion, glyn datod cylymau; ie, glyn pryder ac unigolrwydd ydyw. Byddai yr hen dduwiolion yn mhob oes yn crynu uwch ben y glyn hwn, ac yn dymuno am ryw ffordd i'r nefoedd heb y ffordd hon. "Nid ydym yn chwenych ein dyosg, ond ein harwisgo." Ond dyma y ffordd sydd wedi dyfod yn ddeddf; ac y mae yn rhaid plygu iddi. Wel, yn gymaint a bod marw wedi dyfod yn angenrheidrwydd, yr unig beth sydd i'w wneyd yw darpar goreu gellir ar ei gyfer; canys bydd yn rhaid myned yn y blaen; nis gellir troi yn ol; rhaid myned i dragywyddoldeb, beth bynag fydd y canlyniadau. Bu Mr. Richard dros ei fywyd yn pryderu uwchben y cwestiwn mawr a difrifol hwn, ac yn ymdrech llawer, fel y gwelsom, i ddal ei hun mewn parodrwydd erbyn dydd ei ymddatodiad. Fel ffrwyth addfed yn ddiau yr ydym yn cael, yn nechreu ei ddyddlyfr, yr ymadroddion canlynol:—"Yr wyf yn pwyso fy holl obaith am fywyd tragywyddol ar y tri gair hyn:—Yn gyntaf: Yr hwn a osododd Duw yn iawn.' Dyma y maen sylfaenwyd yn Sion; ar hwn y gorweddaf, ac ni'm cywilyddir. Yn ail: "Cyfiawnhau yr annghyfiawn.' Hyn yw y cwbl yn y drefn<noinclude><references/></noinclude> 0wpwu85bxswyz614aigirk0zqbvkso1 104 84916 164801 2026-05-16T20:44:03Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "a'm gwnaeth, yr hwn sydd yn rhoddi achosion i ganu y nos? Pa le y mae Arglwydd Dduw Elias? Pa hyd yr erys gofyniad y Cenedloedd heb ei ateb? sef, Pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Dyma ei gymanfa: pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Dyma ei bregethwyr: pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Dyma y canu coraidd: pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Dyma gylchwyliau Methodistaidd: pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Pa hyd, O Dduw, y cuddi dy wyneb? ai y... 164801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a'm gwnaeth, yr hwn sydd yn rhoddi achosion i ganu y nos? Pa le y mae Arglwydd Dduw Elias? Pa hyd yr erys gofyniad y Cenedloedd heb ei ateb? sef, Pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Dyma ei gymanfa: pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Dyma ei bregethwyr: pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Dyma y canu coraidd: pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Dyma gylchwyliau Methodistaidd: pa le yn awr y mae eu Duw hwynt? Pa hyd, O Dduw, y cuddi dy wyneb? ai yn dragywydd? Pa beth y mae ateb Duw yn ei ddyweyd? Ai yn ddiachos yr wyf yn cuddio fy wyneb? Fy hoff waith yw ei roddi. Gwell genyf lewyrchu fy wyneb na'i guddio; ond pa fodd y rhoddaf ef? canys gyrasoch fi yn mhell oddiwrth fy nghysegr a swyddogion bydol, cnawdol, beilchion, hunanol, cydymffurfiol â'r byd hwn, annyoddefol i athrawiaeth iachus; 'eithr yn ol eu chwantau eu hunain y pentyrant iddynt eu hunain athrawon, gan fod eu clustiau wedi merwino gan ysfa flysiol newyddion, yr hyn sydd yn effeithio ymrysonau, annghydfodiaethau, ac ymraniadau. Nid yn yr olion y mae achos cuddiad ei wyneb yn dechreu, ond yn y blaenion. Mae 'fel y byddont un' heb fod. Y mae anfoniad Crist gan y Tad yn cael ei guddio oddiwrth y byd. Mae dysgyblion Crist, Tywysog tangnefedd, yn anadnabyddus; ac nid mewn un blaid ac enwad y mae hyn, ond yn holl bleidiau crefyddol ynys Prydain. O, pa beth a wnawn? Dychwelwn, dychwelwn; 'canys fel hyn y dywed yr Arglwydd, Os dychweli, yna y'th ddygaf eilwaith, a thi a sefi ger fy mron; os tyni ymaith y gwerthfawr oddiwrth y gwael, byddi fel fy ngenau i. Dychwelant hwy atat ti, ond na ddychwel di atynt hwy.' "Gobeithio, gan daer ddymuno, y ceir clywed gan y neb a fyddo byw, fod yr Arglwydd wedi myned allan gyda'i luoedd yn Nghymanfa Penycae. "Cofiwch fi yn garedig at yr holl eglwys yno, ac at y frawdoliaeth yn yr holl sir, mewn cydymdeimlad a'r loes drom a gawsom yn ymadawiad ein hanwyl, anwyl frawd, Morgan Howells. O frodyr, gweddiwch droswyf.—Wyf eich cydymaith mewn cystudd, "THOMAS RICHARD." {{nop}}<noinclude></noinclude> 2wttxv5fxor2wfgr5198vwvz0o715p6 104 84917 164802 2026-05-16T20:44:41Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENOD XXVI.]]<br>Marwolaeth Mr. Richard, &c.}} IE, marw yw diwedd pob dyn byw. Yr hanes olaf yw hanes marw a chladdu. "Dyn a drenga, a pha le y mae?" Nid ydym yn gallu ei ddylyn yn mhellach na'r bedd yn awr; dyna derfyn eithaf ein mynedfa ni tra yn y cnawd. Yr ydym fel y môr, yr hwn yn ymyl y tywod man sydd yn gorfod troi yn ol; hyd yma yr êi, ac nid yn mhellach. Hyd y bedd y gallwn ddylyn ein ffryndiau goreu; rhaid dyosg y... 164802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XXVI.]]<br>Marwolaeth Mr. Richard, &c.}} IE, marw yw diwedd pob dyn byw. Yr hanes olaf yw hanes marw a chladdu. "Dyn a drenga, a pha le y mae?" Nid ydym yn gallu ei ddylyn yn mhellach na'r bedd yn awr; dyna derfyn eithaf ein mynedfa ni tra yn y cnawd. Yr ydym fel y môr, yr hwn yn ymyl y tywod man sydd yn gorfod troi yn ol; hyd yma yr êi, ac nid yn mhellach. Hyd y bedd y gallwn ddylyn ein ffryndiau goreu; rhaid dyosg y wisg o gnawd cyn y gellir myned yn mhellach. Unwaith yr ydym yn colli ein golwg ar ein cyfeillion ar lan yr Iorddonen, dyna yr holl hanes yn dybenu; rhaid eu gadael yn eu sefyllfa anadnabyddus hyd nes y gwelom hwynt ar ol yr adgyfodiad o'r bedd y dydd diweddaf. Yn gyffredin bydd pwys mawr yn cael ei roddi ar oriau olaf pawb, a pha beth a ddywedwyd ddiweddaf; ond fe allai fod llai o bwys yn hyny nag a feddylir. Daw llawer o anhwylderau i mewn yn ymyl angau, ag sydd yn fynych yn dyrysu y synwyrau, nes bydd dynion mewn sefyllfa annghymhwys i farnu dim drostynt eu hunain, ac hefyd mewn amgylchiadau rhy ddyrys i neb arall allu eu barnu. Gellir cymeryd y duwiol yn lle yr annuwiol, a'r annnwiol yn lle y duwiol yn fynych. Ar yr un pryd y mae blys arnom ddylyn gwrthddrych ein Cofiant hyd at yr anadliad olaf; yr oedd yn deall pob peth o'i gwmpas, ac yn deall hefyd ei fod yn marw. O deimlad rhy anhawdd i'w ddeall heddyw! sef, bod dyn yn gwybod ei fod yn yr afon, ac y bydd yn mhen ychydig o fynydau yn myd yr ysbrydoedd, heb ond ychydig o ddirnadaeth beth all hyny fod. "Och o'r diwrnod!" Cafodd Mr. Richard aros yn lled hir yn y wersyllfa olaf hon yn rhosydd Moab; bu yn sefyllian ac yn nychu ar lan yr afon yn fwy na'r cyffredin; ond ar y 3ydd o Ionawr, 1856, y mae yn cael gorchymyn o'r llys fry i groesi i'r ochr draw. Heddyw yw y diwrnod y siaradwyd llawer am dano, y diwrnod yr anogwyd miloedd ganddo i ymddarparu i'w gyfarfod, y diwrnod yr ofnwyd ganwaith, y diwrnod yr ymdrechwyd llawer â Duw am fod yn barod iddo mewn cyflwr ac agwedd. Wel, y mae hwnw wedi dyfod! Y mae y gorchymyn wedi myned allan! Pa le y mae yr offeiriaid? pa le y mae'r arch! O ddiwrnod sobr! Y mae dyddiau y filwriaeth<noinclude></noinclude> m9zrcqr7oosctqkt6kld3rp9j4tmnyk 164862 164802 2026-05-17T00:43:38Z AlwynapHuw 1710 164862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PENOD XXVI.}}<br>Marwolaeth Mr. Richard, &c.}} IE, marw yw diwedd pob dyn byw. Yr hanes olaf yw hanes marw a chladdu. "Dyn a drenga, a pha le y mae?" Nid ydym yn gallu ei ddylyn yn mhellach na'r bedd yn awr; dyna derfyn eithaf ein mynedfa ni tra yn y cnawd. Yr ydym fel y môr, yr hwn yn ymyl y tywod man sydd yn gorfod troi yn ol; hyd yma yr êi, ac nid yn mhellach. Hyd y bedd y gallwn ddylyn ein ffryndiau goreu; rhaid dyosg y wisg o gnawd cyn y gellir myned yn mhellach. Unwaith yr ydym yn colli ein golwg ar ein cyfeillion ar lan yr Iorddonen, dyna yr holl hanes yn dybenu; rhaid eu gadael yn eu sefyllfa anadnabyddus hyd nes y gwelom hwynt ar ol yr adgyfodiad o'r bedd y dydd diweddaf. Yn gyffredin bydd pwys mawr yn cael ei roddi ar oriau olaf pawb, a pha beth a ddywedwyd ddiweddaf; ond fe allai fod llai o bwys yn hyny nag a feddylir. Daw llawer o anhwylderau i mewn yn ymyl angau, ag sydd yn fynych yn dyrysu y synwyrau, nes bydd dynion mewn sefyllfa annghymhwys i farnu dim drostynt eu hunain, ac hefyd mewn amgylchiadau rhy ddyrys i neb arall allu eu barnu. Gellir cymeryd y duwiol yn lle yr annuwiol, a'r annnwiol yn lle y duwiol yn fynych. Ar yr un pryd y mae blys arnom ddylyn gwrthddrych ein Cofiant hyd at yr anadliad olaf; yr oedd yn deall pob peth o'i gwmpas, ac yn deall hefyd ei fod yn marw. O deimlad rhy anhawdd i'w ddeall heddyw! sef, bod dyn yn gwybod ei fod yn yr afon, ac y bydd yn mhen ychydig o fynydau yn myd yr ysbrydoedd, heb ond ychydig o ddirnadaeth beth all hyny fod. "Och o'r diwrnod!" Cafodd Mr. Richard aros yn lled hir yn y wersyllfa olaf hon yn rhosydd Moab; bu yn sefyllian ac yn nychu ar lan yr afon yn fwy na'r cyffredin; ond ar y 3ydd o Ionawr, 1856, y mae yn cael gorchymyn o'r llys fry i groesi i'r ochr draw. Heddyw yw y diwrnod y siaradwyd llawer am dano, y diwrnod yr anogwyd miloedd ganddo i ymddarparu i'w gyfarfod, y diwrnod yr ofnwyd ganwaith, y diwrnod yr ymdrechwyd llawer â Duw am fod yn barod iddo mewn cyflwr ac agwedd. Wel, y mae hwnw wedi dyfod! Y mae y gorchymyn wedi myned allan! Pa le y mae yr offeiriaid? pa le y mae'r arch! O ddiwrnod sobr! Y mae dyddiau y filwriaeth<noinclude></noinclude> 8pazqas68b20ventv1v2oytav77bb9f 104 84918 164803 2026-05-16T20:45:20Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "wedi darfod, a'r cyfnewidiad wedi dyfod. Yn mhen y flwyddyn, o fewn ychydig ddiwrnodau wedi derbyn y dysteb, ac yn mhen haner blwyddyn wedi ffarwelio â Mrs. Richard ar lan yr Iorddonen, y mae yntau yn myned i brofi grym y dwr; ac er fod ei anwyl ferch, Mrs. Davies, yn dal ei ben i'r lan, yn cau ei lygaid, a'i weled yn cael ei roi yn y bedd mewn heddwch, nid hir iawn y bu hithau cyn ei ganlyn i dŷ yr hir gartref yn Maenorowen; ac yn ol... 164803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>wedi darfod, a'r cyfnewidiad wedi dyfod. Yn mhen y flwyddyn, o fewn ychydig ddiwrnodau wedi derbyn y dysteb, ac yn mhen haner blwyddyn wedi ffarwelio â Mrs. Richard ar lan yr Iorddonen, y mae yntau yn myned i brofi grym y dwr; ac er fod ei anwyl ferch, Mrs. Davies, yn dal ei ben i'r lan, yn cau ei lygaid, a'i weled yn cael ei roi yn y bedd mewn heddwch, nid hir iawn y bu hithau cyn ei ganlyn i dŷ yr hir gartref yn Maenorowen; ac yn ol pob tebyg i'r aneddau llonydd yr ochr draw, lle ni ddywed neb o'r preswylwyr, "Claf ydwyf." Ond, i ddychwelyd. Digon tebyg fod miloedd yn dysgwyl clywed rhyw swn, rhyw leferydd yn dyfod allan o oriau olaf Mr. Richard. Y miloedd hyny a'i gwelodd yn teithio gyda'r efengyl am lawer o flynyddoedd; clywodd ef fel udgorn yn galw i'r maes ac yn rhybuddio; ïe, fel cân cariad yn canu yn dda, nes oedd pob caledwch yn toddi i ddagrau; ac fel pe buasai pob pant yn dyrchafu i benau y mynyddoedd, a phob perchen anadl fel yn bloeddio concwest ar uchel fanau y maes. Ië, mae y bobl hyn oll yn dysgwyl yn bryderus am glywed rhyw swn yn deilliaw allan o oriau olaf y gwr mawr hwn yn Israel. Wel, chwi gewch glywed; nid ydym am gelu dim; nid oes cywilydd o'r gyfrinach olaf; na, y mae crefydd yn dal hyd angau, ac nid yn unig yn dal, ond yn gwella hefyd. Fe allai, serch hyny, fod llawer yn tueddu i roi gormod o bwys ar yr oriau olaf, a'r hyn a ddywedir ynddynt. Bydd dynion yn terfynu y mater tragywyddol yn fynych wrth y dywediadau hyn. Beth ddywedodd olaf? beth oedd ei eiriau diweddaf? A ddarfu iddi agor yn y glyn tywyll? Rhaid edrych peth fel hyn yn ei wyneb. Gwelir llawer o ddynion wedi treulio bywyd annuwiol, ac yn annuwiol ar y pryd, wedi iddynt gael eu dal mewn cyfyngderau yn doddedig a theimladwy i'r pen. Y maent yn wylo, gweddio, yn edifarhau, ac yn addunedu. O mor fwyn, mor ddymunol yr ymddangosant. Gallech feddwl eu bod yn wir ddychweledig, yn ffieiddio eu hen arferion gyda'r atgasrwydd mwyaf, ac yn awr yn caru yr Arglwydd Iesu o galon bur, ac yn ymorphwys arno am ddiangfa byth gyda'u Barnwr. Ië, ymddengys heddyw mewn heddwch a chymundeb tawel â Duw, ac yn foddlawn ymado o'r byd gofidus a thrafferthus hwn. Wel, y mae pawb yn ddiwahan yn agor drws y nefoedd iddo; eithr yn lle myned i mewn trwy y drws, dyma argoelion diangfa rhag marwolaeth; dyna y dyn yn gwella yn raddol, o ran ei gorph, ac o ran ei feddwl<noinclude></noinclude> 35dt862aglnz6012zd7pbk76zntgmto 104 84919 164804 2026-05-16T20:45:33Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "hefyd, canys nid oes eisiau darllen y Bibl, na gweddio, na siarad ryw lawer am grefydd; y mae yn dychwelyd yn raddol a naturiol i'w hen bethau, lle yr arferai cael ei bleserau gynt, ac yno yn aros. Ah! dacw y "ci wedi dychwelyd at ei chwydfa, a'r hwch" hithau "i'w hymdreiglfa yn y dom.” Pe buasai hwn yn marw yn y clefyd hwnw, buasai yn ddyn duwiol, dyn wedi cael tro amlwg yn ei oriau olaf. Y mae llawer o bethau fel hyn yn y byd. Bydd l... 164804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hefyd, canys nid oes eisiau darllen y Bibl, na gweddio, na siarad ryw lawer am grefydd; y mae yn dychwelyd yn raddol a naturiol i'w hen bethau, lle yr arferai cael ei bleserau gynt, ac yno yn aros. Ah! dacw y "ci wedi dychwelyd at ei chwydfa, a'r hwch" hithau "i'w hymdreiglfa yn y dom.” Pe buasai hwn yn marw yn y clefyd hwnw, buasai yn ddyn duwiol, dyn wedi cael tro amlwg yn ei oriau olaf. Y mae llawer o bethau fel hyn yn y byd. Bydd llawer o bobl yn grefyddol iawn o dan ddylanwad diod feddwol; byddant yn wylo fel y gwlaw, yn adrodd hymnau, ac yn gweddio. Nid ydym, gan hyny, yn rhoi llawer o bwys ar gyffesiadau nad yw yn cael eu grymusu gan ymarweddiad blaenorol. Ond pan y byddo bywyd o ffydd yn tystiolaethu i gyfiawnder dyn, ac ymarweddiad da yn tystiolaethu yr un peth i gymdeithas am lawer o flynyddoedd, y mae tystiolaeth yr oriau olaf yn arwyddocaol y pryd hwnw. Fe allai ein bod yn myned yn rhy bell i ddiystyru hyn weithiau, gan feddwl mai byw yn dduwiol yw y cwbl, a'r unig dystiolaeth. Y mae yn rhaid byw yn dduwiol, wrth gwrs; ar yr un pryd nid yw yn athrawiaeth anamlwg yn y Bibl fod yr Arglwydd yn anrhydeddu y byw duwiol hyn trwy roi "goleuni yn yr hwyr;" rhoi llewyrch yn "nglyn cysgod angau," a mynediad helaeth i mewn i dragywyddol deyrnas yr Arglwydd. Yr ydym yn meddwl fod yr anrhydedd hwn yn cael ei roddi yn fynych ar y saint, ac y mae yn elfen gref yn eu ffydd yn nhaith yr anialwch. Yr oedd yr hen Simeon yn myned mewn hwyl wedi cael Crist yn ei freichiau. "Yr awr hon y gollyngi dy was mewn tangnefedd yn ol dy air, canys fy llygaid a welsant dy iachawdwriaeth." Cael amlygiad neillduol o Grist yn yr afon fydd yn llawn mor effeithiol i'r Cristion a chael Crist yn ei freichiau i Simeon. Y mae llawer o bethau gogoneddus wedi deilliaw allan o oriau olaf yr hen dduwiolion, ond yn benaf oll o oriau Iesu Grist ar y pren. Gan maint y goleuni sydd yn dyfod allan o awr olaf Iesu, dacw yr haul yn diffodd. Mae "O Dad, maddeu iddynt," yn tywyllu y byd â'i lewyrch anfeidrol. Yn y goleu hwn nid ydym yn gallu gweled dim ond Duw; y mae yn rhy danbaid i'r ddaear ddangos ei gwyneb; nis gall agor ei llygaid ar y fath lewyrch anfeidrol. Wel, y mae yn ddigon tebyg y dylem feddwl fod yr Arglwydd yn anrhydeddu ei hen wasanaethwyr â noson oleu i farw, gan ddatguddio iddynt yn y glyn, trwy yr Ysbryd Glân, ryw sicrwydd<noinclude></noinclude> damhny4hgyfnuv99mn1975qjacemigi 104 84920 164805 2026-05-16T21:13:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ag sydd eisiau ar yr euog. Gorweddaf yma am gyfiawnder byth. Yn drydydd: 'Dyfod Iesu Grist i'r byd i gadw pechaduriaid.' Dyma addasrwydd i'r colledig. Gorweddaf yma am gadwedigaeth tragywyddol. Amen. Amen." Felly yr ysgrifenodd yn niwedd ei ddyddiau; ac ymddengys, fel y dywedasom, fod yr ysgrifen hon ar getyn o ddalen hefyd yn nechreu ei lyfr, yr hon oedd yn nes yn ol na chychwyniad ei ddyddlyfr. Ymddengys ei fod, ar ol holl ymchwiliadau a meddylgarwch ei fywyd, wedi crynhoi y cwbl am ei dragywyddoldeb i gylch mor fechan a'r tri gair a nodwyd; sef, "Hwn a osododd Duw yn iawn, cyfiawnhau yr annghyfiawn, a dyfod Iesu Grist i'r byd i gadw pechaduriaid." Dyma y tair careg yr oedd am deimlo o dan ei draed yn ngwaelod yr Iorddonen. Teimlodd hwynt ganwaith mewn bywyd, yn nghanol euogrwydd, amheuaeth, profedigaethau gweledig ac anweledig. Do, wrth gael y ceryg hyn o dan ei draed, safodd rhag suddo mewn anobaith ganwaith, a chanodd