Dagbani Wikipedia
dagwiki
https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
first-letter
Miidiya
Diŋ'gahim
Yɛltɔɣa
Ŋun su
Ŋun su yɛltɔɣa
Wikipedia
Wikipedia yɛltɔɣa
Lahabali kɔligu
Lahabali kɔligu yɛltɔɣa
MiidiyaWiki
MiidiyaWiki yɛltɔɣa
Tɛmplet
Tɛmplet yɛltɔɣa
Sɔŋsim
Sɔŋsim yɛltɔɣa
Pubu
Pubu yɛltɔɣa
Salima
Salima yɛltɔɣa
MOS
MOS yɛltɔɣa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Laɣakpahara
0
9623
139731
133025
2026-06-10T04:33:45Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139731
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{D-Class}}
[[Lahabali kɔligu:Cowrie shell (29514484738).jpg|thumb|laɣakpahara]]
[[File:Cypraea chinensis with fully extended mantle.jpg|thumb|Cowrie (''[[Ovatipsa chinensis|Cypraea chinensis]]'') with fully extended mantle]]
[[File:Different cowries.jpg|thumb|Shells of various species of cowrie; all but one have their anterior ends pointing towards the top of this image.]]
'''Laɣakpahara bee laɣikpahira''' ({{plural form|'''cowries'''}}) nyɛla yuli din niŋ bayana zaŋ n-ti kom ni kɔte bihi mini zaɣ'kara din be binnɛma zuliya shɛli Anashaara ni boli [[Cypraeidae]] ni.
Yuli din nyɛ ''[[porcelain]] nyɛla'' Itali nima balli ni yu'kurili zaŋ n-ti laɣakpahara wɔɣu ({{Lang|it|porcellana}}) pirin la di ni ŋmani taba la zuɣu.<ref>{{Cite web|url=https://www.oed.com/start;jsessionid=4BEE04619E2BE3897A1C9666D83E7F96?authRejection=true&url=%2Fview%2FEntry%2F147941%3FredirectedFrom%3Dporcelain|title=Home : Oxford English Dictionary|website=Oed.com|access-date=10 August 2022|archive-date=10 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810185817/https://www.oed.com/start;jsessionid=4BEE04619E2BE3897A1C9666D83E7F96?authRejection=true&url=%2Fview%2FEntry%2F147941%3FredirectedFrom%3Dporcelain|url-status=dead}}</ref>
Laɣakpahara wɔri nyɛla din mali kaya ni taada, daabiligu nti pahi nachiinsi nahingbana zaŋ n-ti bala pam kaya ni taada ʒilɛlini. Laɣakpahara ŋɔ n-daa nyɛ wɔ' shɛŋa niriba ni daa mali tumdi tuma dunia zaa ka di nyɛ liɣiri din nyɛ binwɔri. Di nyɛla din niŋ bayana pam a yi chaŋ India Kuliga ni ka nyɛ bɛ ni daa deeri shɛli [[Maldive Islands]] din be [[Sri Lanka]] din miri India nima [[Malabar coast]], [[Borneo]] mini East Indian Islands din be [[Maluku Islands|Maluku]], Pacific nti pahi yaɣa pam zaŋ n-ti [[Africa|Afirika]] tiŋgbana bini din gbaai [[Ras Hafun]] zaŋ hali ni [[Mozambique]]. Laɣakpahara wɔɣu laɣifu nyɛla din daa nyɛ yɛlikpani zaŋ n-ti [[Africa|Afirika]], [[South Asia]] nti pahi [[East Asia]] kɔhimma ni damma ni zaa.
Tiŋ'kara din gbaai [[United States]] mini [[Mexico]], laɣakpahara balibu pam bela [[Central California]] zaŋ chaŋ [[Baja California]] kulisi ni ("[[chestnut cowrie]]" ko n-nyɛ laɣakpahara din pili [[eastern Pacific Ocean]] zaŋdu United States teeku yaɣili; zaŋ chaŋ south, ni zaŋ chaŋ Mexico teeku polo, [[Central America]] nti pahi [[Peru]]. [[Macrocypraea cervinetta|Little Deer Cowrie]] gba nyɛla di beni; ka chaŋ hali ti be Pacific zaŋ yi Central America, Pacific laɣakpahira liɣiri nyɛla din beni<ref>{{cite web|url=http://www.pcas.org/vol35n23/3523koerper2.pdf|title=A Cowry Shell Artifact from Bolsa Chica : An Example of Prehistoric Exchange|website=Pcas.org|access-date=10 August 2022}}</ref>) nti pahi [[Southeastern United States]] kulisi ni zaa.<ref>{{cite web | url=https://www.infoplease.com/encyclopedia/ecology/animals/invertebrates/cowrie | title=Cowrie |website=Infoplease.com}}</ref>
Laɣakpahara zuliya shɛli ban be laɣakpahara zuliya shɛli Anashaaranima ni boli [[Ovulidae]] nyɛla bɛ ni saɣiti ni shɛli gba nyɛla laɣakpahara. [[British Isles]] polo laɣakpahara zuliya shɛli bɛ ni boli ''[[Trivia (gastropod)|Trivia]]'' (laɣakpahara zuliya shɛli Anashaara ni boli Triviidae, laɣakpahara zuliya shɛli din nyɛ ''[[Trivia monacha]] mini'' ''[[Trivia arctica]]'') nyɛla bɛ ni booni shɛli gba laɣakpahara saha shɛŋa. Laɣakpahara zuliya shɛŋa din nyɛ Ovulidae mini Triviidae n-nyɛ laɣakpahara bali shɛŋa din pahi m-be Anashaaranima ni boli laɣakpahara pubu bali shɛli din nyɛ [[Cypraeoidea]], laɣakpahara bali shɛli mini din ŋmani li pam.
==Di Pilli==
Bachi shɛli bɛ ni boli laɣakpahirili nyɛla din yina [[Hindi]] {{Lang|hi|कौडि}} ({{Transliteration|hi|kaudi}}) balli ni, ka di mi maŋmaŋa yina [[Sanskrit]] {{Lang|sa|कपर्द}} (''{{Transliteration|sa|kaparda}}'') balli ni.<ref>{{cite web
| title = Cowri
| website= Dictionary.com
| url = http://dictionary.reference.com/browse/cowrie
| access-date = 25 September 2013}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.oed.com/dictionary/cowrie_n?tab=etymology |title=Oxford English Dictionary |date=July 2023 |publisher=[[Oxford University Press]] |at=cowrie (n.), Etymology |doi=10.1093/OED/4018863654}}</ref>
== Wɔɣu buɣisibu ==
[[File:Cypraea-moneta-001.jpg|thumb|1742 drawing of shells of the money cowrie, ''[[Monetaria moneta]]'']]
[[File:Cowrie shells.jpg|thumb|Cowrie shells]]
Laɣakpahara wɔri tooi zooi la wɔri din nyɛ zaɣi polipoli ka nyɛlisira ka nyɛ din mali galli-taɣinamsi. Di luɣishɛli din kpulim maa n-nyɛ di nyaaŋa , di yaɣili din salisi ŋɔ yuli n-nyɛ di puli bee di tooni polo, dini n-nyɛ yaɣ' shɛli din waɣa, muɣiliŋga, ka yooi voli ([[aperture (mollusc)|aperture]]) ka di ŋmani nyina laasabu di nangbanbiya ni. Di luɣishɛli din niŋ muɣiliŋga maa n-nyɛ galli-taɣinamsi laɣakpahara wɔɣu ŋɔ nyoli ni ka wɔɣu ŋɔ luɣishɛli din yɛlim ŋɔ mi nyɛ di nyaaŋa. Wɔɣu ŋɔ gilagila pala din ni tooi nya laɣakpahara din bi puuni, amaa ka be laɣakpahara lɛri ni, ka di zuɣu che ka zaɣ'bihi ŋɔ nahingbana be di ko ka che zaɣ'kara maa.
==Di Tuma Zaŋ Ti Daadama==
===Liɣiri tuma===
{{See also|Shell money}}
Laɣakpahara wɔri, balantee ''[[Monetaria moneta]]'', nyɛla gbansabila ni daa yunsiri shɛli saha din gari maa ka di daa nyɛ laɣa zuɣu. O buku din nyɛ ''[[Marriage and Morals]]'', [[Bertrand Russell]] nyɛla din jandi laɣakpahara wɔri yunsibu din nyɛ laɣa zuɣu [[ancient Egypt]] zaŋ chaŋ ŋmahinli din be taɣinamsi zaŋ n-ti wɔri mini paɣa tooni sunsuun.<ref name=Russell>{{Cite book|url=https://archive.org/details/marriagemorals00russ_0/page/34|title=Marriage and Morals|year=1929|first=Bertrand|last=Russell|publisher=H. Liveright|page=34}}</ref> Yuuni 1500s nyaaŋa, wɔri ŋɔ zaŋ tum liɣiri tuma nyɛla din daa lahi niŋ bayana pahi. "Western nations", Nanima nyɛla ban daa zaŋ [[History of slavery|dabili daabiligu]], n-daa piligi kalinli pam zaŋ n-ti [[Republic of the Maldives|Maldivian]] laɣakpahara din be Afirika.<ref>{{cite book |author1=Jan Hogendorn |author2=Marion Johnson |title=The Shell Money of the Slave Trade |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/regional-history-after-1500/shell-money-slave-trade |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |date=1986 |isbn=9780521541107 |access-date=29 April 2015 }}</ref> Laɣakpahara ŋɔ ka bɛ daa zaŋ n-ti [[Ghana Nima Liɣiri|Ghana nima liɣiri]] yuli. Bini din gbaai tusa ata nyaaŋa, laɣakpahara wɔri bee di ŋmali n-daa nyɛ din kuri liɣiri bukaata China tiŋgbani ni.<ref>[http://www.cowry.org/archive/NSN306CY.HTM#C "Money Cowries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090405172236/http://www.cowry.org/archive/NSN306CY.HTM#C |date=2009-04-05 }} by Ardis Doolin in ''Hawaiian Shell News'', NSN #306, June 1985</ref> Di nyɛla bɛ ni daa lahi mali shɛli taɣiri binyɛra [[India]] tiŋgbani ni.
China nima bachinima ŋmɛbu laɣifu dalinli ([[Wikt:貝|貝]]) nyɛla din daa piligi ni Maldivian laɣakpahara wɔri bɔmbu.<ref>{{Cite web |url=http://zhongwen.com/cgi-bin/zipux2.cgi?b5=%A8%A9 |title=Archived copy |access-date=2012-05-12 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225100252/http://zhongwen.com/cgi-bin/zipux2.cgi?b5=%A8%A9 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bertsch |first=Wolfgang |date=Autumn 2000 |title=The Use of Maldivian Cowries as Money According to an 18th Century Portuguese Dictionary on World Currencies |url=https://www.orientalnumismaticsociety.org/archive/ONS_165.pdf |journal=Oriental Numismatic Society Newsletter |volume=165 |pages=18 |via=Oriental Numismatic Society Archive}}</ref> Bachinima mini nahingbana din jandi laɣifu, buni, nyɛla din tooi mali din bɔŋɔ ka di nyɛ di dalinli. Pɔi ni "[[Spring and Autumn period]]" ŋɔ saha laɣakpahara nyɛla bɛ ni daa mali shɛli n-niŋdi kɔhamma ni dammanima zaa.{{citation needed|date=August 2014}}
=== Tabiibi bukaata tuma ===
[[Ojibway|Ojibwe]] niriba ban be [[North America]] malila laɣakpahara wɔ' shɛli bɛ ni boli '''miigis shells''' bee '''whiteshells''' n-kuri bɛ bukaata nima "[[Midewiwin]]" tuma ni, ni [[Whiteshell Provincial Park]] din be [[Manitoba]], [[Canada]] nyɛla bɛ ni zaŋ lala laɣakpahara wɔɣu ŋo yuli boli shɛli.<ref>{{cite book|author=Pamela Rose Toulouse|title=Truth and Reconciliation in Canadian Schools|publisher=Portage & Main Press|year=2018|isbn=9781553797463|page=65}}</ref> Nangbankpeeni shɛli beni zaŋ jɛndi Ojibway ni zaŋ wɔri ŋɔ niŋ daabiligu bee m-pili li shɛm. Nolini taarihi wuhiya ni tiŋgbani ni ka bɛ daa nya lala binwɔri ŋɔ, bee kulibɔna puuni ka kom daa ʒi li yina. Lala binwɔri ŋɔ nyabu tuuli ha ni tooi nyɛla ban daa niŋdi daabiligu sahashɛli ha ni daa ʒi shɛli na. Nolini taarihi wuhiya ni tiŋgbani ni ka bɛ daa nya lala binwɔri ŋɔ, bee kulibɔna puuni ka kom daa ʒi li yina. Lala binwɔri ŋɔ nyabu tuuli ha ni tooi nyɛla ban daa niŋdi daabiligu sahashɛli ha ni daa ʒi shɛli na.
Eastern India tingbani ni, di bahi bahindi West Bengal, di nyɛla liɣiri di che ka kpiimba duri kuliga din yuli booni "[[Vaitarani (mythology)|Vaitarani]]". Laɣakpahara nyɛla bɛ ni yori laɣ'shɛli ka bɛ nyori kpiimba. Laɣakpahara lahi nyɛla din pahiri buɣili Laxmi jambu ni.
Brazil tiŋgbani ni, di ni daa niŋ ka daba dabu be gbansabila tiŋgbani ni, laɣakpahara wɔri (bɛ ni boli shɛli ''búzios'') daa nyɛla bɛ ni mali shɛli ŋmɛri kuŋ tiri [[Orisha|Orixás]] buɣa ka wumdi di labisibu.
Laɣakpahara pahila [[Kaniyar Panicker]] buɣijamdiba ban be [[Kerala]] ni mali shɛli kuri bukaata, India.<ref>{{cite book|last=Panikkar|first=T. K. Gopal|url=https://books.google.com/books?id=D27KRLsFNnAC&pg=PA254|title=Malabar and its folk|publisher=Asian Educational Services|year=1995|isbn=978-81-206-0170-3|edition=2nd reprinted|page=257|orig-year=1900}}</ref>
Gbansabila tinsi yaɣ'shɛŋa, laɣ'kpahira daa nyɛ bɛ ni yori shɛli ka niŋdi dabodabo, ka di daa tabi bi'dɔɣiligu, paɣa mini doo laɣibu mini saha.<ref>{{cite book|last1=Tresidder|first1=Jack|title=The Hutchinson Dictionary of Symbols|date=1997|publisher=Helicon|isbn=1-85986-059-1|location=London|page=53}}</ref> Di lahi nyɛla din tibiri ningbungbaŋ zuɣu dɔri kamani nabikɔɣu, di yi niŋ ka a nyoli ka di leei tampilim.<ref>{{Cite journal|last=Ameade|first=Evans Paul Kwame|last2=Dayah|first2=Barnabas|last3=Kouame|first3=Lovis Nsoua Abina|last4=Edmond|first4=Saavielung Yaganomo|last5=Abraham|first5=Bodong|last6=James|first6=Balansuah Bayuo|last7=Stephen|first7=Gmawurim|last8=Abagna|first8=Linda Adobagna|last9=Adom|first9=Emmanuel|date=2023-05-19|title=Current Uses of Cowries in Traditional Medicine After their Disuse as Currency-A Cross-Sectional Study in Ghana|url=https://crimsonpublishers.com/index.php|journal=Advances in Complementary & Alternative medicine|language=English|volume=7|issue=4|pages=727–732}}</ref>
[[Pre-dynastic Egypt|Egypt]] mini Neolithic [[Southern Levant]] piligu saha , bɛ daa malila laɣakpahara m-pahiri sɔɣiri bi'puɣinsi.<ref>{{Cite journal|last=Golani|first=Amir|date=2014|title=Cowrie Shells and their Imitations as Ornamental Amulets in Egypt and the Near East|url=https://www.academia.edu/10613327|journal=Polish Archaeology in the Mediterranea|pages=71–94}}</ref> ƷaamaniLevantine daa nyɛla bɛ bo n-nya shɛli ka di pe n-gili paɣa zuɣuŋmani. Yuma din gbaai [[Bronze Age|Bronze]] saha, laɣakpahara daa nyɛla din niŋ bayana kuyiya pina ni, ka lahi nyɛ bɛ ni mali shɛli pahiri sɔɣiri paɣaba mini bihi.<ref>Kovács 2008: 17</ref>
===Nachintɛri===
Laɣakpahara wɔri lahi nyɛla bɛ ni mali shɛli n-diri nachiinsi, ka shɛba mali maani binyɛra din nyɛ nachintɛri bee [[amulet|tim]]. [[Mende people|Mende]] kaya ni taada ni, laɣakpahara wɔri nyɛla dalinli din zani paɣ'tali, dɔɣim, dɔɣibu n-ti pahi buni.<ref>[[iarchive:radiancefromwate00boon/page/219|<!-- quote=cowrie feminine. --> ''Radiance from the Waters: Ideals of Feminine Beauty in Mende Art'']] by [[Sylvia Ardyn Boone]]. [[Yale University Press]], 1986.</ref> Sasabira ŋun sabbu dalindi bala nyɛla ŋun nya ka di gbunni biɛhigu ŋmani paɣa paɣ'tali gbana bee nimbila.<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/pss/1257370 | jstor=1257370 | title=Cowrie Shells as Amulets in Europe | last1=Hildburgh | first1=W. L. | journal=Folklore | date=1942 | volume=53 | issue=4 | pages=178–195 | doi=10.1080/0015587X.1942.9717654 }}</ref>
[[Fiji]] Islands, waɣu zaŋ n-ti salima laɣakpahara bee bulikula, ''[[Cypraea aurantium]]'', bɛ daa chibiri la di naabu shee voli ka zaŋ mii niŋ din ni ka zaŋ li kaai gili [[tribal chief|Naa]] nyiŋgoli ka di wuhiri zaashee din gahim.<ref>[https://web.archive.org/web/20080324021830/http://www.stampsfiji.com/fijian.htm Cowries as a badge of rank in Fiji.] (archived)</ref> [[Tuvalu]] paɣaba nyɛla ban mali laɣakpahara mini wɔri din pahi m-maani kali binyɛra.<ref name="ATP">{{cite web| last =Tiraa-Passfield | first = Anna |title= The uses of shells in traditional Tuvaluan handicrafts| publisher= SPC Traditional Marine Resource Management and Knowledge Information Bulletin #7|date = September 1996|url= http://www.spc.int/DigitalLibrary/Doc/FAME/InfoBull/TRAD/7/TRAD7_02_Tiraa.pdf| access-date=8 February 2014}}</ref>
===Diɛma ni yiɣijam mini gambuli===
Laɣakpahara wɔri nyɛla saha shɛŋa bɛ ni mali shɛli n-tumdi [[dice|ludu bia]] tuma, ŋmahinli, wolibɔŋ diɛma kamani [[Pachisi]], [[Ashta Chamma (board game)|Ashta Chamma]] bee [[divination]] (cf. [[Ifá]] mini [[Annual Customs of Dahomey|annual customs of Dahomey]] zaŋ n-ti [[Benin]]). Wɔri kalinli kamani (dibaayobu bee dibaayopɔin din be Pachisi) nyɛla bɛ ni yɛn zaŋ shɛli labi ka din lurina ka di voya kpa zuɣusaa wuhiri di kalinli shɛli din kpilim.{{citation needed|date=August 2014}}
[[Nepal]], laɣakpahara nyɛla bɛ ni mali shɛli diɛmdi diɛma, niriba anahi n-ti pahi bɛ mini ban diɛmdi diɛma ŋɔ nyɛla ban yɛn zaŋ laɣakpahara pinaayobu bahi. Diɛma ŋɔ nyɛla bɛ ni tooi diɛmdi shɛli yinsi ni samban polo di yi ti niŋ ka bɛ puhiri [[Hindu]] chuɣu zaŋ n-ti [[Tihar (festival)|Tihar]]<ref name="Cowries' use in Nepal">{{cite web |title=Tihar |url=http://www.yetitrailadventure.com/nepal/tihar.html |website=Yeti Trial Adventure |access-date=22 October 2014 |archive-date=23 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023232229/https://www.yetitrailadventure.com/nepal/tihar.html |url-status=dead }}</ref> bee [[Deepawali]]. Lala chuɣu ŋɔ ni yaha, lala wɔri ŋɔ nyɛla bɛ ni jɛmdi shɛli ka di nyɛ shihirili zaŋ n-ti Duuma [[Lakshmi]] mini buni.{{citation needed|date=March 2016}}
===Din pahi===
Laɣakpahara wɔri zaɣ'kara kamani ''[[Cypraea tigris]]'' wɔri nyɛla bɛ ni daa mali shɛli taɣindi nɛma ni n-shɛra [[Europe]] tiŋgbanni ka daa lahi zaŋli yihi sɔɣisi napɔŋkpahi. Laɣakpahara ŋɔ polipoli tali zuɣu chɛmi ka shɛrigi ni tooi neeni ni alaha. {{citation needed|date=August 2014}}
A yi lihi kurumbuni ha, kamani yuuni 1940s zaŋ ti gbai yuuni 1950s, laɣakpahara wɔri din nyɛ zaɣ'bihi nyɛla bɛ ni daa zaŋdi shɛli pahiri tooi sɔŋdi wuhiri bi'bihi laasabu malibu shikuriti ni.
<gallery>
File:A print from 1845 shows cowry shells being used as money by an Arab trader.jpg|Print from 1845 shows cowrie shells being used as money by an Arab trader.
File:Antiquities of the southern Indians, particularly of the Georgia tribes (1873) (14777393065).jpg|Antiquities of Native Americans, particularly of the Georgia tribes (1873)
File:Cowrie shells - sozhi roll of 3.jpg|Cowrie shells used as dice, showing a roll of 3
File:Cowrie at Paindane coral garden dsc04639.jpg
File:Cowries.png
File:Cowrie laying eggs.jpg|laɣakpahara ni nyeri gala
File:Cowrie Shells Used as Currency.jpg|bɛ ni zaŋ laɣakpahara wɔri n-niŋ liɣiri
File:Cowrie shells made from clay (Early Chinese burial money) - Scott Semans 04.jpg|bɛ ni zaŋ yaɣiri m-mali laɣakpahara
File:Cowries Print Maxi Dress.JPG|laɣakpahara ni pa daliya zuɣu
File:Cowrie shell pendant MET DT225887.jpg|Cowrie shell pendant
File:Cowrie Money & Gambling Chips, Ramkhamhaeng Museum, Sukhothai (47648389081).jpg|Cowrie Money & Gambling Chips
File:Cowries sets on Igba Osun.jpg|Cowries sets on Igba Osun
File:Cowries necklaces made in Northern Ghana.jpg|Laɣakpahara nyingokɔriti din nyɛ tudu yaɣili malibu
File:Cowries - Nalanda Museum (2).jpg|Cowries - Nalanda Museum
File:Cowries (Ancient Chinese Money) - Scott Semans.jpg|China nima nadaa liɣiri
File:Cowries.jpg|Laɣakpahara
File:Cowries beaded belt.jpg|Laɣakpahara yari
File:Cowries - Nalanda Museum (1).jpg|Cowries - Nalanda Museum (1)
File:Cowries (Ego igwe).jpg|Cowries (Ego igwe)
</gallery>
== Lihimi m-pahi ==
*[[Money cowry]]
*[[Shell money]]
**[[Wampum]]
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
== Tooni karimbu ==
* Felix Lorenz; Alex Hubert (1999). ''A Guide to Worldwide Cowries''. Conchbooks. {{isbn|978-3-925-91925-1}}.
== External links ==
* [https://web.archive.org/web/20090414110124/http://www.flmnh.ufl.edu/cowries/ Cowrie Genomic Database Project]
* [https://web.archive.org/web/20060527111331/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/path/Cypraea.html#Cypraea Genus ''Cypraea'' on Animal Diversity Web]
* [http://www.cowry.org/ cowry.org – studying Hawaii's cowries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173457/http://www.cowry.org/ |date=2016-03-03 }}
* [http://www.beautifulcowries.net Beautifulcowries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105042305/http://www.beautifulcowries.net/ |date=2014-01-05 }} – a gallery of images of cowries
* {{Cite Collier's|wstitle=Cowry|year=1921 |short=x}}
* {{Cite Americana|wstitle=Cowry|year=1920 |short=x}}
*"''[[wiktionary:miigis|miigis]]''" at [[Wiktionary]]
[[Pubu:Binvuhirigu]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:stubs]]
lg6xmp32eh95m3opa6ec8vw4jdehl1g
Federal College of Education (Technical), Potiskum
0
27745
139673
122777
2026-06-09T16:05:57Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139673
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|College in Yobe State, Nigeria}}
{{Databox}}
{{Infobox university
| name = Federal College of Education (Technical), Potiskum
| image = Wikipedia Promotion in Yobe WPY (33).jpg
| caption = Entrance gate of the Federal College of Education (Technical) Potiskum
| motto = Learning re-defined
| type = [[public university|Public]]
| established = 1991
| provost = Muhammad Madu Yunusa
| city = [[Potiskum, Yobe State]]
| country = Nigeria
|coor= {{coord missing|Nigeria}}
| website = {{url|https://fcetpotiskum.edu.ng}}
| affiliations = [[Abubakar Tafawa Balewa University]]
}}
'''Federal College of Education (Technical), Potiskum''' nyɛla federal gomnanti [[higher education]] shikuru din be [[Potiskum, Yobe State]], Nigeria. Di nyɛla din daa tuui gbaai saawara ni [[Federal University of Technology Minna]] ka daa lahi gbaai saawara ni [[Abubakar Tafawa Balewa University]] din yɛn chɛ ka bɛ tooi niŋdi degree bɔhimbu yaɣa. Collagɛ maa nyɛla din daa piligi PGDE bɔhimbu yaɣa niŋbu yuuni 2021. Provost zaŋ n-ti collagɛ ŋɔ saha ŋɔ nyɛ [[Muhammad Madu Yunusa|Dr. Muhammad Madu Yunusa]].<ref>{{Cite web|title=Mohammed reappointed provost FCE (Technical) Potiskum|url=https://dailytrust.com/mohammed-reappointed-provost-fce-technical-potiskum|access-date=2021-08-13|website=Daily Trust|date=14 July 2017|language=en|archive-date=2021-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813213907/https://dailytrust.com/mohammed-reappointed-provost-fce-technical-potiskum|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aljazirahnews.com/tag/muhammad-madu-yunusa/|title=Muhammad Madu Yunusa Archives|access-date=2021-12-14|archive-date=2021-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214074743/https://aljazirahnews.com/tag/muhammad-madu-yunusa/|url-status=dead}}</ref>
== History ==
Federal College of Education (Technical), Potiskum nyɛla bɛ ni daa pilli shɛli yuuni 1991. Bɛ daa booni li collagɛ ŋɔ Federal Advanced Teachers’ College (FATC), Yola.<ref>{{Cite web|title=ATBU Portal - Official Website|url=https://www.atbu.edu.ng/faculty-of-technology-education|access-date=2021-08-13|website=www.atbu.edu.ng|archive-date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607021154/https://atbu.edu.ng/faculty-of-technology-education/|url-status=dead}}</ref>
== Schools ==
Collagɛ maa nyɛla din mali shikuru shɛŋa din doli na ŋɔ:
* School of Science Education
* School of Technical Education
* School of Business Education
* School of Vocational Education
* School of Education
== Departments ==
'''School of Science Education has the following departments:'''
* Chemistry Complex
* Physics Complex
* Mathematics Complex
* Biology Complex
* Integrated Science Complex
'''School of Vocational Education has the following departments:'''
* Agricultural Science Complex
* Home Economics Complex
* Fine and Applied Art Complex
'''School of Technical Education has the following departments:'''
* Electrical Complex
* Automobile Complex
* Building Complex
* Woodwork Complex
* Metalwork Complex
'''School of Business Education has the following departments:'''
* Secretarial Complex
* Accounting Complex
'''School of Education has the following departments:'''
* Primary Education Complex
* Early Childhood Education Complex
== Courses ==
Shikuru maa nyɛla din mali bɔhimbu yaɣa shɛŋa din doli na ŋɔ;<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Federal College Of Education, Potiskum (FCEPOTISKUM) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/federal-college-of-education-potiskum|access-date=2021-08-13|website=myschool.ng|language=en}}</ref>
* Education and physics
* Building technology education
* Woodwork technology education
* Education and integrated science
* Integrated science/physics
* Education and computer science
* Education and mathematics
* Home economics
* Computer education/chemistry
* Chemistry/integrated science
* Computer education/physics
* Electrical/electronics education
* Automobile technology education
* Education and chemistry
* Biology/integrated science
* Agricultural science and education
* Education and biology
* Business education
* Computer education/biology
* Computer science education/mathematics
* Agricultural science
* Early childhood care education
* Technical education
* Fine and applied arts
* Primary education studies
* Computer science/biology
* Metalwork technology education
== Affiliation ==
Shikuru maa nyɛla din daa gbaaai saawara ni [[Abubakar Tafawa Balewa University]] din yɛn chɛ ka bɛ tooi niŋ bɔhimbu yaɣa zaŋ n-ti [[Bachelor of Education]], (B.Ed.) din doli na ŋɔ;<ref>{{Cite web|title=LIST OF DEGREE COURSES|url=https://www.academia.com.ng/list-of-degree-courses-offered-in-federal-college-of-education-technical-potiskum-fcetpotiskum/|website=ACADEMIA|date=2 May 2018|access-date=12 June 2024|archive-date=13 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813213913/https://www.academia.com.ng/list-of-degree-courses-offered-in-federal-college-of-education-technical-potiskum-fcetpotiskum/|url-status=dead}}</ref>
* Education & mathematics
* Metal work technology education
* Education and biology
* Wood work/education
* Automobile technology education
* Electrical/electronics education
* Education and chemistry
* Education & computer science
* Education & physics
* Building education
* Agricultural science and education
==Lihimi m-pahi==
* [[List of tertiary institutions in Yobe State]]
== Kundivihira ==
{{reflist}}
{{authority control}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Category:Federal colleges of education in Nigeria]]
[[Category:1991 establishments in Nigeria]]
[[Category:Educational institutions established in 1991]]
[[Category:Yobe State]]
hr9cpwa047uftb3rdcfme7bh3hccdf0
List of African writers by country
0
28593
139732
131849
2026-06-10T05:38:21Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139732
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}Yuya ŋɔ nyɛla gbansabila tingbana ni sasabiri shɛbi ban yuya du bee n yina yuya. Di chaŋmi ti gbaigi ban nyɛ [[poet]]s, [[novelist]]s, [[children's writer]]s, [[essayist]]s, n ti pahi [[scholar]]s, zaa yuya ni bɛ ni be gbansabila tingbani shɛli ni.
{{dynamic list|date=August 2013}}
{{TOC right|date=August 2013}}
==[[Algeria]]==
''See: [[List of Algerian writers|Algeria]] sasabiribi yuya''
==[[Angola]]==
''See: [[List of Angolan writers]]''
==[[Benin]]==
''See: [[List of Beninese writers]]''
==[[Botswana]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Galesiti Baruti]], novelist and academic<ref>{{cite web|url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=6&aid=7067&dir=2010/December/Friday3 |title=Batswapong history revealed |publisher=Mmegi.bw |date=2010-12-03 |access-date=2011-11-11}}</ref>
* [[Unity Dow]] (1959–), judge, human rights activist, writer and minister of basic education
* [[Bessie Head]] (1937–1986), novelist and short-story writer born in [[South Africa]]{{listref|Gikandi}} {{listref|Killam & Rowe}}
* [[Leetile Disang Raditladi]] (1910–1971), playwright and poet{{listref|Jahn}}
* [[Barolong Seboni]] (1957–), poet and academic{{listref|Jahn}}
{{div col end}}
==[[Burkina Faso]]==
''See: [[List of Burkinabé writers]]''
==[[Burundi]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Esther Kamatari]] (1951–)
* [[Ketty Nivyabandi]] (1978–)<ref>[http://www.worldliteraturetoday.org/author/ketty-nivyabandi "Ketty Nivyabandi"], ''World Literature Today'', March 2014.</ref>
{{div col end}}
==[[Cameroon]]==
''See: [[List of Cameroonian writers]]''
==[[Cape Verde]]==
{{Main|List of Cape Verdean writers}}
==[[Central African Republic]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Pierre Makombo Bamboté]] (1932–), novelist and poet{{listref|Gikandi}}
* [[Etienne Goyémidé]] (1942–1997), novelist, poet and short story writer: ''Le Silence de la Foret''{{listref|Gikandi}}
* [[Blaise N'Djehoya]] (1953–), novelist{{listref|Killam & Rowe}}
* [[Cyriaque Robert Yavoucko]] (1953–), novelist{{listref|Gikandi}}
* [[Adrienne Yabouza]] (1965–), novelist
{{div col end}}
==[[Chad]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Salma Khalil Alio]] (1982–), poet, short story writer and artist.
* [[Khayar Oumar Deffalah]] (c. 1944–), politician and autobiographical writer<ref>[[Acheikh ibn Oumar]], [http://www.ndjamena-matin.com/article-fiche-de-lecture-de-fils-de-nomade-les-memoires-du-dromadaire-khayar-oumar-deffalah-44740757.html Fiche de lecture de: "Fils de nomade, les mémoires du dromadaire" – Khayar Oumar Defallah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111115404/http://www.ndjamena-matin.com/article-fiche-de-lecture-de-fils-de-nomade-les-memoires-du-dromadaire-khayar-oumar-deffalah-44740757.html |date=2014-01-11 }}, 11 February 2010.</ref>
* [[Ali Abdel-Rhamane Haggar]] (1960–), economist and writer<ref>{{cite web|url=http://www.lematindafrique.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1749:1ereedition-des-journees-tchadiennes-au-senegal--pour-vivifier-un-heritage-culturel&catid=38:culture&Itemid=86 |title=1ère ÉDITION DES JOURNÉES TCHADIENNES AU SÉNÉGAL: Pour vivifier un héritage culturel |publisher=Lematindafrique.com |access-date=2011-11-11}}</ref>
* [[Marie-Christine Koundja]] (1957–), novelist and diplomat
* [[Koulsy Lamko]] (1959–), playwright, poet, novelist and university lecturer
* [[Joseph Brahim Seid]] (1927–1980), writer and politician{{listref|Jahn}}
* [[Ahmat Taboye]], literary critic
{{div col end}}
==[[Republic of the Congo|Congo (Brazzaville)]]==
''See: [[List of Republic of the Congo writers]]''
==[[Democratic Republic of the Congo|Congo (Democratic Republic) – formerly Zaïre]]==
''See: [[List of Democratic Republic of the Congo writers]]''
==[[Côte d'Ivoire]]==
''See: [[List of Ivorian writers]]''
==[[Djibouti]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Waberi Abdourahman]] (1965–), novelist, poet and academic{{listref|Gikandi}}
* [[Mouna-Hodan Ahmed]] (1972–), French-language novelist<ref>{{cite web|url=http://aflit.arts.uwa.edu.au/AhmedMounaEng.html |title=Mouna-Hodan Ahmed: An author from Djibouti writing in French |publisher=Aflit.arts.uwa.edu.au |access-date=2011-11-11}}</ref>
{{div col end}}
==[[Egypt]]==
''See: [[List of Egyptian writers]]''
==[[Equatorial Guinea]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[María Nsué Angüe]] (1945–2017), novelist and writer
* [[Justo Bolekia Boleká]] (1954–), professor and Bubi writer
* [[Juan Balboa Boneke]] (1938–2014), politician and writer{{listref|Gikandi}}
* [[Raquel Ilombé]] (1938–1992), Spanish-language writer
* [[Juan Tomás Ávila Laurel]] (1966–), Annobonese writer{{listref|Gikandi}}
* [[Donato Ndongo-Bidyogo]] (1950–), writer and journalist{{listref|Gikandi}}
{{div col end}}
==[[Eritrea]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Hamid Barole Abdu]] (1953–), non-fiction
* [[Reesom Haile]] (2003–), [[Tigrinya-language]] poet<ref>Charles Cantalupo, [http://www.emilydickinson.org/titanic/material/cantalupohaile.html Reesom Haile's poetry] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928031142/http://www.emilydickinson.org/titanic/material/cantalupohaile.html |date=2011-09-28 }}</ref>
* [[Saba Kidane]] (1978–), [[Tigrinya language|Tigrinya]] poet
* [[Hannah Pool]] (1974–), journalist
* [[Alemseged Tesfai]] (1944–), English-language playwright<ref>Jane Plastow, "Alemseged Tesfai: a playwright in the service of Eritrean liberation", in Banham et al, ''African theatre in development'', 1999, pp. 54–60.</ref>
{{div col end}}
==[[Ethiopia]]==
{{See also|List of Amharic writers}}{{div col|colwidth=30em}}
* [[Sahle Selassie]] (c. 1795–1847)
* [[Haddis Alemayehu]] (1910–2003)
* [[Michael Daniel Ambatchew]] (1967–2012)
* [[Afawarq Gabra Iyasus|Āfawarq Gabra Iyasus]] (1868–1947)
* [[Tsegaye Gabre-Medhin]] (1936–2006)
* [[Moges Kebede]]
* [[Taddasa Liban|Tāddasa Lībān]]
* [[Tsehay Melaku]]
* [[Dinaw Mengestu]] (1978–)
* [[Maaza Mengiste]] (1974–)
* [[Nega Mezlekia]] (1958–)
* [[Martha Nasibù]] (1931–2020)<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=_XwhAQAAQBAJ&pg=PT262 |title=Italy and the Mediterranean: Words, Sounds, and Images of the Post-Cold War Era |last=Bouchard |first=N |author2=Ferme, V |year=2013 |publisher=Springer |isbn=978-1137343468}}</ref>
* [[Lemn Sissay]] (1967–)
* [[Hama Tuma]] (1949–)
* [[Mammo Wudneh]] (1931–2012)
* [[Birhanu Zarihun|Birhānu Zarīhun]] (1933/4–1987)
* [[Nega Mezlekia]] (1958–)
{{div col end}}
==[[Gabon]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Jean-Baptiste Abessolo]] (1932–), educator and short story writer
* [[Peggy Lucie Auleley]], born French-language poet<ref>{{cite web|url=http://aflit.arts.uwa.edu.au/AMINAAuleley99.html |title=Peggy Lucie Auleley: lauréate du concours ACCT |publisher=Aflit.arts.uwa.edu.au |date=1999-06-03 |access-date=2011-11-11}}</ref>
* [[Bessora]] (1968–, in [[Belgium]]), novelist and short story writer{{listref|Gikandi}}
* [[Charline Effah]] (1977–), French-language novelist and educator<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=MUghDQAAQBAJ&pg=PR28 |title=Women Writers of Gabon: Literature and Herstory |page=xxviii |last=Toman |first=Cheryl |year=2016 |publisher=Lexington Books |isbn=978-1498537216}}</ref>
* [[Rene Maran]], born near [[Martinique]] (1887–1960), poet and novelist
* [[Chantal Magalie Mbazoo-Kassa]], French-language poet and novelist<ref>{{cite web|url=http://aflit.arts.uwa.edu.au/Mbazoo_kassa.html |title=Chantal Magalie Mbazoo-Kassa |publisher=Aflit.arts.uwa.edu.au |access-date=2011-11-11}}</ref>
* [[Justine Mintsa]] (1967–), French-language novelist<ref>{{cite web|url=http://aflit.arts.uwa.edu.au/MintsaJustineEng.html |title=Justine Mintsa: An author from Gabon writing in French |publisher=Aflit.arts.uwa.edu.au |access-date=2011-11-11}}</ref>
* [[Nadège Noëlle Ango Obiang]] (1973–), French-language short story writer<ref>{{cite web|url=http://aflit.arts.uwa.edu.au/AngoObiangEng.html |title=Nadège Noëlle Ango Obiang: An author from Gabon writing in French |publisher=Aflit.arts.uwa.edu.au |date=2003-09-19 |access-date=2011-11-11}}</ref>
* [[Nadia Origo]] (1977–), novelist and publisher
* [[Honorine Ngou]] (1957–), novelist and academic
* [[Vincent de Paul Nyonda]] (1918–1995), playwright
* [[Maurice Okoumba-Nkoghe]] (1954–), poet and teacher{{listref|Gikandi}}
* [[Laurent Owondo]] (1948–), playwright{{listref|Gikandi}}
* [[Angèle Rawiri|Angèle Ntyugwetondo Rawiri]] (1954–2010), novelist{{listref|Gikandi}}
{{div col end}}
==[[The Gambia]]==
{{main|List of Gambian writers}}
==[[Ghana]]==
''See: [[List of Ghanaian writers]]''
==[[Guinea]]==
''See: [[List of Guinean writers]]''
==[[Guinea-Bissau]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Amílcar Cabral]] (1924–1973), agronomist, writer and politician
* [[Vasco Cabral]] (1926–2005)
* [[José Carlos Schwarz]] (1949–1977), poet and musician
* [[Fausto Duarte]] (1903–1953), from Cape Verde
* [[Carlos Lopes (Guinea Bissau)|Carlos Lopes]] (1960–)
* [[Hélder Proença]] (died 2009)
* [[Carlos Semedo]], poet<ref>Albert S. Gérard, ''European-Language Writing in Sub-Saharan Africa: Volume 1'', p. 286.</ref>
* [[Abdulai Silla]] (1958–)
{{div col end}}
==[[Kenya]]==
''See: [[List of Kenyan writers]]''
==[[Lesotho]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[David Cranmer Theko Bereng]] (1900–1974), Sotho poet{{listref|Jahn}}
* [[Caroline Ntseliseng Khaketla]] (1918–2012)<ref>[[Margaret Busby]] (ed.), ''[[Daughters of Africa: An International Anthology of Words and Writings by Women of African Descent from the Ancient Egyptian to the Present]]'', London: Jonathan Cape, 1992; Vintage, 1993; pp. 275–276.</ref> {{listref|Jahn}}
* [[Simon Majara]] (1924–), Sotho novelist{{listref|Jahn}}
* [[Zakea D. Mangoaela]] (1883–1963), folklorist{{listref|Jahn}}
* [[Thomas Mofolo]] (1876–1948), novelist{{listref|Jahn}}
* [[A. S. Mopeli-Paulus]] (1913–1960), novelist
* [[Edward Motsamai]] (1870–1959), politician and writer{{listref|Jahn}}
* [[Kem Edward Ntsane]] (1920–), Sotho poet and novelist{{listref|Jahn}}
* [[Basildon Peta]] (1972–), journalist
* [[Everitt Lechesa Segoete]] (1858–1923), religious and social writer{{listref|Jahn}}
* [[Azariele M. Sekese]] (1849–1930), Basotho author and historian{{listref|Jahn}}
* [[Joseph I. F. Tjokosela]] (c.1911–), Catholic writer and teacher{{listref|Jahn}}
{{div col end}}
==[[Liberia]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Edwin Barclay]] (1882–1955), politician and writer
* [[Thomas E. Besolow]] (c.1867–?), autobiographical writer{{listref|Jahn}}
* [[Edward Wilmot Blyden]] (1832–1912), born in the [[Virgin Islands]] (see also [[Sierra Leone]]), educator, writer, diplomat and politician
* [[Roland Tombekai Dempster]] (1910–1965), poet{{listref|Jahn}}
* [[Hawa Jande Golakai]] (1979–)
* [[Bai T. Moore]] (1916–1988), poet, novelist, folklorist and essayist{{listref|Jahn}} {{listref|Killam & Rowe}}
* [[Wilton G. S. Sankawulo]] (1937–2009), politician and author
* [[Vamba Sherif]] (1973–)
{{div col end}}
==[[Libya]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Wafa Albueise]] (1973-), lawyer and writer
* [[Sadiq Al-Nayhum]] (1937–1994), Islamic writer, critic and journalist<ref>Suha Taji-Farouki, 'Sadiq Nayhum: An Introduction to the Life and Works of a Contemporary Libyan Intellectual', ''The Maghreb Review'', 25:3–4 (2000), pp. 242 ff.</ref>
* [[Khalifa al-Fakhri]], short story writer<ref>[https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/jan-june11/libyapoet_03-02.html Benghazi-Born Poet Mattawa Reflects on Growing up Under Gadhafi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140121204417/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/jan-june11/libyapoet_03-02.html |date=2014-01-21 }}, ''PBS Newshour'', 2 March 2011.</ref>
* [[Ahmed Fagih]] (1942–2019), novelist{{listref|Gikandi}}
* [[Muammar al-Gaddafi]] (1942–2011), politician and occasional novelist
* [[Ibrahiem El-kouni]] (1948–), novelist{{listref|Gikandi}}
* [[Latifa al-Zayyat]] (1923–1996), activist and novelist
{{div col end}}
==[[Madagascar]]==
''See: [[List of Malagasy writers]]''
==[[Malawi]]==
* [[Tito Banda]] (1950–2014), novelist, academic<ref>''Nyasa Times'' obituary {{Cite web |url=http://www.nyasatimes.com/2014/03/11/malawi-writer-media-trainer-dies-tito-banda/ |title=Malawi writer, media trainer dies: Tito Banda | Malawi Nyasa Times – Malawi breaking news in Malawi |access-date=8 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193501/http://www.nyasatimes.com/2014/03/11/malawi-writer-media-trainer-dies-tito-banda/ |archive-date=4 March 2016 |url-status=bot: unknown }}</ref>
* [[E.J. Chadza|Ezra Jofiya Chadza]] (1923–1985), poet and novelist
* [[William Chafulumira]] (1908–1981), writer on social issues<ref>Dictionary of African Christian Biography.</ref><ref name="JahnSchild1972">{{cite book|author1=Janheinz Jahn|author2=Ulla Schild|author3=Almut Nordmann Seiler|title=Who's who in African Literature: Biographies, Works, Commentaries|url=https://books.google.com/books?id=ko0HAQAAIAAJ|year=1972|publisher=Horst Erdmann Verlag|isbn=978-3-7711-0153-4}}</ref>
* [[Lula Pensulo]] (b. 1991) author, translator, and poet<ref>https://archive.org/details/@lula_pensulo {{Bare URL inline|date=August 2024}}</ref>
* [[Yesaya Chibambo]], author of ''A Short History of the Ngoni'' (1933), translated into English by Rev. Charles Stuart.<ref>B. Pachai, [https://www.jstor.org/stable/29778187 "Samuel Josiah Ntara: Writer and Historian"] ''The Society of Malawi Journal'' Vol. 21, No. 2 (July, 1968), pp. 60-66; page 60.</ref>
* [[Shadreck Chikoti]] (b. 1979), writer and social activist
* [[Steve Chimombo]] (1945–2015), writer, poet, editor and teacher<ref name=KR>Killam, Douglas & Ruth Rowe, eds., ''The Companion to African Literatures''. James Currey & Indiana University Press; 2000. {{ISBN|0-253-33633-3}}</ref>
* [[Frank Chipasula]] (b. 1949), poet, writer, editor, publisher and academic<ref name=KR />
* [[Reuben Chirambo]] (d. 2011), scholar of African literature<ref>[http://www.humanities.uct.ac.za/news/tributes-reuben-chirambo Univ. of South Africa obituary]</ref>
* [[Robert Chiwamba]], poet<ref>[http://malawi24.com/2015/11/06/poet-robert-chiwamba-launches-second-album-on-sunday/ Malawi 24 news 6 Nov 2015]</ref>
* [[Tobias Dossi]], author of a novel (1958) and humorous short stories (1965) in Chichewa.<ref name=Chimombo />
* [[Aloysius Dziko]], author of a novel in Chichewa (1965).<ref name=Chimombo>Chimombo, Steve, (1987) [https://www.jstor.org/stable/4618189 "Creative Writing in Malawi: A Bibliography"] ''Research in African Literatures'', Vol. 18, No. 3, Special Issue on the Concept of National Literature (Autumn, 1987), pp. 336-339</ref>
* [[Walije Gondwe]] (b. 1936), Malawi's first female novelist<ref>Lars Eckstein, ed., ''English Literatures Across the Globe: A Companion'', p. 122-3.</ref>
* [[John Gwengwe]], author of novels in Chichewa (1965, 1968).<ref name=Chimombo />
* [[Aubrey Kachingwe]] (b. 1926), novelist and short story writer<ref name=KR /><ref name="JahnSchild1972"/>
* [[Lawrence Kadzitche]], short story writer<ref>{{Cite web |url=http://www.africanewshub.com/news/1545561-the-katakwe-evolution |title=News story about Kadzitche's publications. |access-date=2021-07-24 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725045516/https://www.africanewshub.com/news/1545561-the-katakwe-evolution |url-status=dead }}</ref>
* [[Samson Kambalu]] (b. 1975), artist and autobiographer
* [[William Kamkwamba]] (b. 1987), inventor and author
* [[Gertrude Webster Kamkwatira]] (1966–2006), playwright
* [[Whyghtone Kamthunzi]] (1956–2000), novelist in Chichewa
* [[Legson Kayira]] (1942–2012), novelist and autobiographer<ref name=KR /><ref name="JahnSchild1972"/>
* [[Stanley Onjezani Kenani]] (b. 1976), writer and poet
* [[Ken Lipenga]] (b. 1954), politician, journalist and writer<ref name=KR />
* [[John Lwanda]] (b. 1949), biographer, poet, doctor, publisher
* [[Qabaniso Malewezi]] (b. 1979), spoken-word poet<ref>Precious Kalolo, "Qabaniso ‘Q’ Malewezi reflects with ‘The Road Taken’" {{Cite web |url=http://timvemag.com/2011/06/qabaniso-%E2%80%98q%E2%80%99-malewezi-reflects-with-%E2%80%98the-road-taken%E2%80%99/ |title=Timve Magazine » Qabaniso 'Q' Malewezi reflects with 'The Road Taken' |access-date=8 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111110111553/http://timvemag.com/2011/06/qabaniso-%E2%80%98q%E2%80%99-malewezi-reflects-with-%E2%80%98the-road-taken%E2%80%99/ |archive-date=10 November 2011 |url-status=dead }}, ''Timeve Magazine''.</ref>
* [[Benedicto Wokomaatani Malunga]] (b. 1962), poet and broadcaster<ref>Alfred Msadala, "A look at Bededicto Wokomaatani Malunga", ''Destined for great things: papers'', 1999, pp. 27–8.</ref>
* [[Jack Mapanje]] (b. 1944), writer and poet<ref name=KR />
* [[Emily Mkamanga]] (b. 1949), novelist and social commentator
* [[Felix Mnthali]] (b. 1933), poet, novelist and playwright<ref name=KR />
* [[Francis Moto]] (b. 1952), writer, academic, and diplomat
* [[Sam Mpasu]] (b. 1945), novelist and politician; author of prison memoirs
* [[Edison Mpina]] (1946–2001), poet<ref name=KR />
* [[Ndongolera Mwangupili]] (b. 1977), poet and short story writer
* [[George Mwase]] (c.1885–1962), author of a historical account of the 1915 rebellion, published 1967 (2nd ed. 1970).<ref>Albert S. Gérard (1986), ''European-Language writing in Sub-Southern Africa'', p. 962.</ref>
* [[Anthony Nazombe]] (1955–2004), poet and academic<ref name=KR />
* [[Innocent Masina Nkhonyo]] (b. 1987), short story writer and poet
* [[Jolly Max Ntaba]] (1946–1993), novelist in Chichewa and English<ref>{{Cite web |url=http://mwnation.com/jolly-maxwell-ntaba/ |title=Profile in the Daily Nation April 4, 2014 |access-date=August 26, 2024 |archive-date=April 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402163404/http://mwnation.com/jolly-maxwell-ntaba/ |url-status=dead }}</ref>
* [[Samuel Josia Ntara|Samuel Josia Ntara or Nthara]] (1905–1979), novelist and historian<ref name="JahnSchild1972"/><ref>[http://worldcat.org/identities/lccn-no96061711/ WorldCat identities]</ref><ref>B. Pachai, [https://www.jstor.org/stable/29778187 "Samuel Josiah Ntara: Writer and Historian"] ''The Society of Malawi Journal'' Vol. 21, No. 2 (July, 1968), pp. 60-66</ref>
* [[Desmond Dudwa Phiri|D.D. Phiri (Desmond Dudwa Phiri)]], economist, historian and playwright<ref name="JahnSchild1972"/>
* [[Bonwell Kadyankena Rodgers]] (b. 1991), author, translator and editor<ref>Author of ''Miyambi ya Patsokwe'' (Chichewa proverbs) (2015) and ''Mpandamachokero'' (Malawian tales) (2015); editor of ''Chisimba cha Alakatuli'' (anthology of Chichewa poems) (2015).</ref>
* [[David Rubadiri]] (1930–2018), diplomat, academic and poet<ref name=KR /><ref name="JahnSchild1972"/>
* [[Paul Tiyambe Zeleza]] (b. 1955), historian, critic and writer
* [[Barnaba Zingani]] (b. 1958), novelist in Chichewa and English, teacher.
