Dagbani Wikipedia
dagwiki
https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
Miidiya
Diŋ'gahim
Yɛltɔɣa
Ŋun su
Ŋun su yɛltɔɣa
Wikipedia
Wikipedia yɛltɔɣa
Lahabali kɔligu
Lahabali kɔligu yɛltɔɣa
MiidiyaWiki
MiidiyaWiki yɛltɔɣa
Tɛmplet
Tɛmplet yɛltɔɣa
Sɔŋsim
Sɔŋsim yɛltɔɣa
Pubu
Pubu yɛltɔɣa
Salima
Salima yɛltɔɣa
MOS
MOS yɛltɔɣa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Yuya salima
0
7634
139855
89819
2026-06-10T21:28:48Z
Tenaciuos Ntaawa
4633
Corrected a word
139855
wikitext
text/x-wiki
'''Yuya salima''' nyɛla yɛltɔɣa biɛlima din mali tiri daadama, binyɛra, binkɔbiri nti pahi kpiɛŋlana [[Naawuni]] ka di mali ninyambo ka kpaŋsiri tuun'viɛla tumbu ti biɛhigu ni.<ref name=":0">{{cite web|url=https://appellationmountain.net/|title=Appelletion Mountain|language=English|accessdate=January 3, 2021|publisher=appellationmountain.net}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite journal|coauthors=Abdulai Salifu Asuro & Ibrahim James Gurindow M-minibo|url=https://www.longdom.org/articles/the-bellowing-bulls-shall-seek-each-other-out-dagba-praise-names-as-epithets-narratives-and-history.pdf|title=The Bellowing Bulls Shall Seek Each Other Out: Dagbaŋ Praise Names as Epithets, Narratives and History|language=English|journal=Global Journal of Interdisciplinary Social Sciences|volume=vol. 3 (3)|issn=2319-8834|accessdate=May-June, 2014}}</ref> Salima balibu zooya, ŋa shɛŋa n-do gbunni ŋɔ.
== Naawuni ==
Naawuni salima sheŋa n-nyɛ<ref>{{cite web|url=https://www.navigators.org/resource/praying-names-attributes-god|title=Praying the Names and Attributes of God|language=English|publisher=Navigators}}</ref>
#Chalpaŋ Duuma
#Niɣima Duuma
#Anduniya Ʒira
#Nagɔringondili
#Zaachi
#Binnamda Naa
#Natitamlana
#Zallakudura Naa
#Nakarigu
#Goni
#Nagaŋa
#Yikonaa
#Zuɣusaa ni tiŋlana
#Ŋun kura ka chɛra
#Ŋun niŋ aŋma, ka so kani niŋdi anara
#Kpiɛŋ lana Naa
#Ŋun nam du ka timisa
#Tihi ni mɔri lana
#Duuma.
#Saa lana
#Ŋmarisi duuma
#Kunkuna ni naɣilima lana
#Yuŋ ni wuntaŋ lana
#Dabari zaana
#Lunfa titali lana
== Yaa Naa ==
[[Yaa Naa]] salima m-bɔŋɔ:
# [[Gbewaa]] zuu
# [[Shitobu]] zuu
# Ʒirili mini Fɔɣu zuu
# [[Gbuɣinli]] zuu
# [[Zuɣusaa]] ni tiŋlana
# Tihi ni mɔrilana
# Andunia [[Naawuni]]
# Andunia balinda
# Saɣimlana
# Ban mali laamba ba
# Ban ka laamba ba
# Ŋun su kunkuna ni naɣilima
# Siɣiri ni tɔbu duri ni nam
# Yɔɣu tolandi
# Yɔɣu nabia
# Ŋun kɔhiri shɛba ka dari shɛba lana zuu
#Ŋun fa so bini zaŋti so lana zuu
# Gbuɣinli
== Salinima ==
===Dabba===
Dabba salima m-bɔŋɔ <ref>{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/2784591?seq=1|title=The Significance of Names in Ghanaian Drama|author=Abu Shardow Abarry|language=English|publisher=jstor.org}}</ref>
# Salifu - Ojei
# Ibrahim - Looya
# Alaasani - Karikari Baako
# Fushɛni - Juuna
# Mahammaru - Zanjina,Mankaanu
# Abukali - Sadi Gariba
# Abilaai - Tooka, Ʒiɛɣu
# Yakubu - Gubili, Gommashaara
# Adam - Ziligi
# Bawa - Garizama
# Tampuli - Laɣimsaɣiri
# Wumbei - Nyaɣisi
# Iddrisu - Kɔribaabi, Maza
# Sulemana - Bindawude
# Ziblim - Bandamda
# Musah - Kalaamullaahi
# Sayibu - Zunzɔŋ
# Adamu- Katakule
===Paɣaba===
Paɣaba salima m-bɔŋɔ
# Mariam - Yambu
# Amina - Ntaawa
# Memunatu - Baamunu
# Zenabu - Gadabsi
# Awa - Kafirigu, Ʒini duu ka nya ŋmariga
# Adamu - Katakule
# Lukayatu - Maande
# Laabi- Badawiya
# Rahama - Dahamalana
# Azima - Bubangani, Kaɣili piɛɣu kun pili ŋmani
== Tinsi ==
Tinsi salima m-bɔŋɔ<ref>{{cite web|url=https://incubator.wikimedia.org/wiki/Dagba%C5%8B_tinsi_salimi|title=Dagbaŋ tinsi salimi|accessdate=2015-07-09|author=Puumaya|language=Dagbani|publisher=incubator.wikimedia.org}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== B ===
# [[Banvum]] - Tiŋpili yili
# Biɛɣu- Ŋmangalima yili
# Binbɛɣubee yili
# Binduli
# Botiŋli
# Bɔɣu
# Buŋluŋ
#Boakurugu - Kurugu nan dinbu yili
#Boapaligu -
=== C ===