yn groyw pan hyd ei ên mewn dyfroedd mawrion. Ah, pa ryfedd fod y sant tlawd yn gwaeddi ambell waith, "Nid ofnwn pe symudai y ddaear, a phe treiglai y mynyddoedd i ganol y môr," pan yn teimlo o dan ei draed geryg nad ydynt yn syflyd yn yr holl chwyldroadau; ac ni syflant byth! Yn awr, dyma'r dydd wedi dyfod i groesi yr afon. Ah, y mae yn rhuo yn enbyd! ei dyfroedd sydd ddu a garw; yn mha le mae y ceryg? a ydynt hwy yn y golwg? Yn mha le mae yr iawn? a ydyw "cyfiawnhau yr annuwiol" yn y golwg yn rhyw le? A oes rhyw hanes am Grist Iesu, Ceidwad pechaduriaid, yn ngwaelod y llif yna? Na; hen donau yr afon sydd wedi llifo dros y cwbl. O ein tad, dacw ef yn crynu yn ofnus ar lan y dwr, ac yn methu gweled y ceryg ag oedd wedi eu nodi allan i orwedd arnynt byth, mewn bywyd, angau, a thragywyddoldeb. Wel, rhaid yw myned er methu eu gweled, gan obeithio ar ol myned i'r dwfr y cyfeiria Ysbryd Duw y traed atynt; oblegyd nid yw efe yn rhoi ei swydd i fyny nes myned trwy angau, beth bynag fydd wedi hyny. Dacw ef yn myned i lawr yn araf, araf i'r dwr, heb weled na theimlo dim; ond yn fuan, y mae yn dechreu teimlo y gareg gyntaf o dan ei draed—"Hwn a osododd Duw yn iawn;" dyna ddigon. Y mae yn camu i'r ail, ac yn ei theimlo fel y graig dragywyddol o dan ei draed—"Cyfiawnhau yr annuwiol." Y mae yn awr yn nghanol yr Iorddonen yn rhyw le; ond eyn glanio draw, dyma y drydedd yn dyfod i'r teimlad, yn agos i'r lan<noinclude><references/></noinclude> 84h0gibh3mmxj485wl2ps6njv3abrnm 104 84921 164806 2026-05-16T21:15:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>arall "Crist Iesu yn cadw pechaduriaid." Wel, dyma ddigon; "dyma'r man y gorweddaf byth. Amen. Amen." Hen geryg ag sydd wedi dal miloedd i'r lan yw y rhai hyn, ac y maent yn ddigon cryf i ddal pawb a ymddiriedant ynddynt i'r lan eto. {{center block| <poem> "Yn y dyffryn tywyll, garw Ffydd i'r lan a'u daliodd hwy; Mae'r addewid lawn i minau; Pa'm yr ofna f' enaid mwy?" </poem> }} <br> Pan oedd ein hanwyl dad yn nghanol y rhyferthwy cryf, dychrynllyd, ac ofnadwy, gwaeddodd allan gymaint ag y gallasai waeddi, "Ah, y mae y bar yn arw iawn, ond y mae yr hafan ddymunol yn y golwg." Yr oedd Mr. Richard yn gyfarwydd iawn à dyfodiad llongau i mewn i'r hafan; ar lan y môr y magwyd ef, ac uwchben yr hafan y treuliodd ei ddyddiau oll; ac ni welwn fod ei ymadrodd olaf yn gyfeiriol at long mewn tywydd garw yn ymdrech yn galed am yr hafan. Yr oedd wedi gweled lawer gwaith yn ystod ei oes longau yn ceisio dyfod i mewn i borthladd Abergwaen ar dywydd garw iawn, bron yn myned i golli yn yr ymdrechfa. Meddyliwch am long ar y môr gyferbyn y dref yn nghanol ystorm, yn ymdrech hyd yr eithaf am y porthladd. Yr ydych yn ei gweled; dacw hi yn awr; Oh, y mae mewn tywydd garw. Mae y gwynt yn chwythu yn gryf ac yn ddiarbed, y tonau yn ymchwyddo uwch, uwch, nes ymgyrhaedd hyd y cymylau, ac fel pe baent yn poeri yn wyneb nefoedd Duw. Pa beth! a ydynt yn ddig wrth eu Creawdwr? Y maent yn ymferwi i fyny, fel pe bai rhyw fynyddoedd tanllyd yn llosgi o danynt. Och! dacw ystorm arall yn dyfod. Edrychwch arni yn duo tua bôn y gwynt; dryc-hin ofnadwy ydyw heddyw ar y môr. Byddai yn anmhosibl i un llong sefyll heddyw. Edrychwch! dacw long fechan yn dyfod i'r golwg o ryw le, yn cael ei thaflu yma ac acw fel pelen. Beth ddaw o honi? nis gall byth sefyll y môr garw a'r ystormydd dychrynllyd ag sydd yn curo arni. Dacw hi yn myned i'r gwaelod; nid oes ond tipyn bach o'i hwylbren yn y golwg, a'r tonau fel mynyddoedd o bob tu. Aroswch; dacw hi yn dyfod i'r golwg eto; wele hi yn codi ar frig ton aruthrol i'r nefoedd uchod. Dacw hi yn y cymylau duon uwchben. Dyna hi i lawr eto; dacw hi yn disgyn, nid yn raddol, ond gyda chyflymdra aruthrol, i'r dyfnder isod. Dyna ddiwedd<noinclude><references/></noinclude> fkdu1csnubkcdasjy2vohzfo8xatimk 104 84922 164807 2026-05-16T21:17:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>arni; y mae wedi ei cholli; ni welir byth mo honi mwyach. Och! nid oes y gobaith lleiaf am fywydau yr eneidiau sydd ynddi; byddant oll o angenrheidrwydd yn golledig. Beth a welwn draw? Dyna y llong fechan eto; nid yw wedi suddo, yn cael ei thaflu yn ddidrugaredd o don i don, "yn ymdroi ac yn ymsymud fel meddwyn." O mor arw ydyw! Ceisio dyfod i mewn i'r porthladd y mae; ond y mae y ''bàr'' yn arw iawn; bydd yn anmhosibl iddi ddyfod i mewn. Holl ddoethineb y morwr tlawd sydd wedi pallu; y galon sydd wedi gwanychu, a'r dwylaw wedi eu llesgâu, ac yntau, druan tlawd, wedi penderfynu mai mewn bedd dyfrllyd y byddai cyn nemawr o amser. Gwelir llawer o bobl y tir wedi ymgrynhoi i edrych, heb ddim i wneyd; eto nis gall y galon ddynol lai na theimlo wrth weled trueni. Bydd y galon yn codi ac yn gostwng gyda hi o don i don; ac yn fynych bydd yr anadi yn myned mor fyr, nes gellid meddwl fod pawb yn marw. Y mae y bàr yn arw iawn. Yn mhen tipyn, dacw llong yn nesâu at yr hafan, yn gwneyd ei goreu am ddod dros y bàr; eithr yn cael ei thaflu eilwaith ac eilwaith yn agos i leoedd geirwon, lle yr aeth ugeiniau yn llongddrylliad erioed. O, meddai y bobl ar y lan, dacw pob gobaith am fod yn gadwedig wedi ei ddwyn yn llwyr oddiarnynt. Ni welsom erioed y tonau ar y bar yn tori mor afrywiog. Nid oes genym ddim i wneyd ond sefyll i edrych arni yn myned i golli. Eithr cyn nemawr o amser, dyma floedd yn dywedyd, Y mae gobaith, dacw hi yn tori drwy y tonau brigwyn draw; bydd wedi croesi y bàr cyn pen dwy fynyd, neu ynte fethu am byth. Ah, dacw hi drosodd, dacw hi i mewn, dacw hi o dan graig, mewn dwr mwy tawel, a chysgod clud rhag y gwynt. Dim ond dianc! Digon tebyg mai â golygfa o'r natur hyn a'r cyffelyb y byddai Mr. Richard yn gyfarwydd, a barodd iddo waeddi allan, "Y mae y bàr yn arw iawn." Ië, dacw ei lestr yntau yn nghanol gwyntoedd enbyd, a thonau afrywiog y bàr, yn ymyl yr hafan. Y mae yn arw iawn; yn ystormus tu hwnt i ddesgrifiad, a'r morwr gwan yn barod i lesgâu. Ar för tawelog efengyl y byddai y llong yna yn arfer hwylio, a gwelsoch hi lawer gwaith yn lledu ei hwyliau fel llong marsiandwr mawr, "yn dwyn ei thrysorau o bell," ac yn nofio yn ddiorchest, tra y byddai y gwynt araf yn llanw ei hwyliau, ac yn ei gyru yn fwynaidd, ond yn gyflym, ar hyd y cefnfor dysglaer. Deuai i mewn i'r porthladdoedd yn<noinclude><references/></noinclude> hkz2tyjotgf9dvyjv5yob1drtg6xlzd 104 84923 164808 2026-05-16T21:20:22Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ogoneddus, fel brenines y moroedd, a chanoedd o fan longau yn talu eu hymostyngiad gwirfoddol iddi. Mor fawreddus a gogoneddus yr ymddangosai y pryd hwnw, yn dychwelyd â gorlwyth o wledydd y per-lysiau, gan berarogli y porthladdoedd, a rhoi arogl hyfryd ar bob peth o'i chwmpas! Ond dacw yr hen long heddyw yn debyg o fyned yn llongddrylliad; ni bu erioed o'r blaen yn y fath fôr, ni bu erioed yn ceisio myned i mewn i'r porthladd ar ddiwrnod mor arw. Y mae yn ''rwff'' ofnadwy heddyw. Edrychwch ar yr hen long ag oedd yn arfer trosglwyddo llwythau mawrion o drysorau y nefoedd i'n porthladdoedd ni, yn ymdrech am yr hafan ddymunol, a bron myned yn ddrylliau ar hen fàr angau. Oh! dacw hi yn nghanol y rhyferthwy yn awr, heb neb yn gallu helpu. Y mae digon o ddynion yn sefyll i edrych, ac angylion hefyd, heb neb yn gallu cynorthwyo. Y dynion sydd yn wylo ar y lan hyn, a'r angylion yn pryderu ar y lan arall, a'r hen long fawr yn cael ei thaflu yma a thraw gan y tonau aruthrol; yn cael ei chodi i'r cymylau, yn disgyn yn sydyn eilwaith i'r dyfnder, a bron yn rhedeg ar leoedd geirwon wed'yn. Beth a ddaw o honi? "Y mae yn arw iawn,' meddai rhyw lais oddiar ei bwrdd. Ydyw, ydyw; y mae yn arw yn y tonau chwyddedig a brigwyn acw. Yn mhen tipyn dyma waedd o obaith oddiar ei bwrdd, "Y mae'r hafan ddymunol yn y golwg!" Dyma angor yr enaid yn myned y tu fewn i'r llen, yn cydio yn y graig dragywyddol yno, yn myned yn dawel i gysgod Duwdod, allan o gyrhaedd y bàr a'r gwyntoedd geirwon am byth. Wel, dyna; nis gallwn ei ddylyn i'r porthladd yr ochr draw; nid oes genym ddim i wneyd ond dychwelyd. Croesodd yr Iorddonen dydd Iau, Ionawr 3, 1856, yn 73 mlwydd oed, wedi pregethu 52 mlynedd. Dygwyd ei gorph gan gynull eidfa barchus i fonwent Maenorowen, i'w osod yn yr un bedd ag y gosodwyd ei wraig er ys ychydig fisoedd yn ol. Y mae careg ei fedd yn gyfrifus, a'r adnod ganlynol yn gerfiedig arni: "Cyfraith gwirionedd oedd yn ei enau ef, ac anwiredd ni chafwyd yn ei wefusau: mewn hedd ac uniondeb y rhodiodd gyda mi, a llaweroedd a drodd efe oddiwrth anwiredd," Malachi ii. 6. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> fdexuoz5uhfrfvnfpwou2o36akbj9s4 104 84924 164809 2026-05-16T21:24:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|GALAREB FUDDUGOL AR OL Y PARCH. T. RICHARD.}}}} {{Center block/s}} <poem> FEL angel yn rhodio dros fwa y cwmwl, :A'i fys yn cyfeirio yn union i'r nef, A'i fantell fel borau o aur ar y nifwl, :A nerthoedd y nefoedd i gyd wrth ei lef: Fel hyny y rhodiai y penaf areithydd :Dros nef yr athrawiaeth, y bwa o waed A roed i rychwantu y duon wybrenydd, :Yr eigion rhwng daear a nefoedd a gaed. Dyrchafiad ei lais oedd yn arwydd i filoedd :Annghofio eu gofid, a gado y byd, Ei bechod, ei wae, ac ofnadwy ddyfnderoedd :Marwolaeth, eu gado o danynt i gyd. Fel angel ymaflai yn udgorn y nefoedd, :Fel angel ehedai trwy ganol y nef, A'r dydd Jubiliaidd gyhoeddai i filoedd, :A bywyd ei hunan oedd adsain ei lef. Ni cheisiai ogoniant tu yma i'r nefoedd, :Na dim ond hynodrwydd ei Arglwydd, y groes: Na ser i oleuo ei enw i'r oesoedd, :Ond ser cadwedigion casgledig ei oes. Canfyddaf dy dystion, O Ymadawedig, :Pur dystion dy lafur yn ol ac yn mlaen; Tu yma, tu acw i derfyn gwywedig :Marwolaeth; O gwynfa ei hun yw eu sain! A ydwyt yn rhodio ar lanau y nefoedd, :Ar lanau y moroedd tragwyddol o hedd, A'th fonwes yn chwyddo, gan ddysgwyl dy luoedd :I araf ddod allan o gysgod y bedd? Fe godai iachawdwriaeth o'i ffynonau, Gan ddwyn llaeth bywyd o'r tragwyddol fronau. A'r elfen fawl a gaed o dano ef Dan ddylanwadau'i areithyddiaeth gref? </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 1hk8isg88cdbrb3mcft6y53fnfn585i 104 84925 164810 2026-05-16T21:25:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Yn donau cynhyrfedig hyd y nef: Ei ddawn a gaed yn agor fel y borau, Ac yn y pellder wawr y gwell ororau, Ryw gilagoriad o'r tragwyddol ddorau! Yr oedd ei bregeth yn ei mawredd chwyddol Yn codi ar y dyrfa annedwyddol Fet Horeb dan gymylau'r farnol hynt, A'i lais fel udgorn y digofaint gynt; A chrynai miloedd dan fygythion nef, A siglent fanau'i areithyddiaeth ef; Euogrwydd fel daeargryn gipiai'r llu I glyw taraniad Anfeidrol fry. Fel angel Duw, yn uchel yn y nef, A'i udgorn yn ei law, y galwai ef Euogion ger ei fron, ac archai mwy Faith adgyfodiad o'u gweithredoedd hwy: O feddau duon amser pan y doent, Pan am yr enaid syn yr ymgrynhoent, Pwy allai mwy ymgynal dan y llid, A dal ymgroniad ei bechodau 'nghyd? Pan rhyferthwyent yn eu llawnder erchyll O fyrdd o oriau ac adgofion tywyll, Pan gronid bywyd mewn un awr o wae, Pan gaed bodolaeth fel yn ymgulhau, Hyd at ddymuniad am ddyddimiad braidd, A'r enaid oll yn gwywo hyd y gwraidd; O, nefol enyd, pan y dygai ef Y groes i'r golwg, a phell lanau'r nef! Ei ffurf ymgodai fel i herio'r bedd, Ac edrych drosto gyda thawel hedd, A gwên o fuddugoliaeth ar ei wedd. Fel toriad bywyd oedd ei floedd yn awr, Na chollid fyth ond ar fôr-floedd y dyrfa fawr, Pan na chaed dyben i fodolaeth mwy, Ond moli, moli byth yr Oen a'u prynodd hwy. O, llawer gwaith adseiniai'r wlad a'r dref I rymus floedd ei alwedigaeth ef. Yr oedd y creigiau ar y bryniau pell Yn adsain oll i'r gwahoddiadau gwell, A'u hadsain yn dychwelyd ar y llu Fel galwad arall, galwad natur gu. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 1l3tdpwjdwf51o2v8s0dtl9ldso6hc6 104 84926 164811 2026-05-16T21:27:04Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Llifddorau teimlad filoedd gaed yn awr Yn cydymollwng dan y llawnder mawr. Y llawnder o orfoledd yn ei ran, A wnai i'r enaid dori dros bob glan, Pob caer o ddefod ac o ffurfiol foes, Yn ngolwg llawn y ddyrchafedig groes. Rhy fychan yr addoldy danat ti ! Fe lanwyd llawer wybren, llawer llu A'i llanwodd â'u haddoliad, pan y caed Y maes yn symud-symud dan eu traed. Fy nhadau! ardderchocaf weision Duw! Eu cofio yn eu beddau, hyfryd yw. Ser boreu y diwygiad unwaith fu Yn ysgwyd Cymru o afaelion du Marwolaeth annherfynol, ac yn dwyn Ar fil o fryniau wawr efengyl fwyn. Fel engyl Duw ehedech trwy y wlad, Ac yn eich llaw allweddau y rhyddhad, A'r oll a geisiai dyn, a goleu'r nef Yn llifo ar eich ol. Llangeitho gref, A Morris y taranau, wisgai'r wawr A'r nefoedd am ei weinidogaeth fawr! Gwregysid hwy â gallu fel â gwisg, A'u nerth aruthrol waradwyddai ddysg. Rhyfelwyr cedyrn oeddent, ond ni chaed Fyth ar eu hol ond arwydd dwyfol waed, A gwywedigion filoedd yn codi ar eu traed. Symudai'r nef fel awyr gyda hwy, A'r dylanwadau uwch y miloedd mwy. Rhoed Horeb a Chalfaria yn yr un Waredol gadwyn, a ffordd fawr i ddyn Ar hyd-ddynt hyd orseddfainc Ior ei hun. Elias, yr anfarwol, O tydi Y crogai Cymru ar dy amnaid gu, Fel colfen yn y nef, dan ddwyfol wlith, Yn barod i lesgâu neu chwyfo byth. Yr oeddych chwi yn santaidd fel y ser Goruwch y byd, anwylaf dystion Ner! Ni allai'r annuw edrych ar eich gwedd, Heb gofio Duw, ac ymbil am ei hedd. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 7wbmvh91v6ff2nn0xrm4vwspgiek1ln 104 84927 164812 2026-05-16T21:28:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Ofnadwy oedd eich enwau ar bob rhyw, Fel tywysogion a rhyfelwyr Duw. Gorphwysa dithau'n dawel gyda hwy, A dos i mewn, i mewn i'w gwleddoedd mwy. I mewn ac allan rodiaist yn eu plith, Y cydlafurwr llon, y brawd heb rith! Pan oedd yr eglwys yn oleuni'r byd, Fel llu banerog o ofnadwy bryd, Pan weddnewidid wyneb Cymru oll, Pan elai'r cwbl ond enaid dyn i goll. O, pan helaethai purdeb hon o hyd, Pob dydd yn ddydd o farn ger bron y byd, A'r annuwiolion eisoes oll yn fud, Yr oeddit ti yn mhlith y blaenaf gaed Yn arwain lluoedd y pryniawdol waed. Ar uchel fryn ei areithyddiaeth ffraeth Llywyddai holl weddnewidiadau iaith; A gwasanaethai geiriau arno fyth, Fel lliwiau'r nefoedd ar y boreu wlith, Neu'i hamryliwiau ar yr enfys gain; A dygai yr un meddwl mawr o'n blaen Olynol drefn, yn holl arwisgoedd iaith, Fel angel gweddnewidiol ar ei daith, Nes rhoed i anwybodaeth bwl ei hun Ei ganfod ar ryw dro, ar ryw ddychweliad cun. Yr oedd ei areithyddiaeth fyth fel môr, Na chyfaddefai derfyn, glan, na dor, Nac ynys seibiol ar ei lif, na dim Ond dyfnder, dyfnder, a diderfyn rym. Dylifai'i ddawn dan ysbrydoliaeth hedd, Fel afon o lydanol wyrddol wedd, A golygfeydd newyddion ar bob tro, Ryw gerub-fryn, ryw baradwysaidd fro. Pwy amlach ei fyfyrion! eto, pwy Allasai, fel efe, eu hebgor hwy, A byw ar ysbrydoliaeth yr eiliadau, Ac arwain amser wrth ei darawiadau ? Ni wyddai ei eangder fwy na'r nef, Na'i gyflawn aden fwy na'r awel gref. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 0z0nhf7vphd236f66qmscmxgp1z7hx6 104 84928 164813 2026-05-16T21:29:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 164813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Caed bythol wanwyn ar ei enaid mawr, Ryw ymagoriad newydd ar bob awr; Ni ddygodd bywyd auaf yn ei gol, A allai yru ffrwd o'i ddawn yn ol, Na pheri sychiad ar ffynonau hon, Nes sychodd ffynon bywyd dan ei fron. {bwlch|5em}}—ISLWYN.<br> <br> <br> <br> <br> {{c|J. ROSSER, ARGRAFFYDD, HEOL HEATHFIELD, ABERTAWY.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> mqu0gzfhmgywyjk4jl0co5r96st7ytp 164814 164813 2026-05-16T21:30:41Z AlwynapHuw 1710 164814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Caed bythol wanwyn ar ei enaid mawr, Ryw ymagoriad newydd ar bob awr; Ni ddygodd bywyd auaf yn ei gol, A allai yru ffrwd o'i ddawn yn ol, Na pheri sychiad ar ffynonau hon, Nes sychodd ffynon bywyd dan ei fron. {{bwlch|5em}}—ISLWYN. </poem> {{Div end}} <br> <br> <br> <br> <br> <br> {{lein|15em}} {{c|J. ROSSER, ARGRAFFYDD, HEOL HEATHFIELD, ABERTAWY.