* [[Willie Zingani]] (b. 1954), novelist in English and Chichewa, journalist, poet, playwright<ref>[http://mwnation.com/willie-zingani-a-writer-of-all-ages/ "Willie Zingani: A Writer of All Ages" (Profile in the Daily Nation newspaper, April 18, 2014)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230418223145/https://mwnation.com/willie-zingani-a-writer-of-all-ages/ |date=April 18, 2023 }}.</ref>
* [[Tendai M Shaba]] (b. 1989), author, writer and poet<ref>{{Cite web|url=https://www.mwnation.com/shaba-revives-poetry/|title=Shaba revives poetry|date=17 July 2020}}</ref>
''See: [[List of Malawian writers]]''
==[[Mali]]==
''See: [[List of Malian writers]]''
==[[Mauritania]]==
{{div col|colwidth=}}* [[Ahmad ibn al-Amin al-Shinqiti]] (1872–1913), Arabic-language writer
* [[Amadou Oumar Bâ]] (1917–), poet
{{listref|}}* [[Ibn Razqa]] (died 1144 AH/1731 AD), poet and scholar
* [[Moussa Diagana]] (1946–2018), French-language writer
* [[Moussa Ould Ebnou]] (1956–), French-language novelist
* [[Abderrahmane Sissako]] (1961–), filmmaker
{{div col end}}
==[[Mauritius]]==
{{Main|List of Mauritian writers}}
==[[Morocco]]==
{{Main|List of Moroccan writers}}
==[[Mozambique]]==
''See: [[List of Mozambican writers]]''
==[[Namibia]]==
{{see|List of Namibian writers}}
==[[Niger]]==
''See: [[List of Nigerien writers]]''
==[[Nigeria]]==
''See: [[List of Nigerian writers]]''
==[[Rwanda]]==
''See: [[List of Rwandan writers]]''
==[[São Tomé and Príncipe]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Olinda Beja]] (1946–), novelist<ref>{{cite web|url=http://www.palimage.pt/autor.php?autorid=aut14 |title=Palimage: Olinda Beja |publisher=Palimage.pt |access-date=2011-11-11 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725001140/http://www.palimage.pt/autor.php?autorid=aut14 |archive-date=2011-07-25 }}</ref>
* [[Sara Pinto Coelho]] (1913–1990), fiction writer and playwright
* [[Caetano da Costa Alegre]] (1864–1890), Portuguese-language poet{{listref|Jahn}}
* [[Mário Domingues]] (1899–1977), novelist<ref>{{cite web |author=Cavaleiro da Torre |url=http://torredahistoriaiberica.blogspot.com/2009/01/admirvel-mrio-domingues-das-pasmosas.html |title=Torre da História Ibérica: Admirável Mário Domingues |publisher=Torredahistoriaiberica.blogspot.com |date=2004-02-27 |access-date=2011-11-11 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713165015/http://torredahistoriaiberica.blogspot.com/2009/01/admirvel-mrio-domingues-das-pasmosas.html |url-status=dead }}</ref>
* [[Conceição Lima]] (1962–), Portuguese-language poet
* [[Manuela Margarido]] (1925–2007), Portuguese-language poet<ref>[http://www.publico.pt/Cultura/morreu-a-poetisa-saotomense-manuela-margarido_1287955 Morreu a poetisa são-tomense Manuela Margarido] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905152949/http://www.publico.pt/Cultura/morreu-a-poetisa-saotomense-manuela-margarido_1287955 |date=2012-09-05 }}, ''Publico'', 11 March 2007.</ref>
* [[Alda do Espírito Santo]] (1926–2010), Portuguese-language poet{{listref|Gikandi}} {{listref|Jahn}}
* [[José Francisco Tenreiro]] (1921–1963), literary critic and poet{{listref|Gikandi}} {{listref|Jahn}} <ref>Hans M. Zell, Carol Bundy, Virginia Coulon, ''A New Reader's Guide to African Literature'', 1983, p. 498.</ref>
{{div col end}}
==[[Senegal]]==
''See: [[List of Senegalese writers]]''
==[[Seychelles]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Antoine Abel]] (1934–2004), poet and fable writer{{listref|Gikandi}}
{{div col end}}
==[[Sierra Leone]]==
''See: [[List of Sierra Leonean writers]]''
==[[Somalia]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Abdi Sheik Abdi]] (1942–), U.S.-based writer
* [[Mohamed Diriye Abdullahi]], linguist and translator
* [[Maxamed Daahir Afrax]], novelist, playwright and critic
* [[Elmi Boodhari]] (1908–1940), poet
* [[Ayaan Hirsi Ali]] (1969–), feminist and anti-Islam activist
* [[Ahmed Ibrahim Artan]], diplomat, author and politician
* [[Jaamac Cumar Ciise]] (c.1922–2014), historian of Somali oral literature
* [[Waris Dirie]] (1965–), model and autobiographical writer
* [[Salaan Carrabey]] (1864–1943), poet
* [[Cristina Ali Farah]] (1973–), poet and novelist
* [[Farah Nur]] (1862–1932), poet and warrior
* [[Hussein Hasan]] (d. 1910s), warrior and poet
* [[Nuruddin Farah]] (1945–), novelist{{listref|Killam & Rowe}}
* [[Mohamed Ibrahim Warsame|Hadrawi]] (1943–), poet
* [[Yaasiin Cismaan Keenadiid]] (1919–1988), literary scholar
* [[Abdi Kusow]], scholar and writer
* [[Abdillahi Suldaan Mohammed Timacade]] (1920–1973), poet
* [[Nadifa Mohamed]] (1981–), novelist
* [[Gaariye]] (d. 2012), poet
* [[Mohamed Haji Mukhtar]] (1947–), historian and scholar
* [[Rageh Omaar]] (1967–), journalist
* [[Abdi Ismail Samatar]] (1950–), geographer
* [[Ahmed Ismail Samatar]] (1950–), writer and academic
* [[Dada Masiti]], [[Ashraf]] poet, mystic and Islamic scholar
* [[Said S. Samatar]] (1943–), scholar and writer
* [[Cali Xuseen Xirsi]] (1946–2005), poet
* [[Shadya Yasin]] (1983/4–), poet
{{div col end}}
==[[South Africa]]==
''See: [[List of South African writers]]''
==[[Sudan]]==
''See: [[List of Sudanese writers]]''
==[[Swaziland]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Modison Salayedvwa Magagula]] (1958–), playwright{{listref|Gikandi}}
* [[Stanley Musa N. Matsebula]] (1958–), economist and writer{{listref|Gikandi}}
* [[Elias Adam Bateng Mkhonta]] (1954–2001), novelist{{listref|Gikandi}}
* [[Sarah Mkhonza]] (1957–), novelist, short story writer and journalist{{listref|Gikandi}}
* [[Gladys Lomafu Pato]] (1930–), short story writer{{listref|Gikandi}}
{{div col end}}
==[[Tanzania]]==
''See: [[List of Tanzanian writers]]''
==[[Togo]]==
''See: [[List of Togolese writers]]''
==[[Tunisia]]==
''See: [[List of Tunisian writers]]''
==[[Uganda]]==
''See: [[List of Ugandan writers]]''
==[[Western Sahara]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Mohamed Fadel Ismail Ould Es-Sweyih]] (1958–2002), journalist and politician
* [[Ahmed Baba Miské]] (1935–2016), writer, diplomat and politician
{{div col end}}
==[[Zambia]]==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Ellen Banda-Aaku]] (1965–), fiction, children's books
* [[Jack Avon]] (1967–), non-fiction, business books
* [[Kenneth Kaunda]] (1924–2021), nationalist and writer{{listref|Gikandi}}
* [[Chibamba Kanyama]] (1965–), journalist and business writer<ref>Elias Munshya wa Munshya, [http://www.lusakatimes.com/2010/10/31/chibamba-kanyamas-controversy-review-business-values-time/ Zambia: Chibamba Kanyama’s Controversy: A Review of “Business Values for our Time”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111120925/http://www.lusakatimes.com/2010/10/31/chibamba-kanyamas-controversy-review-business-values-time/ |date=2014-01-11 }}, ''[[Lusaka Times]]'' 31 October 2010.</ref>
* [[Andreya Sylvester Masiye]] (1922–), diplomat and novelist<ref>Albert S. Gérard, ''African Language Literatures: an introduction to the literary history of Sub-Saharan Africa'', 1981, p. 227.</ref>
* [[Dominic Mulaisho]] (1933–2014), novelist{{listref|Gikandi}} {{listref|Killam & Rowe}}
* [[Charles Mwewa]], poet and non-fiction writer<ref>Eric Gondwe, [http://www.zambian.com/zambia/directory/people/last-name-mm/html/charles-mwewa-zambia.html Charles Mwewa], Zambian.com.</ref>
* Princess [[Zindaba Nyirenda]], novelist<ref>''Zambian Economist'' review.</ref>
* [[Field Ruwe]] (1955–), educator, historian, media practitioner, author (fiction and non-fiction)
* [[Namwali Serpell]] (1980–), fiction
* [[Monde Sifuniso]] (1944–), editor, publisher, author (fiction and non-fiction)
* [[Binwell Sinyangwe]] (1956–)
{{div col end}}
==[[Zimbabwe]]==
''See: [[List of Zimbabwean writers]]''
==Nyami yaha==
{{Portal|Biography|Africa|Lists|Literature}}
* [[African Writers Series]]
* [[Lists of authors]]
* [[International Research Confederacy on African Literature and Culture]]
* [[List of Latin American writers]]
==Baŋmi ;==
{{reflist|3}}
==Kundivihira==
{{listref/reflist|liststyle=square
|id1=Gikandi |ref1=[[Simon Gikandi]], ed., ''Encyclopedia of African Literature''. Routledge; 2002. {{ISBN|978-0-415-23019-3}}
|id2=Gikandi & Mwangi|ref2=[[Simon Gikandi]] & Evan Mwangi, ed., ''The Columbia Guide to East African Literature in English Since 1945''. Columbia University Press; 2007. {{ISBN|978-0-231-12520-8}}
|id3=Killam & Rowe |ref3=[[Douglas Killam]] & Ruth Rowe, eds., ''The Companion to African Literatures''. James Currey & Indiana University Press; 2000. {{ISBN|0-253-33633-3}}
|id4=Jahn |ref4=Janheinz Jahn, Ulla Schild & Almut Nordmann Seiler, eds., ''Who's who in African Literature: Biographies, Works, Commentaries''. Horst Erdmann Verlag, 1972. {{ISBN|978-3-7711-0153-4}}
}}
==External links==
* [https://aalbc.com/authors/25_African_Women_Writers_You_Should_Read.php 25 African Women Writers]
* [http://www.africanwriter.com/authors Contemporary African writers/authors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224225758/http://www.africanwriter.com/authors |date=2008-12-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20070607073815/http://www.africaresource.com/component/option,com_ewriting/Itemid,91/func,selectcat/cat,3/ Africa Resource research data]
* [https://web.archive.org/web/20061108184510/http://www.arts.uwa.edu.au/aflit/FEMEChome.html Lire les femmes – African women writers]
{{Africa topics}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:African writers by country}}
[[Category:Lists of African writers| ]]
[[Category:Lists of writers by nationality|+African]]
3159czst2ds0ocl47kkzzzrvtjufq0v
Hyman J. Warsager
0
30006
139694
133011
2026-06-09T21:00:58Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139694
wikitext
text/x-wiki
{{short description|American artist}}
'''Hyman J. Warsager''' (1909–1974) bɛ dɔɣi o la America ŋun printiri nɛma.
== Selected Group Exhibitions ==
* 1937 National Exhibition, International Art Center,<ref>{{Cite web |title=Prints for the People: A National Exhibition of Prints |url=https://www.prints-online.com/prints-people-national-exhibition-prints-b-7340928.html |access-date=April 6, 2023 |website=Prints Online - Mary Evans Picture Library - Historic Prints & Wall Art}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prints for the People: A National Exhibition of Prints |url=https://www.alamy.com/stock-photo-prints-for-the-people-a-national-exhibition-of-prints-made-b-83185759.html |access-date=April 6, 2023 |website=Alamy.com}}</ref> New York, Master Institute of United Arts, ''Prints for the People,'' Federal Art Project - Works Progress Administration, Jan. 4 - 31
* 1938 Brooklyn Museum,<ref>{{Cite web |title=Color Prints by Four W.P.A. Artists |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/exhibitions/1622 |access-date=February 9, 2023 |website=Brooklyn Museum |archive-date=February 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208143321/https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/exhibitions/1622 |url-status=dead }}</ref> ''Color Prints by Four W.P.A. Artists'' (Russell Limbach, Augustus Peck, [[Louis Schanker]], Hyman Warsager), May 27 - Sept. 5
* 1939 [[Berkshire Museum|The Berkshire Museum]], Pittsfield, MA.,''The World of Today'', organized by [[Elizabeth McCausland]], July 26 - August 16<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Ruth |date=August 13, 1939 |title=Far From the City Heat: Berkshire Museum Puts on an Instructive Show Called 'The World of Today' |url=https://www.nytimes.com/1939/08/13/archives/far-from-the-city-heat-berkshire-museum-puts-on-an-instructive-show.html?unlocked_article_code=imG1qB2M1qvNU9BrXxIN3eQEeUrJyE1Ya3oAA8iolcjryV_39hhhODh5fleGn71SN2l_RzcBAXELOQ9jJedGGDugvjk0NAykvOkAzgsoNvHuB2O7ccmOx1OPtguFDUXyH7G4cyp30ohFewnS2YmIbj5lqgO3GAT1th7JIV_ajzZcvNB5Btttgo7n9306aDU7wX9MBWgJSlXQvKsIO4rvCKeQ9j59tzoWme7rCEQJaF_VbegEi-jsuHGlZi2bj3fuzTT57-IUrNc27Kuzg915UsytOggZHYWIkmbybTiuyaiDrNmLx00vxvxQBMjF3S1Za7D2KI2eb7EcaAI_iiPBjZf8q7uda4WEoz-gx13dz4smrdeDlTaJE8TBk6NkU9PfdTijnaHW1YknM9DjnlM&smid=url-share |access-date=July 12, 2023 |website=The New York Times (timesmachine.nytimes.com)}}</ref><ref>{{Cite web |date=1939 |title=Box 26, Folder 62: The Berkshire Museum, "The World of Tomorrow" Exhibition, 1939 |url=https://www.aaa.si.edu/collections/elizabeth-mccausland-papers-7839/series-9/box-26-folder-62 |access-date=July 14, 2023 |website=Smithsonian Institution Collections, Elizabeth McCausland Papers}}</ref>
* 1940 Springfield Museum of Art,<ref>{{Cite book |last=Langa |first=Helen |title=Radical Art: Printmaking and the Left in 1930's New York |publisher=University of California Press |year=2004 |isbn=0-52023155-4 |location=Berkeley, Los Angeles, London |pages=221}}</ref> organized by Elizabeth McCausland<ref>{{Cite journal |date=April 1966 |title=Elizabeth McCausland, Critic and Idealist |url=https://www.jstor.org/stable/1556916 |journal=Archives of American Art Journal |volume=6 |issue=2 |pages=18 |jstor=1556916 |via=JSTOR}}</ref> for The Silkscreen Group (later re-named the [[National Serigraph Society]]).
* 1940 Brooklyn Museum,<ref>{{Cite journal |url=https://www.jstor.org/stable/26458042 |access-date=November 11, 2022 |journal=Brooklyn Museum Bulletin| jstor=26458042 | title=Silk Screen Prints | date=1940 | volume=2 | issue=1 }}</ref> ''Silk Screen Process Prints.'' Sept. 20-Oct. 20
* 1940 [[New York State Museum]], Albany, N.Y., ''Silk Screen Exhibit''<ref>{{Cite web |title=Elizabeth McCausland Papers |url=https://www.aaa.si.edu/collections/elizabeth-mccausland-papers-7839/series-9 |access-date=July 15, 2023 |website=Smithsonian Archives of American Art}}</ref><ref>{{Cite web |title=Box 26, Folder 66: New York State Museum, Silk Screen Exhibition, 1940 |url=https://www.aaa.si.edu/collections/elizabeth-mccausland-papers-7839/series-9/box-26-folder-66 |access-date=July 15, 2023 |website=Smithsonian Archives of American Art}}</ref>
* 1940 Museum of Modern Art,<ref name="MoMA">{{cite web|title=American Color Prints Under $10|url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/2995|access-date=20 September 2022|website=The Museum of Modern Art|language=en}}</ref> ''American Color Prints Under $10'', Nov. 25-Dec. 24
* 1940 Whitney Museum of American Art,<ref name=":3">{{Cite web |title=Whitney Museum of American Art |url=https://whitney.org/artists/4648 |access-date=November 11, 2022 |website=Hyman Warsager Exhibitions}}</ref> ''Annual Exhibition of Contemporary American Art - Sculpture, Paintings, Watercolors, Drawings, Prints''. Jan. 10-Feb. 18
* 1941 Whitney Museum of American Art,<ref name=":4" /> ''Annual Exhibition of Contemporary American Sculpture, Watercolors, Drawings and Prints''. Jan. 15-Feb. 19
* 1942 Whitney Museum of American Art,<ref name=":3" /> ''Annual Exhibition of Contemporary American Art - Sculpture, Paintings, Watercolors, Drawings and Prints''. Nov. 24, 1942-Jan. 6, 1943
* 1942 The Metropolitan Museum of Art,<ref>{{Cite web |title=The Met: Watson Library Digital Collections |url=https://libmma.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15324coll10/id/152383/rec/10 |access-date=November 11, 2022 |website=Artists for Victory: An Exhibition of Contemporary American Art}}</ref> ''Artists for Victory - An Exhibition of Contemporary American Art''. June
* 1944 Santa Barbara Museum of Art,<ref>{{Cite web |title=Exhibition Title |url=https://www.sbma.net/sites/default/files/attachment/SBMA%20Exhibition%20History%20List.pdf |access-date=June 9, 2023 |website=Santa Barbara Museum of Art (sbma.net)}}</ref> ''Serigraphs by Sergeant Hyman Warsager'', December
* 1991 Boston Museum of Fine Arts,<ref>{{Cite web |title=Tech.MIT.edu |url=http://tech.mit.edu/V111/N36/screen.36a.html |access-date=November 11, 2022 |website=American Screenprints celebrates the art form |archive-date=September 22, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922035425/http://tech.mit.edu/V111/N36/screen.36a.html |url-status=dead }}</ref> ''American Screenprints: 1930s-1960s. September''
* 1996 The Metropolitan Museum of Art,<ref>{{Cite web |title=The Met: Watson Library Digital Collections |url=https://libmma.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16028coll12/id/11171 |access-date=November 11, 2022 |website=W.P.A. Color Prints: Images from the Federal Art Project, 1996_006-001}}</ref> ''W.P.A. Color Prints: Images from the Federal Art Project''. March 5-May 26
* 2001 Bruce Museum,<ref>{{Cite web |title=Antiques and the Arts Weekly |url=https://www.antiquesandthearts.com/bruce-museum-examines-the-wpas-prints-of-american-life/ |access-date=November 11, 2022 |website=Bruce Museum Examines the WPA's Prints of American Life}}</ref> ''Prints of American Life: WPA Works on Paper from the Webster Collection.'' Sept. 1-Nov.25
* 2011 Asheville Art Museum,<ref>{{Cite web |title=kimzdanowick.weebly |url=https://kimzdanowicz.weebly.com/uploads/5/8/3/0/5830162/profileno.1_2011.pdf |access-date=November 11, 2022 |website=Ashville Art Museum Profile, Volume 63, Number 1, January–April 2011}}</ref> ''Artists at Work: American Printmakers and the WPA.'' April 29-Sept. 25
* 2016 Philadelphia Museum of Art,<ref>{{Cite web |title=Philadelphia Museum of Art |url=https://press.philamuseum.org/breaking-ground-printmaking-in-the-us-1940-1960/ |access-date=November 11, 2022 |website=Breaking Ground: Printmaking in the US, 1940-1960}}</ref> ''Breaking Ground: Printmaking in the U.S.'', 1940-1960. May
* 2017-2018 Zimmerli Art Museum, Rutgers, ''Serigraphy: The Rise of Screenprinting in America'', Sept. 5-Feb.11
* 2023 [[Brooklyn College]], ''A New Deal for Artists: Connecting Brooklyn College to Its Past, Present, and Future'', New Deal Exhibit: Federal Art Project.<ref>{{Cite web |title=New Deal Exhibit: Federal Art Project - An Online Catalog for the Exhibit at Brooklyn College |url=https://libguides.brooklyn.cuny.edu/newdealexhibit/fap |access-date=July 20, 2023 |website=A New Deal for Artists: Connecting Brooklyn College to its Past, Present, and Future}}</ref>
== Museums ==
Warsager tumdi la [[Art Institute of Chicago]],<ref>{{Cite web |title=Art Institute of Chicago |url=https://www.artic.edu/artworks/127180/canarsie-meadows |access-date=July 5, 2022 |website=Art Institute of Chicago}}</ref> [[Baltimore Museum of Art]],<ref name="Baltimore Museum of Art">{{cite web |title=Hyman J. Warsager |url=https://collection.artbma.org/people/9623/hyman-j-warsager |website=Baltimore Museum of Art |access-date=16 June 2022 |language=en |archive-date=7 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407015222/https://collection.artbma.org/people/9623/hyman-j-warsager |url-status=dead }}</ref> [[Brooklyn Museum]],<ref name="Brooklyn Museum">{{cite web |title=Along Harlem River |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/48400 |website=Brooklyn Museum |access-date=16 June 2022 |archive-date=21 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721142739/https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/48400 |url-status=dead }}</ref> [[Detroit Institute of Arts]],<ref name="Detroit Institute of Arts">{{cite web |title=Squash Hollow |url=https://www.dia.org/art/collection/object/squash-hollow-64548 |website=Detroit Institute of Arts |access-date=27 June 2022 |language=en |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627203709/https://www.dia.org/art/collection/object/squash-hollow-64548 |url-status=dead }}</ref> [[Metropolitan Museum of Art]],<ref name="Metropolitan Museum of Art">{{cite web |title=Nocturne |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/398471 |website=Metropolitan Museum of Art |access-date=16 June 2022}}</ref> [[National Gallery of Art]],<ref name="National Gallery of Art">{{cite web |title=Hyman J. Warsager |url=https://www.nga.gov/collection/artist-info.34116.html |website=National Gallery of Art |access-date=16 June 2022}}</ref> Philadelphia Museum of Art,<ref name="Philadelphia Museum of Art">{{cite web |title=Prospect Park |url=https://www.philamuseum.org/collection/object/98036 |website=Philadelphia Museum of Art |access-date=16 June 2022 |language=en}}</ref> [[Smithsonian American Art Museum]],<ref name="Smithsonian American Art Museum">{{cite web |title=Hyman J. Warsager |url=https://americanart.si.edu/artist/hyman-j-warsager-5243 |website=Smithsonian American Art Museum |access-date=16 June 2022}}</ref> [[Victoria and Albert Museum]],<ref>{{Cite web |title=V&A - Prints, Drawings & Paintings Collections |url=https://collections.vam.ac.uk/item/O556145/print-warsager-hyman-joseph/ |website=Victoria and Albert Museum}}</ref> [[University of Arizona Museum of Art]],<ref>{{Cite web |title=Hyman Warsager - Doctor's Office |url=https://uarizona.pastperfectonline.com/webobject/9B88935C-4306-49F7-B4B8-820909765110 |access-date=September 21, 2022 |website=The University of Arizona Museum of Art}}</ref> [[University of Michigan Museum of Art]],<ref>{{Cite web |title=Sea Wall - Hyman Warsager |url=https://quod.lib.umich.edu/m/musart/x-1943.143/1943.143___jpg |access-date=September 21, 2022 |website=University of Michigan Library, Library Digital Collections, University of Michigan Museum of Art}}</ref> [[Blanton Museum of Art]] din be University of Texas at Austin,<ref>{{Cite web |title=Winter Scene - Hyman Warsager |url=https://collection.blantonmuseum.org/objects-1/portfolio?records=10&query=mfs%20all%20%22Warsager%22&sort=0 |access-date=September 21, 2022 |website=Blanton Museum of Art}}</ref> [[Illinois State Museum]],<ref>{{Cite web |title=Shape Up - Hyman Warsager |url=https://www.museum.state.il.us/ismdepts/art/WPA/gallery.html?RollID=roll03&FrameID=Warsager_SahpeUp |access-date=September 21, 2022 |website=Illinois State Museum Collections Online - The Works Progress Administration (WPA) Collection |archive-date=September 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921234524/https://www.museum.state.il.us/ismdepts/art/WPA/gallery.html?RollID=roll03&FrameID=Warsager_SahpeUp |url-status=dead }}</ref> [[Krannert Art Museum]],<ref>{{Cite web |title=On the Avenue |url=https://collection.kam.illinois.edu/objects-1/info/838?query=Portfolios%20%3D%20%22825%22%20and%20Disp_Maker_1%20%3D%20%22Hyman%20J.%20Warsager%22&sort=0 |access-date=September 21, 2022 |website=KAM - University of Illinois Urbana-Champaign}}</ref> [[Weisman Art Museum]],<ref>{{Cite web |title=Squash Hollow |url=https://weisman.emuseum.com/objects/437/squash-hollow?ctx=f2374cbceffe58902e47f959b6bbfe8a7bf0deff&idx=0 |access-date=September 23, 2022 |website=Weisman Art Museum Collection}}</ref> The [[Block Museum of Art]] din be Northwestern University,<ref>{{Cite web |title=Hyman Warsager |url=https://blockmuseum.emuseum.com/search/Hyman%20Warsager |access-date=September 26, 2022 |website=The Block Museum of Art}}</ref> [[MFA Boston|Museum of Fine Arts Boston]],<ref>{{Cite web |title=Gathering Logs |url=https://collections.mfa.org/search/objects/*/Hyman%20Warsager |access-date=September 29, 2022 |website=MFA Boston}}</ref> [[Harn Museum of Art]]<ref>{{Cite web |title=Gathering Logs, Nocturne |url=https://harn.emuseum.com/search/Warsager |access-date=October 18, 2022 |website=Harn Museum of Art}}</ref> din be University of Florida, [[Davison Art Center]] din be Wesleyan University,<ref>{{Cite web |title=Along the Harlem River - Hyman J. Warsager |url=https://dac-collection.wesleyan.edu/objects-1/info?query=mfs%20any%20%22Warsager%22&sort=9&objectName=Along%20the%20Harlem%20River |access-date=October 20, 2022 |website=Wesleyan University Davison Art Center}}</ref> [[Yale University Art Gallery]],<ref>{{Cite web |title=Gathering Logs |url=https://artgallery.yale.edu/overall-search/Warsager |access-date=October 20, 2022 |website=Yale University Art Gallery |archive-date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020212935/https://artgallery.yale.edu/overall-search/Warsager |url-status=dead }}</ref> [[Jordan Schnitzer Museum of Art]]<ref>{{Cite web |title=Explore Art |url=https://jsmacollection.uoregon.edu/mwebcgi/mweb?request=record;id=1082;type=701 |access-date=June 21, 2023 |website=University of Oregon - Collections - Jordan Schnitzer Museum of Art}}</ref> din be University of Oregon, n-ti pahi [[Whitney Museum of American Art]].<ref name=":4">{{Cite web |title=Whitney Museum of Art |url=https://whitney.org/artists/4648 |access-date=November 11, 2022 |website=Hyman Warsager Exhibitions}}</ref>
==Anfooninima==
<gallery widths="200" heights="200">
File:Nocturne - Aquatint and etching.jpg|Nocturne, c.1936, etching
File:Washington Heights - lithograph.jpg|Washington Heights, c.1937, lithograph
File:Tree Surgeons - Lithograph.jpg|Tree Surgeons, c.1939, lithograph
File:3-1943-1138-dig2018.jpg|Shape Up, c.1938, lithograph
File:Canarsie Meadows.jpg|Canarsie Meadows, c.1937, lithograph
File:Sea Wall - Color Woodcut.jpg|Sea Wall
</gallery>
==Kundivihira==
{{Reflist}}
==External links==
* {{Commons category-inline|Hyman J. Warsager}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Warsager, Hyman J.}}
[[Category:1909 births]]
[[Category:1974 deaths]]
[[Category:Artists from New York City]]
[[Category:American male artists]]
ov35s3vbst0x8gq2kai89tmzd1unudj
Jala Fahmy
0
31343
139722
108934
2026-06-09T22:10:01Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139722
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{Short description|Egyptian actress (1962–2022)}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}
'''Jala Fahmi''' (1962 – 2022) o daa nyɛla Egypt kpɛrikpɛtita ŋun nyɛ paɣa.<ref>{{Cite web |title=Famous Egyptian actress Jala Fahmy dies at age of 59 - Screens - Arts & Culture |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/461822/Arts--Culture/Screens/Famous-Egyptian-actress-Jala-Fahmy-dies-at-age-of-.aspx |access-date=1 April 2023 |website=Ahram Online}}</ref><ref>{{Cite web |title=Egyptian Actress Gala Fahmi Passes Away-Aged 59 |url=https://www.albawaba.com/entertainment/egyptian-actress-gala-fahmi-passes-away-aged-59-1467864 |access-date=1 April 2023 |website=Al Bawaba |language=en}}</ref>
== Maŋmaŋa biɛhigu ==
Jala Fahmi nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so 6 November 1962, [[Cairo, Egypt]]. Yuuni 1986, o daa naai shikuru Faculty Of Arts Cairo University. O daa be tilivisa kpɛrigu yuli booni "''The Solution is the Rope" ni.'' Din nyaaŋa, o daa yina filimnima ni kamani, "''A Bad Day and a Good Day".'' O mali filimnima kamani ''Pizza Pizza'' (1989), ''Execution of a Judge'' (1990)'', Keid El-Awalem'' (1991)'', El Helaly's Fist'' (1991)'','' Suspicious Connections (1996), Jala Jala (2001), ''The First Time You Fall in Love'' (2003)''.'' Fahmi tumdila reediyo mini telivisa tuma.<ref>{{Cite web |last=admin |date=26 February 2023 |title=أبرز إطلالات وتسريحات الفراشة جالا فهمي في ذكرى رحيلها.. صور |url=https://mes7at.com/%D8%A3%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%A5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AA%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B4%D8%A9-%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D9%81%D9%87/ |access-date=1 April 2023 |website=مساحات |language=ar |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401173536/https://mes7at.com/%D8%A3%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%A5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AA%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B4%D8%A9-%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D9%81%D9%87/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=6 November 2022 |title=أول ذكرى ميلاد لـ جالا فهمى بعد رحيلها.. اعتزلت الفن 19 عامًا |url=https://www.youm7.com/story/2022/11/6/أول-ذكرى-ميلاد-لـ-جالا-فهمى-بعد-رحيلها-اعتزلت-الفن/5966072 |access-date=1 April 2023 |website=اليوم السابع |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |last=أمين |first=هبة |date=6 November 2022 |title=15 معلومة عن جالا فهمي في ذكرى ميلادها.. 21 عملا خلال 15 سنة فن |url=https://www.elwatannews.com/news/details/6348823 |access-date=1 April 2023 |website=الوطن |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2023 |title="طأطأ وريكا وكاظم بيه وجالا جالا" .. محطات فنية فى حياة جالا فهمى |url=https://www.gomhuriaonline.com/Gomhuria/1158989.html |access-date=1 April 2023 |website=الجمهورية اون لاين |language=ar |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401173850/https://www.gomhuriaonline.com/Gomhuria/1158989.html |url-status=dead }}</ref>
O daa kpila 26 February 2022.<ref>{{Cite web |date=28 February 2022 |title=فنانة تثير الجدل بشأن وفاة جالا فهمي.. والعائلة ترد |url=https://www.alarabiya.net/culture-and-art/2022/02/28/%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%AA%D8%AB%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%84-%D8%A8%D8%B4%D8%A3%D9%86-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%AF |access-date=1 April 2023 |website=العربية |language=ar}}</ref>
== Filimnima ==
=== Films ===
* 2003: The First Time You Fall in Love
* 2001: Jala Jala
* 1998: Pizza Pizza
* 1996: Suspicious Connections
* 1995: Ta'Ta' wa Reeka wa Kazem Bey
* 1994: Jeans
* 1992: Girls In Trouble
* 1992: Al Hob Fi Taba
* 1991: El Helaly's Fist
* 1991: Keid El-Awalem
* 1990: Execution of a Judge
* 1988: Youm Mor We Youm Helw
=== Series ===
* 1995: Layaly El Helmeya
* 1990: El Weseyya
== Kundivihira ==
<references />
== External links ==
*{{imdbname|1514100}}
{{DEFAULTSORT:Fahmy, Jala}}
{{Authority control}}
[[Category:1962 births]]
[[Category:2022 deaths]]
[[Category:Cairo University alumni]]
[[Category:Egyptian people of Italian descent]]
[[Category:Egyptian television actresses]]
[[Category:Egyptian stage actresses]]
[[Category:20th-century Egyptian actresses]]
[[Category:21st-century Egyptian actresses]]
[[Category:Actresses from Cairo]]
06r34shd1f0o03wpi4zjs21jubi0egb
Dr. Paa Bobo
0
33135
139634
137577
2026-06-09T13:38:38Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139634
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Kwaku Agyapong Danemah''' niriba pam ni daa mi so '''Dr. Paa Bobo''' ( 11 September 1951 – 28 December 2013) Ghana yili yiina ŋun daa zoogi ka o niŋdi yila bali shɛli di ni boli highlife la.<ref>{{Cite web|date=April 11, 2014|title=Dr Paa Bobo laid to rest|url=http://citifmonline.com/2014/04/dr-paa-bobo-laid-to-rest/}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=January 3, 2014|title=Several musician bodies to remember Dr Paa Bobo on January 4|url=https://www.myjoyonline.com/entertainment/several-musician-bodies-to-remember-dr-paa-bobo-on-january-4/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Online|first=Peace FM|title=What Is Killing Our Musicians?|url=https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201407/206745.php|website=www.peacefmonline.com|access-date=2026-05-24|archive-date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204175017/https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201407/206745.php|url-status=dead}}</ref> O daa ŋme yila n boli li ''Osobro kyee'' din daa wuligi gili Ghana boba ni yaɣa, ka niriba pam mi o lala yilli ŋo zuɣu.<ref>{{Cite news|title=Dr Paa Bobo is dead|newspaper=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]|location=Accra, Ghana|url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/celebrity/dr-paa-bobo-is-dead.html}}</ref> Silimin goli January, yuuni 2020, yili yiini so ŋun yuli booni [[Stonebwoy]] daa nyɛla ŋun niɣim Osobro kyee ka pii yuli boli li Sobolo.<ref>{{Cite web|date=2020-01-15|title=WATCH: Stonebwoy remixes Paa Bobo's hit “Osobro Kyee"; titles it "Sobolo"|url=https://www.pulse.com.gh/entertainment/music/stonebwoy-remixes-paa-bobos-hit-osobro-kyee-titles-it-sobolo-watch/1mtk9bq|access-date=2020-04-20}}</ref>
O yila yilibu saha , o daa nyɛla ŋun go n chaŋ [[Nigeria]] nti ŋma o yila shɛŋa ni.
== O pilli ni Baŋsim bobu ==
Dr. Paa Bobo nyɛla bini daa doɣi so n gabi daŋ shɛli ban yuri yila ni. O ba daa nyela ŋun pahi yila laɣingu ni, ka daa kpaŋsi o ni o pili yila. Dr. Paa Bobo daa chaŋ la Kumasi Technical Institute, ka o karim baŋsim daa jɛndi niɣilim buɣum yɛltoɣa dini mi shɛli "Electrical Engineering " la.
== Yila Tuma ==
Dr. Paa Bobo daa nyɛla ŋun pili yila yuuni 1970s, lala saha maa o daa pahila yila laɣingu din be Kumahi, 'Gye Nyame', ka ninvuɣ'shɛba ban gba daa be lala laɣingu maa ni n nye [[Kojo Antwi]] nti pahi George Darko. O daa nyɛla ŋun kpa o din toli laɣingu , 'Sweet Talks', ka daa yihi o yila album din yuli daa nye 'O Nyame Nkrabea', yuuni 1982. Lala album maa daa nyɛla din di nasara, hali n daa ti che ka o yuli pahi highlife banbima ni [[Ghana]] tingbani ni.
Yuun pia nyaaŋa, o daa nyɛla ŋum yihi yila albumnima na , ka niriba daa taɣi deeili , di puuni n daa nye 'Obiara Se Eye Aduro', 'Me Ye Obaa', ni 'Comfort'. O mini Ghana highlife yiliyiiniba kamani Amakye Dede, [[Nana Acheampong|Nana Acheampong,]] ni Charles Amoah daa gbuni kpalan zuya ni taba n yihi yilanima na. Dr. Paa Bobo yila daa nyɛla din niŋ bayaana gbansabila tinsini nti pahi gbansabila ban daa be silimintinsi ni.
Yila nyaaŋa o daa nyɛla ŋun zoogi ka o soŋdi niriba . O daa kpa 'Paa Bobo Foundation', din daa soŋdi bihi ban laamba nye nandaamba zaŋ kpa bi karim bohimbu polo, nti pahi alaafeei bomma Ghana tingbani ni.
== Biɛhigu ==
Dr. Paa Bobo daa malila paɣa ni bihi. O daa nyɛla dolodolo nira, ka daa tooi zaŋdi dolodolo yɛltoɣa shɛŋa n pahiri o yila ni. O daa nyɛla ŋun kani silimin goli September 28, yuuni 2013, dini daa niŋ ka dori bili gbaagi o.
Dr. Paa Bobo yila na nyɛla niriba ni mi ka wumdi shɛli Ghana nti pahi tiŋduya ni. O ni daa mali kali, ni taɣaada n pahiri ʒemani binkumda ni la nyɛla bin shɛli Ghana yiliyiiniba ni yuuna. O nyɛla Ghana yiliyiiniba ban zali yuli puuni yini.
== References ==
{{Reflist}}
[[Pubu:AfroCurationGhana2026]]
qf78dkwgkr4ef0ie2ardm6so39j1d9e
Kwa Ibo River
0
33195
139728
138099
2026-06-10T03:14:42Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139728
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox river
| name = Kwa Ilbo River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
| nickname =
<!---------------------- IMAGE-->
| image =
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
<!---------------------- MAPS -->
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| pushpin_map = Nigeria
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption= Location of mouth
| pushpin_map_alt =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Country
| subdivision_name1 = [[Nigeria]]
| subdivision_type2 = State
| subdivision_name2 = [[Abia State]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location=
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 =
| source1_location =
| source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} -->
| source1_elevation =
| mouth =
| mouth_location =
| mouth_coordinates = {{coord|4|32|27|N|7|59|19|E|type:river|display=it}}
| mouth_elevation =
| progression = Atlantic Ocean
| river_system =
| basin_size =
| basin_landmarks =
| basin_population =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| waterbodies =
| waterfalls =
| bridges =
| ports =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''Kwa Ibo River''' (shɛba booni li la '''''Quaibo River''''') nyɛla mɔɣili din piligi [[Umuahia]] din be [[Abia State]], [[Nigeria]],<ref>{{Cite web |title=Kwa Ibo River, Nigeria |url=https://ng.geoview.info/kwa_ibo_river,501248510n |access-date=2023-07-09 |website=ng.geoview.info }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ka nyɛ din zori kpari Akwa Ibom yaɣili hali ni Atlantic Ocean.<ref>{{Cite web |title=KWA IBO NIGERIAN RIVERS INDEX A TO Z OCEAN PLASTIC TOP POLLUTERS |url=http://www.oceansplasticleanup.com/Oceans_Seas_Rivers/Kwa_Ibo_Nigerian_Rivers_Plastic_Waste_A_To_Z_Index_Top_Ocean_Polluters.htm |access-date=2023-07-09 |website=www.oceansplasticleanup.com}}</ref><ref>{{Cite news |title=Nigerian rivers among top 20 polluting rivers - Daily Trust |url=https://dailytrust.com/nigerian-rivers-among-top-20-polluting-rivers/ |access-date=2023-09-25 |newspaper=[[Daily Trust]]}}</ref>
<ref>{{cite web
|url=http://www.anchorageworld.com/content/kwa-ibo-river
|title=KWA IBO RIVER
|work=Marine World Database
|accessdate=2011-09-09
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110913175824/http://www.anchorageworld.com/content/kwa-ibo-river
|archive-date=2011-09-13
|url-status=dead
}}</ref> Kwa Ibo mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli kamani kilomita dibaa ata ka chɛ mɔɣili maa gbiriŋ nyɛla din pahi Nigeria zahim gbahibu shɛhi din galisi.<ref>{{citation
|url=http://www.fao.org/DOCREP/003/R9004E/R9004E04.htm
|title=Marine fishery resources of Nigeria: A review of exploited fish stocks...
|chapter=DESCRIPTION OF FISHERIES
|publisher= Fisheries and Aquaculture Department
|accessdate=2011-09-09}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fishing reports, best baits and forecast for fishing in River Kwa Ibo |url=https://fishbrain.com/fishing-waters/pMdk2ZgT/river-kwa-ibo |access-date=2023-07-09 |website=Fishbrain |language=en}}</ref> Kwa Ibo Mɔɣili ŋɔ nyɛla din yihiri gbanbihi kamani 92,900 tonnes bee 20,800 "tonnes" saha shɛŋa.
