Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 0 1360 165921 165701 2026-06-03T13:47:38Z AlwynapHuw 1710 165921 wikitext text/x-wiki {{mawr|''Croeso i '''Wicidestun''', y llyfrgell rydd!''}} {| cellspacing="5px" | width="60%" align= style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFE4C4; padding:1em;" class="plainlinks"; valign="top"| <div style="float:right;margin-left:0.5em;margin-right:0.5em;margin-top:0.5em"> [[Delwedd:Carl Spitzweg 021.jpg|150px]] </div> Mae '''Wicidestun''' yn storfa o destunau gwreiddiol sy'n [[w:en:Public domain|eiddo cyhoeddus]] neu o dan dermau [[w:cy:Cynnwys rhydd|trwydded agored]] [[:w:cy:Wicipedia:Hawlfraint|CC-BY-SA]]. Mae'r prosiect hwn yn rhan o deulu ehangach [[:en:Sefydliad Wikimedia|Wicimedia]] gan gynnwys [[:en:Creative Commons|Comin Wicimedia]], [[:d:cy:Wiciadur|Wiciadur]] a [[:w:cy:Wicipedia|Wicipedia]]. Erbyn hyn mae gennym ni '''[[Special:Statistics|{{NIFEROERTHYGLAU}}]]''' o weithiau. Gweler [[w:Wicipedia:Cymorth|tudalen help]] a chwaraewch yn y pwll tywod i ddysgu sut allwch '''chi''' olygu ac uwchlwytho testun. <br/> '''Rhai o'n llenorion:''' {{Div col}} : [[:Categori:William Jones (Ehedydd Iâl)|Ehedydd Iâl]] : [[:Categori:Iolo Goch|Iolo Goch]] : [[:Categori:Dafydd Nanmor|Dafydd Nanmor]] : [[:Categori:Lewis Glyn Cothi|Lewis Glyn Cothi]] : [[:Categori:Ann Griffiths|Ann Griffiths]] : [[:Categori:Owen Morgan Edwards| O. M. Edwards]] : [[:Categori:I. D. Hooson| I. D. Hooson]] : [[:Categori:Elizabeth Mary Jones (Moelona)|Moelona]] : [[:Categori:William Williams, Pantycelyn|William Williams, Pantycelyn]] : [[:Categori:Richard Griffith (Carneddog)|Richard Griffith (Carneddog)]] : [[:Categori:Dafydd ap Gwilym|Dafydd ap Gwilym]] : [[:Categori:Thomas Gwynn Jones|T. Gwynn Jones]] : [[:Categori:T Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]] {{Div col end}} '''Rhai o'n Categorïau:''' <br/> *[[:Categori:Llyfrau|Llyfrau]] *[[:Categori:Barddoniaeth|Barddoniaeth]] *[[:Categori:Rhyddiaith|Rhyddiaith]] *[[:Categori:Testunau crefyddol|Testunau crefyddol]] *[[:Categori:Adolygiadau|Adolygiadau]] *[[:Categori:Llyfrau Ab Owen|Cyfres y Fil a Llyfrau Ab Owen]] *[[:Categori:Testunau cyfansawdd|Testunau cyfansawdd]] (Y modd gorau i lawrlwytho testynau ar gyfer e-ddarllenwyr) '''<big>[[Testunau sydd angen eu gwirio]]</big>''' | rowspan="2" width="30%" style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFFFFF; padding:1em;" valign="top"| {|width="*" | '''Rhai o'n gweithiau diweddaraf:''' *[[Traethodau'r Diwygiad|Traethodau'r Diwygiad gan Martin Luther]] *[[Caniadau Hiraethog|Caniadau Hiraethog gan Gwilym Hiraethog]] *[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] *[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] *[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] *[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] *[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] *[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] *[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] *[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] *[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] *[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] *[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] *[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] *[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] *[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] *[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] {{C|🙝&nbsp;🙟}} <gallery> Ll Du C Bawd.png|'''[[Llyfr Du Caerfyrddin]]''' Delwedd:Llyfr Aneirin.png|'''[[Llyfr Aneirin]]''' </gallery> {{c|🙝&nbsp;🙟}} ... a nifer o gerddi: *[[Yr Wylan]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Y Drindod]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Beibl]] *[[Y Nefoedd Uwch fy Mhen]] gan Ehedydd Iâl *[[Stafell Gynddylan]] *[[Syr Hywel y Fwyall]] *[[Cystal am ofal im yw]] *[[Y Llafurwr]] *[[Hen Benillion]] *[[Ar ôl i fy Nghariad Farw]] *[[Wrth y drws, un a'i grwth drwg]] *[[Marwnad Siôn y Glyn]] gan Lewis Glyn Cothi *[[Ymddiddan Rhwng Dau Fardd]] *[[Ymddiddan Rhwyng Cymro a Saesnes]] *[[Gorhoffedd (Hywel ab Owain Gwynedd)]] *[[Englynion y Beddau]] {{c|🙝&nbsp;🙟}} '''Cymuned'''<br /> [[Wicitestun:Y Sgriptoriwm|Y Sgriptoriwm]] <br /> |-- |} |- | style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#EEE9E9; padding:1em;" valign="top"| '''Ychwanegwch:''' [[Delwedd:Flag of Wales (1959–present).svg|200px|right]] Mae ar y safle hwn nifer o destunau o weithiau agored, di-hawlfraint neu weithiau lle mae eu hawlfraint wedi hen orffen. Os ydych am ychwanegu cerddi neu ryddiaeth gwnewch hynny - os ydych yn gwbwl sicr mai chi yw perchennog eu hawlfraint neu fod yr awdur wedi marw ers dros 70 o flynyddoedd. Am ragor am yr hyn y cewch ei gynnwys yma, darllenwch [[Wicidestun:Beth i'w roi ar Wicidestun?]] Os mai dod yma i bori ydych—mwynhewch y wledd! |} 2k9ycsm5rulu8oz1c4jj44svxga3dwn 2 10285 165923 165768 2026-06-03T13:57:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi eu Cyhoeddi */ 165923 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Traethodau'r Diwygiad|Traethodau'r Diwygiad gan Martin Luther]] #[[Caniadau Hiraethog|Caniadau Hiraethog gan Gwilym Hiraethog]] #[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] #[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] #[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Traethodau'r Diwygiad.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu]] #[[Indecs:Cymraeg y Mabinogion.djvu]] #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel.pdf]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] qxurg6w5mxdb1gje8nhkblhsgep2vbz 2 77518 165922 165702 2026-06-03T13:56:26Z AlwynapHuw 1710 165922 wikitext text/x-wiki {{header | title =Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2026 | author = | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2025]] | next = [[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2027]] | notes = Llyfrau a gyhoeddwyd gan Alwyn ap Huw ar Wicidestun yn 2026 }} {{c|[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau]]}} #[[Traethodau'r Diwygiad|Traethodau'r Diwygiad gan Martin Luther]] #[[Caniadau Hiraethog|Caniadau Hiraethog gan Gwilym Hiraethog]] #[[Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen|Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen gan Edward Matthews]] #[[Ty Capel y Cwm|Ty Capel y Cwm gan Anthropos]] #[[Bugail y Cwm|Bugail y Cwm gan Anthropos]] #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] Mai 31, 38 0u47li14iv0x7ktngfngybd2jj9m2wt 106 85524 165924 165900 2026-06-03T14:27:30Z AlwynapHuw 1710 165924 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Traethodau'r Diwygiad |Author=Martin Luther |Publisher=Hughes a'i Fab, Wrecsam |Year=1926 |Source=djvu |Image=8 |Progress=V |Pages=<pagelist 1to3=- 4=1 120=- /> |Remarks= }} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] [[Categori:Martin Luther]] [[Categori:John Morgan Jones]] [[Categori:Cyfres y Werin]] [[Categori:Llyfrau 1926]] [[Categori:Diwinyddion]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:PD-old-70]] [[Categori:Traethodau]] 3cb6qp2iym0qaikvwihwblwrpmqt67h 104 85531 165903 165774 2026-06-03T12:14:17Z AlwynapHuw 1710 165903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|Amcan CYFRES Y WERIN:—''"i ddyscu, helpu, diddanu, a pherffeiddio gwyr fy ngwlad, ymhob peth a fo golud iddynt, hyglod yngolwg y byd.''<br>(Geiriau'r Dr. Griffith Roberts yn y Rhagymadrodd i'w Ramadeg a gyhoeddwyd yn 1567.)}} <br> {{c|''Copi yw'r wyneb-ddalen o honno sydd ar y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, sef [[Yny lhyvyr hwnn|"Yn y lhyvyr hwnn"]] gan Syr John Prys, a ymddangosodd yn 1546.''}} <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 0mtc9kkkivk9o71khr6xjeanwmddys5 104 85532 165904 165775 2026-06-03T12:14:52Z AlwynapHuw 1710 165904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Traethodau'r Diwygiad (wynebddalen).jpg|500px|Canol]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6age616no3s3pj0ssk881pqqd491x5j 165905 165904 2026-06-03T12:19:57Z AlwynapHuw 1710 165905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Traethodau'r Diwygiad (wyndal).jpg|500px|canol]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> lddty2zp1ndqdoj0473iwc4jvtvmwx9 104 85534 165907 165898 2026-06-03T12:27:06Z AlwynapHuw 1710 165907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYNNWYS.}}}} {{center block| <poem> [[Traethodau'r Diwygiad/Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)|GAIR O EGLURHAD (Y CYFIEITHYDD)]] TRAETHODAU'R DIWYGIAD: ::[[Traethodau'r Diwygiad/Cyflwyniad i draethawd 1|Cyflwyniad i draethawd 1]] :[[Traethodau'r Diwygiad/At Bendefigion Cenedl Yr Almaen|1. AT BENDEFIGION CENEDL YR ALMAEN]] ::[[Traethodau'r Diwygiad/Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab|Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab]] :[[Traethodau'r Diwygiad/Ar Ryddid Cristnogol|2. AR RYDDID CRISTNOGOL]] ::[[Traethodau'r Diwygiad/Diweddglo|Diweddglo]] </poem> }} <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> h24v18dhntwpwa0r2ioprfldmoqmpyb 104 85544 165916 165791 2026-06-03T13:24:16Z AlwynapHuw 1710 165916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''I'W OGONEDDUSAF, RYMUSAF FAWRHYDI'R YMHERAWDR A PHENDEFIGION CRISTNOGOL CENEDL YR ALMAEN.'''}}}} {{c|D. MARTINUS LUTHER.}} GRAS a nerth Duw iwch, Ogoneddusaf, a chwi raslonaf annwyl Foneddigion! Nid o haerllugrwydd pengam gwag y penderfynais annerch eich Arglwyddi. Yr angen a'r caledi sy'n llethu pob dosbarth yng ngwledydd Cred, ac yn enwedig yn yr Almaen ac a'm cymhellodd i a phawb arall hefyd i weiddi'n groch lawer tro ac erfyn am help—hyn a'm gorfododd y tro hwn hefyd i weiddi a gofyn oni fynn Duw roddi'r awydd i rywun estyn llaw o gymorth i'r genedl druan. Gwnaed llawer cynnig i ddiwygio pethau gan Gynghorau eglwysig, ond fe osodwyd rhwystrau cyfrwys ar eu ffordd, ac o ddrwg i waeth yr aeth ein cyflwr. Y mae yn fy mryd yn awr, gyda help Duw, ddinoethi dichell a malais ein gelynion, a thrwy hynny eu cadw rhag gwneuthur mwy o ddrwg. Rhoddodd Duw inni bennaeth ieuanc o waed bonheddig a ddihunodd lawer calon i obaith gwell a mwy. Am hynny nid yw ond iawn i ninnau wneuthur defnydd da o'r cyfle a'r gras a gawn. Y peth cyntaf y dylid ei wneuthur yw i bob un o honom roi'n meddwl o ddifrif i'n cyflwr; ond wrth ddechrau'r gwaith, gwyliwn rhag dibynnu ar ein grym a'n doethineb mawr ein hunain—hyd yn oed pe bai holl awdurdod a gallu'r byd yn ein meddiant. Ni wna ac ni all Duw oddef hynny. Os gwnawn fe ddaw distryw ar ein gwaith, ac ni ddaw dim ohono, fel y dywed y Sallwyr: "Ni waredir brenin gan liaws llu; ni ddianc cadarn trwy ei fawr gryfder (Salm 33). Ofnaf mai dyna paham y baeddwyd y penaethiaid annwyl, yr Ymerodron Ffriedrich y Cyntaf a'r Ail a llawer Cesar arall mor druenus dan draed gan y Pab, er bod eu hofn<noinclude><references/></noinclude> ogbd9f9mh78oiqklqc254cddilgqnrq 104 85605 165912 165856 2026-06-03T13:17:14Z AlwynapHuw 1710 165912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''AR RYDDID CRISTNOGOL.'''}}}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 4dwfbib54xv1uak7r9m4mzxo9ktdmgn 104 85607 165913 165858 2026-06-03T13:17:47Z AlwynapHuw 1710 165913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''{{c|{{mawr|RHAN O LYTHYR LUTHER YN CYFLWYNO'R TRAETHAWD A GANLYN I'R PAB LEO X.