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> sn1eqokykjekdzlxb33m5n8szgpf2dn 0 84929 164818 2026-05-16T21:44:01Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda " {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen (testun cyfansawdd) | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Matthews}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffia..." 164818 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen (testun cyfansawdd) | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Matthews}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=1 to=354 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] [[Categori:Edward Matthews]] [[Categori:Llyfrau 1863]] [[Categori:Llyfrau'r 1860au]] [[Categori:Thomas Richard, Abergwaun]] [[Categori:Bywgraffiadau]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] 8h616t3bpwyid0w9ihw2gchmlooeh9e 0 84930 164819 2026-05-16T21:46:43Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = [[/Rhagdraeth/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Matthews}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10..." 164819 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = [[/Rhagdraeth/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Matthews}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=8 to=9 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] [[Categori:Edward Matthews]] [[Categori:Llyfrau 1863]] [[Categori:Llyfrau'r 1860au]] [[Categori:Thomas Richard, Abergwaun]] [[Categori:Bywgraffiadau]] 7wrjo7aif6azzsoxrvou87hhdd20ph5 0 84931 164820 2026-05-16T21:49:58Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Cynwysiad|Cynwysiad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=11 to=53 tosection="aaa" /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagdraeth}} Categori:Bywgraffiad y Parch Thos R..." 164820 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Cynwysiad|Cynwysiad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=11 to=53 tosection="aaa" /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagdraeth}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] j78n4uvz9040nem3hd3t76kfgcbudy8 0 84932 164823 2026-05-16T22:10:46Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Rhagdraeth|Rhagdraeth]] | next = [[../Penod I|Penod I]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=53 to=54 fromsection="bbb" /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynwysiad}} Categori:Bywgraff..." 164823 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Rhagdraeth|Rhagdraeth]] | next = [[../Penod I|Penod I]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=53 to=54 fromsection="bbb" /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynwysiad}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] aprfthbhakhf92f86igomakfaavuo62 0 84933 164824 2026-05-16T22:13:07Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cynwysiad|Cynwysiad]] | next = [[../Penod II|Penod II]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=54 to=63 fromsection="bbb" /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 01}} Categori:Bywgraffi..." 164824 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cynwysiad|Cynwysiad]] | next = [[../Penod II|Penod II]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=54 to=63 fromsection="bbb" /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 01}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 8ln5n4ys45q0z7kyy0j58ic2jj2ugop 164827 164824 2026-05-16T22:18:17Z AlwynapHuw 1710 164827 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cynwysiad|Cynwysiad]] | next = [[../Penod II|Penod II]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=55 to=63 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 01}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] ru7hobc5tljjypkg0sn40p4h52a2nzf 0 84934 164825 2026-05-16T22:14:47Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod I|Penod I]] | next = [[../Penod III|Penod III]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=63 to=76 fromsection="bbb" /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 02}} Categori:Bywgraffiad..." 164825 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod I|Penod I]] | next = [[../Penod III|Penod III]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=63 to=76 fromsection="bbb" /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 02}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] iboh1dgzyhhasjovom08u4tb17gq84h 164826 164825 2026-05-16T22:17:49Z AlwynapHuw 1710 164826 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod I|Penod I]] | next = [[../Penod III|Penod III]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=64 to=76 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 02}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] pjg4enmdsdo4n4qvgl71dftmp2y466o 0 84935 164828 2026-05-16T22:20:19Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod II|Penod II]] | next = [[../Penod IV|Penod IV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=77 to=136 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 03}} Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Ri..." 164828 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod II|Penod II]] | next = [[../Penod IV|Penod IV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=77 to=136 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 03}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] di9lis9bbh4uak7726p7mm5j8vje2qw 0 84936 164829 2026-05-16T22:21:29Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod II|Penod II]] | next = [[../Penod IV|Penod IV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=77 to=136 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 03}} Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Ri..." 164829 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod II|Penod II]] | next = [[../Penod IV|Penod IV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=77 to=136 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 03}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] di9lis9bbh4uak7726p7mm5j8vje2qw 164830 164829 2026-05-16T22:23:05Z AlwynapHuw 1710 164830 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod III|Penod III]] | next = [[../Penod V|Penod V]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=137 to=147 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 04}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] afrzotcr3z0fk76plrn9r21f2hw83kz 0 84937 164832 2026-05-16T22:26:57Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod IV|Penod IV]] | next = [[../Penod VI|Penod VI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=148 to=157 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 05}} Categori:Bywgraffiad y Parch Thos R..." 164832 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod IV|Penod IV]] | next = [[../Penod VI|Penod VI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=148 to=157 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 05}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 1txr0zccejimxb46zfnb5uuwa6uxl6w 0 84938 164833 2026-05-16T22:28:29Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod V|Penod V]] | next = [[../Penod VII|Penod VII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=158 to=171 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 06}} Categori:Bywgraffiad y Parch Thos..." 164833 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod V|Penod V]] | next = [[../Penod VII|Penod VII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=158 to=171 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 06}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 1x65agwxq24a5salfz0k4en6924h6ep 0 84939 164834 2026-05-16T22:29:37Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod VI|Penod VI]] | next = [[../Penod VIII|Penod VIII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=172 to=177 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 07}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164834 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod VI|Penod VI]] | next = [[../Penod VIII|Penod VIII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=172 to=177 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 07}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 20g9ttkp0fzgfwn5p5n21gfthi5scx2 0 84940 164835 2026-05-16T22:31:20Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod VII|Penod VII]] | next = [[../Penod IX|Penod IX]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=178 to=185 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 08}} Categori:Bywgraffiad y Parch Tho..." 164835 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod VII|Penod VII]] | next = [[../Penod IX|Penod IX]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=178 to=185 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 08}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] obu48qmccuyd07at9qhzqv1p3dfw9n3 0 84941 164836 2026-05-16T22:32:46Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod VIII|Penod VIII]] | next = [[../Penod XI|Penod XI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=186 to=193 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 09}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164836 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod VIII|Penod VIII]] | next = [[../Penod XI|Penod XI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=186 to=193 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 09}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 0rmkacrtf1visnj2l5outoomw9gspct 164848 164836 2026-05-16T23:24:40Z AlwynapHuw 1710 164848 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod VIII|Penod VIII]] | next = [[../Penod XI|Penod XI]] | notes =Does dim Pennod X, y bennod nesaf yw pennod XI }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=186 to=193 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 09}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] kajh25ifnj08rklkcd2h39ffob4xz2m 164849 164848 2026-05-16T23:25:39Z AlwynapHuw 1710 164849 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod VIII|Penod VIII]] | next = [[../Penod XI|Penod XI]] | notes =Does dim Penod X, y bennod nesaf yw Penod XI }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=186 to=193 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 09}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 6nocb815uuy42ux8mwhl5uaep6tv74p 0 84942 164837 2026-05-16T22:48:45Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod IX|Penod IX]] | next = [[../Penod XII|Penod XII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=199 to=229 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 12}} Categori:Bywgraffiad y Parch Tho..." 164837 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod IX|Penod IX]] | next = [[../Penod XII|Penod XII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=199 to=229 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 12}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 4d7h0z6nyvejxm179v851znftcm366o 164838 164837 2026-05-16T22:56:34Z AlwynapHuw 1710 164838 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod IX|Penod IX]] | next = [[../Penod XII|Penod XII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=194 to=298 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 12}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] i5btbexm7ah3hor7dkg9byfh1x34mss 164839 164838 2026-05-16T22:57:08Z AlwynapHuw 1710 164839 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod IX|Penod IX]] | next = [[../Penod XII|Penod XII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=194 to=298 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 11}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] du865rti8xbunufqwkm1ou26qqsgubf 164840 164839 2026-05-16T22:58:24Z AlwynapHuw 1710 164840 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod IX|Penod IX]] | next = [[../Penod XII|Penod XII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=194 to=198 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 11}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] qbdl5m1l1yep9dhv4t0q8hmvtexivp3 0 84943 164841 2026-05-16T23:00:33Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XI|Penod XI]] | next = [[../Penod XIII|Penod XIII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=199 to=229 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 12}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164841 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XI|Penod XI]] | next = [[../Penod XIII|Penod XIII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=199 to=229 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 12}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] dd6efn9hztq8v7ie8ez182htzkd4qj2 0 84944 164842 2026-05-16T23:02:07Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XII|Penod XII]] | next = [[../Penod XIV|Penod XIV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=230 to=242 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 13}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164842 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XII|Penod XII]] | next = [[../Penod XIV|Penod XIV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=230 to=242 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 13}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] i2onr0ovf8v32kx3ht78z6mrt1c233q 0 84945 164843 2026-05-16T23:04:19Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XIII|Penod XIII]] | next = [[../Penod XV|Penod XV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=243 to=249 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 14}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164843 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XIII|Penod XIII]] | next = [[../Penod XV|Penod XV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=243 to=249 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 14}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] hbxjfjf8zs7eqmme5t8nkg398nqitr5 0 84946 164844 2026-05-16T23:09:35Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XIV|Penod XIV]] | next = [[../Penod XVI|Penod XVI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=250 to=255 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 15}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164844 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XIV|Penod XIV]] | next = [[../Penod XVI|Penod XVI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=250 to=255 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 15}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 82ctuzf83fhogegii2q1qzql2n8rpga 0 84947 164846 2026-05-16T23:12:23Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XV|Penod XV]] | next = [[../Penod XVII|Penod XVII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=256 to=262 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 16}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164846 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XV|Penod XV]] | next = [[../Penod XVII|Penod XVII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=256 to=262 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 16}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 7jc3c7ui2qdmx5efbsrqg01nqn9zb4c 0 84948 164847 2026-05-16T23:13:48Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XVI|Penod XVI]] | next = [[../Penod XVIII|Penod XVIII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=263 to=272 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 17}} Categori:Bywgraffiad y Par..." 164847 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XVI|Penod XVI]] | next = [[../Penod XVIII|Penod XVIII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=263 to=272 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 17}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] cln846poosageni0ttblo55zznqi63d 0 84949 164850 2026-05-16T23:33:26Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XVII|Penod XVII]] | next = [[../Penod XIX|Penod XIX]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=273 to=283 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 17}} Categori:Bywgraffiad y Parch..." 