== Gabisibu ==
Lahabali shɛli din yina River Plastic Emissions wuhiya ni Kwa Ibo mɔɣili nyɛla din be mɔɣa pishi shɛŋa din gabisi pam la puuni ka nyɛ din zani kɔbigi puuni vaabu pihiyobu ni pisopɔin.<ref>{{Cite news |title=Nigerian rivers among top 20 polluting rivers - Daily Trust |url=https://dailytrust.com/nigerian-rivers-among-top-20-polluting-rivers/ |access-date=2023-09-28 |newspaper=[[Daily Trust]]}}</ref>
==Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Category:Abia State]]
[[Category:Rivers of Nigeria]]
ivsopjjwbs5wtad71oka6fo3rptnyc6
Kwita Izina
0
33260
139729
138660
2026-06-10T03:33:37Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139729
wikitext
text/x-wiki
'''Kwita Izina''' nyɛla [[Rwanda]] suuna ka bɛ niŋda n tiri bɛ ni na n yoli dɔɣi kparili so.<ref>{{Cite web|last=Golder|first=Megan|date=2023-08-29|title=Infant gorilla naming 2023 – Kwita Izina|url=https://gorillafund.org/gorilla-infants/kwita-izina-2023/|access-date=2026-06-01|website=Dian Fossey Gorilla Fund|language=en-US}}</ref> Bɛ boonili mi pɔi ka bɛ naan yi niŋ bɛ kali puuni suuna din yɛn niŋ di yi ti niŋ ka bɛ dɔɣi bia Rwanda kali puuni ka o suuna yɛn niŋ.<ref>{{Cite web|title=allAfrica.com: Rwanda: Kwita Izina Ceremony to Celebrate 18 Baby Gorillas|url=http://allafrica.com:80/stories/200906160705.html|access-date=2026-06-01|website=allafrica.com|language=en}}</ref>
Lala [[suuna]] maa nyabili kuli nyɛla di sɔŋ ni tooi lihiri kpara maa zaɣ' yini kam ni bɛ balibu balibu bɛ biɛhigu shee maa.<ref>{{Cite web|title=allAfrica.com: Africa: Kenya, Uganda Spice Up Kwita Izina|url=http://allafrica.com/stories/200906150545.html|access-date=2026-06-01|website=allafrica.com|language=en}}</ref>
Di daa kpami ni di wuhi di ni yu ni di zaŋ niriba haŋkali ni labina kpara mini bɛ balibu zaa puuni bɛni din gbaai Volcanoes National Park din be Virunga zoya lanila din be in the tingbani maa wulin luhili polo maa.<ref>{{Cite web|title=Kwita Izina – Art for Gorillas|url=http://artforgorillas.wildlifedirect.org/tag/kwita-izina/|access-date=2026-06-01|website=artforgorillas.wildlifedirect.org|language=en-US|archive-date=2011-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222203656/http://artforgorillas.wildlifedirect.org/tag/kwita-izina/|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
8w44rpiqhx3eiz92vxhn60aqmis8lav
Kayo-Kayo Festival
0
33270
139726
138845
2026-06-10T01:17:19Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139726
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Kayo-Kayo Chuɣu''' nyɛla adiini mini kali chuɣu bini puhiri yuuni kam ka di nyɛ Oba Kosoko nim n puhiri li ka di nyɛ bini daa yɛn niŋ Kosoko naa maraaba n kpehina Epe yuuni 1851. Kayo-Kayo din gbeni nyɛ <nowiki>''</nowiki>di n tiɣi<nowiki>''</nowiki> nyɛla bini mi shɛli Epe n ti Lagos State.<ref name=":0">{{Cite web|last=Anthony|date=2019-09-25|title=Culture feast in Epe as Kayokayo Festival holds|url=https://guardian.ng/art/culture-feast-in-epe-as-kayokayo-festival-holds/|access-date=2026-06-02|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Nwafor|date=2017-10-16|title=Kayokayo Festival begins in Epe|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/kayokayo-festival-begins-epe/|access-date=2026-06-02|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2011-11-18|title=I’ll do everything to ensure unity - HRM Olu Epe|url=https://www.vanguardngr.com/2011/11/i%E2%80%99ll-do-everything-to-ensure-unity-hrm-olu-epe/|access-date=2026-06-02|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
Chuɣu ŋɔ nyɛla bini puhiri shɛli musilinsi adiini tuuli Chiri shɛli bini boli Yaom-al Ashura' din (Muharram) buɣim gɔli biɛɣu pi dali. Kamani gɔli yini sunsuni bi yi puhi Eid-El-Kabir.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite web|last=Taiwo-Oguntuase|first=Oluseyi|date=2021-08-12|title=Epe To Celebrate Kayokayo Festival In Low Key|url=https://independent.ng/epe-to-celebrate-kayokayo-festival-in-low-key/|access-date=2026-06-02|website=Independent Newspaper Nigeria|language=en-GB}}</ref>
== Taarihi ==
Yuuni 1851 puuni, Na so bini boli king Kosoko nyɛla ŋun daa paana ni ninvuɣu 1500 ni bi ti kpa Eko-Epe. Din n nyɛ din tahi yuuni kam kali Kayo-Kayo chuɣu ŋɔ din yɛn niŋ ka bi tooi tɛri o paabu na maa. Lala chuɣu ŋɔ nyɛla bini puhiri shɛli yuuni kam n tɛri king Kosoko paabu na Epe.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Breaking News & Top Stories|url=https://www.pulse.ng/|access-date=2026-06-02|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref>
=== Kayo-Kayo yuuni 2016 mini yuuni 2017 ===
Yuuni 2016 chuɣu maa puhibu ni Lagos State gomlanti kuro daa nyɛla ŋun bɛ din ni, Governor Akinwunmi Ambode ŋun daa yoogi chuɣu maa puhibu ni asanza ninvuɣu shɛba.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2016-10-14|title=Ambode to open Epe’s famous Kayokayo festival|url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/ambode-open-epes-famous-kayokayo-festival/|access-date=2026-06-02|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Yuuni 2017 Kayo-Kayo chuɣu ŋɔ puhibu ni Gomlanti kuro n ti Lagos State daa lahi nyɛla ŋun bɛ lala chuɣu maa puhibu ni n ti pahi Commissioner nbti Physical Planning Lagos State, Biola Anifowoshe gba daa nyɛla ŋun bɛ din ni.<ref name=":1" />
=== Yuuni 2018 Kayo-Kayo chuɣu ===
Yuuni 2018, vihigu daa wuhiya ni salo ban daa yina chuɣu ŋɔ puhibu daa nyɛla ban kalinli yiŋsi 50,000 tiŋbihi mini ban pa tiŋbihi zaa, vihigu maa daa lahi wuhiya ni saanba gbebu shɛi kama yaɣa pishi daa nyɛla din pun pali ka di nyɛla bi gbaa li n zali ka di nyɛla chuɣu ŋɔ zuɣu.<ref name=":2">{{Cite web|last=Nation|first=The|date=2018-09-20|title=Festive mood in Epe as Kayokayo festival kicks off|url=https://thenationonlineng.net/festive-mood-in-epe-as-kayokayo-festival-kicks-off/|access-date=2026-06-02|website=The Nation Newspaper|language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Taiwo-Oguntuase|first=Oluseyi|date=2018-09-28|title=How Kayokayo Festival Strengthens Epe Cultural, Religious Values|url=https://independent.ng/how-kayokayo-festival-strengthens-epe-cultural-religious-values/|access-date=2026-06-02|website=Independent Newspaper Nigeria|language=en-GB}}</ref> Yuuni 2018 Kayo-Kayo chuɣu maa puuni, Governor Akinwunmi Ambode ŋun nyɛ gomlanti kuro n ti Lagos State daa nyɛla ŋun bɛ ni n ti pahi Otunba Gani Adams, Yoruba Kakanfo Aare Oona; Dr. Abiola Dosunmu, Erelu nti Lagos, Na nima n ti lala yaɣali maa tiŋkpaŋ bihi maa nbti pahi baansi kamani Malaika, Queen Salawa Abeni mini Sugar Boy.<ref name=":2" />
=== Yuuni 2019 Kayo-Kayo chuɣu ===
Yuuni 2019 maa chuɣu maa puhibu maa daa nyɛ din jɛndi bini yɛn niŋ shɛm n baligi biɛhigu bi tiŋgbani maa ni din daa nyɛ bi gbaa ya ni bi zaŋ bi zaŋsim n labisi bipola ni, di yi kana bi kaya mini biɛhi shɛŋa bin yi pun niŋda lala chuɣu ŋun. Bi daa nyɛla ban kpa suŋsim toto ni bi suŋ bipola ban kalinli yiŋsi pihita ni anu n bɛ karizɔŋ kara ŋɔ ni n yɛrila tertiary la.<ref name=":5">{{Cite web|title=Youths Empowerment Tops Agenda at Lagos KayoKayo Festival – THISDAYLIVE|url=https://www.thisdaylive.com/2019/09/28/youths-empowerment-tops-agenda-at-lagos-kayokayo-festival/|access-date=2026-06-02|language=en-US}}</ref>
Adeyemi Ikuforiji, Lagos House of State Speaker kuro daa nyɛla ŋun bɛ yuuni 2019 maa chuɣu maani, ni ka o daa nyɛ ŋun kpaŋsi EPs bilchinnima ni bi suhi aduwa n suŋ Mr. Ambode ni ka o di <nowiki>''All Progressive Congress''</nowiki> ka ni tooi zani gomlanti tali n ti tiŋgbani maa bi pibupibu maa ni. Fuji yiliyindi binga Wasiu Alabi Pasuma gba n daa nyɛ ŋun su yuuni 2019 Kayo kayo chuɣu maa dɛima maa.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/285965-lagos-2019-ikuforiji-urges-epe-indigenes-to-pray-for-ambode.html?tztc=1|access-date=2026-06-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
=== Yuuni 2020 Kayo-Kayo chuɣu ===
COVID - 19 doro ŋɔ zaa yoli, Epe tiŋgbani nim maa daa nyɛla ban puhiri bi Kayo -Kayo chuɣu amaa bi daa nyɛla ban doli zali kpaŋ shɛŋa di daa bɛ COVID-19 doro ŋɔ gubu mini taɣabu.<ref>{{Cite web|last=Taiwo-Oguntuase|first=Oluseyi|date=2021-08-12|title=Epe To Celebrate Kayokayo Festival In Low Key|url=https://independent.ng/epe-to-celebrate-kayokayo-festival-in-low-key/|access-date=2026-06-02|website=Independent Newspaper Nigeria|language=en-GB}}</ref>
=== Yuuni 2023 Kayo-Kayo chuɣu ===
Bin yɛri shɛŋa bini daa yɛn niŋ dabaa ayopoin dali maa nyɛla adiini baŋsim compitisa, yuuni ka Kayo Kayo jɛma shɛli bini niŋdi Olu of Epe nahili sanbanni n ti pahi alaafee bonti Epe niriba. Epe na zuɣu King Shafiu Olatunji Adewale nyɛla ŋun yɛli ni chuɣu maa nyɛla din kpaŋsiri kaya ni taɣada Epe tiŋgbani.<ref>{{Cite web|last=Admin2|date=2023-08-03|title=Epe Agog As Kayo-Kayo Festival Kicks Off Today|url=https://independent.ng/epe-agog-as-kayo-kayo-festival-kicks-off-today/|access-date=2026-06-02|website=Independent Newspaper Nigeria|language=en-GB}}</ref>
== Chuɣuri ==
Kayo-Kayo chuɣu ŋun nyɛla bini mali bakɔi n puhiri shɛli, ka di nyɛ din pu yaɣa bu ta zuɣu.<ref name=":3" /> Adiini yaɣali din baŋsiri niriba ni yuuni pali n gili maa din zuɣu buɣim gɔli ni ka bi bɛ maa, kali yaɣali din mi tɛriba King Kosoko ni daa kpe na Epe n ti ʒini yoogi shɛm n ti pahi biɛhigu yaɣali din kpaŋsiri bi nangbaŋyini nitaba bi niŋdi lala ŋu ni bindiri duɣi n tari taba.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":6">{{Cite web|last=sunnews|date=2017-10-21|title=Kayokayo: Epe’s Triple Fete|url=https://thesun.ng/kayokayo-epes-triple-fete/|access-date=2026-06-02|website=The Sun Nigeria}}</ref>
Bi puhiri chuɣu ŋɔ ni binyɛra pam kamani nɛima yɛbu ni dimaŋ, Alaafee kpaŋsibu ni zahimbu, taɣada tuma tumbu, bi zaŋ di Epe kaya bindira n wuhiri zama mini bipolo gba dɛi goɣu. Bi ni bori ni bi tooi kohi bi kali maa vinyɛliga maa bi nyɛla ban mali ŋmarim n chani marina din wuhiri King Kosoko ni daa kpena Epe tigbani shɛm yuuni 1851 puuni.<ref name=":1" /><ref name=":6" />
Yuuni 2018, bi daa nyɛla ban kaagi luɣa pam, bi daa nyɛla ban kaagi luɣu shɛli Divisional Officers (Colonial masters) nim ni daa bɛ shɛli polo, bi daa lahi kaagi yaɣa shɛli king Kosoko mini o niriba maa ni daa shɛigi luɣu shɛli maa ni bi ŋarim maa yuuni 1851 la ni,<ref name=":2" /> ni ka bi daa dabi furila titali shɛli bini boli Efutu la n zali hali ni dabaa ayopoin dali. Yuuni 2019 maa chuɣu maa bahigu dabisili dali daa luya asibiri dali ka bi daa naagi chuɣu maa ni ŋarim kpɛbu din daa chaŋ ti jɛndi anabi Nuhu ŋarim maa.<ref name=":1" />
Bi puligiri chuɣu ŋɔ ni juma jingli, ka waazu nyɛ din doli shɛli nyaaga.<ref name=":6" /> Dabaa ayi dali maa nyɛla bi chaŋ n ti kaagi Olu-Epe ŋun bɛ Epe tigbani maa asiba mini yuŋ, bi nyɛla ban yɛn puhi yuŋ tusuɣu jingli (tahjud) tuuli Epe jingli ni. Bi lahi nyɛla ban puhiri jummat gahindili dabaa ata dali maa tuuli jingli Epe tiŋgbani.<ref name=":4" />
Dabaa anahi din nyɛ kpalikpa dabisili maa dali din n nyɛ asibiri dali nyɛla bini niŋdi bin yɛra ata, tuuli n nyɛ Kayo kayo jɛma jɛmbu Epe nayili saanbani, din pahiri ayi lala dabisili maa nyɛla Epe Kayo Kayo chuɣu salima mini dɛima Epe theatre puuni, ka bahigu nyɛ Efutu maa dabbuka di nyɛ Olo Epe n yɛn dabili Epe tiŋgbani.<ref name=":4" />
Bini tooi lahi niŋdi binyɛri shɛŋa n pahi n nyɛ Kayo-Kayo empowerment raffle draw, ni bi diri loori nima mini pina din pahi, n ti bolli ŋmebu kompatisa, Al Quraani kompatisa, bipola pala dolibu, bihi paati, Oba nyɛla ŋun kaari EpeFounding Fathers, bi kaari bi muɣali n ti pahi kayokayo dɛima dabisili.<ref name=":5" /><ref>{{Cite news|date=2016-10-05|title=Ambode To Declare Famous Epe Kayokayo Festival Open - Glamtush|language=en-US|work=Glamtush|url=https://www.glamtush.com/ambode-to-declare-epe-famous-kayokayo-festival-open/|access-date=2026-06-02|archive-date=2021-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817102548/https://www.glamtush.com/ambode-to-declare-epe-famous-kayokayo-festival-open/|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
lewl02ldat9isucfak4r50x1hbgy70p
Kaniga River
0
33274
139725
138802
2026-06-10T00:55:07Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139725
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox river
| name = Kaniga
| native_name = {{native name|fr|Rivière Kaniga}}
| name_other =
| name_etymology =
| nickname =
| image =
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| pushpin_map = Burundi
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption =
| pushpin_map_alt = <!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Country
| subdivision_name1 = [[Burundi]]
| subdivision_type2 = [[Provinces of Burundi|Province]]
| subdivision_name2 = [[Bururi Province]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
| length = {{cvt|46.5|km}}{{sfn|Linke|Lehner|Ouellet Dallaire|Ariwi|2019}}
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location = Mouth{{sfn|Linke|Lehner|Ouellet Dallaire|Ariwi|2019}}
| discharge1_min = {{cvt|0.558|m3|adj=ri3|sigfig=4}}
| discharge1_avg = {{cvt|2.147|m3|adj=ri2|sigfig=4}}
| discharge1_max = {{cvt|4.664|m3|adj=ri2|sigfig=4}}
| source1 =
| source1_location = [[Mwaro Province]]
| source1_coordinates = {{coord|-3.41438|29.70441}}
| source1_elevation = {{cvt|1970|m}}
| mouth = [[Mubarazi River]]
| mouth_location = Border between [[Gitega Province]] and [[Muramvya Province]]
| mouth_coordinates = {{Coord|-3.25484|29.81030|display=inline,title}}
| mouth_elevation = {{cvt|1520|m}}
| progression = [[Mubarazi River|Mubarazi]] → [[Rurubu River|Rurubu]] → [[Kagera River|Kagera]] → [[Lake Victoria]] → [[White Nile]] → [[Nile]] → [[Mediterranean Sea]]
| river_system =
| basin_size = {{cvt|230.6|km2}}{{sfn|Linke|Lehner|Ouellet Dallaire|Ariwi|2019}}
| basin_landmarks =
| basin_population = 91,464 (2016){{sfn|CIESIN 2016}}
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| waterbodies =
| waterfalls =
| bridges =
| ports =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''Kaniga Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Kaniga}}) nyɛla mɔɣili din be [[Burundi]].
==Course==
Kaniga nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Mubarazi River]], din ka di chaŋ n ti chirigi Busangana.{{sfn|Way: Kaniga (573771053)}} Di nyɛla din pahi mɔɣa anahi shɛŋa din be Mwaro yaɣili. Mubarazi mini Kaniga nyɛla din be wulinpuhili, Kayokwe nyɛ din be nuzaa ka Mushwabure mi nyɛ din be nudirigu.{{sfn|Etude d'une méthodologie d'évaluation|p=53}}
Kaniga waɣilim nyɛla {{cvt|46.5|km}} ka di yɛliŋ nyɛ {{cvt|230.6|km2}}.{{sfn|Linke|Lehner|Ouellet Dallaire|Ariwi|2019}} Di nyɛla din piligi nuzaa polo zaŋ n ti Gatsinga, [[Mwaro Province]] ka nyɛ din zori doli RP 112 soli.{{sfn|Way: Kaniga (573771053)}}
==Environment==
Kaniga mɔɣili ŋɔ tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani niriba kɔbisinahi ni pin'yini "per square kilometer".{{sfn|nasapop}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni lala yaɣili ŋɔ ni mali tulim pam nyɛ Silimiin goli September, di tulim maa nyɛla {{convert|22|C}} ka goli shɛli din mali maasim nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,149|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni lala yaɣili ŋɔ ni tooi nyari saa pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|175|mm}} ka goli shɛli din bi tooi nyari sa'kom nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Pukparilim ==
Tiŋ zaŋ n-ti Ndava, Mwaro Province, nyɛla yaɣ'shɛli din niŋdi shinkaafa viɛnyɛla pam. [[Finger millet]] nyɛla bin'bili shɛli bɛ ni tooi kɔri lala yaɣili ŋɔ di gbaai bahindi wulijo mini kawaana. Bɛ nyɛla ban kɔri zaa di yi ti niŋ ka ko'kpɛɣu niŋ naai.{{sfn|Mwaro, l’éleusine en triomphe}}
Silimiin goli September yuuni 2023 saa nyɛla ŋun daa mi ni pohim ka nyɛ din daa saɣim kɔdu tihi mini wulijo Kaniga marsh zaŋ n ti Kirambi tiŋkpaŋ din be [[Commune of Rusaka]], Mwaro Province.{{sfn|Rain mixed with wind and hail}}
Mubarazi-Kaniga pɔri maa nyɛla yikanima kɔbigi ni pihita be Mbuye mini Rutegama tiŋsi zaŋ n ti Muramvya Province ka nyɛ din yihiri shinkaafa na kamani 1,000 tons yuuni puuni.{{sfn|Les travaux de sarclage}}
==Niɣilim buɣim ==
''Strategic Framework for the Fight against Poverty 2012-2015 gen2'' (CSLP II) tuuli lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ niŋmi niɣilim buɣim dibaa ata, di shɛli nyɛ [[Nyamyotsi Hydroelectric Power Station]] (350 kilowatts) din be Kibimba.{{sfn|Ntibarikure|2017}} Silimiin goli September yuuni 2015, zuɣulan palli zaŋ n ti Mwaro Province, Jean Marie Nyakarerwa nyɛla ŋun daa tuɣi lala tuma ŋɔ ka daa gbi mɔɣ'bila Nyamyotsi din be Ndava ka daa boli Kaniga mɔɣili ni di tiri Kibimba kom.{{sfn|Mwaro doté du nouveau Gouverneur}} Nyamyotsi pukparigu ŋɔ nyɛla din daa piligi tuma yuuni 2018.{{sfn|Kuriyo|2020}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{Citation |ref={{harvid|CIESIN 2016}} |last=Center For International Earth Science Information Network-CIESIN-Columbia University |title=Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Count |date=2016 |url=https://beta.sedac.ciesin.columbia.edu/data/set/gpw-v4-population-count |access-date=2025-06-20 |publisher=Palisades, NY: NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC) |doi=10.7927/H4X63JVC }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/ar/254431468743637453/pdf/multi-page.pdf |accessdate=2024-08-21 |language=fr
|title=Etude d'une méthodologie d'évaluation de l'impact du Project des Travaux Publics et de Création d'Emplois sur l'environnement |date=May 2000
|publisher=Ministère des Finances Project des Travaux Publics et de Création d'Emplois |ref={{harvid|Etude d'une méthodologie d'évaluation}} }}
*{{citation |url=https://burundi-eco.com/panorama-secteur-energetique/ |accessdate=2024-08-20 |language=fr
|last=Kuriyo|first=Benjamin |title=Panorama du secteur énergétique |date=19 June 2020 |work=Burundi Eco}}
*{{citation |date=21 March 2024 |ref={{harvid|Les travaux de sarclage}} |work=Agence Burundaise de Presse
|title=Les travaux de sarclage et d'application des engrais chimiques dans les champs de riz des marais de Mubarazi-Kaniga appréciés à plus de 80%
|url=https://abpinfo.bi/2024/03/21/les-travaux-de-sarclage-et-dapplication-des-engrais-chimiques-dans-les-champs-de-riz-des-marais-de-mubarazi-kaniga-apprecies-a-plus-de-80/ |accessdate=2024-08-21 |language=fr }}
*{{citation |last1=Linke |first1=Simon |last2=Lehner |first2=Bernhard |last3=Ouellet Dallaire |first3=Camille |last4=Ariwi |first4=Joseph |last5=Grill |first5=Günther |last6=Anand |first6=Mira |last7=Beames |first7=Penny |last8=Burchard-Levine |first8=Vicente |last9=Maxwell |first9=Sally |last10=Moidu |first10=Hana |last11=Tan |first11=Florence |last12=Thieme |first12=Michele |date=2019-12-09 |title=Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution |url=https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 |journal=Scientific Data |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-019-0300-6 |issn=2052-4463 |pmc=6901482 |pmid=31819059}}
*{{citation |url=https://isanganiro.org/2015/09/15/mwaro-dote-du-nouveau-gouverneur/ |accessdate=2024-08-20 |language=fr
|title=Mwaro doté du nouveau Gouverneur |date=15 September 2015 |ref={{harvid|Mwaro doté du nouveau Gouverneur}} }}
*{{citation |url=https://adip-burundi.org/articles/10/details |accessdate=2024-08-21 |language=fr
|title=Mwaro, l'éleusine en triomphe |date=23 September 2022 |publisher=L’Association pour la dignité paysanne, ADIP
|ref={{harvid|Mwaro, l’éleusine en triomphe}} }}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806035941/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=6 August 2013}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is 0.1x0.1 degrees.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM) |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1x0.1 degrees.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://burundi-eco.com/construction-centrales-hydroelectriques-on/ |accessdate=2024-08-20 |language=fr
|last=Ntibarikure |first=Mathias |title=Construction des centrales hydroélectriques : Où en est-on ? |date=13 September 2017 |work=Burundi Eco}}
*{{citation |url=https://english.abpinfo.bi/2023/09/14/rain-mixed-with-wind-and-hail-damaged-fields/ |accessdate=2024-08-21
|title=Rain mixed with wind and hail damaged fields |date=24 September 2023 |work= Burundi News Agency |ref={{harvid|Rain mixed with wind and hail}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/573771053#map=15/-3.26345/29.80466 |accessdate=2024-08-21
|title=Way: Kaniga (573771053) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Kaniga (573771053)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
8q0lavxua4gxayhbcospyhkkg4lzltq
Gidi Culture Festival
0
33285
139688
139035
2026-06-09T18:08:23Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139688
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Che ka sabbu maa di shim''''''Gidi Culture Festival''' (often dubbed Coachella in Lagos) nu
Nyɛla yuuni pulini dahin yini yila mini nuuni baŋsim tuma chuɣu ka bɛ puhirili [[Lagos]], [[Nigeria]] tingbanni<ref>{{Cite web|date=2018-04-23|title=Meet the Gidi Tribe: Nigeria’s coolest new youth movement|url=https://www.huckmag.com/article/gidi-culture-fest|access-date=2026-06-04|website=Huck|language=en-GB}}</ref>. Ka Chinedu Okeke mini Oriteme Banigo daa laɣim n kpali, di daa kpami n jɛmdi bipɔla maa yɛltɔɣa nima puuni bɛ ni bɔri bɛ kali bɛ biɛhigu ni shɛm soochi diɛm din bɛ yoli Africa tingbanni<ref>{{Cite web|date=2014|title=Index "Sommaire / Contents "_ volume 337, janvier-décembre 2014 / January-December 2014|url=https://doi.org/10.1016/s1631-0691(14)00266-2|access-date=2026-06-04|website=doi.org}}</ref>.
Lala chuɣu maa yi ti paai na, bɛ tooi bɔri binkumda nima, DJs,
nima, n-ti pahi yili yiiniba na abɛ ti diɛm. Bɛ tooi lahi mali deen shɛŋa gba na , bindir' kɔhi nima ni yili yiiniba. Diɛma maa maŋmaŋa pahirila bɛ ni pie m pahi [[Afrika|Africa]] nima mini tiŋduya laɣingu maa kamani Nigeria, [[Ghana]], [[South Africa]], Congo, Kenya, n-ti pahi United Kingdom.
Bɛ miiya nima zaŋ chaŋ lala chuɣu maa polo nyɛla bɛ kpaŋsi Africa baŋsim zooibu ka che ka baansi maa gba yuya du.<ref>{{Cite web|date=2014|title=Index "Sommaire / Contents "_ volume 337, janvier-décembre 2014 / January-December 2014|url=https://doi.org/10.1016/s1631-0691(14)00266-2|access-date=2026-06-04|website=doi.org}}</ref>
== Taarihi ==
Lala Gidi Culture Festival nyɛla Eclipse Live Production nima di daa yihi shɛli na. Lekki Sound Splash nima ni daa che ka niriba kori kpe dinni, chuɣu shɛli din daa pa zuɣusaa Fela Kuti. Bɛ mini ŋun daa kpali Chinedu Okeke ni Oriteme Banigo, lala chuɣu maa niya kpami kuli nyɛla bɛbo so' viɛlli n-ti bipɔla din yɛn che ka bɛ gba tooi zooi.<ref>{{Cite web|last=Tambini|first=Kam|date=2018-04-09|title=How Gidi Culture Became The Festival For The 'New African Generation'|url=https://www.okayafrica.com/how-gidi-culture-became-the-festival-for-the-new-african-generation/266051|access-date=2026-06-04|website=okayafrica|language=en-US}}</ref>
Gidi Culture Festival nyaaŋa, Eclipse Live Production daa lahi yihi Nigeria Palmwine Music Fest ni Nativeland na. Bɛ ni daa zili ''IQ'' magazine ni bɛ bɔhi o bɔhisi yuuni 2018, Okeke daa yɛliya ni Gidi Culture Festival na nyɛla din na yɛn che, ni amaa di na chaŋ tooni bela ha.<ref>{{Cite web|date=2018-07-04|title=‘People say, “Is that Coachella? I didn’t know they had festivals like that in Africa…”’|url=https://www.iqmagazine.com/2018/07/coachella-festivals-africa-gidi-culture-chin-okeke/|access-date=2026-06-04|website=IQ Magazine|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2014: di yoobu ni ===
Di yoobu maa saha maa dabam daa tooi diɛm diɛma maa n nyɛ Ice Prince, Phyno, Naeto C, Chidinma, Dammy Krane, Blink, Poe, Boj, Teezee, Ayo Jay, Emma Nyra, Patoranking, Lynxx, Jesse Jagz, Oritse Femi, Orezi, Reminisce, Efya, DJ Obi, DJ Caise, DJ Hazan, DJ Cuppy, DJ Kaywise, Falz, Pucado, Yung L, n-ti pahi Endia.<ref>{{Citation|title=Wayback Machine|date=2026-06-02|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wayback_Machine&oldid=1357432541|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-06-04}}</ref>
=== Yuuni 2015: din daa pahi ayi ===
Chuɣu maa din daa pahi ayi maa daa niŋla April goli ni dabisili 4, yuuni 2015, di daa niŋla Eko Atlantic din be Lagos la. ka ban di ban daa be dinni nyɛ M.I Abaga, Show Dem Camp, Waje, Yemi Alade, Falz, EL, Victoria Kimani, Urban Boyz, Awilo Longomba, Temi Dollface, Ebisan and Sauti Sol. It also featured DJ Neptune, DJ Lambo n-ti pahi DJ Gino Brown.<ref>{{Cite news|date=2015-02-24|title=Announces first lineup of artiste, host and DJS|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/gidi-culture-festival-2015-announces-first-lineup-of-artiste-host-and-djs/5er0pw6|access-date=2026-06-05|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216090204/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/gidi-culture-festival-2015-announces-first-lineup-of-artiste-host-and-djs/5er0pw6|url-status=dead}}</ref>
=== Yuuni 2016: Din daa pahi ata ===
Din daa pahi ata chuɣu maa gba daa niŋla Eko Atlantic din be [[Lagos]] la. Sensei Uche mini Nomuzi ni daa di li, ka baansi ban daa pahi nyɛ Tiwa Savage, D'banj, Phyno, Small Doctor, Timaya, Adekunle Gold, Yemi Alade, K.O, Riky Rick, Mr 2Kay, Base One, Que Peller, Dice Ailes, Poe, Funbi n-ti pahi Saeon.<ref>{{Cite news|date=2016-03-27|title=Third year of Lagos music festival shows great improvement|language=en-EN|url=https://www.pulse.ng/gidi-fest-2016-third-year-of-lagos-music-festival-shows-great-improvement/rgyzccg|access-date=2026-06-05|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090033/https://www.pulse.ng/gidi-fest-2016-third-year-of-lagos-music-festival-shows-great-improvement/rgyzccg|url-status=dead}}</ref>
=== Yuuni 2017: din daa pahi anahi ===
[[chuɣu]] din pahi anahi maa daa puhila April goli ni dabisili 15, yuuni 2017. Ban daa zaŋli pa pɔhim zuɣu ni daa nyɛ Diplo, Burna Boy and Davido.<ref>{{Cite web|date=2017-03-28|title=Nigeria: Diplo, Burna Boy and Davido to headline Gidi Fest|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/nigeria-diplo-burna-boy-and-davido-headline-gidi-fest|access-date=2026-06-05|website=Music In Africa|language=en}}</ref> Ninvuɣu shɛba daa pahiya n diɛm chuɣu maa ni kamani Seyi Shay, Reekado Banks, Simi, Niniola, Sauti Sol, ni ti pahi Vanessa Mdee.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-03-20|title=Gidi Culture Festival returns with new promises|url=https://www.vanguardngr.com/2017/03/gidi-culture-festival-returns-new-promises/|access-date=2026-06-05|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
=== Yuuni 2018: Din daa pahi anu ===
Baansi ban daa diɛm diɛma chuɣu din daa pahi anu maa ni n nyɛ Wizkid, 2Baba, Brymo, Adekunle Gold, Maleek Berry, DJ Spinall and Tiwa Savage, along with live sets newcomers Odunsi the Engine, Tay Iwar ni Lady Donli<ref>{{Cite web|last=Tambini|first=Kam|date=2018-04-09|title=How Gidi Culture Became The Festival For The 'New African Generation'|url=https://www.okayafrica.com/how-gidi-culture-became-the-festival-for-the-new-african-generation/266051|access-date=2026-06-05|website=okayafrica|language=en-US}}</ref>
Din daa lahi pahi akpaaku maa zuɣu nyɛla, chuɣu maa zonzongili kpamba daa yihila akpaaku palli na ka bolili ban na zoori akpaaku. pɔi ka bɛ daa pili diɛma maa, yɛl' gola daa beni, ka che ka di daa bɛ tooi dapilibi.ban daa kpe diɛma maa daa paai ninvuɣ' tusaanii, dinzuɣu bɛ daa labi kɔhi tiɣiti kamani tiɣiti tusaata.<ref>{{Cite web|date=2018-07-04|title=‘People say, “Is that Coachella? I didn’t know they had festivals like that in Africa…”’|url=https://www.iqmagazine.com/2018/07/coachella-festivals-africa-gidi-culture-chin-okeke/|access-date=2026-06-05|website=IQ Magazine|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2019: din daa pahi ayɔbu ===
Din daa pahi ayɔbu chuɣu maa gba daa kamina April goli ni dabisili 20, yuuni 2019, di daa niŋla Landmark Beach Front Victoria Island yaɣili, Lagos tingbanni.<ref>{{Cite web|last=Amos|first=Kobor|date=2019-03-16|title=Array of stars for Gidi Fest 2019|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/array-of-stars-for-gidi-fest-2019/|access-date=2026-06-05|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ ban daa diɛm diɛma ni nyɛ Patoranking, Niniola, Teni, Moonchild, Sanelly, DJ Neptune, Wande Coal, DJ Cuppy, Sarz, Zlatan, Blaqbonez, and L.A.X<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Gidi Culture Festival to host Niniola|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/gidi-culture-festival-host-niniola|access-date=2026-06-05|website=Music In Africa|language=en}}</ref>. lahabali daa wuhiya ni niriba ban daa kpe diɛma maa daa nyɛla ninvuɣ' tuhi pia.
'''<big>Yuuni 2020: din daa pahi ayopɔi</big>'''
Chuɣu din daa pahi ayopɔi ka yi puhiri saha shɛli asɔri nima ni diri bɛ yista chuɣu maa daa nyɛla bɛ ni piigi shɛli ni zali October goli ni yuuni 2020.<ref>{{Cite web|date=2021-03-03|title=Gidi Fest 2021 is cancelled|url=https://www.pulse.ng/story/gidi-fest-2021-is-cancelled-2024081806293531106|access-date=2026-06-05|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> Bɛ daa ti chemi puhibu ka di nyɛla corona doro maa zuɣu.
== Kundivihira ==
pqww301o1gipyej0wm0lwe2v4n4erht
FESTIMA
0
33288
139690
139016
2026-06-09T20:28:31Z
Aliya 2018
7499
Added a content
139690
wikitext
text/x-wiki
'''Festival International des Masques et des Arts'''
Tinduya chuɣu shɛli bi ni puhiri ka duɣiri nina mini nuuni tuma), bee '''FESTIMA''',nyɛla kaya ni taada chuɣu din puhiri Africa tiŋa yuli booni Dédougou, din be Burkina Faso la.Bi di laɣiri ni niŋ din ni din yɛn che ka ti kaya ni taada be kpi .Di Kula arizichi n niŋ din ni duu yɛn sɔŋ kaya ni taada toontibo ti ni zaya saha shɛli ŋɔ ,FESTIMA features masks and traditions from several West African countries. It is currently held biennially in even-numbered years. The most recent edition, the fifteenth, was held from February 29 to March 7, 2020,ankuy.
ku6ggot1k739kogulpzn60j8ne60k0s
International Festival of the Sahara
0
33301
139711
139135
2026-06-09T21:39:35Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139711
wikitext
text/x-wiki
'''International Festival of the Sahara''' nyɛla yuuni chuɣu ka bɛ puhirili Douz yaɣili, [[Tunisia]] tingbanni.
== Taarihi ==
[[chuɣu]] shɛli bɛ ni boli ''laakumi'' ''chuɣu'', pilila yuuni 1910 lala saha ka Tunisia daa na be French nima sulinsi puuni maa.
Yuuni 1967 Habib Bourguiba ni daa bɔrili shɛm, bɛ daa wuhima di biɛhigu.Tunisia nima tuuli prezenti n daa che ka di lebi chuɣu kurili shɛli be ni pun mi. M'hammed Marzougui, ŋun zaŋ o nyɛvili m pa talima ni niriba baŋ biɛhigu ni nyɛ binshɛli ni kali, n nyɛ ŋun daa kpa lala chuɣu maa
Hali ni zuŋɔ, yuuni kam December goli ni dabaa anahi, ninvuɣ' tuhi, di tooi nyɛla [[Tunisia]] nima ko ni Maghrebien tiŋ shɛŋa zɔri mi n chani Douz.<ref>{{Cite web|last=douz.org|title=Festival de Douz|url=http://www.festivaldouz.org.tn/|access-date=2026-06-05|website=www.festivaldouz.org.tn|archive-date=2010-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100124201841/http://www.festivaldouz.org.tn/|url-status=dead}}</ref>
== Chuɣu maa ==
Bɛ yi niŋ aduwa naai, diɛma maa maŋmaŋa m paya, H'naiech bolli paaki maa ni biɛhigu noli maa tooni din kuli gili Bedouin tenti maa. Laakumi kpatabo nima, ''fantasia''- galloping Arab yu'bariba, ni Bedouin amiliya ni ''sloughi'' desert puuni bahi.
Yuŋ yi zibi, diŋduys nima maa ni yili yila nima ka wa wahi.kpatabo maŋli maa nyɛla yɛltɔɣ' taɣimalisi bee salima salimbu ka ban tooi niŋdi li maa mi zaŋ bɛ nyɔri ni kpa taba, kamani Abdellatif Belgacem<ref>{{Cite web|title=PILOT GUIDES – TRAVEL – EXPLORE – LEARN|url=https://www.pilotguides.com/|access-date=2026-06-05|website=PILOT GUIDES|language=en-GB}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa lebila anfaani soli ni ninyula shee ka anfooni ŋmari a ni lahabali niriba duniya yili zaa chani ni.
== Kundivihira ==
9si4kmb1540pf09utci0dw2n7ybuy39
Kaburantwa River
0
33304
139723
139151
2026-06-10T00:25:46Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139723
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{short description|River in Burundi}}
{{Infobox river
| name = Kaburantwa River
| native_name = {{langx|fr|Rivière Kaburantwa}}
<!---------------------- IMAGE-->
| image =
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
<!---------------------- MAPS -->
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| pushpin_map = Burundi
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
| pushpin_map_alt =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Country
| subdivision_name1 = Burundi
| subdivision_type2 = Province
| subdivision_name2 = [[Bubanza Province]], [[Cibitoke Province]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location=
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 =
| source1_location =
| source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} -->
| source1_elevation =
| mouth = [[Ruzizi River]],
| mouth_location =
| mouth_coordinates = {{Coord|-3.01841|29.22475|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| basin_landmarks =
| basin_population =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| waterbodies =
| waterfalls =
| bridges =
| ports =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''Kaburantwa Mɔɣili''' nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili.
==Course==
Kaburantwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Nyungwe-Kibira kamani mitanima 2,500 zaŋ chaŋ [[Ruzizi River|Ruzizi Mɔɣili]]. Di nyɛla din mali buɣa kamani kɔbigi puuni vaabu pihita ni ata .{{sfn|Goffin|2020|p=39}} Mɔɣili maa galisim nyɛla yikanima kamani 53, 108.{{sfn|Goffin|2020|p=166}} Yikanima kamani 3,002 nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi kparilim.{{sfn|Goffin|2020|p=34}}
Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zori kpari Citiboke yaɣili. Di nyɛla din piligi Nyungwe Forest ka nyɛ din zori chani wulinluhili polo zaŋ labi tiŋgbani maa mini [[Rwanda]] tarisi.{{sfn|Relation: Kaburantwa (16272803)}} Di nyɛla din yi tarisi ŋɔ chaŋ n ti chirigi Buyumpu Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy}} Rwanda gbunni, Kaburantwa nyɛla din chaŋ n ti chirigi Nyarubugu mini Nyakibaya nuzaa zuɣu, di lahi nyɛla din chaŋ n ti chirigi Munyinya, Nyarurama, Rubugenge n ti pahi di Rukasantwa nudirigu zuɣu.{{sfn|Ndora USDMA}} Di nyɛla din lahi zori nudierigu ŋɔ zuɣu chaŋ n ti gari Bukinanyana mini Buganda chaŋ n ti kpɛ [[Ruzizi River]].{{sfn|Relation: Kaburantwa (16272803)}}
==Niɣilim buɣim ==
Gitenge- Kagunzi mɔɣili mini Kaburantwa Mɔɣili nyɛla mɔɣa shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n ti Ruzizi mɔɣili mini tiŋ shɛŋa din be lala yaɣili ŋɔ di gbaai bahindi di yi ka na niɣilim buɣim yaɣili, [[Ruzizi River]] maa nyɛla din mali niɣilim buɣim din yaa nyɛ 100 MW.{{sfn|Republic of Burundi Energy sector rehabilitation|p=12}} Kaburantwa mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din mali niɣilim buɣim din yaa paai 44 MW.{{sfn|Goffin|2020|p=39}}
Yuuni 1995, Kabu 16 tuma zaŋ n ti Kaburantwa Mɔɣili nyɛla din daa deegi polo kamani kilomita pinaayobu zaŋ chaŋ Ruzizi mɔɣili amaa bɛ daa lihiri la lala niɣilim buɣim ŋɔ yaa ni di paai 117.7 GWh yuuni puuni. Di zuɣu nyɛla din mali mitanima kɔbigi ni pihwɔi ni yini.{{sfn|Update on progress of 20-MW Kabu 16}}{{sfn|Nile group seeks studies}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.rtnb.bi/fr/art.php?idapi=1/3/168 |accessdate=2024-08-26 |language=fr
|last=Buzuguri |first=Goreth |title=Le MEEATU appelle au respect du code de l’eau et des règles environnementales
|date=22 June 2017 |work=Radio Télévision Nationale du Burundi}}
*{{citation |url=https://uploads.water-energy-food.org/resources/Lake-Kivu-and-Rusizi-River-basin-baseline-study_english.pdf |accessdate=2024-08-20
|last=Goffin |first=M|publisher=SHER Consult |title=Baseline Study for the basin of Lake Kivu and the Rusizi/Ruzizi River |date=December 2020}}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31|page=14
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*{{citation |url=https://www.hydroreview.com/news/nile-group-seeks-studies-of-20-mw-kabu-16-in-burundi/#gref |accessdate=2024-08-20
|title=Nile group seeks studies of 20-MW Kabu 16 in Burundi |date=25 October 2010 |ref={{harvid|Nile group seeks studies}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/relation/16272803#map=11/-2.8641/29.3029
|title=Relation: Kaburantwa (16272803) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Relation: Kaburantwa (16272803)}} }}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/ar/176141468239386802/pdf/multi-page.pdf |accessdate=2024-08-19 |title=Republic of Burundi Energy sector rehabilitation project |date=14 February 1991 |publisher=World Bank |ref={{harvid|Republic of Burundi Energy sector rehabilitation}} |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819221626/https://documents1.worldbank.org/curated/ar/176141468239386802/pdf/multi-page.pdf |url-status=dead }}
*{{citation |url=https://www.hydroreview.com/africa/update-on-progress-of-20-mw-kabu-16-small-hydropower-in-burundi/#gref |accessdate=2024-08-20
|title=Update on progress of 20-MW Kabu 16 small hydropower in Burundi |publisher=HydroReview |date=18 June 2019
|ref={{harvid|Update on progress of 20-MW Kabu 16}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/ndora-burundi-50k-4675ii-1981.pdf |accessdate=2024-09-05
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Ndora |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Ndora USDMA}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
5c2zecj42qi3jsx9hwg4ulx4f9ypnxk
Kagunuzi River
0
33308
139724
139187
2026-06-10T00:27:54Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139724
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Kagunuzi Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla din be Burundi wulinpuhili.
==Course==
Gitenge Mɔɣili nyɛla din piligi Lake Rwegura din be Parc national de la Kibira. Di nyɛla din zori nudirigu zuɣu be Cibitoke yaɣili mini Buhanza yaɣili wulinluhili pɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi Kagunuzi ka tuɣi lala soli ŋɔ zuɣu hali ni tiŋgbani maa tarisi. Lala mɔɣa ayi maa nyɛla din laɣim taba zo chaŋ n kpɛ [[Ruzizi River]] hali ni Ndava, Cibitoke.{{sfn|Way: Kagunizi (313713953)}}
==Watershed==
Kagunuzi mɔɣili ŋɔ kom nyɛla din deegi polo kamani kilomitanima kɔbisinahi ni pishi ni anu.{{sfn|Sibomana|Gangadhara Bhatt|Havyarimana|2018|p=19165}} Di kulibɔna nyɛla din be bin din gbaai mitanima 2,661 zaŋ chaŋ 788. Lala yaɣili maa saa mibu yuuni puuni nyɛla din taɣiri saha kam bin din gbaai pisopɔin zaŋ chaŋ kɔbigi ni pihita ni ayopɔin milimita.{{sfn|Sibomana|Gangadhara Bhatt|Havyarimana|2018|p=19166}} Bin din gbaai yuuni 2020, Kagunuzi mƆɣili ŋɔ daa nyɛla din mali yikanima 1, 992 din sɔŋdi kparilim.{{sfn|Goffin|2020|p=34}}
==Environment==
Kagunizi mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi kɔri bindira.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbisita ni pishi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|23|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim pam ni be lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|26|C}} ka goli shɛli puuni mi maasim ni be nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|21|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,086|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni bɛ ni nyari sa'kom pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|154|mm}} ka goli shɛli puuni mi bɛ ni bi tooi nyari sa'kom nyɛ silimiin goli July ni {{convert|3|mm}} of precipitation.{{sfn|nasarain}}
==Niɣilim buɣim ==
Gitenge–Kagunuzi Mɔɣili mini [[Kaburantwa River|Kaburantwa Mɔɣili]] nyɛla mɔɣa shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n ti [[Ruzizi River|Ruzizi mɔɣili]] ka di nyɛ din tiri tiŋgbani maa niɣilim buɣim din yaa paai kamani 100 MW.{{sfn|Republic of Burundi Energy sector rehabilitation|p=12}} [[Rwegura Hydroelectric Power Station]] din be Kagunuzi mɔɣili ŋɔ ni nyɛla din mali yaa kamani 19 MW. Lala yaɣili ŋɔ kulibɔŋ zaŋ n ti Kagunuzi nyɛla din gba ni tooi ti niɣilim buɣim din yaa paai kamani 26 MW.{{sfn|Goffin|2020|p=39}}
Silimiin goli May yuuni 2015 lahabali nyɛla din daa yina n ti wuhi ni bɛ nyɛla ban yɛn gbi Kagu 006 niɣilim buɣim. 12 MW niɣilim buɣim ŋɔ nyɛla din yɛn mali yaa kamani 45-50 GWh yuuni puuni. Li`ɣiri din kalinli yiɣisi US$60 million nyɛla laɣa shɛli European Union, World Bank , [[African Development Bank]], Republic of China, Netherlands, United Nations Development Program n ti pahi European Investnebt Bank ni daa ti shɛli.{{sfn|US$ 60M Hydroelectric Power plant}} Lala tuma ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli pirinla siyaasa tali nangbankpeeni zuɣu, yuuni 2022 6 MW Kagu 006 niɣilim buɣim tuma din be Cibitoke yaɣili nyɛla bɛ ni daa labi lihi shɛli.{{sfn|World Small Hydropower Development|p=15}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.rtnb.bi/fr/art.php?idapi=1/3/168 |accessdate=2024-08-26 |language=fr
|last=Buzuguri |first=Goreth |title=Le MEEATU appelle au respect du code de l’eau et des règles environnementales
|date=22 June 2017 |work=Radio Télévision Nationale du Burundi}}
*{{citation |url=https://uploads.water-energy-food.org/resources/Lake-Kivu-and-Rusizi-River-basin-baseline-study_english.pdf |accessdate=2024-08-20
|last=Goffin |first=M|publisher=SHER Consult |title=Baseline Study for the basin of Lake Kivu and the Rusizi/Ruzizi River |date=December 2020}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/ar/176141468239386802/pdf/multi-page.pdf |accessdate=2024-08-19 |title=Republic of Burundi Energy sector rehabilitation project |date=14 February 1991 |publisher=World Bank |ref={{harvid|Republic of Burundi Energy sector rehabilitation}} |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819221626/https://documents1.worldbank.org/curated/ar/176141468239386802/pdf/multi-page.pdf |url-status=dead }}
*{{citation |url=https://www.journalijdr.com/sites/default/files/issue-pdf/12246.pdf |accessdate=2024-08-20
|last1=Sibomana |first1=Alexis |first2=H |last2=Gangadhara Bhatt |first3=Vincent |last3=Havyarimana |date=2018
|title=Morphometric analysis of Kagunuzi sub-basin in Kibira national park north-western part of Burundi using geospatial techniques”,
|journal=International Journal of Development Research |volume=8 |issue=2 |pages=19165-19173}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is 0,1×0,1 grader.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is0,1×0,1 grader.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://constructionreviewonline.com/projects/kabu-16-hydroelectric-power-station-project-in-burundi/ |accessdate=2024-08-20
|title=US$ 60M Hydroelectric Power plant For Burundi |date=19 May 2015 |work=Constructionreview |ref={{harvid|US$ 60M Hydroelectric Power plant}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/313713953#map=12/-2.9746/29.3290
|title=Way: Kagunizi (313713953) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Kagunizi (313713953)}} }}
*{{citation |url=https://www.unido.org/sites/default/files/files/2023-08/EASTERN%20AFRICA-2022.pdf |accessdate=2024-08-20
|title=World Small Hydropower Development Report 2022 Eastern Africa |issn=2706-7599
|year=2022 |publisher=United Nations Industrial Development Organization |ref={{harvid|World Small Hydropower Development}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
92ech0fk4bw7skbljs529rzjnqmliyu
Enkutatash
0
33313
139652
139539
2026-06-09T14:46:32Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139652
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Enkutatash''' nyɛla yuuni palli vuhim dabisili [[Ethiopia]] mini [[Eritrea]] tiŋgbani. Bi puhiri li Ethiopia gɔli shɛli bini boli Meskerem la dahin yini dali, silimi gɔli [[September]] biɛɣu pinyini dali n bala ( du mi yu nyɛ leap year silimi gɔli September biɛɣu pia ni ayi dali) di yi kana Gregorian calendar puuni.