# Chaankpiɛŋ
# Chanshegu - Gbandari yili
# Chaŋnaa yili
# Chegu
# Cheshaɣu
# Chirifoyili
# Chirifoyili - Kambondala ni dɛi Molayili
# [[Choggu]] - Ŋamayili
=== D ===
# Daboɣushee
# Dalimbihi
# [[Daliŋ]] - Yaɣiriyili
# Dibolo
# Dimabi- Fandiriyili
# [[Diyali]] (Diari) - Kambaŋ yili<ref name=":1" />
# Dohini - Bobʒia yili
# Dungu -Dunkurugu yili
=== F ===
# [[Fihini]] -
# Fooshɛɣu -Fara Kpɛŋ yili
=== G ===
# Ga - Tuuvɛligi yili
# Galinʒaɣu
# Galiwee - Fandiriyili/ faŋyili
# Gawaɣu -Tizaa ni niŋli yili/ Tomblima yili
# Gbali- Nyeʒiɛri yili
# Gbambaya
# Gbambu
# Gbanyamni-Tibala yili
# Gbaŋjɔŋ
# Gbarinaa yili
# Gbira tiŋa
# Gbuɣili- Dayalingiyili
# Gbulahigu
# Gbulahigu -Tuui simdi kun tuui biεri
# Gbuliŋ - Lukpaa yili
# Gbuliŋ - Lurikpaayili
# [[Gizaa]]
# Gizaa gundaa
# Go
# Gukpeɣu- Tulebiyili
# Gukpeɣu- Tulebiyili
#Gumo -
# Gunaayili
# Gupanarigu-Dasaŋa yili
# Gurigu- Tandum yili
# [[Gusheɣu]] -Duŋshɛliyili
# Gurugu-Tandum yili
# Gushagu
=== J ===
# Jaanjɔri kukuo
# Jagbo
# Jashei
# Jimli -Batakpaɣiyayili
# Jiso-tɔribandiyili
# Jisonayili-Tɔribana yili
# Jonshɛɣʋ - Shɛkuŋ yili
=== K ===
# Kaangbaɣu -
# Kaaŋfɛhi yili
# Kalipɔham - Kɔriguɣʋ yili
# [[Kanvili]]
# Kanvili -Karishiem yili
# [[Karaga]] - Beemoniyili, Tinkpaŋ yili, Bumbɔŋ yili
# Kasaligu
# Kasuiyiii -Shεbilandiyili
# Kasuliyili - Shariyili
# Katariga - Sombiliyili
# Kpabia- Nam Yelayili
# Kpachaa
# Kpalisogu- Nagim vala yili
# Kpalguŋ
# Kpanashe
# Kpanashe
# Kpanyili
# Kpatiŋa
# Kpawumo - Zalkuya yili
# Kpeendua - Gbengberiyili
# Kpene
# Kpɛinduu - Jengbɛriyili
# Kpilginni
# Kpilo - Zabsuu yili
# Kpimi
# Kpuɣu
# [[Kumbungu]] - Saɣindari yili, lɔɣubuyya yili, bimbiɛm yili
# Kuɣlogu - Jɛgbanayili
# Kuɣulɔɣu
# Kushibo - Zalikuya yili
#Kulnyevilla- Bicherikura yili
=== L ===
# Lamashɛɣu(Lamashegu) - Daŋʒii yili
# Liŋgbiŋ - Diŋɔɣuyili
#
# Liŋgbuŋ gundaa
# Liŋgbuŋ vawaɣiri
=== M ===
# Malishεɣu- jεbobili yili”
# Malshɛɣʋ-Jebɔbili yili
# Maŋguli - Yɛlisaa yili
# Mɔɣalaa-Dakahigi yili
=== N ===
# Naabɔɣu -
# Naɣbiligu -
# Nambaɣila - Zaligɔma yili
# Namdu -
# Namdu gbulahigu -
# [[Nanton]] - Bataŋyili, Zabiʒirigu yili
# Nanvili -
# Naŋgbaɣu -
# Napolgu -
# [[Naya]] - Saankara yili
# Nlaalaayili -
# Nyako -
# Nyankpal- Gawaɣu -
# Nyankpal-Tuunayili -
# Nyankpala -
# Nyankpala – Beyomyili
# Nyantuo -
# Nyariʒiɛɣu - Naawayya yili
# Nyeshie - Kpaŋsiburi yili
#Nyɔɣilo
# Nyɛriʒee -
=== Ŋ ===
# Ŋɔli
#Ŋarinŋ
=== P ===
# Paɣazaa
# Pishiɣu- Namgbanayili
# Pong Tamale - Gbaai noo duri guŋ yili
=== S ===
# Saachabu
# Saakuba- Kpamba yaliya yili
# Saambu - Kurisabiyili
# Saatiŋli-Balinkpe yili
# Sabɛɣu
# Sagbarigu
# [[Sagnarigu]] - Duŋkurugu yili, No'nyarigu ku kɔŋ kpamyili
# Sakoya
# Sakoya -
# Salaa
# Salinkpaŋ -
# Sanchaba
# [[Saŋ]] - Zoyayili
# [[Savelugu|Savulugu]] - Yoo yili, Dingambu yili<ref>Savelugu zaashee Dagbaŋ. Long Essay</ref>
# Savulugu Dungu
#Sorigu - Dimbaŋ yili
# Shalilanyili
# Shishaɣu -
# Sinsina
# Siŋa- laliyɔɣu yili, dumbari ku nɛm bobili yili
# Sunsɔŋ - Buɣyaligu yili
#
# Suri
# Surunaayili
=== T ===
# [[Tali]] - Nnaanlɔɣi yili
# [[Tamali]] - Gumbiliya yili
# Tamaligu - Goozabiliyili
# [[Tampiŋ]] - Kpimbee yili
# Tarikpaa- Laliyɔɣuyili
# Tendaŋ
# Tibɔɣunaa yili
# Tibuŋ -Dam tia ku dam saa yili/ Salinkɔm ni kumsi lɔna yili
# Tidaŋ -
# Tijo
# Tijo - Kparigu naa
# Tindaŋ - Sincheeyili
# TiŋgoIi- Yεli namayili
#Tiŋkurugu - Kamshɛm yili
#Taha - Laɣim gbiɛri yili
#
#
# Tiriŋ
#Tiɣinaa yili - Kabi dari yili
# Toligu- Zɔbirigu yili
# [[Tolon]] - Wunyuɣiri yili, Alizanda dundɔli banpaai kperi ni paɣi wuni dabuɣilan yili
# Tolon Koblimahigu
# Tuɣu (Tugu)- Saaŋmaniyili, Katamyili
# Tuɣu yapala
# Tuunaayili-Bunbɔŋ yili
# [[Tarikpaa]]-Lariyoguyili
# [[Tuutingli]] - Simli darigoo kuhimaŋ' yili
=== V ===
# Vawaɣiri
# Vitiŋ (Vitting)-Ŋmana yili
# Voɣu - Naanwalimayili, Bambiliyayili
=== W ===
# Wariboɣu
# Wariboɣu kamonaa yili
# Wariboɣu Kukuo
# Wayamba - Suɣimeeyili
# Wurishe-Namkpana yili
=== Y ===