164850 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XVII|Penod XVII]] | next = [[../Penod XIX|Penod XIX]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=273 to=283 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 17}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] fz78ckec68gpiozngwapk5h832w4jqj 164851 164850 2026-05-16T23:41:48Z AlwynapHuw 1710 164851 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XVII|Penod XVII]] | next = [[../Penod XIX|Penod XIX]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=273 to=283 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 18}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 9sntgx73td761071yev211te0s02wyj 0 84950 164853 2026-05-16T23:43:54Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XVIII|Penod XVIII]] | next = [[../Penod XX|Penod XX]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=284 to=297 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 19}} Categori:Bywgraffiad y Parch..." 164853 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XVIII|Penod XVIII]] | next = [[../Penod XX|Penod XX]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=284 to=297 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 19}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 82yivkn3k5th6kef70tu216mspaonzt 0 84951 164854 2026-05-16T23:45:34Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XIX|Penod XIX]] | next = [[../Penod XXI|Penod XXI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=298 to=305 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 20}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164854 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XIX|Penod XIX]] | next = [[../Penod XXI|Penod XXI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=298 to=305 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 20}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 9n6i38c0hv8jnu2mxwr3fczycjcdw47 0 84952 164855 2026-05-16T23:46:52Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XX|Penod XX]] | next = [[../Penod XXII|Penod XXII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=306 to=310 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 21}} Categori:Bywgraffiad y Parch T..." 164855 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XX|Penod XX]] | next = [[../Penod XXII|Penod XXII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=306 to=310 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 21}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] b8baxnjpwm7r6o518jncwdfkceyaqnl 0 84953 164856 2026-05-17T00:14:24Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXI|Penod XXI]] | next = [[../Penod XXIII|Penod XXIII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=311 to=315 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 22}} Categori:Bywgraffiad y Par..." 164856 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXI|Penod XXI]] | next = [[../Penod XXIII|Penod XXIII]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=311 to=315 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 22}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] q4k7idvhjpddkbjbpt7mbocznu2afjq 0 84954 164857 2026-05-17T00:25:44Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXI|Penod XXII]] | next = [[../Penod XXIV|Penod XIV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=316 to=323 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 23}} Categori:Bywgraffiad y Parch..." 164857 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXI|Penod XXII]] | next = [[../Penod XXIV|Penod XIV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=316 to=323 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 23}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 006jy2sjd9daw8keo5g461tsbk8zglj 164858 164857 2026-05-17T00:27:56Z AlwynapHuw 1710 164858 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXII|Penod XXII]] | next = [[../Penod XXIV|Penod XIV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=316 to=323 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 23}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] dohdo376k6737jnedv9nqmpa7pbgrh2 0 84955 164860 2026-05-17T00:34:20Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXIII|Penod XXIII]] | next = [[../Penod XXIV|Penod XV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=324 to=328 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 24}} Categori:Bywgraffiad y Par..." 164860 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXIII|Penod XXIII]] | next = [[../Penod XXIV|Penod XV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=324 to=328 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 24}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] lhzepqd68moewt5wt41lkg4v21iuix1 164861 164860 2026-05-17T00:34:58Z AlwynapHuw 1710 164861 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXIII|Penod XXIII]] | next = [[../Penod XXV|Penod XV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=324 to=328 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 24}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] rohgzmu79q7jkneowsy0efiwef44c1c 0 84956 164863 2026-05-17T00:45:06Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXIV|Penod XXIV]] | next = [[../Penod XXVI|Penod XVI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=329 to=339 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 25}} Categori:Bywgraffiad y Parc..." 164863 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXIV|Penod XXIV]] | next = [[../Penod XXVI|Penod XVI]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=329 to=339 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 25}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] cfjg82hsk9m3d2s6utvery6l5b9j9u9 0 84957 164864 2026-05-17T00:47:22Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXV|Penod XXV]] | next = [[../Galareb Fuddugol|Galareb Fuddugol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=340 to=347 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 26}} Categori:Bywgraf..." 164864 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXV|Penod XXV]] | next = [[../Galareb Fuddugol|Galareb Fuddugol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=340 to=347 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Penod 26}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] 9lqu1f311o84br4m83hxagmy79p81ol 0 84958 164865 2026-05-17T00:50:51Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXVI|Penod XXVI]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=348 to=352 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Galareb Fuddugol}} Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Aber..." 164865 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen | author =Edward Matthews | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Penod XXVI|Penod XXVI]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu" from=348 to=352 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Galareb Fuddugol}} [[Categori:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen]] [[Categori:William Thomas (Islwyn)]] ftuo65gvmyy6h2np0t4lcad86rb6ie4 104 84959 164871 2026-05-17T01:34:20Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "dyfod i sylw cyhoeddus dan holl anfanteision llafurwr tlawd a diaddurn. 2. Dysgeidiaeth a ystyrir fel yn rhoddi hawl i'r meddiannydd i briodoli iddo ei hun uwchraddiaeth; a gall y cyfryw gael dylanwad lled fawr ar y lliaws, os bydd ganddo gallineb digonol i'w ymarfer, a'i gynnal i fynu. Ond edrychwn a ddeilliodd dim o'i odidogrwydd ef oddiwrth hyn. Yn ei Gofiant rhag-grybwylledig cawn yr hysbysrwydd a ganlyn gyda chyfeiriad at ei dd... 164871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dyfod i sylw cyhoeddus dan holl anfanteision llafurwr tlawd a diaddurn. 2. Dysgeidiaeth a ystyrir fel yn rhoddi hawl i'r meddiannydd i briodoli iddo ei hun uwchraddiaeth; a gall y cyfryw gael dylanwad lled fawr ar y lliaws, os bydd ganddo gallineb digonol i'w ymarfer, a'i gynnal i fynu. Ond edrychwn a ddeilliodd dim o'i odidogrwydd ef oddiwrth hyn. Yn ei Gofiant rhag-grybwylledig cawn yr hysbysrwydd a ganlyn gyda chyfeiriad at ei ddysgeidiaeth-tu dal. 35: "Nid oes dim i'w adrodd am dano, fel pregethwr yr efengyl, o'r pethau sydd yn fawr ac o fri uchel yn nghyfrif y byd; megys, pa le y derbyniodd ei raddau mewn dysgeidiaeth, namyn mai trwy ei ddiwydrwydd yr ychydig amser a allai hebgor yn awr a phryd arall. Clywais ef yn dywedyd (medd yr ysgrifenydd, sef y Parch. Richard Jones, yn ddiweddar o'r Wern), mai wrth ddarllen y Salmau perthynol i bob dydd gyda fy nhad a minau, y dysgodd efe fwyaf mewn darllen Cymraeg o un man. Efe a fu ychydig wedi hyny gyda Mr. Evan Richardson yn dysgu Saesoneg; a thrwy y fath gychwyniad tlawd a hwn, daeth mewn ychydig flynyddoedd i gydnabyddiaeth â'r iaith hono, gan belled ag yr oedd yn gallu deall awdwyr mewn duwinyddiaeth yn gyffredin dda." 3. Peth arall sydd yn gynnorthwyol i boblogrwydd a dylanwad ydyw person hardd a golygus, 1 Sam. x. 23, 24. Cyfeiriwn eto i'w Gofiant am hysbysrwydd ar y pen hwn: "Y lle cyntaf y cefais adnabyddiaeth arno (medd yr ysgrifenydd ag a grybwyllwyd o'r blaen) oedd yn Cefn Pencoed, plwyf Llanarmon, Eifionydd, yn gwasanaethu. Pa hyd y bu yno nis gwn; ond hyn yr wyf yn ei wybod mai at fy nhad a'm mam i'r Coed-cae-du y daeth oddiyno, ac a fu gyda hwynt yn hwsmon ddwy flynedd; ond mi feddyliwn hyd yr ydwyf yn ei gofio ei fod trwy naill ai oeri neu ysigo wedi cael rhyw afiechyd cyn dyfod at fy nheulu i. Ac erbyn pen y ddwy flynedd yr oedd ei afiechyd wedi myned mor gryf, nes yr oedd yn analluog i wasanaethu yn y modd hwn mwy; ac er ei fod y pryd hwnw yn ddyn hoyw a bywiog, eto yr oedd ei afiechyd wedi gwreiddio yn rhy ddwn i'w ysgwyd ymaith; ac fe weithiodd o'r diwedd mor gryf, nes ei wneuthur o fod yn ddyn lluniaidd a thàl yn gorach byr a chrwcca! a thyma agwedd ei gorph afiachus yn llafurio holl ystod amser ei weinidogaeth. * * * * "Yr oedd ei agwedd fel pe buasai ei holl Iwynau ac amwydyn ei gefn yn crebychu; ac yn yr agwedd grwcca hon y bu fyw nes gorphen ei dymmor." Gwelwn gan hyny mai llafurwr amaethyddol oedd Robert Roberts, amddifad o ddysgeidiaeth o'r fath ag sydd yn rhoddi i ddyn y titl o ddyn dysgedig. Gyda hyny gwelwn mai dyn afiach ydoedd, a'i fod o herwydd hyny o ran agwedd ac ystum ei gorff yn fyr, yn grwcca, anghydffurf, ac anolygus; fel nad oedd yn nullwedd ei berson, a'i olygiad a'i alwad allanol, unrhyw ragoriaethau a fuasent yn ei ddwyn i enwogrwydd byth, ond yr oeddynt yn hytrach yn milwrio yn erbyn hyny. Oblegyd y mae dynolryw yn meddu priodoliaeth o gyd-deimlad (sympathy) yr hon a gyffroir bob amser drwy edrych ar unrhyw wrthddrych mewn poen a gofid, neu yn dwyn yn ei agwedd nodau poen a gofid. Effaith cyffroad y briodoliaeth hon ar y meddwl sydd annymunol, yn cynnyrchu math o resyndod poenus, yr hwn o herwydd ein hanallu i wellhau yr olygfa, a weithreda ynom drachefn ewyllysiad am i'r gwrthddrych a achosa y cyfryw gyffroad fod o'r golwg. O herwydd hanfodiad cynhenid y gynneddf ddynol hon, nis gallasai ymddangosiad cyhoeddus Robert Roberts lai na bod yn anmhoblogaidd ; oblegid bob amser yr edrychid arno, buasai ei agwedd, a ddarluniwyd uchod, yn cyffroi y cydymdeimlad a nodwyd nes cynnyrchu anhoffder at yr olygfa, ac felly terfynu yn naturiol mewn anmhoblogrwydd; oddieithr bod ynddo ryw ragorion a hynodrwydd o ansawdd mwy deniadol, a dueddasent i gyffroi yn y meddwl deimladau gwrthwynebol o hyfrydwch a boddhâd, can belled ag i beri iddo yn foddlawn ddygymod â'r hyn oedd boenus, a boddi yr anesmwythder mewn cyflawnder o fwynhad. Ond y ffaith yw, yr oedd y gŵr yn boblogaidd dros ben, a chan hyny yr oedd yn meddu ar y rhagorion a'r hynodrwydd hyfrydlawn a nodwyd fel yn angenrheidiol tuag at i un o'i fath ef fod felly. Ac yn ein olrheiniaeth am y rhagorion hyn, dyma ni yn myned i roddi ein hail gynnyg ar ei ddarlunio; trwy gymeryd sylw o'r pethau mewnol a hanfodol hyny y rhai y mae meddu unrhyw helaethrwydd anghyffredin o honynt, yn gosod mawredd cymhariaethol ar ddyn, cyfartal i'r graddau a'r mesurau ag y maent yn gorbwyso y safon cyffredin, fel y sylwyd o'r blaen. Tuag at gael trywydd (clue) at yr achos o'i enwogrwydd, dyfynwn ychydig o'i Gofiant eto; tu dal. 35, 36, cawn y sylw canlynol : "O ran ei gymhwysderau i'r weinidogaeth, er ei fod o ran agwedd ei berson yn wael, eto yr oedd ei lais yn glir a'i barabl yn groyw, ac o gôf da; ac er nad oedd yn deall ffugyrau areithyddiaeth na rhesymiaeth ychwaith, eto yr oedd yn eglur i bawb oedd yn eu deall, eu bod fel ffrydiau yn tryloywi yn naturiol yn nghymwysder ei eiriau, priodoldeb ei gyffelybiaethau, a phwys ei resymau; ac yn enwedigol pan y byddai llewyrch yr arddeliad ar ei ysbryd; a chyda hyn yr oedd bywiogrwydd ac eondra digonol yn ei ysbryd a'i wynebpryd." Eilwaith, tu dal. 36, dywedir am dano fel hyn :"Yn nechreu ei weinidogaeth, fel yr oedd o ddoniau naturiol helaeth, fe bregethai yn drefnus, pa fodd bynag y byddai o ran cynnorthwyon, eithr nid bob amser mor nawsaidd a buddiol ag y buasai dymunol." Gwnawn rai sylwadau ar y cymhwysiadau a nodwyd. 1. Eöndra a bywiogrwydd ysbryd a wynebpryd. Y dewrder moesol hwn sydd anhebgorol i bregethwr tuag at fod yn llwyddiannus ac effeithiol. Arwydda deimlad a chydwybodolrwydd o wirionedd a phwysfawredd ei genadwri, arbenigrwydd ei orchwyl, a difrifolrwydd ei amcan; ac yn ei effeithiau tuedda i orchfygu a darostwng y gwrandawyr, fel ag i'w tymheru i ymroddiad a goddefolrwydd tawel ac ewyllysgar. Barnwn fod hwn yn un o'r cymhwysiadau penaf ynddo tuag at roddi amlygiad cyflawn a gweithrediad rhydd i'w alluoedd eraill, trwy sefydlu ei hunan-feddianniad, a rhagflaenu unrhyw lithriad i ddyryswch ac absenoldeb meddwl. 2. Llais. Nid oes, efallai, unrhyw allu neu briodoliaeth o fwy canlyniad i bregethwr na'i lais, ac yn wir i bob areithiwr cyhoeddus. Mae pregethwyr yn fynych trwy bereidd-der eu lleisiau, megys rhinwyr a swynwyr cyfarwydd, yn denu y glust i wrandawiad dyfal a hyfrydol ar yr hyn, pe y'i traddodasid mewn llais cyffredin, na buasai ond sûo y gwrandawyr i gysgu, pan ar yr un pryd y mae y meddwl yn ymsefydlu a'r teimlad yn ymdoddi uwchben golygfeydd, y rhai, pe darluniasid hwynt mewn rhyw sain anhynod, diaddurn, a diberoriaeth, na buasent byth yn ennyn sylw na dyddordeb. Yr ydym wedi darllen eisoes am wrthddrych y sylwadau hyn, fod ei lais yn glir; amryw o'i hen wrandawyr synedig a dystient yr un peth wrthym, gan chwanegu fod ei lais yn llyfn, ystwyth a threiddiol, uchel yn gyffredin, ac ar amserau yn dra uchel a pheroriaethol. 