== Din piligi shɛm ==
Ethiopian kali puuni, silimi gɔli September biɛɣu pia ni yini dali ka Queen n ti Sheba (Makeda din bɛ Ethiopia maa) daa labina Ethiopia o ni daa chaŋ n ti kaagi King Solomon Jerusalem puuni. Ban daa doli o maa nyɛ ban niŋ suhupɛili ka di dari ni o kundina maa ka daa nyɛ ban tiri o pina din nyɛ dalima nima. Enkutatash gbeni nyɛla dalima pina.
== Ban puhirili ==
Lala vuhim dabisili chuɣu nyɛla din jɛndi Ethiopia nim chira. Di nyɛla Ethiopians nim yuuni palli chuɣu.
Tiŋgbani ŋɔ nyɛla ban yiri pam n ti puhiri lala chuɣu maa, kamani Raguel Cheechi puuni din bɛ Mount Entoto.<ref>{{Cite web|title=Melkam Adis Amet, Happy New Year|url=http://www.rastaites.com/Ethiopia/newyear.htm|access-date=2026-06-06|website=www.rastaites.com|archive-date=2014-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101174453/http://www.rastaites.com/Ethiopia/newyear.htm|url-status=dead}}</ref>
Di yi kana InCulture Parents yɛligu puuni, bi yi chanŋ cheechi asiba ka kuna, daŋ nyɛla ban yɛn laɣim ka di bi kali binidirigu shɛli bini boli Injera (flat bread) mini wat (sauce). Lala dabisili maa ni bipuɣisi ban nyɛ bipola nyɛla ban yɛri nɛi pala, bi nyɛla ban laɣimdi flawas ni bi zaŋ n ti bi zonima, ka yilindi yuuni palli yila.<ref>{{Cite news|date=2012-09-08|title=Enkutatash (Ethiopian New Year): September 11 {{!}} InCultureParent|language=en-US|work=InCultureParent|url=https://www.incultureparent.com/enkutatash-ethiopian-new-year-september-11/|access-date=2026-06-06}}</ref> Ethiopians Tourism Commission nim yɛligu puuni, Enkutatash pa addini vuhim dabisili ko. Saha ŋɔ Enkutatash pa nyɛla saha shɛli bini puhiri taba yuuni pali puhigu ka nyɛ ban tariti cards tiŋpuuni din pa nyɛ di zani bi kali flawas shɛli bini daa tiri taba maa. Ethiopians nim yuma kalibu nyɛla din piligi Common era yuma anii puuni. Ka di daliri nyɛmi Common era maa nyɛla din doli Dionysus kalinli, 6th Century monk, ka non Chalcedonian tiŋgbana na kuli zaŋdi Annianus ni kalinbu maa n tumdi tuma, 5th Century monks n bala, din zani Annunciation of Christ yuma anii dɛdɛ nyaaga. Ŋɔ zuɣu, Enkutatash yuuni 2016 chuɣu ma di yi kana Gregorian calendar ni, daa nyɛla din lu Ethiopian calendar yuuni 2009 puuni.<ref>{{Cite web|last=Studios|first=Global Internet|title=Ethiopian Festivals|url=http://www.tourismethiopia.org/pages/detail/detailfestival.asp|access-date=2026-06-06|website=www.tourismethiopia.org|archive-date=2013-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517120630/http://www.tourismethiopia.org/pages/detail/detailfestival.asp|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
ngsjachtf91hfoterhhi4f5y5oe0eju
Lake of Stars Festival
0
33315
139730
139534
2026-06-10T04:14:24Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139730
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Lake of Stars Festival''' nyɛla yuuni pulini [[chuɣu]] shɛli bɛ ni puhiri dabaa ta ka bɛ puhirila Malawi kul' karili maa gbunni. Kul' shɛli din pahiri ata [[Afrika|Africa]] tingbanni. Tuuli chuɣu maa daa puhila yuuni 2004 ka niriba tusaanhi 4,000 chaŋli ni yila binkumda din yina Africa mini Europ tingbanni.
== Taarihi ==
lala chuɣu maa nyɛla British tourist Will Jameson ni daa di liɣiri ni niŋ shɛli ni. Jameson daa chaŋla Malawi yuuni 1998. O daa nyɛla shikurubila m be John Moores University ka daa suhi yuuni ni chaŋ ni o mini Wildlife niriba ti tum.
lala tuma maa n daa zaŋ o n tahi Malawi tingbanni. O ni daa ti labi colegi, Jameson daa pilila yuŋ diɛma nima o chandi maa zuɣu, ka bolili Chibuku gbahiri gbaɣiri, Malawian bia baa maa yuli.
Bɛ daa boli lala yuŋ diɛma [[United Kindom|United Kingdom]] diɛma din kpee kani yuuni 2004 ''Mixmag'' ''ni daa bolili lala. Lala yuuni maa yaha,'' Jameson daa lahi puhi o tuuli chuɣu. Ka niriba kamani kɔbisiyopɔin kpe li, ka bɛ pam daa nyɛla Afrika nima.<ref>{{Cite news|last=Lanyado|first=Benji|date=2011-06-11|title=Malawi's musical turn|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/jun/12/malawi-africa-music-festival|access-date=2026-06-08|issn=0261-3077}}</ref>
== Ban daa tab'sɔŋ ==
Lake of Stars chuɣu mo nyɛla din kundivihira galisi ka lahi nyɛ din mali anfaani nti Afriks zaa.<ref>{{Cite web|last=Morlin-Yron|first=Sophie|date=2016-09-16|title=Why Africa’s festival business is booming|url=https://www.cnn.com/travel/article/africa-view-best-african-festivals|access-date=2026-06-08|website=CNN|language=en}}</ref> Yuuni 2014, bɛ boli li Afrika yila chuɣu din pahi ayopɔin din chaŋ CNN.<ref>{{Cite news|last=Lorraine Bgoya and Mazuba Kapambwe, The Fest Gurus, Special to CNN|title=African music festivals: Lake of Stars and 6 others you'll want to hear|work=CNN|url=http://edition.cnn.com:80/2014/02/21/travel/africa-best-music-festivals|access-date=2026-06-08}}</ref>
''Time Out'' daa bolila Lake of Stars ni chuɣu shɛli din puhibu shee viɛla dunia zaa, yuuni 2015.<ref>{{Cite web|last=Ensall|first=Jonny|date=2015-03-09|title=Five reasons to go to Lake of Stars festival|url=https://www.timeout.com/london/music-festivals/five-reasons-to-go-to-lake-of-stars-festival|access-date=2026-06-08|website=Time Out London|language=en-GB}}</ref> UK nima maŋ sulinsi satara yɛli "biɛhigu shɛli din be Lake of Stars malila anfaani ni soya ni di yi tingbani maa".<ref>{{Cite web|date=2009-11-20|title=Lake of stars - Music without barriers|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/lake-of-stars-music-without-barriers-1823719.html|access-date=2026-06-08|website=The Independent|language=en}}</ref>
Yuuni 2016, Magazine zuɣulana paa daa baŋya ni "lala chuɣu ŋɔ maa ni tooi kpaŋsi bipɔla ni ka bɛ chaŋ yɛlsuma ni."<ref>{{Cite news|date=2016-10-07|title=This Festival Founded by Brits in Malawi Swears It's Not Problematic|language=en-uk|work=Thump|url=https://thump.vice.com/en_uk/article/mgw9zq/this-festival-founded-by-brits-in-malawi-swears-its-not-problematic|access-date=2026-06-08|archive-date=2018-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184849/https://thump.vice.com/en_uk/article/mgw9zq/this-festival-founded-by-brits-in-malawi-swears-its-not-problematic|url-status=dead}}</ref>
== Chuɣu maa yulibu ==
Lake of Stars chuɣu maa daa nyɛla tiŋduya nima ni daa kuli yina ni ti tabi sɔŋ ka di niŋ, bɛ pam daa nyɛla ban daa pun mi di yɛl' tɔɣisi, ka namin pun tabi suŋ shɛli Malawi. UK yila laɣingu nima daa nyɛla ban gba tabi sɔŋ chuɣu maa.
Yuuni 2024, British High Commissioner Fiona Ritchie daa gbaaila ni bɛ sɔŋ n jemdi UK Gomnanti sani. Ni UK nima ni yi chaagi shɛŋa din yɛn be UK ka di liɣiri n-niŋ Malawian shikuru ti ni. Ritchie daa sɔŋ diɛma maa ka di nyɛla be sɔŋsim zaŋ chaŋ "suhudoo ni nangbanyini".
== Binshɛŋa ŋan daa niŋ ==
Chuɣu maa daa nyɛla din zaŋ suhuyurilim tuma na n ti ti ban bɔri ni bɛ chaŋ dinni, n tiri zaawuni zuɣu ka di nyɛla Microloan Foundation nima ni zaŋ bɛ nuu m pa di zuɣu.ŋun kam daa chaŋ daa lahi chaŋ kpi di ya ka bɛ mini kpibisi maa ti diɛm diɛma ka ŋme bola. Fiila nima gba daa diya chuɣu maa ni, wahi baŋsim a ni kpɛrigu.
== Deen' diɛmdiba ==
Yili yiiniba ban yina Tiŋduya nima, Afrika nima, Europe ni United Kingdom. Ban di gbunni ŋɔ gba daa pahiya.
<nowiki>*</nowiki>Afrikan Boy<ref>{{Cite web|date=2014-08-08|title=Malawi Lake of Stars festival: good music is just the half of it|url=https://mgafrica.com/article/2014-08-07-lake-of-stars-festival-much-more-than-a-celebration-of-music/|access-date=2026-06-08|website=MG Africa|language=en}}</ref>
* Foals<ref>{{Cite web|last=Ensall|first=Jonny|date=2015-03-09|title=Five reasons to go to Lake of Stars festival|url=https://www.timeout.com/london/music-festivals/five-reasons-to-go-to-lake-of-stars-festival|access-date=2026-06-08|website=Time Out London|language=en-GB}}</ref>
* Freshlyground
* Get Cape. Wear Cape. Fly (2011)<ref>{{Cite news|last=Lanyado|first=Benji|date=2011-06-11|title=Malawi's musical turn|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/jun/12/malawi-africa-music-festival|access-date=2026-06-08|issn=0261-3077}}</ref>
* Tay Grin<ref>{{Cite web|date=2014-08-08|title=Malawi Lake of Stars festival: good music is just the half of it|url=https://mgafrica.com/article/2014-08-07-lake-of-stars-festival-much-more-than-a-celebration-of-music/|access-date=2026-06-08|website=MG Africa|language=en}}</ref>
* John Wizards (2014)<ref>{{Cite web|last=Ensall|first=Jonny|date=2015-03-09|title=Five reasons to go to Lake of Stars festival|url=https://www.timeout.com/london/music-festivals/five-reasons-to-go-to-lake-of-stars-festival|access-date=2026-06-08|website=Time Out London|language=en-GB}}</ref>
* Mafikizolo (2014)
* MistaJam (2011)
* Oliver "Tuku" Mtukudzi (2011)
* Noisettes (2011)
* Sauti Sol
* The Maccabees
* The Very Best (2014)
* Young Fathers (2015)
* Zone Fam (2014)
* Shishani Vranckx
== Luɣishɛli din daa niŋ ==
{| class="wikitable"
|+Caption text
!Year
!Location
!Venue
|-
|2024
|Nkhotakota
|Fish Eagle Bay Lodge
|-
|2019
|Nkhata Bay
|Kachere Kastle
|-
|2018
|Leopard Bay, Lifuwa Salima
|Kabumba Hotel.
|-
|2017
|Chintheche, Nkhata Bay
|Chintheche Inn
|-
|2016
|Chintheche, Nkhata Bay
|Chintheche Inn
|-
|2015
|Mangochi
|Sunbird Nkopola Lodge
|-
|2014
|Mangochi
|Sunbird Nkopola Lodge
|-
|2013
|Lilongwe (City of Stars)
|Woodlands Hotel
|-
|2012
|X
|X
|-
|2011
|X
|X
|-
|2010
|X
|X
|-
|2009
|Mangochi
|Sunbird Nkopola Lodge
|-
|2008
|Senga Bay
|Sunbird Livingstonia Lodge
|-
|2007
|Chintheche
|Chintheche Inn
|-
|2006
|Chintheche
|Chintheche Inn
|-
|2005
|Chintheche
|Chintheche Inn
|-
|2004
|Chintheche
|Chinteche Inn
|-
|2003
|X
|X
|}
== Kundivihira ==
pmv5bmb86y974b4jr4f5s5eey9wun44
Guérewol
0
33320
139689
139538
2026-06-09T19:27:30Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
139689
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Guèrewol''' (var. '''Guerewol,Gerewol''') nyɛla yuuni kam mamli compitisa ka Wadaabe Fula zuliya ban bɛ Niger maa ni niŋdi shɛli. Nachimba nyɛla ban malindi shili ni nachin tɛri ka painti bi ninani ni bi kali n pɛ line ni bɛ wa waa ka yili yila din yɛn chɛ ka paɣasara ban sahi dooyili kundi hankaya labina bi polo. Guèrewol nyɛla bini niŋdi shɛli yuuni kam ka di nyɛbi kali naɣi kpariba nyɛla ban laɣimdi southern Sahara tiŋtari ni bi kpɛɣi napoŋ n chaŋ south yaɣali din yɛn chɛ ka bi nyɛ bindirigu wuuni.
[[Lahabali kɔligu:1997 274-5 Gerewol.jpg|thumb]]
Luɣu shɛli so kam ni mi ka bi laɣimdi n nyɛ In-Gall northwest yaɣali Niger tiŋgbani, ni ka chuɣu titali puhira, daabiligu daŋ laɣimgu zaa niŋda n ti wadaabe mini pastoral Tuareg niriba. Waa maa maŋmaŋ nyɛla bini bolindi shɛli yaake n ti pahi bin shɛŋa din dii ka yaa kamani asarachi yobu zabili, compatisa nima bɛ dagora laakumi ba n nyɛŋtaba zaa nyɛla din pahi ka Guèrewol niŋdi hali ni bakɔi maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Niger's dandy Gerewol festival {{!}} Africa - Times Online|url=http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/destinations/africa/article453610.ece|access-date=2026-06-06|website=travel.timesonline.co.uk|language=en|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705172550/http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/destinations/africa/article453610.ece|url-status=dead}}</ref> Guèrewol nyɛla din niŋda saha shɛli wadaabe nim yi ti laɣim: Niamey hali ni tiŋsi pam, wadaabe nim ŋɔ nyɛla ban chani tiŋ shɛŋa bini mali yiya, bi chani kamani northern Cameroon mini Nigeria.<ref name=":1">{{Cite web|last=Barltrop|first=By Richard|title=Niger: Wodaabé wannabes - Telegraph|url=http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/africaandindianocean/niger/722251/Niger-Wodaabe-wannabes.html|access-date=2026-06-06|website=www.telegraph.co.uk|language=en}}</ref>
== Yuuni kam laɣimgu ==
Saa gbaabu saha, silimi gɔli September ni n bala, wadaabe nim ŋɔ nyɛla ban kpɛɣiri napoŋ n chani In-Gall ni bi ti laɣim yalim ka pahi ka bi puhi Cure Salèe chuɣu, zuliya pam nyɛla ban laɣimdi ni maa ni. Kpɛ ka wadaabe nachimba ban di nachinsi, n zaŋ kɔbiri mini nachin tɛri balibu n niŋ bi maŋ, nyɛ ban yɛn wa waa ka yili yila ni di paɣasara maa hankali n labisina bi ni. Wadaabe nachimba ŋɔ vilim nyɛla bi waɣilim, bi nin pɛila mini bi nyin pɛila; nachimba ŋɔ nyɛla ban kahimdi ka mirigiri bi nina ka kuli bahiri lari din yɛn chɛ ka bi nyi na maa yiri na, din n wuhiri bi vɛlim. Wadaabe nim ŋɔ nyɛla ban kpalimdi ka bi puhiri bi bakɔi chuɣu shɛli bini boli Guèrewol la, din ni ka paɣasara maa piiri bachimba maa ban vɛila.<ref name=":0" />
== Yila mini waa ==
[[Lahabali kɔligu:1997 274-27 Gerewol.jpg|thumb]]
Yila mini waa maa nyɛla Fula kali, din barigi fula zuliya ni ka di nyɛla pam pa nyɛla musilinima, ban chaŋ shikuriti ni ban chaŋ tiŋpuuni n ti beni. Di nyɛla laɣim gu yili yilindiba ban yilindi ka kpahiri bi nuhi, ka mali bi naba n ŋɛri tiŋ n ti pahi dawulɛ ŋɛbu
Guèrewol compitisa ŋɔ nyɛla nachimba ba di nachin tɛri n wari wa shɛli bini boli yaake maa ka di nyɛla bi yɛn pɛla fooli, ka nyɛ ban yɛn kpa paɣasara ban saɣi doo kundi, saha shɛŋa bi niŋdili n gari dabaa ayopoin, ni awa galiŋ n ti naali wuntaŋ zuɣusaani. Dagora ŋɔ nyɛla ban chani paɣasara maa ni bɛ shɛli maa n ti zaŋ niya nima,Stamina mini bi suhu ni gbaaba shɛm n yɛli ba. <ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Welcome to Christine Nesbitt Hills' website|url=http://www.christinehills.co.za/feature.php?action=displayfeature&conf%5Bfeatureid%5D=127&conf%5Buserid%5D=1016|access-date=2026-06-06|website=www.christinehills.co.za|archive-date=2008-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117122129/http://www.christinehills.co.za/feature.php?action=displayfeature&conf%5Bfeatureid%5D=127&conf%5Buserid%5D=1016|url-status=dead}}</ref> Nachimba ŋɔ tooi nyori tim shɛŋa din yɛn chɛ ka bi ni tooi wa waa maa n yoogi amaa ka di nyɛla din ka ba alaafee.<ref name=":0" />
== Kundivihira ==
kcz973uha5z68jnk5qx4pxkzc378c68
Mawazine
0
33342
139691
139617
2026-06-09T20:50:04Z
Maltima Rabia
5146
Added content
139691
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba
Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
Yuuni 2009 Stampede
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
== Kundivihira ==
sx15fwa4m4zqanappx6orjrhtu2kjrq
139692
139691
2026-06-09T20:53:58Z
Maltima Rabia
5146
Added content
139692
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
Yuuni 2009 Stampede
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
Bi ni daa labina yuuni 2024 maa
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
Editions
2008
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:
Yuuni 2009
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
Yuuni 2010
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani
== Kundivihira ==
kc0nr3xbxpd91mcniyxskpo6cacmfg8
139693
139692
2026-06-09T21:00:26Z
Maltima Rabia
5146
Edited
139693
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
Yuuni 2009 Stampede
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
Bi ni daa labina yuuni 2024 maa
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
Editions
2008
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
Yuuni 2009
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
Yuuni 2010
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani
== Kundivihira ==
67rqojfvfr1jdepxk3kuhkso0ra2kxi
139695
139693
2026-06-09T21:03:42Z
Maltima Rabia
5146
Edited
139695
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
Yuuni 2009 Stampede
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
Bi ni daa labina yuuni 2024 maa
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
Editions
2008
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
Yuuni 2009
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
Yuuni 2010
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
== Kundivihira ==
5ltu6m38ls1hwp2wiz9x2rxesi8md81
139696
139695
2026-06-09T21:05:14Z
Maltima Rabia
5146
Added content
139696
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
Yuuni 2009 Stampede
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
Bi ni daa labina yuuni 2024 maa
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
Editions
2008
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
Yuuni 2009
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
Yuuni 2010
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
Yuuni 2011
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani
ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
Yuuni 2012
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ
Yuuni 2013
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ
== Kundivihira ==
29nd770osscpo8guqcssewr998x3b9p
139697
139696
2026-06-09T21:06:22Z
Maltima Rabia
5146
Added content
139697
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
Yuuni 2009 Stampede
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
Bi ni daa labina yuuni 2024 maa
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
Editions
2008
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
Yuuni 2009
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
Yuuni 2010
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
Yuuni 2011
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani
ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
Yuuni 2012
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ
Yuuni 2013
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ
Yuuni 2014
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
Yuuni 2015
== Kundivihira ==
jsj7surlubamdgovp3j3t2bd6byr358
139704
139697
2026-06-09T21:16:06Z
Maltima Rabia
5146
Edited
139704
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
Yuuni 2009 Stampede
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
Bi ni daa labina yuuni 2024 maa
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
Editions
2008
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
Yuuni 2009
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
Yuuni 2010
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
Yuuni 2011
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
Yuuni 2012
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
Yuuni 2013
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ
Yuuni 2014
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
Yuuni 2015
== Kundivihira ==
90gioky6hh4bsal6sigo98jpx2f90zt
139707
139704
2026-06-09T21:29:02Z
Maltima Rabia
5146
Edited
139707
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
Yuuni 2009 Stampede
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
Bi ni daa labina yuuni 2024 maa
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
Editions
2008
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
Yuuni 2009
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
Yuuni 2010
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
Yuuni 2011
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
Yuuni 2012
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
Yuuni 2013
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Yuuni 2014
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
Yuuni 2015
== Kundivihira ==
8ogqjpgpuj12bqbb4bpnkhzputkpzk0
139710
139707
2026-06-09T21:33:31Z
Maltima Rabia
5146
Added headings
139710
wikitext
text/x-wiki
Mawazine nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
qdfmopd2zwj9am6wr2u1fb36nyne597
139760
139710
2026-06-10T10:18:06Z
Maltima Rabia
5146
Bold a text
139760
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon, din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
1ldr4sefg43d3nw1pfyn8e4xebxgy66
139761
139760
2026-06-10T10:23:47Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139761
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu. Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni. Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
tkch747fwekp9ecjpbpgpu06t5o98as
139763
139761
2026-06-10T10:30:28Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139763
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi. Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007. Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo. Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni. Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
d484w7hu4lmhviw646f2p2pak6qgnlg
139766
139763
2026-06-10T10:38:45Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139766
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa, ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni. Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
pcpi7ftwe8gjw3tbos15kikngwvo9p3
Mutsindozi River
0
33343
139622
139621
2026-06-09T12:04:07Z
Kalakpagh
2501
/* Course */ Updated Content
139622
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kundivihira ==
an8v0u8o57xnxzxfxykta7iinpws9qy
139623
139622
2026-06-09T12:09:33Z
Kalakpagh
2501
/* Environment */ Updated Content
139623
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
== Kundivihira ==
mexu64f4k0gfb7azaq7ygjl4t8df7l3
139624
139623
2026-06-09T12:15:23Z
Kalakpagh
2501
/* Marshes */ Updated Content
139624
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
== Kundivihira ==
i66nswlz0vivhx0toucmlc7u35suc5d
139625
139624
2026-06-09T12:19:58Z
Kalakpagh
2501
/* Marshes */ Updated Content
139625
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sugar==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso shikiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
== Kundivihira ==
pda30jydyb4q6tpbnemgycf6yn210ic
139626
139625
2026-06-09T12:21:35Z
Kalakpagh
2501
/* Marshes */ updated content
139626
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sugar==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
== Kundivihira ==
tmwg1pjfu8o18hjpphq1ajgkgwc90zy
139627
139626
2026-06-09T12:22:01Z
Kalakpagh
2501
/* Sugar */ Updated Content
139627
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sichiri ==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
== Kundivihira ==
o0mggfa8y1835vzypylf2j7xrq6kup7
139628
139627
2026-06-09T12:22:33Z
Kalakpagh
2501
/* Sichiri */ Updated Content
139628
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sichiri ==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==See also==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît|last2=Njebarikanuye |first2=Aline|last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire
|location=Gitega |date=September 2008
|title=Etude préliminaire d’identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
*{{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1000011706#map=13/-4.07626/30.09722 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Mutsindozi (1000011706) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mutsindozi (1000011706)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
== Kundivihira ==
6fbsfvo2a1io7f5jtnjqvkc4p8nxb1g
139629
139628
2026-06-09T12:23:06Z
Kalakpagh
2501
/* Kundivihira */ Updated Content
139629
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sichiri ==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==See also==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît|last2=Njebarikanuye |first2=Aline|last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire
|location=Gitega |date=September 2008
|title=Etude préliminaire d’identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
*{{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1000011706#map=13/-4.07626/30.09722 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Mutsindozi (1000011706) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mutsindozi (1000011706)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
c60j2bj7qikity1b5r10l3d6mgbrydt
139630
139629
2026-06-09T12:23:31Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
139630
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sichiri ==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît|last2=Njebarikanuye |first2=Aline|last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire
|location=Gitega |date=September 2008
|title=Etude préliminaire d’identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
*{{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1000011706#map=13/-4.07626/30.09722 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Mutsindozi (1000011706) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mutsindozi (1000011706)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
33w0a9ztwx52mw18219cy76yx3fqmtg
139631
139630
2026-06-09T12:24:04Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139631
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sichiri ==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît|last2=Njebarikanuye |first2=Aline|last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire
|location=Gitega |date=September 2008
|title=Etude préliminaire d’identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
*{{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1000011706#map=13/-4.07626/30.09722 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Mutsindozi (1000011706) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mutsindozi (1000011706)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
nnq6f486opiewenqhgoz2qm5u5vx3y8
139632
139631
2026-06-09T12:24:34Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139632
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani n ti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ n ti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sichiri ==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît|last2=Njebarikanuye |first2=Aline|last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire
|location=Gitega |date=September 2008
|title=Etude préliminaire d’identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
*{{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1000011706#map=13/-4.07626/30.09722 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Mutsindozi (1000011706) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mutsindozi (1000011706)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
b74r9hejey05yp9odqxwferm5uqinyz
139633
139632
2026-06-09T12:34:39Z
Achiri Bitamsimli
23
Correction of spelling errors
139633
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mutsindozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Mutsindozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] .
==Course==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Muyage wulinpuhili polo ka din pahi di tarisi ni Makamba yaɣili mini Rutana yaɣili. Di nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu chani n-ti chirigiri Malagarasi mɔɣili ka lahi nyɛ din di tarisi ni Burundi mini Tanzania.{{sfn|Way: Mutsindozi (1000011706)}}Mɔɣili maa nyɛla din be Mosso-Malagarazi yaɣili ka tihi pam nyɛ din gili mɔɣili ŋɔ.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
==Environment==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ tiŋgbani nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani pihinii "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣli maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli August, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili Ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Mutsindozi-Malagarazi mɔɣili maa nyɛla din zɔri chani nti chirigiri Malagarazi River. Di nyɛla din mali mɔɣ'bihi ayi, di tuuli di ni maa nyɛ Kirombwe mɔɣili ka di nyɛ din baai gari Malagarazi Mɔɣili gbunni kamani {{convert|1171|m}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}} Di ni mali kulibɔŋ shɛŋa nyɛ Kirombwe kulibɔŋ, Kumutongotongo kulibɔŋ nti pahi Rwabira kulibɔŋ.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|pp=10–11}}
Kayogoro kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din be Buga Colline ka be Kirombwe Mɔɣili din nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n-ti Mutsindozi mini Malagarazi sunsuuni. Lala mɔɣa ŋɔ kom nyɛla din tooi pahiri pam shiɣuni Silimiin goli October nyaaŋa ka nyɛ din tooi tahiri ko'kpɛɣu na saha shɛŋa. Di yi ti niŋ ka kom ŋɔ paai Silimiin goli May, bindira kamani shinkaafa, wulijo, alibasa, tuya ni kam pahi nyɛla bɛ ni kɔri shɛŋa kulibɔna Ŋɔ ni.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}}
==Sichiri ==
Mutsindozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣili kom ka di nyɛ binshɛli bɛ ni daa zaŋ pahi Burundi nima yuma anu tiɛhi waɣala tumanima ni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa piligi li gbinu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be Moso Sugar Company ([[SOSUMO]]), lala tuma kompani ŋɔ nyɛla din daa piligi yuuni1982.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît|last2=Njebarikanuye |first2=Aline|last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire
|location=Gitega |date=September 2008
|title=Etude préliminaire d’identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
*{{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1000011706#map=13/-4.07626/30.09722 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Mutsindozi (1000011706) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mutsindozi (1000011706)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
9lcwxkwf39zqln7oae0lwxm8z7c0gv0
Muyovozi River
0
33344
139635
2026-06-09T13:46:30Z
Kalakpagh
2501
created article
139635
wikitext
text/x-wiki
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}{{efn|As of August 2024 [[OpenStreetMap]] showed the Muyovozi as a tributary of the Musasa, rather than the other way around. This is incorrect. The Musasa River is a right bank affluent of the Muyovozi River.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}} The Muyovozi is a major tributary of the Malagarasi River.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} }}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
<references />
j85j0vqredfdxtmcx7jdx6xh2bbe4aw
139636
139635
2026-06-09T13:46:59Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139636
wikitext
text/x-wiki
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
<references />
dp19tz1sza8nbmb652gn2xxm1svp7tk
139637
139636
2026-06-09T13:47:21Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139637
wikitext
text/x-wiki
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
== Kundivihira ==
<references />
fhmslacf51i7eftujh6z1oxz1bob4mm
139638
139637
2026-06-09T13:47:48Z
Kalakpagh
2501
added databox
139638
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
== Kundivihira ==
<references />
kd0pc5rssa6u8khfnkb0a8g8decfd9c
139639
139638
2026-06-09T13:48:45Z
Kalakpagh
2501
updated content
139639
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
== Kundivihira ==
<references />
ggse0le6ujuzq12g7ybxkwiujj6sads
139640
139639
2026-06-09T13:54:40Z
Kalakpagh
2501
/* Course */ Updated Content
139640
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
== Kundivihira ==
<references />
eiw77v0emtk7nkrsw057ab9kqxkfswh
139641
139640
2026-06-09T14:03:36Z
Kalakpagh
2501
/* Falls */ updated content
139641
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sugar==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
== Kundivihira ==
<references />
murh6gf59mlwhkpgt1kl7vg5c25qkmn
139642
139641
2026-06-09T14:04:08Z
Kalakpagh
2501
/* Sugar */ Updated Content
139642
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
== Kundivihira ==
<references />
r5vb9baobljs50qn7idu12ltfgq3wci
139643
139642
2026-06-09T14:11:49Z
Kalakpagh
2501
/* Sichiri */ Updated Content
139643
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
== Kundivihira ==
<references />
fc4sg83su8wypsvehhb244behhxhh1f
139644
139643
2026-06-09T14:22:21Z
Kalakpagh
2501
/* Marshes */ Updated Content
139644
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
==Protection==
Malagarazi – Muyovozi zuɣusaa polo nyɛla bɛ ni gu ka taɣi shɛli ni Ramsar tum yuuni 2000.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} Malagarazi Nature Reservenyɛla din miri Muyovozi kulibɔŋ.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=2}} ''Réserve Naturelle de la Malagarazi'' nyɛla din deegi yikanima kamani kɔbisinii ka nyɛ din mali sa'kom. Lala tihi ŋɔ nyɛla din pahi Burundinima mini Tanzanian Malagarasi-Muyovozi Wetlands Ramsar Site.{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Lala kulibɔŋ ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni wumsiri zahim zaŋ n-ti Congo basin mini Sudano-Zambezian. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli din mali mɔɣini binkɔbira mini nu'bihi. Di nyɛla ŋamli bayili ka be [[IUCN Red List]].{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Yuuni 2024 zahim vihigu niŋbu Upper Malagarazi Basin din be Burundi nyɛla din daa wuhi ni bɛ kpami Muyovozi Nature Reserve din yɛn chɛ ka bɛ gu ka taɣi mɔɣili maa mini zahim shɛŋa din be di ni.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=23}} Di yi yɛn niŋ, di nyɛla din yɛn deegi mɔɣili maa kom mini mɔɣ'bila shɛli be ni ka bɛ booni Nyaganza Falls kom.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
== Kundivihira ==
<references />
fgon98z9dniufozs5vlto76d9g6rg22
139645
139644
2026-06-09T14:24:21Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139645
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
==Protection==
Malagarazi – Muyovozi zuɣusaa polo nyɛla bɛ ni gu ka taɣi shɛli ni Ramsar tum yuuni 2000.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} Malagarazi Nature Reservenyɛla din miri Muyovozi kulibɔŋ.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=2}} ''Réserve Naturelle de la Malagarazi'' nyɛla din deegi yikanima kamani kɔbisinii ka nyɛ din mali sa'kom. Lala tihi ŋɔ nyɛla din pahi Burundinima mini Tanzanian Malagarasi-Muyovozi Wetlands Ramsar Site.{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Lala kulibɔŋ ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni wumsiri zahim zaŋ n-ti Congo basin mini Sudano-Zambezian. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli din mali mɔɣini binkɔbira mini nu'bihi. Di nyɛla ŋamli bayili ka be [[IUCN Red List]].{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Yuuni 2024 zahim vihigu niŋbu Upper Malagarazi Basin din be Burundi nyɛla din daa wuhi ni bɛ kpami Muyovozi Nature Reserve din yɛn chɛ ka bɛ gu ka taɣi mɔɣili maa mini zahim shɛŋa din be di ni.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=23}} Di yi yɛn niŋ, di nyɛla din yɛn deegi mɔɣili maa kom mini mɔɣ'bila shɛli be ni ka bɛ booni Nyaganza Falls kom.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==See also==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Notes==
{{notes}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
* {{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free |last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani |first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven |title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve|page=417 }}
* {{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Njebarikanuye |first2=Aline |last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire |location=Gitega |date=September 2008 |title=Etude préliminaire d'identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
* {{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2150 |access-date=29 August 2024 |publisher=Ramsar Sites Information Service |date=14 March 2013 |title=Réserve Naturelle de la Malagarazi |ref={{harvid|Réserve Naturelle de la Malagarazi}} }}
* {{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1026843408#map=12/-3.9205/30.0490 |access-date=29 August 2024 |title=Way: Muyovozi (1026843408) |work=OpenStreetMap |date=February 2022 |ref={{harvid|Way: Muyovozi (1026843408)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
== Kundivihira ==
<references />
ex6xt5iajzupghptv7mojcy85yvogx9
139646
139645
2026-06-09T14:24:54Z
Kalakpagh
2501
/* Protection */ Updated Content
139646
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
==Tiliginsim ==
Malagarazi – Muyovozi zuɣusaa polo nyɛla bɛ ni gu ka taɣi shɛli ni Ramsar tum yuuni 2000.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} Malagarazi Nature Reservenyɛla din miri Muyovozi kulibɔŋ.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=2}} ''Réserve Naturelle de la Malagarazi'' nyɛla din deegi yikanima kamani kɔbisinii ka nyɛ din mali sa'kom. Lala tihi ŋɔ nyɛla din pahi Burundinima mini Tanzanian Malagarasi-Muyovozi Wetlands Ramsar Site.{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Lala kulibɔŋ ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni wumsiri zahim zaŋ n-ti Congo basin mini Sudano-Zambezian. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli din mali mɔɣini binkɔbira mini nu'bihi. Di nyɛla ŋamli bayili ka be [[IUCN Red List]].{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Yuuni 2024 zahim vihigu niŋbu Upper Malagarazi Basin din be Burundi nyɛla din daa wuhi ni bɛ kpami Muyovozi Nature Reserve din yɛn chɛ ka bɛ gu ka taɣi mɔɣili maa mini zahim shɛŋa din be di ni.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=23}} Di yi yɛn niŋ, di nyɛla din yɛn deegi mɔɣili maa kom mini mɔɣ'bila shɛli be ni ka bɛ booni Nyaganza Falls kom.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==See also==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Notes==
{{notes}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
* {{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free |last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani |first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven |title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve|page=417 }}
* {{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Njebarikanuye |first2=Aline |last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire |location=Gitega |date=September 2008 |title=Etude préliminaire d'identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
* {{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2150 |access-date=29 August 2024 |publisher=Ramsar Sites Information Service |date=14 March 2013 |title=Réserve Naturelle de la Malagarazi |ref={{harvid|Réserve Naturelle de la Malagarazi}} }}
* {{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1026843408#map=12/-3.9205/30.0490 |access-date=29 August 2024 |title=Way: Muyovozi (1026843408) |work=OpenStreetMap |date=February 2022 |ref={{harvid|Way: Muyovozi (1026843408)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
== Kundivihira ==
<references />
tgk62caeyq3hceq0w9zej85cnql949m
139647
139646
2026-06-09T14:26:16Z
Kalakpagh
2501
/* Notes */ Updated Content
139647
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
==Tiliginsim ==
Malagarazi – Muyovozi zuɣusaa polo nyɛla bɛ ni gu ka taɣi shɛli ni Ramsar tum yuuni 2000.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} Malagarazi Nature Reservenyɛla din miri Muyovozi kulibɔŋ.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=2}} ''Réserve Naturelle de la Malagarazi'' nyɛla din deegi yikanima kamani kɔbisinii ka nyɛ din mali sa'kom. Lala tihi ŋɔ nyɛla din pahi Burundinima mini Tanzanian Malagarasi-Muyovozi Wetlands Ramsar Site.{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Lala kulibɔŋ ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni wumsiri zahim zaŋ n-ti Congo basin mini Sudano-Zambezian. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli din mali mɔɣini binkɔbira mini nu'bihi. Di nyɛla ŋamli bayili ka be [[IUCN Red List]].{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Yuuni 2024 zahim vihigu niŋbu Upper Malagarazi Basin din be Burundi nyɛla din daa wuhi ni bɛ kpami Muyovozi Nature Reserve din yɛn chɛ ka bɛ gu ka taɣi mɔɣili maa mini zahim shɛŋa din be di ni.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=23}} Di yi yɛn niŋ, di nyɛla din yɛn deegi mɔɣili maa kom mini mɔɣ'bila shɛli be ni ka bɛ booni Nyaganza Falls kom.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==See also==
* [[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
* {{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free |last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani |first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven |title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve|page=417 }}
* {{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Njebarikanuye |first2=Aline |last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire |location=Gitega |date=September 2008 |title=Etude préliminaire d'identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
* {{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2150 |access-date=29 August 2024 |publisher=Ramsar Sites Information Service |date=14 March 2013 |title=Réserve Naturelle de la Malagarazi |ref={{harvid|Réserve Naturelle de la Malagarazi}} }}
* {{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1026843408#map=12/-3.9205/30.0490 |access-date=29 August 2024 |title=Way: Muyovozi (1026843408) |work=OpenStreetMap |date=February 2022 |ref={{harvid|Way: Muyovozi (1026843408)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
ohd2g6umtnidzmbjw5w8scngljp0h8s
139648
139647
2026-06-09T14:26:42Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
139648
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
==Tiliginsim ==
Malagarazi – Muyovozi zuɣusaa polo nyɛla bɛ ni gu ka taɣi shɛli ni Ramsar tum yuuni 2000.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} Malagarazi Nature Reservenyɛla din miri Muyovozi kulibɔŋ.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=2}} ''Réserve Naturelle de la Malagarazi'' nyɛla din deegi yikanima kamani kɔbisinii ka nyɛ din mali sa'kom. Lala tihi ŋɔ nyɛla din pahi Burundinima mini Tanzanian Malagarasi-Muyovozi Wetlands Ramsar Site.{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Lala kulibɔŋ ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni wumsiri zahim zaŋ n-ti Congo basin mini Sudano-Zambezian. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli din mali mɔɣini binkɔbira mini nu'bihi. Di nyɛla ŋamli bayili ka be [[IUCN Red List]].{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Yuuni 2024 zahim vihigu niŋbu Upper Malagarazi Basin din be Burundi nyɛla din daa wuhi ni bɛ kpami Muyovozi Nature Reserve din yɛn chɛ ka bɛ gu ka taɣi mɔɣili maa mini zahim shɛŋa din be di ni.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=23}} Di yi yɛn niŋ, di nyɛla din yɛn deegi mɔɣili maa kom mini mɔɣ'bila shɛli be ni ka bɛ booni Nyaganza Falls kom.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
* {{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free |last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani |first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven |title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve|page=417 }}
* {{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Njebarikanuye |first2=Aline |last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire |location=Gitega |date=September 2008 |title=Etude préliminaire d'identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
* {{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2150 |access-date=29 August 2024 |publisher=Ramsar Sites Information Service |date=14 March 2013 |title=Réserve Naturelle de la Malagarazi |ref={{harvid|Réserve Naturelle de la Malagarazi}} }}
* {{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1026843408#map=12/-3.9205/30.0490 |access-date=29 August 2024 |title=Way: Muyovozi (1026843408) |work=OpenStreetMap |date=February 2022 |ref={{harvid|Way: Muyovozi (1026843408)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
bweaum8h0m0wnyzxk8nq0dohf1yci17
139649
139648
2026-06-09T14:27:06Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139649
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
==Tiliginsim ==
Malagarazi – Muyovozi zuɣusaa polo nyɛla bɛ ni gu ka taɣi shɛli ni Ramsar tum yuuni 2000.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} Malagarazi Nature Reservenyɛla din miri Muyovozi kulibɔŋ.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=2}} ''Réserve Naturelle de la Malagarazi'' nyɛla din deegi yikanima kamani kɔbisinii ka nyɛ din mali sa'kom. Lala tihi ŋɔ nyɛla din pahi Burundinima mini Tanzanian Malagarasi-Muyovozi Wetlands Ramsar Site.{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Lala kulibɔŋ ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni wumsiri zahim zaŋ n-ti Congo basin mini Sudano-Zambezian. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli din mali mɔɣini binkɔbira mini nu'bihi. Di nyɛla ŋamli bayili ka be [[IUCN Red List]].{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Yuuni 2024 zahim vihigu niŋbu Upper Malagarazi Basin din be Burundi nyɛla din daa wuhi ni bɛ kpami Muyovozi Nature Reserve din yɛn chɛ ka bɛ gu ka taɣi mɔɣili maa mini zahim shɛŋa din be di ni.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=23}} Di yi yɛn niŋ, di nyɛla din yɛn deegi mɔɣili maa kom mini mɔɣ'bila shɛli be ni ka bɛ booni Nyaganza Falls kom.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
* {{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free |last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani |first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven |title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve|page=417 }}
* {{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Njebarikanuye |first2=Aline |last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire |location=Gitega |date=September 2008 |title=Etude préliminaire d'identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
* {{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2150 |access-date=29 August 2024 |publisher=Ramsar Sites Information Service |date=14 March 2013 |title=Réserve Naturelle de la Malagarazi |ref={{harvid|Réserve Naturelle de la Malagarazi}} }}
* {{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1026843408#map=12/-3.9205/30.0490 |access-date=29 August 2024 |title=Way: Muyovozi (1026843408) |work=OpenStreetMap |date=February 2022 |ref={{harvid|Way: Muyovozi (1026843408)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
8lneq0fkajrksjphn0qdal7vksvvait
139650
139649
2026-06-09T14:27:53Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139650
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
==Tiliginsim ==
Malagarazi – Muyovozi zuɣusaa polo nyɛla bɛ ni gu ka taɣi shɛli ni Ramsar tum yuuni 2000.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} Malagarazi Nature Reservenyɛla din miri Muyovozi kulibɔŋ.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=2}} ''Réserve Naturelle de la Malagarazi'' nyɛla din deegi yikanima kamani kɔbisinii ka nyɛ din mali sa'kom. Lala tihi ŋɔ nyɛla din pahi Burundinima mini Tanzanian Malagarasi-Muyovozi Wetlands Ramsar Site.{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Lala kulibɔŋ ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni wumsiri zahim zaŋ n-ti Congo basin mini Sudano-Zambezian. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli din mali mɔɣini binkɔbira mini nu'bihi. Di nyɛla ŋamli bayili ka be [[IUCN Red List]].{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Yuuni 2024 zahim vihigu niŋbu Upper Malagarazi Basin din be Burundi nyɛla din daa wuhi ni bɛ kpami Muyovozi Nature Reserve din yɛn chɛ ka bɛ gu ka taɣi mɔɣili maa mini zahim shɛŋa din be di ni.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=23}} Di yi yɛn niŋ, di nyɛla din yɛn deegi mɔɣili maa kom mini mɔɣ'bila shɛli be ni ka bɛ booni Nyaganza Falls kom.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
* {{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free |last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani |first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven |title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve|page=417 }}
* {{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Njebarikanuye |first2=Aline |last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire |location=Gitega |date=September 2008 |title=Etude préliminaire d'identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
* {{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2150 |access-date=29 August 2024 |publisher=Ramsar Sites Information Service |date=14 March 2013 |title=Réserve Naturelle de la Malagarazi |ref={{harvid|Réserve Naturelle de la Malagarazi}} }}
* {{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1026843408#map=12/-3.9205/30.0490 |access-date=29 August 2024 |title=Way: Muyovozi (1026843408) |work=OpenStreetMap |date=February 2022 |ref={{harvid|Way: Muyovozi (1026843408)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
nllv7lryh9694hbf6im0md6xgaaqwb7
139651
139650
2026-06-09T14:34:15Z
Kalakpagh
2501
/* Falls */ Updated Content
139651
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muyovozi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Muyovozi}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be Mosso- Malagarazi yaɣili ka nyɛ din mali tihi gili li.{{sfn|Ramsar Site no. 2150|p=4}}
Muyovozi mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Rutana yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari wulinluhili zaŋ chaŋ RN8 soli zuɣu, ni ka di chaŋ nti chirigi Musasa Mɔɣili zaŋ labi Bukemba wulinpuhili polo.{{sfn|Way: Muyovozi (1026843408)}}Muyovozi nyɛla din tuɣi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ n ti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Falls==
Nyaganza Falls nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili. Cikinga Falls nyɛla din be Musasa Mɔɣili, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nudiriigu zuɣu. Karera Falls mi nyɛla din gba be Karera Mɔɣili ni, di nyɛla din be Muyovozi Mɔɣili nuzaa zuɣu.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}}
==Sichiri ==
Muyovozi Mɔɣili ŋɔ shee nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni kɔri dakanda.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=8}} Muyovozi Mɔɣili maa nyɛla din tiri Moso sichiri tuma din be Rutana yaɣilikom ka di nyɛ bɛ ni daa zaŋ shɛli pahi Burundi yuun pihita ni anu bɛbigimsim nia ni puuni yuuni 1970s piligu amaa ka bɛ daa leei piligi li gbibu yuuni 1986. Di sulinsi nyɛla din be [[Moso Sugar Company]] (SOSUMO SM), lala kompani ŋɔ nyɛla din daa kpa yuuni 1982. Lala tuma maa nyɛla din be Moso yaɣili.{{sfn|Presentation de la SOSUMO}}
==Marshes==
