Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 104 43269 165279 112992 2026-05-21T11:34:03Z AlwynapHuw 1710 165279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>{{c|PENNOD VII.}} {{c|BARDDONIAETH.}} {{c|HIRAETHGAN,—GAN AWDWR Y COFIANT.}} {{Center block/s}} <poem> "WRTH im' eiste' i lawr i ddechreu :Ysgrifenu'r ganiad hon, Mae rhyw lawer o deimladau :'N ymgynhyrfu dan fy mron, Fel am redeg draws eu gilydd, :Am y cynta'i flaen y bys; Ar y papyr, maent mewn awydd :Cael ymddangos gyda brys. Cariad, hiraeth, tristwch calon, :Digter, llonder, yn gytun, Ni fedd iaith ar eiriau ddigon :I roi enw ar bob un; Buont fel yn gwresog ddadlu :Enw p'un roid ar y gân; Rhoddwyd ar yr awen farnu— :''Hiraeth'' aeth â'r dydd yn lân. 'R achos barai'r ymrysonfa :Ddwys, ddiniwed, ddystaw hon, Ydoedd colli tad anwyla', :Gormod yw ei enwi 'mron; "Ardderchowgrwydd Israel" glwyfwyd Frathwyd gan angeuol gledd— :Holl ffurfafen Cymru dduwyd, Pan roed Williams yn ei fedd. Dyna'r testyn! canu arno :Sydd yn orchwyl caled, trwm; Anhawdd canu—haws yw wylo :Pan fo'r galon fel y plwm; Pan fo gwrthdeimladau 'n berwi :Yn y fynwes, megys pair, Ton ar ol y llall yn codi, :Anhawdd iawn rhoi gair wrth air. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> rogl55vbyudztom25434i524cxc0v4g 104 43270 165281 89145 2026-05-21T11:38:14Z AlwynapHuw 1710 165281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Hoffai cariad gael desgrifio :Rhagoriaethau'r athraw cu; Hiraeth, yntau fynai lwytho :'R gân, drwy adrodd pethau fu; Mynai tristwch droi'n gwynfanau :Gwlychu'r gân â dagrau i gyd; Ceisiai ''digter'' senu angeu, :Am ei waith yn 'speilio'r byd. Teimlad arall ymresymai :Gan wrth'nebu'r lleill yn nghyd; D'wedai mai llawenydd ddylai :Sain y gân fod trwyddi'i gyd; "A fyn ''cariad genfigenu'' :Wrth ddedwyddwch WILLIAMS gu? Fynit, hiraeth ffol, ei gyrchu :Eto 'nol i'r ddaear ddu? Dig wrth angeu am drosglwyddo :Aeddfed sant i'r nefoedd wen! Beio arno am ei gludo :At ei Brynwr hwnt y llen; Dig fod Williams uwch pob gelyn :Wrth ei fodd yr ochr draw; Dig ei fod yn awr â thelyn :Buddugoliaeth yn ei law! Dristwch, fynit tithau wylo, :Gwisgo llaes wynebpryd prudd, Pan mae'r hwn y wyli am dano :Heb un deigryn ar ei rudd? Pan mae ef mewn môr o wynfyd, :Ac heb arno unrhyw glwy'? Cadw, sycha'th ddagrau ynfyd, :Taw, a phaid a chwyno mwy. Ust! dystawrwydd! fy nheimladau, :Cewch bob un gyfiawnder glân, Os caiff awen iaith a geiriau, :I'ch cyfleu chwi yn y gân; Rhaid i Gariad dynu darlun :Williams; Hiraeth ddweyd ei gwyn; Goddef raid i Dristwch wedy'n :Dywallt deigryn er ei fwyn. Anhawdd myned heibio angeu, :Heb ro'i iddo air o sen; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> eqjdidpw9f7sn5lpcyaqajcu77tltc0 104 43271 165282 89146 2026-05-21T11:40:13Z AlwynapHuw 1710 165282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Rhy anhawdd yn wir yw maddeu :Lladd gwrolion Seion wen; Rhaid yw llawenychu hefyd, :Wrth alaru'r golled hon— Cafodd WILLIAMS goron bywyd, :Pwy all beidio bod yn llon? "Haeddai WILLIAMS," (meddai cariad,) :'Ryw gofgolofn uchel iawn, Rhagoriaethau ei nodweddiad :Wedi'u cerfio arni'n llawn; Haeddai'i enw ei drosglwyddo :Draw i oesau pell i dd'od, Fel bo parchus son am dano, :Tra bo Cymru a Chymro'n bod. Pan ei ganwyd yn Nghwmhwyswn :Nid oedd gan ei fam a'i dad Fawr o feddwl, mi dybygwn, :Fod fath fendith fawr i'w gwlad; Hwy ni wyddent, wrth ei fagu, :Fod rhyw drysor mawr o ddawn Ynddo, dorai'n llif dros Gymru, :I ddylanwad nerthol llawn. 'Roedd y nef â'i llygad arno :Pan yn sugno bron ei fam, Angel wrth ei gryd yn gwylio :Rhag i William bach gael cam; Pan fel Samson wedi tyfu :'N fachgen gynt yn ngwersyll Dan, Ysbryd Duw ddechreuai'i nerthu :A chynhyrfu'i feddwl gwan. Ca'dd ei ddwyn yn more'i fywyd, :Cyn ei lygru â beiau'r oes, Dan yr iau, i brofi hyfryd :Wleddoedd crefydd bur y groes; Taran Sinai a'i dychrynodd, :A'r cymylau'n duo'r nen, Ffodd yn nghysgod Craig yr Oesoedd :Cafodd fan i guddio'i ben. Eglwys Penystryt, Trawsfynydd :Ga'dd y fraint o'i dderbyn ef, Ac i fod yn famaeth ddedwydd :Un o gedyrn gwych y nef; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> nig5aay4orz6xcekj5fngxydbk1w0w6 104 43272 165284 89147 2026-05-21T11:44:22Z AlwynapHuw 1710 165284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Prin y tybiai, pan yn derbyn :William bach i'w breichiau, 'i fod Yn un y byddai'n fuan wedy'n :Drwy eglwysi'r wlad ei glod. Pan agorodd ei alluoedd, :Ac y lledodd hwyliau'i ddawn, Aeth y son drwy'r holl ardaloedd :Am ei enw'n gyflym iawn; 'Roedd swynyddiaeth yn ei enw, A phan y cyhoeddid e', Gwlad o ddynion y pryd hwnw :A gydgyrchent tua'r lle. O! 'r fath olwg fyddai arno, :Pan uwchben y dyrfa fawr— Delw'i enaid yn dysgleirio :Yn ei wedd ac ar ei wawr; Myrdd o glustiau wedi'u hoelio :Wrth ei enau'n ddigon tyn, A phob llygad syllai arno :Pawb yn ddystaw ac yn syn. Yntau'n tywallt allan ffrydiau :O'r hyawdledd pura'i flas, Agor ger eu bron wythienau :Hen drysorau Dwyfol ras, Arg'oeddiadau'r nef yn cerdded, :Cydwybodau deimlent loes— Ni chai'r euog un ymwared :Nes y deuai at y groes. Egwyddorion gair y bywyd :A bregethai'n hyfryd iawn, Cymhariaethau bywiog hefyd, :Er ei eglurhau yn llawn; Natur fawr, a'i holl wrthddrychau, :Oedd agored iddo ef; Gwnai forthwylion o'i helfenau :Oll i hoelio'r gwir i dref. Byddai'r galon ddynol hithau, :Megys telyn yn ei law; Chwarae'i fysedd ar ei thanau :Wnai, a'i holrhain drwyddi draw; Fel y gwlith disgynai'i eiriau, :Mor effeithiol oedd ei ddawn, </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> t68eqbh194grg2rg9na98fhh8d46bcn 104 43273 165286 89010 2026-05-21T11:49:45Z AlwynapHuw 1710 165286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Nes bai'r dyrfa'n gwlawio dagrau :Dan ei weinidogaeth lawn. Weithiau byddai yn ymwisgo :A chymylau Sinai draw— Mellt yn saethu, t'ranau'n rhuo, :Nes y crynai'r dorf mewn braw; Wedi hyny, i Galfaria, :Enfys heddwch am ei ben, Yna'r storom a ddystawa, :T'w'na'r haul yn entrych nen. Fe ddynoethai gellau'r galon :Gyda rhyw ryfeddol ddawn— Pethau celyd, tywyll, dyfnion, :Wnelai'n oleu eglur iawn; Llosgai'n ulw esgusodion :Y pechadur oll i gyd, Nes gorfyddai blygu'n union, :Neu fod dan ei warth yn fud, Oedd ei ofal dros yr achos :Yn cyrhaeddyd i bob lle, Yr eglwysi pell ac agos :Fyddent ar ei galon e'; Oedd fel tad i'r rhai amddifaid, :Fe wrandawai ar eu cwyn, I'r canghenau t'lodion gweiniaid, :Ef oedd gyfaill pur a mwyn. Bugail diwyd a gofalus, :Anwyl iawn o ŵyn y gail, Doeth geryddwr, athraw medrus, :Cyfarwyddwr heb ei ail, Ymgeleddwr gweiniaid Sïon, :Cydymdeimlad lon'd ei fron; Esmwythau y trwm ei galon :Wnai, a'i godi uwch y don. Addfwyn, siriol, gostyngedig, :Gonest, gwrol, yr un pryd; Cyfaill cywir, ëangfrydig, :Oen, ac ych, a llew yn nghyd; Natur fu fel ar ei goreu :'N ffurfio ei gyneddfau ef, Cawsant wed'yn eu tymheru :A dylanwad gras y nef. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 6a9zd6j2fzg0p2jxuprulm8mwcuj1fu 104 43274 165290 89148 2026-05-21T11:55:36Z AlwynapHuw 1710 165290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Byddai'n blentyn wrth weddïo, :Ai at draed ei Dad i lawr; Symledd, taerni, ffydd yn cydio, :Yn y drugareddfa fawr; Breichiau'i enaid yn dyrchafu :Megys i gofleidio'r nen, Hithau arno yntau'n gwenu, :Tynu'i llaw ar hyd ei ben! "Gad i minau le," medd Hiraeth, :"Yn fy mynwes teimlaf dan; Hawl sy' genyf 'does amheuaeth, :F'enw i sydd ar y gân; Gallwn adrodd myrdd o bethau :Sy'n dylifo i'm cof yn awr, Ydynt megys llym awelau :Yn cynhyrfu'r tan yn fawr. Delw'i wedd sy'n argraffedig :Ar fy nghof yn berffaith lawn; Ac mae llygad fy nychymyg :Yn ei wel'd yn amlwg iawn; Cofiaf dôn ei lais pereiddgu, :Clust dychymyg fyth a'i clyw, Nes y'm hudir bron i gredu :I fod WILLIAMS eto'n fyw. Myn'd i ganlyn fy nychymyg :Wamal, tua'r Wern a'r Rhos; Dysgwyl cael yn anffaeledig, :Weled WILLIAMS cyn y nos; Holi'r areithfaoedd wyddynt :Ddim o'i hanes, gyfaill cu, Ni chawn un atebiad ganddynt, :Awgrym roddai'r brethyn du! Gwel'd y Beibl mewn galarwisg :Ar yr astell, fel yn syn; Ato â theimladau cymysg :Awn dan holi, Beth yw hyn? Wedi'i agor, gwelwn olion :Dwylaw WILLIAMS ar y dail— Gwel destynau, meddai'r plygion, :'Hen bregethwr heb ei ail!" Y mae rhywbeth wedi dygwydd, :Meddwn, ag y sy' o bwys— </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 4id6fkc9zficv7338ed1104mbqyzibp 104 43275 165289 89149 2026-05-21T11:54:07Z AlwynapHuw 1710 165289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Mae y brethyn du yn arwydd :Colled fawr, a galar dwys; Ofni 'rwyf i fod gwirionedd :Yn y son ei farw ef, Ac nad ydyw ond oferedd :Ceisio'i wel'd tu yma i'r nef. Ac fel hyn dan ddwys fyfyrio, :I dŷ cyfaill oedd gerllaw— Awn, ond ofnwn holi am dano, :Rhag cael dyfnach clwyf a braw; Coffa'i enw wnaethum unwaith, :A deallwn ar y pryd I mi gyffwrdd tanau hiraeth, :Yn nghalonau'r teulu i gyd. Tua'r Talwrn yn fy mhryder, :Y cyfeiriwn ar fy hynt, Lle treuliaswn oriau lawer :Yn ei gwmni'n ddedwydd gynt Myn'd yn mlaen dan ymgysuro :At y ty, fel lawer gwaith Gynt; ond erbyn cyrhaedd yno, :Och! nid oedd ef yma chwaith. Aethum wed'yn i Lynlleifiad, :Dyeithr holi hwn a'r llall— Taflent ataf syn edrychiad, :Tybient hwy nad oeddwn gall; Aeth oddi yma'n ol i Gymru, :'Clywsoch hyn a gwyddoch chwi, Ei fod wedi—tewch a haeru, :Meddwn, yna ffwrdd â mi, O gyfarfod i gyfarfod :Awn dan holi yn mhob lle, Ydyw WILLIAMS wedi dyfod, :Yma'n wastad gwelid e'? Gwel'd ei le yn mhlith y brodyr :Heb ei lanw gan yr un, Ail ymholi mewn trwm ddolur, :'I b'le'r aeth yr anwyl ddyn?' Dyfod adref yn siomedig :Wedi'r daith drafferthus hon; Eiste'i lawr yn dra lluddedig, :Codi cyn gorphwyso 'mron; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> qxjqqcb4j4ubav1j7epct3koixh4bjr 104 85182 165240 2026-05-20T22:41:31Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYWYDD I ANERCH EIFION AR ACHLYSUR<br>Marwolaeth y tri Bardd godidog,<br>DEWI WYN, PEDR FARDD, AC R. AB GWILYM DDU.}}}} {{Center block/s}} <poem> EIFION lân, ba ryw ddofn loes Fraenarodd dy fron eirioes? Ba frathiad, arteithiad dig, Wanai dy enaid unig? Dy lewych, ardal awen, D'wllodd, newidiodd dy wen; Ai'r llawenydd o'r llwyni, Trist drydar mae d' adar di. Ydyw'n wir, mae dy wyn haf Wedi newid yn aiaf! Dy ddydd yn annedwydd nos, Daeth arnad adwyth oernos. Darfu 'th gerdd, mwy ni chwerddi, Aeth gelyn a'th delyn di: Bryn Engan weithian a wisg Y niwl oer yn alarwisg; Syn yw'r Garn fawr yr awrhon, Y llwyd darth yw dillad hon; Y Ddwyfach lathr sy'n athrist, Drwy'r fro yn ymdreiglo'n drist; Rhyw riddfan drwy'r lydan wlad, Mae y Ddwyfawr amddifad. Beth fu? beth ddarfu 'th orfod? Ddichwaen fawr, beth ddichon fod? {{c|EIFION.}} "Fy enw yn Eifionydd, Na alwer, tra dalia dydd; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> rdk0c1z2seo5j37p9fbbehlg8n6uane 165245 165240 2026-05-20T22:47:52Z AlwynapHuw 1710 165245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYWYDD I ANERCH EIFION AR ACHLYSUR<br>Marwolaeth y tri Bardd godidog,<br>DEWI WYN, PEDR FARDD, AC R. AB GWILYM DDU.}}}} {{Center block/s}} <poem> EIFION lân, ba ryw ddofn loes Fraenarodd dy fron eirioes? Ba frathiad, arteithiad dig, Wanai dy enaid unig? Dy lewych, ardal awen, D'wllodd, newidiodd dy wen; Ai'r llawenydd o'r llwyni, Trist drydar mae d' adar di. Ydyw'n wir, mae dy wyn haf Wedi newid yn aiaf! Dy ddydd yn annedwydd nos, Daeth arnad adwyth oernos. Darfu 'th gerdd, mwy ni chwerddi, Aeth gelyn a'th delyn di: Bryn Engan weithian a wisg Y niwl oer yn alarwisg; Syn yw'r Garn fawr yr awrhon, Y llwyd darth yw dillad hon; Y Ddwyfach lathr sy'n athrist, Drwy'r fro yn ymdreiglo'n drist; Rhyw riddfan drwy'r lydan wlad, Mae y Ddwyfawr amddifad. Beth fu? beth ddarfu 'th orfod? Ddichwaen fawr, beth ddichon fod? {{c|EIFION.}}"Fy enw yn Eifionydd, Na alwer, tra dalia dydd; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> tasc7xif4mk4nhjyy1o8hb9v2162c1i 104 85183 165241 2026-05-20T22:43:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Ond anial, neu ardal nos, Mara, neu ynte Meros. Difri 'nawr yw 'm dwyfron i, Oer yw 'm cwyn, mawr yw 'm cyni; Yfed ing gofid angau A barodd im' gwedd bruddhau. Marw 'm beirdd, mawr im' y boen, Mwy ni cheir mwyniach orhoen: Marw Dewi, mawr dywydd, A'i for dawn, gwae fi o'r dydd! Oedd o elfen ddieilfath, Cawr o fardd, p'le ceir ei fath? Cawr enaid, cry' ewynau, Wyddai gerdd, a'r modd i'w gwau. Perchid mawr gawr y Gaerwen, Addefai'n beirdd ef yn ben; Ni wiw i Fon am Oronwy Owen mawr, i wneyd son mwy: F' Owen ydwyf yn nodi 'N fwy'i awen na'i Howen hi; Owen y Gaerwen gurawdd Ei Howen hi'n ddigon hawdd. O! ni bu gan neb Owen Gu erioed fel y Gaer wen! Na Dewi chwaith—d'weda' i chwi, Ar y gŵr wnai ragori; Na Gwyn na Du, gwn nad oedd, Allasai drwy'r holl oesoedd Guro hwn, 'rwy'n gwir hòni Un iawn oedd 'y Newi Wyn i! Ond Ow! Ow! y mae Dewi Wyn yn fud, a gwan wyf fi! "Dyna erwin dôn arall, Godai o'r llif gwedi'r llall; Oer ddamchwa ei gwrdd ymchwydd, A'm trechai, llethai fy llwydd; Newydd oedd, anhawdd ei ddal, I mi oedd wan a meddal: </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> i49butc51bldjgvpb6lsxx7pp1xwpep 104 85184 165242 2026-05-20T22:46:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Deuai'r llef o dre' Lleifiad, Draw i fôr, farw Pedr fad. Pedr Fardd, pa awdwr fu O'i amgenach am ganu? A fu waith o dan nef wen O loewach ei 'Fel Awen?' O honof fi yr hanyw; Ow! myn'd a wnaeth, mwy nid yw! O! na chawswn lochesu, Rhoddi corff fy mhrif—fardd cu 'N rhyw fan yn nhir Eifionydd I'w guddio, nes delo dydd O adferiad i feirwon, O feddrod, ollyngdod llon. Oedd astrus i bridd estron, Brwnt, oer, i fyn'd â'm braint hon; Ar ei fin, win awenydd, Daiar Sais yn do oer sydd: Rho'i hyn frath i'm tirion fron, Ganwaith a barai gwynion. Ond cyn edfryd, cawn adfrath, Angeuol friw, ingol frath; Cur oedd im' orfod cau arch Robert ab Gwilym hirbarch: Ddyfyr batriarchfardd Eifion, Y bardd du bereiddia'i don; Athraw a thad mad fy meirdd, Ynad iawnfad Prydeinfeirdd; Brenhinbren awen, hwn oedd, A'r hynotaf bren ytoedd; 'R ucha'i frig yn y wig werdd, Urddiant y goedwig harddwerdd. Ond cymynydd ryw ddydd ddaeth, Hen elyn coed dynoliaeth, Torai'n gerth fy mhren gwerthfawr, A hyll fiin ei fwyall fawr: Wele, prudd ar ol y pren, Heddyw yw pinwydd awen. Ni welaf fyth f' anwylaf fardd, Hen awenfwyn benwynfardd, </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> p1uybaiea2ffc2jxo2cq1o8r1pvfekr 104 85185 165243 2026-05-20T22:46:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Yn dyfod i fin Dwyfach, Gyda'i fwyn lawforwyn fach, I eilio cerdd bob yn ail cainc Esgud, a'r ffrwd felusgainc: Dyfyr oedd ei dwfr iddo, Gwnai'n llawen ei awen o. Llidiog a fu 'm trallodion, Gofid hallt o'r gafod hon A brofais; ni bu ryfedd Orlwydo a gwywo 'm gwedd." {{c|Y BARDD.}} Rhyw edrych yn rhy odrist 'Rwyt, Eifion, rhy drymion drist Dy gwynion; gwn fod genyd Eto feirdd sy'n fraint i fyd. Cofia Eben sy'n ben bardd, Un a brofwyd yn brif-fardd; Awen fawr hwn a ferwa, Tawdd â'i rhin gynteddau'r ia. Ac Emrys, fedrus fydrydd, Un a swyn ei awen sydd Braidd yn tynu a'i gu gân, Engyl i wrando'i gyngan. Ioan Madog, enwog iawn, Nyddwr y cynghaneddiawn; Awen a gerdd yn ei gân, Nes tery fel llais taran. Awen Elis Owen sydd A'i miwsig yn Nghefn meusydd; Ac ereill feirdd rhagorol A raid im' adaw ar ol. Na achwyna ychwaneg, Na ofna di, Eifion deg, Mwy o'th feibion feirddion fo Hynotach na'r rhai'n eto: Rhai uwch ben Eben hybarch, A beirdd uwch Emrys o barch; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 3n2i2ylvsbqmzcnn8i3oqqux8fmm0cg 165244 165243 2026-05-20T22:47:26Z AlwynapHuw 1710 165244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Yn dyfod i fin Dwyfach, Gyda'i fwyn lawforwyn fach, I eilio cerdd bob yn ail cainc Esgud, a'r ffrwd felusgainc: Dyfyr oedd ei dwfr iddo, Gwnai'n llawen ei awen o. Llidiog a fu 'm trallodion, Gofid hallt o'r gafod hon A brofais; ni bu ryfedd Orlwydo a gwywo 'm gwedd." {{c|Y BARDD.