3. Parabl. Nodwyd eisoes o'i Gofiant fod ganddo "barabl croyw." Er nad yw dynion yn gyffredin yn barablwyr da, a chroyw, ond yn hytrach trwy ryw floesgni neu lusgiad, drygir ac anmharir y cynaniad yn y rhan fwyaf o engreifftiau; eto y mae dynolryw yn gyffredin yn meddu gallu i werthfawrogi y cyfryw ddawn; ac y mae yn ddawn a ennill i'w meddiannydd bob amser ffafr yn ngolwg ei wrandawyr, tueddrwydd at ei wrando, a chymeradwyaeth i'w draethiad, pa un bynag a wneir ai credu ai anghredu sylwedd ei genadwri. Dibyna y weithred olaf hon, mewn ystyr ysbrydol ar achosion eraill. Ond ar yr un pryd, mae y ddawn dan sylw yn gyfrwng da i drosglwyddiad y fendith, ac yn foddion i gyffroi awydd i'w derbyn a'i mwynhau, trwy attal diflasrwydd i greu difrawwch, ac ennyn dyddordeb i beri bywiogrwydd a brwdfrydedd. "Ei ddigabl barabl oedd gwbl beraidd, Fe enwog leisiai'n fwyn eglwysaidd; E glyw'd ei dôn mewn gwlad a dinas, A Duw'n ei arddel dan ei urddas; [blocks in formation] 4. Côf. Dywedir i ni yn mhellach yn ei hanes, fod ganddo gôf da. Wele eto elfen arall a gyfranogai at wneyd i fyny ei boblogrwydd Mae côf da yn hanfodol angenrheidiol i wneyd siaradwr cyhoedd da. Dylai y cyfryw gynnwys mewn trefn a dosbarth bob hysbysrwydd ag a allai fod mewn un modd yn wasanaethgar neu gynnorthwyol i draethiad hyawdl a hylithr; dylai llead y defnyddiau yn y côf fod yn drefnus a dosbarthus tuag at eu gwneyd yn gwbl barod at gyrchiadau byrbwyll a disymwth y meddylfryd yn nilyniad prysur sylwedd gwahanrywiol yr araeth. Sylwai un y dylai bardd feddu hysbysrwydd eang a chyflawn am natur yn ei dirfawr amrywiaeth, y'nghyd ag amcan-dŷb gywir am wahanol ansoddau ei lliosog gynnyrchion, er mwyn eu defnyddio gyda phriodoldeb yn ei gyffelybiaethau a'i drofegau barddonol; yr un modd, debygem, y dylai fod gan y siaradwr cyhoedd y cyfryw wybodaeth amrywiog a chyffredinol. Ond tra y gwasanaethai y wybodaeth hon yn neall a darweliad yr ysgrifenydd, mae yn angenrheidiol iddi fod yn drefnus yn nghôf yr areithydd, yn barod i'w defnyddio ar hanner eiliad o rybudd, onite nis gall ddyfod trwy ei ddarlithiad prysur yn gyson a diwaradwydd. Ond heblaw y wybodaeth gyffredinol hon, mae yn arbenigol angenrheidiol fod yn ngôf yr areithydd drysorfa drefnus a chyflawn o'r holl hysbysrwydd o bwys a fyddo yn gydrywiol a phrif ansawdd a nodweddiad ei araeth. Megys y dylai y deddfwr a'r seneddwr fod yn feistriaid ar bob hysbysrwydd hanfodol i lywod-ddysg, a'r dadleuydd cyfreithiol ar brif sylwedd ymarferol y deddflyfr gwladol, a rhagbenderfyniadau llysol, felly y dylai pregethwr yr efengyl feddu yn ei gôf yr holl hysbysrwydd dwyfol dadguddiedig yn llyfr Duw yn y fath fodd ag i allu ei ddefnyddio yn effeithiol a chyson, ac at y pwrpas, ar unrhyw droad disymwth neu ddychlamiad annysgwyliadwy o eiddo y meddwl. Gwelwn gan hyny gymaint o fantais oedd i wrthddrych ein sylwadau fod yn feddianol ar "gôf da.” 5. Rhesymiaeth. Awgrymir i ni ei fod yn meddu medrusrwydd a deheurwydd cynhenid mewn rhesymiaeth ac areithyddiaeth, a hyny i raddau lled helaeth, a rhaid ei fod: meddyliem y buasem yn cael ein harwain yn naturiol i briodoli hyn iddo, pe nad awgrymasid dim yn ei gylch;<noinclude><references/></noinclude> 092l0jtcnrvn1ojfrakjl9yk40oc5gm 104 84960 164872 2026-05-17T01:35:12Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "oblegid oni buasai yn meddu y medrusrwydd a nodwyd, ni buasai yr "eöfndra a'r bywiogrwydd" a grybwyllwyd ond cyflymu ei gwymp i wrthuni meddyliol, anghysondeb geiriol, a chwyddiaith ddiystyr a dieffaith; ïe, ni buasai ei " gôf da,” ai "lais clir," a'i "barabl croyw," ond cynnifer o foddion i'w chwyrn-luchio i draethiadau anghysylltiol, cymysglyd a thywyll. Ond dyma y grym tyniadol a'i cadwai o fewn cylch priodoldeb a gweddeidd-dra.... 164872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>oblegid oni buasai yn meddu y medrusrwydd a nodwyd, ni buasai yr "eöfndra a'r bywiogrwydd" a grybwyllwyd ond cyflymu ei gwymp i wrthuni meddyliol, anghysondeb geiriol, a chwyddiaith ddiystyr a dieffaith; ïe, ni buasai ei " gôf da,” ai "lais clir," a'i "barabl croyw," ond cynnifer o foddion i'w chwyrn-luchio i draethiadau anghysylltiol, cymysglyd a thywyll. Ond dyma y grym tyniadol a'i cadwai o fewn cylch priodoldeb a gweddeidd-dra. Edrychwn bellach pa lun sydd arno genym erbyn hyn. Gosodwn ef yn y pulpud yn weithiwr amaethyddol, gwargrwm, bychan; ond eto yn ei wynebpryd a'i edrychiad yn amlygu cynneddfau deallol o raddau uwchafol a dysgybledig. Dychymygwn ei glywed yn adrodd ei destun mewn modd syml, difrifol a tharawiadol. Yna yn pregethu yn fywiog, hylithr, ac awdurdodol, gyda llais hyfryd, uchel, a pherseiniol; heb amlygu dim dyryswch na thywyllni yn ei amgyffredion, annybendod nac anhawsder yn ei draethiad, na gorthrech nac anneheurwydd yn ei ddadl a'i resymiad; ond yn dyfod trwy y cwbl yn lled foddhaol i deimladau a syniadau y gwrandawyr. Ymddengys i ni fod yr hyn a drinwyd eisoes o'i nodweddiad yn cyfiawnhau darluniad tebyg i hyn o hono, ac y mae hyn yn gwneyd i fyny bregethwr gwych. Ond rhaid i ni ddeall fod rhai eithriadau achlysurol i'r ymddangosiad a'r cyflawniad yma o'i eiddo. oblegid dywedir yn ei gofiant "na phregethai bob amser mor nawsaidd a buddiol ag y buasai dymunol." * Hawdd genym ganiatau hyn, ond nid ydym drwy hyny yn rhoddi i fynu ddim o'i ragorion a nodwyd, mwy nag y rhoddwn i fynu fod yr haul yn ddysglaer a goleu, pan y byddom yn canfod arno weithiau ddiffyg achlysurol drwy gyfryngiad rhyw sylweddau tywyll a effeithiant ar ei ymddangosiad i ni, er nad ydynt mewn un modd yn dyddymu nac yn cyfnewid dim ar ei hanfod a'i briodoliaethau ef ei hunan. Ond efallai fod ein darllenwyr ieuainc, aiddgar, brwdfrydig, a dychymygfawr, yn barod i ofyn bellach gyda gradd o siomedigaeth, "Ai dyma y fath un oedd Robert Roberts o Glynnog? Os felly, nid yw o gwbl y cyfryw un ag a ddychymygem ei fod, oblegid y mae genym * Dylid cofio mai am yr amser yr oedd yn dechreu pregethu y dywedir hyn yn y "Cofiant." H ddigon o Robertsiaid eto yn yr oes hon o'r fath ag a ddarluniwyd uchod." Gwir, y mae digon yn yr oes hon yn gyfartal iddo yn y pethau a nodwyd hyd yma, ac yn mhell uwchlaw iddo mewn llawer o honynt; ond rhaid oedd i ni lunio corff ei nodweddiad cyn rhoddi yn ei ffroenau yr anadl einioes a'i gwnai yn enaid byw o bregethwr. A dyma ni yn bresennol yn myned at y trydydd cynnyg ar ei ddarlun, drwy nodi " neillduolion y nodweddiad, y rhai a ffurfir oddiwrth nwydau, tueddiadau, a galluoedd, gan mwyaf yn gynnysgaethol neu yn gyrhaeddiadol, a'r rhai yn eu gweithrediad a benderfynant yn benaf hunaniaeth ac unigrywiaeth y dynsawd," Gwahaniaethid ei nodweddiad yn neillduol trwy y pethau canlynol; sef : 1. Carueiddrwydd tymher. Gyda golwg ar ei dymher, cawn yn ei Gofiant, tu dalen 32, "ei fod yn naturiol yn ddyn siriol, diniwed;" ac eilwaith, tu dalen 39, "yr oedd o dymher naturiol siriol a chyfeillgar iawn." Ac â'r desgrifiad hwn y cyttuna tystiolaethau ei holl hen gydnabod; darluniant ef yn un-air fel un nodedig o agos a chyfeillgar, heb ddim yn sarug na thrahaus nac anhynaws ynddo. Fel eglurhad ar hyn, coffawn y sôn tra-hoffus sydd yn mhlith ei frodyr crefyddol am dano hyd heddyw, gyda golwg ar ei ddull llwyddiannus o rybuddio a cheryddu yn bersonol a chyfrinachol. Pan welai frawd yn amlygu dirywiad tufewnol trwy ryw ag agwedd ysgafn a gwammal, neu wisgiad coegfalch ac anweddaidd, neu os byddai wedi dyfod i wybyddiaeth am ryw ymddygiad neu arferiad annheilwng arall yn neb o'i frodyr-pan gyfarfyddai a hwynt, defnyddiai y cyfleusdra, a rhoddai y cyfarchiad arferol i goffa iddynt eu camymddygiadau neu eu camagweddan, ac mewn dull prysur, siriol, ac ennillgar, oud gwir ddifrifol, cynghorai hwynt gyda'r serchawgrwydd mwyaf, gan wasgu eu dwylaw, a dywedyd yn ddystaw a charuaidd " Frawd bach! mae dy agwedd er's ychydig yn hytrach yn fwy gwammal nag y gweddai i Gristion." Neu, “Anwyl frawd! mae y gwisgiad yma yn rhy goegfalch, ac anghydweddol a symlrwydd Cristionogol," &c., neu ryw anerchiadau a geiriau cyffelyb a fyddai yn gymhwys a phriodol at y pleidiau a'r amgylchiadau y cyfeiriai atynt. A byddai y cyfryw gerydd, neu rybudd, neu annogaeth, bob amser, yn ddieithriad, yn effeithio yn ddymunol er diwygiad, heb gynnyrchu unrhyw deimladau o wrthnysigrwydd nac oerfelgarwch; ond i'r gwrthwyneb, byddai y serch a'r cariad ato yn gwresogi mwy, a'i barch a'i anrhydedd yn mysg ei frodyr yn gwreiddio yn ddyfnach. Nid anmherthynasol i hyn yw y sylw a geir yn y tu dalen o'i Gofiant a nodwyd olaf, sef, "y byddai ei ddywediadau fel halen a thân i'r cnawd; eto ymgeleddai a magai fel y fam dyneraf," "Fe gynt a gaid, rhag bleiddiau'n blaid, I'r defaid ŵr dyfal; Y da weinidog dianwadal, Wyn Duw arweiniodd drwy dir anial. Ei ddiadell a ddiododd, Ac â gwybodaeth deg E'i bwydodd; Condemniai fai yn mhob ryw rai. Gwir daniai gredinwyr; Ei lon wasanaeth oedd lawn synwyr, I ranu deall i'w wrandawyr." Ei Farwnad, gan Dewi Wyn. 2. Brwdfrydedd a gwresogrwydd ysbryd a theimlad. Hwyrach y gallem sylwi fod hon yn nwyd beryglus i raddau, megis pan y golygom hi ar ei phen ei hun, neu mewn cysylltiad â nwydau a thueddiadau eraill o ansawdd anghoethedig, neu o ansawdd gwanaidd a musgrell. Yn yr amgylchiad cyntaf, byddai fel eirias o dân mewn tŷ gwag, yn treulio ei hun i ddim dyben, ac ar yr un pryd yn beryglus i roddi y tŷ ar dân; yn ei chysylltiad â nwydau dirywiol ac anghoethedig, arweiniai i ryfyg cyhoeddus a diddarbodus; ac yn ei chysylltiad â nwydau gwanaidd a musgrell o unrhyw ansawdd pa bynag, arweiniai i benboethni ynfyd. Ond tra y mae yn ffurfio rhan o gyfundrefn o nwydau bywiog, nerthol, a sancteiddiedig, mae yn ardderchogi y nodweddiad, ac yn mwyhau y defnyddioldeb i raddau anghyffredin. Lled awgrymir yn ei Gofiant ddarfod i'r nwyd hon fygwth gweithredu yn annymunol unwaith ynddo yntau; oblegid yn amser darostyngiad afiachol ei natur, cyfranogai yn helaeth o ddylanwadau tra effeithiol diwygiad neu adfywiad crefyddol a gymerasai le yn ei gymydogaeth, ac ymroddai gyda'r effeithiau mor ddiymarbed i ymegnïadau corfforol ac eneidiol, nes y tybiodd un o'i ymgeleddwyr tyneraf yn angenrheidiol ei goffau am y perygl yr oedd yn gosod ei iechyd a'i fywyd ynddo trwy hyn, gan ei anog i ymarbed. Ond ei ateb ef ydoedd, "Nid oes dim help am dani; ni chollwyd gwaed y groes erioed am ddim i'r llawr!" Gwel tu dalen 34. Tybiem na chyfrifid y cyfryw ateb mewn cyffelyb amgylchiad yn amgen nag amlygiad o dueddiad at ryfyg a phenboethni; ond yn ffurfiad dilynol ei nodweddiad, rheoleiddiwyd y nwyd hon gan foneddigeiddrwydd y ddoethineb sydd oddi uchod, nes ei dwyn i fod yn un o'r elfenau mwyaf bywiog a grymus yn ei boblogrwydd a'i ddefnyddioldeb rhyfeddol. 3. Mwydolrwydd ei enaid a'i feddwl yn sylwedd ei bregethau. Byddai wedi ei saturatio, wedi ei drylenwi mor berffaith a mater a sylwedd ei bregethau, nes y byddai, mewn ffordd ddynol o lefaru, ar gyffyrddiad llaw yr Hollalluog yn cael ei wasgu fel yspwng llawn o ddwfr i ddyferu, ïe, i gawodi ar y gynnulleidfa yr hyn a orlanwai ei enaid ef ei hun, nes eu gorlenwi hwythau a'r cyffelyb hylif nefol, a gwneyd yr holl eglwys ymgynnulledig yn fath o galvanic battery ysbrydol i roddi ergyd ddychrynllyd i lygredd a phechod, ac adfywiad iachaol i'r anian newydd: yr effaith fyddai ar yr un pryd yn arswydus a gorfoleddus. 4. Bywiogrwydd ac ennynolrwydd ei nwydau a'i deimladau. Teimlai yn ddwys, yn fywiol, yn danbaid, ac yn angerddol, ddyledus bwysigrwydd a maintioli yr hyn oll a ddeuai dan ei sylw; ennynid ef trwy fyfyrdodau a drychfeddyliau am bethau na welsai, ac na phrofasai erioed ond yn anmherffaith; nes yr ymddangosai fel un yn eu teimlo yn wirioneddol mewn dyoddefiadau neu fwynderau sylweddol a phersonol, cyflawn a digyfrwng. Trwy hyn yr oedd effaith ei ymddangosiad uwchben ei wrandawyr, a'i bregethiad tanllyd a llym, neu ynte effro a gorfoleddus, ar un llaw yn debyg i raddau i'r effaith a deimlid pe deuai ysbryd damnedig o uffern, mewn rhyw rith corfforol i ddarlunio i ni holl boenau arswydus Gehenna, a gwaëau tragywyddol melldith y ddeddf, gan amlygu ar yr un pryd yn ei agwedd ddirboenus, a'i lym-dremiad goruwchddaearol y teimladau dirdynol a achosai dyoddefiad y cyfryw boenau. Neu ar y llaw arall, yn debyg i'r effaith a deimlid ar ddisgyniad ysbryd gwynfydedig o'r drydedd nef, yr hwn a ymegnïai i ddarlunio i ni ryfeddodau dedwydd, a llawenydd annhraethadwy a gogoneddus yr eglwys orfoleddus fry, ynghyd â holl freintiau annirnadwy y gwaredigion, gan amlygu ar yr un pryd yn ei wedd ddysglaer, a'i ymfoddhad gwynfydedig a phêr-lewygol, sylweddolrwydd teimladwy yr hyn oll a geisiai ei ddarlunio. 5. Ei alluoedd cyffröadol; a thrwy y rhai hyn yr oedd fel yr angel gynt "yn gwneuthur yn rhyfedd." Barn. xiii, 19, 20, Cynnorthwyid a mwyheid y galluoedd hyn yn ddirfawr gan rai, os nad y cwbl o'r priodoliaethau rhagflaenol, Trwy y rhai hyn gweithiai ei hun i'r fath radd o gyffroad bywiog, ac ymarferai ddylanwadau cyffroadol ar eraill, gyda y fath effaith ag i gynnyrchu golygfeydd nad yw braidd yn bosibl erbyn hyn eu darlunio i'r cyfryw fanyldra ag a roddai ddrych-olwg canolig o gywir a bywiog o honynt i'r darllenydd, Ni bydd i ni chwaith geisio eu darlunio; ond nodwn rai o'r moddion a'r dulliau trwy ba rai y gweithredent, a rhoddwn engraifft neu ddwy fel eglurhad, Y moddion a'r dulliau cyffröadol mwyaf arbenig o'i eiddo oeddynt yn, 1. Edrychiad llym, deffrous, awdurdodol, a threiddgar, 2. Cyfarchiadau byrbwyll, brawychus, a difrifol, megys, "Bobol!-bobol!" 3. Ystumiau corfforol, amlygiadol o ansawdd a sylwedd yr hyn a draethai, 4. Dysbeidiadau disymwth ac annysgwyliadwy yn nghanol traethiad gwresoglym a thanbeidiol, 5. Heblaw y dulliau a'r moddion cyffröadol a nodwyd, gellid hefyd crybwyll "wylo," oblegid yn hyn yr oedd yn dra nodedig. Dywedai un o'i wrandawyr, yr hwn hefyd oedd hen gymydog iddo, ei fod unwaith yn gwrando arno, ac yn sefyll yn lled agos i'w wyneb, a bod dagrau o lygaid Robert Roberts yn disgyn ar ei wyneb fel pe buasid yn chwistrellu dwfr ato! Nis gwyddom pa un a ydyw y darluniad hwn yn rhy gryf ai peidio; ond tybiwn ei fod, a chyfrifwn ef yn hytrach yn orwireb; dengys felly yn<noinclude><references/></noinclude> 7qbh8uwcpcmkq8v90uid3siwde11uy9 104 84961 164873 2026-05-17T01:36:58Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "llawn cystal fod y neillduolrwydd o wylo yn perthyn iddo.. Nodwn bellach engraifft neu ddwy o'i ymarferiadau dylanwadol ar ei wrandawyr. Weithiau byddai darlleniad ei destun yn unig yn peri effeithiau rhyfeddol. Yr ydym yn hysbys trwy ffafr un oedd yn gwrando arno ar y pryd, am un tro y darllenai yn destun y geiriau canlynol, “Brasa galon y bobl hyn," ," &c. Darllenai hwynt gyda'r fath gyffroad, ac mewn dull mor danllyd ac effro, ag... 164873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>llawn cystal fod y neillduolrwydd o wylo yn perthyn iddo.. Nodwn bellach engraifft neu ddwy o'i ymarferiadau dylanwadol ar ei wrandawyr. Weithiau byddai darlleniad ei destun yn unig yn peri effeithiau rhyfeddol. Yr ydym yn hysbys trwy ffafr un oedd yn gwrando arno ar y pryd, am un tro y darllenai yn destun y geiriau canlynol, “Brasa galon y bobl hyn," ," &c. Darllenai hwynt gyda'r fath gyffroad, ac mewn dull mor danllyd ac effro, ag a wnelai i'w wrandawyr deimlo yn y fan y fath iasau o fraw a dychryn ag a barai i'w calonau ddirgrynu o'u mewn. arall darllenai y geiriau hyn yn destun-"Mawr yw dirgelwch duwioldeb, Duw a ymddangosodd yn y cnawd," &c., ac yn ebrwydd anerchai ei wrandawyr mewn dull tra chyffrous, gan waeddi allan "Bobol!-bobol!-bobol!— dyma fôr heb waelod iddo; drwy gymhorth Duw, myfi a anturiaf i'w gwr.