Muyovozi-Malagarazi kulibɔŋ ŋɔ nyɛla din piligi miri Nyabihori (Rwabira) kamani mitanima 1,662, {{coord|3.9922|S|030.2030|E}} ka nyɛ din gbunni polo nyɛ and reaches Malagarazi zaŋ chaŋ Muvumu yaɣili kamani mitanima 1,157, {{coord|3.8775|S|30.2655|E}}.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=10}}Muyovozi Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa ŋmaligi shɛli bahi Rusabagi kamani mitanima 1,160, {{coord|3.9911|S|30.1159|E}}, ka nyɛ luɣ'shɛli ''[[Cyperus papyrus]] tihi ni zoogi pam''. Muyovozi Moɣili mini Kinwa Mɔɣili nyɛla din chirigu taba {{coord|3.9605|S|30.2050|E}} leei kulibɔŋ titali din zɔri kpari Malagarazi. Lala kilbɔŋ titali maa nyɛla din sɔŋdi pukpariba ka bɛ kɔri shinkaafa.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=11}}
==Tiliginsim ==
Malagarazi – Muyovozi zuɣusaa polo nyɛla bɛ ni gu ka taɣi shɛli ni Ramsar tum yuuni 2000.{{sfn|Nzigidahera|Njebarikanuye|Kakunze|Misigago|2008|p=3}} Malagarazi Nature Reservenyɛla din miri Muyovozi kulibɔŋ.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=2}} ''Réserve Naturelle de la Malagarazi'' nyɛla din deegi yikanima kamani kɔbisinii ka nyɛ din mali sa'kom. Lala tihi ŋɔ nyɛla din pahi Burundinima mini Tanzanian Malagarasi-Muyovozi Wetlands Ramsar Site.{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Lala kulibɔŋ ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni wumsiri zahim zaŋ n-ti Congo basin mini Sudano-Zambezian. Di lahi nyɛla luɣ'shɛli din mali mɔɣini binkɔbira mini nu'bihi. Di nyɛla ŋamli bayili ka be [[IUCN Red List]].{{sfn|Réserve Naturelle de la Malagarazi}}
Yuuni 2024 zahim vihigu niŋbu Upper Malagarazi Basin din be Burundi nyɛla din daa wuhi ni bɛ kpami Muyovozi Nature Reserve din yɛn chɛ ka bɛ gu ka taɣi mɔɣili maa mini zahim shɛŋa din be di ni.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=23}} Di yi yɛn niŋ, di nyɛla din yɛn deegi mɔɣili maa kom mini mɔɣ'bila shɛli be ni ka bɛ booni Nyaganza Falls kom.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
* {{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free |last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani |first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven |title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve|page=417 }}
* {{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-12/rapport-final-kumoso.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Njebarikanuye |first2=Aline |last3=Kakunze |first3=Alain Charles |last4=Misigago |first4=Apollinaire |location=Gitega |date=September 2008 |title=Etude préliminaire d'identification des milieux naturels mettre en défens dans la dépression de Kumoso |publisher=INECN}}
* {{citation |url=https://www.sosumo-burundi.com/index.php/presentation |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Presentation de la SOSUMO |publisher=SOSUMO |ref={{harvid|Presentation de la SOSUMO}} }}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |access-date=28 August 2024 |language=fr |title=Ramsar Site no. 2150 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150}} |date=14 March 2013}}
* {{citation |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2150 |access-date=29 August 2024 |publisher=Ramsar Sites Information Service |date=14 March 2013 |title=Réserve Naturelle de la Malagarazi |ref={{harvid|Réserve Naturelle de la Malagarazi}} }}
* {{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/1026843408#map=12/-3.9205/30.0490 |access-date=29 August 2024 |title=Way: Muyovozi (1026843408) |work=OpenStreetMap |date=February 2022 |ref={{harvid|Way: Muyovozi (1026843408)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
jwlunx4nvx8ekogqi8q4w7fvdy09xl0
Musasa River
0
33345
139653
2026-06-09T14:54:54Z
Kalakpagh
2501
Created article
139653
wikitext
text/x-wiki
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}}{{efn|As of August 2024 [[OpenStreetMap]] showed the Muyovozi as a tributary of the Musasa, rather than the other way around.{{sfn|Way: Musasa (308088714)}} This is incorrect. The Musasa River is a right bank affluent of the Muyovozi River.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=5}} }} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
<references />
jn6tna44esyqyi84mq6uzxxbfald7an
139654
139653
2026-06-09T14:55:21Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139654
wikitext
text/x-wiki
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
<references />
ftm0w5w47e70gxvke3f3bt93qioufm6
139655
139654
2026-06-09T14:55:51Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139655
wikitext
text/x-wiki
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
== Kundivihira ==
<references />
4aw1qa3kwdtfnvglsox1sec3xpnue78
139656
139655
2026-06-09T14:56:40Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139656
wikitext
text/x-wiki
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
== Kundivihira ==
<references />
mfma4s53c2i1g3vrqm2vaslcgh473l2
139657
139656
2026-06-09T14:57:30Z
Kalakpagh
2501
added databox
139657
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
== Kundivihira ==
<references />
clfaidbt642bwvu4e0v4902tlzaegsq
139658
139657
2026-06-09T15:05:43Z
Kalakpagh
2501
/* Course */ Updated Content
139658
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kundivihira ==
<references />
ec6pmw4oqi9860ju8fa2h19k1mforzf
139659
139658
2026-06-09T15:13:36Z
Kalakpagh
2501
/* Environment */ Updated Content
139659
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Flooding==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
== Kundivihira ==
<references />
iykwwicjs2n2w2env0dkf14dbn2oe8l
139660
139659
2026-06-09T15:14:18Z
Kalakpagh
2501
/* Flooding */ Updated Content
139660
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Ko'kpɛɣu ==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
== Kundivihira ==
<references />
foh7a005e7d93xon7u7fvejwi3t7f9y
139661
139660
2026-06-09T15:14:42Z
Kalakpagh
2501
/* Ko'kpɛɣu */ Updated Content
139661
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Ko'kpɛɣu ==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River|Kajeke Mɔɣili]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
== Kundivihira ==
<references />
7jv7mwi2qy0rvodgvfkr6g3x1brv11x
139662
139661
2026-06-09T15:32:46Z
Kalakpagh
2501
/* Ko'kpɛɣu */ Updated Content
139662
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Ko'kpɛɣu ==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River|Kajeke Mɔɣili]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
==Infrastructure==
Silimiin goli January yuuni 2018 tuma nyɛla din daa na che kɔdɔriko labi niŋ Musasa Mɔɣili mini Kazeba n ti pahi Kiremba yaɣili din be Gitanga Zone sunsuuni. Siminti mini kuɣa nyɛla bɛ ni daa zu shɛli. Lala niriba ŋɔ nia daa nyɛla bɛ zu li ka tuma maa ni yɛn di laɣa shɛli pahi.{{sfn|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}}
Silimiin goli December yuuni 2018 gomnanti zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa sabbi gbaŋ suhi niɣilim buɣim tuma mini pukparilim Musasa kulibɔŋ ni ka di nyɛ din deegi polo din galisim paai kamani yikanima kɔbigi ni pihinahi ni ayi tiŋ yuli booni Gtabga mini Bukemba din zaa be Rutana yaɣili. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2015 ka ko'kpɛɣu daa niŋ dolisi RP405 soli zuɣu.{{sfn|Ntiranyibagira|2018}}
MusamaMɔɣ'bila din be Musama mɔɣili ŋɔ zuɣu nyɛla din be tiŋ yuli booni Bukemba. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2020, yuma ata yanima din kalinli paai kɔbisinii nyɛla ban daa bɛ tooi kɔ shinkaafa mɔɣ'bila ŋɔ ni. Silimiin goli March yuuni 2023 [[Gervais Ndirakobuca]], minista zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa kaai lala yaɣili ŋɔ ni o zahim mɔɣ'bila maa nya din daa niŋ ka TUBEHONEZA tumanima daa labi mali. European Union nyɛ ban daa deegi di laɣa dibu.{{sfn|Gakiza|2023}}
== Kundivihira ==
<references />
j33p7lssgv1lp6i4r9td51sswh2n0kf
139663
139662
2026-06-09T15:34:17Z
Kalakpagh
2501
/* Infrastructure */ Updated Content
139663
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Ko'kpɛɣu ==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River|Kajeke Mɔɣili]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
==Infrastructure==
Silimiin goli January yuuni 2018 tuma nyɛla din daa na che kɔdɔriko labi niŋ Musasa Mɔɣili mini Kazeba n ti pahi Kiremba yaɣili din be Gitanga Zone sunsuuni. Siminti mini kuɣa nyɛla bɛ ni daa zu shɛli. Lala niriba ŋɔ nia daa nyɛla bɛ zu li ka tuma maa ni yɛn di laɣa shɛli pahi.{{sfn|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}}
Silimiin goli December yuuni 2018 gomnanti zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa sabbi gbaŋ suhi niɣilim buɣim tuma mini pukparilim Musasa kulibɔŋ ni ka di nyɛ din deegi polo din galisim paai kamani yikanima kɔbigi ni pihinahi ni ayi tiŋ yuli booni Gtabga mini Bukemba din zaa be Rutana yaɣili. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2015 ka ko'kpɛɣu daa niŋ dolisi RP405 soli zuɣu.{{sfn|Ntiranyibagira|2018}}
MusamaMɔɣ'bila din be Musama mɔɣili ŋɔ zuɣu nyɛla din be tiŋ yuli booni Bukemba. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2020, yuma ata yanima din kalinli paai kɔbisinii nyɛla ban daa bɛ tooi kɔ shinkaafa mɔɣ'bila ŋɔ ni. Silimiin goli March yuuni 2023 [[Gervais Ndirakobuca]], minista zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa kaai lala yaɣili ŋɔ ni o zahim mɔɣ'bila maa nya din daa niŋ ka TUBEHONEZA tumanima daa labi mali. European Union nyɛ ban daa deegi di laɣa dibu.{{sfn|Gakiza|2023}}
==See also==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Notes==
{{notes}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free
|last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani
|first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven
|title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve}}
*{{citation |url=https://www.rtnb.bi/fr/art.php?idapi=7/0/110 |accessdate=2024-08-24 |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Gakiza |first=Dorine |title=Rutana:le 1er ministre visite le barrage d'iririgation de musama |date=10 March 2023 |language=fr}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 }}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://rtnb.bi/fr/art.php?idapi=5/3/183 |accessdate=2024-08-24 |language=fr |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Nkurunziza |first=Dieudonné |title=La rivière Kajeke bientôt rétablie dans son lit |date=23 December 2021}}
*{{citation |url=https://armp.bi/files/Appel_offres/Appel%20d'offres%202018/D%82cembre/48t2018-20190001.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Ntiranyibagira |first=Damase |title=Avis d'appel d'offres international ouvert No DNCMP 48/T/2018-2019
|date=28 December 2018 |publisher=Ministry of Agriculture}}
*{{citation |url=https://rpa.bi/index.php/component/k2/item/4564-nduta-zizanie-entre-refugies-burundais |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|title=Rutana : L’arrêt des travaux du pont de la rivière Musasa paralyse la commune Gitanga |date=14 February 2018
|work=Radio Publique Africaine |ref={{harvid|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-05/etud-vulner-adapt-chang-clim.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Sunzu Ntigambirizwa |first=Salvator |title=Etudes de vulnerabilite et d’adaptation aux changements climatiques
|location=Bujumbura |date=August 2009 |publisher=Ministère de l’Eau, de l’Environnement, de l’Aménagement du Territoire et de l’Urbanisme }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/makamba-burundi-50k-4772i-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Makamba |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Makamba USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/nyakazu-burundi-50k-4873iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Nyakazu |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Nyakazu USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/rutana-burundi-50k-4773ii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Rutana |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Rutana USDMA}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/308088714 |accessdate=2024-08-24
|title=Way: Musasa (308088714) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Musasa (308088714)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rutana Province]]
== Kundivihira ==
<references />
482bc2codiu3usf70lpammmss6mzqqs
139664
139663
2026-06-09T15:34:51Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139664
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Ko'kpɛɣu ==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River|Kajeke Mɔɣili]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
==Infrastructure==
Silimiin goli January yuuni 2018 tuma nyɛla din daa na che kɔdɔriko labi niŋ Musasa Mɔɣili mini Kazeba n ti pahi Kiremba yaɣili din be Gitanga Zone sunsuuni. Siminti mini kuɣa nyɛla bɛ ni daa zu shɛli. Lala niriba ŋɔ nia daa nyɛla bɛ zu li ka tuma maa ni yɛn di laɣa shɛli pahi.{{sfn|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}}
Silimiin goli December yuuni 2018 gomnanti zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa sabbi gbaŋ suhi niɣilim buɣim tuma mini pukparilim Musasa kulibɔŋ ni ka di nyɛ din deegi polo din galisim paai kamani yikanima kɔbigi ni pihinahi ni ayi tiŋ yuli booni Gtabga mini Bukemba din zaa be Rutana yaɣili. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2015 ka ko'kpɛɣu daa niŋ dolisi RP405 soli zuɣu.{{sfn|Ntiranyibagira|2018}}
MusamaMɔɣ'bila din be Musama mɔɣili ŋɔ zuɣu nyɛla din be tiŋ yuli booni Bukemba. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2020, yuma ata yanima din kalinli paai kɔbisinii nyɛla ban daa bɛ tooi kɔ shinkaafa mɔɣ'bila ŋɔ ni. Silimiin goli March yuuni 2023 [[Gervais Ndirakobuca]], minista zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa kaai lala yaɣili ŋɔ ni o zahim mɔɣ'bila maa nya din daa niŋ ka TUBEHONEZA tumanima daa labi mali. European Union nyɛ ban daa deegi di laɣa dibu.{{sfn|Gakiza|2023}}
==See also==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free
|last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani
|first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven
|title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve}}
*{{citation |url=https://www.rtnb.bi/fr/art.php?idapi=7/0/110 |accessdate=2024-08-24 |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Gakiza |first=Dorine |title=Rutana:le 1er ministre visite le barrage d'iririgation de musama |date=10 March 2023 |language=fr}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 }}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://rtnb.bi/fr/art.php?idapi=5/3/183 |accessdate=2024-08-24 |language=fr |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Nkurunziza |first=Dieudonné |title=La rivière Kajeke bientôt rétablie dans son lit |date=23 December 2021}}
*{{citation |url=https://armp.bi/files/Appel_offres/Appel%20d'offres%202018/D%82cembre/48t2018-20190001.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Ntiranyibagira |first=Damase |title=Avis d'appel d'offres international ouvert No DNCMP 48/T/2018-2019
|date=28 December 2018 |publisher=Ministry of Agriculture}}
*{{citation |url=https://rpa.bi/index.php/component/k2/item/4564-nduta-zizanie-entre-refugies-burundais |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|title=Rutana : L’arrêt des travaux du pont de la rivière Musasa paralyse la commune Gitanga |date=14 February 2018
|work=Radio Publique Africaine |ref={{harvid|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-05/etud-vulner-adapt-chang-clim.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Sunzu Ntigambirizwa |first=Salvator |title=Etudes de vulnerabilite et d’adaptation aux changements climatiques
|location=Bujumbura |date=August 2009 |publisher=Ministère de l’Eau, de l’Environnement, de l’Aménagement du Territoire et de l’Urbanisme }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/makamba-burundi-50k-4772i-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Makamba |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Makamba USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/nyakazu-burundi-50k-4873iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Nyakazu |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Nyakazu USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/rutana-burundi-50k-4773ii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Rutana |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Rutana USDMA}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/308088714 |accessdate=2024-08-24
|title=Way: Musasa (308088714) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Musasa (308088714)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rutana Province]]
jw3le4pai3u52d80roj2nc93bhb6gnn
139665
139664
2026-06-09T15:35:15Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
139665
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Ko'kpɛɣu ==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River|Kajeke Mɔɣili]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
==Infrastructure==
Silimiin goli January yuuni 2018 tuma nyɛla din daa na che kɔdɔriko labi niŋ Musasa Mɔɣili mini Kazeba n ti pahi Kiremba yaɣili din be Gitanga Zone sunsuuni. Siminti mini kuɣa nyɛla bɛ ni daa zu shɛli. Lala niriba ŋɔ nia daa nyɛla bɛ zu li ka tuma maa ni yɛn di laɣa shɛli pahi.{{sfn|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}}
Silimiin goli December yuuni 2018 gomnanti zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa sabbi gbaŋ suhi niɣilim buɣim tuma mini pukparilim Musasa kulibɔŋ ni ka di nyɛ din deegi polo din galisim paai kamani yikanima kɔbigi ni pihinahi ni ayi tiŋ yuli booni Gtabga mini Bukemba din zaa be Rutana yaɣili. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2015 ka ko'kpɛɣu daa niŋ dolisi RP405 soli zuɣu.{{sfn|Ntiranyibagira|2018}}
MusamaMɔɣ'bila din be Musama mɔɣili ŋɔ zuɣu nyɛla din be tiŋ yuli booni Bukemba. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2020, yuma ata yanima din kalinli paai kɔbisinii nyɛla ban daa bɛ tooi kɔ shinkaafa mɔɣ'bila ŋɔ ni. Silimiin goli March yuuni 2023 [[Gervais Ndirakobuca]], minista zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa kaai lala yaɣili ŋɔ ni o zahim mɔɣ'bila maa nya din daa niŋ ka TUBEHONEZA tumanima daa labi mali. European Union nyɛ ban daa deegi di laɣa dibu.{{sfn|Gakiza|2023}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free
|last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani
|first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven
|title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve}}
*{{citation |url=https://www.rtnb.bi/fr/art.php?idapi=7/0/110 |accessdate=2024-08-24 |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Gakiza |first=Dorine |title=Rutana:le 1er ministre visite le barrage d'iririgation de musama |date=10 March 2023 |language=fr}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 }}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://rtnb.bi/fr/art.php?idapi=5/3/183 |accessdate=2024-08-24 |language=fr |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Nkurunziza |first=Dieudonné |title=La rivière Kajeke bientôt rétablie dans son lit |date=23 December 2021}}
*{{citation |url=https://armp.bi/files/Appel_offres/Appel%20d'offres%202018/D%82cembre/48t2018-20190001.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Ntiranyibagira |first=Damase |title=Avis d'appel d'offres international ouvert No DNCMP 48/T/2018-2019
|date=28 December 2018 |publisher=Ministry of Agriculture}}
*{{citation |url=https://rpa.bi/index.php/component/k2/item/4564-nduta-zizanie-entre-refugies-burundais |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|title=Rutana : L’arrêt des travaux du pont de la rivière Musasa paralyse la commune Gitanga |date=14 February 2018
|work=Radio Publique Africaine |ref={{harvid|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-05/etud-vulner-adapt-chang-clim.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Sunzu Ntigambirizwa |first=Salvator |title=Etudes de vulnerabilite et d’adaptation aux changements climatiques
|location=Bujumbura |date=August 2009 |publisher=Ministère de l’Eau, de l’Environnement, de l’Aménagement du Territoire et de l’Urbanisme }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/makamba-burundi-50k-4772i-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Makamba |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Makamba USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/nyakazu-burundi-50k-4873iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Nyakazu |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Nyakazu USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/rutana-burundi-50k-4773ii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Rutana |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Rutana USDMA}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/308088714 |accessdate=2024-08-24
|title=Way: Musasa (308088714) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Musasa (308088714)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rutana Province]]
7e19ingcs8i6z3fm8iprindbol36ejr
139666
139665
2026-06-09T15:35:41Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139666
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Ko'kpɛɣu ==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River|Kajeke Mɔɣili]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
==Infrastructure==
Silimiin goli January yuuni 2018 tuma nyɛla din daa na che kɔdɔriko labi niŋ Musasa Mɔɣili mini Kazeba n ti pahi Kiremba yaɣili din be Gitanga Zone sunsuuni. Siminti mini kuɣa nyɛla bɛ ni daa zu shɛli. Lala niriba ŋɔ nia daa nyɛla bɛ zu li ka tuma maa ni yɛn di laɣa shɛli pahi.{{sfn|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}}
Silimiin goli December yuuni 2018 gomnanti zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa sabbi gbaŋ suhi niɣilim buɣim tuma mini pukparilim Musasa kulibɔŋ ni ka di nyɛ din deegi polo din galisim paai kamani yikanima kɔbigi ni pihinahi ni ayi tiŋ yuli booni Gtabga mini Bukemba din zaa be Rutana yaɣili. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2015 ka ko'kpɛɣu daa niŋ dolisi RP405 soli zuɣu.{{sfn|Ntiranyibagira|2018}}
MusamaMɔɣ'bila din be Musama mɔɣili ŋɔ zuɣu nyɛla din be tiŋ yuli booni Bukemba. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2020, yuma ata yanima din kalinli paai kɔbisinii nyɛla ban daa bɛ tooi kɔ shinkaafa mɔɣ'bila ŋɔ ni. Silimiin goli March yuuni 2023 [[Gervais Ndirakobuca]], minista zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa kaai lala yaɣili ŋɔ ni o zahim mɔɣ'bila maa nya din daa niŋ ka TUBEHONEZA tumanima daa labi mali. European Union nyɛ ban daa deegi di laɣa dibu.{{sfn|Gakiza|2023}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free
|last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani
|first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven
|title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve}}
*{{citation |url=https://www.rtnb.bi/fr/art.php?idapi=7/0/110 |accessdate=2024-08-24 |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Gakiza |first=Dorine |title=Rutana:le 1er ministre visite le barrage d'iririgation de musama |date=10 March 2023 |language=fr}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 }}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://rtnb.bi/fr/art.php?idapi=5/3/183 |accessdate=2024-08-24 |language=fr |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Nkurunziza |first=Dieudonné |title=La rivière Kajeke bientôt rétablie dans son lit |date=23 December 2021}}
*{{citation |url=https://armp.bi/files/Appel_offres/Appel%20d'offres%202018/D%82cembre/48t2018-20190001.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Ntiranyibagira |first=Damase |title=Avis d'appel d'offres international ouvert No DNCMP 48/T/2018-2019
|date=28 December 2018 |publisher=Ministry of Agriculture}}
*{{citation |url=https://rpa.bi/index.php/component/k2/item/4564-nduta-zizanie-entre-refugies-burundais |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|title=Rutana : L’arrêt des travaux du pont de la rivière Musasa paralyse la commune Gitanga |date=14 February 2018
|work=Radio Publique Africaine |ref={{harvid|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-05/etud-vulner-adapt-chang-clim.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Sunzu Ntigambirizwa |first=Salvator |title=Etudes de vulnerabilite et d’adaptation aux changements climatiques
|location=Bujumbura |date=August 2009 |publisher=Ministère de l’Eau, de l’Environnement, de l’Aménagement du Territoire et de l’Urbanisme }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/makamba-burundi-50k-4772i-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Makamba |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Makamba USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/nyakazu-burundi-50k-4873iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Nyakazu |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Nyakazu USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/rutana-burundi-50k-4773ii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Rutana |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Rutana USDMA}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/308088714 |accessdate=2024-08-24
|title=Way: Musasa (308088714) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Musasa (308088714)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rutana Province]]
qhn96e8ktz9i3weffltuo4ttxygltym
139667
139666
2026-06-09T15:36:09Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139667
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Musasa Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Musasa}}) nyɛla mɔɣili din be Rutana yaɣili zaŋ n-ti Burundi. Di nyɛla din be [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nudirigu zuɣu ka nyɛ din leei be [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]] nuzaa zuɣu.
==Course==
Musasa nyɛla din piligi Gitanga mini Museno din be Bukemba sunsuuni. Di nyɛla din zɔri kpari wulinluhili polo kpari Kazeba mini Kiremba yaɣili polo.{{sfn|Rutana USDMA}} Di nyɛla din lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu kpari Munyura mini Mugomera polo.{{sfn|Makamba USDMA}} Di nyɛla din na kuli tuɣi zɔri di nuzaa zuɣu ŋɔ chaŋ nti gari Butare mini Murama pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Muyovozi mɔɣili di nudirigu zuɣu.{{sfn|Nyakazu USDMA}} Cikinga Falls nyɛla din be Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa.{{sfn|Bigirimana|Kisekelwa |da Costa |Muzumani|2024|p=24}}
==Environment==
Musasa Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi yini ka "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli January ni {{convert|19|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,419|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|267|mm}} ka goli shɛli puuni mi saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Ko'kpɛɣu ==
Saha shɛŋa beni, di nyɛla din tooi zoogi ko'kpɛɣu yuuni kam Malagarazi yaɣili pirinla Musasa mɔɣili Ŋɔ nyɛla din kpɛri yaɣiiri saha shɛŋa.{{sfn|Sunzu Ntigambirizwa|2009|p=18}}
Silimiin goli December yuuni 2021 zuɣulan zaŋ n-ti National Platform for Risk Prevention and Disaster Management nyɛla ŋun daa kaai mɔɣili ŋɔ yaɣ'shɛli [[Kajeke River|Kajeke Mɔɣili]] ni ka ti naai shɛli ka bɛ ni daa labi mali shɛli ni European Union liɣiri. Bɛ ni daa labi mali lala mɔɣili maa mɔri mini tihi nyɛla bɛ ni daa sa shɛli doli mɔɣ'gbiriŋ maa. Oxfam nyɛla ban mali nia ni bɛ niŋ lala tuma ŋɔ zaŋ n-ti Musasa Mɔɣili.{{sfn|Nkurunziza|2021}}
==Infrastructure==
Silimiin goli January yuuni 2018 tuma nyɛla din daa na che kɔdɔriko labi niŋ Musasa Mɔɣili mini Kazeba n ti pahi Kiremba yaɣili din be Gitanga Zone sunsuuni. Siminti mini kuɣa nyɛla bɛ ni daa zu shɛli. Lala niriba ŋɔ nia daa nyɛla bɛ zu li ka tuma maa ni yɛn di laɣa shɛli pahi.{{sfn|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}}
Silimiin goli December yuuni 2018 gomnanti zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa sabbi gbaŋ suhi niɣilim buɣim tuma mini pukparilim Musasa kulibɔŋ ni ka di nyɛ din deegi polo din galisim paai kamani yikanima kɔbigi ni pihinahi ni ayi tiŋ yuli booni Gtabga mini Bukemba din zaa be Rutana yaɣili. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2015 ka ko'kpɛɣu daa niŋ dolisi RP405 soli zuɣu.{{sfn|Ntiranyibagira|2018}}
MusamaMɔɣ'bila din be Musama mɔɣili ŋɔ zuɣu nyɛla din be tiŋ yuli booni Bukemba. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii yuuni 2020, yuma ata yanima din kalinli paai kɔbisinii nyɛla ban daa bɛ tooi kɔ shinkaafa mɔɣ'bila ŋɔ ni. Silimiin goli March yuuni 2023 [[Gervais Ndirakobuca]], minista zaŋ n-ti Burundi nyɛla ŋun daa kaai lala yaɣili ŋɔ ni o zahim mɔɣ'bila maa nya din daa niŋ ka TUBEHONEZA tumanima daa labi mali. European Union nyɛ ban daa deegi di laɣa dibu.{{sfn|Gakiza|2023}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |journal=Diversity |volume=16 |issue=7: 417 |doi=10.3390/d16070417 |year=2024 |doi-access=free
|last1=Bigirimana |first1=Anatole |first2=Tchalondawa |last2=Kisekelwa |first3=Luis M. |last3=da Costa |first4=Donatien R. |last4=Muzumani
|first5=Christian Mukweze |last5=Mulelenu |first6=Emmanuel |last6=Abwe |first7=Gaspard |last7=Banyankimbona |first8=Emmanuel |last8=Vreven
|title=An Updated Checklist of the Fishes from the Upper Malagarazi (Lake Tanganyika Basin) in Burundi: Implications for an under Implementation Malagarazi Nature Reserve}}
*{{citation |url=https://www.rtnb.bi/fr/art.php?idapi=7/0/110 |accessdate=2024-08-24 |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Gakiza |first=Dorine |title=Rutana:le 1er ministre visite le barrage d'iririgation de musama |date=10 March 2023 |language=fr}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 }}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://rtnb.bi/fr/art.php?idapi=5/3/183 |accessdate=2024-08-24 |language=fr |work=Radio Télévision Nationale du Burundi
|last=Nkurunziza |first=Dieudonné |title=La rivière Kajeke bientôt rétablie dans son lit |date=23 December 2021}}
*{{citation |url=https://armp.bi/files/Appel_offres/Appel%20d'offres%202018/D%82cembre/48t2018-20190001.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Ntiranyibagira |first=Damase |title=Avis d'appel d'offres international ouvert No DNCMP 48/T/2018-2019
|date=28 December 2018 |publisher=Ministry of Agriculture}}
*{{citation |url=https://rpa.bi/index.php/component/k2/item/4564-nduta-zizanie-entre-refugies-burundais |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|title=Rutana : L’arrêt des travaux du pont de la rivière Musasa paralyse la commune Gitanga |date=14 February 2018
|work=Radio Publique Africaine |ref={{harvid|Rutana : L’arrêt des travaux du pont}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-05/etud-vulner-adapt-chang-clim.pdf |accessdate=2024-08-24 |language=fr
|last=Sunzu Ntigambirizwa |first=Salvator |title=Etudes de vulnerabilite et d’adaptation aux changements climatiques
|location=Bujumbura |date=August 2009 |publisher=Ministère de l’Eau, de l’Environnement, de l’Aménagement du Territoire et de l’Urbanisme }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/makamba-burundi-50k-4772i-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Makamba |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Makamba USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/nyakazu-burundi-50k-4873iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Nyakazu |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Nyakazu USDMA}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/rutana-burundi-50k-4773ii-1981.pdf |accessdate=2024-09-07
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Rutana |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Rutana USDMA}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/308088714 |accessdate=2024-08-24
|title=Way: Musasa (308088714) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Musasa (308088714)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rutana Province]]
08s765ct16o92gntlfydv6d1t9upp4x
Mukazye River
0
33346
139668
2026-06-09T15:44:29Z
Kalakpagh
2501
Created article
139668
wikitext
text/x-wiki
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
ehy1yhv5lj9ij57wivfpoa57p35zy03
139669
139668
2026-06-09T15:45:36Z
Kalakpagh
2501
added databox
139669
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
rmt3tmn5qmqljn6ak9l0ct5n5m5kbn7
139670
139669
2026-06-09T15:45:58Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139670
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
== Kundivihira ==
lqpkwt04avd106ia5wei4h11o1ckr5w
139671
139670
2026-06-09T15:46:24Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139671
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
== Kundivihira ==
ae8nbee9rblcrh3omxbmjhfk7b5q5ag
139672
139671
2026-06-09T15:52:20Z
Kalakpagh
2501
/* Course */ Updated Content
139672
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
== Kundivihira ==
br2v3lh27o2xo6vedrj0ozbwld7pvaf
139674
139672
2026-06-09T16:08:45Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139674
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
==Marshes==
Kulibɔna zaŋ n-ti Mukazye nyɛla din be wulinpuhili polo zaŋ n-ti Malagalazi ka nyɛ din deegi yikanima 8,591 ka di yikanima 3,012 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihita ni anu nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim. Mɔɣ'bihi shɛŋa din be Malagarazi zuɣusaa, [[Mutzindozi River]] nti pahi [[Muyovozi River]] nyɛla din bi pahi lala yikanima ŋɔ ni, yaha Malagarazi gbunni mɔɣa kamani Rumpungwe mɔɣili mini Rugusye mɔɣili gba nyɛla din bi pahi kalinli maa ni.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}}
Mukazye Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti kulibɔna din be Kinyinya, Ruyigi yaɣili amaa niriba bɛ zaŋ bɛ zaɣa niŋ lala kulibɔna ŋɔ ni. Lala kulibɔna ŋɔ nyɛla yikanima pihinahi Mucankende Marsh, yikanima kɔbisiyopɔin Ntanga Marsh n ti pahi yikanima pinaayobu Nyakagege Marsh.{{sfn|Monographie de la Commune Kinyinya|p=16}}
Yuuni 2015 tuma nyɛla din daa piligi ni bɛ lmali Mukazye kulibɔŋ din be tiŋ yuli booni Giharo, Rutana yaɣili.{{Sfn|Bigirimana|2015}} Silimiin goli March yuuni 2023, lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ yɛn zaŋ la Mukazye, Mazimero, Gatonga, Kinwa and Nyamikungu kulibɔna din be Giharo kpalim kɔri shinkaafa. Lala yɛligu ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli. Silimiin goli October yuuni 2023, shinkaafa pukpariba pihinii nyɛla ban daa yɛlli ni bɛ koŋ la kom din yɛn niŋ bɛ shinkaafanima chira ata. Di nyaaŋa, lahabali nyɛla din daa yina nti wuhi ni bɛ kpɛma zaŋ n-ti lala laɣingu maa nyɛla ŋun daa kpari pɔmpinima ka kɔhi di maʒina ayi.{{sfn|Ngendakuriyo|2023}}
== Kundivihira ==
slhdugpa9v8f32j1kkgobyl31fthov5
139675
139674
2026-06-09T16:09:24Z
Kalakpagh
2501
/* Marshes */ Updated Content
139675
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
==Kulibɔna ==
Kulibɔna zaŋ n-ti Mukazye nyɛla din be wulinpuhili polo zaŋ n-ti Malagalazi ka nyɛ din deegi yikanima 8,591 ka di yikanima 3,012 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihita ni anu nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim. Mɔɣ'bihi shɛŋa din be Malagarazi zuɣusaa, [[Mutzindozi River]] nti pahi [[Muyovozi River]] nyɛla din bi pahi lala yikanima ŋɔ ni, yaha Malagarazi gbunni mɔɣa kamani Rumpungwe mɔɣili mini Rugusye mɔɣili gba nyɛla din bi pahi kalinli maa ni.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}}
Mukazye Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti kulibɔna din be Kinyinya, Ruyigi yaɣili amaa niriba bɛ zaŋ bɛ zaɣa niŋ lala kulibɔna ŋɔ ni. Lala kulibɔna ŋɔ nyɛla yikanima pihinahi Mucankende Marsh, yikanima kɔbisiyopɔin Ntanga Marsh n ti pahi yikanima pinaayobu Nyakagege Marsh.{{sfn|Monographie de la Commune Kinyinya|p=16}}
Yuuni 2015 tuma nyɛla din daa piligi ni bɛ lmali Mukazye kulibɔŋ din be tiŋ yuli booni Giharo, Rutana yaɣili.{{Sfn|Bigirimana|2015}} Silimiin goli March yuuni 2023, lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ yɛn zaŋ la Mukazye, Mazimero, Gatonga, Kinwa and Nyamikungu kulibɔna din be Giharo kpalim kɔri shinkaafa. Lala yɛligu ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli. Silimiin goli October yuuni 2023, shinkaafa pukpariba pihinii nyɛla ban daa yɛlli ni bɛ koŋ la kom din yɛn niŋ bɛ shinkaafanima chira ata. Di nyaaŋa, lahabali nyɛla din daa yina nti wuhi ni bɛ kpɛma zaŋ n-ti lala laɣingu maa nyɛla ŋun daa kpari pɔmpinima ka kɔhi di maʒina ayi.{{sfn|Ngendakuriyo|2023}}
== Kundivihira ==
290fy73xfdbn8k3fshatvsjzse0jep5
139676
139675
2026-06-09T16:12:27Z
Kalakpagh
2501
/* Kulibɔna */ Updated Content
139676
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
==Kulibɔna ==
Kulibɔna zaŋ n-ti Mukazye nyɛla din be wulinpuhili polo zaŋ n-ti Malagalazi ka nyɛ din deegi yikanima 8,591 ka di yikanima 3,012 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihita ni anu nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim. Mɔɣ'bihi shɛŋa din be Malagarazi zuɣusaa, [[Mutzindozi River]] nti pahi [[Muyovozi River]] nyɛla din bi pahi lala yikanima ŋɔ ni, yaha Malagarazi gbunni mɔɣa kamani Rumpungwe mɔɣili mini Rugusye mɔɣili gba nyɛla din bi pahi kalinli maa ni.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}}
Mukazye Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti kulibɔna din be Kinyinya, Ruyigi yaɣili amaa niriba bɛ zaŋ bɛ zaɣa niŋ lala kulibɔna ŋɔ ni. Lala kulibɔna ŋɔ nyɛla yikanima pihinahi Mucankende Marsh, yikanima kɔbisiyopɔin Ntanga Marsh n ti pahi yikanima pinaayobu Nyakagege Marsh.{{sfn|Monographie de la Commune Kinyinya|p=16}}
Yuuni 2015 tuma nyɛla din daa piligi ni bɛ lmali Mukazye kulibɔŋ din be tiŋ yuli booni Giharo, Rutana yaɣili.{{Sfn|Bigirimana|2015}} Silimiin goli March yuuni 2023, lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ yɛn zaŋ la Mukazye, Mazimero, Gatonga, Kinwa and Nyamikungu kulibɔna din be Giharo kpalim kɔri shinkaafa. Lala yɛligu ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli. Silimiin goli October yuuni 2023, shinkaafa pukpariba pihinii nyɛla ban daa yɛlli ni bɛ koŋ la kom din yɛn niŋ bɛ shinkaafanima chira ata. Di nyaaŋa, lahabali nyɛla din daa yina nti wuhi ni bɛ kpɛma zaŋ n-ti lala laɣingu maa nyɛla ŋun daa kpari pɔmpinima ka kɔhi di maʒina ayi.{{sfn|Ngendakuriyo|2023}}
==See also==
* [[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/union-europeenne-fida-le-propa-o-sur-une-bonne-lancee/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Bigirimana |first=Christian |title=Union Européenne-FIDA : le PROPA-O sur une bonne lancée |work=Iwacu |date=16 July 2015}}
*{{citation |url=https://fbsa-burundi.weebly.com/uploads/2/6/4/7/26474291/monographie_kinyinya.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Monographie de la Commune Kinyinya |ref={{harvid|Monographie de la Commune Kinyinya}}
|location=Ruyigi |date=September 2006 |publisher=Ministere de la planification du developpement et de la reconstruction nationale}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://inzamba.org/les-rizieres-du-marais-de-mukazye-en-province-rutana-menacees-de-secher/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Ngendakuriyo |date=18 October 2023 |first=Bertrand |title=Les rizières du marais de Mukazye en province Rutana menacées de sécher
|work=Radio Inzamba}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-04/plan-gestio-malagarazi.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Plan de gestion et d’amenagement de la Reserve Naturelle de la Malagarazi |location=Bujumbura |date=September 2009
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Nindorera |first2=Damien |publisher=Institut National pour l’Environnement et la Conservation de la Nature}}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/314728635 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Mukazye (314728635) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mukazye (314728635)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
== Kundivihira ==
ojve737be50zgzb7oh8x5ykwd3lll79
139677
139676
2026-06-09T16:12:59Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139677
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
==Kulibɔna ==
Kulibɔna zaŋ n-ti Mukazye nyɛla din be wulinpuhili polo zaŋ n-ti Malagalazi ka nyɛ din deegi yikanima 8,591 ka di yikanima 3,012 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihita ni anu nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim. Mɔɣ'bihi shɛŋa din be Malagarazi zuɣusaa, [[Mutzindozi River]] nti pahi [[Muyovozi River]] nyɛla din bi pahi lala yikanima ŋɔ ni, yaha Malagarazi gbunni mɔɣa kamani Rumpungwe mɔɣili mini Rugusye mɔɣili gba nyɛla din bi pahi kalinli maa ni.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}}
Mukazye Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti kulibɔna din be Kinyinya, Ruyigi yaɣili amaa niriba bɛ zaŋ bɛ zaɣa niŋ lala kulibɔna ŋɔ ni. Lala kulibɔna ŋɔ nyɛla yikanima pihinahi Mucankende Marsh, yikanima kɔbisiyopɔin Ntanga Marsh n ti pahi yikanima pinaayobu Nyakagege Marsh.{{sfn|Monographie de la Commune Kinyinya|p=16}}
Yuuni 2015 tuma nyɛla din daa piligi ni bɛ lmali Mukazye kulibɔŋ din be tiŋ yuli booni Giharo, Rutana yaɣili.{{Sfn|Bigirimana|2015}} Silimiin goli March yuuni 2023, lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ yɛn zaŋ la Mukazye, Mazimero, Gatonga, Kinwa and Nyamikungu kulibɔna din be Giharo kpalim kɔri shinkaafa. Lala yɛligu ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli. Silimiin goli October yuuni 2023, shinkaafa pukpariba pihinii nyɛla ban daa yɛlli ni bɛ koŋ la kom din yɛn niŋ bɛ shinkaafanima chira ata. Di nyaaŋa, lahabali nyɛla din daa yina nti wuhi ni bɛ kpɛma zaŋ n-ti lala laɣingu maa nyɛla ŋun daa kpari pɔmpinima ka kɔhi di maʒina ayi.{{sfn|Ngendakuriyo|2023}}
==See also==
* [[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/union-europeenne-fida-le-propa-o-sur-une-bonne-lancee/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Bigirimana |first=Christian |title=Union Européenne-FIDA : le PROPA-O sur une bonne lancée |work=Iwacu |date=16 July 2015}}
*{{citation |url=https://fbsa-burundi.weebly.com/uploads/2/6/4/7/26474291/monographie_kinyinya.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Monographie de la Commune Kinyinya |ref={{harvid|Monographie de la Commune Kinyinya}}
|location=Ruyigi |date=September 2006 |publisher=Ministere de la planification du developpement et de la reconstruction nationale}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://inzamba.org/les-rizieres-du-marais-de-mukazye-en-province-rutana-menacees-de-secher/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Ngendakuriyo |date=18 October 2023 |first=Bertrand |title=Les rizières du marais de Mukazye en province Rutana menacées de sécher
|work=Radio Inzamba}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-04/plan-gestio-malagarazi.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Plan de gestion et d’amenagement de la Reserve Naturelle de la Malagarazi |location=Bujumbura |date=September 2009
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Nindorera |first2=Damien |publisher=Institut National pour l’Environnement et la Conservation de la Nature}}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/314728635 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Mukazye (314728635) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mukazye (314728635)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
j7y1a3813ylku0epmwm3gu1v25ololw
139678
139677
2026-06-09T16:13:43Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
139678
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
==Kulibɔna ==
Kulibɔna zaŋ n-ti Mukazye nyɛla din be wulinpuhili polo zaŋ n-ti Malagalazi ka nyɛ din deegi yikanima 8,591 ka di yikanima 3,012 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihita ni anu nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim. Mɔɣ'bihi shɛŋa din be Malagarazi zuɣusaa, [[Mutzindozi River]] nti pahi [[Muyovozi River]] nyɛla din bi pahi lala yikanima ŋɔ ni, yaha Malagarazi gbunni mɔɣa kamani Rumpungwe mɔɣili mini Rugusye mɔɣili gba nyɛla din bi pahi kalinli maa ni.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}}
Mukazye Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti kulibɔna din be Kinyinya, Ruyigi yaɣili amaa niriba bɛ zaŋ bɛ zaɣa niŋ lala kulibɔna ŋɔ ni. Lala kulibɔna ŋɔ nyɛla yikanima pihinahi Mucankende Marsh, yikanima kɔbisiyopɔin Ntanga Marsh n ti pahi yikanima pinaayobu Nyakagege Marsh.{{sfn|Monographie de la Commune Kinyinya|p=16}}
Yuuni 2015 tuma nyɛla din daa piligi ni bɛ lmali Mukazye kulibɔŋ din be tiŋ yuli booni Giharo, Rutana yaɣili.{{Sfn|Bigirimana|2015}} Silimiin goli March yuuni 2023, lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ yɛn zaŋ la Mukazye, Mazimero, Gatonga, Kinwa and Nyamikungu kulibɔna din be Giharo kpalim kɔri shinkaafa. Lala yɛligu ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli. Silimiin goli October yuuni 2023, shinkaafa pukpariba pihinii nyɛla ban daa yɛlli ni bɛ koŋ la kom din yɛn niŋ bɛ shinkaafanima chira ata. Di nyaaŋa, lahabali nyɛla din daa yina nti wuhi ni bɛ kpɛma zaŋ n-ti lala laɣingu maa nyɛla ŋun daa kpari pɔmpinima ka kɔhi di maʒina ayi.{{sfn|Ngendakuriyo|2023}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/union-europeenne-fida-le-propa-o-sur-une-bonne-lancee/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Bigirimana |first=Christian |title=Union Européenne-FIDA : le PROPA-O sur une bonne lancée |work=Iwacu |date=16 July 2015}}
*{{citation |url=https://fbsa-burundi.weebly.com/uploads/2/6/4/7/26474291/monographie_kinyinya.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Monographie de la Commune Kinyinya |ref={{harvid|Monographie de la Commune Kinyinya}}
|location=Ruyigi |date=September 2006 |publisher=Ministere de la planification du developpement et de la reconstruction nationale}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://inzamba.org/les-rizieres-du-marais-de-mukazye-en-province-rutana-menacees-de-secher/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Ngendakuriyo |date=18 October 2023 |first=Bertrand |title=Les rizières du marais de Mukazye en province Rutana menacées de sécher
|work=Radio Inzamba}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-04/plan-gestio-malagarazi.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Plan de gestion et d’amenagement de la Reserve Naturelle de la Malagarazi |location=Bujumbura |date=September 2009
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Nindorera |first2=Damien |publisher=Institut National pour l’Environnement et la Conservation de la Nature}}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/314728635 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Mukazye (314728635) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mukazye (314728635)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
88ae9waaak45x1dm0brqljsmvuuxcgr
139679
139678
2026-06-09T16:14:07Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139679
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
==Kulibɔna ==
Kulibɔna zaŋ n-ti Mukazye nyɛla din be wulinpuhili polo zaŋ n-ti Malagalazi ka nyɛ din deegi yikanima 8,591 ka di yikanima 3,012 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihita ni anu nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim. Mɔɣ'bihi shɛŋa din be Malagarazi zuɣusaa, [[Mutzindozi River]] nti pahi [[Muyovozi River]] nyɛla din bi pahi lala yikanima ŋɔ ni, yaha Malagarazi gbunni mɔɣa kamani Rumpungwe mɔɣili mini Rugusye mɔɣili gba nyɛla din bi pahi kalinli maa ni.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}}
Mukazye Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti kulibɔna din be Kinyinya, Ruyigi yaɣili amaa niriba bɛ zaŋ bɛ zaɣa niŋ lala kulibɔna ŋɔ ni. Lala kulibɔna ŋɔ nyɛla yikanima pihinahi Mucankende Marsh, yikanima kɔbisiyopɔin Ntanga Marsh n ti pahi yikanima pinaayobu Nyakagege Marsh.{{sfn|Monographie de la Commune Kinyinya|p=16}}
Yuuni 2015 tuma nyɛla din daa piligi ni bɛ lmali Mukazye kulibɔŋ din be tiŋ yuli booni Giharo, Rutana yaɣili.{{Sfn|Bigirimana|2015}} Silimiin goli March yuuni 2023, lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ yɛn zaŋ la Mukazye, Mazimero, Gatonga, Kinwa and Nyamikungu kulibɔna din be Giharo kpalim kɔri shinkaafa. Lala yɛligu ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli. Silimiin goli October yuuni 2023, shinkaafa pukpariba pihinii nyɛla ban daa yɛlli ni bɛ koŋ la kom din yɛn niŋ bɛ shinkaafanima chira ata. Di nyaaŋa, lahabali nyɛla din daa yina nti wuhi ni bɛ kpɛma zaŋ n-ti lala laɣingu maa nyɛla ŋun daa kpari pɔmpinima ka kɔhi di maʒina ayi.{{sfn|Ngendakuriyo|2023}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/union-europeenne-fida-le-propa-o-sur-une-bonne-lancee/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Bigirimana |first=Christian |title=Union Européenne-FIDA : le PROPA-O sur une bonne lancée |work=Iwacu |date=16 July 2015}}
*{{citation |url=https://fbsa-burundi.weebly.com/uploads/2/6/4/7/26474291/monographie_kinyinya.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Monographie de la Commune Kinyinya |ref={{harvid|Monographie de la Commune Kinyinya}}
|location=Ruyigi |date=September 2006 |publisher=Ministere de la planification du developpement et de la reconstruction nationale}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://inzamba.org/les-rizieres-du-marais-de-mukazye-en-province-rutana-menacees-de-secher/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Ngendakuriyo |date=18 October 2023 |first=Bertrand |title=Les rizières du marais de Mukazye en province Rutana menacées de sécher
|work=Radio Inzamba}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-04/plan-gestio-malagarazi.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Plan de gestion et d’amenagement de la Reserve Naturelle de la Malagarazi |location=Bujumbura |date=September 2009
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Nindorera |first2=Damien |publisher=Institut National pour l’Environnement et la Conservation de la Nature}}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/314728635 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Mukazye (314728635) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mukazye (314728635)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
t2spyya7r6blekznsqwegni6qym1ttt
139680
139679