# Yaɣbɔɣu
# Yaɣingu
# Yapalsi-ŋmeriguya yili
# Yemo karaga -
# Yishe
# Yobʒɛri
# Yogu- Gbamoyili
#Yɔŋ Dakpema
#Yɔŋ Duuni - Gbewa yili
# Yuɣu yili
=== Z ===
# Zabizuɣu - Yɛlizoli yili
# Zagbalisi
# Zagua- Moyaayili
# Zaɣiyuri
# Zakali yili
# Zali-Tuɣlanyili
# Zaŋgbaliŋ -Dalaayili
# Zɔɣu- galimburiyili
# Zuɣu - Waa yili
# Zujung - ŋmaaʒiya-yili
# Zulɔɣu
=== Ʒ ===
# Ʒiɛŋ - Ʒɛnʒama yili
== Binkɔbiri, Binnema ==
Binkɔbiri bee binnema salima sheŋa n-nyɛ<ref>{{cite web|url=https://www.pinterest.com/lindawoodwrd/praise-from-animals/|title=Praise from Animals|language=English|publisher=pinterest.com|author=Linda}}</ref>
# Juɣu - Kwankwan Sache
# Wabigu - Jiiwa
# Peenyua - Fulalana
# Jɛŋkuno, Zambaŋa - Duudɔɣu, Sakɔa, Naamam
# Jɛngbini - Daballi
# Kpatindaringa - Kpenkɔɣu
# Kunduŋ - Kula, Sapili
# Gbuɣinli - Yo'naa
# Nyabiga - Banche karima
# Nɔŋa - Okirekire namirinyi, Kuɣubihi kamonaa
== Paɣapuulana ==
Paɣapuhi nim salima sheŋa n-nyɛ
# Tuhi naa soli kun damdi tiŋa
# Kum kore kun ŋubi nɔŋa
# Onaale naale
# Salichi
#Gogaandiba yaan-naa
#Wachuchu laachu
== Sapashinnima ==
Sapashinnnima salima sheŋa n-nyɛ<ref>{{cite book|url=https://library.duke.edu/digitalcollections/snccdigitalgateway/DS_BookofAfricanNames.pdf|title=The book of African Names|language=English|publisher=Duke Library Digital Collections|access-date=2021-01-01|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123154039/https://library.duke.edu/digitalcollections/snccdigitalgateway/DS_BookofAfricanNames.pdf|url-status=dead}}</ref>
# Kwapim ŋmɛrigu
# Nya ʒim min waligu
# Jankoni
# Kuɣulana tintini
# Zuɣinli
# Dantini ŋmɛrigu
# Bofo ŋmɛrigu
# Zuɣimazuɣima
# Nyamanyama ka dali
# Ka bɛ yɛri ni biɛɣu ni ka o yɛni zu ŋɔ
# Chaŋ biɛla ka tumo labi yiŋa
# Durisuŋ dari kum
# Jukaŋgbanim kɔri yila yila ka zunzuya wɔri nyaɣiboli
# Ku sibilaa Biɛli ka O nyɛli kum kaai biɛɣu
# Ŋun kpiri ni bobiri
== Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Pubu:Noli ni baŋsim]]
[[Pubu:Kali]]
[[Pubu:Dagbanli]]
[[Pubu:C-Class]]
gvbq73vylr2k46fnd8gfm6ut8nbht6w
Sadik Shahadu
0
9658
139857
104686
2026-06-10T21:45:07Z
Tenaciuos Ntaawa
4633
Improve the article
139857
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Sadik Shahadu'''<ref name=":3">{{Cite web|date=2021-04-05|title=Ghanaian digital activist pushes for more online visibility for the Dagbani language · Global Voices|url=https://globalvoices.org/2021/04/05/ghanaian-digital-activist-pushes-for-more-online-visibility-for-the-dagbani-language/|access-date=2024-04-02|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Advisory Board {{!}} Open Education for a Better World|url=https://oe4bw.org/advisory-board/|access-date=2024-04-02|language=en-US}}</ref> nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so silimiin' gɔli February dabaa ayɔpɔin dali (February 7)<ref name=":0">{{Cite web|title=Mozilla Pulse|url=https://www.mozillapulse.org/profile/1498|access-date=2021-11-13|website=Mozilla Pulse}}</ref>. Ŋuna n-nyɛ Executive Director n-ti Dagbani WIkimedians User Group din be Tamale, Ghana, tudu yaɣili. Yuuni 2019, Wikimedia Deutschland daa ti o soli ka o chaŋ Wikidata conference din daa niŋ Berlin, Germany, bini din gbaai Anashaara goli October biɛɣu pishi ni anahi zaŋ hali ni biɛɣu pihita ayi ka dali.<ref name=":1">{{Cite web|last=Sarpong|first=Gideon|date=2019-10-23|title=Meet Sadat and Sadik, 2019 WikidataCon Scholars From Ghana {{!}} News Ghana|url=https://newsghana.com.gh/meet-sadat-and-sadik-2019-wikidatacon-scholars-from-ghana/|access-date=2024-03-29|website=https://newsghana.com.gh/|language=en-US}}</ref> O nyɛla ninvuɣi so ŋun pahi ka bɛ kpa Global Open Initiative (GOI Foundation).<ref name=":1" />
== Maŋmaŋa biɛhigu ==
Sadik nyɛla Dagbani Wikimedians User Group tuma kpɛma mini vihivihira ŋun mali taarihi din jendi pɔhim zuɣu tuma tumbu yaɣa ("internet industry").