}}}}''' I derfynu, a rhag i mi ddod atat, Fendigaid Dad, yn waglaw, cyflwynaf it y traethodyn hwn a gyhoeddwyd gennyf yn dy enw fel arwydd o heddwch rhyngom, a gobaith am amser gwell. Fe ddengys i ti wrth ba orchwylion yr hoffwn dreulio fy nyddiau pe caniateid hynny i mi gan dy gynffonwyr didduw. Peth digon bach yw, o edrych arno o'r tu allan, ond yr wyf yn camsynied yn fawr onid yw'n grynodeb o sylwedd y bywyd Cristnogol—os medri ei ddeall. Yn fy nhlodi, nid oes gennyf anrheg well i'w rhoddi i ti. Gwn hefyd nad oes angen dim yn fwy arnat tithau na rhodd ysbrydol. Trwyddo hefyd y'm cyflwynaf fy hunan i'th sylw, Fendigaid Dad, a chadwed yr Arglwydd Iesu di am byth. {{r|'''AMEN.'''{{bwlch|7em}}}} :''Wittenberg,'' {{bwlch|5em}}''6, Medi, 1520.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6cczbrmiva7rxm239i1aaulamipy79i 165914 165913 2026-06-03T13:18:30Z AlwynapHuw 1710 165914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''RHAN O LYTHYR LUTHER YN CYFLWYNO'R TRAETHAWD A GANLYN I'R PAB LEO X.'''}}}} I derfynu, a rhag i mi ddod atat, Fendigaid Dad, yn waglaw, cyflwynaf it y traethodyn hwn a gyhoeddwyd gennyf yn dy enw fel arwydd o heddwch rhyngom, a gobaith am amser gwell. Fe ddengys i ti wrth ba orchwylion yr hoffwn dreulio fy nyddiau pe caniateid hynny i mi gan dy gynffonwyr didduw. Peth digon bach yw, o edrych arno o'r tu allan, ond yr wyf yn camsynied yn fawr onid yw'n grynodeb o sylwedd y bywyd Cristnogol—os medri ei ddeall. Yn fy nhlodi, nid oes gennyf anrheg well i'w rhoddi i ti. Gwn hefyd nad oes angen dim yn fwy arnat tithau na rhodd ysbrydol. Trwyddo hefyd y'm cyflwynaf fy hunan i'th sylw, Fendigaid Dad, a chadwed yr Arglwydd Iesu di am byth. {{r|'''AMEN.'''{{bwlch|7em}}}} :''Wittenberg,'' {{bwlch|5em}}''6, Medi, 1520.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ngwdqcwwnma51569i28596827jxd1rs 104 85609 165915 165860 2026-06-03T13:23:03Z AlwynapHuw 1710 165915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|'''YN RHYDD AC YN RHWYM.'''}}}} Fel peth hawdd a dibwys y cyfrifir ffydd Gristnogol gan lawer, ac i rai nid yw ond un ymhlith y rhinweddau. Y rheswm am hyn yw na chawsant erioed y profiad lleiaf yn bersonol o honi; ni phrofasant flas ei grym erioed. Amhosibl yw i neb ysgrifennu'n dda am dani, nac ychwaith ddeall yn iawn y traethawd gorau arni, oni yrrwyd ef rywbryd gan wasgfa trafferthion a gofidiau'r byd i wneuthur prawf personol ar ei hysbryd grymus hi. Ar y llaw arall, ni all neb a gafodd y profiad personol lleiaf o honi ysgrifennu na siarad na meddwl na chlywed digon am dani hi; canys ffynnon o ddyfroedd byw yw ynddo yn tarddu i fywyd tragwyddol, fel yn wir y geilw Crist hi. Ni allaf innau chwaith ymffrostio yn fy nigonedd, a gwn mor dlawd yw arnaf; ond gan fy mod wedi yfed rhyw ychydig o'i dyfroedd i'm nerthu i gyfarfod â'm llu o demtasiynau, gobeithiaf fedru siarad ac ysgrifennu am ffydd gyda mwy o wirionedd ac o sylwedd na'r rhai a fu o'm blaen yn torri geiriau a hollti blew am dani, heb fawr o ddeall o'u hymadroddion eu hunain. Ac er mwyn agor llwybr hyffordd i bobl annysgedig—canys hwy'n unig yr wyf am wasanaethu—cynigiaf i ddechrau ddau osodiad ynglŷn â rhyddid a chaethiwed yr ysbryd: :1. Y mae'r dyn Cristnogol yn arglwydd ar bob peth, heb fod yn ddarostyngedig i neb na dim. :2. Y mae'r dyn Cristnogol yn was hollol ufudd i bawb, ac yn ddarostyngedig i bawb a phob peth. Er yr ymddengys ar y cyntaf fod y ddau osodiad hyn yn croesddywedyd ei gilydd, eto pan welir y cysondeb sydd rhyngddynt, atebant yn iawn i'r diben sydd gennym ni mewn golwg. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ixqegls44zep1fgj5s6riwyvp7vllwx 104 85640 165917 165893 2026-06-03T13:32:21Z AlwynapHuw 1710 165917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{mawr|{{c|'''RHYDDID, NID PENRHYDDID.'''}}}} Yn ddiweddglo, gosodaf air yn ychwaneg at yr uchod, er mwyn y bobl na ellir dywedyd dim yn rhy eglur iddynt ei gamddeall, mewn gobaith gwan y llwyddant y tro hwn i ddeall fy neges. Y mae llu o bobl, cyn gynted ag y clywant am y rhyddid hwn sydd o ffydd, a'i troant ar fyr yn gyfle nwyd a blys penrhydd. Ni fynnant weled dynion rhydd a Christnogion mewn dim ond mewn beirniadu a dirmygu seremonïau, traddodiadau a deddfau dynol, fel pe credent eu bod yn Gristnogion am nad ydynt yn ymprydio ar y dyddiau penodedig, neu am eu bod yn bwyta pan fydd eraill yn ymprydio, neu am nad offrymant y gweddïau arferedig. Tybiant fod rhinwedd mewn dirmygu ordeiniadau dynion ac anghofio popeth arall a berthyn i Gristnogaeth. Ar y llaw arall, gwrthwynebir y bobl hyn yn gyndyn gan y rhai a gais iechydwriaeth trwy eu gofal am seremonïau yn unig fel ped achubid hwy am eu bod yn ymprydio ar y dyddiau penodedig neu am eu bod yn adrodd y gweddïau eglwysig. Molant ordeiniadau'r eglwys a'r tadau ond ni hidiant flewyn am y pethau a berthyn i'r wir ffydd. Y mae'r ddwy blaid yn eglur ar fai gan eu bod yn esgeuluso'r pethau sydd o bwys ac yn hanfodol i iechydwriaeth ac yn cweryla'n stwrllyd am bethau dibwys a diangen. Gymaint gwell yw cyngor yr Apostol a'n dysg i gerdded ar ganol y ffordd, gan osgoi'r eithafion o bob tu: Yr hwn sydd yn bwyta na ddirmyged yr hwn nid yw'n bwyta; a'r hwn nid yw'n bwyta na farned yr hwn sydd yn bwyta.' (Rhuf. xiv. 3). Gwelwch fel y beiir yma'r bobl hynny a esgeulusa ac a ddifrïa'r seremonïau, nid oherwydd duwioldeb, ond mewn dirmyg. Dysg yr Apostol hwy i beidio â dirmygu: gan na ddengys hynny ond gwybodaeth yn ymchwyddo. Ond fe ddysg hefyd y bobl a lŷn yn gyndyn wrth seremonïau i beidio â chondemnio'u gwrthwynebwyr. Nid yw un o'r ddwy ochr yn arfer y cariad sy'n adeiladu. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> b1ig1ggn1ffj8ncd671ukkquu5oagcn 14 85645 165901 2026-06-03T12:06:00Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Delwedd:Traethodau'r Diwygiad (wynebddalen).jpg|bawd]] [[Categori:Martin Luther]] [[Categori:John Morgan Jones]] [[Categori:Llyfrau 1926]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Crefydd]] [[Categori:Cyfres y Werin]]" 165901 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Traethodau'r Diwygiad (wynebddalen).jpg|bawd]] [[Categori:Martin Luther]] [[Categori:John Morgan Jones]] [[Categori:Llyfrau 1926]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Crefydd]] [[Categori:Cyfres y Werin]] czpg2nshutmnlqfeori0id6i07hyc28 0 85646 165902 2026-06-03T12:13:35Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad (testun cyfansawdd)]] | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Traethodau'r Diwygiad]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Martin Luther}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traeth..." 165902 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad (testun cyfansawdd)]] | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Traethodau'r Diwygiad]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Martin Luther}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=4 to=119 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old-70}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] [[Categori:Martin Luther]] [[Categori:John Morgan Jones]] [[Categori:Llyfrau 1926]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Crefydd]] [[Categori:Cyfres y Werin]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] p99t0rnxr6cgf8tlc2nega7p5jl9223 0 85647 165906 2026-06-03T12:22:05Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous = | next = [[/Cynnwys/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Traethodau'r Diwygiad (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Martin Luther}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10..." 165906 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous = | next = [[/Cynnwys/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Traethodau'r Diwygiad (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Martin Luther}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=4 to=9 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old-70}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] [[Categori:Martin Luther]] [[Categori:John Morgan Jones]] [[Categori:Llyfrau 1926]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Crefydd]] [[Categori:Cyfres y Werin]] 25zy1vb2jw0wx7rbka1pw5zj9bp2trl 0 85648 165908 2026-06-03T12:46:23Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)|Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=10 to=10 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynnwys}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]]" 165908 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)|Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=10 to=10 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynnwys}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] 84pw7etd7gmxrqduzs7rzz4nya8uvm3 0 85649 165909 2026-06-03T13:05:43Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Cyflwyniad i draethawd 1|Cyflwyniad i draethawd 1]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=12 to=15 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)}} Categori:Tr..." 165909 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Cyflwyniad i draethawd 1|Cyflwyniad i draethawd 1]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=12 to=15 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] t6l2hvjuaiqi4mpxseydzt83p7and5e 0 85650 165910 2026-06-03T13:08:42Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)|Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)]] | next = [[../At Bendefigion Cenedl Yr Almaen|At Bendefigion Cenedl Yr Almaen]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=16 to=19 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}}..." 165910 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)|Gair o Eglurhad (Y Cyfieithydd)]] | next = [[../At Bendefigion Cenedl Yr Almaen|At Bendefigion Cenedl Yr Almaen]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=16 to=19 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cyflwyniad i draethawd 1}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] 4hmdhm9xue7oagmumssu2e505q0s5h6 0 85651 165911 2026-06-03T13:16:07Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Cyflwyniad i draethawd 1|Cyflwyniad i draethawd 1]] | next = [[../Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab|Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=20 to=78 /> </div> ==Nodiadau== {{C..." 165911 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Cyflwyniad i draethawd 1|Cyflwyniad i draethawd 1]] | next = [[../Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab|Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=20 to=78 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:At Bendefigion Cenedl Yr Almaen}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] dk8nwcnuyuspwc994pt8e7rqgwjkmdq 0 85652 165918 2026-06-03T13:33:39Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../At Bendefigion Cenedl Yr Almaen|At Bendefigion Cenedl Yr Almaen]] | next = [[../Ar Ryddid Cristnogol|Ar Ryddid Cristnogol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=82 to=82 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhan o l..." 165918 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../At Bendefigion Cenedl Yr Almaen|At Bendefigion Cenedl Yr Almaen]] | next = [[../Ar Ryddid Cristnogol|Ar Ryddid Cristnogol]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=82 to=82 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] mbuht42k75e8v1b923556n4em9zyc1k 0 85653 165919 2026-06-03T13:36:08Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab|Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab]] | next = [[../Diweddglo|Diweddglo]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=84 to=113 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:A..." 165919 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab|Rhan o lythyr yn cyflwyno'r traethawd i'r pab]] | next = [[../Diweddglo|Diweddglo]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=84 