-Deliwch eich golwg arnaf, bobol!" yr hyn a effeithiai gynhwrf brawychus trwy yr holl gynnulleidfa. Adroddir am dano yn pregethu amser arall yn ei ddull bywiog, llym, a thanbaid; pan yn nghanol ei hyawdledd cyffrous y gogwyddai ei ben yn ddisymwth yn lled isel, ac arosai yn yr agwedd hono am enyd bach heb ddweyd un gair; yna cododd ei ben, a gwaeddodd dair gwaith "Ust! - ust! - ust! Pa beth ywysŵn a glywaf?" Ar hyn bloeddiai yn uchel a tharanllyd-"Ar yr annuwiolion y gwlawia efe faglau tân a brwmstan," &c., nes dryllio yr holl gynnulleidfa. Dro arall darluniai Jonah yn cael ei daflu i'r môr, a'r morfil yn ei lyncu, ac yn trywanu gydag ef trwy y dyfnder, nes oedd y dyfroedd yn "frigwyn, gan waeddi yn ei agwedd-"Cliriwch y ffordd i fessenger y brenin!" a Jonah oddifewn yn llefain, "Teml! - Teml! Teml!" Ei ddull nefolaidd a thyner, a'i lais peraidd, lleddf, a thoddedig yn ail adrodd y gair "Teml," a barai effaith nodedig o gyffrous a hyfrydlawn. Wedi dangos Robert Roberts fel hyn yn ei briod-ddull naturiol, neillduolrwydd ei ddoniau, ac unig-rywiaeth ei nodweddiad, braidd na ddywedasem fod gormod hygoeledd yn y gred a amlygir yn ei Gofiant, ac yn hoff-adroddiadau ei frodyr am dano, mewn perthynas i'r "tywalltiadau nerthol o'r nef," a'r "arddeliad rhyfeddol ar ei weinidogaeth," ac nad oedd y pethau a alwent felly ond yr hyn a ellid ddysgwyl fel effeithiau a dylanwadau naturiol y doniau a'r galluoedd nodedig ag yr oedd yn feddianol arnynt, a'r rhai a ddesgrifiwyd i raddau yn y tu dalenau hyn. Ond hoff yw genym gydnabod fod profion digonol i'r gwrthwyneb, yr hyn sydd yn ein harwain at y pedwerydd peth a nodasom, yn cynnwys y cyffyrddiadau gorphenol tuag at wneyd i fyny ei nodweddiad yn gyflawn, sef "galluoedd a nerthoedd goruwch-naturiol, y rhai gyda golwg ar bregethwr yr efengyl a benderfynant ei brif fawredd, a'r rhai a amlygant eu bodolaeth a'u graddau yn ngraddau defnyddioldeb a llwyddiant gweinidogaethol y cyfryw bregethwr, yn gystal yn adeiladaeth y saint ag yn nhroedigaeth pechaduriaid." Lliosog yw y profion o'i ryfedd lwyddiant a'i ddefnyddioldeb yn y pethau a nodwyd. Arwyddion apostol a weithredwyd ynddo, ac y mae sêl ei apostoliaeth yn fyw heddyw yn Nghymru, yn dwyn argraff eglur a diymwad fod ei anfoniad o'r nef a'i nerth o'r uchelder. Gellid dyweyd am dano a chyfeirio ato gyda golwg ar yr arddeliad gogoneddus a roddes yr Arglwydd ar ei weinidogaeth, "Fel hyn y gwneir i'r gŵr y mae y Brenin yn chwennych ei anrhydeddu." Ni byddai ef byth yn foddlawn yn y pulpud os na byddai ei bregeth "yn eglurhad yr Ysbryd a nerth." Pan na byddai arwyddion fod ei ymresymiadau yn gafaelu yn nghydwybodau ei wrandawyr, mynych, meddir wrthym, y gwelwyd ef yn sefyll "fel gŵr wedi synu" yn nghanol ei bregeth; ac yna gan dderchafu ei lygaid tua'r nef, tra y byddai deigryn ar ol deigryn yn ffrydio dros ei rudd, rhoddai floedd ddifrifol, "O Arglwydd! difa y llen! difa y llen!" nes y byddai y bobl yn gollwng allan eu Hamen yn un fanllef soniarus fel yn ddiarwybod iddynt eu hunain. Yna y pregethwr a ail gychwynai ar ei fater, gyda gwedd siriol, wrol, a bywiog, megys un wedi dadebru ar ol lludded blin : wedi cael "gallu gyda Duw," yr oedd yn hawdd iddo wedi hyny gael awdurdod ar y dyrfa; ac felly byddai y bregeth, wedi dechreu yn drymaidd, yn diweddu yn hynod effeithiol; gwelid rhai gwrandawyr yn llewygu, eraill yn moliannu, a phawb yn wylo; rhai yn gwaeddi am drugaredd, eraill yn diolch am ei chael, a Robert Roberts ei hun wedi ei orchfygu gan nerthoedd tragywyddoldeb yn gorfod ail weddio, "O Arglwydd! atal! atal! cau dipyn ar y curtain, onide 'ddaliwn ni ddim!" Cyn terfynu ar hyn, rhoddwn un hanes allan o lawer am effeithiau ei weinidogaeth. Yr oedd gan amaethwr cyfrifol a chrefyddol yn Môn ddyn ieuanc yn ben-llafurwr, o'r hwn yr oedd yn dra hoff; yr oedd yn un o dymher garuaidd a bywiog, ond nid oedd yn gwybod dim am ddylanwad crefydd ar ei feddyliau. Un prydnawn, pan yr oedd y gwas yn myned at ei feistr i ymgynghori am rywbeth ynghylch ei orchwyl, efe a gafodd ei feistr yn parotoi i fyned oddicartref, ac efe a ofynodd iddo, "A ydych yn myned yn mhell, meistr?" "Yr wyf yn myned i Lanerchymedd, Wil, i wrando ar ŵr dyeithr," oedd yr ateb. "Dear me! mor bell a hyny heno," ebe Wil; yr oedd o wyth i ddeng milltir; "rhaid mai pregethwr hynod ydyw!" "Oïe! Robert Roberts o Glynnog ydyw; pregethwr heb ei fath yw; mae ei eiriau yn glynu yn nghalon dyn, Wil; a ddeui di yno? ti a gei ddyfod gyda mi, os myni," "Na yn wir," meddai y gwas, "mae hyny yn ormod ffordd genyf i fyned i wrando dim ond un bregeth!" Ymaith â'r amaethwr tua Llanerchymedd, a Wil yntau a aeth i'r ysgubor i ddyrnu. Ond rywfodd, er cystal gweithiwr ydoedd, yr oedd yn methu a myned ymlaen yn rhwydd gyda'i waith y tro hwn, Er sŵn y ffust, tybiai ei fod yn clywed yn uwch lais ei feistr yn ei glustiau, " mae ei eiriau yn glynu yn nghalon dyn, Wil!" nes yr oedd yn teimlo ei freichiau yn myned yn ddinerth. Rhedodd i'r tŷ at ei feistres, a dywedodd, "Yr wyf yn medwl yn siwr yr af i Lanerchymedd eto." "Pa fodd na buasit yn myned gyda'th feistr?" meddai hithau, "mae arnaf ofn ei bod yn rhy hwyr i ti fyned erbyn hyn." Pa fodd bynag, Wil a aeth; cerddodd a rhedodd ar hyd y llwybrau a farnai unionaf, nes cyrhaedd pen ei daith. Erbyn myned at y capel, yr oedd y buarth o'i flaen yn llawn o geir a cheffylau, ac yr oedd llawer o bobl allan yn methu myned i'r capel. "Wel, yn sicr," ebai Wil ynddo ei hun, "mae hwn yn rhyw bregethwr rhyfedd, gan fod y fath ymdyru ar ei ol; mae yn rhaid i mi gael golwg arno." Ymwthiodd trwy y bobl oedd oddeutu y drws, nes gallu myned i fewn i gael cipolwg ar y pregethwr; a pheth oedd annhraethol fwy, cafodd sylw ei feistr ei wirio yn brofiadol ynddo ef; geiriau y pregethwr a lynasant yn ei galon fel nas gallasai eu hanghofio byth; a dychwelodd adref yn greadur newydd. Daeth William yn grefyddwr da, ïe yn flaenor ffyddlawn, ac wedi bywyd defnyddiol, bu farw mewn tangnefedd. Efallai y disgwylir i ni bellach wneyd rhyw gyfeiriad at ei ddiffygion a'i anmherffeithderau, yn gystal er mwyn cyfiawnder â'i nodweddiad, ag er mwyn gocheliad i eraill rhag diwyno eu purdeb, ac anmharu eu defnyddioldeb, trwy ganiatau i frychau cyffelyb aros yn llonydd ar eu cymeriad. Ar yr un pryd ag y dymunem daflu gorchudd cariad dros wendidau a ffaeleddau ein brodyr, dymunem hefyd nodi allan yr esgeulusderau hyny ynddynt hwy a'n cyfeillion mynwesol, ag sydd wedi bod lawer gwaith yn foddion i sefydlu a chadarnhau rhyw arferiadau, dulliau, ac ymddygiadau gwanllyd ag yr oeddynt yn dueddol iddynt, a'r rhai, pe cyfeirid eu sylw atynt mewn pryd, y gallesid yn hawdd eu bwrw heibio a'u gadael. Gyda golwg ar gyflawni y rhan yma o'n dyledswydd yn ffyddlawn, gwnaethom ymofyniad manol gydag amryw o gyfeillion a chydnabod agosaf Robert Roberts ynghylch ei ddiffygion a'i waelderau cyhoeddus a chymdeithasol; ond nis gallasem mewn un modd dynu oddiwrthynt unrhyw hysbysrwydd a'n galluogai i nodi braidd ddim yn wanllyd, isel, neu anghymwys ynddo. Nid ydym am fod mor ffol a sefyll i fynu dros ei berffeithrwydd; cydnabyddwn yn hytrach y byddai hyny yn wendid mawr ynom ninnau. Ond yr ydym am wneyd un casgliad ffafriol iddo oddiwrth yr amgylchiad hwn, sef, fod dysgleirdeb ei ragoriaethau mor ysblenydd, fel mai prin y canfyddid ei frychau a'i waeleddau. Hyn yw yr unig reswm tebygol a allwn roddi am absennoldeb beiadau y cyffredin ar ei nodweddiad. Yr oedd ynddo rai neillduolion nwydol a fuasent yn ddiammheu yn ei ysparduno ymlaen i friwo a thramgwyddo ei frodyr, oni buasai fod ei Arglwydd wedi cyfartalu eu cydbwysiad cyffredinol mor gywrain a manol, a'u cyd-dymheru a'u heneinio â gras, nes yr oeddynt fel olwyn mewn olwyn, yn cymhwys gydweithredu er adeiladaeth yr eglwys. Braidd nad awgrymem hefyd fel canlyniad anocheladwy i'w ddygiad i fynu, a'r cylch cymdeithasol y parhaodd i droi ynddo ar hyd ei oes, y gallai fod ei archwaeth moesgarol wrth safon mursenaidd-ddull y byd hwn i raddau yn anghoeth ac anniwylledig; ac o'r braidd nad arwyddid rhywbeth cyffelyb yn ansawdd rhai o'i ymadroddion ar gof a chadw: ond gadawn ei nodweddiad fel y gadawodd yntau ef, yn gyffelyb i'r haul, a'i ddysgleirdeb yn rhy danbaid i lygad noeth ganfod ei frychau. Nid ydym yn ammheu na ewyllysiai ein darllenwyr wybod rhywbeth am y modd y byddai yn parotoi ac yn traethu ei bregethau. Ymddengys mai ychydig iawn a fyddai yn ysgrifenu o honynt; ac nid oedd ei ysgrifen, debygid, o nemawr help iddo: ni byddai ganddo ond darnau bychain o bapyr at faint llaw. * Ymddengys hefyd na byddai ganddo ragymadrodd neu arweiniad i mewn maith ac amgylchiadol. Darlunia un o'i hen wrandawyr ef wrth gymeryd ei destun, a ffurfio ei sylwadau arno, yn debyg i ddyn yn dyfod i mewn i dŷ yn brysur, ac yn edrych yn fywiog a chraff ar bob peth o'i amgylch; yna, trwy graffder ei gip-edrychiad prysur, yn gwneyd detholiad diymdroad a digamgymeriad o'r holl bethau mwyaf effeithiol a defnyddiol a geid ynddo at ei wasanaeth a'i ddyben presennol, ac yn myned ymlaen yn ddioedi at y prif orchwyl mewn llaw. Dywedir yn ei Gofiant, "nad oedd ei ddawn mewn gweddi yn gwmpasog a maith, ond hynod o fywiog a gwresog yn ei ysbryd, a byddai yn uniongyrchol â'i afael yn ei neges," Gallem farnu, hwyrach, mai mewn cyffelyb ddull y pregethai hefyd, ac y mae y darluniad uchod yn dangos rhyw ddull tebyg i hyn. Ni wyddom am well diweddglo ar hyn o sylwadau na rhoddi darnau eto o'r Farwnad gan Dewi Wyn: Danfonodd Duw E 'n genad wisgi, Drwy ei odidog awdurdodi; Tywalltodd olew 'r Gair yn ffrydiau, Fel gwin addfed i'w gynneddfau: [blocks in formation] * Pan ymddangosodd y sylwadau hyn gyntaf fel Erthygl yn y "Traethodydd," rhoddai yr awdwr yma bedair o Gynlluniau o Bregethau R. Roberts, y rhai a osodwyd genym ni gyda'r Pregethau eraill yn niwedd y llyfr.<noinclude><references/></noinclude> 4gyy04hojb3feg5m8qj4pu3bx1oh1fx 104 84962 164874 2026-05-17T01:38:50Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "[blocks in formation] Yn lle 'r clêdd tân fe gafodd gân Nefolaidd lân filwr; Rhan, bri, a gwaith yr hen bregethwr, Yw pyncio 'n llon ger bron ei Brynwr; Fe dynodd ymaith, do 'n ddiammau, Y dagrau oedd ar ei deg ruddiau, Fel rhodd ei grêd, îf win a rêd, Yn addfed mewn noddfa; Mewn pur dangnefedd di ing, nofia, A bro Salem a breswylia. : 1 : SYLWADAU AR ROBERT ROBERTS, CLYNNOG, FEL PREGETHWR. Y GAN Y PARCH... 164874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[blocks in formation] Yn lle 'r clêdd tân fe gafodd gân Nefolaidd lân filwr; Rhan, bri, a gwaith yr hen bregethwr, Yw pyncio 'n llon ger bron ei Brynwr; Fe dynodd ymaith, do 'n ddiammau, Y dagrau oedd ar ei deg ruddiau, Fel rhodd ei grêd, îf win a rêd, Yn addfed mewn noddfa; Mewn pur dangnefedd di ing, nofia, A bro Salem a breswylia. : 1 : SYLWADAU AR ROBERT ROBERTS, CLYNNOG, FEL PREGETHWR. Y GAN Y PARCH. O. THOMAS, D.D. R oedd ROBERT ROBERTS, yn ddiddadl, yn un hynod yn mhlith rhai hynotaf y Pulpud Cymreig. Fe'i ganwyd ef Medi 12fed, 1762, mewn lle a elwir Ffriddbala-deulyn, yn mhlwyf Llanllyfni, sir Gaernarfon. Bu farw Tachwedd 28ain, 1802, yn Nghlynnog, yn yr un sir, pan nad ydoedd ond deugain mlwydd oed. Y mae yntau, felly, wedi gadael y byd er ys dros ddeng mlynedd a thriugain, fel y mae nifer y rhai sydd yn ei gofio, erbyn hyn, wedi myned yn ychydig iawn. † Yr oedd, fel y mae yn hysbys, yn frawd i'r hen bregethwr, Mr. John Roberts o Langwm, ac yn ewythr i Mr. Michael Roberts o Bwllheli. Yr oedd ei rieni yn mhlith y rhai cyntaf a ymunasant a chrefydd, yn mhlith y Methodistiaid, yn mhlwyf Llanllyfni, pan oedd Robert Roberts rhwng tair a phedair oed; a phan oedd tua chwech oed, agorasant eu tŷ i dderbyn pregethu iddo, yr hyn a barhaodd ynddo am ddeuddeng mlynedd a deugain. Pan oedd Robert Roberts yn dra ieuanc, am fod y teulu yn lliosog iawn-cynnifer a thri-ar-ddeg o klantfe'i hanfonwyd ef i weithio i'r Gloddfa Lechau, yn y Cilgwyn, yn gyfagos i'w gartref. Byddai y tad yn defnyddio y nos a'r Sabbathau i addysgu ei blant i ddarllen, ac i'w hegwyddori yn ngwirioneddau yr efengyl; ac yr oedd Robert, hyd nes oedd tua phedair-ar-ddeg oed, yn ymddangos yn cael cryn hyfrydwch yn hyny. Ond tua y pryd hwnw, fe ddechreuodd ddangos tuedd cryf at wylltineb; a chan ddilyn cymdeithion drwg, yr oedd yn ymroddi gyda hwynt i bob math o gampau a chwareuon ofer, ac heb un meddwl am grefydd. Yr oedd ei rieni, a'i frawd hynaf, John-yr hwn oedd ddeng mlynedd yn hyn nag ef, • Allan o Gofiant y Parch. JOHN JONES, Talysarn; Cyf. ii. tu dal. 817. + Ysgrifenwyd y Sylwadau uchod yn y fl. 1873. Erbyn hyn, y mae 81 mlynedd er pan fu farw Robert Roberts. ac wedi ymuno â'r eglwys er ys pan oedd yn ddwy-arbymtheg oed-yn ofni yn fawr am dano, y pryd hyn, mai rhagddo yr âi mewn caledwch ac annuwioldeb, ac y byddai yn fuan yn gadfridog yn myddin yr un drwg. Ond yn haf y flwyddyn 1779, pan ydoedd yn un-ar-bymtheg oed, fe'i perswadiwyd gan ei frawd i fyned gydag ef i wrando ar Mr. Jones, Llangana, yr hwn oedd ar daith yn sir Gaernarfon, ac i bregethu ryw ganol dydd yn Mryn yr Odyn. Yr oedd y diwrnod yn dêg iawn, a chynnifer wedi dyfod yn nghyd, fel nad oedd digon o le i'r bedwaredd ran o honynt yn nhŷ Sion Gruffydd, lle, y pryd hyny, yr arferid pregethu; ac felly, fe gadwyd y cyfarfod dan yr awyr agored. Yr oedd Mr. John Roberts y pryd hyny newydd ddechreu pregethu, ac efe a ddechreuodd yr oedfa i Mr. Jones. Testyn yr hen Efengylwr ydoedd, Zech. ix. 12:"Trowch i'r amddiffynfa, chwi garcharorion gobeithiol," &c. Cafwyd cyfarfod hynod annghyffredin. Daeth tywalltiadau helaeth o arddeliad ar y gwirionedd, nes oedd y dorf, gan mwyaf, yn ymdoddi mewn dagrau, a'r lleill mewn syndod, a phawb dan arwyddion o ryw effeithiau. Yn mhlith ereill, fe gyffyrddwyd â chalon Robert Roberts. Fe'i hargyhoeddwyd o'i bechadurusrwydd ac o'i berygl, nes ei ddwyn i ystyriaeth ddifrifol am ei achos tragywyddol. Bu am gryn ysbaid dan argyhoeddiadau dyfnion iawn, ac heb brofi tangnefedd yr efengyl. Clywsom Mr. Elias yn coffau am dano yn adrodd ei brofiad unwaith, yn nghyfarfod y Pregethwyr ryw bryd yn Nghymdeithasfa y Bala, pan y dywedai ei fod, yn yr adeg yma, " yn y fath ddychrynfeydd meddwl am ei fater mawr, fel y byddai yn cenfigenu wrth y cywion gwyddau oeddent tua thŷ ei dad; ac yn dymuno na buasai yntau wedi ei wneyd yn gyw gwydd, yn lle bod yn ddyn." Wedi ei ddwyn i'r teimladau hyn, a chael lle yn yr eglwys, fe farnodd ei rieni, ac yntau, mai gwell iddo, er mwyn dianc o'r gymdeithas lygredig yr oedd ynddi yn y gloddfa, oedd myned i weithio ar dir yn ngwasanaeth rhyw amaethwr cyfrifol yn y wlad. Cafodd le felly y gauaf canlynol, yn Nghefn Pencoed, yn Eifionydd, lle y bu am tua phum' mlynedd. Wedi hyny aeth yn ben gwas at Mr. John Prichard, Coed-cae-du, tad y diweddar Mr. Richard Jones o'r Wern, yn yr un gymmydogaeth, lle y bu am rai blynyddoedd drachefn. Nid ydym yn deall fod unrhyw hynodrwydd neillduol arno am rai blynyddoedd gyda chrefydd. Yr oedd, pa fodd bynag, yn ymroddi i ddarllen; yn hoff iawn o wrandaw pregethau; yn arfer ysgrifenu y pregethau a wrandewid ganddo, oi gof, yn fanwl ar ol myned adref; yn myned yn gyson, ddwywaith neu dair neu bedair yn y flwyddyn, i Langeitho, gyda hen grefyddwyr eraill o gymmydogaeth Bryn Engan, i wrandaw Mr. Rowland, ac i'r cymmun sanctaidd; ac yn cofio, yn ysgrifenu, ac yn adrodd ei bregethau braidd yn gyflawn. Yr oedd, erbyn ei fod tua dwy ar hugain oed, wedi tyfu i fynu yn ddyn tal, lluniaidd, cryf; ac yr oedd rhyw fywiogrwydd a chraffder yn ei ymddangosiad, a barent i bob gŵr dieithr, can gynted ag y gwelai ef, wneyd ymofyniad neillduol pwy ydoedd. Yn wir, pan nad ydoedd ond deunaw oed, y tro cyntaf yr aeth i Langeitho, gydag eraill o Fryn Engan, fe'i canfyddwyd ef gan Mr. Rowland; ac efe a wnaeth, yn y fan, ryw ymofyniad am dano. Hysbyswyd iddo gan rai o'r cyfeillion pwy ydoedd; y rhai hefyd a ychwanegasant, eu bod yn dysgwyl y deuai ryw bryd yn bregethwr defnyddiol iddynt. "Och fil Och fi!" meddai Mr. Rowland; "pregethwr! Ni wnaiff o bregethwr byth, oni chaiff o dro ar ei gyflwr," Nid ydym yn gwybod a oedd rhywbeth yn ei ymddangosiad, y pryd hwn, a barai i Mr. Rowland ammeu a oedd wedi cael hyny; ai ynte a oedd yn dywedyd felly er mwyn gadael argraff ar feddwl y cyfeillion o'r pwys oedd yn hyny, Pan oedd rhwng dwy a thair-ar-hugain oed, fe gafodd ryw anwyd mawr a droes yn beswch trwm anarferol arno, yr hwn a ofnid a fyddai angeuol iddo. Ond darfu i'w feistres, mam Mr. Richard Jones, yr hon oedd yn dra chyfarwydd mewn dail. barotoi rhywbeth iddo a fu yn foddion i attal y peswch yn hollol. Eithr, wedi ei daflu megis o'r ysgyfaint, aeth yr afiechyd i'w aelodau a'i gymalau; cynnyddodd, nes y Lu yn ei wely am naw wythnos, yn y poenau mwyaf, nos a dydd. Ac erbyn iddo wellau, a dechreu codi, yr oedd golwg ryfedd arno: yr oedd rhyw grebychiad ar ei ewynau, ac ar amwydyn ei gefn, nes ei wneyd yn grwcca hollol o ran ei gorph; ac felly y bu holl ystod ei weinidogaeth, ac hyd ddiwedd ei ddyddiau. Pan ydoedd o dair i bedair-ar-hugain oed, fe ymwelodd yr Arglwydd âg eglwys a chymmydogaeth Bryn Engan, a rhyw adfywiad annghyffredin. Yr oedd nerthoedd y nefoedd mor rymus gyda'r weinidogaeth, fel nad oedd odid oedfa heb arwyddion fod rhyw rai yn cael eu hachub, a'r hen broffeswyr yn cael eu hadnewyddu yn eu hysbryd; ac yr oedd adsain gorfoledd yn llenwi yr ardaloedd, nos a dydd. Cyfranogodd Robert Roberts i raddau anarferol o'r adfywiad hwnw. Yr oedd dan ddylanwadau rhyfeddol ac ofnadwy. Torai allan braidd yn mhob cyfarfod, i hwyliau gorfoleddus; a hyny gyda'r fath ddysglaerni ac effeithiolrwydd ag i synu y pregethwyr a ddygwyddent fod yno, ac i beri i bawb ddymuno ei weled yn ymroddi i weinidogaeth yr efengyl. Ac yn niwedd y flwyddyn 1787, pan ydoedd yn bump-ar-hugain oed, ac erbyn hyn wedi priodi, a dau o blant ganddo, fe ddechreuodd ar y gorchwyl pwysig. Am rai blynyddoedd wedi dechreu pregethu, bu yn cadw Ysgol ddyddiol Gymraeg, yn ardaloedd Eifionydd, ac yn pregethu ar