O nyɛla ŋun mali NTEN tuma din bi tumdi bɔri nyɔri shɛhira gbaŋ ka nyɛ ŋun o suhu saha ŋɔ ni ka tabiri sɔŋdi Wikipedia yaɣa din be Ghana. O nyɛla ŋun mali zaɣa ni pɔhim zuɣu tabiibi din niŋ bayana zaŋ tum tuma, baŋsim bɔhimbu din yooi ti sokam mini "open data".
Sadik nyɛla "Mozilla Open Leaders X fellow" mini rijinal "ambassador" zaŋ ti "KIWX and virtually connecting". O nyɛla ŋun mi lahabali churi yaɣa mini pɔhim zuɣu daabiligu faɣafaɣa.
O lahi nyɛla "open educational resource (OER) developer" zaŋ ti UNESCO <nowiki>''Open Education For A Better World''</nowiki> laɣingu.<ref>{{Cite web|title=Ghana Profile - UCPsarnet Africa|url=https://www.ucpsarnet.org/ghana|access-date=2024-04-02|website=www.ucpsarnet.org}}</ref>
== O Tuma ==
Sadik nyɛla tuma kpɛma, vihivihira ni ninvuɣ'so ŋun pahi nam Dagbani Wikimedians User Group. Saha ŋɔ ŋuna n-nyɛ gbansabila tinsi bala korineeta m-be Art+Feminism<ref name=":3" /><ref name=":2">{{Cite web|title=Ghanaian Digital Activist Pushes For More Online Visibility For The Dagbani Language - Global Voices|url=https://www.everand.com/article/501778840/Ghanaian-Digital-Activist-Pushes-For-More-Online-Visibility-For-The-Dagbani-Language|access-date=2024-03-30|website=Everand|language=en|archive-date=2024-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330141107/https://www.everand.com/article/501778840/Ghanaian-Digital-Activist-Pushes-For-More-Online-Visibility-For-The-Dagbani-Language|url-status=dead}}</ref>, ka lahi be komitii din lihiri "Wikimedia Language Diversity Hub" zuɣu, ka nyɛ ninvuɣ'so ŋun na min' tabi sɔŋ "Wikimedia project grants committee". Wikimedia tuma ŋɔ ni nyaaŋa, o nyɛla "Mozilla Open Leader X fellow", "MozFest wrangler" mini toondana (ambassador)<ref>{{Cite web|title=Sadik Shahadu · Contributor profile · Rising Voices|url=https://rising.globalvoices.org/blog/author/sadikshahadu/|access-date=2024-03-30|website=Rising Voices|language=en}}</ref> n zaŋ ti Mozilla yuuni 2022 chuɣu ("Mozilla festival 2022").<ref name=":0" />
Yaha, o nyɛla ŋun tumdi ni kpamba ban niŋdi baŋsim bayana n-tiri salo mini "OER"<ref>https://foundation.mozilla.org/en/blog/indieweb-and-oer-ghana-open-leaders-x-program/</ref> baŋdiba ban be UNESCO 'Open Education for a Better World' tuma yaɣili, ka tiri saɣisigu ka lahi be di kpamba ni.<ref name=":0" />
O ni nyɛ ŋun niŋdi vihigu ka lahi mali zaɣa ni bala zaŋ pa pɔhi zuɣu la zuɣu, o nyɛla ŋun tumdi ni salo bee laɣinsi ban mali zaɣa ni bala zaŋ pa pɔhim zuɣu mini pɔhim zuɣu taɣada. O daa nyɛla "program facilitator" mini "panel chair" n-ti Hack4OpenGLAM yuuni "2021 Creative Commons global summit" ni.<ref name=":0" />
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
[[Pubu:Nira]]
[[Pubu:Wikipidia]]
{{stub}}
ib4py7gvi2ykuehns3p9doxfxj70if9
Vanuatu
0
12609
139805
60022
2026-06-10T15:00:35Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139805
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Vanuatu''' nyɛla tiŋgban' shɛli din be Oceania, Melanesia yaɣili polo.