to=113 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Ar Ryddid Cristnogol}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] rshaweywz9m63y3kk8etifw5g2t7cnt 0 85654 165920 2026-06-03T13:37:47Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Ar Ryddid Cristnogol|Ar Ryddid Cristnogol]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=114 to=119 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Diweddglo}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]]" 165920 wikitext text/x-wiki {{header | title =Traethodau'r Diwygiad | author = Martin Luther | andauthor = | translator =John Morgan Jones | editor = | section = | previous =[[../Ar Ryddid Cristnogol|Ar Ryddid Cristnogol]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Traethodau'r Diwygiad.djvu" from=114 to=119 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Diweddglo}} [[Categori:Traethodau'r Diwygiad]] htvc40cpd4wg1s5fnri19tqqg9lneop 106 85655 165925 2026-06-03T22:12:10Z Brin Rees 2741 Dechrau tudalen newydd gyda "" 165925 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Brenin yr Ellyllon |Author=Nicholas Gogol |Publisher=Cwmni Cyhoeddi Addysgol |Year=1920 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Nicholas Gogol]] o4oj38fh3y7nz06w0ltltpbw4owbdau 104 85656 165926 2026-06-03T22:17:48Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85657 165927 2026-06-03T22:18:01Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85658 165928 2026-06-03T22:18:13Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85659 165929 2026-06-03T22:18:25Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85660 165930 2026-06-03T22:18:36Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85661 165931 2026-06-03T22:19:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|BRENIN YR ELLYLLON.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> t3bx24uygdpzx1socxj50voibttzv2p 165932 165931 2026-06-03T22:19:46Z AlwynapHuw 1710 165932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|BRENIN YR ELLYLLON.}}}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 8jcywllvci7tenqoxy3s1nvhh15paz4 104 85662 165933 2026-06-03T22:20:00Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85663 165934 2026-06-03T22:22:59Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|CYFRES Y WERIN.<br>''Golygyddion:<br>IFOR L. EVANS.{{bwlch|7em}}HENRY LEWIS.}} <br> <br> {{c|RHIF 5}} <br> {{c|{{Mm-mawr|BRENIN YR ELLYLLON.}}}} {{c|{{mawr|GWILYM A. T. DAVIES<br>A<br>HENRY LEWIS.}}}} <br> <br> <br> {{c|Cyhoeddwyd gan<br>Y CWMNI CYHOEDDI ADDYSGOL, CAERDYDD.<br>THE EDUCATIONAL PUBLISHING Co., LTD., PENARTH ROAD, CARDIFF.}} {{nop}} {{c|Amcan CYFRES Y WERIN:—''"i ddyscu, helpu, diddanu, a pherffeiddio gwyr fy ngwlad, ymhob peth a fo golud iddynt, hyglod yngolwg y byd.''<br>(Geiriau'r Dr. Griffith Roberts yn y Rhagymadrodd i'w Ramadeg a gyhoeddwyd yn 1567.)}} <br> {{c|''Copi yw'r wyneb-ddalen o honno sydd ar y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, sef [[Yny lhyvyr hwnn|"Yn y lhyvyr hwnn"]] gan Syr John Prys, a ymddangosodd yn 1546.''}} ''Ar y clawr ceir llun Gogol.'' <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 95wwszu8lxocwgua5k3tlj6ksm5p71n 165937 165934 2026-06-03T22:25:14Z AlwynapHuw 1710 165937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|CYFRES Y WERIN.<br>''Golygyddion:<br>IFOR L. EVANS.{{bwlch|7em}}HENRY LEWIS.}} <br> <br> {{c|RHIF 5}} <br> {{c|{{Mm-mawr|BRENIN YR ELLYLLON.}}}} {{c|{{mawr|GWILYM A. T. DAVIES<br>A<br>HENRY LEWIS.}}}} <br> <br> <br> {{c|Cyhoeddwyd gan<br>Y CWMNI CYHOEDDI ADDYSGOL, CAERDYDD.<br>THE EDUCATIONAL PUBLISHING Co., LTD., PENARTH ROAD, CARDIFF.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> qyhqcmuwaw3k7e7c6tnmvwow7g61hxm 104 85664 165935 2026-06-03T22:24:24Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85665 165936 2026-06-03T22:24:37Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|RHAGAIR.}}}} GANED Nicolas Gogol yn y flwyddyn 1809 yn Wcraina, y wlad a elwir yn Saesneg "''Little Russia''." Prif-ddinas y wlad honno yw Kiev (llefarer Cieff). Y mae Wcraina'n un o'r gwledydd bychain hynny y gwelir yn y dyddiau hyn genedl newydd yn dyfod i'r golwg ynddynt. Ganed y genedl honno mewn ystormydd yn y bedwaredd ganrif ar ddeg, a phur ystormus a fu ei bywyd ar ei hyd. Y mae rhan o'r genedl yn awr yn byw yng N... 165936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|RHAGAIR.}}}} GANED Nicolas Gogol yn y flwyddyn 1809 yn Wcraina, y wlad a elwir yn Saesneg "''Little Russia''." Prif-ddinas y wlad honno yw Kiev (llefarer Cieff). Y mae Wcraina'n un o'r gwledydd bychain hynny y gwelir yn y dyddiau hyn genedl newydd yn dyfod i'r golwg ynddynt. Ganed y genedl honno mewn ystormydd yn y bedwaredd ganrif ar ddeg, a phur ystormus a fu ei bywyd ar ei hyd. Y mae rhan o'r genedl yn awr yn byw yng Ngalicia, dioddef dan iau y Pwyliaid. Y mae rhan arall ohoni yn byw yn Slofacia, yn mwynhau Ymreolaeth dan y Weriniaeth Tsech. Un o wir blant Wcraina ydoedd Nicolas Gogol. Yr oedd ei feddwl wedi ei drwytho â chwedloniaeth ac â cherddi nwyfus gwladgarol ei genedl. Er bod Wcraina dan goron Tsar Rwsia, ac er i Gogol dreulio blynyddoedd ym Mhetrograd, Wcrainiad i'r carn ydoedd Gogol, a charai Kiev, prif— ddinas ei wlad ei hun, yn angerddol fwy na Phetrograd a'i blinai. Nid oedd iddo ddim diddanwch yn hanes yr Ymerodraeth o gwbl, eithr ymroes i astudio hanes ei genedl ei hun. Bu'n cloddio'n hir yn y croniclau, eithr blinodd ar eu sychter. Troes at ei llên, ei chwedloniaeth, a'i chân. Ebr ef mewn llythyr, "Cerddi Wcraina yw ei phopeth, ei barddoniaeth, ei hanes, a bedd ei thadau." Wedi yfed yn helaeth o'r ffynnon iach risialaidd hon, ysgrifennodd ei storïau godidog. Yr oedd ei feddwl ar dân gan ramant cân a chwedl. Yr oedd yr hyn a greodd ei feddwl yn llawn o'r dychymyg mwyaf byw a rhamantaidd. Pwysicach fyth oedd mai anadl y fro a chwythai drwy'r hyn a greodd, a hynny a gyfrif am ei fawredd a'i werth yn hanes llenyddiaeth Rwsia. Yn y ddeunawfed ganrif, patrymau estron oedd i'r llenyddiaeth honno; rhywbeth gwneuthur ydoedd, heb nemor o fywyd y wlad ei hun ynddi. Amlheid geiriau estron—Almaeneg, Ffrangeg, a Saesneg yn iaith y gwŷr mawr, a rhoddid bri yn wasaidd ar y patrymau estron. Yr oedd y llenyddiaeth felly'n rhwysgfalch a marwaidd. Adnewyddwyd bywyd yn y llenyddiaeth honno ar ddechreu'r bedwaredd ganrif ar bymtheg yn bennaf gan Alexander Pushkin, bardd mwyaf Rwsia (1799—1837), a Nicolas Gogol. Troes y ddau at yr iaith frodorol. Y mae dylanwad estron arnynt hwythau, eithr nid fel caethion yn derbyn briwsion o wledd y gŵr mawr yr oeddynt. Yn hytrach, gwladgarwyr rhydd yn dewis yr hyn a fynnent gan y byd, a llunio hwnnw yn ol eu hewyllys at ddibenion eu pobl eu hunain. Gwelsom beth tebyg yn hanes llenyddiaeth Cymru. Yr unig gyfnodau mawr yn ei hanes yw'r rhai hynny pan edrychwyd â'r llygad noeth Cymreig ar drysorau'r byd yn uniongyrchol. {{nop}} Fel y dywed Gogol yn ei nodyn, darn o lên gwerin Wcraina yw'r stori ramantus a gyfieithir yma. Y mae manylrwydd ei ddisgrifiad o Athrofa Kiev yn ernes go sicr o'i gariad at brif—ddinas ei wlad. Ceir disgrifiad llawnach o'r Athrofa yn ei stori arwrgerddol Homeraidd " Tarass Bulba, sydd hefyd yn bortread gorchestol o fywyd rhydd, awyr—agored, arwrol Cosaciaid Zaporozhe. Ei orchestwaith yw'r nofel ryfedd "Yr Eneidiau Meirw." Ysgrifennodd amryw storïau byrion yn ogystal. Y mae Wcraina'n wlad gyfoethog iawn. Diau y bydd, ar gyfrif hynny, yn bwysig yn y dyfodol agos—fel gwlad wleidyddol annibynnol neu fel rhan o Rwsia. Dyma i Werin Cymru ddarn o lên gwerin Wcraina gan un a garodd draddodiadau gwych Wcraina yn angerddol. I'r Athro Gwilym A. T. Davies yr ydym yn ddyledus am allu troi "Brenin yr Ellyllon" i'r Gymraeg. Ysgrifennwyd yr holl eiriau ac enwau priod Rwsiaidd (ac eithrio Kiev) er mwyn dangos mor agos ag y gellir pa fodd y seinid hwy yn Gymraeg. O destun diwygiedig holl weithiau Gogol, dan olygiaeth Ticho Nrafof, y cyfieithwyd "Brenin yr Ellyllon." Myfi sy'n gyfrifol am ei wisg Gymraeg, ac felly bwrier ei holl ddiffygion arnaf i'n unig. {{c|HENRY LEWIS.}} :''Awst 30, 1921.'' {{c|{{mawr|NODYN GAN YR AWDUR.}}} ''Creadigaeth anferth dychymyg y werin yw'r Fïi. Dyma'r enw a ddyry trigolion Wcraina i frenin yr ellyllon, a'i aeliau'n cyrraedd hyd y llawr. Traddodiad y bobl yw'r stori i gyd. Ceisiais ei gadael yn ddigyfnewid ymhob dim, a'i hadrodd bron yn yr un dull syml ag yr adroddwyd hi i mi. {{c{{Mm-mawr|BRENIN YR ELLYLLON.}}}} {{c|{{mawr|FÏI<br>BRENIN YR ELLYLLON.}}}} NID cynt y canodd cloch drystfawr y Coleg yn y bore yn Kiev—crogai wrth borth Mynachlog y Brodyr—nag y prysurai'r myfyrwyr a'r ysgolorion yn finteioedd o bob cwr i'r dref. Myfyrwyr gramadeg, astudwyr rheitheg, athronwyr, myfyrwyr diwinyddol—yr oeddynt oll yn cyrchu at eu gwersi, a'u llyfrau ysgrifennu dan eu cesail. Ychydig iawn oedd nifer y myfyrwyr gramadeg; gwthient ei gilydd ar y ffordd, neu ymrysonent ynghyd mewn meinllais trebl, gwichlyd; gwisgai bron pob un ohonynt ryw ddillad oedd wedi eu rhwygo neu'n seimlyd, a byddai eu pocedi bob amser ar dorri gan bob math o sothach, megis esgyrn clicio, chwît blu, pasteion wedi eu hanner bwyta, ac weithiau hyd yn oed adar y to bychain y byddai un ohonynt yn peri i'w berchennog gael gwialenodiau trwm ar ei ddwy law drwy drydar yn sydyn yn ystod yr ysbeidiau prin hynny o dawelwch yn y dosbarth, neu weithiau hyd yn oed gwialen ceirioswydd. Cerddai'r rheithegwyr yn fwy gweddus; byddai eu gwisgoedd yn aml yn hollol gyfain, ond er hynny gwelid rhyw addurn neu 'i gilydd ar eu hwynebau, fel troell— ymadrodd rheithegol neu dlws. Byddai naill lygad un ohonynt wedi cilio'n ol braidd dan ei dalcen, neu byddai'r hyn a fuasai'n wefus yn rhyw chŵydd crwn; neu byddai yno ryw arwydd arall. Siaradai'r rhai hyn â'i gilydd, a rhegent ei gilydd mewn llais tenor. Byddai llais yr athronwyr lawn wythawd yn is. Ni chynhwysai eu pocedi Q hwy namyn tafell galed o dybaco. Ni ddygasent ddim lluniaeth ganddynt, ond bwyta ar y pryd unrhyw beth a fyddai wrth law. Cerddai aroglau tybaco a gwirod oddiwrthynt, a hynny mor bell, ar brydiau, ag yr arhosai rhyw grefftwr wrth fyned heibio iddynt, a ffroeni'r awyr yn hir, fel gwaedgi. Yr oedd y marchnadle tua'r amser hynny'n dechreu cyffro, a'r masnachwyr, gyda'u teisennau caled, eu caciau, eu hadau melon a'u coesau pabi, yn cydio ac yn tynnu wrth siacedi llïain teneu neu frethyn papur yr ysgolheigion hyn. Fyddigion, fyddigion! Ffor' hyn, ffor' hyn!" galwent o bob tu, "teisenni, bonau pabi, topiau, pledrenni—ffein i gyd, myn Duw, ffein i gyd!" Gwaeddai hen wreigan arall, gan gydio mewn ffon hir o fara wedi ei blethu," Fale! fyddigion; prynwch fy fale i!" "Peidiwch â gwrando arni; edrychwch mor fudr yw hi; mae'i thrwyn hi'n rhedeg, a'i dwylo'n frwnt." Ond yr oedd arnynt ofn cydio yn yr athronwyr a'r diwinyddion, oherwydd byddai'r rheini bob amser yn hoff o gymryd rhywbeth "i'w brofi "—a byddai hynny'n llonaid dwrn bob cynnyg. Wrth fyned i mewn i'r athrofa, ymrannai'r holl dorf yn ddosbarthiadau a gynhelid mewn ystefyll isel ond gweddol helaeth, ac iddynt ffenestri bach, drysau llydain, a desgiau budr. Yr oedd y dosbarth yn llawn ar unwaith o sisial ymhob llais. Gwrandawai'r isathrawon ar wersi eu hysgolheigion. Tarawai trebl treiddiol y dysgwr gramadeg gwareli datseiniol y ffenestri bach, ac atebai'r cwareli dan glindarddach bron yn yr un dôn. Prysur fwmiai yn y cornel astudiwr rheitheg, y rhoddai ei enau a'i wefusau chwyddedig hawl iddo i'w gyfrif yn fyfyriwr ffilosoffi. Myngial a wnai Q mewn llais bâs, ond y cwbl a glywid o bell ydoedd "bw, bw, bw, bw, bw, . . . "Tra fyddai'r isathrawon yn gwrando ar y wers, cadwent un llygad yn sefydlog dan y ddesg, lle y