2026-06-09T16:14:35Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139680
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
==Kulibɔna ==
Kulibɔna zaŋ n-ti Mukazye nyɛla din be wulinpuhili polo zaŋ n-ti Malagalazi ka nyɛ din deegi yikanima 8,591 ka di yikanima 3,012 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihita ni anu nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim. Mɔɣ'bihi shɛŋa din be Malagarazi zuɣusaa, [[Mutzindozi River]] nti pahi [[Muyovozi River]] nyɛla din bi pahi lala yikanima ŋɔ ni, yaha Malagarazi gbunni mɔɣa kamani Rumpungwe mɔɣili mini Rugusye mɔɣili gba nyɛla din bi pahi kalinli maa ni.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}}
Mukazye Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti kulibɔna din be Kinyinya, Ruyigi yaɣili amaa niriba bɛ zaŋ bɛ zaɣa niŋ lala kulibɔna ŋɔ ni. Lala kulibɔna ŋɔ nyɛla yikanima pihinahi Mucankende Marsh, yikanima kɔbisiyopɔin Ntanga Marsh n ti pahi yikanima pinaayobu Nyakagege Marsh.{{sfn|Monographie de la Commune Kinyinya|p=16}}
Yuuni 2015 tuma nyɛla din daa piligi ni bɛ lmali Mukazye kulibɔŋ din be tiŋ yuli booni Giharo, Rutana yaɣili.{{Sfn|Bigirimana|2015}} Silimiin goli March yuuni 2023, lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ yɛn zaŋ la Mukazye, Mazimero, Gatonga, Kinwa and Nyamikungu kulibɔna din be Giharo kpalim kɔri shinkaafa. Lala yɛligu ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli. Silimiin goli October yuuni 2023, shinkaafa pukpariba pihinii nyɛla ban daa yɛlli ni bɛ koŋ la kom din yɛn niŋ bɛ shinkaafanima chira ata. Di nyaaŋa, lahabali nyɛla din daa yina nti wuhi ni bɛ kpɛma zaŋ n-ti lala laɣingu maa nyɛla ŋun daa kpari pɔmpinima ka kɔhi di maʒina ayi.{{sfn|Ngendakuriyo|2023}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/union-europeenne-fida-le-propa-o-sur-une-bonne-lancee/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Bigirimana |first=Christian |title=Union Européenne-FIDA : le PROPA-O sur une bonne lancée |work=Iwacu |date=16 July 2015}}
*{{citation |url=https://fbsa-burundi.weebly.com/uploads/2/6/4/7/26474291/monographie_kinyinya.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Monographie de la Commune Kinyinya |ref={{harvid|Monographie de la Commune Kinyinya}}
|location=Ruyigi |date=September 2006 |publisher=Ministere de la planification du developpement et de la reconstruction nationale}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://inzamba.org/les-rizieres-du-marais-de-mukazye-en-province-rutana-menacees-de-secher/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Ngendakuriyo |date=18 October 2023 |first=Bertrand |title=Les rizières du marais de Mukazye en province Rutana menacées de sécher
|work=Radio Inzamba}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-04/plan-gestio-malagarazi.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Plan de gestion et d’amenagement de la Reserve Naturelle de la Malagarazi |location=Bujumbura |date=September 2009
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Nindorera |first2=Damien |publisher=Institut National pour l’Environnement et la Conservation de la Nature}}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/314728635 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Mukazye (314728635) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mukazye (314728635)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
nvbmhguuzprquzsh82ffawkn9r5rp51
139681
139680
2026-06-09T16:16:05Z
Kalakpagh
2501
/* Kulibɔna */ Updated Content
139681
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mukazye Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mukazye}}) Ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinluhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mukazye mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi RUyigi yaɣili ka leei nyɛ din zɔri kpari Rutana yaɣili pɔi ka naayi lɛbigi zɔri nuzaa zuɣu chaŋ nti chirigi Malagarasi Mɔɣili.{{sfn|Way: Mukazye (314728635)}}
==Environment==
Mukazye mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo kamani niriba pisopɔin "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili ŋɔ nyɛla din mali tulim kamani {{convert|21|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli May ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,373|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|243|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}} .{{sfn|nasarain}}
==Kulibɔna ==
Kulibɔna zaŋ n-ti Mukazye nyɛla din be wulinpuhili polo zaŋ n-ti Malagalazi ka nyɛ din deegi yikanima 8,591 ka di yikanima 3,012 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihita ni anu nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim. Mɔɣ'bihi shɛŋa din be Malagarazi zuɣusaa, [[Mutzindozi River]] nti pahi [[Muyovozi River|Muyovozi Mɔɣili]] nyɛla din bi pahi lala yikanima ŋɔ ni, yaha Malagarazi gbunni mɔɣa kamani Rumpungwe mɔɣili mini Rugusye mɔɣili gba nyɛla din bi pahi kalinli maa ni.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}}
Mukazye Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti kulibɔna din be Kinyinya, Ruyigi yaɣili amaa niriba bɛ zaŋ bɛ zaɣa niŋ lala kulibɔna ŋɔ ni. Lala kulibɔna ŋɔ nyɛla yikanima pihinahi Mucankende Marsh, yikanima kɔbisiyopɔin Ntanga Marsh n ti pahi yikanima pinaayobu Nyakagege Marsh.{{sfn|Monographie de la Commune Kinyinya|p=16}}
Yuuni 2015 tuma nyɛla din daa piligi ni bɛ lmali Mukazye kulibɔŋ din be tiŋ yuli booni Giharo, Rutana yaɣili.{{Sfn|Bigirimana|2015}} Silimiin goli March yuuni 2023, lahabali nyɛla din daa wuhi ni bɛ yɛn zaŋ la Mukazye, Mazimero, Gatonga, Kinwa and Nyamikungu kulibɔna din be Giharo kpalim kɔri shinkaafa. Lala yɛligu ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na chɛ shɛli. Silimiin goli October yuuni 2023, shinkaafa pukpariba pihinii nyɛla ban daa yɛlli ni bɛ koŋ la kom din yɛn niŋ bɛ shinkaafanima chira ata. Di nyaaŋa, lahabali nyɛla din daa yina nti wuhi ni bɛ kpɛma zaŋ n-ti lala laɣingu maa nyɛla ŋun daa kpari pɔmpinima ka kɔhi di maʒina ayi.{{sfn|Ngendakuriyo|2023}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/union-europeenne-fida-le-propa-o-sur-une-bonne-lancee/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Bigirimana |first=Christian |title=Union Européenne-FIDA : le PROPA-O sur une bonne lancée |work=Iwacu |date=16 July 2015}}
*{{citation |url=https://fbsa-burundi.weebly.com/uploads/2/6/4/7/26474291/monographie_kinyinya.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Monographie de la Commune Kinyinya |ref={{harvid|Monographie de la Commune Kinyinya}}
|location=Ruyigi |date=September 2006 |publisher=Ministere de la planification du developpement et de la reconstruction nationale}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archivedate=19 April 2019
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://inzamba.org/les-rizieres-du-marais-de-mukazye-en-province-rutana-menacees-de-secher/ |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|last=Ngendakuriyo |date=18 October 2023 |first=Bertrand |title=Les rizières du marais de Mukazye en province Rutana menacées de sécher
|work=Radio Inzamba}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2020-04/plan-gestio-malagarazi.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Plan de gestion et d’amenagement de la Reserve Naturelle de la Malagarazi |location=Bujumbura |date=September 2009
|last1=Nzigidahera |first1=Benoît |last2=Nindorera |first2=Damien |publisher=Institut National pour l’Environnement et la Conservation de la Nature}}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/314728635 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Mukazye (314728635) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Mukazye (314728635)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
0clh173jxfn7tg7dmz90eh2gfzaxjzg
Rumpungwe River
0
33347
139682
2026-06-09T16:53:16Z
Kalakpagh
2501
Created article
139682
wikitext
text/x-wiki
'''Rumpungwe{{efn|The name is sometimes spelled Rumpungu or Lumpungu}} Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
d10gd469sxl8vzp2vb1vn5qc5qrma4j
139683
139682
2026-06-09T16:53:37Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139683
wikitext
text/x-wiki
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
2gtexef1ewkr6sm4ufxywzbyywhjo0n
139684
139683
2026-06-09T16:53:59Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139684
wikitext
text/x-wiki
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
== Kundivihira ==
4f36c8v6ox60a8wymgzgu5r3nunlz1s
139685
139684
2026-06-09T16:54:28Z
Kalakpagh
2501
added databox
139685
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
== Kundivihira ==
7rve8ukhqrrzbqud6uyy1lpno7h7ypu
139686
139685
2026-06-09T17:04:00Z
Kalakpagh
2501
/* Course */ Updated Content
139686
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Chandi bela ni Rutana yaɣili mini Tanzania tarisi sunsuun, Rumpungwe mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Malagarasi River]], ni ka di kpɛ Tanzania ka zɔri kpari wulinluhili polo. Malagarasi Mɔɣili ŋɔ nyɛla kamani kilomitanima pishi ka chɛ Lake Tanganyika pɔi ka naayi zo n kpa Burundi-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ luɣ'shɛli di ni chirigi Rumpungwe.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din deeri kom din yirina Moso yaɣili wulinpuhili ka Malagarazi Mɔɣili mi nyɛ din deeri kom wulinluhili polo.{{sfn|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive|p=6}} Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim zaŋ n-ti tiŋ yuli booni Kinyinya din be Ruyigi yaɣili.{{sfn|Etude d’Impact Environnemental|p=32}}
== Kundivihira ==
0r41u6jgcgk3hl0pc37jwe92gqlvahf
139687
139686
2026-06-09T17:04:31Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139687
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Chandi bela ni Rutana yaɣili mini Tanzania tarisi sunsuun, Rumpungwe mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]], ni ka di kpɛ Tanzania ka zɔri kpari wulinluhili polo. Malagarasi Mɔɣili ŋɔ nyɛla kamani kilomitanima pishi ka chɛ Lake Tanganyika pɔi ka naayi zo n kpa Burundi-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ luɣ'shɛli di ni chirigi Rumpungwe.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din deeri kom din yirina Moso yaɣili wulinpuhili ka Malagarazi Mɔɣili mi nyɛ din deeri kom wulinluhili polo.{{sfn|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive|p=6}} Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim zaŋ n-ti tiŋ yuli booni Kinyinya din be Ruyigi yaɣili.{{sfn|Etude d’Impact Environnemental|p=32}}
== Kundivihira ==
ahw63mptax51c4xzlvog6f87wrorv1h
139698
139687
2026-06-09T21:09:03Z
Kalakpagh
2501
/* Course */ Updated Content
139698
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Chandi bela ni Rutana yaɣili mini Tanzania tarisi sunsuun, Rumpungwe mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]], ni ka di kpɛ Tanzania ka zɔri kpari wulinluhili polo. Malagarasi Mɔɣili ŋɔ nyɛla kamani kilomitanima pishi ka chɛ Lake Tanganyika pɔi ka naayi zo n kpa Burundi-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ luɣ'shɛli di ni chirigi Rumpungwe.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din deeri kom din yirina Moso yaɣili wulinpuhili ka Malagarazi Mɔɣili mi nyɛ din deeri kom wulinluhili polo.{{sfn|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive|p=6}} Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim zaŋ n-ti tiŋ yuli booni Kinyinya din be Ruyigi yaɣili.{{sfn|Etude d’Impact Environnemental|p=32}}
==Events==
Silimiin goli November yuuni 2016 Christian Joly nyɛla ŋun daa zani nti European Union din daa niŋ ka bɛ daa yɛn yooi Bailey kɔdɔriko shɛli din be RN11 soli zuɣu zaŋ chaŋ Rumpungwe Mɔɣili din be tiŋ yuli booni Kinyinya, Ruyigi Province.{{sfn|Inauguration officielle du pont Bailey}}
Silimiin goli May yuuni 2022 ŋamli nyɛla din daa yina doli Rumpungwe Mɔɣili dijn be Cendajuru, Cankuzo Province, lala ŋamli ŋɔ nyɛla ŋun daa saɣim shinkaafa, banchi n ti pahi tuya pɔri.{{sfn|Mugisha|2022}}
== Kundivihira ==
9dlo0ik9rhv6cwddqgh3tvtcx30vj9j
139699
139698
2026-06-09T21:09:33Z
Kalakpagh
2501
/* Events */ Updated Content
139699
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Chandi bela ni Rutana yaɣili mini Tanzania tarisi sunsuun, Rumpungwe mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]], ni ka di kpɛ Tanzania ka zɔri kpari wulinluhili polo. Malagarasi Mɔɣili ŋɔ nyɛla kamani kilomitanima pishi ka chɛ Lake Tanganyika pɔi ka naayi zo n kpa Burundi-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ luɣ'shɛli di ni chirigi Rumpungwe.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din deeri kom din yirina Moso yaɣili wulinpuhili ka Malagarazi Mɔɣili mi nyɛ din deeri kom wulinluhili polo.{{sfn|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive|p=6}} Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim zaŋ n-ti tiŋ yuli booni Kinyinya din be Ruyigi yaɣili.{{sfn|Etude d’Impact Environnemental|p=32}}
==Yɛliniŋda ==
Silimiin goli November yuuni 2016 Christian Joly nyɛla ŋun daa zani nti European Union din daa niŋ ka bɛ daa yɛn yooi Bailey kɔdɔriko shɛli din be RN11 soli zuɣu zaŋ chaŋ Rumpungwe Mɔɣili din be tiŋ yuli booni Kinyinya, Ruyigi Province.{{sfn|Inauguration officielle du pont Bailey}}
Silimiin goli May yuuni 2022 ŋamli nyɛla din daa yina doli Rumpungwe Mɔɣili dijn be Cendajuru, Cankuzo Province, lala ŋamli ŋɔ nyɛla ŋun daa saɣim shinkaafa, banchi n ti pahi tuya pɔri.{{sfn|Mugisha|2022}}
== Kundivihira ==
kccmu9jqq7lecmrtvbp6w68bb3bk90l
139700
139699
2026-06-09T21:11:01Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139700
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Chandi bela ni Rutana yaɣili mini Tanzania tarisi sunsuun, Rumpungwe mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]], ni ka di kpɛ Tanzania ka zɔri kpari wulinluhili polo. Malagarasi Mɔɣili ŋɔ nyɛla kamani kilomitanima pishi ka chɛ Lake Tanganyika pɔi ka naayi zo n kpa Burundi-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ luɣ'shɛli di ni chirigi Rumpungwe.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din deeri kom din yirina Moso yaɣili wulinpuhili ka Malagarazi Mɔɣili mi nyɛ din deeri kom wulinluhili polo.{{sfn|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive|p=6}} Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim zaŋ n-ti tiŋ yuli booni Kinyinya din be Ruyigi yaɣili.{{sfn|Etude d’Impact Environnemental|p=32}}
==Yɛliniŋda ==
Silimiin goli November yuuni 2016 Christian Joly nyɛla ŋun daa zani nti European Union din daa niŋ ka bɛ daa yɛn yooi Bailey kɔdɔriko shɛli din be RN11 soli zuɣu zaŋ chaŋ Rumpungwe Mɔɣili din be tiŋ yuli booni Kinyinya, Ruyigi Province.{{sfn|Inauguration officielle du pont Bailey}}
Silimiin goli May yuuni 2022 ŋamli nyɛla din daa yina doli Rumpungwe Mɔɣili dijn be Cendajuru, Cankuzo Province, lala ŋamli ŋɔ nyɛla ŋun daa saɣim shinkaafa, banchi n ti pahi tuya pɔri.{{sfn|Mugisha|2022}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/pt/116141468015297907/pdf/E20430v50AFR0F000PUBLIC00Box379870B.pdf |language=fr
|title=Etude d’Impact Environnemental et Social des sous-projets du 5ème portefeuille du PTPGU |date=September 2013 |accessdate=2024-08-22
|publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement |ref={{harvid|Etude d’Impact Environnemental}} }}
*{{citation |url=https://www.eeas.europa.eu/node/14995_en |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|title=Inauguration officielle du pont Bailey sur la rivière Rumpungwe, commune Kinyinya, province Ruyigi, 14/11/2016 |date=16 November 2016
|publisher=European Union External Action |ref={{harvid|Inauguration officielle du pont Bailey}} }}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/gisuru-des-hippopotames-sement-le-chaos/ |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|last=Mugisha |first=Hervé |title=Gisuru: des hippopotames sèment le chaos |work=Iwacu |date=19 May 2022}}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive |date=14 March 2013 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/124128971 |accessdate=2024-08-22
|title=Way: Rumpungwe (124128971) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rumpungwe (124128971)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
== Kundivihira ==
oghh04vsnurarsx20kjmxx7pmxhx8c9
139701
139700
2026-06-09T21:11:38Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139701
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Chandi bela ni Rutana yaɣili mini Tanzania tarisi sunsuun, Rumpungwe mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]], ni ka di kpɛ Tanzania ka zɔri kpari wulinluhili polo. Malagarasi Mɔɣili ŋɔ nyɛla kamani kilomitanima pishi ka chɛ Lake Tanganyika pɔi ka naayi zo n kpa Burundi-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ luɣ'shɛli di ni chirigi Rumpungwe.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din deeri kom din yirina Moso yaɣili wulinpuhili ka Malagarazi Mɔɣili mi nyɛ din deeri kom wulinluhili polo.{{sfn|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive|p=6}} Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim zaŋ n-ti tiŋ yuli booni Kinyinya din be Ruyigi yaɣili.{{sfn|Etude d’Impact Environnemental|p=32}}
==Yɛliniŋda ==
Silimiin goli November yuuni 2016 Christian Joly nyɛla ŋun daa zani nti European Union din daa niŋ ka bɛ daa yɛn yooi Bailey kɔdɔriko shɛli din be RN11 soli zuɣu zaŋ chaŋ Rumpungwe Mɔɣili din be tiŋ yuli booni Kinyinya, Ruyigi Province.{{sfn|Inauguration officielle du pont Bailey}}
Silimiin goli May yuuni 2022 ŋamli nyɛla din daa yina doli Rumpungwe Mɔɣili dijn be Cendajuru, Cankuzo Province, lala ŋamli ŋɔ nyɛla ŋun daa saɣim shinkaafa, banchi n ti pahi tuya pɔri.{{sfn|Mugisha|2022}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/pt/116141468015297907/pdf/E20430v50AFR0F000PUBLIC00Box379870B.pdf |language=fr
|title=Etude d’Impact Environnemental et Social des sous-projets du 5ème portefeuille du PTPGU |date=September 2013 |accessdate=2024-08-22
|publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement |ref={{harvid|Etude d’Impact Environnemental}} }}
*{{citation |url=https://www.eeas.europa.eu/node/14995_en |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|title=Inauguration officielle du pont Bailey sur la rivière Rumpungwe, commune Kinyinya, province Ruyigi, 14/11/2016 |date=16 November 2016
|publisher=European Union External Action |ref={{harvid|Inauguration officielle du pont Bailey}} }}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/gisuru-des-hippopotames-sement-le-chaos/ |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|last=Mugisha |first=Hervé |title=Gisuru: des hippopotames sèment le chaos |work=Iwacu |date=19 May 2022}}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive |date=14 March 2013 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/124128971 |accessdate=2024-08-22
|title=Way: Rumpungwe (124128971) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rumpungwe (124128971)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
4flo4im4r3jqgtbctxndvi2fxmrd8fj
139702
139701
2026-06-09T21:12:09Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139702
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Chandi bela ni Rutana yaɣili mini Tanzania tarisi sunsuun, Rumpungwe mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]], ni ka di kpɛ Tanzania ka zɔri kpari wulinluhili polo. Malagarasi Mɔɣili ŋɔ nyɛla kamani kilomitanima pishi ka chɛ Lake Tanganyika pɔi ka naayi zo n kpa Burundi-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ luɣ'shɛli di ni chirigi Rumpungwe.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din deeri kom din yirina Moso yaɣili wulinpuhili ka Malagarazi Mɔɣili mi nyɛ din deeri kom wulinluhili polo.{{sfn|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive|p=6}} Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim zaŋ n-ti tiŋ yuli booni Kinyinya din be Ruyigi yaɣili.{{sfn|Etude d’Impact Environnemental|p=32}}
==Yɛliniŋda ==
Silimiin goli November yuuni 2016 Christian Joly nyɛla ŋun daa zani nti European Union din daa niŋ ka bɛ daa yɛn yooi Bailey kɔdɔriko shɛli din be RN11 soli zuɣu zaŋ chaŋ Rumpungwe Mɔɣili din be tiŋ yuli booni Kinyinya, Ruyigi Province.{{sfn|Inauguration officielle du pont Bailey}}
Silimiin goli May yuuni 2022 ŋamli nyɛla din daa yina doli Rumpungwe Mɔɣili dijn be Cendajuru, Cankuzo Province, lala ŋamli ŋɔ nyɛla ŋun daa saɣim shinkaafa, banchi n ti pahi tuya pɔri.{{sfn|Mugisha|2022}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/pt/116141468015297907/pdf/E20430v50AFR0F000PUBLIC00Box379870B.pdf |language=fr
|title=Etude d’Impact Environnemental et Social des sous-projets du 5ème portefeuille du PTPGU |date=September 2013 |accessdate=2024-08-22
|publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement |ref={{harvid|Etude d’Impact Environnemental}} }}
*{{citation |url=https://www.eeas.europa.eu/node/14995_en |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|title=Inauguration officielle du pont Bailey sur la rivière Rumpungwe, commune Kinyinya, province Ruyigi, 14/11/2016 |date=16 November 2016
|publisher=European Union External Action |ref={{harvid|Inauguration officielle du pont Bailey}} }}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/gisuru-des-hippopotames-sement-le-chaos/ |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|last=Mugisha |first=Hervé |title=Gisuru: des hippopotames sèment le chaos |work=Iwacu |date=19 May 2022}}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive |date=14 March 2013 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/124128971 |accessdate=2024-08-22
|title=Way: Rumpungwe (124128971) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rumpungwe (124128971)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
al0atj62xasqd6pm06f9a1g8borcwkn
139703
139702
2026-06-09T21:12:39Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139703
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rumpungwe Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rumpungwe}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania sunsuuni.
==Course==
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi Cankuzo yaɣili ka nyɛ din zɔri kpari Burundi–Tanzania tiŋgbana tarisi shee. Din nyɛla din lɛbigi kpalim zɔri kpari Cankuzo–Tanzania tarisi. Di nyɛla din kpɛ Ruyigi yaɣili ka ŋmaligi zɔri kpari wulinluhili polo chani Ruyigi–Tanzania tarisi.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Chandi bela ni Rutana yaɣili mini Tanzania tarisi sunsuun, Rumpungwe mɔɣili ŋɔ nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]], ni ka di kpɛ Tanzania ka zɔri kpari wulinluhili polo. Malagarasi Mɔɣili ŋɔ nyɛla kamani kilomitanima pishi ka chɛ Lake Tanganyika pɔi ka naayi zo n kpa Burundi-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ luɣ'shɛli di ni chirigi Rumpungwe.{{sfn|Way: Rumpungwe (124128971)}}
Rumpungwe Mɔɣili ŋɔ nyɛla din deeri kom din yirina Moso yaɣili wulinpuhili ka Malagarazi Mɔɣili mi nyɛ din deeri kom wulinluhili polo.{{sfn|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive|p=6}} Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim zaŋ n-ti tiŋ yuli booni Kinyinya din be Ruyigi yaɣili.{{sfn|Etude d’Impact Environnemental|p=32}}
==Yɛliniŋda ==
Silimiin goli November yuuni 2016 Christian Joly nyɛla ŋun daa zani nti European Union din daa niŋ ka bɛ daa yɛn yooi Bailey kɔdɔriko shɛli din be RN11 soli zuɣu zaŋ chaŋ Rumpungwe Mɔɣili din be tiŋ yuli booni Kinyinya, Ruyigi Province.{{sfn|Inauguration officielle du pont Bailey}}
Silimiin goli May yuuni 2022 ŋamli nyɛla din daa yina doli Rumpungwe Mɔɣili dijn be Cendajuru, Cankuzo Province, lala ŋamli ŋɔ nyɛla ŋun daa saɣim shinkaafa, banchi n ti pahi tuya pɔri.{{sfn|Mugisha|2022}}
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/pt/116141468015297907/pdf/E20430v50AFR0F000PUBLIC00Box379870B.pdf |language=fr
|title=Etude d’Impact Environnemental et Social des sous-projets du 5ème portefeuille du PTPGU |date=September 2013 |accessdate=2024-08-22
|publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement |ref={{harvid|Etude d’Impact Environnemental}} }}
*{{citation |url=https://www.eeas.europa.eu/node/14995_en |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|title=Inauguration officielle du pont Bailey sur la rivière Rumpungwe, commune Kinyinya, province Ruyigi, 14/11/2016 |date=16 November 2016
|publisher=European Union External Action |ref={{harvid|Inauguration officielle du pont Bailey}} }}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/gisuru-des-hippopotames-sement-le-chaos/ |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|last=Mugisha |first=Hervé |title=Gisuru: des hippopotames sèment le chaos |work=Iwacu |date=19 May 2022}}
*{{citation |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BI2150RIS.pdf |accessdate=2024-08-22 |language=fr
|title=Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive |date=14 March 2013 |publisher=Ramsar |ref={{harvid|Ramsar Site no. 2150 Fiche descriptive}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/124128971 |accessdate=2024-08-22
|title=Way: Rumpungwe (124128971) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rumpungwe (124128971)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
tfwi51lf3tdj6y16g2o4ij9ufdogux9
Rugusye River
0
33348
139705
2026-06-09T21:28:16Z
Kalakpagh
2501
Created article
139705
wikitext
text/x-wiki
'''Rugusye Mɔɣili''' {{efn|The name is also spelled Lugusi, Ruguziye, Lugusye, Luvusi}} ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}{{efn|The border between Tanganyika Territory and the Belgian mandated territory of Ruanda-Urundi in this area was defined in 1926 as "The thalweg of the Kumbizi River (Katungura) downstream to its confluence with the Lugusi River; the thalweg of the Lugusi River upstream to the confluence of the Kabuyenge River; the thalweg of the Kabuyenge River upstream to marker No. XXIV, located at the source of its western arm (also called Mushagasha).{{sfn|Treaty Series|p=244}} }}
1e1f5rri5hu16a1n2or9dyl761y3lzf
139706
139705
2026-06-09T21:28:54Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139706
wikitext
text/x-wiki
'''Rugusye Mɔɣili''' {{efn|The name is also spelled Lugusi, Ruguziye, Lugusye, Luvusi}} ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}{{efn|The border between Tanganyika Territory and the Belgian mandated territory of Ruanda-Urundi in this area was defined in 1926 as "The thalweg of the Kumbizi River (Katungura) downstream to its confluence with the Lugusi River; the thalweg of the Lugusi River upstream to the confluence of the Kabuyenge River; the thalweg of the Kabuyenge River upstream to marker No. XXIV, located at the source of its western arm (also called Mushagasha).{{sfn|Treaty Series|p=244}} }}
== Kundivihira ==
ltuydrtrmfvf0t166iq8g6haicrrj3l
139708
139706
2026-06-09T21:29:49Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139708
wikitext
text/x-wiki
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
== Kundivihira ==
7n9qpx49n06tdlgi04yhb0rfnsc84zn
139709
139708
2026-06-09T21:30:37Z
Kalakpagh
2501
added databox
139709
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
== Kundivihira ==
aas4n6gv16sf4srrf84mocqmwxx970b
139712
139709
2026-06-09T21:40:08Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139712
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kundivihira ==
te3y1h44rqm1mwnj7u2uneontppv21w
139713
139712
2026-06-09T21:47:50Z
Kalakpagh
2501
/* Environment */ Updated Content
139713
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
==Watershed==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima{{efn|Mineral marshes: marshes where the percentage of organic matter is less than 20%.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=14}} }} Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
== Kundivihira ==
<references />
obfbv5aek0rjaxdosbtqoaghyhhrvdi
139714
139713
2026-06-09T21:48:18Z
Kalakpagh
2501
/* Watershed */ Updated Content
139714
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kulibɔna ==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima{{efn|Mineral marshes: marshes where the percentage of organic matter is less than 20%.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=14}} }} Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
== Kundivihira ==
<references />
9wbdngtzb2t0mig2pbipwb84zcdudsv
139715
139714
2026-06-09T21:48:42Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139715
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kulibɔna ==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
== Kundivihira ==
<references />
eqgrjo492kv74j74rocdywtiwqgczhx
139716
139715
2026-06-09T21:49:22Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139716
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River|Rumpungwe Mɔɣili]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kulibɔna ==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
== Kundivihira ==
<references />
ombqxrj4igi2f8bcx4mz5zll6wpgeiw
139717
139716
2026-06-09T21:50:45Z
Kalakpagh
2501
/* Kulibɔna */ Updated Content
139717
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River|Rumpungwe Mɔɣili]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kulibɔna ==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
==See also==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1 x 0.1 degrees.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur}} }}
*{{citation |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2054/v54.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Treaty Series |publisher=League of Nations |volume=LIV |date=1927 |issue=1-4 |ref={{harvid|Treaty Series}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/773900265#map=12/-3.4781/30.5643 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Rugusye (773900265) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rugusye (773900265)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
== Kundivihira ==
<references />
a9w54qgctg634s1qxmnz5daohnwk1g5
139718
139717
2026-06-09T21:51:16Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
139718
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River|Rumpungwe Mɔɣili]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kulibɔna ==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1 x 0.1 degrees.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur}} }}
*{{citation |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2054/v54.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Treaty Series |publisher=League of Nations |volume=LIV |date=1927 |issue=1-4 |ref={{harvid|Treaty Series}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/773900265#map=12/-3.4781/30.5643 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Rugusye (773900265) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rugusye (773900265)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
== Kundivihira ==
<references />
6741ddjmcjg1guzbx7jn8lziabu0it4
139719
139718
2026-06-09T21:51:45Z
Kalakpagh
2501
/* Lihimi m pahi */ Updated Content
139719
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River|Rumpungwe Mɔɣili]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kulibɔna ==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1 x 0.1 degrees.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur}} }}
*{{citation |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2054/v54.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Treaty Series |publisher=League of Nations |volume=LIV |date=1927 |issue=1-4 |ref={{harvid|Treaty Series}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/773900265#map=12/-3.4781/30.5643 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Rugusye (773900265) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rugusye (773900265)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
p8ickf4mgk5qkdkrdzomwvuvvrrkibr
139720
139719
2026-06-09T21:52:08Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139720
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River|Rumpungwe Mɔɣili]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kulibɔna ==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1 x 0.1 degrees.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur}} }}
*{{citation |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2054/v54.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Treaty Series |publisher=League of Nations |volume=LIV |date=1927 |issue=1-4 |ref={{harvid|Treaty Series}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/773900265#map=12/-3.4781/30.5643 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Rugusye (773900265) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rugusye (773900265)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
mztmd24spgvmm3x9ch6pdxb7vdlkk3q
139721
139720
2026-06-09T21:52:34Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139721
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rugusye Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Rugusye}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana.
==Course==
Rugusye Mɔɣili maa nyɛla din piligi Kabuyenge nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ Ruyigi yaɣili, Burundi. Di nyɛla din zɔri nudirigu zuɣu doli Burundi mini Tanzania tiŋgbana tarisi ppɔi ka naayi chaŋ n ti chirigi [[Rumpungwe River|Rumpungwe Mɔɣili]] ka tuɣi hali ni lala tiŋgbana ayi ŋɔ tarisi.{{sfn|Way: Rugusye (773900265)}}
==Environment==
Rugusye mɔɣili ŋɔ shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali salo kamani niriba pihita ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|22|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni be ni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|25|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|20|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,376|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam nyɛ Silimiin goli March ni {{convert|293|mm}} ka goli shɛli puuni saa ni bi tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kulibɔna ==
Mɔɣili maa kulibɔna nyɛla din deegi polo kamani yikanima 1,522 ka di puuni yikanim kɔbishii ni pihinahi ni yini bee kɔbigi puuni vaabu 15.85% nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2000.{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=20}} Rugusye kulibɔŋ shɛŋa, Rumpungwe mini Malagarazi kulibɔna ni nyɛla bɛ ni gbiri salima Burundi amaa ka nyɛ ko'kpɛɣu ni daa dam shɛli. Tuma ʒibuyi nyɛla din daa tumdi lala yaɣili ŋɔ yuuni 2000 ka ban daa be di tooni nyɛ [[SOSUMO]] (Burundi Sugar Company) mini Ruyigi DPAE (Provincial Directorate of Agriculture and Livestock).{{sfn|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur|p=25}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1 x 0.1 degrees.
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur}} }}
*{{citation |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2054/v54.pdf |accessdate=2024-08-28 |language=fr
|title=Treaty Series |publisher=League of Nations |volume=LIV |date=1927 |issue=1-4 |ref={{harvid|Treaty Series}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/773900265#map=12/-3.4781/30.5643 |accessdate=2024-08-28
|title=Way: Rugusye (773900265) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Rugusye (773900265)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
dzg7tlutgu3pabo1hxguyp3xbq9k60y
Mwiruzi River
0
33350
139734
2026-06-10T08:24:12Z
Kalakpagh
2501
Created article
139734
wikitext
text/x-wiki
'''Mwiruzi Mɔɣili'''{{efn|The Mwiruzi is also called the Mwiluzi or Mwelushi}} ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
q2ov176kyq2pj1a80kwc9qvvf74mmop
139735
139734
2026-06-10T08:25:03Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139735
wikitext
text/x-wiki
'''Mwiruzi Mɔɣili'''{{efn|The Mwiruzi is also called the Mwiluzi or Mwelushi}} ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==References==
{{reflist|25em}}
tszs74a9snlyzyymsjjsahdfiae4pka
139736
139735
2026-06-10T08:25:35Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139736
wikitext
text/x-wiki
'''Mwiruzi Mɔɣili'''{{efn|The Mwiruzi is also called the Mwiluzi or Mwelushi}} ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
as7gjfs11cnrzdmfhvgd8a2wq57jpo2
139737
139736
2026-06-10T08:25:53Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139737
wikitext
text/x-wiki
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
csdegj0gc9mg0t6iau89xe1ukjymyvg
139738
139737
2026-06-10T08:26:29Z
Kalakpagh
2501
added databox
139738
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
jcnes0wf4w7q6pz802vqtmob1wywvn1
139739
139738
2026-06-10T08:27:15Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139739
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
arilq4bid3svby81fao42q8te5o2kc9
139740
139739
2026-06-10T08:38:15Z
Kalakpagh
2501
/* Course */ Updated Content
139740
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Marshes==
Lahabali shɛli din daa yina FAO sani yuuni 2000 nyɛla din daa wuhi ni bɛ bɔmi biɛhigu shee kamani yikanima kɔbisinii zaŋ n-ti ninvuɣ shɛba ban daa koŋ bɛ yanima mɔɣili maa gbibu zuɣu Mwiruzi din be Cankuzo yaɣili. Lala yaɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli niriba pam ni kani ka dizuɣu nyɛ din yɛn chɛ ka bɛ ni tooi ʒini ni ka nangbanikpeeni kani.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=34}}
Kulibɔna din be Mwiruzi Mɔɣili maa ni nyɛla din deegi polo kamani yikanima 4,216 ka di puuni yikanima kamani 1,748 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihinahi ni yini nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2014.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}} Bin din gbaai yuuni 2014, yikanima kɔbigi ni pihinii ni anu zaŋ n-ti Nyanzari-Mwiruzi kulibɔna mini yikanima pihinu zaŋ n-ti Mwiruzi kulibɔna din zaa be Mishiha yaɣili zaa nyɛla din daa be sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=82}} Mwiruzi yikanima pisopɔin nyɛla din daa ka sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=83}}
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
p29zqg8xpi4vbvzar31am337rqy536g
139741
139740
2026-06-10T08:39:48Z
Kalakpagh
2501
/* Marshes */ Updated Content
139741
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Marshes==
Lahabali shɛli din daa yina FAO sani yuuni 2000 nyɛla din daa wuhi ni bɛ bɔmi biɛhigu shee kamani yikanima kɔbisinii zaŋ n-ti ninvuɣ shɛba ban daa koŋ bɛ yanima mɔɣili maa gbibu zuɣu Mwiruzi din be Cankuzo yaɣili. Lala yaɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli niriba pam ni kani ka dizuɣu nyɛ din yɛn chɛ ka bɛ ni tooi ʒini ni ka nangbanikpeeni kani.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=34}}
Kulibɔna din be Mwiruzi Mɔɣili maa ni nyɛla din deegi polo kamani yikanima 4,216 ka di puuni yikanima kamani 1,748 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihinahi ni yini nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2014.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}} Bin din gbaai yuuni 2014, yikanima kɔbigi ni pihinii ni anu zaŋ n-ti Nyanzari-Mwiruzi kulibɔna mini yikanima pihinu zaŋ n-ti Mwiruzi kulibɔna din zaa be Mishiha yaɣili zaa nyɛla din daa be sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=82}} Mwiruzi yikanima pisopɔin nyɛla din daa ka sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=83}}
==See also==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Notes==
{{notes}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/fr/628251468021543511/text/E20430v40FRENC020B0AFR0ESIA0P112998.txt
|last=Emerusenge |first=Emile |location=Bujumbura |date=September 2011 |publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement
|title=Etude d’impact environnemental et social des sous-projets du troisiemer portefeuille du projet de travaux publics et de gestion urbaine
|accessdate=2024-08-30}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://faolex.fao.org/docs/pdf/Bur182110.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Strategie nationale de developpement de la filiere riz au Burundi |location=Bujumbura |year=2014
|publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage |ref={{harvid|Strategie nationale de developpement}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/299682926#map=15/-2.98547/30.83206 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Gahumo (299682926) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Gahumo (299682926)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
6ntf2d244ten78sih7t7q5gk02ssl3g
139742
139741
2026-06-10T08:40:14Z
Kalakpagh
2501
/* Marshes */ Updated Content
139742
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kulibɔna ==
Lahabali shɛli din daa yina FAO sani yuuni 2000 nyɛla din daa wuhi ni bɛ bɔmi biɛhigu shee kamani yikanima kɔbisinii zaŋ n-ti ninvuɣ shɛba ban daa koŋ bɛ yanima mɔɣili maa gbibu zuɣu Mwiruzi din be Cankuzo yaɣili. Lala yaɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli niriba pam ni kani ka dizuɣu nyɛ din yɛn chɛ ka bɛ ni tooi ʒini ni ka nangbanikpeeni kani.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=34}}
Kulibɔna din be Mwiruzi Mɔɣili maa ni nyɛla din deegi polo kamani yikanima 4,216 ka di puuni yikanima kamani 1,748 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihinahi ni yini nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2014.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}} Bin din gbaai yuuni 2014, yikanima kɔbigi ni pihinii ni anu zaŋ n-ti Nyanzari-Mwiruzi kulibɔna mini yikanima pihinu zaŋ n-ti Mwiruzi kulibɔna din zaa be Mishiha yaɣili zaa nyɛla din daa be sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=82}} Mwiruzi yikanima pisopɔin nyɛla din daa ka sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=83}}
==See also==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Notes==
{{notes}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/fr/628251468021543511/text/E20430v40FRENC020B0AFR0ESIA0P112998.txt
|last=Emerusenge |first=Emile |location=Bujumbura |date=September 2011 |publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement
|title=Etude d’impact environnemental et social des sous-projets du troisiemer portefeuille du projet de travaux publics et de gestion urbaine
|accessdate=2024-08-30}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://faolex.fao.org/docs/pdf/Bur182110.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Strategie nationale de developpement de la filiere riz au Burundi |location=Bujumbura |year=2014
|publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage |ref={{harvid|Strategie nationale de developpement}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/299682926#map=15/-2.98547/30.83206 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Gahumo (299682926) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Gahumo (299682926)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
c88r3a2nshwvkski32pwbsuhy7lf5cy
139743
139742
2026-06-10T08:40:39Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
139743
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kulibɔna ==
Lahabali shɛli din daa yina FAO sani yuuni 2000 nyɛla din daa wuhi ni bɛ bɔmi biɛhigu shee kamani yikanima kɔbisinii zaŋ n-ti ninvuɣ shɛba ban daa koŋ bɛ yanima mɔɣili maa gbibu zuɣu Mwiruzi din be Cankuzo yaɣili. Lala yaɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli niriba pam ni kani ka dizuɣu nyɛ din yɛn chɛ ka bɛ ni tooi ʒini ni ka nangbanikpeeni kani.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=34}}
Kulibɔna din be Mwiruzi Mɔɣili maa ni nyɛla din deegi polo kamani yikanima 4,216 ka di puuni yikanima kamani 1,748 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihinahi ni yini nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2014.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}} Bin din gbaai yuuni 2014, yikanima kɔbigi ni pihinii ni anu zaŋ n-ti Nyanzari-Mwiruzi kulibɔna mini yikanima pihinu zaŋ n-ti Mwiruzi kulibɔna din zaa be Mishiha yaɣili zaa nyɛla din daa be sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=82}} Mwiruzi yikanima pisopɔin nyɛla din daa ka sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=83}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Notes==
{{notes}}
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/fr/628251468021543511/text/E20430v40FRENC020B0AFR0ESIA0P112998.txt
|last=Emerusenge |first=Emile |location=Bujumbura |date=September 2011 |publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement
|title=Etude d’impact environnemental et social des sous-projets du troisiemer portefeuille du projet de travaux publics et de gestion urbaine
|accessdate=2024-08-30}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://faolex.fao.org/docs/pdf/Bur182110.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Strategie nationale de developpement de la filiere riz au Burundi |location=Bujumbura |year=2014
|publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage |ref={{harvid|Strategie nationale de developpement}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/299682926#map=15/-2.98547/30.83206 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Gahumo (299682926) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Gahumo (299682926)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
1hv69h3a2tbi7elhgunlugzztdl42s0
139744
139743
2026-06-10T08:41:01Z
Kalakpagh
2501
/* Notes */ Updated Content
139744
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kulibɔna ==
Lahabali shɛli din daa yina FAO sani yuuni 2000 nyɛla din daa wuhi ni bɛ bɔmi biɛhigu shee kamani yikanima kɔbisinii zaŋ n-ti ninvuɣ shɛba ban daa koŋ bɛ yanima mɔɣili maa gbibu zuɣu Mwiruzi din be Cankuzo yaɣili. Lala yaɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli niriba pam ni kani ka dizuɣu nyɛ din yɛn chɛ ka bɛ ni tooi ʒini ni ka nangbanikpeeni kani.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=34}}
Kulibɔna din be Mwiruzi Mɔɣili maa ni nyɛla din deegi polo kamani yikanima 4,216 ka di puuni yikanima kamani 1,748 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihinahi ni yini nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2014.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}} Bin din gbaai yuuni 2014, yikanima kɔbigi ni pihinii ni anu zaŋ n-ti Nyanzari-Mwiruzi kulibɔna mini yikanima pihinu zaŋ n-ti Mwiruzi kulibɔna din zaa be Mishiha yaɣili zaa nyɛla din daa be sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=82}} Mwiruzi yikanima pisopɔin nyɛla din daa ka sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=83}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/fr/628251468021543511/text/E20430v40FRENC020B0AFR0ESIA0P112998.txt
|last=Emerusenge |first=Emile |location=Bujumbura |date=September 2011 |publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement
|title=Etude d’impact environnemental et social des sous-projets du troisiemer portefeuille du projet de travaux publics et de gestion urbaine
|accessdate=2024-08-30}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://faolex.fao.org/docs/pdf/Bur182110.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Strategie nationale de developpement de la filiere riz au Burundi |location=Bujumbura |year=2014
|publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage |ref={{harvid|Strategie nationale de developpement}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/299682926#map=15/-2.98547/30.83206 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Gahumo (299682926) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Gahumo (299682926)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
tfny0dqu782vy8f6py3s4iyhcnduoip
139745
139744
2026-06-10T08:41:24Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139745
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kulibɔna ==
Lahabali shɛli din daa yina FAO sani yuuni 2000 nyɛla din daa wuhi ni bɛ bɔmi biɛhigu shee kamani yikanima kɔbisinii zaŋ n-ti ninvuɣ shɛba ban daa koŋ bɛ yanima mɔɣili maa gbibu zuɣu Mwiruzi din be Cankuzo yaɣili. Lala yaɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli niriba pam ni kani ka dizuɣu nyɛ din yɛn chɛ ka bɛ ni tooi ʒini ni ka nangbanikpeeni kani.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=34}}
Kulibɔna din be Mwiruzi Mɔɣili maa ni nyɛla din deegi polo kamani yikanima 4,216 ka di puuni yikanima kamani 1,748 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihinahi ni yini nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2014.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}} Bin din gbaai yuuni 2014, yikanima kɔbigi ni pihinii ni anu zaŋ n-ti Nyanzari-Mwiruzi kulibɔna mini yikanima pihinu zaŋ n-ti Mwiruzi kulibɔna din zaa be Mishiha yaɣili zaa nyɛla din daa be sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=82}} Mwiruzi yikanima pisopɔin nyɛla din daa ka sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=83}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/fr/628251468021543511/text/E20430v40FRENC020B0AFR0ESIA0P112998.txt
|last=Emerusenge |first=Emile |location=Bujumbura |date=September 2011 |publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement
|title=Etude d’impact environnemental et social des sous-projets du troisiemer portefeuille du projet de travaux publics et de gestion urbaine
|accessdate=2024-08-30}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://faolex.fao.org/docs/pdf/Bur182110.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Strategie nationale de developpement de la filiere riz au Burundi |location=Bujumbura |year=2014
|publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage |ref={{harvid|Strategie nationale de developpement}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/299682926#map=15/-2.98547/30.83206 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Gahumo (299682926) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Gahumo (299682926)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
q9ndzydrcivr6zhzv8z45nxfy85r85n
139746
139745
2026-06-10T08:41:46Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139746
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mwiruzi Mɔɣili''' ({{langx|fr|link=no|Rivière Mwiruzi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Burundi wulinpuhili polo, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Malagarasi River|Malagarasi Mɔɣili]].