== Taarihi ==
== Gɔmnanti tali mini siyaasa tali ==
== Tiŋgbani biɛhigu ==
== Di shikururi ==
*
== Kaya ni taɣada ==
== Kundivihira ==
96otnfj2wvwclmov8ixky9hzurpkeck
Mansfield
0
13015
139823
48592
2026-06-10T16:03:22Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139823
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mansfield''' nyɛla gbaŋpiɛla tiŋgbaŋ karili (city) be [[United States]], di nyɛla [[Connecticut]] tiŋgbani yaɣ'shɛli.
== Taarihi ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taada ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
1ovsmsfmocdw4zg8tw60y4tjv1sy8jg
Antonio Benítez Fernández
0
13817
139806
49542
2026-06-10T15:02:14Z
ToadetteEdit
3740
139806
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Antonio Benítez Fernández''' nyɛla bol'ŋmɛri so ŋun ŋmɛri tiri Real Betis.
== O piligu ==
== O boli ŋmɛbɔ ==
== O tiŋduya boli ŋmɛbo ==
== O ni di pini shɛŋa ==
== Kundivihira ==
eqtjz7ml6mg2tazf909igzertg2kkud
139807
139806
2026-06-10T15:02:27Z
ToadetteEdit
3740
ToadetteEdit chama yaɣili [[Antonio Benítez fernández]] to [[Antonio Benítez Fernández]]
139806
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Antonio Benítez Fernández''' nyɛla bol'ŋmɛri so ŋun ŋmɛri tiri Real Betis.
== O piligu ==
== O boli ŋmɛbɔ ==
== O tiŋduya boli ŋmɛbo ==
== O ni di pini shɛŋa ==
== Kundivihira ==
eqtjz7ml6mg2tazf909igzertg2kkud
Woodbridge
0
13833
139792
49559
2026-06-10T14:46:14Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139792
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Woodbridge''' nyɛla gbaŋpiɛla tiŋgbaŋ karili (city) be [[United States]], di nyɛla [[New Jersey]] tiŋgbani yaɣ'shɛli.
== Taarihi ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taada ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:America tinsi]]
onjb6nocuqcckug5bxs6pm8jqndwvdo
Watervliet
0
13977
139843
49704
2026-06-10T17:53:56Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139843
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Watervliet''' nyɛla gbaŋpiɛla tiŋgbaŋ karili (city) be [[United States]], di nyɛla [[New York]] tiŋgbani yaɣ'shɛli.
== Taarihi/History ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taada ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
i6n4v1jf2sq2ylhydqf3ihv5wudllx3
Schweinfurt
0
14313
139793
50109
2026-06-10T14:47:04Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139793
wikitext
text/x-wiki
'''Schweinfurt''' nyɛla tiŋgbani titali (city) din be [[Germany]].
== Taarihi/history ==
== Geography/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bɔmma ni nyamma soya/economy ==
== Zalikpana mini gɔmnanti tali/law and government ==
== Baŋsim bɔhimbu/Education ==
== Kaya ni taada/culture ==
== Lahabali churi/media ==
== Binkpɛra/transportation ==
== Kundivihira ==
3ith7y8irfgmjr038ozqilo20g5k0jz
Châteauguay
0
15970
139847
52732
2026-06-10T18:42:26Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139847
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Châteauguay''' nyɛla gbampiɛla tiŋ' titali, din nyɛ din be [[Canada]], [[Quebec]] tingbani yaɣili polo.
== Taarihi/History ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
*
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taɣada/Culture ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Quebec]]
[[Pubu:Canada tinsi]]
[[Pubu:Tinsi]]
[[Pubu:Tiŋa]]
5rscydx3svcz0bjge5u4gxpmxcdxxai
Longueuil
0
15986
139789
52748
2026-06-10T14:41:41Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139789
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Longueuil''' nyɛla gbampiɛla tiŋ' titali, din nyɛ din be [[Canada]], [[Quebec]] tingbani yaɣili polo.
== Taarihi/History ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
*
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taɣada/Culture ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Quebec]]
[[Pubu:Canada tinsi]]
[[Pubu:Tinsi]]
[[Pubu:Tiŋa]]
4o19f6njgh4d41i9velf2bu3q0n2ptb
San Martin del Rey Aurelio
0
16111
139822
52972
2026-06-10T15:58:56Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139822
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''San Martin del Rey Aurelio''' nyɛla gbampiɛla tiŋ'titali, din nyɛ din be [[Spain]], [[Asturias]] tingbani yaɣili polo.
== Taarihi/History ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
*
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taɣada/Culture ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Spain tinsi]]
[[Asturias tinsi]]
[[Pubu:Tinsi]]
[[Pubu:Tiŋa]]
ho83kslbbmltkf6r9yzfgv2gj9v28oa
Donostia-San Sebatián
0
16121
139844
52982
2026-06-10T18:03:21Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139844
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Donostia-San Sebatián''' nyɛla gbampiɛla tiŋ'titali, din nyɛ din be [[Spain]], [[Guipúzcoa]] tingbani yaɣili polo.
== Taarihi/History ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
*
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taɣada/Culture ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Spain tinsi]]
[[Guipúzcoa tinsi]]
[[Pubu:Tinsi]]
[[Pubu:Tiŋa]]
9quk7b3zq02cu5p2n5qq0u3ghpbz908
Manresa
0
16187
139790
53238
2026-06-10T14:43:23Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139790
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Manresa''' nyɛla gbampiɛla tiŋ'titali, din nyɛ din be [[Spain]], [[Catalonia]] mini [[Barcelona]] tingbani yaɣili polo.