sbiai caciau neu gwlffyn o bwdin berwi neu hadau melon allan o boced yr ysgolheigion dan eu gofal. Pan ddigwyddai i'r holl dorf hon o fyfyrwyr gyrraedd yn weddol gynnar, neu pan wyddent y byddai'r athro dipyn yn ddiweddarach nag arfer, yna cytunent ar ymladd â'i gilydd, a byddai'n rhaid i bawb ymuno'n y ffrwgwd—hyd yn oed y rhai yr oedd yn ddyletswydd arnynt gadw trefn ar y dosbarth a'i ddisgyblu. Fel rheol, penderfynai dau fyfyriwr diwinyddol ar ddull yr ymladd—a ddylai pob un ymladd â'i gyfnesaf, ai ymrannu o'r dosbarth yn ddau, sef yr ysgolorion a'r myfyrwyr cyffredin. Pa fodd bynnag, y gramadegwyr a ddechreuai; yna wedi i'r rheithegwyr ymuno â'r frwydr, dringai'r gramadegwyr i ben y bannau i edrych ar yr ymladd. Wedi hynny disgynnai'r athronwyr â'u trawswch hirddu yn y drin, ac yn ddiweddaf oll y diwinyddion hir eu gyddfau, ofnadwy a rhyfedd eu llodrau. Dibennai'r frwydr, gan amlaf, drwy i Ddiwinyddiaeth drechu pawb arall, a gwthio Athroniaeth i'r dosbarth a hithau'n rhwbio'i hochrau ac yn cymryd ei lle ar y meinciau i ymorffwys. Pan ddeuai'r athro i mewn at y dosbarth—buasai yntau yn ei ddydd mewn cyffelyb ymladdfeydd—canfyddai ar unwaith fod brwydr galed wedi digwydd, gan goched wynebau ei ddisgyblion. Yr un pryd ag y lluchiai'r naill athro'i wialen fedw ar bennau ei fyfyrwyr rheitheg, gwastatai'r llall mewn dosbarth arall yr athronwyr â'i ffon drom. Mewn dull arall hollol y telid i'r diwinyddion. Rhoddid Q iddynt ddognau o" bwdin pys," chwedl eu hathro—sef oedd hynny, fflangell ledr fer. Ar yr uchelwyliau a'r gwyliau cyffredin, byddai'r myfyrwyr a'r ysgolorion yn myned o dŷ i dŷ, a theatr fach ganddynt. Actient weithiau gomedi, ac ymddisgleiriai rhyw fyfyriwr diwinyddol neu 'i gilydd drwy fod yn Herodias neu Botiffar, gwraig y gŵr llys o'r Aifft. Rhoddid iddynt yn dâl ddarn o frethyn neu sachaid o filed, neu hanner gŵydd rost, neu rywbeth o'r fath. Yr oedd mor rhyfedd o galed ar yr holl gasgliad hwn o ysgolheigion—yn fyfyrwyr cyffredin ac yn ysgolorion, a ddaliai i ymladd â'i gilydd fel petai hynny'n etifeddiaeth ganddynt—am luniaeth, a byddent mor drachwantus yn ogystal, ag mai cwbl amhosibl a fyddai rhifo pa faint o dwmplenni a ysent yn yr hwyr; ac felly nid digon iddynt a fyddai anrhegion caredig y perchenogion cefnog. Gan hynny, byddai'r senedd, a gynhwysid o athronwyr a diwinyddion, yn anfon y gramadegwyr a'r rheithegwyr, dan arweiniad un o'r athronwyr (er bod y senedd hithau'n ymuno weithiau), â sachau ar eu hysgwyddau, i ysbeilio pentrefi dieithr—ac ymddangosai cawl pompiwn ymysg y rhai ieuaf. Ysai'r seneddwyr gymaint o felonau a melonau'r dwfr ag y clywai'r athrawon ddwy wers ganddynt drannoeth yn lle un—deuai'r naill dros eu gwefusau, a mwmiai'r llall yn y stumog seneddol. Y gwyliau oedd y prif dymor gwledda i'r athrofa, sef o Fehefin ymlaen, pan dorrai'r ysgol i fyned adref. Y pryd hynny, prysurai'r gramadegwyr a'r rheithegwyr a'r diwinyddion ar hyd pob priffordd. Ai'r rhai nad oedd iddynt le i fyned iddo gydag un o'u cyd-fyfyrwyr. Ai'r athronwyr a'r diwinyddion allan "i wasanaeth "—sef i ddysgu neu baratoi plant pobl gyfoethog, a rhoddid iddynt Q yn dâl am hynny bâr o esgidiau newydd y flwyddyn, a chôt hefyd, efallai. Gwersyllai'r holl dorf fel haid o sipsiwn; gweithient gawl iddynt eu hunain, a chysgu yn y maes agored. Llusgai pob un ohonynt sach ar ei ol, a chrys a phâr o rwymau coes ynddi. Byddai'r diwinyddion yn arbennig yn ofalus a darbodol. Diosgent eu hesgidiau, rhag eu llwyr dreulio, a chlyment hwy wrth eu ffyn, a'u cario ar eu hysgwyddau,—yn enwedig pan fyddai'n lleidiog. Yna, torchent eu llodrau at y penliniau, a cherdded yn ddidaro drwy'r llaca gan dasgu'r dwfr. Cyn gynted ag y gwelent ffermdy oddiar yr heol, troent o'r ffordd, a neshau at y caban mwyaf dymunol ei saernïaeth. Safent yn rhes o flaen y ffenestri, a tharo cân. Gwrandawai'r gŵr da— rhyw hen ffermwr o Gosac—yn hir ar y gân, â'i ben ar ei ddwylo; yna dywedai wrth ei briod, gan wylo'n chwerw: "Rhaid bod cân y sgleigion yn un synhwyrol. Rhowch dipyn o lard iddyn nhw, a thipyn o rwbeth sy gynnon ni i fyta." Yna, teflid i'r sach lonaid dysgl gawl o bwdin berwi, darn go dda o lard, ychydig dorthau bach—ac weithiau fe geid yno hefyd iâr wedi ei thaclu. Wedi ymgyfoethogi gan y bwydydd hyn, ail-gychwynnai'r gramadegwyr a'r rheithegwyr a'r diwinyddion eu taith. Ond po bellaf y cerddent, lleiaf oll a fyddai eu nifer. Ymwasgarent bron i gyd i'w cartrefi, ac nid arhosai ond y rhai y byddai eu cartrefi ymhellach na'r lleill. Un tro, ar ymfudiad cyffelyb, fe droes tri ysgolor oddiar y briffordd, gan feddwl cael tipyn o luniaeth yn y ffermdy cyntaf y deuent ar ei draws, oherwydd yr oedd eu sachau'n wag ers hir amser. Sef oeddynt, Chaliafa y diwinydd, Q Choma Brwt yr athronydd, a Thiberius Gorobets y rheithegwr. Un tal, ysgwyddog, oedd y diwinydd. Yr oedd iddo un gynneddf hynod iawn—ni fethai ganddo ladrata pa beth bynnag a ddelai o hyd iddo. Pruddaidd oedd ei gymeriad ond hynny, a phan feddwai, ymguddiai yng ngwair uchel y rhostir a thrafferth ddirfawr i'r myfyrwyr a fyddai cael gafael arno. Un llon ei natur oedd yr athronydd Choma Brwt—hoff iawn o orweddian a thynnu mygyn. Pan ddiotai, galwai'n ddiffael am y cerddorion, a dawnsiai gornddawns i'w diwedd. Byddai'n aml yn cael pryd o "bwdin pys," eithr derbyniai'r cwbl yn dawel ddifater, gan ddywedyd, "Beth sy raid, sy raid." Ni feddai Tiberius Gorobets hawl i dyfu trawswch eto, nac i yfed gwirodydd, nac i dynnu mygyn. Yr unig nodwedd allanol arno oedd ei gudynnau modrwyog, ac felly yr oedd ei gymeriad hyd yn hyn heb ei lwyr ddatblygu. Ond gellid tybied y byddai'n ymladdwr dygn, a barnu oddiwrth y talpiau mawr ar ei dalcen, a welid yn aml yn y dosbarth. Tynnid ef yn fynych gerfydd ei dusw cudynnau gan Chaliafa'r diwinydd a Choma'r athronydd, yn arwydd o'u nawddogaeth hwy drosto, a defnyddid ef ganddynt ar fraint cennad drostynt. Yr oedd eisoes yn fin nos pan droesant oddiar y briffordd; yr oedd yr haul newydd ymachlud, ac arhosai gwrês y dydd eto'n yr awyr. Cerddai'r athronydd a'r diwinydd yn eu blaen yn dawedog, gan fygu eu pibau. Lladdai Tiberius Gorobets y rheithegwr â'i ffon bennau'r ysgall a dyfai ar fin y ffordd. Yr oedd y ffordd rhwng llwyni gwasgarog o dderw a pherllan o gyll, a guddiai'r caeau pori. Torrid y Q gwastadedd weithiau gan lethrau a bryniau glas bychain, pengrynion fel cromennau. Mewn dau fan, ymddangosodd caeau â gwenith arnynt yn aeddfedu, a rhoddes hynny ar ddeall iddynt fod yn rhaid i ryw bentref ddyfod i'r golwg yn fuan. Eithr yr oedd bellach dros awr er pan aethent heibio i'r tywysennau gwenith, ac ni ddeuthent ar draws yr un creadur byw yn ystod yr holl amser. Yr oedd y ffurfafen erbyn hyn wedi ei gorchuddio gan dywyllwch yn y gorllewin yn unig yr arhosai rhith o oleuni porffor, a hynny'n bur welw. "I ddiawl age!" ebr Choma Brwt yr athronydd. Rown i'n meddwl yn siwr y byddai ffermdy ar unwaith!" Ymgadwodd y diwinydd yn ddistaw, gan edrych ar yr olygfa o gwmpas, ac yna rhoi ei bib eto'n ei enau. Ac aethant ymlaen ar eu taith. "Duw annwyl!" meddai'r athronydd eto, gan aros, "all dyn ddim gweld 'i law!" "Wel, falle down ni ar draws rhyw fferm neu'i gilydd ymhellach ymlaen," meddai'r diwinydd, heb dynnu ei bib o'i enau. Ond erbyn hyn yr oedd yn nos, ac yn nos dywyll. Yr oedd cymylau bychain yn peri iddi fod yn fwy cadduglyd, ac nid oedd yr un argoel y gellid disgwyl na lloer na sêr. Sylweddolodd y myfyrwyr eu bod wedi colli'r llwybr, a'u bod wedi cerdded yn hir oddiar y ffordd. Ymysgydwodd yr athronydd â'i draed ymhob cyfeiriad o gwmpas, ac o'r diwedd gofynnodd yn swta, " Ble mae'r ffordd?" Yr oedd y diwinydd yn ddistaw, ond wedi meddwl, dywedodd, Ydi, mae'n noson dywyll." Aeth y rheithegwr i'r naill ochr, a cheisiodd ymbalfalu ar ei liniau am yr heol, ond ar dyllau bleiddiaid yn unig y disgynnai ei ddwylo. Nid Q oedd ond y rhostir ymhobman, ac i bob golwg nid oedd neb yn symud ar hwnnw. Ymegniai'r teithwyr, serch hynny, i fyned yn eu blaen, eithr yr un diffeithwch oedd ymhobman. Ceisiodd yr athronydd weiddi, ond aeth ei lais ar goll o gwmpas iddo, ac nid oedd garreg ateb. Ymhen ychydig, clywent ryw riddfan egwan, fel oernad blaidd. "Nawr te! beth a wnawn ni?" meddai'r athronydd. Gwneuthur? Pam, aros a chysgu yn y maes," atebodd y diwinydd, a gwthiodd ei law i'w boced i gael modd tân pib i gael mygyn eto. Ond ni allai'r athronydd gytuno. Yr oedd ef wedi arfer cuddio ychydig dorthau a phedwar pwys o lard bob nos, a chlywai'r funud honno ryw wacter annioddefol yn ei stumog. Heblaw hynny, yr oedd yr athronydd braidd yn ofni'r bleiddiaid, er ei holl natur ysgafn. "Na, Chaliafa, amhosibl!" meddai. "Sut y gallwn ni ymestyn fel cŵn, heb gael dim byd i ffresio tipyn arnom. Gad i ni dreio eto, falle y down ni ar draws rhyw greadur byw, a bod yn ddigon lwcus i gael glasied o licwr heno o leiaf." Ar y gair "licwr" dyma'r diwinydd yn poeri, ac yn dywedyd, "'Dyw ''hwnnw,'' beth bynnag, ddim i'w gael yn yr awyr agored." Daliodd y myfyrwyr i gerdded, ac er eu dirfawr lawenydd, dyna gyfarthiad yn y pellter. Clustfeiniwyd i gael gwybod o ba gyfeiriad y deuai, ac yna ymlaen â hwy'n galonnog; ymhen ychydig gwelent oleu. "Fferm, myn Duw, fferm!" meddai'r athronydd. Nis twyllwyd hwy, canys cyn bo hir gwelsant fferm fach o ddau gaban, y ddau yn yr un buarth. Disgleiriai Q goleuni yn y ffenestri; ymgodai deuddeg pren eirin yn y clawdd. Sbiodd y myfyrwyr drwy'r tyllau yn y glwyd bren, a gwelent fuarth a nifer o wagenni ynddo. Tywynnai'r sêr yn rhywle yn y ffurfafen y foment honno. "Dewch, fechgyn, peidiwch ag aros yn ol! Beth bynnag a ddigwyddo, rhaid inni gael cysgod." Curodd y tri myfyriwr yn gyfeillgar ar y glwyd, gan weiddi, Agorwch!" Agorodd drws un caban, dan grafu, ac mewn munud gwelai'r myfyrwyr ger eu bron hen wraig mewn croen dafad. "Pwy sy 'na?" meddai hi, gan besychu'n gryg. "Rhowch lety dros y nos, yr hen wraig; rŷn ni wedi colli'r ffordd; y mae bod allan cynddrwg â bod â stumog wag. A sut bobol ŷch chi?" "Rhai digon diddrwg—Chaliafa'r diwinydd, Brwt yr athronydd, a Gorobets y rheithegwr." Amhosibl," meddai'r hen wraig, "Mae'r fferm yn llawn, a phob cornel yn y caban wedi'i lanw. Ble y dodaf i chi, a chithe'n fechgyn tal, iach! Fe rwygai'r caban pe treiwn roi'r fath ddynion mawr ynddo. Rwy'n nabod yr athronwyr a'r diwinyddion hyn; unwaith y dechreuwch roi croeso i'r fath feddwon, fe ddifethir y fferm. Ffwrdd â chi! Does dim lle i chi yma'n awr.' Cymerwch drueni, yr hen wraig! Sut y gellwch chi adael i Gristnogion farw heb i chi godi bys. Dodwch ni lle y mynnoch; ac os gwnawn ni ryw ddrwg, beth bynnag a fo, gwywed ein dwylo, a Duw'n unig a ŵyr beth a ddigwydd inni. Dyna ichi!" Lliniarwyd yr hen wraig dipyn. Q "O'r gore," meddai, gan ystyried tipyn fel petai, "cewch ddod i mewn, ond fe'ch dodaf i chi mewn llefydd gwahanol, onite, ni allwn i fod yn dawel fy meddwl petaech chi'n cysgu gyda'ch gilydd." "Fel y mynnoch; ni ffraewn ni ddim am hynny," atebodd y myfyrwyr. Agorodd y glwyd, ac aethant i mewn i'r buarth. “Nawr, yr hen wraig," meddai'r athronydd, gan neshau ati," beth petai, mewn ystyr Duw! rwy'n clywed fy stumog fel petawn i'n treio cerdded ar fy mhenliniau. Dim crystyn yn fy ngenau oddiar y bore." "Dyna hi, 'lwch chi, dyna'r ŷch chi'n mofyn," meddai'r hen wraig. "Na does gen i ddim o'r fath, ac ni chyneuwyd mo'r stôf heddi." Ond fe dalwn am hynny i gyd," ychwanegai'r athronydd, ag arian parod, fel sy'n iawn, yfory. Ie," meddai dan ei anadl, "cythraul o ddim a gewch chi gynnon ni." Dewch ymlân, dewch ymlân! A byddwch yn folon ar beth ŷch chi'n 'i gael! Y gŵr drwg 'i hunan sy wedi anfon y gwŷr byddigion bach neis hyn! Parodd y sylwadau hyn i'r athronydd Choma lwyr anobeithio; ond yn sydyn ffroenodd aroglau pysgodyn wedi ei sychu. Taflodd gipolwg ar lodrau'r diwinydd a gerddai yn ei ymyl, a gwelodd gynffon mawr pysgodyn yn ymwthio o'i logell. Yr oedd y diwinydd eisoes wedi llwyddo i ysglyfaethu carp cyfan o'r cart. Gan mai o wir arferiad, ac nid o unrhyw drachwant, y gwnaethai hyn, a chan ei fod eisoes wedi llwyr anghofio'i garp ac yn ceisio ffordd i ddwyn rhywbeth arall, llithrodd Choma'i law i logell y diwinydd fel petai ei eiddo'i hun, a dug y carp oddiarno.