nosweithiau yr wythnos, ac ar y Sabbathau. Ond yr oedd ei iechyd mor wanaidd ac anmharus, a'r galwadau am dano fel pregethwr mor liosog, a'i egni yntau yn y gwaith mor fawr, fel y darfu iddo, ar gais y Cyfarfod Misol, roddi yr Ysgol heibio, a phenderfynu ymroddi yn hollol i'r weinidogaeth, a symmud i drigiannu i dŷ y Capel, yn Nghlynnog, lle y bu byw am y gweddill o'i oes, Fe dynodd ei weinidogaeth, braidd ar unwaith, sylw cyffredinol, a daeth yn fuan y pregethwr mwyaf poblogaidd yn Nghymru. Yr oedd rhywbeth ynddo fel pregethwr ag y mae yn anmhosibl ei ddarlunio, a rhywbeth nas gallwn ni, sydd heb ei glywed, ffurfio prin un dychymyg am dano. Tystiolaeth pawb a'r a'i clywsant yw, na chlywsent neb cyffelyb iddo, Yr oedd y fath rwyddineb yn ei ddawn, y fath angerddoldeb yn ei deimlad, y fath fywiogrwydd a nerth yn ei ddychymyg, y fath amrywiaeth yn ei lais, a'r fath allu ganddo i'w daflu ei hunan yn gwbl i'r mater a fyddai ganddo dan sylw, nes y byddai yr effeithiau ar y cynnulleidfaoedd yn hollol drydanol. Ar adegau felly, byddai golwg ryfedd arno ef ei hunan. Byddai dan gynhyrfiadau ofnadwy. Weithiau byddai ei lygaid yn melltenu nes gwneyd braidd yn anmhosibl ed<noinclude><references/></noinclude> 00u6rynnqy5tdll13iiz5sm85jouxts 104 84963 164875 2026-05-17T01:39:56Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "rych arno; weithiau fe'u canfyddid yn sirioli nes rhoddi gwên ar bob wyneb; ac yn amlach, byddent yn ffynnonau o ddagrau, nes cynnyrchu wylo cyffredinol trwy y gynnulleidfa, Pa beth bynnag fyddai pwnc y bregeth, fe'i dadguddiai ei hunan yn agweddau ei wynebpryd, yn ysgogiadau ei gorph, yn nhôn ei lais, yn gystal ag yn netholiad ei eiriau, a ffurfiad ei frawddegau, nes peri i'r gwrandawyr nid yn unig ei ddeall, ond ei deimlo. Yr oedd... 164875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>rych arno; weithiau fe'u canfyddid yn sirioli nes rhoddi gwên ar bob wyneb; ac yn amlach, byddent yn ffynnonau o ddagrau, nes cynnyrchu wylo cyffredinol trwy y gynnulleidfa, Pa beth bynnag fyddai pwnc y bregeth, fe'i dadguddiai ei hunan yn agweddau ei wynebpryd, yn ysgogiadau ei gorph, yn nhôn ei lais, yn gystal ag yn netholiad ei eiriau, a ffurfiad ei frawddegau, nes peri i'r gwrandawyr nid yn unig ei ddeall, ond ei deimlo. Yr oedd rhyw allu annghyffredin, yn enwedig ganddo, i bortrëadu y golygfeydd a ddysgrifiai yn ddarluniau byw ger bron ei wrandawyr. Tynai ddarlun weithiau o'r farn, nes y byddai y gwrandawyr yn tybied mai yno y byddent, ac yn gwaeddi allan am eu bywyd. Cyfodai yr orsedd; casglai y dyrfa fawr yn nghyd; didolai y rhai da oddiwrth y rhai drwg; cyhoeddai y ddedfryd; gyda'r olwg fwyaf cariadlawn, a chyda'r llais pereiddiaf, gwahoddai y rhai cyfiawn i mewn i'r deyrnas; nes y gwelid y pyrth gogoneddus yn ymagor, y goron yn cael ei gwisgo, y deyrnas yn cael ei hetifeddu-ac adsain caniadau euraidd y dorf waredigol yn swnio yn nghlustiau y gwrandawyr. Yna fe dröai at dyrfa'r aswy law. Byddai difrifwch ofnadwy, erbyn hyn, yn ei wedd; ac â rhyw rym ac awdurdod, eto y teimlad dwysaf yn ei lais, fe gyhoeddai yr "Ewch" nes y byddai y gynnulleidfa yn canfod y trueiniaid annedwydd yn myned; yn clywed eu gruddfanau torcalonus; yn gweled y carchar yn ymagor; y tân tragywyddol yn cynneu; ac anobaith diddiwedd yn cau arnynt yno byth. Y mae sôn am dano unwaith yn pregethu yn Mryn yr Odyn, pan y cynnyrchwyd effeithiau rhyfedd ar y gynnulleidfa trwy fywiogrwydd y darluniad a dynid ganddo. Yr oedd yn gosod allan gyflwr dynolryw yn eu perygl fel pechaduriaid, trwy y gymhariaeth o ddynion yn ymddifyru ar ryw lecyn uwch ar draeth y môr pan oedd y llanw allan-ac yn cael y fath fwyniant yn eu difyrwch fel yr anghofiasant bob peth am y lle yr oeddent arno. Yn y cyfamser, yr oedd y llanw wedi troi, ac yn parhau i ddyfod i mewn; ac wedi dyfod i mewn gymaint, nes yr oeddent wedi eu hamgylchu braidd yn gwbl gan y môr-dim ond un lle i ddianc, a hwnw yn hytrach yn mhell oddiwrthynt, ac yn myned yn llai lai o hyd. O'r diwedd, dyna ryw un oddiar y lán yn gweled eu perygl, ac â llais uchel, cryf, clir, yn gwaeddi arnynt i ffoi; fod y môr ar eu hamgylchu; nad oedd ond un lle iddynt ddianc; ac oni ddiangent, ar frys, y byddai yn rhy ddiweddar iddynt, y byddai y môr wedi eu boddi i gyd. Yr oedd y bobl, yr holl amser hwn, wedi eu llyncu i fynu mor llwyr gan ei ddarluniad o'r amgylchiad ac o'r perygl, fel, pan y darluniai y gŵr o'r làn yn gwaeddi am iddynt ffoi, a ffoi ar unwaith, ac nad oedd un moment i'w golli-y cydgyfodasant mewn gwylltineb, ac y ffoisant allan o'r capel, gan waeddi am eu bywyd, yn ofni fod y môr wedi eu hamgylchynu. Daethant yn ol drachefn, neu ryw nifer o honynt, yn fuan; a chafodd yntau gyfleusdra gogoneddus i wasgu at eu meddyliau y perygl mwy na boddi yr oeddent yn agored iddo, a'r pwys o ddefnyddio, heb oedi dim, drefn yr efengyl am waredigaeth. Yr oedd y gallu portreadawl hwn, pa un bynag ai o amgylchiadau ai o gymmeriadau, yn nodedig ynddo. Clywsom Mr. John Jones yn adrodd un hanesyn am dano a ddengys ei nodwedd yn y cyfeiriad hwn. Yr oedd Mr. John Jones ryw Sul yn pregethu yn Mynydd Llanllyfni, ar y geiriau-"Efe a Iwnc angeu mewn buddugoliaeth," &c. Yr wythnos ganlynol, efe a dderbyniodd lythyr oddiwrth hen ŵr oddiyno, yn rhoddi rhyw adroddiad o bregeth a glywsai gan Robert Roberts, ag yr oedd ei bregeth of wedi ei adgofio o honi. Iesu Grist yn ymladd âg angeu oedd gan Mr. John Jones, ond Iesu Grist ist yn ymladd â diafol oedd gan Robert Roberts. Yr oedd brwydr fawr bersonol wedi bod rhyngddynt ar ol ei fedyddio, ac yr oedd Iesu Grist wedi cael buddugoliaeth dêg ar ddiafol y pryd hyny. Yr oedd ei holl bregethau a'i holl wyrthiau yn ymosodiad uniongyrchol arno; ac yr oedd, yn y cwbl, yn fuddugoliaethus. Yr oedd diafol yn gweled, os gadewid ef i fyned rhagddo felly, y byddai diwedd ar ei awdurdod ef; ac, felly, fe gynlluniodd i gael brwydr benderfynol âg ef. Fe roddes ei holl ystryw ar waith, ac a gasglodd ei holl luoedd yn nghyd. Rhoddes yn nghalon un o'i ddysgyblion ei fradychu. Fe wasgwyd mor galed ar yr Iesu nes y mae yr awdurdod wladol wedi ei gondemnio; y bobl yn ei hwtio; ei ddysgyblion wedi ffoi; y mae ar y groes dan hoelion; a holl allu y tywyllwch yn y fantais oreu erioed i gael buddugoliaeth arno. Ac ar Gal J taith daethant i Fryn Siencyn. Yr oedd y diweddar Barch. John Parry, Caerlleon, y pryd hyny yn cartrefu yn y Bryn, ac yn cadw ysgol yno. Yr oedd Elias Parry, brawd i Mr. Parry, gydag ef yn y Bryn yn yr ysgol, yn fachgen ieuanc, yr hwn oedd o'i fabandod wedi cynefino â phregethu ac â phregethwyr. Yr oedd yno ryw fachgen ieuanc arall, o gymmydogaeth Amlwch, yn yr ysgol, i'r hwn yr oedd pregethu a phregethwyr yn llawer dieithrach, a Robert Roberts yn hollol ddïeithr. Aeth y ddau fachgen gyda'u gilydd i wrandaw y pregethau. Yr oedd yno dyrfa fawr wedi dyfod yn nghyd, a dysgwyliad mawr am y pregethwyr, yn enwedig am un o honynt. Yr oedd cryn deimlad yn y capel pan oedd y gŵr cyntaf yn pregethu. Ar ei ol cyfododd Robert Roberts. Yr oedd difrifoldeb ofnadwy ar ei wynebpryd. Darllenodd ei destyn. Ymddangosai ar y cyntaf braidd yn bryderus. Siaradai yn llai manwl nag y byddai yn arfer gwneyd. Yn raddol, y mae ei ddawn yn rhwyddhau, ei lais yn clirio, a'r olwg arno yn dyfod yn fwy-fwy difrifol. Y mae yn myned rhagddo, ac yn cymmeryd gafael yn enaid yr holl gynnulleidfa y mae rhai yn llewygu, y lleill yn gwaeddi, ac yntau, a'i lais fel udgorn Duw, yn treiddio trwy y lle. Ar hyn, neu rywbryd yn ystod yr oedfa, dyna y bachgen arall yn troi at Elias Parry, ac yn gofyn iddo, a'i wynebpryd yn welw fel corff marw -"Dyn ydi' o, fachgen, ynte angel?" "Ond angel, fachgen, wyddit ti ddim?" "Na wyddwn i, yn wir; bobl anwyl, onid ydy' angel yn well pregethwr o lawer na dyn!" Y mae yn rhaid fod rhywbeth annysgrifiadwy yn y pregethwr a adawai y fath argraff ar feddwl bachgen felly. Ond nid ar feddwl bechgyn yn unig yr oedd ei ddoniau dysglaer ef yn gadael argraff. Yr oedd y rhai mwyaf craffus a meddylgar yn teimlo fod rhyw ardderchawgrwydd annarluniadwy yn ei weinidogaeth. Clywsom ein hanwyl dad-ynnghyfraith yn adrodd un hanesyn a ddengys hyny yn amlwg. Y tro diweddaf iddo ef fod ar gyhoeddiad yn sir Aberteifi cyn marwolaeth Mr. Ebenezer Morris, yr oedd y diweddar Mr, John Jones o Bethania gydag ef, fel cyfaill iddo. Yr oeddent yn myned o Benmorfa i'r Tŵrgwyn; ac yr oedd Mr. Ebenezer Morris wedi myned i'w cyfarfod i Benmorfa. "Yr oeddem," meddai Mr. Roberts, "wrth fyned o'r naill gapel i'r llall, yn ymddyddan am yr hen bregethwyr. Ac fel yr oeddem yn tynu at y Tŵrgwyn, ac wedi disgyn oddiar ein ceffylau i fyned i fyny rhyw riw go fawr sydd yno, yr oeddwn i wedi myned encyd o'i flaen ef. Ond yn fuan mi a'i clywn yn gwaeddi arnaf-'A wyddoch chwi, William Roberts? Pe buaswn i wedi marw heb glywed Robert Roberts o Glynnog yn pregethu, mi fuaswn wedi marw heb y syniad sydd gen' i am ogoniant gweinidogaeth yr efengyl." Dyna dystiolaeth un o'r pregethwyr mwyaf o fagodd Cymru erioed, am dano, ac un oedd wedi gwrandaw llawer ar Mr. Daniel Rowland, a'r holl hen bregethwyr. Pymtheng mlynedd a fu parhad ei dymhor gweinidogaethol; ac yn yr ysbaid byr hwnw, er holl anfanteision amgylchiadau isel, amddifadrwydd hollol o ddysgeidiaeth athrofaol, ac ymddangosiad allanol eiddil ac anolygus, fe adawodd argraff mor ddwfn ar feddwl ei genedl, fel y mae ei enw yn air teuluaidd hollol, gan filoedd lawer o honynt, yn mhen deng mlynedd a thriugain wedi ei gladdu. Yn y bywyd, y teimlad, y grym-ac yn enwedig yn y dull drychebol, neu pa air Cymraeg a gawn am dano (dramatic), tra effeithiol, ag sydd i fesur mor fawr yn y Pulpud Cymreig eto, -yr oedd arbenigrwydd neillduol yn ngweinidogaeth Robert Roberts. ROBERT ROBERTS, CLYNNOG. GAN Y PARCH. ROBERT JONES, GWEINIDOG Y BEDYDDWYR, LLANLLYFNI. G (Allan o'r "CYDYMAITH DYDDANUS.") ANWYD y gŵr enwog hwn yn Ffridd-bala-deulyn lle anghysbell yn mhlwyf Llanllyfni-yn 1762. Er mor anfanteisiol oedd ei amgylchiadau y pryd hwnw, cafodd ryw gymaint o ysgol yn rhywle, oblegid gallai ddarllen a deall llyfrau Saesoneg yn lled dda, a bu yn cadw ysgol hefyd mewn amryw fanau. Cafodd ei argyhoeddi am ei gyflwr colledig wrth wrando yr enwog Mr. Jones, Llangana, yn pregethu, yn Mryn-yr-Odyn, yn 1785, pan ydoedd tua 23ain mlwydd oed. Bu amryw o weithiau ar ol hyny yn Llangeitho, yn gwrando yr Hybarch Daniel Rowlands. Dechreuodd bregethu ei hun yn 1787, a daeth yn fuan yn un o'r pregethwyr penaf yn y gwledydd. Byddai Christmas Evans, pan oedd yn bregethwr ieuanc yn Lleyn, yn myned i'w wrando bob cyfle a gaffai. Clywais ef yn dywedyd na chlywodd nemawr neb erioed yn fwy dylanwadol ac effeithiol. Clywais ef yn dywedyd na feddai ef ei hun fawr o ddawn nac yspryd pregethu pan y daeth gyntaf i Leyn; dywedai hefyd y darfu gwrando Robert Roberts effeithio ar ei ddawn a'i yspryd. Hysbyswyd fi gan hen ddynion yn ardal Llanllyfni am ei ddoniau hynod. Gofynais i un, tebyg i bwy ydoedd? Yr ateb a gefais oedd, nad oedd posibl ei ddarlunio, gan na welodd yr oes hon neb mewn un wedd yn debyg iddo. Yr oedd yn ddarluniedydd mor gywir, ac yn ddywedwr mor hyawdl ac mor ddifrifol, fel pan fyddai yn darlunio y farn fawr, y byddai rhai o'i wrandawyr yn meddwl eu bod yn y farn. Byddai dynion yn fynych yn disgyn fel celaneddau meirwon ar lawr y capel o dan ei weinidogaeth. Clywais amryw a welodd y cyfryw bethau yn mynegi hyn. Byddai rhyw yni ac ysbrydolrwydd yn ei feddianu weithiau nes y byddai yn annyoddefol. Byddai llawer yn methu gwybod pa un<noinclude><references/></noinclude> 58vftbenkv0gekoe282vkd0p67nn0n5 104 84964 164876 2026-05-17T01:46:24Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ai ar y ddaear ai yn nhragwyddoldeb y byddent. Clywais hen gymydog yn sôn am dano yn hen gapel Llanllyfni, yn darlunio Mab Duw yn ymladd âg angeu. Yr oedd fel edrychydd yn mynegi i'r bobl pa fodd yr oedd yr ymdrechfa yn myned y'mlaen-"Pa fodd y mae yn awr?" meddai. "Cyd-godwm." Rhoddai yr un gofyniad gyda yr un atebiad amryw weithiau. Yn y diwedd, dywedai fod Iesu wedi cael angeu i lawr a'i lwyr orchfygu, nes ydoedd yn orfoledd annar... 164876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ai ar y ddaear ai yn nhragwyddoldeb y byddent. Clywais hen gymydog yn sôn am dano yn hen gapel Llanllyfni, yn darlunio Mab Duw yn ymladd âg angeu. Yr oedd fel edrychydd yn mynegi i'r bobl pa fodd yr oedd yr ymdrechfa yn myned y'mlaen-"Pa fodd y mae yn awr?" meddai. "Cyd-godwm." Rhoddai yr un gofyniad gyda yr un atebiad amryw weithiau. Yn y diwedd, dywedai fod Iesu wedi cael angeu i lawr a'i lwyr orchfygu, nes ydoedd yn orfoledd annarluniadwy trwy y lle, Byddai weithiau yn cymeryd testyn mewn lle go ddyrus, megys llyfr Ezeciel neu Daniel. Pan oedd ryw dro yn nghapel Clynnog yn pregethu ar ryw destyn fel hyn, aeth rhyw hen chwaer ato ar ol y bregeth, i ddweyd ei phrofiad :-" Yr oeddwn yn dy weled di heno (meddai) wedi myned i le tywyll iawn; ac yr oeddwn braidd wedi ofni mai mewn tywyllwch y buasit ti yn ei dybenu: ond yr oeddwn yn meddwl hefyd, Robyn, os buasai rhywun yn gallu cael goleuni yn y fath le, y buasit ti yn ei gael." Darfu i Elias Parry-brawd y diweddar Barch. John Parry, Caerlleonun tro wahodd dyn lled anghynefin â gwrando pregethau, i ddyfod i'w wrando. Cyn diwedd y bregeth, wedi cyrhaedd rhyw hwyl uchel, gofynodd y dyn i'w gydymaith yn sydyn, "Pa un ai dyn ai angel yw hwn?" "Angel." D-w anwyl," meddai y dyn mewn cyffro, " Y mae angel yn well pregethwr o lawer na dyn, onid ydyw?" Bu tro pur hynod arno unwaith yn agos i'r Gwynfryn, yn Meirionydd. Y mae yn yr ardal hono le mewn craig o'r enw "Pwlpud Ffowc," am mai dyn o'r enw hwnw a'i gwnaeth. Yn y lle hwn y safai y pregethwr, a thyrfa fawr o wrandawyr o'i amgylch. Ar ganol y bregeth daeth gwynt a gwlaw mawr, fel nad oedd modd i neb sefyll allan. Gyda bod y dymhestl yn dechreu, cododd Robert Roberts ei lygaid a'i ddwylaw tua'r nef, a llefodd, "O! fy Nuw, pâr hamdden am enyd fechan i ddweyd a gwrando am dy Fab." Cyn pen pum' mynud, yr oedd y dymhestl wedi distewi, a'r awyr wedi clirio. Disgynodd syndod aruthrol ar bawb, torodd yn orfoledd ar rai cyn diwedd y bregeth, a pharodd argraff ddofn ar bawb oedd yn y lle, mai "Bys Duw oedd hyn." Yr oedd sôn am dano yn mhell ac yn agos; cyrchai rhai o'r dyhirod penaf i'w wrando, ac argyhoeddid rhai o honynt yn fynych. Yr oedd unwaith yn pregethu yn Llanwyddelan, swydd Drefaldwyn. Yr oedd yno y pryd hyny, fel llawer o fanau eraill o Gymru, luaws o gampau ofer ac ynfyd. Arferent osod swyddog am flwyddyn i arolygu y campau hyny, fel steward race-course yn awr. Dygwyddodd i swyddog felly, o'r enw Richard Bumford, dd'od i wrando unwaith i ryw ddyben. Argyhoeddwyd ef yn y fan. Gadawodd ei hen gwmpeini a'i holl oferedd am byth, a bu ei hunan yn bregethwr ffyddlawn am flynyddau meithion. Yr oedd R. Roberts ryw noswaith yn Nhreffynon, yn pregethu ar y gair hwnw, "Myfi yw gwreiddyn a hiliogaeth Dafydd, a'r seren foreu eglur."