== Taarihi/History ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
*
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taɣada/Culture ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Spain tinsi]]
[[Pubu:Catalonia tinsi]]
[[Pubu:Barcelona tinsi]]
[[Pubu:Tinsi]]
[[Pubu:Tiŋa]]
0wyczsid2quj3n5iqv70vulg0m6f16a
Santa Coloma de Gramenet
0
16191
139786
53242
2026-06-10T14:29:25Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139786
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Santa Coloma de Gramenet''' nyɛla gbampiɛla tiŋ'titali, din nyɛ din be [[Spain]], [[Catalonia]] mini [[Barcelona]] tingbani yaɣili polo.
== Taarihi/History ==
== Geography/Joografi/tiŋgbani baŋsim bɔhimbu ==
*
== Demographics/ninsali biɛlim kalibu baŋsim bɔhimbu ==
== Bomma ni nyamma soya/Economy ==
== Zalikpana mini Gɔmnanti tali/Law and Government ==
== Baŋsim Bɔbu/Education ==
== Kaya ni taɣada/Culture ==
== Lahabali churi/Media ==
== Binkpɛra/Transportation ==
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Spain tinsi]]
[[Pubu:Catalonia tinsi]]
[[Pubu:Barcelona tinsi]]
[[Pubu:Tinsi]]
[[Pubu:Tiŋa]]
qol2s2ayarl6vf45o9ssi46ufguz3gs
Adanwomase Senior High School
0
17432
139845
138558
2026-06-10T18:30:54Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139845
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Adanwomase Senior High School''' (din lahi mi shɛli ADAA) nyɛla karimbisarinsi karinzoŋ din be Adanwomase Kwabre East District, Ashanti la.<ref>{{Cite news|title = Adanwomase SHS girls pledge to delay early child birth|url = http://graphic.com.gh/juniors/junior-news/27657-adanwomase-shs-girls-pledge-to-delay-early-child-birth.html|location=Accra, Ghana|accessdate = 2015-05-22|date = 23 July 2014 | last1=Kenu | first1=Daniel K. |newspaper=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]}}</ref><ref>{{Cite web|title = Education - Kente {{!}} Adanwomase {{!}} Home of Kente Cloth {{!}} Asante kente|url = http://www.adanwomase.com/adanwomase/education|website = www.adanwomase.com|accessdate = 2015-05-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20150522234255/http://www.adanwomase.com/adanwomase/education|archive-date = 22 May 2015|url-status = dead}}</ref>
== Taarihi ==
Di daa nyɛla shikuru shɛli bini kpa yuuni 1972 ka di za di gama zuɣu. Shikuru maa daa nyɛla din pili ni shikurubihi pihita ni ayi, karimbanima ayobu mini shikuru maa tum tumdiba pia ni awiɔ. Shikuru maa daa nyɛla gomlanti ni dɛigi shɛli yuuni 1977.
== Shikurubihi kaabu saha ==
Asibiri mini Alahiri dali kurigi pia ni ayi zaŋ hali ni kuriga anu bakoi din pahiri ayi mini din pahiri anahi gɔli kam puuni.<ref>{{Cite web |title=Adanwomase Senior High {{!}} SchoolsInGh.com |url=https://schoolsingh.com/senior-high-schools/adanwomase-senior-high/about |access-date=2025-05-01 |website=schoolsInGh |language=en}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Category:Lahabaya zaa]]
twa4fj2fcx8zhao4e89w0opcikr13tr
139846
139845
2026-06-10T18:31:57Z
ToadetteEdit
3740
/* Taarihi */
139846
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Adanwomase Senior High School''' (din lahi mi shɛli ADAA) nyɛla karimbisarinsi karinzoŋ din be Adanwomase Kwabre East District, Ashanti la.<ref>{{Cite news|title = Adanwomase SHS girls pledge to delay early child birth|url = http://graphic.com.gh/juniors/junior-news/27657-adanwomase-shs-girls-pledge-to-delay-early-child-birth.html|location=Accra, Ghana|accessdate = 2015-05-22|date = 23 July 2014 | last1=Kenu | first1=Daniel K. |newspaper=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]}}</ref><ref>{{Cite web|title = Education - Kente {{!}} Adanwomase {{!}} Home of Kente Cloth {{!}} Asante kente|url = http://www.adanwomase.com/adanwomase/education|website = www.adanwomase.com|accessdate = 2015-05-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20150522234255/http://www.adanwomase.com/adanwomase/education|archive-date = 22 May 2015|url-status = dead}}</ref>
== Taarihi ==
Di daa nyɛla shikuru shɛli bini kpa yuuni 1972 ka di za di gama zuɣu. Shikuru maa daa nyɛla din pili ni shikurubihi pihita ni ayi, karimbanima ayobu mini shikuru maa tum tumdiba pia ni awiɔ. Shikuru maa daa nyɛla gomlanti ni dɛigi shɛli yuuni 1977.