<noinclude><references/></noinclude> ac2mgcu4dac4n9vmx5tdruu7zfol17u 165939 165936 2026-06-03T22:26:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|RHAGAIR.}}}} GANED Nicolas Gogol yn y flwyddyn 1809 yn Wcraina, y wlad a elwir yn Saesneg "''Little Russia''." Prif-ddinas y wlad honno yw Kiev (llefarer Cieff). Y mae Wcraina'n un o'r gwledydd bychain hynny y gwelir yn y dyddiau hyn genedl newydd yn dyfod i'r golwg ynddynt. Ganed y genedl honno mewn ystormydd yn y bedwaredd ganrif ar ddeg, a phur ystormus a fu ei bywyd ar ei hyd. Y mae rhan o'r genedl yn awr yn byw yng Ngalicia, dioddef dan iau y Pwyliaid. Y mae rhan arall ohoni yn byw yn Slofacia, yn mwynhau Ymreolaeth dan y Weriniaeth Tsech. Un o wir blant Wcraina ydoedd Nicolas Gogol. Yr oedd ei feddwl wedi ei drwytho â chwedloniaeth ac â cherddi nwyfus gwladgarol ei genedl. Er bod Wcraina dan goron Tsar Rwsia, ac er i Gogol dreulio blynyddoedd ym Mhetrograd, Wcrainiad i'r carn ydoedd Gogol, a charai Kiev, prif— ddinas ei wlad ei hun, yn angerddol fwy na Phetrograd a'i blinai. Nid oedd iddo ddim diddanwch yn hanes yr Ymerodraeth o gwbl, eithr ymroes i astudio hanes ei genedl ei hun. Bu'n cloddio'n hir yn y croniclau, eithr blinodd ar eu sychter. Troes at ei llên, ei chwedloniaeth, a'i chân. Ebr ef mewn llythyr, "Cerddi Wcraina yw ei phopeth, ei barddoniaeth, ei hanes, a bedd ei thadau." Wedi yfed yn helaeth o'r ffynnon iach risialaidd hon, ysgrifennodd ei storïau godidog. Yr oedd ei feddwl ar dân gan ramant cân a chwedl. Yr oedd yr hyn a greodd ei feddwl yn llawn o'r dychymyg mwyaf byw a rhamantaidd. Pwysicach fyth oedd mai anadl y fro a chwythai drwy'r hyn a greodd, a hynny a gyfrif am ei fawredd a'i werth yn hanes llenyddiaeth Rwsia. Yn y ddeunawfed ganrif, patrymau estron oedd i'r llenyddiaeth honno; rhywbeth gwneuthur ydoedd, heb nemor o fywyd y wlad ei hun ynddi. Amlheid geiriau estron—Almaeneg, Ffrangeg, a Saesneg yn iaith y gwŷr mawr, a rhoddid bri yn wasaidd ar y patrymau estron. Yr oedd y llenyddiaeth felly'n rhwysgfalch a marwaidd. Adnewyddwyd bywyd yn y llenyddiaeth honno ar ddechreu'r bedwaredd ganrif ar bymtheg yn bennaf gan Alexander Pushkin, bardd mwyaf Rwsia (1799—1837), a Nicolas Gogol. Troes y ddau at yr iaith frodorol. Y mae dylanwad estron arnynt hwythau, eithr nid fel caethion yn derbyn briwsion o wledd y gŵr mawr yr oeddynt. Yn hytrach, gwladgarwyr rhydd yn dewis yr hyn a fynnent gan y byd, a llunio hwnnw yn ol eu hewyllys at ddibenion eu pobl eu hunain. Gwelsom beth tebyg yn hanes llenyddiaeth Cymru. Yr unig gyfnodau mawr yn ei hanes yw'r rhai hynny pan edrychwyd â'r llygad noeth Cymreig ar drysorau'r byd yn uniongyrchol. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> te7wzsp8pifxv09pcpnaw4dj7x3h5it 104 85666 165938 2026-06-03T22:25:31Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|Amcan CYFRES Y WERIN:—''"i ddyscu, helpu, diddanu, a pherffeiddio gwyr fy ngwlad, ymhob peth a fo golud iddynt, hyglod yngolwg y byd.''<br>(Geiriau'r Dr. Griffith Roberts yn y Rhagymadrodd i'w Ramadeg a gyhoeddwyd yn 1567.)}} <br> {{c|''Copi yw'r wyneb-ddalen o honno sydd ar y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, sef [[Yny lhyvyr hwnn|"Yn y lhyvyr hwnn"]] gan Syr John Prys, a ymddangosodd yn 1546.''}} ''Ar y clawr ceir llun Gogol.'' <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> c8463feltjxzglp9lks0rfr5pz1m7tb 104 85667 165940 2026-06-03T22:36:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Fel y dywed Gogol yn ei nodyn, darn o lên gwerin Wcraina yw'r stori ramantus a gyfieithir yma. Y mae manylrwydd ei ddisgrifiad o Athrofa Kiev yn ernes go sicr o'i gariad at brif—ddinas ei wlad. Ceir disgrifiad llawnach o'r Athrofa yn ei stori arwrgerddol Homeraidd " Tarass Bulba, sydd hefyd yn bortread gorchestol o fywyd rhydd, awyr—agored, arwrol Cosaciaid Zaporozhe. Ei orchestwaith yw'r nofel ryfedd "Yr Eneidiau Meirw." Ysgrifennodd amryw storïau byrion yn ogystal. Y mae Wcraina'n wlad gyfoethog iawn. Diau y bydd, ar gyfrif hynny, yn bwysig yn y dyfodol agos—fel gwlad wleidyddol annibynnol neu fel rhan o Rwsia. Dyma i Werin Cymru ddarn o lên gwerin Wcraina gan un a garodd draddodiadau gwych Wcraina yn angerddol. I'r Athro Gwilym A. T. Davies yr ydym yn ddyledus am allu troi "Brenin yr Ellyllon" i'r Gymraeg. Ysgrifennwyd yr holl eiriau ac enwau priod Rwsiaidd (ac eithrio Kiev) er mwyn dangos mor agos ag y gellir pa fodd y seinid hwy yn Gymraeg. O destun diwygiedig holl weithiau Gogol, dan olygiaeth Ticho Nrafof, y cyfieithwyd "Brenin yr Ellyllon." Myfi sy'n gyfrifol am ei wisg Gymraeg, ac felly bwrier ei holl ddiffygion arnaf i'n unig. {{c|HENRY LEWIS.}} :''Awst 30, 1921.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> l2mjylsvm016vgmx0wvzty2m5dq5txp 104 85668 165941 2026-06-03T22:37:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|NODYN GAN YR AWDUR.}}} ''Creadigaeth anferth dychymyg y werin yw'r Fïi. Dyma'r enw a ddyry trigolion Wcraina i frenin yr ellyllon, a'i aeliau'n cyrraedd hyd y llawr. Traddodiad y bobl yw'r stori i gyd. Ceisiais ei gadael yn ddigyfnewid ymhob dim, a'i hadrodd bron yn yr un dull syml ag yr adroddwyd hi i mi.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> hw3vltn4yq0zydce5sjha99tc31wdby 165942 165941 2026-06-03T22:37:17Z AlwynapHuw 1710 165942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|NODYN GAN YR AWDUR.}}}} ''Creadigaeth anferth dychymyg y werin yw'r Fïi. Dyma'r enw a ddyry trigolion Wcraina i frenin yr ellyllon, a'i aeliau'n cyrraedd hyd y llawr. Traddodiad y bobl yw'r stori i gyd. Ceisiais ei gadael yn ddigyfnewid ymhob dim, a'i hadrodd bron yn yr un dull syml ag yr adroddwyd hi i mi.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ncz8y4e9ip2aofqn0id8hvvob4e8b94 104 85669 165943 2026-06-03T22:37:29Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85670 165944 2026-06-03T22:38:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c{{Mm-mawr|BRENIN YR ELLYLLON.}}}} {{c|{{mawr|FÏI<br>BRENIN YR ELLYLLON.}}}} NID cynt y canodd cloch drystfawr y Coleg yn y bore yn Kiev—crogai wrth borth Mynachlog y Brodyr—nag y prysurai'r myfyrwyr a'r ysgolorion yn finteioedd o bob cwr i'r dref. Myfyrwyr gramadeg, astudwyr rheitheg, athronwyr, myfyrwyr diwinyddol—yr oeddynt oll yn cyrchu at eu gwersi, a'u llyfrau ysgrifennu dan eu cesail. Ychydig iawn oedd nifer y myfyrwyr gramadeg; gwthient ei gilydd ar y ffordd, neu ymrysonent ynghyd mewn meinllais trebl, gwichlyd; gwisgai bron pob un ohonynt ryw ddillad oedd wedi eu rhwygo neu'n seimlyd, a byddai eu pocedi bob amser ar dorri gan bob math o sothach, megis esgyrn clicio, chwît blu, pasteion wedi eu hanner bwyta, ac weithiau hyd yn oed adar y to bychain y byddai un ohonynt yn peri i'w berchennog gael gwialenodiau trwm ar ei ddwy law drwy drydar yn sydyn yn ystod yr ysbeidiau prin hynny o dawelwch yn y dosbarth, neu weithiau hyd yn oed gwialen ceirioswydd. Cerddai'r rheithegwyr yn fwy gweddus; byddai eu gwisgoedd yn aml yn hollol gyfain, ond er hynny gwelid rhyw addurn neu 'i gilydd ar eu hwynebau, fel troell— ymadrodd rheithegol neu dlws. Byddai naill lygad un ohonynt wedi cilio'n ol braidd dan ei dalcen, neu byddai'r hyn a fuasai'n wefus yn rhyw chŵydd crwn; neu byddai yno ryw arwydd arall. Siaradai'r rhai hyn â'i gilydd, a rhegent ei gilydd mewn llais tenor. Byddai llais yr athronwyr lawn wythawd yn is. Ni chynhwysai eu pocedi<noinclude><references/></noinclude> p37z7lhw14s2t4q49czco43bnaydq78 165945 165944 2026-06-03T22:38:36Z AlwynapHuw 1710 165945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr|BRENIN YR ELLYLLON.}}}} {{c|{{mawr|FÏI<br>BRENIN YR ELLYLLON.}}}} NID cynt y canodd cloch drystfawr y Coleg yn y bore yn Kiev—crogai wrth borth Mynachlog y Brodyr—nag y prysurai'r myfyrwyr a'r ysgolorion yn finteioedd o bob cwr i'r dref. Myfyrwyr gramadeg, astudwyr rheitheg, athronwyr, myfyrwyr diwinyddol—yr oeddynt oll yn cyrchu at eu gwersi, a'u llyfrau ysgrifennu dan eu cesail. Ychydig iawn oedd nifer y myfyrwyr gramadeg; gwthient ei gilydd ar y ffordd, neu ymrysonent ynghyd mewn meinllais trebl, gwichlyd; gwisgai bron pob un ohonynt ryw ddillad oedd wedi eu rhwygo neu'n seimlyd, a byddai eu pocedi bob amser ar dorri gan bob math o sothach, megis esgyrn clicio, chwît blu, pasteion wedi eu hanner bwyta, ac weithiau hyd yn oed adar y to bychain y byddai un ohonynt yn peri i'w berchennog gael gwialenodiau trwm ar ei ddwy law drwy drydar yn sydyn yn ystod yr ysbeidiau prin hynny o dawelwch yn y dosbarth, neu weithiau hyd yn oed gwialen ceirioswydd. Cerddai'r rheithegwyr yn fwy gweddus; byddai eu gwisgoedd yn aml yn hollol gyfain, ond er hynny gwelid rhyw addurn neu 'i gilydd ar eu hwynebau, fel troell— ymadrodd rheithegol neu dlws. Byddai naill lygad un ohonynt wedi cilio'n ol braidd dan ei dalcen, neu byddai'r hyn a fuasai'n wefus yn rhyw chŵydd crwn; neu byddai yno ryw arwydd arall. Siaradai'r rhai hyn â'i gilydd, a rhegent ei gilydd mewn llais tenor. Byddai llais yr athronwyr lawn wythawd yn is. Ni chynhwysai eu pocedi<noinclude><references/></noinclude> epdhnasw6e51o5ofu4qy4me22o047nv 104 85671 165946 2026-06-03T22:39:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwy namyn tafell galed o dybaco. Ni ddygasent ddim lluniaeth ganddynt, ond bwyta ar y pryd unrhyw beth a fyddai wrth law. Cerddai aroglau tybaco a gwirod oddiwrthynt, a hynny mor bell, ar brydiau, ag yr arhosai rhyw grefftwr wrth fyned heibio iddynt, a ffroeni'r awyr yn hir, fel gwaedgi. Yr oedd y marchnadle tua'r amser hynny'n dechreu cyffro, a'r masnachwyr, gyda'u teisennau caled, eu caciau, eu hadau melon a'u coesau pabi, yn cydio ac yn tynnu wrth siacedi llïain teneu neu frethyn papur yr ysgolheigion hyn. Fyddigion, fyddigion! Ffor' hyn, ffor' hyn!" galwent o bob tu, "teisenni, bonau pabi, topiau, pledrenni—ffein i gyd, myn Duw, ffein i gyd!" Gwaeddai hen wreigan arall, gan gydio mewn ffon hir o fara wedi ei blethu," Fale! fyddigion; prynwch fy fale i!" "Peidiwch â gwrando arni; edrychwch mor fudr yw hi; mae'i thrwyn hi'n rhedeg, a'i dwylo'n frwnt." Ond yr oedd arnynt ofn cydio yn yr athronwyr a'r diwinyddion, oherwydd byddai'r rheini bob amser yn hoff o gymryd rhywbeth "i'w brofi "—a byddai hynny'n llonaid dwrn bob cynnyg. Wrth fyned i mewn i'r athrofa, ymrannai'r holl dorf yn ddosbarthiadau a gynhelid mewn ystefyll isel ond gweddol helaeth, ac iddynt ffenestri bach, drysau llydain, a desgiau budr. Yr oedd y dosbarth yn llawn ar unwaith o sisial ymhob llais. Gwrandawai'r isathrawon ar wersi eu hysgolheigion. Tarawai trebl treiddiol y dysgwr gramadeg gwareli datseiniol y ffenestri bach, ac atebai'r cwareli dan glindarddach bron yn yr un dôn. Prysur fwmiai yn y cornel astudiwr rheitheg, y rhoddai ei enau a'i wefusau chwyddedig hawl iddo i'w gyfrif yn fyfyriwr ffilosoffi. Myngial a wnai<noinclude><references/></noinclude> gkta7iulxzac0uj9ks6kw8og2s51ohn 104 85672 165947 2026-06-03T22:40:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>mewn llais bâs, ond y cwbl a glywid o bell ydoedd "bw, bw, bw, bw, bw, . . . "Tra fyddai'r isathrawon yn gwrando ar y wers, cadwent un llygad yn sefydlog dan y ddesg, lle y sbiai caciau neu gwlffyn o bwdin berwi neu hadau melon allan o boced yr ysgolheigion dan eu gofal. Pan