-"Ac O!" meddai yr hysbysydd, "y fath nerth a ganlynai ei eiriau! Ni anghofir yr oedfa byth bythoedd!" Pan yn pregethu yn Manchester, yn 1794, cyfarchai y bobl gyda dwysder, gan ddywedyd, "O! bobl, ai rhaid oedd i mi ddyfod o Gymru yma i'ch gwneyd chwi yn fwy addfed i dân uffern?" Gyda ei gyfarchiad, cerddai y fath ddylanwad fel yr ofnent fod uffern yn ymagor i'w derbyn, a rhedent mewn dychryn gwyllt am ryw loches i ddianc iddi. Clywais hen ŵr o ardal Clynnog yn dywedyd ei fod yn ei gofio yn pregethu mewn tŷ yn yr ardal hono, ac yn cyfarch y bobl yn debyg i hyn-"Bobl anwyl, y mae deg cannon ofnadwy o'ch blaen-y mae yn rhaid i chwi eu gwynebu; ac mor sicr a bod yn rhaid eu gwynebu, y maent yn sicr o'ch dyfetha." Pan oedd y gwrandawyr wedi eu llethu mewn braw, gwaeddai allan, "Er mor ofnadwy a dychrynllyd yw y cannons hyn, os ewch chwi i Galfaria i gael stamp coch, chwi a'u pasiwch fel gwynt." Trueni na ddarfu neb ymgymeryd ag ysgrifenu hanes bywyd y dyn rhyfedd hwn. Pe buasai rhywun ymofyngar yn gwneyd hyny driugain mlynedd yn ol, gallesid cael pethau rhyfedd am dano. Yr oedd yn ddyn heinyf a chryf yn nyddiau ei ieuenctyd; ond blinid ef yn dost gan ddolur y gareg, a phethau eraill yn ei flynyddau olaf. Disgynodd i'r bedd yn mlodau ei ddyddiau, yn 1802, yn 40 mlwydd oed, ar ol bod yn pregethu yn ffyddlawn a llwyddianus yn mhell ac yn agos, am yspaid pymtheng mlynedd. Mor hynod yw goruchwyliaethau y Llywydd anfeidrol! SYLWADAU AR ROBERT ROBERTS, CLYNNOG. GAN Y DIWEDDAR BARCH. JOHN HUGHES, LIVERPOOL. (O "METHODISTIALTH CYMRU." Cyf. II. tu dal. 262-254.) AN oedd Robert Roberts, (yr hwn a elwid gan y De PA heuwyr yn "Robyn Bach o'r North,") tua thair neu bedair-ar-hugain oed, ymwelodd yr Arglwydd â Brynengan ag adfywiad grymus iawn. Dyhidlai y gwlaw graslawn yn gawodydd mawrion ar y cynnulleidfaoedd a ymgasglent yno, nes peri adfywiad rhyfeddol ar bob oedran a gradd. Dadseiniai yr ardaloedd gan lais cân a moliant, nos a dydd. Ac yn mhlith y rhai a brofodd raddau helaeth o'r adfywiad hwn, yr oedd Robert Roberts. Trwythwyd ei ysbryd y pryd hwn a goruchwyliaethau grymus iawn; taniwyd ei enaid â chariad at Grist, ac â sel dros achubiaeth dynion; ac yn bur fuan ar ol yr ymweliad hwn, efe a ddechreuodd ar waith y weinidogaeth. Ni chawsai y dyn tlawd hwn nemawr o ddim manteision mewn dysg a gwybodaeth gyffredinol. Yr oedd wedi dysgu darllen y Beibl Cymraeg er yn ieuanc; ac efe a fu am ychydig amser, ar ol tyfu i fyny, gyda Mr. Evan Richardson yn dysgu Saesonaeg, yr hyn, gyda'i ymdrechion diflino ei hun ar ol hyny, a'i galluogodd ef i wneyd defnydd o waith duwinyddion yn yr iaith hono. Ond er lleied a fu ei fanteision, er tloted oedd ei sefyllfa, er gwaned oedd ei iechyd, ac er mor anffurfiol oedd ei wedd gorfforol, eto fe wnaeth yr Arglwydd ddefnydd anarferol o hono. Coronodd ef o ran ei weinidogaeth, yn mhell o flaen neb o'i gyd-oeswyr. Meddai y Parch. Richard Jones, o'r Wern, am dano: "Oran ei gymhwysderau i'r weinidogaeth, er ei fod o ran agwedd ei berson yn wael, eto yr oedd ei lais yn glir, a'i barabl yn groyw, ac o gof da; ac er nad oedd yn deall ffugyrau areithyddiaeth na rhesymiaeth chwaith, eto yr oedd yn eglur i bawb ag oedd yn eu deall, eu bod fel ffrydiau yn tryloywi yn naturiol yn nghymwysder ei eiriau, a phriodoldeb ei gyffelybiaethau, a phwys ei resymau, yn enwedigol pan y byddai Duw yn llewyrchu ar ei ysbryd; K a chyda hyn, yr oedd bywiogrwydd ac eondra digonol yn ei ysbryd a'i wynebpryd. Ond y peth mwyaf nodedig yn ei holl gymhwysderau i'r fath orchwyl pwysig a goruchel, ydoedd yr addurn dwyfol o'r nef; yr hwn ydoedd fel gwisgoedd lleision Aaron, yn ei guddio o'i ben i'w draed, pa waeledd bynag a allai fod danynt; yr oedd arogl y pomgranadau, a sain y clychau aur, yn cyhoeddi ei santeiddrwydd trwy holl Israel. Eithr, y mae yn debyg na wisgwyd yr offeiriaid erioed â'r fath addurn ag y gwisgodd yr Arglwydd yr offeryn tlawd hwn, ac a'i cadwodd i lewyrchu yn danbaid yn ffurfafen yr eglwys nes gorphen ei dymhor; ac a'i cynaliodd fel angel tanllyd i ehedeg yn nghanol y nef, gan gyhoeddi efengyl y deyrnas yn ei phurdeb a'i nerth," [merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small] Ardderchogrwydd penaf Robert Roberts ydyw y peth anhawsaf ei ddarlunio. Pe buasai rhyw amgylchiadau hynod wedi nodweddu ei oes, gallesid, ond odid, eu holrhain, neu pe cyfarfuasai âg erledigaethau chwerwon, neu a gwaredigaethau lawer, gallesid yn hawdd eu gosod ger bron. Ond nid oedd ei oes ef wedi ei hynodi âg amgylchiadau felly, eto yr oedd yn un o'r dynion hynotaf a welodd Gwynedd erioed; ac er mor hynod ydoedd, y mae anhawsdra anorfod i roddi drychfeddwl priodol i'r darllenydd am ei enwogrwydd. "Am ei weinidogaeth," ysgrifenai ei nai, y Parch. Michael Roberts, Pwllheli, " y mae yn anhawdd rhoddi desgrifiad o honi. Meddyliais lawer gwaith wrth glywed yr hen bobl yn son am yr enwog Mr. Rowlands o Langeitho, mai y tebycaf a glywais i erioed iddo, oedd Robert Roberts, yn ol ei radd. Astudiai ei destynau ar amrywiol ganghenau o athrawiaeth, a'r addysgiadau a dynai oddiwrthynt, i'r manylrwydd eithaf, yn ol y manteision ag oedd ganddo; a llefarai yn gyffredin yn drefnus ar y materion a ragfyfyriasai arnynt, ol yn ol. Ond yr hynodrwydd mwyaf arno oedd bywiogrwydd tanllyd ei ysbryd, yn y pethau, wrth eu traddodi; a'r arddeliad, y llewyrch, a'r tywalltiadau a ddisgynai arno ef a'i wrandawyr; a dull ei wynebpryd mor briodol i'w araeth, nes y byddai yn anhawdd i neb fod heb ryw effeithiau arnynt, y pryd hwnw o leiaf. Gwelais y cynnulleidfaoedd ddegau o weithiau yn wylo, fel nas gwelwn braidd wyneb sych.Os taranu bygythion a melldith y ddeddf uwchben ei throseddwyr y byddai-taranau, mellt, a dychryn, megys wrth Sinai, a fyddai yno. Os cyhoeddi dyfnion bethau yr athrawiaeth, am ddirgelwch y Drindod, person yr Emanuel, y cyfamod hedd, a threfn yr iachawdwriaeth, llenwid yr enaid â syndod a gorfoledd! دو Yr wyf yn fwy parod i gyfeirio y darllenydd at dystiolaethau y ddau ŵr parchedig, ac adnabyddus uchod, oherwydd yr oedd y cyntaf yn adwaen Robert Roberts, o'i ienenctyd, ymron yn well na neb arall, yn bersonol, teuluol, a chyhoeddus; a'r olaf wedi ei ganlyn lawer, yn ei deithiau, gartref ac oddicartref; a'r ddau yn wŷr tra chymhwys i roddi barn am ei alluoedd, ei ysbryd, a'i ddoniau. Ond y mae tystiolaethau llaweroedd yu mhob cŵr o'r wlad, llai cyhoeddus na'r gwŷr a nodwyd, yn cyd-daro a'r eiddynt hwy, am ddoniau a llwyddiant gweinidogaethol Robert Roberts. Dywed pawb a'i clybu na chlywsant ei gyffelyb erioed. Yr oedd ehediadau ei feddwl yn ardderchog; ac wrth ystyried ei anfanteision, yn ymddangos ymron yn wyrthiol. Nid oes modd, tybygid, i roddi cyfrif am ddysgleirdeb ac ardderchogrwydd gweinidogaeth y dyn tlawd a diniwed hwn, ond fod y Goruchaf ei hun wedi ei wisgo, megys i ddangos i bawb pa bethau eu maint y dichon iddo eu gwneuthur yn y llwybr yma. Gŵr a ga'dd ei ddwyn i'r arf-dŷ, Ac fe'i gwisgwyd yno yn llawn; Fe'i prydferthwyd â grasusau, Fe'i goreurwyd â phob dawn; Allan daeth a'i gledd a'i wregys, Llurig gref, a'i darian fawr; Saethau heb rif, a'i fwa anelog, I darfu llidiog dorf y llawr. Ni fu rhedfa Robert Roberts yn faith, ond hi fu yn nodedig. Bu farw megys yn nghanol ei ddefnyddioldeb, yn y fl. 1802, pan nad oedd ond 40 mlwydd oed, wedi bod yn pregethu bymtheng mlynedd. Wedi ei ddefnyddio mewn modd anarferol i ddeffro ei gydwladwyr o'u cwsg, efe ei hun a gadwodd noswyl, ac a hunodd yn yr angau.<noinclude><references/></noinclude> 9r12uyg33tb39d6xys19putivczw6xl 104 84965 164877 2026-05-17T01:48:48Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ETTO, ALLAN O "DRYCH YR AMSEROEDD." ROBERT ROBERTS, o Glynog, oedd seren oleu yn ei dymhor byr. Nid ymddangosodd neb yn sir Gaernarfon o'i fath yn yr oes bresenol. Yr oedd ei dreiddiad i ddirgeledigaethau yr efengyl, ei ddoniau cyflawn, ei zel wresog yn traddodi ei genadwri, pereidd-dra ei lais, yn nghyda'i gyfeillach addfwyn a siriol, yn ei ardderchogi nid yn unig i fod yn addurn i'w broffes, ond hefyd i fod yn weinidog cymwys y Te... 164877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ETTO, ALLAN O "DRYCH YR AMSEROEDD." ROBERT ROBERTS, o Glynog, oedd seren oleu yn ei dymhor byr. Nid ymddangosodd neb yn sir Gaernarfon o'i fath yn yr oes bresenol. Yr oedd ei dreiddiad i ddirgeledigaethau yr efengyl, ei ddoniau cyflawn, ei zel wresog yn traddodi ei genadwri, pereidd-dra ei lais, yn nghyda'i gyfeillach addfwyn a siriol, yn ei ardderchogi nid yn unig i fod yn addurn i'w broffes, ond hefyd i fod yn weinidog cymwys y Testament Newydd, Galar trwm a cholled ddirfawr oedd i'r fath lusern llewyrchus ddiffoddi yn nghanol nos mor dywyll. Cerydd gofidus arnom oedd cymeryd ymaith oddiwrthym ganwyll o'r canwyllbren aur, oedd yn cyneu mor ddysglaer. Gofidiwyd ef yn dost dros amryw o flynyddau, gan ddolur y gareg, ond dioddefodd ei gystudd yn amyneddgar. Bu farw yn ddeugain mlwydd oed, wedi bod yn y weinidogaeth bymtheng mlynedd. "Robert, ro'es aml rybudd-wiw lewyrch, I lawer o wledydd; Galar o un bwygilydd, A thrallod ddarfod ei ddydd." YR ETTO, ALLAN O'R "GWYDDONIADUR." R oedd Robert Roberts, Clynnog, yn swydd Gaernarfon, yn weinidog o enwogrwydd annghyffredin gyda'r Trefnyddion Calfinaidd. Ganwyd ef Medi 12fed, 1762: ei rieni oeddynt Robert Thomas a Catherine Jones, o FfriddBala-deulyn, Llanllyfni. Yr oeddynt yn bobl grefyddol, yn cynnal addoliad teuluaidd yn eu hannedd, ac yn rhoddi yr addysgiadau crefyddol goreu i'w plant. Parhaodd gwrthrych y nodiadau hyn, er yr holl fanteision, yn lled ddisylw o grefydd hyd onid oedd tuag un mlwydd ar bymtheg oed. Y pryd hwnw, wrth wrandaw ar y Parch. Dafydd Jones, o Langana, yn pregethu mewn lle a elwir Bryn'rodyn, yn agos i dref Caernarfon, dygwyd ef i ystyriaeth briodol o'i sefyllfa golledig fel pechadur; ac yn fuan wedi hyny i feddwl yn ddwys am y gwaith oedd gan ei Arglwydd iddo i'w gyflawni, cyn y byddai hir, fel llestr etholedig ganddo i ddwyn ei enw ger bron y byd; ac yn lle gweithio yn nghloddfeydd llechi Llanllyfni, lle yr ymarferai a'i alwedigaeth gyffredin, buan y cymhwyswyd ef i godi o'r tyrau llwch feini bywiol o ddynion at adeiladaeth ei dŷ ysbrydol drwy yr holl Dywysogaeth, o'r naill derfyn i'r llall. Wedi ymwasgu at ddysgyblion y Gwaredwr, newidiodd ei alwedigaeth fydol, ac aeth i wasanaeth amaethydd yn y Coed-cae-du, yn yr un ardal, wedi bod am ychydig amser yn Mrynengan; ac yr oedd yn hyfrydwch ganddo feddwl ei fod erbyn hyn mewn lle manteisiol i fyw yn grefyddol, a hyny yn y man a ddaeth wedi hyny yn gartref i'r enwog Richard Jones, o'r Wern. Arosodd yma hyd nes y priododd; ac mewn tŷ ar y tyddyn hwnw y bu fyw, wedi ymsefydlu yn y byd, am rai blynyddau. Symmudodd oddi yno cyn hir i Glynog Fawr, yn Arfon-lle y treuliodd weddill ei oes, ac y gorphenodd ei yrfa ddaearol fer a disglaer yn orfoleddus iawn. Yn mhen wyth mlynedd wedi iddo brofi melusder athrawiaeth gras yr efengyl gyntaf y dechreuodd bregethu Crist yn geidwad i bechaduriaid; a pharhaodd yn y gwaith yn llwyddianus iawn hyd nes y cyrhaeddodd ei ddeugain mlwydd oed-pan y gorphenodd ei yrfa. Tystiai ei gydweinidogion, ac eraill a'i hadwaenent oreu, ei fod fel seren lewyrchus a thanbaid yn ffurfafen yr eglwys, ac fel seraph tanllyd yn ehedeg yn nghanol y nef, a'i lef soniarus fel taranau cryfion rhwygol yn erbyn Babilon fawr, nes peri i'w wrandawyr o'r braidd ddychymygu fod adsain ei leferydd yn cydatteb o fryniau tragwyddoldeb, ac o feddgelloedd merthyron saint y Duw Goruchaf. Dywedir y byddai ar amserau y fath gyflawnder o arddeliad oddi uchod yn ymdywallt ar ei weinidogaeth nes y byddai ei natur yn methu ymgynal dano, a'r bobl yn llefain wrth yr ugeiniau a'r canoedd fel pe buasai gleddyfau yn eu trywanu, a'r dagrau yn llifeiriol ar eu gruddiau, a'r effeithiau mewn canlyniad o'r braidd yn annarluniadwy yn mhob cymydogaeth lle yr elai i bregethu. Ymddengys na chafodd Robert Roberts nemawr o fanteision addysg foreuol, uwchlaw ei ddiwydrwydd diorphwys yn ei hunan-hyfforddiant. Wrth ddarllen y salmau per thynol i bob dydd gyda y Parch. Richard Jones, o'r Wern, a'i dad, pan yn gwasanaethu gyda hwy, y dysgodd efe ddarllen Cymraeg benaf oll. Bu wedi hyny gyda Mr. Evan Richardson, o Gaernarfon, yn dysgu Saesneg, mor bell ag y daeth yn alluog i ddeall gwaith awdwyr yn yr iaith hono yn lled dda. Dywedai Richard Jones, o'r Wern, ei fod yn cofio, pan y daeth i wasanaeth ei dad, ei fod naill ai trwy oerni neu ysigo wedi cael rhyw afiechyd cyn iddo ddyfod atynt hwy; ac erbyn pen y ddwy flynedd y bu yno, yr oedd ei afiechyd wedi myned mor gryf fel yr analluogid ef i barhau wrth ei orchwylion fel o'r blaen; ac er ei fod y pryd hwnw yn ddyn hoew a bywiog, etto yr oedd ei afiechyd wedi gwreiddio mor ddwfn yn ei gyfansoddiad fel nad allai ei ysgwyd ymaith; ac fe effeithiodd o'r diwedd mor gryf nes ei ddarostwng o fod yn ddyn tal a lluniaidd yn gorach byr a chrwca; ac felly y parhaodd agweddiad ei gorph afiachus tra y bu yn llafurio yn y weinidogaeth, ac yn teithio drwy wahanol barthau y Dywysogaeth gyda'r gwaith. Y mae y cyhoedd drwy ein gwlad dan yr argraph fod nifer o gawri yr areithfa yn Nghymru, rai blynyddau yn ol, na wnaed cyfiawnder â'u hanes hyd y dydd hwn, ac y dylid ymdrechu, drwy lwybr priodol, i osod eu rhagoriaethau yn deg ger bron, fel y byddont ar "gof a chadw" i'r oesoedd a ddeuant. Y mae amryw o honynt nad oes neb o'r rhai sydd yn fyw yn awr wedi eu clywed na'u gweled; ond y mae nifer ar gael hyd yn hyn, ac a glywsant adroddiadau lled fanwl am yr hyn oedd yn eu hynodi, ac sydd etto fel tystion credadwy, a fu yn mysg eu gwrandawyr. Pan yr elo y tô presennol ymaith i ffordd yr holl ddaear, bydd yn rhy ddiweddar i geisio gwneyd ymofyniad yn eu cylch; a bydd y traddodiadau wedi myned yn rhy bell ac oedranus i allu pwyso nemawr arnynt. Y mae gwrthddrych yr erthygl bresennol yn un o'r rhestr hon. Yr oedd cyfarfod pregethu gan yr Annibynwyr yn nhref Pwllheli ar yr 20fed o Hydref, 1836-bellach er yn agos i ddeugain mlynedd yn ol. Gwahoddwyd y gweinidogion oll y boreu dranoeth i dŷ y diweddar D. Williams, Ysw., Castell Deudraeth, a breswyliai yn y dref ar y pryd; ac yr oedd y diweddar Barch. Michael Roberts, gweinidog y Trefnyddion Calvinaidd, yno gyda hwynt. Yn ystod y gyfeillach ddyddorol, gofynodd Caledfryn iddo :-" Mr. Roberts, rhoddwch i ni yn awr ddarluniad lled gyflawn a chryno am eich ewythr. Beth oedd ei brif hynodion? yn mha le yr oedd cuddiad ei gryfder ef? yn mha bethau y gwahaniaethai oddiwrth ereill, ac y rhagorai ar bawb? a pha beth oedd ynddo yn peri cynnyrchu yr effeithiau anarferol ar y cynnulleidfaoedd, ag y clywsom oll gymaint am danynt, yn mhob pregeth a draddodai? Diau y byddai yń ddyddordeb ac adeiladaeth i ni i gyd." Amlygodd y cyfeillion oll yr un taerineb, a cydsyniodd yntau â'r cais yn bwyllog a helaeth iawn. Ychydig o gofnodau sydd ar gael am dano. Y mae hyny sydd ar gael mewn Cofiant am dano a gyhoeddwyd gan Mr. Roberts, yn 1829. Y mae rhai nodiadau gan Eben Fardd, a marwnad ar ei ol gan Dewi Wyn, pan yr oedd yn ieuangc; a cheir cynnwysiad o'i sylwadau yn y gyfeillach grybwylledig yn gydblethedig â'r adgofion y cyfeiriwyd atynt. O ran ei gymhwysderau i'r weinidogaeth, er ei fod o ran agwedd ei gorph yn egwan, etto yr oedd ei lais yn glir, a'i barabl yn groew; a meddai ar gof rhagorol. Er nad oedd yn deall nemawr am wir gelfyddgarwch ffugyrau areithyddiaeth, na rhesymeg, etto, er hyn i gyd, yr oedd yn gallu gwneyd ei hun yn berffaith ddealladwy i bawb. Yr oedd ei ymadroddion fel ffrydiau tryloew yn eu traddodiad, ei gyffelybiaethau yn briodol i'w hamcan, ac yn enwedig pan y byddai llewyrch oddi uchod ar y gwirioneddau, ac Ysbryd y Gras yn rhoddi ei sêl ar y cyfan, o'r braidd yn mhob pregeth ac anerchiad a roddai. Yr oedd bywiogrwydd ac eofndra anarferol i'w ganfod yn nhrem ei wynebpryd. Yr oedd ei edrychiad difrifol yn gwbl ddirodres, ac yn codi disgwyliadau uchel yn meddyliau y dorf am ryw bethau teilwng o genadwri y cymmod, a chynnygiad o drugaredd rad i bechaduriaid euog. Nid ar hwyl yn unig y dibynai; oblegid dangosai arwyddion o drefn a chynllun ar bob amgylchiad-etto, anfynych y byddai heb yr hwyliau nefol. Yr oedd llawer o gyferbyniadau yn ei bregethau, ac yr oedd ganddo allu i ddwyn yr eithafion pellaf oddiwrth eu gilydd i gydgyfarfod yn naturiol iawn. Seiniai gloch larwm mewn rhybudd cyffrous, a thorai i wylofain a dagrau, gyda'r anadliad nesaf. Lluchiai fellt y gyfraith gyda gwreichion ysol ar gydwybodau dynion ar un munyd, a thywalltai gawodydd graslawn efengyl iachawdwriaeth, mewn brawddegau cyssylltiedig â'u gilydd yn ddidor. Yr oedd dull darlleniad ei destyn yn wastadol yn ergyd barotoawl i greu disgwyliad, ac yr oedd pertrwydd ei ragymadrodd yn cyflwyno boddhad arbenig, ac yr oedd ganddo ddigon o yni, ymadferth, a thân byw i weithio ei genadwri adref ar bob calon. Yr oedd ymadroddion yr Ysgrythyr mor dwymn ar ei galon, ac mor hylithr ar ei dafod, gyda chyflawnder eu trysorfa, fel yr oeddynt yn newyddion oll ar ei gof, fel na byddai un attaliad na diffyg byth yn eu llefariad; ac ni chai y gwrandawr orphwys dim heb ei ddilyn yn mlaen hyd derfyn ei gadwyn o ymresymiadau, nes toddi y galon graig gallestr yn llyn dwfr. [blocks in formation]<noinclude><references/></noinclude> lic0ztf0axlvwoab01mg3257cm92btb