}}Rhyw edrych yn rhy odrist 'Rwyt, Eifion, rhy drymion drist Dy gwynion; gwn fod genyd Eto feirdd sy'n fraint i fyd. Cofia Eben sy'n ben bardd, Un a brofwyd yn brif-fardd; Awen fawr hwn a ferwa, Tawdd â'i rhin gynteddau'r ia. Ac Emrys, fedrus fydrydd, Un a swyn ei awen sydd Braidd yn tynu a'i gu gân, Engyl i wrando'i gyngan. Ioan Madog, enwog iawn, Nyddwr y cynghaneddiawn; Awen a gerdd yn ei gân, Nes tery fel llais taran. Awen Elis Owen sydd A'i miwsig yn Nghefn meusydd; Ac ereill feirdd rhagorol A raid im' adaw ar ol. Na achwyna ychwaneg, Na ofna di, Eifion deg, Mwy o'th feibion feirddion fo Hynotach na'r rhai'n eto: Rhai uwch ben Eben hybarch, A beirdd uwch Emrys o barch; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 4uideinjilz852rb52jz7k799nrkbmz 165262 165244 2026-05-21T00:15:19Z AlwynapHuw 1710 165262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Yn dyfod i fin Dwyfach, Gyda'i fwyn lawforwyn fach, I eilio cerdd bob yn ail cainc Esgud, a'r ffrwd felusgainc: Dyfyr oedd ei dwfr iddo, Gwnai'n llawen ei awen o. Llidiog a fu 'm trallodion, Gofid hallt o'r gafod hon A brofais; ni bu ryfedd Orlwydo a gwywo 'm gwedd." {{c|Y BARDD.}}Rhyw edrych yn rhy odrist 'Rwyt, Eifion, rhy drymion drist Dy gwynion; gwn fod genyd Eto feirdd sy'n fraint i fyd. Cofia Eben sy'n ben bardd, Un a brofwyd yn brif-fardd; Awen fawr hwn a ferwa, Tawdd â'i rhin gynteddau'r ia. Ac Emrys, fedrus fydrydd, Un a swyn ei awen sydd Braidd yn tynu a'i gu gân, Engyl i wrando'i gyngan. Ioan Madog, enwog iawn, Nyddwr y cynghaneddiawn; Awen a gerdd yn ei gân, Nes tery fel llais taran. Awen Elis Owen sydd A'i miwsig yn Nghefn meusydd; Ac ereill feirdd rhagorol A raid im' adaw ar ol. Na achwyna ychwaneg, Na ofna di, Eifion deg, Mwy o'th feibion feirddion fo Hynotach na'r rhai'n eto: Rhai uwch ben Eben hybarch, A beirdd uwch Emrys o barch; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> h0domdmi0w0ww2l7rnddtqbo79yp539 104 85186 165246 2026-05-20T22:49:31Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Rho iddynt gywir addysg, E goda dawn gyda dysg. Ac O! Eifion, hyn cofia, Ceir dysg yn well nac aur da! Eifion, dysg hwy i ofni Duw, Na thynont at waith annuw; Ac felly'th lon feirddion a fydd Yn gryfion mewn gwir grefydd. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> gexjy5xjkwqm6wegzcxkojuztllojz2 104 85187 165247 2026-05-20T22:55:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr||ENGLYNION MARWNADOL, &c.}}}} {{lein|15em}} {{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>BARCHEDIG W. WILLIAMS, O'R WERN.}}}} {{center block| <poem> WILLIAMS anwyl! mae synu—ar ei ol, ::Mawr yw alaeth Cymru! :Cleddyf trwy'i bron oedd claddu, :Anhuddo'i dawn yn y bedd du. Oedd enwog arch dduwinydd—iachusol, ::A chyson athronydd; :Cyfaill, pwy wel hefelydd? :Brawd o wir hael ysbryd rhydd. Dododd hen draddodiadau—do, ar dân, ::Dirdynodd gredoau; :Chwiliodd, eglurodd yn glau, :Groth aur yr Ysgrythyrau. Sain ei ddawn swynai ddynion—e ddrylliai, ::Toddai rewllyd galon; Deigr heillt, wedi agor hon, : :Ymlifent yn aml afon. Hyd dannau'r enaid dynol—äi'i fysedd, ::Gwnai fiwsig berseiniol; :Taro wnai ddawn naturiol :At y nwyd heb dant yn ol. Ei goron a flagurai—ar ei ben, ::A'i fawr barch gynnyddai; :Hyd ei elor y daliai :Yn ei swydd, a'i barch a sai. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> oym127zfw7utob0kaxcyle08sseeyka 165248 165247 2026-05-20T22:56:05Z AlwynapHuw 1710 165248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr|ENGLYNION MARWNADOL, &c.}}}} {{lein|15em}} {{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>BARCHEDIG W. WILLIAMS, O'R WERN.}}}} {{center block| <poem> WILLIAMS anwyl! mae synu—ar ei ol, ::Mawr yw alaeth Cymru! :Cleddyf trwy'i bron oedd claddu, :Anhuddo'i dawn yn y bedd du. Oedd enwog arch dduwinydd—iachusol, ::A chyson athronydd; :Cyfaill, pwy wel hefelydd? :Brawd o wir hael ysbryd rhydd. Dododd hen draddodiadau—do, ar dân, ::Dirdynodd gredoau; :Chwiliodd, eglurodd yn glau, :Groth aur yr Ysgrythyrau. Sain ei ddawn swynai ddynion—e ddrylliai, ::Toddai rewllyd galon; Deigr heillt, wedi agor hon, : :Ymlifent yn aml afon. Hyd dannau'r enaid dynol—äi'i fysedd, ::Gwnai fiwsig berseiniol; :Taro wnai ddawn naturiol :At y nwyd heb dant yn ol. Ei goron a flagurai—ar ei ben, ::A'i fawr barch gynnyddai; :Hyd ei elor y daliai :Yn ei swydd, a'i barch a sai. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> q25hyxpb9nwmp7sr4mepf483kgh8nie 104 85188 165249 2026-05-20T23:14:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>BARCHEDIG RICHARD JONES, O RUTHYN,}}<br>Gweinidog ieuanc, a phregethwr tra rhagorol.}} {{Center block/s}} <poem> O! GYMYLOG ymweliad!—wyf yn glaf, ::Dwfn glwyfwyd fy nheimlad; :Tarawai loes trwy y wlad, :Bair ochain a brawychiad. Do, gwanwyd enaid Gwynedd—gwna achwyn ::Gwanychwyd hi'n rhyfedd; :Fe dorwyd tafod irwedd :Ei dawn, i byrth duon bedd. Jones anwyl! per y seiniai—ei glod ef, ::A'n gwlad oll a'i carai; :Ar ei ol man yr elai, :Y fro o serch, ar frys äi. Rhwyg a loes i'r eglwysi,—er niwed, ::Fu'r newydd o'i golli; :Un gweinidog i'w nodi, :O'i ddawn ef, ni feddwn ni. Dygai ei weinidogaeth—oleuni, ::A dylanwad helaeth; :Pob calon yn union wnaeth :Dyneru dan ei araeth. Ymadroddwr ymdreiddiai—i'r gwaelod, ::Oedd, a'r galon chwiliai; :A'i hyawdledd ddyhidlai :Fendith megys mwynwlith Mai. Seraph o nef brysurai, a'r ufel ::Ar ei wefus ddodai; :Hwn o'i fewn e'n fuan äi, :Yn ei enaid enynai. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> bpv1qf5ykh0a69gij4mwf8uogap41lk 104 85189 165250 2026-05-20T23:15:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> At yr Iawn o'u trueni—tro'i wyneb ::Trueiniaid mewn tlodi; :Dygai i enaid o'i gyni :Fôr o hedd o Galfari. Fe lwydodd yn ei flodau,—a hunodd ::Cyn hanner ei ddyddiau; :Ehedodd uwch niweidiau, :I fywyd gwell o fyd gau. O! frathiad i dref Rhuthyn—fu y tro! ::Fe'i t'rawyd â dychryn; :Hi ni chodai'n iach wed'yn, :I hybu o'r haint barai hyn. O! fy mrawd, y mae fy mron—wan innau ::Yn enynus weithion; :Glyn haint yn y galon hon, :Galar ac afar gofion. ::Hiraethaf pan gofiaf gynt ::Am ein hwyl a'n mwyn helynt; ::Lawer tro'n cyd—deithio'n dau, ::A dyddan oedd y dyddiau. ::Difyr iawn hyd y fro iach, ::Fu yr anwyl gyfrinach: ::Dau enaid wedi uno, ::A'u dwyn i glwm serch dan glo. ::O bai un dan ryw benyd, ::Yn salw'i fron, isel ei fryd; ::Ei oreu wnai'r un arall, ::I godi a lloni'r llall. ::Cu iawn a fuost ceni, ::Cu genyt gwn oeddwn i. ::Teithio raid hebot weithian, ::A hiraeth dwys ar waith dan ::Fy mron am danad, fy mrawd, ::Anhoff oerder a fferdawd: ::Yn hon trig ysig iasau ::Gwyniau o hyd i'w gwanhau. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> qxzge1ja81s23at9nramgnxhcb0f7sq 165252 165250 2026-05-20T23:20:08Z AlwynapHuw 1710 165252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> At yr Iawn o'u trueni—tro'i wyneb ::Trueiniaid mewn tlodi; :Dygai i enaid o'i gyni :Fôr o hedd o Galfari. Fe lwydodd yn ei flodau,—a hunodd ::Cyn hanner ei ddyddiau; :Ehedodd uwch niweidiau, :I fywyd gwell o fyd gau. O! frathiad i dref Rhuthyn—fu y tro! ::Fe'i t'rawyd â dychryn; :Hi ni chodai'n iach wed'yn, :I hybu o'r haint barai hyn. O! fy mrawd, y mae fy mron—wan innau ::Yn enynus weithion; :Glyn haint yn y galon hon, :Galar ac afar gofion. ::Hiraethaf pan gofiaf gynt ::Am ein hwyl a'n mwyn helynt; ::Lawer tro'n cyd—deithio'n dau, ::A dyddan oedd y dyddiau. ::Difyr iawn hyd y fro iach, ::Fu yr anwyl gyfrinach: ::Dau enaid wedi uno, ::A'u dwyn i glwm serch dan glo. ::O bai un dan ryw benyd, ::Yn salw'i fron, isel ei fryd; ::Ei oreu wnai'r un arall, ::I godi a lloni'r llall. ::Cu iawn a fuost ceni, ::Cu genyt gwn oeddwn i. ::Teithio raid hebot weithian, ::A hiraeth dwys ar waith dan ::Fy mron am danad, fy mrawd, ::Anhoff oerder a fferdawd: ::Yn hon trig ysig iasau ::Gwyniau o hyd i'w gwanhau. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 22pika0j1zu7kpw3cdpbvg58q2w45f3 104 85190 165251 2026-05-20T23:19:14Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> ::Fi eto ddeuaf atad ::Ryw ddydd i'r lonydd bur wlad; ::Ac felly cawn gyfeillach ::Bery o hyd mewn bro iach. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diwrddar<br>BARCHEDIG W. WILLIAMS, O LANDEILO FAWR,<br>SWYDD GAERFYRDDIN,}}<br>Yr hwn a fu farw Medi 6ed, 1846.}} {{Center block/s}} <poem> DIWREIDDIWYD y gedrwydden,—hardd o dwf, ::Iraidd deg ddewisbren; :Wele prudd ar ol y pren, :Diau ydyw coed Eden. Am Williams mae trwm alaeth—ymgwyno ::Mae Gwynedd mewn hiraeth, :Wele, ar ol ei farwolaeth, :Ydyw'n wir, mae'r Dehau'n waeth! Llawn dolur yw Llandeilo, —a phoenus ::Am hoff enwog athro: :Ysigdod y dyrnod do, :Synodd yr eglwys hono. Athraw doeth, pregethwr da—diegwan, ::Diwygiwr pob afrad; :Llafurio a'i holl fwriad, :Wnai i les Sion a'i wlad. Efengylwr fu yn ngolau—nefoedd ::Nifer o flynyddau; :Llaeth y gwir, nid llithiau gau, :Ddefnynodd o'i fwyn enau. </poem><section end="bbb"/><noinclude>{{Div end}}</noinclude> gvxpqg4q4ic866pbvxwhpv98fiebg8r 165263 165251 2026-05-21T00:16:37Z AlwynapHuw 1710 165263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> ::Fi eto ddeuaf atad ::Ryw ddydd i'r lonydd bur wlad; ::Ac felly cawn gyfeillach ::Bery o hyd mewn bro iach. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diwrddar<br>BARCHEDIG W. WILLIAMS, O LANDEILO FAWR,<br>SWYDD GAERFYRDDIN,}}<br>Yr hwn a fu farw Medi 6ed, 1846.}} {{Center block/s}} <poem> DIWREIDDIWYD y gedrwydden,—hardd o dwf, ::Iraidd deg ddewisbren; :Wele prudd ar ol y pren, :Diau ydyw coed Eden. Am Williams mae trwm alaeth—ymgwyno ::Mae Gwynedd mewn hiraeth, :Wele, ar ol ei farwolaeth, :Ydyw'n wir, mae'r Dehau'n waeth! Llawn dolur yw Llandeilo, —a phoenus ::Am hoff enwog athro: :Ysigdod y dyrnod do, :Synodd yr eglwys hono. Athraw doeth, pregethwr da—diegwan, ::Diwygiwr pob afrad; :Llafurio a'i holl fwriad, :Wnai i les Sion a'i wlad. Efengylwr fu yn ngolau—nefoedd ::Nifer o flynyddau; :Llaeth y gwir, nid llithiau gau, :Ddefnynodd o'i fwyn enau. </poem><section end="bbb"/><noinclude>{{Div end}}</noinclude> dapsx0buhskmc5dndpbwnb2ibl6jz8q 104 85191 165253 2026-05-20T23:39:51Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Dawn fyw enynol dan nef eneiniad, :Ferwai, lifeiriai, yn ei lefariad: :Allan y ffrydiai yn llawn hoff rediad, :Croni dylenwi wnai y dylanwad; :Rhedai lif ar hyd y wlad—grymus oedd, :Tynerai miloedd tan yr ymweliad. :Fe draethai fywyd o areithfaoedd, :A rhoes allan ei lef trwy'n gwersylloedd; :Troai ei fwa at y tyrfaoedd, :A thrwy nifer äi saethau'r nefoedd; :Y galon a'i dirgeloeddwnai'n ysig, :A briwedig oedd llu o ysbrydoedd. :Gwin ac olew i gyni y galon :A ddyferai i wella'i harchollion, :A llaeth i gynnal y llwythog weinion, :O rinwedd odiaeth bronau addewidion, :Eli i glwyfau gwael gleifion—ro'i beunydd, :A nerth crefydd i borthi y cryfion. :Ei gu leferydd oedd am Galfaria, :A haelwiw haeddiant gwaed yr Ail Adda; :Yr hwn yr awrhon mor wyn a'r eira, :Wna lu andwyol o'r aflan dua; :A'r addfwyn drugareddfa—tragwyddol :Le i anneddfol gael tawel noddfa. :Yn llawn llafur bu droiau'n Llynlleifiad, :A'i weinidogaeth a fu yn fendigaid; :Dywedai rinwedd y gwaed i drueiniaid; :A iachawdwriaeth i bechaduriaid: : Chwythai, e ruai wrth raid—udgorn :Ion I godi dynion at Geidwad enaid. Canwyll oedd ef yn cynu—ei lewyrch ::Oleuodd tros Gymru: :Angau hyll ro'i'r ganwyll gu :Allan, mae wedi t'w'llu. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> c7ccsysmd8bp317mpwwjlx64u9oqao0 165254 165253 2026-05-20T23:40:09Z AlwynapHuw 1710 165254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> :Dawn fyw enynol dan nef eneiniad, :Ferwai, lifeiriai, yn ei lefariad: :Allan y ffrydiai yn llawn hoff rediad, :Croni dylenwi wnai y dylanwad; :Rhedai lif ar hyd y wlad—grymus oedd, :Tynerai miloedd tan yr ymweliad. :Fe draethai fywyd o areithfaoedd, :A rhoes allan ei lef trwy'n gwersylloedd; :Troai ei fwa at y tyrfaoedd, :A thrwy nifer äi saethau'r nefoedd; :Y galon a'i dirgeloeddwnai'n ysig, :A briwedig oedd llu o ysbrydoedd. :Gwin ac olew i gyni y galon :A ddyferai i wella'i harchollion, :A llaeth i gynnal y llwythog weinion, :O rinwedd odiaeth bronau addewidion, :Eli i glwyfau gwael gleifion—ro'i beunydd, :A nerth crefydd i borthi y cryfion. :Ei gu leferydd oedd am Galfaria, :A haelwiw haeddiant gwaed yr Ail Adda; :Yr hwn yr awrhon mor wyn a'r eira, :Wna lu andwyol o'r aflan dua; :A'r addfwyn drugareddfa—tragwyddol :Le i anneddfol gael tawel noddfa. :Yn llawn llafur bu droiau'n Llynlleifiad, :A'i weinidogaeth a fu yn fendigaid; :Dywedai rinwedd y gwaed i drueiniaid; :A iachawdwriaeth i bechaduriaid: : Chwythai, e ruai wrth raid—udgorn :Ion I godi dynion at Geidwad enaid. Canwyll oedd ef yn cynu—ei lewyrch ::Oleuodd tros Gymru: :Angau hyll ro'i'r ganwyll gu :Allan, mae wedi t'w'llu. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 3d3haelrt8sg0ie93w35mf1g1zucyb7 165265 165254 2026-05-21T00:20:59Z AlwynapHuw 1710 165265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> :Dawn fyw enynol dan nef eneiniad, :Ferwai, lifeiriai, yn ei lefariad: :Allan y ffrydiai yn llawn hoff rediad, :Croni dylenwi wnai y dylanwad; :Rhedai lif ar hyd y wlad—grymus oedd, :Tynerai miloedd tan yr ymweliad. :Fe draethai fywyd o areithfaoedd, :A rhoes allan ei lef trwy'n gwersylloedd; :Troai ei fwa at y tyrfaoedd, :A thrwy nifer äi saethau'r nefoedd; :Y galon a'i dirgeloeddwnai'n ysig, :A briwedig oedd llu o ysbrydoedd. :Gwin ac olew i gyni y galon :A ddyferai i wella'i harchollion, :A llaeth i gynnal y llwythog weinion, :O rinwedd odiaeth bronau addewidion, :Eli i glwyfau gwael gleifion—ro'i beunydd, :A nerth crefydd i borthi y cryfion. :Ei gu leferydd oedd am Galfaria, :A haelwiw haeddiant gwaed yr Ail Adda; :Yr hwn yr awrhon mor wyn a'r eira, :Wna lu andwyol o'r aflan dua; :A'r addfwyn drugareddfa—tragwyddol :Le i anneddfol gael tawel noddfa. :Yn llawn llafur bu droiau'n Llynlleifiad, :A'i weinidogaeth a fu yn fendigaid; :Dywedai rinwedd y gwaed i drueiniaid; :A iachawdwriaeth i bechaduriaid: : Chwythai, e ruai wrth raid—udgorn :Ion I godi dynion at Geidwad enaid. Canwyll oedd ef yn cynu—ei lewyrch ::Oleuodd tros Gymru: :Angau hyll ro'i'r ganwyll gu :Allan, mae wedi t'w'llu. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> tbkr4orcxug45z0a87j698aay8bsram 104 85192 165255 2026-05-20T23:41:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Byr dyniad gai'r brawd anwyl—buan daeth ::I ben dydd ei orchwyl; :Ei was i gadw noswyl, :Alwai Ion i'r nefol wyl. Diengodd uwch brad angau ::I awyr iach, purach pau; ::At frodyr ynt hyfrydawl, ::Mewn gwynfyd yn myd y mawl. ::Tyrfa o saint, rif y ser, ::Lu nefol uwchlaw nifer— ::Rhai adwaenai garai gynt ::Dan haul yn dwyn eu helynt. ::Jones Tygwyn,<ref>Gweinidog ieuanc enwog iawn, yn y Tŷ Gwyn, sir Gaerfyrddin,a fuasai farw ychydig flyneddoedd o flaen Mr. Wililiams.</ref> hynaws tegwedd, ::Jones o Rhuthyn wyn ei wedd: ::Williams, yr efengylwr, ::Y Wern gynt, orenwog wr, ::A Breeze<ref>Sef y diweddar Barch. J. Breeze, o Gaerfyrddin.