ddigwyddai i'r holl dorf hon o fyfyrwyr gyrraedd yn weddol gynnar, neu pan wyddent y byddai'r athro dipyn yn ddiweddarach nag arfer, yna cytunent ar ymladd â'i gilydd, a byddai'n rhaid i bawb ymuno'n y ffrwgwd—hyd yn oed y rhai yr oedd yn ddyletswydd arnynt gadw trefn ar y dosbarth a'i ddisgyblu. Fel rheol, penderfynai dau fyfyriwr diwinyddol ar ddull yr ymladd—a ddylai pob un ymladd â'i gyfnesaf, ai ymrannu o'r dosbarth yn ddau, sef yr ysgolorion a'r myfyrwyr cyffredin. Pa fodd bynnag, y gramadegwyr a ddechreuai; yna wedi i'r rheithegwyr ymuno â'r frwydr, dringai'r gramadegwyr i ben y bannau i edrych ar yr ymladd. Wedi hynny disgynnai'r athronwyr â'u trawswch hirddu yn y drin, ac yn ddiweddaf oll y diwinyddion hir eu gyddfau, ofnadwy a rhyfedd eu llodrau. Dibennai'r frwydr, gan amlaf, drwy i Ddiwinyddiaeth drechu pawb arall, a gwthio Athroniaeth i'r dosbarth a hithau'n rhwbio'i hochrau ac yn cymryd ei lle ar y meinciau i ymorffwys. Pan ddeuai'r athro i mewn at y dosbarth—buasai yntau yn ei ddydd mewn cyffelyb ymladdfeydd—canfyddai ar unwaith fod brwydr galed wedi digwydd, gan goched wynebau ei ddisgyblion. Yr un pryd ag y lluchiai'r naill athro'i wialen fedw ar bennau ei fyfyrwyr rheitheg, gwastatai'r llall mewn dosbarth arall yr athronwyr â'i ffon drom. Mewn dull arall hollol y telid i'r diwinyddion. Rhoddid<noinclude><references/></noinclude> dfrwf30gk05ectfw37tm5ln32lahek5 104 85673 165948 2026-06-03T22:41:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>iddynt ddognau o" bwdin pys," chwedl eu hathro—sef oedd hynny, fflangell ledr fer. Ar yr uchelwyliau a'r gwyliau cyffredin, byddai'r myfyrwyr a'r ysgolorion yn myned o dŷ i dŷ, a theatr fach ganddynt. Actient weithiau gomedi, ac ymddisgleiriai rhyw fyfyriwr diwinyddol neu 'i gilydd drwy fod yn Herodias neu Botiffar, gwraig y gŵr llys o'r Aifft. Rhoddid iddynt yn dâl ddarn o frethyn neu sachaid o filed, neu hanner gŵydd rost, neu rywbeth o'r fath. Yr oedd mor rhyfedd o galed ar yr holl gasgliad hwn o ysgolheigion—yn fyfyrwyr cyffredin ac yn ysgolorion, a ddaliai i ymladd â'i gilydd fel petai hynny'n etifeddiaeth ganddynt—am luniaeth, a byddent mor drachwantus yn ogystal, ag mai cwbl amhosibl a fyddai rhifo pa faint o dwmplenni a ysent yn yr hwyr; ac felly nid digon iddynt a fyddai anrhegion caredig y perchenogion cefnog. Gan hynny, byddai'r senedd, a gynhwysid o athronwyr a diwinyddion, yn anfon y gramadegwyr a'r rheithegwyr, dan arweiniad un o'r athronwyr (er bod y senedd hithau'n ymuno weithiau), â sachau ar eu hysgwyddau, i ysbeilio pentrefi dieithr—ac ymddangosai cawl pompiwn ymysg y rhai ieuaf. Ysai'r seneddwyr gymaint o felonau a melonau'r dwfr ag y clywai'r athrawon ddwy wers ganddynt drannoeth yn lle un—deuai'r naill dros eu gwefusau, a mwmiai'r llall yn y stumog seneddol. Y gwyliau oedd y prif dymor gwledda i'r athrofa, sef o Fehefin ymlaen, pan dorrai'r ysgol i fyned adref. Y pryd hynny, prysurai'r gramadegwyr a'r rheithegwyr a'r diwinyddion ar hyd pob priffordd. Ai'r rhai nad oedd iddynt le i fyned iddo gydag un o'u cyd-fyfyrwyr. Ai'r athronwyr a'r diwinyddion allan "i wasanaeth "—sef i ddysgu neu baratoi plant pobl gyfoethog, a rhoddid iddynt<noinclude><references/></noinclude> ll1lo20p6zfkhr12w0prbakcscvsjwc 104 85674 165949 2026-06-03T22:42:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn dâl am hynny bâr o esgidiau newydd y flwyddyn, a chôt hefyd, efallai. Gwersyllai'r holl dorf fel haid o sipsiwn; gweithient gawl iddynt eu hunain, a chysgu yn y maes agored. Llusgai pob un ohonynt sach ar ei ol, a chrys a phâr o rwymau coes ynddi. Byddai'r diwinyddion yn arbennig yn ofalus a darbodol. Diosgent eu hesgidiau, rhag eu llwyr dreulio, a chlyment hwy wrth eu ffyn, a'u cario ar eu hysgwyddau,—yn enwedig pan fyddai'n lleidiog. Yna, torchent eu llodrau at y penliniau, a cherdded yn ddidaro drwy'r llaca gan dasgu'r dwfr. Cyn gynted ag y gwelent ffermdy oddiar yr heol, troent o'r ffordd, a neshau at y caban mwyaf dymunol ei saernïaeth. Safent yn rhes o flaen y ffenestri, a tharo cân. Gwrandawai'r gŵr da— rhyw hen ffermwr o Gosac—yn hir ar y gân, â'i ben ar ei ddwylo; yna dywedai wrth ei briod, gan wylo'n chwerw: "Rhaid bod cân y sgleigion yn un synhwyrol. Rhowch dipyn o lard iddyn nhw, a thipyn o rwbeth sy gynnon ni i fyta." Yna, teflid i'r sach lonaid dysgl gawl o bwdin berwi, darn go dda o lard, ychydig dorthau bach—ac weithiau fe geid yno hefyd iâr wedi ei thaclu. Wedi ymgyfoethogi gan y bwydydd hyn, ail-gychwynnai'r gramadegwyr a'r rheithegwyr a'r diwinyddion eu taith. Ond po bellaf y cerddent, lleiaf oll a fyddai eu nifer. Ymwasgarent bron i gyd i'w cartrefi, ac nid arhosai ond y rhai y byddai eu cartrefi ymhellach na'r lleill. Un tro, ar ymfudiad cyffelyb, fe droes tri ysgolor oddiar y briffordd, gan feddwl cael tipyn o luniaeth yn y ffermdy cyntaf y deuent ar ei draws, oherwydd yr oedd eu sachau'n wag ers hir amser. Sef oeddynt, Chaliafa y diwinydd,<noinclude><references/></noinclude> 5swv680azpd76r3inklotgabhju2w00 104 85675 165950 2026-06-03T22:43:04Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Choma Brwt yr athronydd, a Thiberius Gorobets y rheithegwr. Un tal, ysgwyddog, oedd y diwinydd. Yr oedd iddo un gynneddf hynod iawn—ni fethai ganddo ladrata pa beth bynnag a ddelai o hyd iddo. Pruddaidd oedd ei gymeriad ond hynny, a phan feddwai, ymguddiai yng ngwair uchel y rhostir a thrafferth ddirfawr i'r myfyrwyr a fyddai cael gafael arno. Un llon ei natur oedd yr athronydd Choma Brwt—hoff iawn o orweddian a thynnu mygyn. Pan ddiotai, galwai'n ddiffael am y cerddorion, a dawnsiai gornddawns i'w diwedd. Byddai'n aml yn cael pryd o "bwdin pys," eithr derbyniai'r cwbl yn dawel ddifater, gan ddywedyd, "Beth sy raid, sy raid." Ni feddai Tiberius Gorobets hawl i dyfu trawswch eto, nac i yfed gwirodydd, nac i dynnu mygyn. Yr unig nodwedd allanol arno oedd ei gudynnau modrwyog, ac felly yr oedd ei gymeriad hyd yn hyn heb ei lwyr ddatblygu. Ond gellid tybied y byddai'n ymladdwr dygn, a barnu oddiwrth y talpiau mawr ar ei dalcen, a welid yn aml yn y dosbarth. Tynnid ef yn fynych gerfydd ei dusw cudynnau gan Chaliafa'r diwinydd a Choma'r athronydd, yn arwydd o'u nawddogaeth hwy drosto, a defnyddid ef ganddynt ar fraint cennad drostynt. Yr oedd eisoes yn fin nos pan droesant oddiar y briffordd; yr oedd yr haul newydd ymachlud, ac arhosai gwrês y dydd eto'n yr awyr. Cerddai'r athronydd a'r diwinydd yn eu blaen yn dawedog, gan fygu eu pibau. Lladdai Tiberius Gorobets y rheithegwr â'i ffon bennau'r ysgall a dyfai ar fin y ffordd. Yr oedd y ffordd rhwng llwyni gwasgarog o dderw a pherllan o gyll, a guddiai'r caeau pori. Torrid y<noinclude><references/></noinclude> gyoz40ql7hewq7hzibwgdlbpjun2sdb 104 85676 165951 2026-06-03T22:43:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gwastadedd weithiau gan lethrau a bryniau glas bychain, pengrynion fel cromennau. Mewn dau fan, ymddangosodd caeau â gwenith arnynt yn aeddfedu, a rhoddes hynny ar ddeall iddynt fod yn rhaid i ryw bentref ddyfod i'r golwg yn fuan. Eithr yr oedd bellach dros awr er pan aethent heibio i'r tywysennau gwenith, ac ni ddeuthent ar draws yr un creadur byw yn ystod yr holl amser. Yr oedd y ffurfafen erbyn hyn wedi ei gorchuddio gan dywyllwch yn y gorllewin yn unig yr arhosai rhith o oleuni porffor, a hynny'n bur welw. "I ddiawl age!" ebr Choma Brwt yr athronydd. Rown i'n meddwl yn siwr y byddai ffermdy ar unwaith!" Ymgadwodd y diwinydd yn ddistaw, gan edrych ar yr olygfa o gwmpas, ac yna rhoi ei bib eto'n ei enau. Ac aethant ymlaen ar eu taith. "Duw annwyl!" meddai'r athronydd eto, gan aros, "all dyn ddim gweld 'i law!" "Wel, falle down ni ar draws rhyw fferm neu'i gilydd ymhellach ymlaen," meddai'r diwinydd, heb dynnu ei bib o'i enau. Ond erbyn hyn yr oedd yn nos, ac yn nos dywyll. Yr oedd cymylau bychain yn peri iddi fod yn fwy cadduglyd, ac nid oedd yr un argoel y gellid disgwyl na lloer na sêr. Sylweddolodd y myfyrwyr eu bod wedi colli'r llwybr, a'u bod wedi cerdded yn hir oddiar y ffordd. Ymysgydwodd yr athronydd â'i draed ymhob cyfeiriad o gwmpas, ac o'r diwedd gofynnodd yn swta, " Ble mae'r ffordd?" Yr oedd y diwinydd yn ddistaw, ond wedi meddwl, dywedodd, Ydi, mae'n noson dywyll." Aeth y rheithegwr i'r naill ochr, a cheisiodd ymbalfalu ar ei liniau am yr heol, ond ar dyllau bleiddiaid yn unig y disgynnai ei ddwylo. Parodd y sylwadau hyn i'r athronydd Choma lwyr anobeithio; ond yn sydyn ffroenodd aroglau pysgodyn wedi ei sychu. Taflodd gipolwg ar lodrau'r diwinydd a gerddai yn ei ymyl, a gwelodd gynffon mawr pysgodyn yn ymwthio o'i logell. Yr oedd y diwinydd eisoes wedi llwyddo i ysglyfaethu carp cyfan o'r cart. Gan mai o wir arferiad, ac nid o unrhyw drachwant, y gwnaethai hyn, a chan ei fod eisoes wedi llwyr anghofio'i garp ac yn ceisio ffordd i ddwyn rhywbeth arall, llithrodd Choma'i law i logell y diwinydd fel petai ei eiddo'i hun, a dug y carp oddiarno.<noinclude><references/></noinclude> srfuytjkomy58ecg3a0pehattxo1imu 104 85677 165952 2026-06-03T22:44:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Nid oedd ond y rhostir ymhobman, ac i bob golwg nid oedd neb yn symud ar hwnnw. Ymegniai'r teithwyr, serch hynny, i fyned yn eu blaen, eithr yr un diffeithwch oedd ymhobman. Ceisiodd yr athronydd weiddi, ond aeth ei lais ar goll o gwmpas iddo, ac nid oedd garreg ateb. Ymhen ychydig, clywent ryw riddfan egwan, fel oernad blaidd. "Nawr te! beth a wnawn ni?" meddai'r athronydd. Gwneuthur? Pam, aros a chysgu yn y maes," atebodd y diwinydd, a gwthiodd ei law i'w boced i gael modd tân pib i gael mygyn eto. Ond ni allai'r athronydd gytuno. Yr oedd ef wedi arfer cuddio ychydig dorthau a phedwar pwys o lard bob nos, a chlywai'r funud honno ryw wacter annioddefol yn ei stumog. Heblaw hynny, yr oedd yr athronydd braidd yn ofni'r bleiddiaid, er ei holl natur ysgafn. "Na, Chaliafa, amhosibl!" meddai. "Sut y gallwn ni ymestyn fel cŵn, heb gael dim byd i ffresio tipyn arnom. Gad i ni dreio eto, falle y down ni ar draws rhyw greadur byw, a bod yn ddigon lwcus i gael glasied o licwr heno o leiaf." Ar y gair "licwr" dyma'r diwinydd yn poeri, ac yn dywedyd, "'Dyw ''hwnnw,'' beth bynnag, ddim i'w gael yn yr awyr agored." Daliodd y myfyrwyr i gerdded, ac er eu dirfawr lawenydd, dyna gyfarthiad yn y pellter. Clustfeiniwyd i gael gwybod o ba gyfeiriad y deuai, ac yna ymlaen â hwy'n galonnog; ymhen ychydig gwelent oleu. "Fferm, myn Duw, fferm!" meddai'r athronydd. Nis twyllwyd hwy, canys cyn bo hir gwelsant fferm fach o ddau gaban, y ddau yn yr un buarth. Disgleiriai<noinclude><references/></noinclude> jb6b2ksk7kgj1dyqohtz5ues6qx6ov7 104 85678 165953 2026-06-03T22:45:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>goleuni yn y ffenestri; ymgodai deuddeg pren eirin yn y clawdd. Sbiodd y myfyrwyr drwy'r tyllau yn y glwyd bren, a gwelent fuarth a nifer o wagenni ynddo. Tywynnai'r sêr yn rhywle yn y ffurfafen y foment honno. "Dewch, fechgyn, peidiwch ag aros yn ol! Beth bynnag a ddigwyddo, rhaid inni gael cysgod." Curodd y tri myfyriwr yn gyfeillgar ar y glwyd, gan weiddi, Agorwch!" Agorodd drws un caban, dan grafu, ac mewn munud gwelai'r myfyrwyr ger eu bron hen wraig mewn croen dafad. "Pwy sy 'na?" meddai hi, gan besychu'n gryg. "Rhowch lety dros y nos, yr hen wraig; rŷn ni wedi colli'r ffordd; y mae bod allan cynddrwg â bod â stumog wag. A sut bobol ŷch chi?" "Rhai digon diddrwg—Chaliafa'r diwinydd, Brwt yr athronydd, a Gorobets y rheithegwr." Amhosibl," meddai'r hen wraig, "Mae'r fferm yn llawn, a phob cornel yn y caban wedi'i lanw. Ble y dodaf i chi, a chithe'n fechgyn tal, iach! Fe rwygai'r caban pe treiwn roi'r fath ddynion mawr ynddo. Rwy'n nabod yr athronwyr a'r diwinyddion hyn; unwaith y dechreuwch roi croeso i'r fath feddwon, fe ddifethir y fferm. Ffwrdd â chi! Does dim lle i chi yma'n awr.' Cymerwch drueni, yr hen wraig! Sut y gellwch chi adael i Gristnogion farw heb i chi godi bys. Dodwch ni lle y mynnoch; ac os gwnawn ni ryw ddrwg, beth bynnag a fo, gwywed ein dwylo, a Duw'n unig a ŵyr beth a ddigwydd inni. Dyna ichi!" Lliniarwyd yr hen wraig dipyn. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> nib1t2x7398h28anag6bsjmti50yfk3 104 85679 165954 2026-06-03T22:47:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"O'r gore," meddai, gan ystyried tipyn fel petai, "cewch ddod i mewn, ond fe'ch dodaf i chi mewn llefydd gwahanol, onite, ni allwn i fod yn dawel fy meddwl petaech chi'n cysgu gyda'ch gilydd." "Fel y mynnoch; ni ffraewn ni ddim am hynny," atebodd y myfyrwyr. Agorodd y glwyd, ac aethant i mewn i'r buarth. "Nawr, yr hen wraig," meddai'r athronydd, gan neshau ati," beth petai, mewn ystyr Duw! rwy'n clywed fy stumog fel petawn i'n treio cerdded ar fy mhenliniau. Dim crystyn yn fy ngenau oddiar y bore." "Dyna hi, 'lwch chi, dyna'r ŷch chi'n mofyn," meddai'r hen wraig. "Na does gen i ddim o'r fath, ac ni chyneuwyd mo'r stôf heddi." Ond fe dalwn am hynny i gyd," ychwanegai'r athronydd, ag arian parod, fel sy'n iawn, yfory. Ie," meddai dan ei anadl, "cythraul o ddim a gewch chi gynnon ni." Dewch ymlân, dewch ymlân! A byddwch yn folon ar beth ŷch chi'n 'i gael! Y gŵr drwg 'i hunan sy wedi anfon y gwŷr byddigion bach neis hyn! Parodd y sylwadau hyn i'r athronydd Choma lwyr anobeithio; ond yn sydyn ffroenodd aroglau pysgodyn wedi ei sychu. Taflodd gipolwg ar lodrau'r diwinydd a gerddai yn ei ymyl, a gwelodd gynffon mawr pysgodyn yn ymwthio o'i logell. Yr oedd y diwinydd eisoes wedi llwyddo i ysglyfaethu carp cyfan o'r cart. Gan mai o wir arferiad, ac nid o unrhyw drachwant, y gwnaethai hyn, a chan ei fod eisoes wedi llwyr anghofio'i garp ac yn ceisio ffordd i ddwyn rhywbeth arall, llithrodd Choma'i law i logell y diwinydd fel petai ei eiddo'i hun, a dug y carp oddiarno. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> cdm27mny5s7834l7xuigzofjnfv6vaz 104 85680 165955 2026-06-03T22:52:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Rhoddes yr hen wraig eu cysgleoedd i'r myfyrwyr. Dododd y rheithegwr yn y caban; cloes y diwinydd yn yr ysgubor wag; gosododd yr athronydd mewn côr defaid gwag. Ysodd yr athronydd y carp ar unwaith, wedi ei adael yn unig. Edrychodd oddiamgylch ar ochrau plethedig y côr. Ciciodd y trwyn a wthid i mewn ato gan hwch chwilfrydig oedd yn y côr nesaf, ac yr oedd ar droi ar ei ochr dde i gysgu fel y marw. Dyma'r drws isel yn agor yn ddisymwth, a'r hen wraig dan grynu'n dod i mewn i'r côr. "Yr hen wraig, beth ŷch chi'n 'i mofyn?" gofynnai'r athronydd. Ond deuai'r hen wraig yn syth ato â'i breichiau'n agored. "Oho!" meddyliai'r athronydd, "Dwyt ti ddim yn rhy hen i hynny, yr hen galon.' Symudodd draw ychydig, ond neshaodd yr hen wraig ato eilwaith yn ddiseremoni. Gwrando, yr hen wraig," meddai'r athronydd, " mae'r rhain yn ddyddiau ympryd. Rwyf i mor egwyddorol ag na chymerwn i ddim mil o bunnoedd am dorri fy llw." Ond agorodd yr hen wraig ei breichiau, a gafaelodd ynddo heb lefaru gair. Clywai'r athronydd ryw aeth drosto pan ganfu befrio annaearol yn ei llygaid. "Yr hen wraig! beth sy'n bod? Ewch ymaith, er mwyn Duw!" gwaeddai. Eithr nid atebodd yr hen wraig yr un gair, ond ymaflyd yn ei ddwy law. Neidiodd yntau ar ei draed, gan feddwl dianc. Ond safodd yr hen wraig yn y drws, gan sefydlu ei llygaid lluchedennol arno, a dechreuodd unwaith eto symud ymlaen tuag ato. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> capsmla6ihbyow90ld9eibg8ybztibw 104 85681 165956 2026-06-03T22:53:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Rhoddes yr hen wraig eu cysgleoedd i'r myfyrwyr. Dododd y rheithegwr yn y caban; cloes y diwinydd yn yr ysgubor wag; gosododd yr athronydd mewn côr defaid gwag. Ysodd yr athronydd y carp ar unwaith, wedi ei adael yn unig. Edrychodd oddiamgylch ar ochrau plethedig y côr. Ciciodd y trwyn a wthid i mewn ato gan hwch chwilfrydig oedd yn y côr nesaf, ac yr oedd ar droi ar ei ochr dde i gysgu fel y marw. Dyma'r drws isel yn agor yn ddisymwth, a'r hen wraig dan grynu'n dod i mewn i'r côr. "Yr hen wraig, beth ŷch chi'n 'i mofyn?" gofynnai'r athronydd. Ond deuai'r hen wraig yn syth ato â'i breichiau'n agored. "Oho!" meddyliai'r athronydd, "Dwyt ti ddim yn rhy hen i hynny, yr hen galon.' Symudodd draw ychydig, ond neshaodd yr hen wraig ato eilwaith yn ddiseremoni. Mynnai'r athronydd ei chilgwthio, ond, er mawr syndod iddo, canfu na allai na chodi ei ddwylo na symud ei draed. Dychrynwyd ef hefyd pan gafodd fod ei lais wedi distewi a bod ei wefusau'n dywedyd geiriau di-sŵn. Ni chlywai ond ei galon yn curo. Gwelai'r hen wraig yn dyfod ato, gan blethu ei dwylo, a chrymu ei phen, yn neidio fel cath ar ei gefn, yn taro'i ochr â choes ei hysgubell, ac yntau ei hun yn llamu fel march adeiniog, gan ei chario ar ei ysgwyddau. Digwyddodd hyn oll mor gyflym ag mai prin y gallai'r athronydd ddyfod ato'i hunan. Daliodd yn ei benliniau â'i ddwy law, i geisio atal ei goesau. Ond er syfrdandod iddo, codid hwy, yn erbyn ei ewyllys, a charlament ymlaen yn fuanach na march Circasaidd. Wedi iddynt fyned heibio i'r ffermdy, a'r gwastadedd llyfn yn ymagor o'u blaen, a choed du fel y glo'n ymledu yn eu hymyl, dyna'r pryd y dywedodd gyntaf wrtho'i hunan—— "Ha! gwiddon yw hi!" Tywynnai'r lleuad newydd yn yr wybren. Gorweddai llewych meddal canolnos yn llen dryloew ar y ddaear, fel nudden ysgafn. Yr oedd y coetir, y maes, yr wybren, a'r gwastadeddau fel petaent yn cysgu'n llygad agored. Bu awel yn siffrwd ac yn dyrchafu o ryw gwr neu'i gilydd unwaith yn unig. Yr oedd rhyw naws laith—gynnes yn ffresni'r nos. Yr oedd cysgodion y coed a'r llwyni, megis llafnau main, yn syrthio ar y gwastadedd llechweddol fel sêr gwib. Dyna'r fath nos ydoedd pan garlamai'r athronydd Choma Brwt â marchoges ddirgelaidd ar ei gefn. Clywai ryw fath o ludded poenus, ryw nychtod yn llithro i mewn i'w galon. Gostyngodd ei ben, a gwelai'r gwellt, a oedd yn awr bron dan ei draed, fel petai'n dyfnhau ac yn ymehangu,<noinclude><references/></noinclude> 40anhbgp9y14xly99cs837d6i2988gp 104 85682 165957 2026-06-03T22:54:32Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85683 165958 2026-06-03T22:54:44Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85684 165959 2026-06-03T22:54:55Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 165959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 85685 165960 2026-06-03T22:57:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"A glywaist ti'r hyn a ddigwyddodd i Choma?" meddai Tiberius Gorobets, gan neshau ato. (Troesai Tiberius yn athronydd, ac yr oedd yn blodeuo trawswch.) "Ewyllys Duw ydoedd," ebr y clochydd. "Awn i'r tŷ tafarn, ac yfwn wydraid at iechydwriaeth ei enaid." Dangosodd yr athronydd ifanc, a ddechreuasai arfer ei freiniau â'r fath frwdfrydedd fel yr oedd aroglau licwr a thybaco ar ei gôt, ei lodrau, a hyd yn oed ei gap, ar unwaith ei fod yn barod. Bachgen braf oedd Choma," ebr y clochydd, wedi i'r tafarnwr cloff roi ei drydydd gwydraid ger ei fron. "Bachgen rhagorol! A chollodd ei fywyd am ddim." "Mi wn i pa fodd y collodd ei fywyd," ebr y llall," o achos bod arno ofn y bu hynny; pe na buasai ofn arno, ni allasai'r widdon wneuthur unrhyw niwed iddo. Nid. rhaid i ddyn ond ymgroesi ger bron gwiddon, a phoeri ar ei chynffon, ac ni ddaw niwed iddo. Mi wn i bopeth am hynny, oherwydd gwiddonod yw'r holl hen wragedd sy'n eistedd yn y farchnad yn Kiev yma." Amneidiodd y clochydd â'i ben i gytuno. Ond gan iddo sylweddoli na allai ei dafod yngan gair, cododd yn ofalus o'i sedd, a than siglo o'r naill ochr i'r llall, aeth ymaith i chwilio am le i ymguddio yn rhyw lecyn pell yn y grug. Yr un pryd, yn ol ei hen arfer gynt, nid anghofiodd ladrata hen wadn esgid a orweddai ar fainc y tŷ tafarn. <br> <br> {{c|THE EDUCATIONAL PUBLISHING CO., LTD.,<br>CARDIFF AND LONDON.}}<noinclude><references/></noinclude> btbfqzo37ni2pii5bixw1nb5i24t0ak 104 85686 165961 2026-06-03T22:59:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 165961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gerfydd ei freichiau, a'i osod ar y fan lle y safai Choma. "Dyrchefwch fy aeliau-ni fedraf weld," ebr y Fii mewn llais bedd-a brysiodd yr holl fintai i ddyrchafael ei aeliau. "Nac edrych," ebr llais oddimewn wrth yr athronydd. Ond ni allai ymgadw. Edrychodd. "Dacw ef," meddai'r Fii, gan gyfeirio ato â bys haearn; a rhuthrodd yr holl giwed angen filod arno ar unwaith. Yr oedd wedi ei barlysu gan ofn, syrthiodd fel pren i'r llawr, ac yno yr ehedodd ei enaid oddiwrtho oherwydd ei ofn. Canodd y ceiliog. Hwn oedd yr ail dro-ni chlywsai'r ellyllon y caniad cyntaf. Brysiodd pob un o'r ysbrydion dychrynedig ei oreu i'r ffenestri a'r drysau i ffoi cyn gynted ag y gallai. Ond nid oedd amser ; felly arosasant ynghrog yno, wedi eu maglu yn y drysau a'r ffenestri. Pan ddaeth yr offeiriad, safodd yn syn wrth y fath halogi cysegr Duw, ac ni fentrodd gynnal gwasanaeth i'r marw yno. Safodd yr eglwys am genedlaethau fel yr oedd, a ffurfiau'r angen filod yn gymhleth yn y ffenestri a'r drysau. Tyfodd y prysgwydd, y llwyni, y grug gwyllt, a'r drain drosti, ac ni ŵyr neb heddyw ddatguddio'r fan y safai. Pan ddaeth y sôn am hyn i Kiev, a chlywed o'r diwinydd Chaliafa dynged drist yr athronydd Choma, fe'i llethwyd gan fyfyrdod am awr lawn. Buasai cyfnewid pwysig yn ei fywyd yn y cyfamser. Gwenasai ffawd arno. Wedi iddo orffen astudio, dewiswyd ef yn glochydd eglwys fwyaf Kiev, ac ymddangosai bob amser bron â'i drwyn wedi ei dorri, canys cywilyddus o anniben y codasid y grisiau coed i fyny i'r clochty. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> jv58kc1clye952i44tvanm9fld3n3gg 104 85687 165962 2026-06-03T23:00:20Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "a dwfr yn ymledu drosto a oedd mor glir â ffynnon y mynydd. Yr oedd y glaswellt yn debig i wely rhyw fôr disglair, gloew i'w ddyfnderoedd. Pa fodd bynnag, gallai weld yn eglur ynddo ei lun ei hun â'r hen wraig yn eistedd ar ei gefn. Gwelai ryw fath o haul yn tywynnu yno yn lle'r lloer. Clywai flodau'r gog yn tincial wrth ysgwyd eu pennau. Gwelai fôr-forwyn yn nofio allan o'r hesg, ei chefn a'i thraed yn disgleirio, ei chorff yn lluni... 