== Shikurubihi kaabu saha ==
Asibiri mini Alahiri dali kurigi pia ni ayi zaŋ hali ni kuriga anu bakoi din pahiri ayi mini din pahiri anahi gɔli kam puuni.<ref>{{Cite web |title=Adanwomase Senior High {{!}} SchoolsInGh.com |url=https://schoolsingh.com/senior-high-schools/adanwomase-senior-high/about |access-date=2025-05-01 |website=schoolsInGh |language=en}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Category:Lahabaya zaa]]
ksbh8cynbuey561nx78zmasw88hrsrv
Aaron Douglas
0
29532
139809
97982
2026-06-10T15:03:31Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139809
wikitext
text/x-wiki
'''Aaron Douglas''' (bɛ dɔɣi o la silimiingoli May bɛɣu pishi ni ayɔbu dali, yuuni 1899 ka o kani silimiingoli February dabaayi dali, yuuni 1979<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.aarondouglas.ku.edu/exhibition/about.shtml |title=Aaron Douglas: African American Modernist |website=Spencer Museum of Art |access-date=March 15, 2017 |archive-date=June 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622135203/http://www.aarondouglas.ku.edu/exhibition/about.shtml |url-status=dead }}</ref>) o nyɛla ŋun tumdi nucheeni tuma din nyɛ peentin, ka lahi nyɛ illustrator, nti pahi nucheeni tuma dinjendi nina yuli polo chicha. O nyɛla yuli lani nti bɛ ni boli tuma du shɛli ni [[Harlem Renaissance]] la ni.<ref name=":7">{{Cite journal|last=Lewis|first=David Levering|author-link=David Levering Lewis|year=2008|editor-last=Appiah|editor-first=Kwame Anthony|editor-link=Kwame Anthony Appiah|title=Harlem Renaissance|url=http://www.oxfordaasc.com/article/opr/t0002/e1806|journal=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience, Second Edition|location=New York|publisher=Oxford African American Studies Center}}</ref> O nyɛla ŋun kpasi o nuuni tuma yaɣili din nyɛ [[mural]]s peentin la ni nti pahi peentin hankali shɛŋa din sɔŋdi n kariti bee n boori ʒilɛlini bɛhi yɔya din chaŋ ti gbai silimiingi ni bɔli shɛli ni (race nti pahi [[Racial segregation in the United States|segregation]]) ka di nyɛla silimiin tiŋ ka o niŋdi lala ŋɔ, ka lee zoogi ka o bɔri gbansabila bɛhi suŋ.<ref name=":5">{{Cite book|last=Hornsby|first=Alton|title=Black America: A State-by-State Historical Encyclopedia|date=2011|publisher=Greenwood|isbn=9780313341120|pages=289, 291, 298, 812–813|oclc=767694486}}</ref><ref name=":10">{{Cite journal|last=Myers|first=Aaron|year=2008|editor-last=Appiah|editor-first=Kwame Anthony|title=Douglas, Aaron|url=http://www.oxfordaasc.com/article/opr/t0002/e1268|journal=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience, Second Edition|location=New York|publisher=Oxford African American Studies Center}}</ref>
==O tuma nim din yi polo==
* The February 1926 issue of ''The Crisis''<ref name=":8">{{Cite journal|last=Kirschke|first=Amy|year=2004|title=Douglas, Aaron|journal=Encyclopedia of the Harlem Renaissance|publisher=Routledge}}</ref>
* The May 1926 issue of ''The Crisis''<ref name=":8" />
* Mural at Club Ebony, 1927<ref name=":10" />
* Illustrations for [[Paul Morand]], ''Black Magic'', 1929<ref name=":2">{{Cite book|last=Earle|first=Susan|url=https://archive.org/details/aarondouglasafri0000doug|title=Aaron Douglas: African American Modernist|publisher=[[Yale University Press]]|year=2007|isbn=978-0300121803|location=New Haven|oclc=778017649|url-access=registration}}</ref>
* ''Harriet Tubman'', mural at [[Bennett College]], 1930<ref name=":2" />
* ''Symbolic Negro History'', murals at Fisk University, 1930<ref name=":4">{{Cite journal|last=DeLombard|first=Jeannine|year=2014|title=Aaron Douglas|url=http://www.anb.org/articles/17/17-00233.html|journal=American National Biography Online}}</ref>
* ''Dance Magic'', murals for the Sherman Hotel, Chicago, 1930–31<ref name=":5" />
* Series of illustrations and later paintings initially created for [[James Weldon Johnson]]’s ''God’s Trombones: Seven Negro Sermons in Verse''<ref name=":1">, 1927.{{Cite web|url=http://www.nga.gov/content/ngaweb/press/2015/acquisition-douglas.html|title=Met Museum And National Gallery Of Art, Washington, Each Acquire Significant Work By Leading Harlem Renaissance Artist Aaron Douglas|date=2015|website=www.nga.gov|publisher=National Gallery of Art|access-date=2017-03-14}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Weldon Johnson, 1871-1938, Aaron Douglas, Illustrated by, and C. B. Falls (Charles Buckles), 1874-1960, Illustrated by God's Trombones. Seven Negro Sermons in Verse. |url=https://docsouth.unc.edu/southlit/johnson/menu.html |access-date=2022-06-16 |website=docsouth.unc.edu}}</ref>
** ''Let My People Go'', circa 1935–39
** ''The Judgment Day'', created in 1939
* Mural series commissioned in 1934 by the [[Works Progress Administration]].<ref name=":10" /> The series consists of four murals;
**''The Negro in an African Setting,'' depicts elements of African cultural dances and music to highlight the central heritage of African Americans.
**''Slavery through Reconstruction,'' depicts the contrast between the promise of emancipation and political shift in power post-Civil War and the disappointments of Reconstruction in the United States.
**''The Idyll of the Deep South,'' depicts the perseverance of African-American song and dance against the cruelty of lynching and other threats to African Americans in the United States.
**''Song of the Towers,'' depicts three events in United States history from an African-American lens, including the movement of African Americans towards the North in the 1910s, the rise of the Harlem Renaissance in the 1920s, and the Great Depression in the 1930s.