</ref> bybyr eryr oedd, ::A'i aden mor gre' ydoedd, ::Heibio 'rai i bob rhyw wr, ::At ei fad rad Waredwr. ::I'w ogoneddu gan addef, ::"Y mawl a fo iddo ef." </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>BARCHEDIG MORGAN HOWELLS, TREDEGAR,}}<br>Gweinidog enwog gyda'r Trefnyddion Calfinaidd, <br>Yr hwn a fu farw Mawrth 21ain, 1852. }} ERCHYLL frath! archollai fron—Sion wael, ::Hi sy'n welw 'rawrhon; :Fe wanai saeth fynwes hon, :Ocha o waelod ei chalon. </poem> {{Div end}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> 5h6w5xavo4b9zoztscvos39qllet52h 165256 165255 2026-05-20T23:42:48Z AlwynapHuw 1710 165256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Byr dyniad gai'r brawd anwyl—buan daeth ::I ben dydd ei orchwyl; :Ei was i gadw noswyl, :Alwai Ion i'r nefol wyl. Diengodd uwch brad angau ::I awyr iach, purach pau; ::At frodyr ynt hyfrydawl, ::Mewn gwynfyd yn myd y mawl. ::Tyrfa o saint, rif y ser, ::Lu nefol uwchlaw nifer— ::Rhai adwaenai garai gynt ::Dan haul yn dwyn eu helynt. ::Jones Tygwyn,<ref>Gweinidog ieuanc enwog iawn, yn y Tŷ Gwyn, sir Gaerfyrddin, a fuasai farw ychydig flyneddoedd o flaen Mr. Wililiams.</ref> hynaws tegwedd, ::Jones o Rhuthyn wyn ei wedd: ::Williams, yr efengylwr, ::Y Wern gynt, orenwog wr, ::A Breeze<ref>Sef y diweddar Barch. J. Breeze, o Gaerfyrddin.</ref> bybyr eryr oedd, ::A'i aden mor gre' ydoedd, ::Heibio 'rai i bob rhyw wr, ::At ei fad rad Waredwr. ::I'w ogoneddu gan addef, ::"Y mawl a fo iddo ef." </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>BARCHEDIG MORGAN HOWELLS, TREDEGAR,}}<br>Gweinidog enwog gyda'r Trefnyddion Calfinaidd, <br>Yr hwn a fu farw Mawrth 21ain, 1852.}} {{Center block/s}} <poem> ERCHYLL frath! archollai fron—Sion wael, ::Hi sy'n welw 'rawrhon; :Fe wanai saeth fynwes hon, :Ocha o waelod ei chalon. </poem> {{Div end}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> rualbrfxjk9qzhb2dc1ffkh7bitv0cs 165257 165256 2026-05-20T23:43:44Z AlwynapHuw 1710 165257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Byr dyniad gai'r brawd anwyl—buan daeth ::I ben dydd ei orchwyl; :Ei was i gadw noswyl, :Alwai Ion i'r nefol wyl. ::Diengodd uwch brad angau ::I awyr iach, purach pau; ::At frodyr ynt hyfrydawl, ::Mewn gwynfyd yn myd y mawl. ::Tyrfa o saint, rif y ser, ::Lu nefol uwchlaw nifer— ::Rhai adwaenai garai gynt ::Dan haul yn dwyn eu helynt. ::Jones Tygwyn,<ref>Gweinidog ieuanc enwog iawn, yn y Tŷ Gwyn, sir Gaerfyrddin, a fuasai farw ychydig flyneddoedd o flaen Mr. Wililiams.</ref> hynaws tegwedd, ::Jones o Rhuthyn wyn ei wedd: ::Williams, yr efengylwr, ::Y Wern gynt, orenwog wr, ::A Breeze<ref>Sef y diweddar Barch. J. Breeze, o Gaerfyrddin.</ref> bybyr eryr oedd, ::A'i aden mor gre' ydoedd, ::Heibio 'rai i bob rhyw wr, ::At ei fad rad Waredwr. ::I'w ogoneddu gan addef, ::"Y mawl a fo iddo ef." </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>BARCHEDIG MORGAN HOWELLS, TREDEGAR,}}<br>Gweinidog enwog gyda'r Trefnyddion Calfinaidd, <br>Yr hwn a fu farw Mawrth 21ain, 1852.}} {{Center block/s}} <poem> ERCHYLL frath! archollai fron—Sion wael, ::Hi sy'n welw 'rawrhon; :Fe wanai saeth fynwes hon, :Ocha o waelod ei chalon. </poem> {{Div end}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> pm734lied67zv8hhjsi65noetk2x902 165264 165257 2026-05-21T00:19:18Z AlwynapHuw 1710 165264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Byr dyniad gai'r brawd anwyl—buan daeth ::I ben dydd ei orchwyl; :Ei was i gadw noswyl, :Alwai Ion i'r nefol wyl. ::Diengodd uwch brad angau ::I awyr iach, purach pau; ::At frodyr ynt hyfrydawl, ::Mewn gwynfyd yn myd y mawl. ::Tyrfa o saint, rif y ser, ::Lu nefol uwchlaw nifer— ::Rhai adwaenai garai gynt ::Dan haul yn dwyn eu helynt. ::Jones Tygwyn,<ref>Gweinidog ieuanc enwog iawn, yn y Tŷ Gwyn, sir Gaerfyrddin, a fuasai farw ychydig flyneddoedd o flaen Mr. Wililiams.</ref> hynaws tegwedd, ::Jones o Rhuthyn wyn ei wedd: ::Williams, yr efengylwr, ::Y Wern gynt, orenwog wr, ::A Breeze<ref>Sef y diweddar Barch. J. Breeze, o Gaerfyrddin.</ref> bybyr eryr oedd, ::A'i aden mor gre' ydoedd, ::Heibio 'rai i bob rhyw wr, ::At ei fad rad Waredwr. ::I'w ogoneddu gan addef, ::"Y mawl a fo iddo ef." </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>BARCHEDIG MORGAN HOWELLS, TREDEGAR,}}<br>Gweinidog enwog gyda'r Trefnyddion Calfinaidd, <br>Yr hwn a fu farw Mawrth 21ain, 1852.}} {{Center block/s}} <poem> ERCHYLL frath! archollai fron—Sion wael, ::Hi sy'n welw 'rawrhon; :Fe wanai saeth fynwes hon, :Ocha o waelod ei chalon. </poem> {{Div end}}<section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> 3tiaepq2ebkeh33nb0l3jk0lqihih2z 165266 165264 2026-05-21T00:22:24Z AlwynapHuw 1710 165266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Byr dyniad gai'r brawd anwyl—buan daeth ::I ben dydd ei orchwyl; :Ei was i gadw noswyl, :Alwai Ion i'r nefol wyl. ::Diengodd uwch brad angau ::I awyr iach, purach pau; ::At frodyr ynt hyfrydawl, ::Mewn gwynfyd yn myd y mawl. ::Tyrfa o saint, rif y ser, ::Lu nefol uwchlaw nifer— ::Rhai adwaenai garai gynt ::Dan haul yn dwyn eu helynt. ::Jones Tygwyn,<ref>Gweinidog ieuanc enwog iawn, yn y Tŷ Gwyn, sir Gaerfyrddin, a fuasai farw ychydig flyneddoedd o flaen Mr. Wililiams.</ref> hynaws tegwedd, ::Jones o Rhuthyn wyn ei wedd: ::Williams, yr efengylwr, ::Y Wern gynt, orenwog wr, ::A Breeze<ref>Sef y diweddar Barch. J. Breeze, o Gaerfyrddin.</ref> bybyr eryr oedd, ::A'i aden mor gre' ydoedd, ::Heibio 'rai i bob rhyw wr, ::At ei fad rad Waredwr. ::I'w ogoneddu gan addef, ::"Y mawl a fo iddo ef." </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>BARCHEDIG MORGAN HOWELLS, TREDEGAR,}}<br>Gweinidog enwog gyda'r Trefnyddion Calfinaidd, <br>Yr hwn a fu farw Mawrth 21ain, 1852.}} {{Center block/s}} <poem> ERCHYLL frath! archollai fron—Sion wael, ::Hi sy'n welw 'rawrhon; :Fe wanai saeth fynwes hon, :Ocha o waelod ei chalon. </poem> <section end="bbb"/><noinclude>{{Div end}}</noinclude> jdpek5t1ilejp4w8c5uz31vnw4h7a4a 104 85193 165258 2026-05-20T23:54:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Gwae ni! Ha! Morgan Howell—a fu ddyn, ::Feddiannai ddawn uchel; :Ei enau sydd o dan sel, :Oer y tywod, dir tawel. Gwr oedd o feddwl gwreiddiol—a doniau ::Danient yn rhyfeddol; :Athraw o ddull dyeithriol, :Un o'i ryw ni cheir o'i ol. Dyn â'i enw yn dwyn eneiniad—y nef, ::Nofio wnai mewn teimlad; :Uchel oedd yn mharch ei wlad, :A mawr iawn ei gymmeriad. E ro'i fywyd mewn tyrfaoedd—dyn Duw, ::A dynai dân o'r nefoedd; :Ei wedd a'i lais treiddiol oedd, :Yn eu lle crynai lluoedd. Gyda'i lef pan goda'i law—deneu fach, ::Dyna fyrdd yn ddystaw; :Dagrau geir yn llifeiriaw— :Rhedai lif fel ffrwd o wlaw. Iachawdwriaeth pechaduriaid—yr Iawn ::A'i rinwedd bendigaid, :Oedd ei destun, bu'n ddi baid :Yn berwi yn ei bur enaid. Ciliai i fynwes Calfiniaeth—bur uchel, ::Brochai rhag Arminiaeth, :Us a swynion Sosiniaeth, :A'i sŵn oer, gasäai'n waeth. Wedi ei fyn'd mae odwy fawr—oes, oes, ::Mae dwys eisiau'r blaenawr; :Wylwyd ar ol ei elawr, :A wylo wna mil yn awr. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> gfvakpn4lxppfb0ess6nbd3zh721c6c 104 85194 165259 2026-05-20T23:56:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Wylo wna Cymanfäoedd o'i herwydd ::Gan hiraeth eu lluoedd, :Sy yn flin am swn y floedd, :Adfywiai 'u cyn'lleidfaoedd. ::Ebrwydd aeth at ei obrwy, ::Ar y maes nis ceir e mwy. ::Wedi hau mewn dagrau daeth, ::Awr i fedi'r orfodaeth; ::A llon ger bron ei Brynydd, ::A holliach bellach y bydd. ::Y lle nad oes boen na llid, ::Nachwyn dan fynych wendid. ::Dirgelwch, harddweh, urddas, ::Angeu'r grog, a chyngor gras. ::Arfaeth Ior a'r drefn fore ::Wêl yn awr yn ngoleu ne':— ::Ar ei ol ofer wylo, ::Yn nef wen canu wna fo. </poem> {{Div end}} <br> {{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>MR. THOMAS GEE, HENAF, DINBYCH.