==Course==
Mwiruzi Mɔɣili maa nyɛla din be Malagarasi mɔɣ'bihi ni.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=12}} Burundi tiŋgbani ni, Mwiruzi Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri kpari tiŋ yuli booni Mishiha din be Cankuza yaɣili wulinpuhili, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Tanzania tiŋgbana sunsuuni. Di nyɛla din piligi kɔdɔriko zaŋ n-ti Gitwenge, ni ka Mungwa mini Gahumo mɔɣa gba piligi.{{sfn|Emerusenge|2011|p=72}} Gahumo Mɔɣili Ŋɔ nyɛla din zɔri doli Cankuzo mini Tanzania tarisi sunsuuni pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Mwiruzi.{{sfn|Way: Gahumo (299682926)}}
==Kulibɔna ==
Lahabali shɛli din daa yina FAO sani yuuni 2000 nyɛla din daa wuhi ni bɛ bɔmi biɛhigu shee kamani yikanima kɔbisinii zaŋ n-ti ninvuɣ shɛba ban daa koŋ bɛ yanima mɔɣili maa gbibu zuɣu Mwiruzi din be Cankuzo yaɣili. Lala yaɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli niriba pam ni kani ka dizuɣu nyɛ din yɛn chɛ ka bɛ ni tooi ʒini ni ka nangbanikpeeni kani.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=34}}
Kulibɔna din be Mwiruzi Mɔɣili maa ni nyɛla din deegi polo kamani yikanima 4,216 ka di puuni yikanima kamani 1,748 ka di zani kɔbigi puuni vaabu pihinahi ni yini nyɛ bɛ ni daa kɔ shɛli yuuni 2014.{{sfn|Stratégie Agricole Nationale|p=24}} Bin din gbaai yuuni 2014, yikanima kɔbigi ni pihinii ni anu zaŋ n-ti Nyanzari-Mwiruzi kulibɔna mini yikanima pihinu zaŋ n-ti Mwiruzi kulibɔna din zaa be Mishiha yaɣili zaa nyɛla din daa be sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=82}} Mwiruzi yikanima pisopɔin nyɛla din daa ka sulinsi puuni.{{sfn|Strategie nationale de developpement|p=83}}
==Lihimi m pahi ==
* [[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://documents1.worldbank.org/curated/fr/628251468021543511/text/E20430v40FRENC020B0AFR0ESIA0P112998.txt
|last=Emerusenge |first=Emile |location=Bujumbura |date=September 2011 |publisher=Ministere des transports, des travaux publics et de l’equipement
|title=Etude d’impact environnemental et social des sous-projets du troisiemer portefeuille du projet de travaux publics et de gestion urbaine
|accessdate=2024-08-30}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Schema directeur d’amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=FAO |location=Bujumbura |date=September 2000
|ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://www.gafspfund.org/sites/default/files/inline-files/Annex%201a-Agriculture%20Strategy%202008.pdf |accessdate=2024-08-30
|title=Stratégie Agricole Nationale 2008–2015 |location=Bujumbura |date=July 2008 |publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage
|ref={{harvid|Stratégie Agricole Nationale}} }}
*{{citation |url=https://faolex.fao.org/docs/pdf/Bur182110.pdf |accessdate=2024-08-30 |language=fr
|title=Strategie nationale de developpement de la filiere riz au Burundi |location=Bujumbura |year=2014
|publisher=Ministere de l’agriculture et de l’elevage |ref={{harvid|Strategie nationale de developpement}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/way/299682926#map=15/-2.98547/30.83206 |accessdate=2024-08-30
|title=Way: Gahumo (299682926) |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Way: Gahumo (299682926)}} }}
{{refend}}
[[Category:Rivers of Burundi]]
5brge3w7s6lph9p4goej11j51tj59ax
List of rivers of Burundi
0
33352
139750
2026-06-10T09:00:39Z
Kalakpagh
2501
Created article
139750
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
18x4i21s24mf43bfj2i2oljtsz9t7i4
139751
139750
2026-06-10T09:04:31Z
Kalakpagh
2501
/* Akanyaru basin */ Updated Content
139751
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
ofsdmvejwkm11s0af0d53ajtcu0gqbp
139752
139751
2026-06-10T09:08:17Z
Kalakpagh
2501
/* Lake Rweru basin */ updated content
139752
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
===Rurubu basin===
[[File:Rivière Mubarazi.jpg|thumb|Mubarazi River]]
[[Rurubu River]] ŋɔ nyɛla din zɔri yiri Burundi kamani {{coord|-2.65087|30.53341|name=Rurubu (border)}}, di kom pirigi li nyɛla din kpalindi Burundi. Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Di nudirigu zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Mubarazi River]] {{Coord|-3.180805| 29.92297|name=Mubaraz}}
**[[Kaniga River]] {{Coord|-3.25484|29.81030|name=Kaniga}}
*[[Ruvyironza River]] {{coord|-3.343984|29.992526|name=Ruvyironza}}
*[[Nyabaha River]] {{Coord|-3.371767|30.041631|name=Nyabaha River}}
**[[Sanzu River (Burundi)|Sanzu River]] {{Coord|-3.42398|30.07939|name=Sanzu}}
**[[Nyakijanda River]] {{Coord|-3.42446|30.07914|name=Nyakijanda}}
*[[Kayongozi River]] {{coord|-3.24408|30.25710|name=Kayongozi}}
f5lrlq3n1ac4lztlc7v8dem8b4lof9t
139753
139752
2026-06-10T09:14:21Z
Kalakpagh
2501
/* Rurubu basin */ Updated Content
139753
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
===Rurubu basin===
[[File:Rivière Mubarazi.jpg|thumb|Mubarazi River]]
[[Rurubu River]] ŋɔ nyɛla din zɔri yiri Burundi kamani {{coord|-2.65087|30.53341|name=Rurubu (border)}}, di kom pirigi li nyɛla din kpalindi Burundi. Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Di nudirigu zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Mubarazi River]] {{Coord|-3.180805| 29.92297|name=Mubaraz}}
**[[Kaniga River]] {{Coord|-3.25484|29.81030|name=Kaniga}}
*[[Ruvyironza River]] {{coord|-3.343984|29.992526|name=Ruvyironza}}
*[[Nyabaha River]] {{Coord|-3.371767|30.041631|name=Nyabaha River}}
**[[Sanzu River (Burundi)|Sanzu River]] {{Coord|-3.42398|30.07939|name=Sanzu}}
**[[Nyakijanda River]] {{Coord|-3.42446|30.07914|name=Nyakijanda}}
*[[Kayongozi River]] {{coord|-3.24408|30.25710|name=Kayongozi}}
Di nuzaa zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Kinyankuru River]] {{coord|-3.08583|29.92639|name=Kinyankuru}}
**[[Nyakijima River]] {{coord|-2.969615|29.928011|name=Nyakijima River}}
**[[Nyamuswaga River]] {{Coord|-2.969529|29.928293|name=Nyamuswaga}}
**[[Nyabusyo River]] {{coord|-3.059138|29.939429|name=Nyabusyo}}
**[[Nyakagezi River]] {{coord|-3.00443|29.93356|name=Nyakagezi River}}
*[[Ndurumu River (Ruvubu)|Ndurumu River]] {{Coord|-3.247455|30.028135|name=Ndurumu (Ruvubu)}}
*[[Kavuruga River]] {{coord|-2.86178|30.40586|name=Kavuruga}}
*[[Cizanye River]] {{coord|-2.654232|30.526403|name=Cizanye}}
sibgc8d6f0gqkliucwd3n3kgk5m5xq6
139754
139753
2026-06-10T09:21:22Z
Kalakpagh
2501
/* Rurubu basin */ Updated Content
139754
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
===Rurubu basin===
[[File:Rivière Mubarazi.jpg|thumb|Mubarazi River]]
[[Rurubu River]] ŋɔ nyɛla din zɔri yiri Burundi kamani {{coord|-2.65087|30.53341|name=Rurubu (border)}}, di kom pirigi li nyɛla din kpalindi Burundi. Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Di nudirigu zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Mubarazi River]] {{Coord|-3.180805| 29.92297|name=Mubaraz}}
**[[Kaniga River]] {{Coord|-3.25484|29.81030|name=Kaniga}}
*[[Ruvyironza River]] {{coord|-3.343984|29.992526|name=Ruvyironza}}
*[[Nyabaha River]] {{Coord|-3.371767|30.041631|name=Nyabaha River}}
**[[Sanzu River (Burundi)|Sanzu River]] {{Coord|-3.42398|30.07939|name=Sanzu}}
**[[Nyakijanda River]] {{Coord|-3.42446|30.07914|name=Nyakijanda}}
*[[Kayongozi River]] {{coord|-3.24408|30.25710|name=Kayongozi}}
Di nuzaa zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Kinyankuru River]] {{coord|-3.08583|29.92639|name=Kinyankuru}}
**[[Nyakijima River]] {{coord|-2.969615|29.928011|name=Nyakijima River}}
**[[Nyamuswaga River]] {{Coord|-2.969529|29.928293|name=Nyamuswaga}}
**[[Nyabusyo River]] {{coord|-3.059138|29.939429|name=Nyabusyo}}
**[[Nyakagezi River]] {{coord|-3.00443|29.93356|name=Nyakagezi River}}
*[[Ndurumu River (Ruvubu)|Ndurumu River]] {{Coord|-3.247455|30.028135|name=Ndurumu (Ruvubu)}}
*[[Kavuruga River]] {{coord|-2.86178|30.40586|name=Kavuruga}}
*[[Cizanye River]] {{coord|-2.654232|30.526403|name=Cizanye}}
==Lake Tanganyika==
[[Lake Tanganyika]] nyɛla mɔɣili din deeri kom din yiri mɔɣa kamani [[Lukuga River]], [[Lualaba River]] n-ti pahi [[Congo River]] ka di zaa nyɛ din chani nti luri [[Atlantic Ocean]]. Mɔɣa shɛŋa din be Burundi nudirigu zuɣu mini wulinluhili zaa nyɛla din chani nti luri lake.
===Ruzizi Mɔɣili ===
[[File:Ruzizi River, DR Congo.jpg|thumb|Ruzizi River]]
Ruzizi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri wulinluhili polo yiri [[Lake Kivu]] chani ti kpɛri Lake Tanganyika ka di leei tarisi zaŋ n-ti Burundi mini Democratic Republic of the Congo tiŋgbana. Mɔɣa pam be Burundi ka zɔri nudirigu zuɣu yirina [[Congo-Nile ridge]] chani n ti luri Ruzizi.
*[[Ruzizi River]] {{coord|-3.35919|29.26758|name=Rusizi}}
**[[Ruhwa River]] {{coord|-2.74283|29.04076|name=Ruhwa}}
**[[Nyakagunda River]] {{coord|-2.839639|29.062732|name=Nyakagunda}}
**[[Nyamagana River]] {{coord|-2.93435|29.133044|name=Nyamagana}}
**[[Muhira River]] {{coord|-2.946185|29.150704|name=Muhira}}
**[[Kaburantwa River]] {{Coord|-3.01841|29.22475|name=Kaburantwa}}
**[[Kagunuzi River]] {{Coord|-3.04397|29.24643|name=Kagunuzi}}
***[[Kitenge River]] {{Coord|-2.948608|29.427927|name=Kitenge River}}
**[[Kajeke River]] {{coord|-3.26837|29.24865|name=Kajeke}}
**[[Mpanda River]] {{Coord|-3.313783|29.276974|name=Mpanda}}
p9ijwps4gfqfmoh7cqlgdx6ui7lzubb
139755
139754
2026-06-10T09:51:59Z
Kalakpagh
2501
/* Ruzizi Mɔɣili */ Updated Content
139755
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
===Rurubu basin===
[[File:Rivière Mubarazi.jpg|thumb|Mubarazi River]]
[[Rurubu River]] ŋɔ nyɛla din zɔri yiri Burundi kamani {{coord|-2.65087|30.53341|name=Rurubu (border)}}, di kom pirigi li nyɛla din kpalindi Burundi. Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Di nudirigu zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Mubarazi River]] {{Coord|-3.180805| 29.92297|name=Mubaraz}}
**[[Kaniga River]] {{Coord|-3.25484|29.81030|name=Kaniga}}
*[[Ruvyironza River]] {{coord|-3.343984|29.992526|name=Ruvyironza}}
*[[Nyabaha River]] {{Coord|-3.371767|30.041631|name=Nyabaha River}}
**[[Sanzu River (Burundi)|Sanzu River]] {{Coord|-3.42398|30.07939|name=Sanzu}}
**[[Nyakijanda River]] {{Coord|-3.42446|30.07914|name=Nyakijanda}}
*[[Kayongozi River]] {{coord|-3.24408|30.25710|name=Kayongozi}}
Di nuzaa zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Kinyankuru River]] {{coord|-3.08583|29.92639|name=Kinyankuru}}
**[[Nyakijima River]] {{coord|-2.969615|29.928011|name=Nyakijima River}}
**[[Nyamuswaga River]] {{Coord|-2.969529|29.928293|name=Nyamuswaga}}
**[[Nyabusyo River]] {{coord|-3.059138|29.939429|name=Nyabusyo}}
**[[Nyakagezi River]] {{coord|-3.00443|29.93356|name=Nyakagezi River}}
*[[Ndurumu River (Ruvubu)|Ndurumu River]] {{Coord|-3.247455|30.028135|name=Ndurumu (Ruvubu)}}
*[[Kavuruga River]] {{coord|-2.86178|30.40586|name=Kavuruga}}
*[[Cizanye River]] {{coord|-2.654232|30.526403|name=Cizanye}}
==Lake Tanganyika==
[[Lake Tanganyika]] nyɛla mɔɣili din deeri kom din yiri mɔɣa kamani [[Lukuga River]], [[Lualaba River]] n-ti pahi [[Congo River]] ka di zaa nyɛ din chani nti luri [[Atlantic Ocean]]. Mɔɣa shɛŋa din be Burundi nudirigu zuɣu mini wulinluhili zaa nyɛla din chani nti luri lake.
===Ruzizi Mɔɣili ===
[[File:Ruzizi River, DR Congo.jpg|thumb|Ruzizi River]]
Ruzizi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri wulinluhili polo yiri [[Lake Kivu]] chani ti kpɛri Lake Tanganyika ka di leei tarisi zaŋ n-ti Burundi mini Democratic Republic of the Congo tiŋgbana. Mɔɣa pam be Burundi ka zɔri nudirigu zuɣu yirina [[Congo-Nile ridge]] chani n ti luri Ruzizi.
*[[Ruzizi River]] {{coord|-3.35919|29.26758|name=Rusizi}}
**[[Ruhwa River]] {{coord|-2.74283|29.04076|name=Ruhwa}}
**[[Nyakagunda River]] {{coord|-2.839639|29.062732|name=Nyakagunda}}
**[[Nyamagana River]] {{coord|-2.93435|29.133044|name=Nyamagana}}
**[[Muhira River]] {{coord|-2.946185|29.150704|name=Muhira}}
**[[Kaburantwa River]] {{Coord|-3.01841|29.22475|name=Kaburantwa}}
**[[Kagunuzi River]] {{Coord|-3.04397|29.24643|name=Kagunuzi}}
***[[Kitenge River]] {{Coord|-2.948608|29.427927|name=Kitenge River}}
**[[Kajeke River]] {{coord|-3.26837|29.24865|name=Kajeke}}
**[[Mpanda River]] {{Coord|-3.313783|29.276974|name=Mpanda}}
===Directly into Lake Tanganyika===
[[File:Bujumbura & Lake Tanganyika.JPG|thumb|Bujumbura & Lake Tanganyika]]
Lake Tanganyika nyɛla din di tarisi ni Burundi wulinluhili polo zaŋ chaŋ Ruzizi. Mɔɣa pam nyɛla din zɔri chani nti luri lake ŋɔ:
*[[Mutimbuzi River]] {{Coord|-3.359295|29.327646|name=Mutimbuzi}}
*[[Ntahangwa River]] {{Coord|-3.37373|29.33842|name=Ntahangwa}}
*[[Muha River]] {{coord|-3.400951|29.342283|name=Muha}}
*[[Kanyosha River]] {{coord|-3.431795|29.340470|name=Kanyosha}}
*[[Mugere River]] {{Coord|-3.484126|29.33228|name=Mugere}}
*[[Kirasa River]] {{coord|-3.59695|29.34765|name=Kirasa}}
*[[Ruzibazi River]] {{coord|-3.73170|29.31350|name=Ruzibazi}}
*[[Dama River (Burundi)|Dama River]] {{Coord|-3.96578|29.42052|name=Dama}}
*[[Murembwe River]] {{Coord|-4.01198|29.42969|name=Murembwe}}
**[[Jiji River]] {{Coord|-3.88845|29.55797|name=Jiji}}
**[[Siguvyaye River]] {{Coord|-3.95199|29.51687|name=Siguvyaye}}
*[[Buzimba River]] {{coord|-4.06288|29.46808|name=Buzimba}}
*[[Nyengwe River]] {{coord|-4.19183|29.53724|name=Nyengwe}}
*[[Rwaba River]] {{coord|-4.33507|29.58760|name=Rwaba}}
r20lual83hksu2l7g71wymgvg13a37c
139756
139755
2026-06-10T09:53:44Z
Kalakpagh
2501
/* Directly into Lake Tanganyika */ Updated Content
139756
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
===Rurubu basin===
[[File:Rivière Mubarazi.jpg|thumb|Mubarazi River]]
[[Rurubu River]] ŋɔ nyɛla din zɔri yiri Burundi kamani {{coord|-2.65087|30.53341|name=Rurubu (border)}}, di kom pirigi li nyɛla din kpalindi Burundi. Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Di nudirigu zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Mubarazi River]] {{Coord|-3.180805| 29.92297|name=Mubaraz}}
**[[Kaniga River]] {{Coord|-3.25484|29.81030|name=Kaniga}}
*[[Ruvyironza River]] {{coord|-3.343984|29.992526|name=Ruvyironza}}
*[[Nyabaha River]] {{Coord|-3.371767|30.041631|name=Nyabaha River}}
**[[Sanzu River (Burundi)|Sanzu River]] {{Coord|-3.42398|30.07939|name=Sanzu}}
**[[Nyakijanda River]] {{Coord|-3.42446|30.07914|name=Nyakijanda}}
*[[Kayongozi River]] {{coord|-3.24408|30.25710|name=Kayongozi}}
Di nuzaa zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Kinyankuru River]] {{coord|-3.08583|29.92639|name=Kinyankuru}}
**[[Nyakijima River]] {{coord|-2.969615|29.928011|name=Nyakijima River}}
**[[Nyamuswaga River]] {{Coord|-2.969529|29.928293|name=Nyamuswaga}}
**[[Nyabusyo River]] {{coord|-3.059138|29.939429|name=Nyabusyo}}
**[[Nyakagezi River]] {{coord|-3.00443|29.93356|name=Nyakagezi River}}
*[[Ndurumu River (Ruvubu)|Ndurumu River]] {{Coord|-3.247455|30.028135|name=Ndurumu (Ruvubu)}}
*[[Kavuruga River]] {{coord|-2.86178|30.40586|name=Kavuruga}}
*[[Cizanye River]] {{coord|-2.654232|30.526403|name=Cizanye}}
==Lake Tanganyika==
[[Lake Tanganyika]] nyɛla mɔɣili din deeri kom din yiri mɔɣa kamani [[Lukuga River]], [[Lualaba River]] n-ti pahi [[Congo River]] ka di zaa nyɛ din chani nti luri [[Atlantic Ocean]]. Mɔɣa shɛŋa din be Burundi nudirigu zuɣu mini wulinluhili zaa nyɛla din chani nti luri lake.
===Ruzizi Mɔɣili ===
[[File:Ruzizi River, DR Congo.jpg|thumb|Ruzizi River]]
Ruzizi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri wulinluhili polo yiri [[Lake Kivu]] chani ti kpɛri Lake Tanganyika ka di leei tarisi zaŋ n-ti Burundi mini Democratic Republic of the Congo tiŋgbana. Mɔɣa pam be Burundi ka zɔri nudirigu zuɣu yirina [[Congo-Nile ridge]] chani n ti luri Ruzizi.
*[[Ruzizi River]] {{coord|-3.35919|29.26758|name=Rusizi}}
**[[Ruhwa River]] {{coord|-2.74283|29.04076|name=Ruhwa}}
**[[Nyakagunda River]] {{coord|-2.839639|29.062732|name=Nyakagunda}}
**[[Nyamagana River]] {{coord|-2.93435|29.133044|name=Nyamagana}}
**[[Muhira River]] {{coord|-2.946185|29.150704|name=Muhira}}
**[[Kaburantwa River]] {{Coord|-3.01841|29.22475|name=Kaburantwa}}
**[[Kagunuzi River]] {{Coord|-3.04397|29.24643|name=Kagunuzi}}
***[[Kitenge River]] {{Coord|-2.948608|29.427927|name=Kitenge River}}
**[[Kajeke River]] {{coord|-3.26837|29.24865|name=Kajeke}}
**[[Mpanda River]] {{Coord|-3.313783|29.276974|name=Mpanda}}
===Directly into Lake Tanganyika===
[[File:Bujumbura & Lake Tanganyika.JPG|thumb|Bujumbura & Lake Tanganyika]]
Lake Tanganyika nyɛla din di tarisi ni Burundi wulinluhili polo zaŋ chaŋ Ruzizi. Mɔɣa pam nyɛla din zɔri chani nti luri lake ŋɔ:
*[[Mutimbuzi River]] {{Coord|-3.359295|29.327646|name=Mutimbuzi}}
*[[Ntahangwa River]] {{Coord|-3.37373|29.33842|name=Ntahangwa}}
*[[Muha River]] {{coord|-3.400951|29.342283|name=Muha}}
*[[Kanyosha River]] {{coord|-3.431795|29.340470|name=Kanyosha}}
*[[Mugere River]] {{Coord|-3.484126|29.33228|name=Mugere}}
*[[Kirasa River]] {{coord|-3.59695|29.34765|name=Kirasa}}
*[[Ruzibazi River]] {{coord|-3.73170|29.31350|name=Ruzibazi}}
*[[Dama River (Burundi)|Dama River]] {{Coord|-3.96578|29.42052|name=Dama}}
*[[Murembwe River]] {{Coord|-4.01198|29.42969|name=Murembwe}}
**[[Jiji River]] {{Coord|-3.88845|29.55797|name=Jiji}}
**[[Siguvyaye River]] {{Coord|-3.95199|29.51687|name=Siguvyaye}}
*[[Buzimba River]] {{coord|-4.06288|29.46808|name=Buzimba}}
*[[Nyengwe River]] {{coord|-4.19183|29.53724|name=Nyengwe}}
*[[Rwaba River]] {{coord|-4.33507|29.58760|name=Rwaba}}
===Via the Malagarasi River===
*[[Malagarasi River]] {{coord|-3.80764|30.40458|name=Malagarasi}} (border)
**[[Rukoziri River]] {{coord|-4.28091|30.00295|name=Rukoziri}}
**[[Mutsindozi River]] {{coord|-4.070364|30.182984|name=Mutsindozi}}
**[[Muyovozi River]] {{coord|-3.978869|30.222863|name=Muyovozi}}
***[[Musasa River]] {{coord|-3.98831|30.079549|name=Musasa}}
**[[Mukazye River]] {{coord|-3.806743|30.320957|name=Mukazye}}
**[[Rumpungwe River]] {{Coord|-3.795235|30.401083|name=Rumpungwe}}
***[[Rugusye River]] {{coord|-3.559648|30.452009|name=Rugusye}}
**[[Mwiruzi River]] {{coord|-2.97992|30.84959|name=Mwiruzi}} (border)
==See also==
*[[List of power stations in Burundi]]
==References==
{{Commons cat|Rivers of Burundi}}
{{Reflist}}
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31|page=14
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*:A general map showing all the major rivers, indicating actual and potential hydroelectric sites.
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/ |accessdate=2024-09-02
|title=Burundi Topographic Maps 1:50,000 Series Z724|author=U.S. Defense Mapping Agency |publisher=University of Texas at Austin}}
*:A collection of detailed topographic maps covering all of Burundi.
{{refend}}
{{Burundi topics}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of Burundi|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Burundi]]
[[Category:Lists of landforms of Burundi|Rivers]]
ot8ouaqs4atm3u1re2xk04y6k16o9ct
139757
139756
2026-06-10T09:54:50Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ updated content
139757
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
===Rurubu basin===
[[File:Rivière Mubarazi.jpg|thumb|Mubarazi River]]
[[Rurubu River]] ŋɔ nyɛla din zɔri yiri Burundi kamani {{coord|-2.65087|30.53341|name=Rurubu (border)}}, di kom pirigi li nyɛla din kpalindi Burundi. Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Di nudirigu zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Mubarazi River]] {{Coord|-3.180805| 29.92297|name=Mubaraz}}
**[[Kaniga River]] {{Coord|-3.25484|29.81030|name=Kaniga}}
*[[Ruvyironza River]] {{coord|-3.343984|29.992526|name=Ruvyironza}}
*[[Nyabaha River]] {{Coord|-3.371767|30.041631|name=Nyabaha River}}
**[[Sanzu River (Burundi)|Sanzu River]] {{Coord|-3.42398|30.07939|name=Sanzu}}
**[[Nyakijanda River]] {{Coord|-3.42446|30.07914|name=Nyakijanda}}
*[[Kayongozi River]] {{coord|-3.24408|30.25710|name=Kayongozi}}
Di nuzaa zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Kinyankuru River]] {{coord|-3.08583|29.92639|name=Kinyankuru}}
**[[Nyakijima River]] {{coord|-2.969615|29.928011|name=Nyakijima River}}
**[[Nyamuswaga River]] {{Coord|-2.969529|29.928293|name=Nyamuswaga}}
**[[Nyabusyo River]] {{coord|-3.059138|29.939429|name=Nyabusyo}}
**[[Nyakagezi River]] {{coord|-3.00443|29.93356|name=Nyakagezi River}}
*[[Ndurumu River (Ruvubu)|Ndurumu River]] {{Coord|-3.247455|30.028135|name=Ndurumu (Ruvubu)}}
*[[Kavuruga River]] {{coord|-2.86178|30.40586|name=Kavuruga}}
*[[Cizanye River]] {{coord|-2.654232|30.526403|name=Cizanye}}
==Lake Tanganyika==
[[Lake Tanganyika]] nyɛla mɔɣili din deeri kom din yiri mɔɣa kamani [[Lukuga River]], [[Lualaba River]] n-ti pahi [[Congo River]] ka di zaa nyɛ din chani nti luri [[Atlantic Ocean]]. Mɔɣa shɛŋa din be Burundi nudirigu zuɣu mini wulinluhili zaa nyɛla din chani nti luri lake.
===Ruzizi Mɔɣili ===
[[File:Ruzizi River, DR Congo.jpg|thumb|Ruzizi River]]
Ruzizi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri wulinluhili polo yiri [[Lake Kivu]] chani ti kpɛri Lake Tanganyika ka di leei tarisi zaŋ n-ti Burundi mini Democratic Republic of the Congo tiŋgbana. Mɔɣa pam be Burundi ka zɔri nudirigu zuɣu yirina [[Congo-Nile ridge]] chani n ti luri Ruzizi.
*[[Ruzizi River]] {{coord|-3.35919|29.26758|name=Rusizi}}
**[[Ruhwa River]] {{coord|-2.74283|29.04076|name=Ruhwa}}
**[[Nyakagunda River]] {{coord|-2.839639|29.062732|name=Nyakagunda}}
**[[Nyamagana River]] {{coord|-2.93435|29.133044|name=Nyamagana}}
**[[Muhira River]] {{coord|-2.946185|29.150704|name=Muhira}}
**[[Kaburantwa River]] {{Coord|-3.01841|29.22475|name=Kaburantwa}}
**[[Kagunuzi River]] {{Coord|-3.04397|29.24643|name=Kagunuzi}}
***[[Kitenge River]] {{Coord|-2.948608|29.427927|name=Kitenge River}}
**[[Kajeke River]] {{coord|-3.26837|29.24865|name=Kajeke}}
**[[Mpanda River]] {{Coord|-3.313783|29.276974|name=Mpanda}}
===Directly into Lake Tanganyika===
[[File:Bujumbura & Lake Tanganyika.JPG|thumb|Bujumbura & Lake Tanganyika]]
Lake Tanganyika nyɛla din di tarisi ni Burundi wulinluhili polo zaŋ chaŋ Ruzizi. Mɔɣa pam nyɛla din zɔri chani nti luri lake ŋɔ:
*[[Mutimbuzi River]] {{Coord|-3.359295|29.327646|name=Mutimbuzi}}
*[[Ntahangwa River]] {{Coord|-3.37373|29.33842|name=Ntahangwa}}
*[[Muha River]] {{coord|-3.400951|29.342283|name=Muha}}
*[[Kanyosha River]] {{coord|-3.431795|29.340470|name=Kanyosha}}
*[[Mugere River]] {{Coord|-3.484126|29.33228|name=Mugere}}
*[[Kirasa River]] {{coord|-3.59695|29.34765|name=Kirasa}}
*[[Ruzibazi River]] {{coord|-3.73170|29.31350|name=Ruzibazi}}
*[[Dama River (Burundi)|Dama River]] {{Coord|-3.96578|29.42052|name=Dama}}
*[[Murembwe River]] {{Coord|-4.01198|29.42969|name=Murembwe}}
**[[Jiji River]] {{Coord|-3.88845|29.55797|name=Jiji}}
**[[Siguvyaye River]] {{Coord|-3.95199|29.51687|name=Siguvyaye}}
*[[Buzimba River]] {{coord|-4.06288|29.46808|name=Buzimba}}
*[[Nyengwe River]] {{coord|-4.19183|29.53724|name=Nyengwe}}
*[[Rwaba River]] {{coord|-4.33507|29.58760|name=Rwaba}}
===Via the Malagarasi River===
*[[Malagarasi River]] {{coord|-3.80764|30.40458|name=Malagarasi}} (border)
**[[Rukoziri River]] {{coord|-4.28091|30.00295|name=Rukoziri}}
**[[Mutsindozi River]] {{coord|-4.070364|30.182984|name=Mutsindozi}}
**[[Muyovozi River]] {{coord|-3.978869|30.222863|name=Muyovozi}}
***[[Musasa River]] {{coord|-3.98831|30.079549|name=Musasa}}
**[[Mukazye River]] {{coord|-3.806743|30.320957|name=Mukazye}}
**[[Rumpungwe River]] {{Coord|-3.795235|30.401083|name=Rumpungwe}}
***[[Rugusye River]] {{coord|-3.559648|30.452009|name=Rugusye}}
**[[Mwiruzi River]] {{coord|-2.97992|30.84959|name=Mwiruzi}} (border)
==Lihimi m pahi ==
*[[List of power stations in Burundi]]
==References==
{{Commons cat|Rivers of Burundi}}
{{Reflist}}
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31|page=14
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*:A general map showing all the major rivers, indicating actual and potential hydroelectric sites.
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/ |accessdate=2024-09-02
|title=Burundi Topographic Maps 1:50,000 Series Z724|author=U.S. Defense Mapping Agency |publisher=University of Texas at Austin}}
*:A collection of detailed topographic maps covering all of Burundi.
{{refend}}
{{Burundi topics}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of Burundi|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Burundi]]
[[Category:Lists of landforms of Burundi|Rivers]]
n449eo3mk32k0zasif6laybjpx600rz
139758
139757
2026-06-10T09:55:34Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139758
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
===Rurubu basin===
[[File:Rivière Mubarazi.jpg|thumb|Mubarazi River]]
[[Rurubu River]] ŋɔ nyɛla din zɔri yiri Burundi kamani {{coord|-2.65087|30.53341|name=Rurubu (border)}}, di kom pirigi li nyɛla din kpalindi Burundi. Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Di nudirigu zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Mubarazi River]] {{Coord|-3.180805| 29.92297|name=Mubaraz}}
**[[Kaniga River]] {{Coord|-3.25484|29.81030|name=Kaniga}}
*[[Ruvyironza River]] {{coord|-3.343984|29.992526|name=Ruvyironza}}
*[[Nyabaha River]] {{Coord|-3.371767|30.041631|name=Nyabaha River}}
**[[Sanzu River (Burundi)|Sanzu River]] {{Coord|-3.42398|30.07939|name=Sanzu}}
**[[Nyakijanda River]] {{Coord|-3.42446|30.07914|name=Nyakijanda}}
*[[Kayongozi River]] {{coord|-3.24408|30.25710|name=Kayongozi}}
Di nuzaa zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Kinyankuru River]] {{coord|-3.08583|29.92639|name=Kinyankuru}}
**[[Nyakijima River]] {{coord|-2.969615|29.928011|name=Nyakijima River}}
**[[Nyamuswaga River]] {{Coord|-2.969529|29.928293|name=Nyamuswaga}}
**[[Nyabusyo River]] {{coord|-3.059138|29.939429|name=Nyabusyo}}
**[[Nyakagezi River]] {{coord|-3.00443|29.93356|name=Nyakagezi River}}
*[[Ndurumu River (Ruvubu)|Ndurumu River]] {{Coord|-3.247455|30.028135|name=Ndurumu (Ruvubu)}}
*[[Kavuruga River]] {{coord|-2.86178|30.40586|name=Kavuruga}}
*[[Cizanye River]] {{coord|-2.654232|30.526403|name=Cizanye}}
==Lake Tanganyika==
[[Lake Tanganyika]] nyɛla mɔɣili din deeri kom din yiri mɔɣa kamani [[Lukuga River]], [[Lualaba River]] n-ti pahi [[Congo River]] ka di zaa nyɛ din chani nti luri [[Atlantic Ocean]]. Mɔɣa shɛŋa din be Burundi nudirigu zuɣu mini wulinluhili zaa nyɛla din chani nti luri lake.
===Ruzizi Mɔɣili ===
[[File:Ruzizi River, DR Congo.jpg|thumb|Ruzizi River]]
Ruzizi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri wulinluhili polo yiri [[Lake Kivu]] chani ti kpɛri Lake Tanganyika ka di leei tarisi zaŋ n-ti Burundi mini Democratic Republic of the Congo tiŋgbana. Mɔɣa pam be Burundi ka zɔri nudirigu zuɣu yirina [[Congo-Nile ridge]] chani n ti luri Ruzizi.
*[[Ruzizi River]] {{coord|-3.35919|29.26758|name=Rusizi}}
**[[Ruhwa River]] {{coord|-2.74283|29.04076|name=Ruhwa}}
**[[Nyakagunda River]] {{coord|-2.839639|29.062732|name=Nyakagunda}}
**[[Nyamagana River]] {{coord|-2.93435|29.133044|name=Nyamagana}}
**[[Muhira River]] {{coord|-2.946185|29.150704|name=Muhira}}
**[[Kaburantwa River]] {{Coord|-3.01841|29.22475|name=Kaburantwa}}
**[[Kagunuzi River]] {{Coord|-3.04397|29.24643|name=Kagunuzi}}
***[[Kitenge River]] {{Coord|-2.948608|29.427927|name=Kitenge River}}
**[[Kajeke River]] {{coord|-3.26837|29.24865|name=Kajeke}}
**[[Mpanda River]] {{Coord|-3.313783|29.276974|name=Mpanda}}
===Directly into Lake Tanganyika===
[[File:Bujumbura & Lake Tanganyika.JPG|thumb|Bujumbura & Lake Tanganyika]]
Lake Tanganyika nyɛla din di tarisi ni Burundi wulinluhili polo zaŋ chaŋ Ruzizi. Mɔɣa pam nyɛla din zɔri chani nti luri lake ŋɔ:
*[[Mutimbuzi River]] {{Coord|-3.359295|29.327646|name=Mutimbuzi}}
*[[Ntahangwa River]] {{Coord|-3.37373|29.33842|name=Ntahangwa}}
*[[Muha River]] {{coord|-3.400951|29.342283|name=Muha}}
*[[Kanyosha River]] {{coord|-3.431795|29.340470|name=Kanyosha}}
*[[Mugere River]] {{Coord|-3.484126|29.33228|name=Mugere}}
*[[Kirasa River]] {{coord|-3.59695|29.34765|name=Kirasa}}
*[[Ruzibazi River]] {{coord|-3.73170|29.31350|name=Ruzibazi}}
*[[Dama River (Burundi)|Dama River]] {{Coord|-3.96578|29.42052|name=Dama}}
*[[Murembwe River]] {{Coord|-4.01198|29.42969|name=Murembwe}}
**[[Jiji River]] {{Coord|-3.88845|29.55797|name=Jiji}}
**[[Siguvyaye River]] {{Coord|-3.95199|29.51687|name=Siguvyaye}}
*[[Buzimba River]] {{coord|-4.06288|29.46808|name=Buzimba}}
*[[Nyengwe River]] {{coord|-4.19183|29.53724|name=Nyengwe}}
*[[Rwaba River]] {{coord|-4.33507|29.58760|name=Rwaba}}
===Via the Malagarasi River===
*[[Malagarasi River]] {{coord|-3.80764|30.40458|name=Malagarasi}} (border)
**[[Rukoziri River]] {{coord|-4.28091|30.00295|name=Rukoziri}}
**[[Mutsindozi River]] {{coord|-4.070364|30.182984|name=Mutsindozi}}
**[[Muyovozi River]] {{coord|-3.978869|30.222863|name=Muyovozi}}
***[[Musasa River]] {{coord|-3.98831|30.079549|name=Musasa}}
**[[Mukazye River]] {{coord|-3.806743|30.320957|name=Mukazye}}
**[[Rumpungwe River]] {{Coord|-3.795235|30.401083|name=Rumpungwe}}
***[[Rugusye River]] {{coord|-3.559648|30.452009|name=Rugusye}}
**[[Mwiruzi River]] {{coord|-2.97992|30.84959|name=Mwiruzi}} (border)
==Lihimi m pahi ==
*[[List of power stations in Burundi]]
==Kundivihira ==
{{Commons cat|Rivers of Burundi}}
{{Reflist}}
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31|page=14
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*:A general map showing all the major rivers, indicating actual and potential hydroelectric sites.
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/ |accessdate=2024-09-02
|title=Burundi Topographic Maps 1:50,000 Series Z724|author=U.S. Defense Mapping Agency |publisher=University of Texas at Austin}}
*:A collection of detailed topographic maps covering all of Burundi.
{{refend}}
{{Burundi topics}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of Burundi|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Burundi]]
[[Category:Lists of landforms of Burundi|Rivers]]
aolezcy3byssdhrd38x4cwc58j3m0uy
139759
139758
2026-06-10T09:56:24Z
Kalakpagh
2501
added databox
139759
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Short description|none}}
[[File:UN Burundi February 2016.png|thumb|Map of Burundi showing the main rivers and tributeries.]]
'''Mɔɣa din be Burundi yuya''' Ŋɔ nyɛla mɔɣ'kari yuya din be Burundi tiŋgbani .
==Lake Victoria==
[[Lake Victoria]] nyɛla dinzɔri chani nti chirigiri Victoria Nile, White Nile n-ti pahi Nile ka di zaa laɣim chaŋ nti lu d [[Mediterranean Sea]]. Burundi yaɣili zaŋ n-ti Lake Victoria Basin nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Kagera River]] ({{coord|-2.41231|30.54727|name=Akagera (border)}}) ka di nyɛla di gari la di mɔɣ,bihi [[Akanyaru River]] din be nudirigu zuɣu, [[Lake Rweru]] din be wulinpuhili ka [[Rurubu River]] nyɛ din be sunsuuni ka lahi be Burundi nuzaa zuɣu.
===Akanyaru basin===
[[File:Akanyaru river.jpg|thumb|Akanyaru River]]
[[Akanyaru River]] nyɛla din chɛ Burundi kamani {{coord|-2.32429|29.96195|name=Akanyaru (border)}}, di nyɛla din pahi di tarisi ni Burundi mini Rwanda tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din chaŋ nti chirigi [[Nyabarongo River]] din be Rwanda, mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Nudirigu zuɣu mɔɣ'shɛŋa din zɔri Burundi n doli na ŋɔ:
*[[Mwogere River]] {{Coord|-2.807382|29.606196|name=Mwogere}}
*[[Kayava River]] {{Coord|-2.818840|29.719262|name=Kayava}}
*[[Buyongwe River]] {{Coord|-2.74780|29.89586|name=Buyongwe}}
*[[Ndurumu River (Akanyaru)|Ndurumu River]] {{coord|-2.73035|29.964927|name=Ndurumu (Akanyaru)}}
*[[Nyavyamo Marsh]] {{coord|-2.48020|29.96993|name=Nyavyamo Marsh}}
*[[Lake Cohoha]] {{coord|-2.32932|29.96238|name=Lake Cohoha}}
===Lake Rweru basin===
[[Lake Rweru]] nyɛla din zɔri chani nti luri [[Kagera River]] mini [[Nyabarongo River]], di ni luri mɔɣ'shɛli doli na yuuni puuni saha shɛŋa. Mɔɣ'shɛŋa din zɔri chani n ti luri lake ŋɔ ni ka be Burundi nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Nyamabuno River]] {{coord|-2.41917|30.39181|name=Nyamabuno}}
*[[Kabuyenge River]] {{coord|-2.52450|30.33463|name=Kabuyenge}}
*[[Nduruma River]] {{coord|-2.51819|30.32754|name=Nduruma}}
*[[Muhembuzi River]] {{coord|-2.46901|30.27163|name=Muhembuzi}}
===Rurubu basin===
[[File:Rivière Mubarazi.jpg|thumb|Mubarazi River]]
[[Rurubu River]] ŋɔ nyɛla din zɔri yiri Burundi kamani {{coord|-2.65087|30.53341|name=Rurubu (border)}}, di kom pirigi li nyɛla din kpalindi Burundi. Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Kagera Mɔɣili.
Di nudirigu zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Mubarazi River]] {{Coord|-3.180805| 29.92297|name=Mubaraz}}
**[[Kaniga River]] {{Coord|-3.25484|29.81030|name=Kaniga}}
*[[Ruvyironza River]] {{coord|-3.343984|29.992526|name=Ruvyironza}}
*[[Nyabaha River]] {{Coord|-3.371767|30.041631|name=Nyabaha River}}
**[[Sanzu River (Burundi)|Sanzu River]] {{Coord|-3.42398|30.07939|name=Sanzu}}
**[[Nyakijanda River]] {{Coord|-3.42446|30.07914|name=Nyakijanda}}
*[[Kayongozi River]] {{coord|-3.24408|30.25710|name=Kayongozi}}
Di nuzaa zuɣu mɔɣa nyɛ din doli na ŋɔ:
*[[Kinyankuru River]] {{coord|-3.08583|29.92639|name=Kinyankuru}}
**[[Nyakijima River]] {{coord|-2.969615|29.928011|name=Nyakijima River}}
**[[Nyamuswaga River]] {{Coord|-2.969529|29.928293|name=Nyamuswaga}}
**[[Nyabusyo River]] {{coord|-3.059138|29.939429|name=Nyabusyo}}
**[[Nyakagezi River]] {{coord|-3.00443|29.93356|name=Nyakagezi River}}
*[[Ndurumu River (Ruvubu)|Ndurumu River]] {{Coord|-3.247455|30.028135|name=Ndurumu (Ruvubu)}}
*[[Kavuruga River]] {{coord|-2.86178|30.40586|name=Kavuruga}}
*[[Cizanye River]] {{coord|-2.654232|30.526403|name=Cizanye}}
==Lake Tanganyika==
[[Lake Tanganyika]] nyɛla mɔɣili din deeri kom din yiri mɔɣa kamani [[Lukuga River]], [[Lualaba River]] n-ti pahi [[Congo River]] ka di zaa nyɛ din chani nti luri [[Atlantic Ocean]]. Mɔɣa shɛŋa din be Burundi nudirigu zuɣu mini wulinluhili zaa nyɛla din chani nti luri lake.
===Ruzizi Mɔɣili ===
[[File:Ruzizi River, DR Congo.jpg|thumb|Ruzizi River]]
Ruzizi Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri wulinluhili polo yiri [[Lake Kivu]] chani ti kpɛri Lake Tanganyika ka di leei tarisi zaŋ n-ti Burundi mini Democratic Republic of the Congo tiŋgbana. Mɔɣa pam be Burundi ka zɔri nudirigu zuɣu yirina [[Congo-Nile ridge]] chani n ti luri Ruzizi.
*[[Ruzizi River]] {{coord|-3.35919|29.26758|name=Rusizi}}
**[[Ruhwa River]] {{coord|-2.74283|29.04076|name=Ruhwa}}
**[[Nyakagunda River]] {{coord|-2.839639|29.062732|name=Nyakagunda}}
**[[Nyamagana River]] {{coord|-2.93435|29.133044|name=Nyamagana}}
**[[Muhira River]] {{coord|-2.946185|29.150704|name=Muhira}}
**[[Kaburantwa River]] {{Coord|-3.01841|29.22475|name=Kaburantwa}}
**[[Kagunuzi River]] {{Coord|-3.04397|29.24643|name=Kagunuzi}}
***[[Kitenge River]] {{Coord|-2.948608|29.427927|name=Kitenge River}}
**[[Kajeke River]] {{coord|-3.26837|29.24865|name=Kajeke}}
**[[Mpanda River]] {{Coord|-3.313783|29.276974|name=Mpanda}}
===Directly into Lake Tanganyika===
[[File:Bujumbura & Lake Tanganyika.JPG|thumb|Bujumbura & Lake Tanganyika]]
Lake Tanganyika nyɛla din di tarisi ni Burundi wulinluhili polo zaŋ chaŋ Ruzizi. Mɔɣa pam nyɛla din zɔri chani nti luri lake ŋɔ:
*[[Mutimbuzi River]] {{Coord|-3.359295|29.327646|name=Mutimbuzi}}
*[[Ntahangwa River]] {{Coord|-3.37373|29.33842|name=Ntahangwa}}
*[[Muha River]] {{coord|-3.400951|29.342283|name=Muha}}
*[[Kanyosha River]] {{coord|-3.431795|29.340470|name=Kanyosha}}
*[[Mugere River]] {{Coord|-3.484126|29.33228|name=Mugere}}
*[[Kirasa River]] {{coord|-3.59695|29.34765|name=Kirasa}}
*[[Ruzibazi River]] {{coord|-3.73170|29.31350|name=Ruzibazi}}
*[[Dama River (Burundi)|Dama River]] {{Coord|-3.96578|29.42052|name=Dama}}
*[[Murembwe River]] {{Coord|-4.01198|29.42969|name=Murembwe}}
**[[Jiji River]] {{Coord|-3.88845|29.55797|name=Jiji}}
**[[Siguvyaye River]] {{Coord|-3.95199|29.51687|name=Siguvyaye}}
*[[Buzimba River]] {{coord|-4.06288|29.46808|name=Buzimba}}
*[[Nyengwe River]] {{coord|-4.19183|29.53724|name=Nyengwe}}
*[[Rwaba River]] {{coord|-4.33507|29.58760|name=Rwaba}}
===Via the Malagarasi River===
*[[Malagarasi River]] {{coord|-3.80764|30.40458|name=Malagarasi}} (border)
**[[Rukoziri River]] {{coord|-4.28091|30.00295|name=Rukoziri}}
**[[Mutsindozi River]] {{coord|-4.070364|30.182984|name=Mutsindozi}}
**[[Muyovozi River]] {{coord|-3.978869|30.222863|name=Muyovozi}}
***[[Musasa River]] {{coord|-3.98831|30.079549|name=Musasa}}
**[[Mukazye River]] {{coord|-3.806743|30.320957|name=Mukazye}}
**[[Rumpungwe River]] {{Coord|-3.795235|30.401083|name=Rumpungwe}}
***[[Rugusye River]] {{coord|-3.559648|30.452009|name=Rugusye}}
**[[Mwiruzi River]] {{coord|-2.97992|30.84959|name=Mwiruzi}} (border)
==Lihimi m pahi ==
*[[List of power stations in Burundi]]
==Kundivihira ==
{{Commons cat|Rivers of Burundi}}
{{Reflist}}
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31|page=14
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*:A general map showing all the major rivers, indicating actual and potential hydroelectric sites.
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/ |accessdate=2024-09-02
|title=Burundi Topographic Maps 1:50,000 Series Z724|author=U.S. Defense Mapping Agency |publisher=University of Texas at Austin}}
*:A collection of detailed topographic maps covering all of Burundi.
{{refend}}
{{Burundi topics}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of Burundi|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Burundi]]
[[Category:Lists of landforms of Burundi|Rivers]]
1jbm4xfrg293k98c4c0mfp8obvzc0wo
Kagera River
0
33353
139762
2026-06-10T10:27:55Z
Kalakpagh
2501
Created article
139762
wikitext
text/x-wiki
[[File:Informal Cross-border Trade - River Kagera.jpg|thumb|Informal Cross-border Trade - River Kagera.]]
'''Kagera Mɔɣili''', shɛba nyɛla ban mi li '''Akagera Mɔɣili''', bee '''Alexandra Nile''', nyɛla mɔɣili din be gbaŋsabila tiŋgbani ni ka nyɛ din pahi Nile nyari ni nyari kom mɔɣa shɛŋa puuni.<ref name=Stanley>Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, {{ISBN|0486256677}}</ref> Di yɛliŋ galisim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiwɔi ni ayopɔin ka nyɛ din piligi Lake Rweru din be Rwanda.