165962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a dwfr yn ymledu drosto a oedd mor glir â ffynnon y mynydd. Yr oedd y glaswellt yn debig i wely rhyw fôr disglair, gloew i'w ddyfnderoedd. Pa fodd bynnag, gallai weld yn eglur ynddo ei lun ei hun â'r hen wraig yn eistedd ar ei gefn. Gwelai ryw fath o haul yn tywynnu yno yn lle'r lloer. Clywai flodau'r gog yn tincial wrth ysgwyd eu pennau. Gwelai fôr-forwyn yn nofio allan o'r hesg, ei chefn a'i thraed yn disgleirio, ei chorff yn lluniaidd a heinif, fel llewych pefrol. Troes hi ato, a dyna'i hwyneb,-â'r llygaid treiddiol yn fflachio, a chân ar ei gwefus a glwyfai ei galon,- yn dod tuag at ei wyneb yntau, ac wedi prin gyffwrdd ag wyneb y dwfr yn dychwelyd eto, dan grynu wrth chwerthin. Ac yna, trodd ar ei chefn, ac ymloewai ei bronnau tywyll yn yr haul, fel llestr tseini di-owmal, ar ymyl ei chorff meinwisgi. Yr oedd clych y dwfr fel perlau bychain yn wisg am dani. Gwenai yn y dwfr dan grynu o'i phen i'w thraed. A welai ef hyn, ai peidio? A oedd yn effro ai'n breuddwydio? Ond pa beth oedd y sŵn? y gwynt neu fiwsig? a hynny'n canu, yn dirwyn, yn dringo, ac yn treiddio i'w enaid ag ing annioddefol. "Pa beth yw? meddyliai'r athronydd Choma Brwt, gan edrych i lawr wrth chwyrnellu ymlaen ar ei gyflymaf. Llifai'r chwŷs allan ohono. Clywai ryw ddieflig drythyllwch yn ei feddiannu-rhyw felyschwant treiddiol lluddedus anaele. Tybiodd droeon ei fod wedi colli ei galon, a rhoes ei law, yn ei ddychryn, i chwilio am dani. Yr oedd yn ddiffygiol ac yn hurt, ceisiodd alw i'w gof yr holl weddïau a wyddai. Adroddodd yr holl felltithion ar y drwg ysbrydion, ac yn sydyn fe'i clywai ei hun yn adfywio rywsut; yr oedd yn teithio'n arafach, arafach. Eisteddai'r wrach yn llai tyn ar<noinclude></noinclude> ga1ljm9ut3de76x3j0f2rh5hy3t0gt2 104 85688 165963 2026-06-03T23:01:53Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ei gefn. Cyffyrddai'r gwair tew ag ef, ac ni welai mwyach ddim eithriadol ynddo. Disgleiriai'r lleuad glaer yn yr wybren. "Da iawn," meddyliai'r athronydd Choma ynddo'i hun, a dechreu adrodd y melltithion yn uchel bron. O'r diwedd, neidiodd fel mellten oddi tan yr hen wraig, a llamodd ar ei chefn hithau. Rhedai'r hen wraig â thuth mor fân ag iddo brin gael ei anadl. Yr oedd y ddaear fel petai'n chwyrnellu heibio danynt. Goleuid pope... 165963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ei gefn. Cyffyrddai'r gwair tew ag ef, ac ni welai mwyach ddim eithriadol ynddo. Disgleiriai'r lleuad glaer yn yr wybren. "Da iawn," meddyliai'r athronydd Choma ynddo'i hun, a dechreu adrodd y melltithion yn uchel bron. O'r diwedd, neidiodd fel mellten oddi tan yr hen wraig, a llamodd ar ei chefn hithau. Rhedai'r hen wraig â thuth mor fân ag iddo brin gael ei anadl. Yr oedd y ddaear fel petai'n chwyrnellu heibio danynt. Goleuid popeth yn eglur gan y lloer, er bod honno'n newydd. Nid oedd dim rhyngddynt â'r gwastadedd, eithr teithient mor gyflym ag mai egwan a chymysglyd y gwelai hwnnw. Cipiodd ffon a orweddai ar yr heol, a dechreuodd faeddu'r hen wraig â'i holl nerth. Ysgrechiodd honno'n wyllt, dan fygwth yn llidiog ar y cyntaf, ond buan yr aeth ei gweiddi'n wannach, dawelach, gliriach, ac o'r diwedd yn dyner, heb brin seinio, fel clychau arian lleddf. Suddodd hynny i'w galon, a heb wybod iddo fflachiodd i'w feddwl, "Ai'r hen wraig yn wir yw hon?" Och fi ni allaf fynd ymlaen," llefai hithau, dan lewygu, a syrthio i'r llawr. Safodd yntau, ac edrych i'w llygaid. Yr oedd y wawr yn torri, a disgleiniai aur gromennau eglwysi Kiev yn y pellter. O'i flaen, gorweddai morwyn brydferth, a'i main lywethau'n anhrefnus, a'i hamranflew'n hir fel saethau. Curai ei dwy law wen, noeth bob ochr iddi yn ei hanymwybod, ac edrychai i fyny dan riddfan, a'i llygaid yn llawn dagrau. Crynai Choma fel y ddeilen. Yr oedd wedi ei orchfygu gan drueni, a rhyw gyffro rhyfedd, a rhyw yswildod a oedd ddieithr beth iddo ef. Dechreuodd redeg ei eithaf. Ar y ffordd, curai ei galon yn wyllt, ac ni allai esbonio iddo'i<noinclude></noinclude> i90p71nc92qkrj3a29ycww9dmv7wnes 104 85689 165964 2026-06-03T23:02:56Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "hunan pa fath deimlad newydd a rhyfedd a'i meddiannai. Penderfynodd nad ai'n ol i'r fferm, a brysiodd ymlaen i Kiev, gan fyfyrio'r holl ffordd ar y digwyddiad dirgelaidd hwn. Nid oedd neb braidd o'r ysgolheigion yn y ddinas. Yr oeddynt oll ar wasgar yn y ffermydd, neu "mewn gwasanaeth," neu heb fod mewn unrhyw "wasanaeth" o gwbl, canys digon hawdd yn ffermydd Wcraina gael twmplenni, caws, llaeth enwyn, a phwdin berwi gymaint â het, h... 165964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hunan pa fath deimlad newydd a rhyfedd a'i meddiannai. Penderfynodd nad ai'n ol i'r fferm, a brysiodd ymlaen i Kiev, gan fyfyrio'r holl ffordd ar y digwyddiad dirgelaidd hwn. Nid oedd neb braidd o'r ysgolheigion yn y ddinas. Yr oeddynt oll ar wasgar yn y ffermydd, neu "mewn gwasanaeth," neu heb fod mewn unrhyw "wasanaeth" o gwbl, canys digon hawdd yn ffermydd Wcraina gael twmplenni, caws, llaeth enwyn, a phwdin berwi gymaint â het, heb dalu ffyrlling. Yr oedd yr aneddle mawr candryll lle y preswyliai'r byrddwyr yn hollol wag, ac er i'r athronydd chwilota ymhob cornel a phalfalu yn yr holl dyllau yn y to, ni chafodd yn unman yr un darn o fraster, na hyd yn oed o hen fara a fyddai'r ysgolheigion yn ei guddio. Pa fodd bynnag, cafodd yr athronydd yn fuan gyfle i newid ei gyflwr tostur. Wrth ymdroi deirawr o gwmpas y marchnadle, llwyddodd i daro ar weddw ifanc a wisgai fonet felen, yn gwerthu rhubanau, pelenni saethu, ac olwynion. Y diwrnod hwnnw, fe'i llanwyd â chig adar a phwdin berwi-yn wir ni ellir cyfrif y pethau a arlwyai'r ford o'i flaen yn y caban bach clai ynghanol y berllan geirios. A'r nos honno, gwelid yr athronydd yn nhafarn y pentref. Lledorweddai ar y sgiw, gan smygu ei bib fel arfer, a thaflu chweugain aur at y tafarnwr o Iddew yng ngŵydd y cwmni. Yr oedd godard o'i flaen. Edrychai'n dawel ddidaro ar y gwesteion yn mynd a dod, wedi llwyr beidio â meddwl am ei brofiad dieithr. Yn y cyfamser, lledai'r sôn dros yr holl le fod merch un o'r capteiniaid Cosac cyfoethocaf, â'i fferm tua phymtheng milltir o Kiev, wedi dychwelyd i'r tŷ'n llwyr ddiffygiol, a phrin ddigon cryf i allu cyrraedd yno ar ol bod am dro;<noinclude></noinclude> qblhex3f8zb5zqcqtdadas8z8ew538j 104 85690 165965 2026-06-03T23:03:55Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ei bod hi ar farw, ac yn dymuno, cyn marw, am adrodd gweddiau dros y meirw am dri diwrnod ar ol ei dydd hi gan ryw fyfyriwr o Kiev, Choma Brwt. Torrwyd y newydd hwn i'r athronydd gan y rheithor ei hun, a'i galwodd yn naturiol i'w ystafell a dywedyd wrtho y dylai frysio'n ddiymdroi ar ei daith, fod cyrnol o Gosac wedi gyrru cerbyd a gwŷr yn arbennig i'w gyrchu. Crynai'r athronydd gan ryw deimlad dieithr na allai mo'i egluro iddo'i hu... 165965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ei bod hi ar farw, ac yn dymuno, cyn marw, am adrodd gweddiau dros y meirw am dri diwrnod ar ol ei dydd hi gan ryw fyfyriwr o Kiev, Choma Brwt. Torrwyd y newydd hwn i'r athronydd gan y rheithor ei hun, a'i galwodd yn naturiol i'w ystafell a dywedyd wrtho y dylai frysio'n ddiymdroi ar ei daith, fod cyrnol o Gosac wedi gyrru cerbyd a gwŷr yn arbennig i'w gyrchu. Crynai'r athronydd gan ryw deimlad dieithr na allai mo'i egluro iddo'i hunan. Dywedai rhywbeth dirgel wrtho fod rhyw chwithdod ar ddod i'w ran. Mynegodd yn bendant, heb wybod ei hun paham, nad elai. "Nawr, edrych yma, meistr Choma," ebe'r rheithor, a fedrai ar brydiau annerch y rhai dano'n eithriadol foesgar, "does yr un cythraul yn gofyn i ti a fynni di fynd ai peidio. Yn unig mi ddwedaf hyn wrthyt, os dechreui di ryw ffwlbri i'm twyllo i, neu ddechreu dadleu, y rhof i'r gair i olchi dy gefn â bwndel o fedw fel na allit fyth ddymuno'i well." Aeth yr athronydd allan dan grafu ei glust, heb ateb gair, gan arofun y cyfle cyntaf roi ei draed yn y tir. Yr oedd yn disgyn yn fyfyriol dros y grisiau serth a arweiniai i'r cwrt ynghanol y poplys. Arhosodd ennyd, canys clywai'n eglur lais y rheithor yn gorchymyn i'w stiward ac i ryw un arall hefyd-un o'r gweision oddiwrth y Cosac i'w gyrchu, debig iawn. "Diolch i'w Anrhydedd am y blawd a'r wyau," ebr y rheithor," a dywed wrtho yr anfonaf y llyfrau yr ysgrifenna am danynt yn union pan fônt yn barod; rwyf i eisoes wedi eu rhoi i sgrifennydd i'w copio. A phaid ag anghofio, 'machgen da i, ddywedyd wrth ei Anrhydedd fy mod yn. gwybod bod pysgota da ar ei stâd, yn enwedig stwrsiwn. Rwy'n gobeithio yr enfyn beth imi pan gaffo gyfle. Gwael<noinclude></noinclude> n24flnj4brpj744halns69g710brco5 104 85691 165966 2026-06-03T23:09:29Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "a drud yw'r pysgod yn y basarau yma. Iaftwch, rho wydraid o licwr yr un i'r bechgyn da yma; ie, a rhwyma'r athronydd neu y mae'n siwr o ddianc ar unwaith." "Cei weld, yr hen fab gast!" meddyliai'r athronydd. "Fe'i sbectodd, yr hen gnaf hirgoes!" Disgynnodd i'r cwrt, ac yno gwelodd fen, a feddyliai gyntaf ei bod yn ysgubor ar olwynion-yr oedd yn wir mor fawr ag odyn i bobi priddfeini. Un o gerbydau cyffredin Cracof ydoedd, y byddai... 165966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a drud yw'r pysgod yn y basarau yma. Iaftwch, rho wydraid o licwr yr un i'r bechgyn da yma; ie, a rhwyma'r athronydd neu y mae'n siwr o ddianc ar unwaith." "Cei weld, yr hen fab gast!" meddyliai'r athronydd. "Fe'i sbectodd, yr hen gnaf hirgoes!" Disgynnodd i'r cwrt, ac yno gwelodd fen, a feddyliai gyntaf ei bod yn ysgubor ar olwynion-yr oedd yn wir mor fawr ag odyn i bobi priddfeini. Un o gerbydau cyffredin Cracof ydoedd, y byddai rhyw drigain o Iddewon, ynghyda'u gosgorddwyr, yn teithio ynddynt i ba le bynnag y clywent ei bod yn ddydd ffair. Yr oedd chwe Chosac corffol, cadarn, gweddol oedrannus yn ei ddisgwyl. Dangosai eu cotiau brodiog o liain main eu bod yn weision i ryw ŵr cyfrifol, cefnog arno. Yr oedd rhyw fân greithiau'n dystiolaeth iddynt wasnaethu, nid heb glod, yn y brwydrau. "Beth a allaf ei wneuthur? Ni all neb osgoi ei ran," meddyliai'r athronydd. Felly, cerddodd at y Cosaciaid. "Dydd da, frodyr gydfforddolion," meddai wrthynt yn arw. "Dydd da, meistr athronydd," atebai rhai ohonynt. "Wel, ac mae'n rhaid i mi eistedd gyda chi? Cerbyd rhagorol," meddai, gan fyned i mewn iddo. "Pe gallem hurio cerddorion, gallem gael dawns ynddo." "Gallem, mae digon o le ynddo, "ebr un o'r Cosaciaid, gan eistedd yn ymyl y gyrrwr. Gwisgai'r olaf ddarn o frethyn am ei ben, yn lle'i gap a lwyddasai i'w roi'n adneu yn y tŷ tafarn. Dringodd y pump arall, gyda'r athronydd, i mewn i ganol y cerbyd, a gorwedd i lawr ar y sachau a oedd yn llawn o'r gwahanol bethau a brynasent yn Kiev. {{nop}}<noinclude></noinclude> fozj3z5vy94ptzkijlekdga4jsg38co 104 85692 165967 2026-06-03T23:11:22Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""Carwn wybod," eb yr athronydd, "pa sawl ceffyl a fyddai'n rhaid eu cael i dynnu'r cerbyd hwn pe llenwid ef â rhyw nwydd fel halen, neu gynion haearn." "Ie," meddai'r Cosac ar y bocs ar ol aros, "byddai'n rhaid i ni gael cryn nifer o geffylau." Ar ol yr ateb llawn hwn, tybiai'r Cosac fod ganddo hawl i barhau'n ddistaw weddill y siwrnai. Yr oedd yr athronydd yn awchus iawn i wybod yn fwy manwl pwy a pha fath oedd y cyrnol o Gosac,... 165967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Carwn wybod," eb yr athronydd, "pa sawl ceffyl a fyddai'n rhaid eu cael i dynnu'r cerbyd hwn pe llenwid ef â rhyw nwydd fel halen, neu gynion haearn." "Ie," meddai'r Cosac ar y bocs ar ol aros, "byddai'n rhaid i ni gael cryn nifer o geffylau." Ar ol yr ateb llawn hwn, tybiai'r Cosac fod ganddo hawl i barhau'n ddistaw weddill y siwrnai. Yr oedd yr athronydd yn awchus iawn i wybod yn fwy manwl pwy a pha fath oedd y cyrnol o Gosac, ac am ei ferch hithau, a ddychwelodd adref mor rhyfedd ei chyflwr, ac a orweddai'n awr ar farw, a'i thynged wedi ei chymhlethu mor dyn yn yr eiddo yntau; pa fath oedd eu bywyd, a pha beth oedd trefn eu tŷ. Holai'r Cosaciaid, eithr yr oeddynt hwy, debig, yn athronwyr megis yntau, canys pwffian y mwg yn unig a wnaent yn ateb iddo, wedi eu rhoi eu hunain yn gomfforddus ar y sachau. Ond rhoddes un ohonynt orchymyn byr i'r gyrrwr ar y bocs. "Edrych yma, Oferco, yr hen ffwl, pan ddown ni at yr heol fawr—heol Tswchrail, wrth gwrs,—paid di ag anghofio aros yno a'm deffro i a'r bechgyn eraill os digwydd i ni gwympo i gysgu." Yna, fe gwympodd i gysgu, gan chwyrnu'n uchel. Pa fodd bynnag, nid aeth y cyfarwyddiadau hyn yn gwbl ofer, oherwydd y munud y dechreuodd y fen anferth nesu at "yr heol fawr neu heol Tswchrail," gwaeddodd yr holl gwmni ag un llais "Aros." Heblaw hynny, yr oedd ceffylau Oferco wedi ymgyfarwyddo gymaint â'r drefn hon ag yr arferent aros o'u rhan eu hunain y tu allan i bob tŷ tafarn. Er mai diwrnod mwrn yng Ngorffennaf ydoedd, deuthant oll allan o'r cerbyd, a mynd i mewn i ystafell front isel, a'r<noinclude></noinclude> k0isgh2x72nswo05c3behzbqk4c49xt