}}}} {{Center block/s}} <poem> TROS Ddinbych dunych a daenodd—ei wg, ::Gee hygar a gollodd: :Ei llonder yn drister drodd, :A'i thegwch a waethygodd. Yn ei oes un hynawsach—ni chafwyd, ::Na chyfaill cywirach; :Dyn o enaid unionach, :Ni bu erioed dan wybr iach. </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> kxxdpaf7l1q8trqxm71kdbu2dkw0z7p 104 85195 165260 2026-05-21T00:08:32Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> E swynai'i hynaws wyneb—ni'n hollol, ::Ennillai anwyldeb, :Rho'i gwarth anair gwrthwyneb, :Iddo'n wir ni feiddiai neb. Delw'i enaid a lanwai—ei wyneb ::A'i wen a arwyddai, :Y dymer lân feddiannai, :Bur a mwyn fel bore Mai. Gŵr Duw oedd, geirda iddo—a'i enw ::Heb un anaf arno: :Anrhydedd lle bu'n rhodio; :A'i goffâd mewn parch gaiff o. E ddiweddodd ei ddyddiau mewn heddwch ::Mwyneiddiaf, heb ofnau; :Y mae yn awr yn mwynhau, :Ei delyn mewn gwlad olau. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>MR. RICHARD JONES, O LWYNGWRIL, <br>Pregethwr tra chymmeradwy gyda'r Annibynwyr.}}}} {{Center block/s}} <poem> HA! hen gerub Llwyngwril—ydyw, mae ::Wedi myn'd ar encil: :Yma cwynir mai cynil :Rhai o'i fath—nid gŵr o fil. Ni 'dwaenai ddichell, dyn heddychol—fu ::Drwy fywyd gwastadol; :A gair da y gŵr duwiol, :Yn hir iawn bery o'i ol. A hir y cedwir mewn co'—oludog ::Sylwadau wneid ganddo; :Heriai undyn i'w wrando, :A'i ddwy glust dan farwaidd glo. </poem><section end="bbb"/><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 3ev6293etpinwfcvuri8koo3inbl0mv 165267 165260 2026-05-21T10:35:28Z AlwynapHuw 1710 165267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> E swynai'i hynaws wyneb—ni'n hollol, ::Ennillai anwyldeb, :Rho'i gwarth anair gwrthwyneb, :Iddo'n wir ni feiddiai neb. Delw'i enaid a lanwai—ei wyneb ::A'i wen a arwyddai, :Y dymer lân feddiannai, :Bur a mwyn fel bore Mai. Gŵr Duw oedd, geirda iddo—a'i enw ::Heb un anaf arno: :Anrhydedd lle bu'n rhodio; :A'i goffâd mewn parch gaiff o. E ddiweddodd ei ddyddiau mewn heddwch ::Mwyneiddiaf, heb ofnau; :Y mae yn awr yn mwynhau, :Ei delyn mewn gwlad olau. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Ar farwolaeth y diweddar<br>MR. RICHARD JONES, O LWYNGWRIL, <br>Pregethwr tra chymmeradwy gyda'r Annibynwyr.}}}} {{Center block/s}} <poem> HA! hen gerub Llwyngwril—ydyw, mae ::Wedi myn'd ar encil: :Yma cwynir mai cynil :Rhai o'i fath—nid gŵr o fil. Ni 'dwaenai ddichell, dyn heddychol—fu ::Drwy fywyd gwastadol; :A gair da y gŵr duwiol, :Yn hir iawn bery o'i ol. </poem><section end="bbb"/><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 06pku65m6z0ys4jmf70ohjnvstivnvy 104 85197 165268 2026-05-21T10:57:32Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Sara, a Miriam eirioes—dwy buraidd, ::A Debora wenfoes; :A Hanna yn ei heinioes, :Geir yn hardd goron i'w hoes. Pedair ddiwair Fair a fu—enwog iawn, ::Yn gweini i'r Iesu; :Hwy o ffyddlon galon gu, :Hwnt y gwŷr wnaent ei garu. Ein chwaer Ann gai'i choroni—yn addurn ::Rhinweddau y rhei'ni— :Dilynai 'u hol, dal wnai hi :Tan ei henaint yn heini. Hir yrfa yn Nghaerarfon—a redai ::Mewn anrhydedd cyson; :E gofir y chwaer gyfion :Yn dra hir yn y dre' hon. Ar ras ei Phrynwr Iesu—'i hyder oedd, ::Wrth ei draed gwnai lynu; :Hyd ei bedd, diwyd y bu :'N ei addas ogoneddu. Yn nwylaw'r gelyn olaf—yn hyf iawn, ::Hi ofynai'i waethaf; :Tywynai gwên heulwen haf :Ar ei hwyneb tirionaf. Trwy y glyn gartre' glaniodd—yn eon, ::Dim niwed ni phrofodd: :Ei hanwylyd glân welodd, :Hithau byth fydd wrth ei bodd. </poem> {{Div end}} <br><noinclude><references/></noinclude> ds3nb6tnhg8i9m84zlfyfgsj917kmfw 104 85198 165269 2026-05-21T10:59:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|I Weithiau a Choffadwriaeth<br>DAFYDD IONAWR.}}}} {{Center block/s}} <poem> EGINYN a ddug Ionawr—i Feirion, ::A fwriai ffrwyth gwerthfawr: :Aeron aeddfed rhinweddfawr, :Athrylith o fendith fawr. Dewi Ionawr, fad awenydd—a gaiff ::Ei goffa'n dragywydd; :Ei enw fo a'i awen fydd :Yn fawr enw i Feirionydd. Godidog ehediadau—ei feddwl ::A fyddant yn berlau, :A thrysor gwerth i'r oesau :I fynu hwn i'w fwynhau. Ei ddawn ufudd oedd yn nefol—ei chwaeth, ::A choethus ragorol; :Diwair un, nid äi ar ol :Sal addysg ansylweddol. Awen oedd ei awen e—un gywair ::Ag awen mab Iesse; :Gwnai edryd y gân adre', :I eilio'n wir fawl y ne'. Pan äi Ionawr lawr dan len—tew orchudd ::Tywarchog ddaiarlen, :Du niwl amdoai y nen, :A deuai machlud awen. Mae ei odidog ddihalog feddyliau, A mydr ei awen, megys modrwyau, Neu waith o gymysg aur a thegemau: Ni fu prydferthach glanach foglynau; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> afbiw2o5s26p1jr2cw20cp8h9vuq1gm 104 85199 165270 2026-05-21T11:03:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Pob un o'i fad ganiadau—a fyddant Eto o lesiant i blant oloesau. O rinwedd ei ber rawnwin—heb w'rafun, ::De'wch i brofi'n ddibrin; :Rhydd y wasg yn rhwydd o'i win<ref>Yr argraffiad diweddar o hell weithiau y bardd, yn un gyfrol radlawn, gan Mr. R. O. Rees, Dolgellau.</ref> :E flysir ei feluswin. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|I GYFARCH Y PARCHEDIG J. ROBERTS, A MRS. ROBERTS, O LANBRYNMAIR, YN AWR O RUTHYN,<br>Ar enedigaeth John Thomas—eu cyntafanedig.}}}} {{Center block/s}} <poem> LLANBRYNMAIR gair dan goron, A llawenha llu yn hon: Byw anwyd harddfab yno. Llawenydd o'i herwydd o, Deued i ei dad Ioan, A bri i'w deg briod Ann; Iddyn' hwy yn wreiddyn hedd, Da tyfed eu hetifedd: Enw a delw'i ddau daid,<ref>Sef y diweddar Roberts, o Lanbrynmair, a Jones, o Lansantsior.</ref> ::Da, teilwng, a'i dad telaid, ::A ddygo—ddalio'n ddilyth, ::Hyd y bedd heb beidio byth. ::Caed ryfedd rinwedd i'w ran, ::Da, duwiol, ei daid Ioan; ::Ei ŵyr mwyn gaffo'i synwyr mad, ::A'i lenwi â'i ddylanwad. ::Dewraidd oedd ei daid arall, ::Gwrol a rhagorol gall; </poem><section end="bbb"/><noinclude>{{Div end}}</noinclude> rxzyu1fkev8wj0czyraroq5fntvlr8i 165271 165270 2026-05-21T11:05:34Z AlwynapHuw 1710 165271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Pob un o'i fad ganiadau—a fyddant Eto o lesiant i blant oloesau. O rinwedd ei ber rawnwin—heb w'rafun, ::De'wch i brofi'n ddibrin; :Rhydd y wasg yn rhwydd o'i win<ref>Yr argraffiad diweddar o hell weithiau y bardd, yn un gyfrol radlawn, gan Mr. R. O. Rees, Dolgellau.</ref> :E flysir ei feluswin. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|I GYFARCH Y PARCHEDIG J. ROBERTS, A MRS. ROBERTS, O LANBRYNMAIR, YN AWR O RUTHYN,<br>Ar enedigaeth John Thomas—eu cyntafanedig.}}}} {{Center block/s}} <poem> ::LLANBRYNMAIR gair dan goron, ::A llawenha llu yn hon: ::Byw anwyd harddfab yno. ::Llawenydd o'i herwydd o, ::Deued i ei dad Ioan, ::A bri i'w deg briod Ann; ::Iddyn' hwy yn wreiddyn hedd, ::Da tyfed eu hetifedd: ::Enw a delw'i ddau daid,<ref>Sef y diweddar Roberts, o Lanbrynmair, a Jones, o Lansantsior.</ref> ::Da, teilwng, a'i dad telaid, ::A ddygo—ddalio'n ddilyth, ::Hyd y bedd heb beidio byth. ::Caed ryfedd rinwedd i'w ran, ::Da, duwiol, ei daid Ioan; ::Ei ŵyr mwyn gaffo'i synwyr mad, ::A'i lenwi â'i ddylanwad. ::Dewraidd oedd ei daid arall, ::Gwrol a rhagorol gall; </poem><section end="bbb"/><noinclude>{{Div end}}</noinclude> kmwshocziq41avtkmskp0qujrelhz3q 104 85200 165272 2026-05-21T11:07:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> ::Tymer wrolddewr Tomas, ::Yn ei ŵyr, rhoed Ion o'i ras. ::Holl dalentau, doniau'i dad, ::A'i ystwyth barabl wastad, ::A'i deg hyawdledd fo'n dod ::I dyfu ar ei dafod. Rhesymwr fel ei ewythr Sam'wel—a fyddo, ::Gan feddu'i ddawn uchel, :Ei ras, a'i dymer isel, :Ei wen fwyn, a'i awen fel. Enwog weinidog hynodol—a fo, ::Hir fywyd defnyddiol, :Bid i'w ran; boed ar ei ol :Fawredd, a chlod anfarwol. {{lein|5em}} Fel ia un-nos diflanodd—Ioan bach, ::O'n byd ymadawodd; :Ei ben draw o'i boen a drodd, :Nefoedd wen a feddiannodd. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbbb"/>{{c|{{mawr|DOETHINEB.