Mɔɣili maa yaɣ'shɛli bɛ ni booni Kagera nyɛla din piligi [[Burundi]], ka di nyɛla di zɔrimi yiri Lake Rweru. Lake ŋɔ shee, di nyɛla din zɔri doli [[Rwanda]]-Burundi n ti pahi Rwanda-[[Tanzania]] tiŋgbana tarisi chani n ti chirigiri Ruvubu mɔɣili. Kom din be Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din zo yina mɔɣa ayi ni, Nyabarongo mɔɣili zaŋ n-ti Rwanda, lala mɔɣili ŋɔ nyɛ din tiri Lake Rweru mini Ruvubu zaŋ n-ti Burundi kom. Kagera mɔɣili maa nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo chani Rwanda-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ Rusumo Falls mini [[Akagera National Park]]. Ni, di nyɛla din lɛbigi nuzaa zuɣu zɔri doli Tanzania-[[Uganda]] tarisi chaŋ nti lu [[Lake Victoria]] din be Uganda. Yuuni 1898, [[Richard Kandt]] n daa nyɛ tuuli European ŋun paai Kagera kom ni yiri shɛli na.<ref>{{Cite web |url=https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |title=GERMAN CONTRIBUTIONS TO THE CARTOGRAPHY OF SOUTH WEST AND EAST AFRICA FROM MID 19th CENTURY TO WORLD WAR I |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124657/http://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>
g01brlkj1m6u58914m8o0l3mq2yscat
139764
139762
2026-06-10T10:35:02Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139764
wikitext
text/x-wiki
[[File:Informal Cross-border Trade - River Kagera.jpg|thumb|Informal Cross-border Trade - River Kagera.]]
'''Kagera Mɔɣili''', shɛba nyɛla ban mi li '''Akagera Mɔɣili''', bee '''Alexandra Nile''', nyɛla mɔɣili din be gbaŋsabila tiŋgbani ni ka nyɛ din pahi Nile nyari ni nyari kom mɔɣa shɛŋa puuni.<ref name=Stanley>Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, {{ISBN|0486256677}}</ref> Di yɛliŋ galisim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiwɔi ni ayopɔin ka nyɛ din piligi Lake Rweru din be Rwanda.
Mɔɣili maa yaɣ'shɛli bɛ ni booni Kagera nyɛla din piligi [[Burundi]], ka di nyɛla di zɔrimi yiri Lake Rweru. Lake ŋɔ shee, di nyɛla din zɔri doli [[Rwanda]]-Burundi n ti pahi Rwanda-[[Tanzania]] tiŋgbana tarisi chani n ti chirigiri Ruvubu mɔɣili. Kom din be Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din zo yina mɔɣa ayi ni, Nyabarongo mɔɣili zaŋ n-ti Rwanda, lala mɔɣili ŋɔ nyɛ din tiri Lake Rweru mini Ruvubu zaŋ n-ti Burundi kom. Kagera mɔɣili maa nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo chani Rwanda-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ Rusumo Falls mini [[Akagera National Park]]. Ni, di nyɛla din lɛbigi nuzaa zuɣu zɔri doli Tanzania-[[Uganda]] tarisi chaŋ nti lu [[Lake Victoria]] din be Uganda. Yuuni 1898, [[Richard Kandt]] n daa nyɛ tuuli European ŋun paai Kagera kom ni yiri shɛli na.<ref>{{Cite web |url=https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |title=GERMAN CONTRIBUTIONS TO THE CARTOGRAPHY OF SOUTH WEST AND EAST AFRICA FROM MID 19th CENTURY TO WORLD WAR I |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124657/http://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>
==Fish==
Kagera Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali zahim pam. Bin din gbaai yuuni 2001, zahim balibu kamani pihinu ni anu nyɛ ban daa be Rwandan yaɣili maa koŋko.<ref name=DeVos2001>{{cite journal | author1=De Vos, L | author2=J. Snoeks | author3=D.T. van den Audenaerde | year=2001 | title=An Annotated Checklist of the Fishes of Rwanda (East Central Africa), With Historical Data on Introductions of Commercially Important Species | journal=Journal of East African Natural History | volume=90 | issue=1 | pages=41–68 | doi=10.2982/0012-8317(2001)90[41:AACOTF]2.0.CO;2 | doi-access=free }}</ref> Di nyaaŋa, bɛ nyɛla ban daa lahi nya zahim balibu dibaa ayopɔin yaha ka daa sabbi li niŋ kundi ni.<ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish Biodiversity Assessments for Conservation and Hydropower Developments |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/949cff8a-d15c-4213-86f4-3804e8f5fea8 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/JS65TH}}</ref><ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish species observations from a monitoring survey of two Lake Victoria affluent rivers (Rivers Kagera and Sio) |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/5a53f318-2cba-42ea-ab8c-01335c2ac646 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/WSXMK6}}</ref> Yaha, zahim balibu pinaanu nyɛla ban be mɔɣili ŋɔ ni amaa ka bɛ na ka yuli zaŋ n-ti ba.<ref name=Sayer2018>{{cite book | author1=Sayer, C.A. | author2=L. Máiz-Tomé | author3=W.R.T. Darwall | year=2018 | title=Freshwater biodiversity in the Lake Victoria Basin: Guidance for species conservation, site protection, climate resilience and sustainable livelihoods | publisher=Cambridge, UK and Gland, Switzerland: IUCN | doi=10.2305/IUCN.CH.2018.RA.2.en | isbn=9782831718965 | doi-access=free }}</ref> Dama lala zahim maa nyɛla ban be bɛ koŋkoba ka chɛ so'kam ni mi zahim shɛŋa, Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din wali wali taba ka dizuɣu chɛ ka zahim tooi chani gindi bɛ yobu ka yɛlimɔɣisirlili shɛli kani.<ref name=DeVos2001/><ref>{{Cite journal|last1=Berakhi|first1=Robel Ogbaghebriel|last2=Oyana|first2=Tonny J.|last3=Adu-Prah|first3=Samuel|date=2014-05-23|title=Land use and land cover change and its implications in Kagera river basin, East Africa|journal=African Geographical Review|volume=34|issue=3|pages=209–231|doi=10.1080/19376812.2014.912140|s2cid=153931262|issn=1937-6812}}</ref>
7y7mvdej1z848cb04s94w8fuxesjir5
139765
139764
2026-06-10T10:35:33Z
Kalakpagh
2501
/* Fish */ Updated Content
139765
wikitext
text/x-wiki
[[File:Informal Cross-border Trade - River Kagera.jpg|thumb|Informal Cross-border Trade - River Kagera.]]
'''Kagera Mɔɣili''', shɛba nyɛla ban mi li '''Akagera Mɔɣili''', bee '''Alexandra Nile''', nyɛla mɔɣili din be gbaŋsabila tiŋgbani ni ka nyɛ din pahi Nile nyari ni nyari kom mɔɣa shɛŋa puuni.<ref name=Stanley>Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, {{ISBN|0486256677}}</ref> Di yɛliŋ galisim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiwɔi ni ayopɔin ka nyɛ din piligi Lake Rweru din be Rwanda.
Mɔɣili maa yaɣ'shɛli bɛ ni booni Kagera nyɛla din piligi [[Burundi]], ka di nyɛla di zɔrimi yiri Lake Rweru. Lake ŋɔ shee, di nyɛla din zɔri doli [[Rwanda]]-Burundi n ti pahi Rwanda-[[Tanzania]] tiŋgbana tarisi chani n ti chirigiri Ruvubu mɔɣili. Kom din be Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din zo yina mɔɣa ayi ni, Nyabarongo mɔɣili zaŋ n-ti Rwanda, lala mɔɣili ŋɔ nyɛ din tiri Lake Rweru mini Ruvubu zaŋ n-ti Burundi kom. Kagera mɔɣili maa nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo chani Rwanda-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ Rusumo Falls mini [[Akagera National Park]]. Ni, di nyɛla din lɛbigi nuzaa zuɣu zɔri doli Tanzania-[[Uganda]] tarisi chaŋ nti lu [[Lake Victoria]] din be Uganda. Yuuni 1898, [[Richard Kandt]] n daa nyɛ tuuli European ŋun paai Kagera kom ni yiri shɛli na.<ref>{{Cite web |url=https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |title=GERMAN CONTRIBUTIONS TO THE CARTOGRAPHY OF SOUTH WEST AND EAST AFRICA FROM MID 19th CENTURY TO WORLD WAR I |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124657/http://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>
==Zahim ==
Kagera Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali zahim pam. Bin din gbaai yuuni 2001, zahim balibu kamani pihinu ni anu nyɛ ban daa be Rwandan yaɣili maa koŋko.<ref name=DeVos2001>{{cite journal | author1=De Vos, L | author2=J. Snoeks | author3=D.T. van den Audenaerde | year=2001 | title=An Annotated Checklist of the Fishes of Rwanda (East Central Africa), With Historical Data on Introductions of Commercially Important Species | journal=Journal of East African Natural History | volume=90 | issue=1 | pages=41–68 | doi=10.2982/0012-8317(2001)90[41:AACOTF]2.0.CO;2 | doi-access=free }}</ref> Di nyaaŋa, bɛ nyɛla ban daa lahi nya zahim balibu dibaa ayopɔin yaha ka daa sabbi li niŋ kundi ni.<ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish Biodiversity Assessments for Conservation and Hydropower Developments |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/949cff8a-d15c-4213-86f4-3804e8f5fea8 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/JS65TH}}</ref><ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish species observations from a monitoring survey of two Lake Victoria affluent rivers (Rivers Kagera and Sio) |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/5a53f318-2cba-42ea-ab8c-01335c2ac646 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/WSXMK6}}</ref> Yaha, zahim balibu pinaanu nyɛla ban be mɔɣili ŋɔ ni amaa ka bɛ na ka yuli zaŋ n-ti ba.<ref name=Sayer2018>{{cite book | author1=Sayer, C.A. | author2=L. Máiz-Tomé | author3=W.R.T. Darwall | year=2018 | title=Freshwater biodiversity in the Lake Victoria Basin: Guidance for species conservation, site protection, climate resilience and sustainable livelihoods | publisher=Cambridge, UK and Gland, Switzerland: IUCN | doi=10.2305/IUCN.CH.2018.RA.2.en | isbn=9782831718965 | doi-access=free }}</ref> Dama lala zahim maa nyɛla ban be bɛ koŋkoba ka chɛ so'kam ni mi zahim shɛŋa, Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din wali wali taba ka dizuɣu chɛ ka zahim tooi chani gindi bɛ yobu ka yɛlimɔɣisirlili shɛli kani.<ref name=DeVos2001/><ref>{{Cite journal|last1=Berakhi|first1=Robel Ogbaghebriel|last2=Oyana|first2=Tonny J.|last3=Adu-Prah|first3=Samuel|date=2014-05-23|title=Land use and land cover change and its implications in Kagera river basin, East Africa|journal=African Geographical Review|volume=34|issue=3|pages=209–231|doi=10.1080/19376812.2014.912140|s2cid=153931262|issn=1937-6812}}</ref>
ejhdqr6jeppskfc3832ouaxkluf2gsc
139767
139765
2026-06-10T10:41:00Z
Kalakpagh
2501
/* Zahim */ Updated Content
139767
wikitext
text/x-wiki
[[File:Informal Cross-border Trade - River Kagera.jpg|thumb|Informal Cross-border Trade - River Kagera.]]
'''Kagera Mɔɣili''', shɛba nyɛla ban mi li '''Akagera Mɔɣili''', bee '''Alexandra Nile''', nyɛla mɔɣili din be gbaŋsabila tiŋgbani ni ka nyɛ din pahi Nile nyari ni nyari kom mɔɣa shɛŋa puuni.<ref name=Stanley>Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, {{ISBN|0486256677}}</ref> Di yɛliŋ galisim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiwɔi ni ayopɔin ka nyɛ din piligi Lake Rweru din be Rwanda.
Mɔɣili maa yaɣ'shɛli bɛ ni booni Kagera nyɛla din piligi [[Burundi]], ka di nyɛla di zɔrimi yiri Lake Rweru. Lake ŋɔ shee, di nyɛla din zɔri doli [[Rwanda]]-Burundi n ti pahi Rwanda-[[Tanzania]] tiŋgbana tarisi chani n ti chirigiri Ruvubu mɔɣili. Kom din be Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din zo yina mɔɣa ayi ni, Nyabarongo mɔɣili zaŋ n-ti Rwanda, lala mɔɣili ŋɔ nyɛ din tiri Lake Rweru mini Ruvubu zaŋ n-ti Burundi kom. Kagera mɔɣili maa nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo chani Rwanda-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ Rusumo Falls mini [[Akagera National Park]]. Ni, di nyɛla din lɛbigi nuzaa zuɣu zɔri doli Tanzania-[[Uganda]] tarisi chaŋ nti lu [[Lake Victoria]] din be Uganda. Yuuni 1898, [[Richard Kandt]] n daa nyɛ tuuli European ŋun paai Kagera kom ni yiri shɛli na.<ref>{{Cite web |url=https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |title=GERMAN CONTRIBUTIONS TO THE CARTOGRAPHY OF SOUTH WEST AND EAST AFRICA FROM MID 19th CENTURY TO WORLD WAR I |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124657/http://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>
==Zahim ==
Kagera Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali zahim pam. Bin din gbaai yuuni 2001, zahim balibu kamani pihinu ni anu nyɛ ban daa be Rwandan yaɣili maa koŋko.<ref name=DeVos2001>{{cite journal | author1=De Vos, L | author2=J. Snoeks | author3=D.T. van den Audenaerde | year=2001 | title=An Annotated Checklist of the Fishes of Rwanda (East Central Africa), With Historical Data on Introductions of Commercially Important Species | journal=Journal of East African Natural History | volume=90 | issue=1 | pages=41–68 | doi=10.2982/0012-8317(2001)90[41:AACOTF]2.0.CO;2 | doi-access=free }}</ref> Di nyaaŋa, bɛ nyɛla ban daa lahi nya zahim balibu dibaa ayopɔin yaha ka daa sabbi li niŋ kundi ni.<ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish Biodiversity Assessments for Conservation and Hydropower Developments |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/949cff8a-d15c-4213-86f4-3804e8f5fea8 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/JS65TH}}</ref><ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish species observations from a monitoring survey of two Lake Victoria affluent rivers (Rivers Kagera and Sio) |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/5a53f318-2cba-42ea-ab8c-01335c2ac646 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/WSXMK6}}</ref> Yaha, zahim balibu pinaanu nyɛla ban be mɔɣili ŋɔ ni amaa ka bɛ na ka yuli zaŋ n-ti ba.<ref name=Sayer2018>{{cite book | author1=Sayer, C.A. | author2=L. Máiz-Tomé | author3=W.R.T. Darwall | year=2018 | title=Freshwater biodiversity in the Lake Victoria Basin: Guidance for species conservation, site protection, climate resilience and sustainable livelihoods | publisher=Cambridge, UK and Gland, Switzerland: IUCN | doi=10.2305/IUCN.CH.2018.RA.2.en | isbn=9782831718965 | doi-access=free }}</ref> Dama lala zahim maa nyɛla ban be bɛ koŋkoba ka chɛ so'kam ni mi zahim shɛŋa, Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din wali wali taba ka dizuɣu chɛ ka zahim tooi chani gindi bɛ yobu ka yɛlimɔɣisirlili shɛli kani.<ref name=DeVos2001/><ref>{{Cite journal|last1=Berakhi|first1=Robel Ogbaghebriel|last2=Oyana|first2=Tonny J.|last3=Adu-Prah|first3=Samuel|date=2014-05-23|title=Land use and land cover change and its implications in Kagera river basin, East Africa|journal=African Geographical Review|volume=34|issue=3|pages=209–231|doi=10.1080/19376812.2014.912140|s2cid=153931262|issn=1937-6812}}</ref>
==Genocide==
Saha shɛli Rwandanima ni daa kuri niriba yuuni 1994, Kagera mɔɣili ŋɔ n daa nyɛ luɣ'shɛli bɛ ni daa mali [[Tutsi]]s mini [[Hutu]] siyaasa niŋdiba ninvuɣ kpima bahira.<ref name=January /> Mɔɣili maa nyɛla din ʒi lala ninvuɣ kpima maa na Lake Victoria ka di daa leei barina pam zaŋ n-ti Uganda.<ref name=NYT />
== See also ==
* [[Ruvuvu River]] - Nudirigu zuɣu mɔɣa
* [[Nyabarongo River]] - Nuzaa zuɣu mɔɣa
==References==
===Notes===
{{Reflist|refs=
<ref name=Rangeley>Rangeley, p. 54</ref>
<ref name=Dumont>Dumont, p. 341</ref>
<ref name=January>January, p. 83</ref>
<ref name=NYT>{{Citation | last = Lorch | first = Donatella | title = Thousands of Rwanda Dead Wash Down to Lake Victoria | newspaper = [[The New York Times]] | date = 21 May 1994 | url = https://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | access-date = 26 February 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130317224503/http://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | archive-date = 17 March 2013 | url-status = live }}</ref>
}}
===Sources===
*{{Cite book
| last = Dumont
| first = Henri J.
| title = The Nile: Origin, Environments, Limnology and Human Use
| publisher = Springer
| year = 2009
| url = https://books.google.com/books?id=iF_U1NoknHoC&pg=PA341
| isbn =978-1-4020-9725-6 }}
*{{Cite book
| last = January
| first = Brendan
| title = Genocide: modern crimes against humanity
| publisher = Twenty-First Century Books
| year = 2007
| url = https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu
| url-access = registration
| page = [https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu/page/83 83]
| isbn =978-0-7613-3421-7 }}
*{{Cite book
| last = Rangeley
| first = Robert
| title = International river basin organizations in sub-Saharan Africa
| publisher = [[World Bank Publications]]
| year = 1994
| url = https://books.google.com/books?id=-gHMB8MPOBoC&pg=PA54
| isbn = 0-8213-2871-9}}
==External links==
{{Commons category|Kagera River}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Kagera|short=x}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Rwanda}}
{{Rivers of Tanzania}}
{{Rivers of Uganda}}
{{Nile River}}
{{Authority control}}
[[Category:Kagera River| ]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rivers of Rwanda]]
[[Category:Rivers of Tanzania]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:Rwanda–Tanzania border]]
[[Category:Tanzania–Uganda border]]
[[Category:Burundi–Tanzania border]]
[[Category:Burundi–Rwanda border]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
0a8616qq7z6o4od7zodhmvn3t4czez0
139768
139767
2026-06-10T10:42:30Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
139768
wikitext
text/x-wiki
[[File:Informal Cross-border Trade - River Kagera.jpg|thumb|Informal Cross-border Trade - River Kagera.]]
'''Kagera Mɔɣili''', shɛba nyɛla ban mi li '''Akagera Mɔɣili''', bee '''Alexandra Nile''', nyɛla mɔɣili din be gbaŋsabila tiŋgbani ni ka nyɛ din pahi Nile nyari ni nyari kom mɔɣa shɛŋa puuni.<ref name=Stanley>Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, {{ISBN|0486256677}}</ref> Di yɛliŋ galisim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiwɔi ni ayopɔin ka nyɛ din piligi Lake Rweru din be Rwanda.
Mɔɣili maa yaɣ'shɛli bɛ ni booni Kagera nyɛla din piligi [[Burundi]], ka di nyɛla di zɔrimi yiri Lake Rweru. Lake ŋɔ shee, di nyɛla din zɔri doli [[Rwanda]]-Burundi n ti pahi Rwanda-[[Tanzania]] tiŋgbana tarisi chani n ti chirigiri Ruvubu mɔɣili. Kom din be Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din zo yina mɔɣa ayi ni, Nyabarongo mɔɣili zaŋ n-ti Rwanda, lala mɔɣili ŋɔ nyɛ din tiri Lake Rweru mini Ruvubu zaŋ n-ti Burundi kom. Kagera mɔɣili maa nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo chani Rwanda-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ Rusumo Falls mini [[Akagera National Park]]. Ni, di nyɛla din lɛbigi nuzaa zuɣu zɔri doli Tanzania-[[Uganda]] tarisi chaŋ nti lu [[Lake Victoria]] din be Uganda. Yuuni 1898, [[Richard Kandt]] n daa nyɛ tuuli European ŋun paai Kagera kom ni yiri shɛli na.<ref>{{Cite web |url=https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |title=GERMAN CONTRIBUTIONS TO THE CARTOGRAPHY OF SOUTH WEST AND EAST AFRICA FROM MID 19th CENTURY TO WORLD WAR I |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124657/http://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>
==Zahim ==
Kagera Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali zahim pam. Bin din gbaai yuuni 2001, zahim balibu kamani pihinu ni anu nyɛ ban daa be Rwandan yaɣili maa koŋko.<ref name=DeVos2001>{{cite journal | author1=De Vos, L | author2=J. Snoeks | author3=D.T. van den Audenaerde | year=2001 | title=An Annotated Checklist of the Fishes of Rwanda (East Central Africa), With Historical Data on Introductions of Commercially Important Species | journal=Journal of East African Natural History | volume=90 | issue=1 | pages=41–68 | doi=10.2982/0012-8317(2001)90[41:AACOTF]2.0.CO;2 | doi-access=free }}</ref> Di nyaaŋa, bɛ nyɛla ban daa lahi nya zahim balibu dibaa ayopɔin yaha ka daa sabbi li niŋ kundi ni.<ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish Biodiversity Assessments for Conservation and Hydropower Developments |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/949cff8a-d15c-4213-86f4-3804e8f5fea8 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/JS65TH}}</ref><ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish species observations from a monitoring survey of two Lake Victoria affluent rivers (Rivers Kagera and Sio) |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/5a53f318-2cba-42ea-ab8c-01335c2ac646 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/WSXMK6}}</ref> Yaha, zahim balibu pinaanu nyɛla ban be mɔɣili ŋɔ ni amaa ka bɛ na ka yuli zaŋ n-ti ba.<ref name=Sayer2018>{{cite book | author1=Sayer, C.A. | author2=L. Máiz-Tomé | author3=W.R.T. Darwall | year=2018 | title=Freshwater biodiversity in the Lake Victoria Basin: Guidance for species conservation, site protection, climate resilience and sustainable livelihoods | publisher=Cambridge, UK and Gland, Switzerland: IUCN | doi=10.2305/IUCN.CH.2018.RA.2.en | isbn=9782831718965 | doi-access=free }}</ref> Dama lala zahim maa nyɛla ban be bɛ koŋkoba ka chɛ so'kam ni mi zahim shɛŋa, Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din wali wali taba ka dizuɣu chɛ ka zahim tooi chani gindi bɛ yobu ka yɛlimɔɣisirlili shɛli kani.<ref name=DeVos2001/><ref>{{Cite journal|last1=Berakhi|first1=Robel Ogbaghebriel|last2=Oyana|first2=Tonny J.|last3=Adu-Prah|first3=Samuel|date=2014-05-23|title=Land use and land cover change and its implications in Kagera river basin, East Africa|journal=African Geographical Review|volume=34|issue=3|pages=209–231|doi=10.1080/19376812.2014.912140|s2cid=153931262|issn=1937-6812}}</ref>
==Genocide==
Saha shɛli Rwandanima ni daa kuri niriba yuuni 1994, Kagera mɔɣili ŋɔ n daa nyɛ luɣ'shɛli bɛ ni daa mali [[Tutsi]]s mini [[Hutu]] siyaasa niŋdiba ninvuɣ kpima bahira.<ref name=January /> Mɔɣili maa nyɛla din ʒi lala ninvuɣ kpima maa na Lake Victoria ka di daa leei barina pam zaŋ n-ti Uganda.<ref name=NYT />
== Lihimi m pahi ==
* [[Ruvuvu River]] - Nudirigu zuɣu mɔɣa
* [[Nyabarongo River]] - Nuzaa zuɣu mɔɣa
==References==
===Notes===
{{Reflist|refs=
<ref name=Rangeley>Rangeley, p. 54</ref>
<ref name=Dumont>Dumont, p. 341</ref>
<ref name=January>January, p. 83</ref>
<ref name=NYT>{{Citation | last = Lorch | first = Donatella | title = Thousands of Rwanda Dead Wash Down to Lake Victoria | newspaper = [[The New York Times]] | date = 21 May 1994 | url = https://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | access-date = 26 February 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130317224503/http://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | archive-date = 17 March 2013 | url-status = live }}</ref>
}}
===Sources===
*{{Cite book
| last = Dumont
| first = Henri J.
| title = The Nile: Origin, Environments, Limnology and Human Use
| publisher = Springer
| year = 2009
| url = https://books.google.com/books?id=iF_U1NoknHoC&pg=PA341
| isbn =978-1-4020-9725-6 }}
*{{Cite book
| last = January
| first = Brendan
| title = Genocide: modern crimes against humanity
| publisher = Twenty-First Century Books
| year = 2007
| url = https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu
| url-access = registration
| page = [https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu/page/83 83]
| isbn =978-0-7613-3421-7 }}
*{{Cite book
| last = Rangeley
| first = Robert
| title = International river basin organizations in sub-Saharan Africa
| publisher = [[World Bank Publications]]
| year = 1994
| url = https://books.google.com/books?id=-gHMB8MPOBoC&pg=PA54
| isbn = 0-8213-2871-9}}
==External links==
{{Commons category|Kagera River}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Kagera|short=x}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Rwanda}}
{{Rivers of Tanzania}}
{{Rivers of Uganda}}
{{Nile River}}
{{Authority control}}
[[Category:Kagera River| ]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rivers of Rwanda]]
[[Category:Rivers of Tanzania]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:Rwanda–Tanzania border]]
[[Category:Tanzania–Uganda border]]
[[Category:Burundi–Tanzania border]]
[[Category:Burundi–Rwanda border]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
4u2hj4gd0ayq8jrio18u70fvrtj0gig
139769
139768
2026-06-10T10:51:27Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139769
wikitext
text/x-wiki
[[File:Informal Cross-border Trade - River Kagera.jpg|thumb|Informal Cross-border Trade - River Kagera.]]
'''Kagera Mɔɣili''', shɛba nyɛla ban mi li '''Akagera Mɔɣili''', bee '''Alexandra Nile''', nyɛla mɔɣili din be gbaŋsabila tiŋgbani ni ka nyɛ din pahi Nile nyari ni nyari kom mɔɣa shɛŋa puuni.<ref name=Stanley>Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, {{ISBN|0486256677}}</ref> Di yɛliŋ galisim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiwɔi ni ayopɔin ka nyɛ din piligi Lake Rweru din be Rwanda.
Mɔɣili maa yaɣ'shɛli bɛ ni booni Kagera nyɛla din piligi [[Burundi]], ka di nyɛla di zɔrimi yiri Lake Rweru. Lake ŋɔ shee, di nyɛla din zɔri doli [[Rwanda]]-Burundi n ti pahi Rwanda-[[Tanzania]] tiŋgbana tarisi chani n ti chirigiri Ruvubu mɔɣili. Kom din be Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din zo yina mɔɣa ayi ni, Nyabarongo mɔɣili zaŋ n-ti Rwanda, lala mɔɣili ŋɔ nyɛ din tiri Lake Rweru mini Ruvubu zaŋ n-ti Burundi kom. Kagera mɔɣili maa nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo chani Rwanda-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ Rusumo Falls mini [[Akagera National Park]]. Ni, di nyɛla din lɛbigi nuzaa zuɣu zɔri doli Tanzania-[[Uganda]] tarisi chaŋ nti lu [[Lake Victoria]] din be Uganda. Yuuni 1898, [[Richard Kandt]] n daa nyɛ tuuli European ŋun paai Kagera kom ni yiri shɛli na.<ref>{{Cite web |url=https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |title=GERMAN CONTRIBUTIONS TO THE CARTOGRAPHY OF SOUTH WEST AND EAST AFRICA FROM MID 19th CENTURY TO WORLD WAR I |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124657/http://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>
==Zahim ==
Kagera Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali zahim pam. Bin din gbaai yuuni 2001, zahim balibu kamani pihinu ni anu nyɛ ban daa be Rwandan yaɣili maa koŋko.<ref name=DeVos2001>{{cite journal | author1=De Vos, L | author2=J. Snoeks | author3=D.T. van den Audenaerde | year=2001 | title=An Annotated Checklist of the Fishes of Rwanda (East Central Africa), With Historical Data on Introductions of Commercially Important Species | journal=Journal of East African Natural History | volume=90 | issue=1 | pages=41–68 | doi=10.2982/0012-8317(2001)90[41:AACOTF]2.0.CO;2 | doi-access=free }}</ref> Di nyaaŋa, bɛ nyɛla ban daa lahi nya zahim balibu dibaa ayopɔin yaha ka daa sabbi li niŋ kundi ni.<ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish Biodiversity Assessments for Conservation and Hydropower Developments |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/949cff8a-d15c-4213-86f4-3804e8f5fea8 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/JS65TH}}</ref><ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish species observations from a monitoring survey of two Lake Victoria affluent rivers (Rivers Kagera and Sio) |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/5a53f318-2cba-42ea-ab8c-01335c2ac646 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/WSXMK6}}</ref> Yaha, zahim balibu pinaanu nyɛla ban be mɔɣili ŋɔ ni amaa ka bɛ na ka yuli zaŋ n-ti ba.<ref name=Sayer2018>{{cite book | author1=Sayer, C.A. | author2=L. Máiz-Tomé | author3=W.R.T. Darwall | year=2018 | title=Freshwater biodiversity in the Lake Victoria Basin: Guidance for species conservation, site protection, climate resilience and sustainable livelihoods | publisher=Cambridge, UK and Gland, Switzerland: IUCN | doi=10.2305/IUCN.CH.2018.RA.2.en | isbn=9782831718965 | doi-access=free }}</ref> Dama lala zahim maa nyɛla ban be bɛ koŋkoba ka chɛ so'kam ni mi zahim shɛŋa, Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din wali wali taba ka dizuɣu chɛ ka zahim tooi chani gindi bɛ yobu ka yɛlimɔɣisirlili shɛli kani.<ref name=DeVos2001/><ref>{{Cite journal|last1=Berakhi|first1=Robel Ogbaghebriel|last2=Oyana|first2=Tonny J.|last3=Adu-Prah|first3=Samuel|date=2014-05-23|title=Land use and land cover change and its implications in Kagera river basin, East Africa|journal=African Geographical Review|volume=34|issue=3|pages=209–231|doi=10.1080/19376812.2014.912140|s2cid=153931262|issn=1937-6812}}</ref>
==Genocide==
Saha shɛli Rwandanima ni daa kuri niriba yuuni 1994, Kagera mɔɣili ŋɔ n daa nyɛ luɣ'shɛli bɛ ni daa mali [[Tutsi]]s mini [[Hutu]] siyaasa niŋdiba ninvuɣ kpima bahira.<ref name=January /> Mɔɣili maa nyɛla din ʒi lala ninvuɣ kpima maa na Lake Victoria ka di daa leei barina pam zaŋ n-ti Uganda.<ref name=NYT />
== Lihimi m pahi ==
* [[Ruvuvu River]] - Nudirigu zuɣu mɔɣa
* [[Nyabarongo River]] - Nuzaa zuɣu mɔɣa
==Kundivihira ==
===Notes===
{{Reflist|refs=
<ref name=Rangeley>Rangeley, p. 54</ref>
<ref name=Dumont>Dumont, p. 341</ref>
<ref name=January>January, p. 83</ref>
<ref name=NYT>{{Citation | last = Lorch | first = Donatella | title = Thousands of Rwanda Dead Wash Down to Lake Victoria | newspaper = [[The New York Times]] | date = 21 May 1994 | url = https://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | access-date = 26 February 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130317224503/http://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | archive-date = 17 March 2013 | url-status = live }}</ref>
}}
===Sources===
*{{Cite book
| last = Dumont
| first = Henri J.
| title = The Nile: Origin, Environments, Limnology and Human Use
| publisher = Springer
| year = 2009
| url = https://books.google.com/books?id=iF_U1NoknHoC&pg=PA341
| isbn =978-1-4020-9725-6 }}
*{{Cite book
| last = January
| first = Brendan
| title = Genocide: modern crimes against humanity
| publisher = Twenty-First Century Books
| year = 2007
| url = https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu
| url-access = registration
| page = [https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu/page/83 83]
| isbn =978-0-7613-3421-7 }}
*{{Cite book
| last = Rangeley
| first = Robert
| title = International river basin organizations in sub-Saharan Africa
| publisher = [[World Bank Publications]]
| year = 1994
| url = https://books.google.com/books?id=-gHMB8MPOBoC&pg=PA54
| isbn = 0-8213-2871-9}}
==External links==
{{Commons category|Kagera River}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Kagera|short=x}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Rwanda}}
{{Rivers of Tanzania}}
{{Rivers of Uganda}}
{{Nile River}}
{{Authority control}}
[[Category:Kagera River| ]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rivers of Rwanda]]
[[Category:Rivers of Tanzania]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:Rwanda–Tanzania border]]
[[Category:Tanzania–Uganda border]]
[[Category:Burundi–Tanzania border]]
[[Category:Burundi–Rwanda border]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
t9kh4mzs33sdvosdeehonufk8n1zrx6
139770
139769
2026-06-10T10:52:16Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139770
wikitext
text/x-wiki
[[File:Informal Cross-border Trade - River Kagera.jpg|thumb|Informal Cross-border Trade - River Kagera.]]
'''Kagera Mɔɣili''', shɛba nyɛla ban mi li '''Akagera Mɔɣili''', bee '''Alexandra Nile''', nyɛla mɔɣili din be gbaŋsabila tiŋgbani ni ka nyɛ din pahi Nile nyari ni nyari kom mɔɣa shɛŋa puuni.<ref name=Stanley>Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, {{ISBN|0486256677}}</ref> Di yɛliŋ galisim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiwɔi ni ayopɔin ka nyɛ din piligi Lake Rweru din be Rwanda.
Mɔɣili maa yaɣ'shɛli bɛ ni booni Kagera nyɛla din piligi [[Burundi]], ka di nyɛla di zɔrimi yiri Lake Rweru. Lake ŋɔ shee, di nyɛla din zɔri doli [[Rwanda]]-Burundi n ti pahi Rwanda-[[Tanzania]] tiŋgbana tarisi chani n ti chirigiri Ruvubu mɔɣili. Kom din be Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din zo yina mɔɣa ayi ni, Nyabarongo mɔɣili zaŋ n-ti Rwanda, lala mɔɣili ŋɔ nyɛ din tiri Lake Rweru mini Ruvubu zaŋ n-ti Burundi kom. Kagera mɔɣili maa nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo chani Rwanda-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ Rusumo Falls mini [[Akagera National Park]]. Ni, di nyɛla din lɛbigi nuzaa zuɣu zɔri doli Tanzania-[[Uganda]] tarisi chaŋ nti lu [[Lake Victoria]] din be Uganda. Yuuni 1898, [[Richard Kandt]] n daa nyɛ tuuli European ŋun paai Kagera kom ni yiri shɛli na.<ref>{{Cite web |url=https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |title=GERMAN CONTRIBUTIONS TO THE CARTOGRAPHY OF SOUTH WEST AND EAST AFRICA FROM MID 19th CENTURY TO WORLD WAR I |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124657/http://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>
==Zahim ==
Kagera Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali zahim pam. Bin din gbaai yuuni 2001, zahim balibu kamani pihinu ni anu nyɛ ban daa be Rwandan yaɣili maa koŋko.<ref name=DeVos2001>{{cite journal | author1=De Vos, L | author2=J. Snoeks | author3=D.T. van den Audenaerde | year=2001 | title=An Annotated Checklist of the Fishes of Rwanda (East Central Africa), With Historical Data on Introductions of Commercially Important Species | journal=Journal of East African Natural History | volume=90 | issue=1 | pages=41–68 | doi=10.2982/0012-8317(2001)90[41:AACOTF]2.0.CO;2 | doi-access=free }}</ref> Di nyaaŋa, bɛ nyɛla ban daa lahi nya zahim balibu dibaa ayopɔin yaha ka daa sabbi li niŋ kundi ni.<ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish Biodiversity Assessments for Conservation and Hydropower Developments |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/949cff8a-d15c-4213-86f4-3804e8f5fea8 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/JS65TH}}</ref><ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish species observations from a monitoring survey of two Lake Victoria affluent rivers (Rivers Kagera and Sio) |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/5a53f318-2cba-42ea-ab8c-01335c2ac646 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/WSXMK6}}</ref> Yaha, zahim balibu pinaanu nyɛla ban be mɔɣili ŋɔ ni amaa ka bɛ na ka yuli zaŋ n-ti ba.<ref name=Sayer2018>{{cite book | author1=Sayer, C.A. | author2=L. Máiz-Tomé | author3=W.R.T. Darwall | year=2018 | title=Freshwater biodiversity in the Lake Victoria Basin: Guidance for species conservation, site protection, climate resilience and sustainable livelihoods | publisher=Cambridge, UK and Gland, Switzerland: IUCN | doi=10.2305/IUCN.CH.2018.RA.2.en | isbn=9782831718965 | doi-access=free }}</ref> Dama lala zahim maa nyɛla ban be bɛ koŋkoba ka chɛ so'kam ni mi zahim shɛŋa, Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din wali wali taba ka dizuɣu chɛ ka zahim tooi chani gindi bɛ yobu ka yɛlimɔɣisirlili shɛli kani.<ref name=DeVos2001/><ref>{{Cite journal|last1=Berakhi|first1=Robel Ogbaghebriel|last2=Oyana|first2=Tonny J.|last3=Adu-Prah|first3=Samuel|date=2014-05-23|title=Land use and land cover change and its implications in Kagera river basin, East Africa|journal=African Geographical Review|volume=34|issue=3|pages=209–231|doi=10.1080/19376812.2014.912140|s2cid=153931262|issn=1937-6812}}</ref>
==Genocide==
Saha shɛli Rwandanima ni daa kuri niriba yuuni 1994, Kagera mɔɣili ŋɔ n daa nyɛ luɣ'shɛli bɛ ni daa mali [[Tutsi]]s mini [[Hutu]] siyaasa niŋdiba ninvuɣ kpima bahira.<ref name=January /> Mɔɣili maa nyɛla din ʒi lala ninvuɣ kpima maa na Lake Victoria ka di daa leei barina pam zaŋ n-ti Uganda.<ref name=NYT />
== Lihimi m pahi ==
* [[Ruvuvu River]] - Nudirigu zuɣu mɔɣa
* [[Nyabarongo River]] - Nuzaa zuɣu mɔɣa
==Kundivihira ==
===Notes===
{{Reflist|refs=
<ref name=Rangeley>Rangeley, p. 54</ref>
<ref name=Dumont>Dumont, p. 341</ref>
<ref name=January>January, p. 83</ref>
<ref name=NYT>{{Citation | last = Lorch | first = Donatella | title = Thousands of Rwanda Dead Wash Down to Lake Victoria | newspaper = [[The New York Times]] | date = 21 May 1994 | url = https://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | access-date = 26 February 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130317224503/http://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | archive-date = 17 March 2013 | url-status = live }}</ref>
}}
===Din yi shɛli na ===
*{{Cite book
| last = Dumont
| first = Henri J.
| title = The Nile: Origin, Environments, Limnology and Human Use
| publisher = Springer
| year = 2009
| url = https://books.google.com/books?id=iF_U1NoknHoC&pg=PA341
| isbn =978-1-4020-9725-6 }}
*{{Cite book
| last = January
| first = Brendan
| title = Genocide: modern crimes against humanity
| publisher = Twenty-First Century Books
| year = 2007
| url = https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu
| url-access = registration
| page = [https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu/page/83 83]
| isbn =978-0-7613-3421-7 }}
*{{Cite book
| last = Rangeley
| first = Robert
| title = International river basin organizations in sub-Saharan Africa
| publisher = [[World Bank Publications]]
| year = 1994
| url = https://books.google.com/books?id=-gHMB8MPOBoC&pg=PA54
| isbn = 0-8213-2871-9}}
==External links==
{{Commons category|Kagera River}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Kagera|short=x}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Rwanda}}
{{Rivers of Tanzania}}
{{Rivers of Uganda}}
{{Nile River}}
{{Authority control}}
[[Category:Kagera River| ]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rivers of Rwanda]]
[[Category:Rivers of Tanzania]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:Rwanda–Tanzania border]]
[[Category:Tanzania–Uganda border]]
[[Category:Burundi–Tanzania border]]
[[Category:Burundi–Rwanda border]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
hrckjj4l8agm67grr3lmtp3g5gj8bag
139771
139770
2026-06-10T10:53:22Z
Kalakpagh
2501
added databox
139771
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Informal Cross-border Trade - River Kagera.jpg|thumb|Informal Cross-border Trade - River Kagera.]]
'''Kagera Mɔɣili''', shɛba nyɛla ban mi li '''Akagera Mɔɣili''', bee '''Alexandra Nile''', nyɛla mɔɣili din be gbaŋsabila tiŋgbani ni ka nyɛ din pahi Nile nyari ni nyari kom mɔɣa shɛŋa puuni.<ref name=Stanley>Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, {{ISBN|0486256677}}</ref> Di yɛliŋ galisim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiwɔi ni ayopɔin ka nyɛ din piligi Lake Rweru din be Rwanda.
Mɔɣili maa yaɣ'shɛli bɛ ni booni Kagera nyɛla din piligi [[Burundi]], ka di nyɛla di zɔrimi yiri Lake Rweru. Lake ŋɔ shee, di nyɛla din zɔri doli [[Rwanda]]-Burundi n ti pahi Rwanda-[[Tanzania]] tiŋgbana tarisi chani n ti chirigiri Ruvubu mɔɣili. Kom din be Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din zo yina mɔɣa ayi ni, Nyabarongo mɔɣili zaŋ n-ti Rwanda, lala mɔɣili ŋɔ nyɛ din tiri Lake Rweru mini Ruvubu zaŋ n-ti Burundi kom. Kagera mɔɣili maa nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo chani Rwanda-Tanzania tarisi zaŋ chaŋ Rusumo Falls mini [[Akagera National Park]]. Ni, di nyɛla din lɛbigi nuzaa zuɣu zɔri doli Tanzania-[[Uganda]] tarisi chaŋ nti lu [[Lake Victoria]] din be Uganda. Yuuni 1898, [[Richard Kandt]] n daa nyɛ tuuli European ŋun paai Kagera kom ni yiri shɛli na.<ref>{{Cite web |url=https://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |title=GERMAN CONTRIBUTIONS TO THE CARTOGRAPHY OF SOUTH WEST AND EAST AFRICA FROM MID 19th CENTURY TO WORLD WAR I |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124657/http://icaci.org/files/documents/ICC_proceedings/ICC2003/Papers/110.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>
==Zahim ==
Kagera Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali zahim pam. Bin din gbaai yuuni 2001, zahim balibu kamani pihinu ni anu nyɛ ban daa be Rwandan yaɣili maa koŋko.<ref name=DeVos2001>{{cite journal | author1=De Vos, L | author2=J. Snoeks | author3=D.T. van den Audenaerde | year=2001 | title=An Annotated Checklist of the Fishes of Rwanda (East Central Africa), With Historical Data on Introductions of Commercially Important Species | journal=Journal of East African Natural History | volume=90 | issue=1 | pages=41–68 | doi=10.2982/0012-8317(2001)90[41:AACOTF]2.0.CO;2 | doi-access=free }}</ref> Di nyaaŋa, bɛ nyɛla ban daa lahi nya zahim balibu dibaa ayopɔin yaha ka daa sabbi li niŋ kundi ni.<ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish Biodiversity Assessments for Conservation and Hydropower Developments |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/949cff8a-d15c-4213-86f4-3804e8f5fea8 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/JS65TH}}</ref><ref>{{Citation |last=Olokotum |first=Mark |title=Fish species observations from a monitoring survey of two Lake Victoria affluent rivers (Rivers Kagera and Sio) |date=2022 |url=https://www.gbif.org/dataset/5a53f318-2cba-42ea-ab8c-01335c2ac646 |access-date=2025-06-14 |others=Mark Olokotum, Laban Musinguzi |publisher=National Fisheries Resources Research Institute |language=en |doi=10.15468/WSXMK6}}</ref> Yaha, zahim balibu pinaanu nyɛla ban be mɔɣili ŋɔ ni amaa ka bɛ na ka yuli zaŋ n-ti ba.<ref name=Sayer2018>{{cite book | author1=Sayer, C.A. | author2=L. Máiz-Tomé | author3=W.R.T. Darwall | year=2018 | title=Freshwater biodiversity in the Lake Victoria Basin: Guidance for species conservation, site protection, climate resilience and sustainable livelihoods | publisher=Cambridge, UK and Gland, Switzerland: IUCN | doi=10.2305/IUCN.CH.2018.RA.2.en | isbn=9782831718965 | doi-access=free }}</ref> Dama lala zahim maa nyɛla ban be bɛ koŋkoba ka chɛ so'kam ni mi zahim shɛŋa, Kagera mɔɣili ŋɔ nyɛla din wali wali taba ka dizuɣu chɛ ka zahim tooi chani gindi bɛ yobu ka yɛlimɔɣisirlili shɛli kani.<ref name=DeVos2001/><ref>{{Cite journal|last1=Berakhi|first1=Robel Ogbaghebriel|last2=Oyana|first2=Tonny J.|last3=Adu-Prah|first3=Samuel|date=2014-05-23|title=Land use and land cover change and its implications in Kagera river basin, East Africa|journal=African Geographical Review|volume=34|issue=3|pages=209–231|doi=10.1080/19376812.2014.912140|s2cid=153931262|issn=1937-6812}}</ref>
==Genocide==
Saha shɛli Rwandanima ni daa kuri niriba yuuni 1994, Kagera mɔɣili ŋɔ n daa nyɛ luɣ'shɛli bɛ ni daa mali [[Tutsi]]s mini [[Hutu]] siyaasa niŋdiba ninvuɣ kpima bahira.<ref name=January /> Mɔɣili maa nyɛla din ʒi lala ninvuɣ kpima maa na Lake Victoria ka di daa leei barina pam zaŋ n-ti Uganda.<ref name=NYT />
== Lihimi m pahi ==
* [[Ruvuvu River]] - Nudirigu zuɣu mɔɣa
* [[Nyabarongo River]] - Nuzaa zuɣu mɔɣa
==Kundivihira ==
===Notes===
{{Reflist|refs=
<ref name=Rangeley>Rangeley, p. 54</ref>
<ref name=Dumont>Dumont, p. 341</ref>
<ref name=January>January, p. 83</ref>
<ref name=NYT>{{Citation | last = Lorch | first = Donatella | title = Thousands of Rwanda Dead Wash Down to Lake Victoria | newspaper = [[The New York Times]] | date = 21 May 1994 | url = https://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | access-date = 26 February 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130317224503/http://www.nytimes.com/1994/05/21/world/thousands-of-rwanda-dead-wash-down-to-lake-victoria.html | archive-date = 17 March 2013 | url-status = live }}</ref>
}}
===Din yi shɛli na ===
*{{Cite book
| last = Dumont
| first = Henri J.
| title = The Nile: Origin, Environments, Limnology and Human Use
| publisher = Springer
| year = 2009
| url = https://books.google.com/books?id=iF_U1NoknHoC&pg=PA341
| isbn =978-1-4020-9725-6 }}
*{{Cite book
| last = January
| first = Brendan
| title = Genocide: modern crimes against humanity
| publisher = Twenty-First Century Books
| year = 2007
| url = https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu
| url-access = registration
| page = [https://archive.org/details/genocidemoderncr0000janu/page/83 83]
| isbn =978-0-7613-3421-7 }}
*{{Cite book
| last = Rangeley
| first = Robert
| title = International river basin organizations in sub-Saharan Africa
| publisher = [[World Bank Publications]]
| year = 1994
| url = https://books.google.com/books?id=-gHMB8MPOBoC&pg=PA54
| isbn = 0-8213-2871-9}}
==External links==
{{Commons category|Kagera River}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Kagera|short=x}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Rwanda}}
{{Rivers of Tanzania}}
{{Rivers of Uganda}}
{{Nile River}}
{{Authority control}}
[[Category:Kagera River| ]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:Rivers of Rwanda]]
[[Category:Rivers of Tanzania]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:Rwanda–Tanzania border]]
[[Category:Tanzania–Uganda border]]
[[Category:Burundi–Tanzania border]]
[[Category:Burundi–Rwanda border]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
jmqc8vwzw9uaio0fj6ywft74moi0zm7