}}}} {{center block| <poem> PUR oleuni, perl enaid—y'th enwir, ::Ddoethineb fendigaid; :Peth penaf, rhagoraf gaid, :Fyw gynneddf o nef ganaid. </poem> }} <br><section end="bbbb"/><noinclude><references/></noinclude> njg8otpr91e8jyxtevx1f2g2vgoyjoc 165273 165272 2026-05-21T11:08:39Z AlwynapHuw 1710 165273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> ::Tymer wrolddewr Tomas, ::Yn ei ŵyr, rhoed Ion o'i ras. ::Holl dalentau, doniau'i dad, ::A'i ystwyth barabl wastad, ::A'i deg hyawdledd fo'n dod ::I dyfu ar ei dafod. Rhesymwr fel ei ewythr Sam'wel—a fyddo, ::Gan feddu'i ddawn uchel, :Ei ras, a'i dymer isel, :Ei wen fwyn, a'i awen fel. Enwog weinidog hynodol—a fo, ::Hir fywyd defnyddiol, :Bid i'w ran; boed ar ei ol :Fawredd, a chlod anfarwol. <br> {{lein|15em}} Fel ia un-nos diflanodd—Ioan bach, ::O'n byd ymadawodd; :Ei ben draw o'i boen a drodd, :Nefoedd wen a feddiannodd. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbbb"/>{{c|{{mawr|DOETHINEB.}}}} {{center block| <poem> PUR oleuni, perl enaid—y'th enwir, ::Ddoethineb fendigaid; :Peth penaf, rhagoraf gaid, :Fyw gynneddf o nef ganaid. </poem> }} <br><section end="bbbb"/><noinclude><references/></noinclude> 7hfys7bzybabrad673uigq1aexn47ls 104 85201 165274 2026-05-21T11:14:33Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr|BEDDERGRYFF.}}}} {{lein|10em}} {{c|{{mawr|AR GOFGOLOFN Y DIWEDDAR IEUAN GWYNEDD, YN MYNWENT Y GROES WEN, SIR FYNWY.}}}} {{center block| <poem> Y GOLOFN yma gyhoedda haeddiant IEUAN GWYNEDD, i'w wlad fu'n ogoniant: Haul oedd i'w genedl; miloedd a gwynant, Ai'n nos o'i golli—tewi nis gallant. Llanwodd swydd Llenydd a Sant—sai'i weithiau Ef i'r oloesau yn ddirfawr lesiant. </poem> }} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|AR FEDD BABAN.}} {{center block| <poem> DEUAI y bychan dibechod—drwy weithred, ::I'r athrist fedd isod; :Yn y dydd eto sy'n d'od, :Daw i iach wynfyd uchod. </poem> }} <br> <section end="bbb"/> <section begin="ccc"/><section end="ccc"/> <section begin="ddd"/>{{c|{{mawr|AR FEDD MRS. MARTHA EVANS,}}<br>Priod y Parch. D. Evans, Tredegar.}}}} {{center block| <poem> Ei rhodiad fu'n anrhydedd yn y byd, ::Ca'i barch am ei rhinwedd; :Enw da hon, a'i diwedd, :O go'r byw ni ddyga'r bedd. </poem> }} <br> <section end="ddd"/> <section begin="eee"/><section end="eee"/> <section begin="fff"/>{{c|{{mawr|AR FEDD MR. JAMES DAVIES, MANCHESTER, YN MYNWENT HENLLAN.}}}} {{center block| <poem> FE dynodd fywyd uniawn—hyd elor ::Y daliodd yn ffyddlawn; :Gŵr Duw oedd, a gair da iawn :Gafodd, fel Iago gyfiawn. </poem> }} <br><section end="fff"/><noinclude><references/></noinclude> onr9rw6bw483p0yiugv2x2o656x95hz 165275 165274 2026-05-21T11:15:38Z AlwynapHuw 1710 165275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr|BEDDERGRYFF.}}}} {{lein|10em}} {{c|{{mawr|AR GOFGOLOFN Y DIWEDDAR IEUAN GWYNEDD,<br>YN MYNWENT Y GROES WEN, SIR FYNWY.}}}} {{center block| <poem> Y GOLOFN yma gyhoedda haeddiant IEUAN GWYNEDD, i'w wlad fu'n ogoniant: Haul oedd i'w genedl; miloedd a gwynant, Ai'n nos o'i golli—tewi nis gallant. Llanwodd swydd Llenydd a Sant—sai'i weithiau Ef i'r oloesau yn ddirfawr lesiant. </poem> }} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|AR FEDD BABAN.}} {{center block| <poem> DEUAI y bychan dibechod—drwy weithred, ::I'r athrist fedd isod; :Yn y dydd eto sy'n d'od, :Daw i iach wynfyd uchod. </poem> }} <br> <section end="bbb"/> <section begin="ccc"/><section end="ccc"/> <section begin="ddd"/>{{c|{{mawr|AR FEDD MRS. MARTHA EVANS,}}<br>Priod y Parch. D. Evans, Tredegar.}}}} {{center block| <poem> Ei rhodiad fu'n anrhydedd yn y byd, ::Ca'i barch am ei rhinwedd; :Enw da hon, a'i diwedd, :O go'r byw ni ddyga'r bedd. </poem> }} <br> <section end="ddd"/> <section begin="eee"/><section end="eee"/> <section begin="fff"/>{{c|{{mawr|AR FEDD MR. JAMES DAVIES, MANCHESTER,<br>YN MYNWENT HENLLAN.}}}} {{center block| <poem> FE dynodd fywyd uniawn—hyd elor ::Y daliodd yn ffyddlawn; :Gŵr Duw oedd, a gair da iawn :Gafodd, fel Iago gyfiawn. </poem> }} <br><br> <section end="fff"/><noinclude><references/></noinclude> rgy25xa6gd90ji7wglikrk1z90t27cr 104 85202 165276 2026-05-21T11:30:10Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr|MARWNADAU.}}}} {{lein|10em}} {{c|{{mawr|I'R DIWEDDAR BARCHEDIG JOHN ROBERTS, O LANBRYNMAIR.}}}} {{Center block/s}} <poem> O ANGEU! O angeu! ysbeilydd dideimlad, Hen lofrudd cysuron dynoliaeth a'i hedd, Wyt frenin y dychryn, a'th arfau yn wastad Sydd barod i ymladd rhyfeloedd y bedd. Ti droaist y ddaiar yn gladdfa i'w thrigolion, Ti dynaist och'neidiau o g'lonau mil myrdd; Achosaist aberoedd o ddagrau tra heilltion I redeg, gan wneuthur y gruddiau eu ffyrdd. 'Tydi sydd yn cauad yr auraidd eneuau, O'r rhai y dyhidlai'n felusach na mel, Gyhoeddiad o ryddid i'r caethion o'u rhwymau, Dan ddwyfol awdurdod y nefoedd a'i sel. Ha! wele ferch Sïon mewn drylliog deimladau, Yn gwisgo galarwisg, â phridd ar ei phen; A chanwyll ei llygad yn boddi mewn dagrau— Gŵr mawr a thywysog a gwympodd dan len. Ni all diniweidrwydd, na bywyd defnyddiol, Na gras, na duwioldeb, i droi angeu draw; Neu Roberts yn sicr fuasai anfarwol, A byth ni theimlasai mo fferdod ei law. Hen wron ardderchog! gorphenodd ei lafur, A'i ymdrech filwraidd — terfynodd ei ddydd; Diosgodd ei arfwisg, 'nol ennill y frwydr, A choron cyfiawnder gwobrwywyd ei ffydd. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> mbvj14b36q4mqjp0kgx7kwycpkef64l 104 85203 165277 2026-05-21T11:31:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Bu ganwyll yn llosgi, bu lamp yn goleuo, Bu fugail gofalus yn eglwys yr Oen; Bu'n draed i'r rhai cloffion, yn llygad i'r deillion, Bu'n gryfdwr a chysur i'r gwan dan ei boen. Aberthodd ei hunan i fywyd defnyddiol, Y nod oedd o'i flaen, fu gogoniant ei Dduw; A gwneuthur daioni i eneidiau anfarwol, Ei fwyd ef a'i ddiod fu hyn tra fu byw. Cyflogodd yn foreu, a gweithiodd yn ddiwyd Yn ngwinllan ei Arglwydd tros ddiwrnod maith iawn; Gorphenodd ei waith, a noswyliodd yn hyfryd, A'i haul, pan yn machlud, dywynai yn llawn. Terfynodd ei yrfa mewn urddas a mawrfri, A choron penwyni'n blodeuo ar ei ben; Ei gorff yn llawn aeddfed i fyn'd i'r priddelli, A'i enaid yn aeddfed i wynfyd y nen. Mor esmwyth, mor dawel yr huna'n y dyffryn! Cyweiriodd ei wely cyn gorwedd i lawr; Mae'n llechu mewn llygredd, heb lygredd i'w ganlyn, A melus yr huna hyd doriad y wawr. Fe'i perchid, fe'i cerid gan bawb a'i hadwaenai, Hyd oesau dyfodol ei goffa a wnair; Bydd son am ei fywyd a'i dduwiol rinweddau, Tra haul yn pelydru ar fro Llanbrynmair. Duwioldeb, callineb, diwydrwydd, ffyddlondeb, A hardd ostyngeiddrwydd yn wyneb pob croes; Belydrent yn ddysglaer a phrydferth ar wyneb Ei fywyd a'i fuchedd trwy ystod ei oes. Dadleuai, myfyriai, gweddïai, ac wylai, Er cael y gwirionedd, cymmerai fawr boen; Ac yn ei ddadleuon yn wastad ymddygai Yn ysbryd a thymer efengyl yr Oen. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> dd1ykso5tpagkskt8n8oh1vspn18bi5 104 85204 165278 2026-05-21T11:33:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Center block/s}} <poem> Yr athraw hybarchus sy'n awr yn gorphwyso, Ar ol ei hir lafur yn 'stafell y bedd; Ond er wedi marw, llefaru mae eto, Fe glywir ei lais, er na welir ei wedd. Gadawodd yr eglwys, ond nid yn amddifad— Ei feibion a godwyd i'r adwy'n ei le; Y rhai ynt fel dau lwdn iwrch o efeilliaid, Cariadus ac anwyl gan deulu y ne'. Iehofah eu tad a'u helaeth fendithio, A llwydd a'u dilyno'n mhregethiad y gair; Gogoniant Duw Israel yn wastad aroso, Tra haul yn tywynu, yn eglwys Brynmair. </poem> {{Div end}} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|Hiraethgan ar ôl<br>Y PARCHEDIG WILLIAM WILLIAMS, O'R WERN.}}}} {{Center block/s}} <poem> "WRTH im' eiste' i lawr i ddechreu :Ysgrifenu'r ganiad hon, Mae rhyw lawer o deimladau :'N ymgynhyrfu dan fy mron, Fel am redeg draws eu gilydd, :Am y cynta'i flaen y bys; Ar y papyr, maent mewn awydd :Cael ymddangos gyda brys. ''Cariad, hiraeth, tristwch'' calon, '':Digter, llonder,'' yn gytun, Ni fedd iaith ar eiriau ddigon :I roi enw ar bob un; Buont fel yn gwresog ddadlu :Enw p'un roid ar y gân; Rhoddwyd ar yr awen farnu— :''Hiraeth'' aeth â'r dydd yn lân. </poem> <br><section end="bbb"/><noinclude>{{Div end}}</noinclude> jz9b4usa0rijdjgs6xpi0bbhgm3w279 104 85205 165280 2026-05-21T11:37:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> 'R achos barai'r ymrysonfa :Ddwys, ddiniwed, ddystaw hon, Ydoedd colli tad anwyla', :Gormod yw ei enwi 'mron; "Ardderchowgrwydd Israel" glwyfwyd Frathwyd gan angeuol gledd— :Holl ffurfafen Cymru dduwyd, Pan roed Williams yn ei fedd. Dyna'r testyn! canu arno :Sydd yn orchwyl caled, trwm; Anhawdd canu—haws yw wylo :Pan fo'r galon fel y plwm; Pan fo gwrthdeimladau 'n berwi :Yn y fynwes, megys pair, Ton ar ol y llall yn codi, :Anhawdd iawn rhoi gair wrth air. Hoffai ''cariad'' gael desgrifio :Rhagoriaethau'r athraw cu; ''Hiraeth'', yntau fynai lwytho :'R gân, drwy adrodd pethau fu; Mynai tristwch droi'n gwynfanau :Gwlychu'r gân â dagrau i gyd; Ceisiai ''digter'' senu angeu, :Am ei waith yn 'speilio'r byd. Teimlad arall ymresymai :Gan wrth'nebu'r lleill yn nghyd; D'wedai mai ''llawenydd'' ddylai :Sain y gân fod trwyddi'i gyd; "A fyn ''cariad genfigenu'' :Wrth ddedwyddwch WILLIAMS gu? Fynit, hiraeth ffol, ei gyrchu :Eto 'nol i'r ddaear ddu? ''Dig'' wrth angeu am drosglwyddo :Aeddfed sant i'r nefoedd wen! Beio arno am ei gludo :At ei Brynwr hwnt y llen; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> q0lz7ukr8nakd8qlr7n6125bylgand4 104 85206 165283 2026-05-21T11:42:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> ''Dig'' fod Williams uwch pob gelyn :Wrth ei fodd yr ochr draw; ''Dig'' ei fod yn awr â thelyn :Buddugoliaeth yn ei law! ''Dristwch'', fynit tithau wylo, :Gwisgo llaes wynebpryd prudd, Pan mae'r hwn y wyli am dano :Heb un deigryn ar ei rudd? Pan mae ef mewn môr o wynfyd, :Ac heb arno unrhyw glwy'? Cadw, sycha'th ddagrau ynfyd, :Taw, a phaid a chwyno mwy. Ust! dystawrwydd! fy nheimladau, :Cewch bob un gyfiawnder glân, Os caiff awen iaith a geiriau, :I'ch cyfleu chwi yn y gân; Rhaid i Gariad dynu darlun :Williams—''Hiraeth'' ddweyd ei gwyn; Goddef raid i ''Dristwch'' wed'yn :Dywallt deigryn er ei fwyn. Anhawdd myned heibio angeu, :Heb ro'i iddo air o sen; Rhy anhawdd yn wir yw maddeu :Lladd gwrolion Seion wen; Rhaid yw llawenychu hefyd, :Wrth alaru'r golled hon— Cafodd WILLIAMS goron bywyd, :Pwy all beidio bod yn llon? "Haeddai WILLIAMS," (meddai cariad,) :'Ryw gofgolofn uchel iawn, Rhagoriaethau ei nodweddiad :Wedi'u cerfio arni'n llawn; Haeddai'i enw ei drosglwyddo :Draw i oesau pell i dd'od, Fel bo parchus son am dano, :Tra bo Cymru a Chymro'n bod. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> pu0sxeqp4f4a8cxmeq5iheiy8422y0v 104 85207 165285 2026-05-21T11:46:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Pan ei ganwyd yn Nghwmhwyswn :Nid oedd gan ei fam a'i dad Fawr o feddwl, mi dybygwn, :Fod fath fendith fawr i'w gwlad; Hwy ni wyddent, wrth ei fagu, :Fod rhyw drysor mawr o ddawn Ynddo, dorai'n llif dros Gymru, :I ddylanwad nerthol llawn. 'Roedd y nef â'i llygad arno :Pan yn sugno bron ei fam, Angel wrth ei gryd yn gwylio :Rhag i William bach gael cam; Pan fel Samson wedi tyfu :'N fachgen gynt yn ngwersyll Dan, Ysbryd Duw ddechreuai'i nerthu :A chynhyrfu'i feddwl gwan. Ca'dd ei ddwyn yn more'i fywyd, :Cyn ei lygru â beiau'r oes, Dan yr iau, i brofi hyfryd :Wleddoedd crefydd bur y groes; Taran Sinai a'i dychrynodd, :A'r cymylau'n duo'r nen, Ffodd yn nghysgod Craig yr Oesoedd :Cafodd fan i guddio'i ben. Eglwys Penystryt, Trawsfynydd :Ga'dd y fraint o'i dderbyn ef, Ac i fod yn famaeth ddedwydd :Un o gedyrn gwych y nef; Prin y tybiai, pan yn derbyn :William bach i'w breichiau, 'i fod Yn un y byddai'n fuan wedy'n :Drwy eglwysi'r wlad ei glod. Pan agorodd ei alluoedd, :Ac y lledodd hwyliau'i ddawn, Aeth y son drwy'r holl ardaloedd :Am ei enw'n gyflym iawn; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 6vnu2z2s2rabqc4n0aa4gx5rqm9m72d 104 85208 165287 2026-05-21T11:50:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> 'Roedd swynyddiaeth yn ei enw, A phan y cyhoeddid e', Gwlad o ddynion y pryd hwnw :A gydgyrchent tua'r lle. O! 'r fath olwg fyddai arno, :Pan uwchben y dyrfa fawr— Delw'i enaid yn dysgleirio :Yn ei wedd ac ar ei wawr; Myrdd o glustiau wedi'u hoelio :Wrth ei enau'n ddigon tyn, A phob llygad syllai arno :Pawb yn ddystaw ac yn syn. Yntau'n tywallt allan ffrydiau :O'r hyawdledd pura'i flas, Agor ger eu bron wythienau :Hen drysorau Dwyfol ras, Arg'oeddiadau'r nef yn cerdded, :Cydwybodau deimlent loes— Ni chai'r euog un ymwared :Nes y deuai at y groes. Egwyddorion gair y bywyd :A bregethai'n hyfryd iawn, Cymhariaethau bywiog hefyd, :Er ei eglurhau yn llawn; Natur fawr, a'i holl wrthddrychau, :Oedd agored iddo ef; Gwnai forthwylion o'i helfenau :Oll i hoelio'r gwir i dref. Byddai'r galon ddynol hithau, :Megys telyn yn ei law; Chwarae'i fysedd ar ei thanau :Wnai, a'i holrhain drwyddi draw; Fel y gwlith disgynai'i eiriau, :Mor effeithiol oedd ei ddawn, Nes bai'r dyrfa'n gwlawio dagrau :Dan ei weinidogaeth lawn. </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> 3dr85k6flquxud4rckj46dg3ecgs1j0 104 85209 165288 2026-05-21T11:52:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Weithiau byddai yn ymwisgo :A chymylau Sinai draw— Mellt yn saethu, t'ranau'n rhuo, :Nes y crynai'r dorf mewn braw; Wedi hyny, i Galfaria, :Enfys heddwch am ei ben, Yna'r storom a ddystawa, :T'w'na'r haul yn entrych nen. Fe ddynoethai gellau'r galon :Gyda rhyw ryfeddol ddawn— Pethau celyd, tywyll, dyfnion, :Wnelai'n oleu eglur iawn; Llosgai'n ulw esgusodion :Y pechadur oll i gyd, Nes gorfyddai blygu'n union, :Neu fod dan ei warth yn fud, Oedd ei ofal dros yr achos :Yn cyrhaeddyd i bob lle, Yr eglwysi pell ac agos :Fyddent ar ei galon e'; Oedd fel tad i'r rhai amddifaid, :Fe wrandawai ar eu cwyn, I'r canghenau t'lodion gweiniaid, :Ef oedd gyfaill pur a mwyn. Bugail diwyd a gofalus, :Anwyl iawn o ŵyn y gail, Doeth geryddwr, athraw medrus, :Cyfarwyddwr heb ei ail, Ymgeleddwr gweiniaid Sïon, :Cydymdeimlad lon'd ei fron; Esmwythau y trwm ei galon :Wnai, a'i godi uwch y don. Addfwyn, siriol, gostyngedig, :Gonest, gwrol, yr un pryd; Cyfaill cywir, ëangfrydig, :Oen, ac ych, a llew yn nghyd; </poem><noinclude>{{Div end}}</noinclude> khs78js9rdcup7vv6cfew5dxmp98yp9 104 85210 165291 2026-05-21T11:57:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" />{{Center block/s}}</noinclude><poem> Natur fu fel ar ei goreu :'N ffurfio ei gyneddfau ef, Cawsant wed'yn eu tymheru :A dylanwad gras y nef. Byddai'n blentyn wrth weddïo, :Ai at draed ei Dad i lawr; Symledd, taerni, ffydd yn cydio, :Yn y drugareddfa fawr; Breichiau'i enaid yn dyrchafu :Megys i gofleidio'r nen, Hithau arno yntau'n gwenu, :Tynu'i llaw ar hyd ei ben! "Gad i minau le," medd Hiraeth, :"Yn fy mynwes teimlaf dan; Hawl sy' genyf 'does amheuaeth, :F'enw i sydd ar y gân; Gallwn adrodd myrdd o bethau :Sy'n dylifo i'm cof yn awr, Ydynt megys llym awelau :Yn cynhyrfu'r tan yn fawr. Delw'i wedd sy'n argraffedig :Ar fy nghof yn berffaith lawn; Ac mae llygad fy nychymyg :Yn ei wel'd yn amlwg iawn; Cofiaf dôn ei lais pereiddgu, :Clust dychymyg fyth a'i clyw, Nes y'm hudir bron i gredu :I fod WILLIAMS eto'n fyw. Myn'd i ganlyn fy nychymyg :Wamal, tua'r Wern a'r Rhos; Dysgwyl cael yn anffaeledig, :Weled WILLIAMS cyn y nos; Holi'r areithfaoedd wyddynt :Ddim o'i hanes, gyfaill cu, Ni chawn un atebiad ganddynt, :Awgrym roddai'r brethyn du! </poem> <br><noinclude>{{Div end}}</noinclude> flx07lkdn8ly0i7onkpf3lk63qtla7g