* Four-part mural cycle (including ''Aspiration'') at the [[Texas Centennial Exposition]], 1936<ref>Woods, Marianne (October 23, 2014). "[https://usso.uk/from-harlem-to-texas-african-american-art-and-the-murals-of-aaron-douglas/ From Harlem to Texas: African American Art and the Murals of Aaron Douglas]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". ''US Studies Online''. [[British Association for American Studies]]. Retrieved 2020-11-28.</ref>
* Illustrations included in selected editions of [[Countee Cullen]]'s ''[[Caroling Dusk]]'' and Alain Locke's ''[[The New Negro]]''.<ref name=":2" />
=== O tuma nim yi laɣilaɣim ===
* ''Let My People Go'', [[Metropolitan Museum of Art]], New York City<ref name=":1" />
* ''The Judgment Day'', [[National Gallery of Art]], Washington DC<ref name=":1" />
* ''The Founding of Chicago'', [[Spencer Museum of Art]], Lawrence, KS<ref>{{Cite web|title = Spencer Museum of Art {{!}} Collection – The Founding of Chicago|url = http://collection.spencerart.ku.edu/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=30270&viewType=detailView|website = collection.spencerart.ku.edu|access-date = 2016-01-25|archive-date = 2015-03-15|archive-url = https://web.archive.org/web/20150315231845/http://collection.spencerart.ku.edu/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=30270&viewType=detailView|url-status = dead}}</ref>
* ''Study for "Aspects of Negro Life: From Slavery Through Reconstruction"'', [[Baltimore Museum of Art]], Baltimore, MD<ref>{{Cite web|title = Study for 'Aspects of Negro Life: From Slavery Through Reconstruction'|url = https://collection.artbma.org/emuseum/view/objects/asitem/tag$0040African$0020American$0020artist/10/primaryMaker-asc?t:state:flow=942555c2-e85c-482d-af7e-9e883306597a|publisher = The Baltimore Museum of Art. artbma.org|access-date = 2020-11-28|archive-date = 2020-12-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20201206012510/https://collection.artbma.org/emuseum/view/objects/asitem/tag$0040African$0020American$0020artist/10/primaryMaker-asc?t:state:flow=942555c2-e85c-482d-af7e-9e883306597a|url-status = dead}}</ref>
==Kundivihira==
{{Reflist|30em}}
==External links==
{{Commons category}}
* [https://web.archive.org/web/20060710084911/http://xroads.virginia.edu/~MA03/staples/douglas/home.html Aaron Douglas: Depression Era Murals] from American Studies at the University of Virginia
*[http://www.fisk.edu/assets/files/bm/douglas-aaroncollectionoriginal1921-1973.pdf Aaron Douglas Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190323/http://www.fisk.edu/assets/files/bm/douglas-aaroncollectionoriginal1921-1973.pdf |date=2016-03-04 }} at the Special Collections and Archives at [[Fisk University]].
*[http://archives.nypl.org/scm/20697#descriptive_identity Aaron Douglas Papers] at the [[Schomburg Center for Research in Black Culture]], [[New York Public Library]].
*[http://www.aarondouglas.ku.edu/resources/teacher_resource.pdf Aaron Douglas: Teacher Resource]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} published by the [[Spencer Museum of Art]], at the [[University of Kansas]].
*[https://missouriartists.org/person/morem66/ Missouri Remembers: Artists in Missouri through 1951]
{{DEFAULTSORT:Douglas, Aaron}}
[[Category:1899 births]]
[[Category:1979 deaths]]
[[Category:Artists from Topeka, Kansas]]
[[Category:African-American illustrators]]
[[Category:20th-century American painters]]
[[Category:American male painters]]
[[Category:University of Nebraska–Lincoln alumni]]
[[Category:Artists from Manhattan]]
[[Category:People from Harlem]]
[[Category:Artists from Nashville, Tennessee]]
[[Category:Fisk University faculty]]
[[Category:Painters from New York City]]
[[Category:Harlem Renaissance]]
[[Category:Treasury Relief Art Project artists]]
[[Category:University of Kansas alumni]]
[[Category:African-American graphic designers]]
[[Category:American graphic designers]]
[[Category:20th-century African-American painters]]
[[Category:AIGA medalists]]
[[Category:20th-century American male artists]]
[[Category:Topeka High School alumni]]
jwk9ui4wh4knfbj3fyd1axf0us2slth
Marcia Kure
0
29982
139824
103010
2026-06-10T16:04:14Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139824
wikitext
text/x-wiki
'''Marcia Kure''' {{Pronunciation|Ha-Marcia Kure.ogg|help=no}} (bɛ dɔɣi o la yuuni 1970) o nyɛla [[Nigerians|Nigerian]] nucheeni tuun tumda ŋun tuma jendi [[mixed media]] paintings nti pahi durɔɔyibu din tɔɣisiri postcolonial yɛltɔɣa.<ref>{{Cite web|title=Collections Online {{!}} British Museum|url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG219861|access-date=2021-01-30|website=www.britishmuseum.org}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.purdyhicks.com/display.php?aID=242#3|title=Marcia Kure Portfolio at Purdyhicks Gallery|website=www.purdyhicks.com|access-date=2019-07-09|archive-date=2018-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123603/http://www.purdyhicks.com/display.php?aID=242#3|url-status=dead}}</ref>
== O pilli mini shikuru chandi ==
Kure daa nyɛli bɛ ni dɔɣi so [[Kano State]], Nigeria.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.inglettgallery.com/artists/marcia-kure|title=Susan Inglett Gallery {{!}} Marcia Kure|website=www.inglettgallery.com|access-date=2019-07-09}}</ref> O nyɛla ŋun bɔhim [[University of Nigeria, Nsukka]] n be [[Obiora Udechukwu]], ka daa naagi yuuni 1994 ni nucheeni tuma shɛhira gbaŋ din jendi peentin.<ref name="Bio">{{cite web|url=http://www.marciakure.com/bio.html|title=Biography|website=Marcia Kure|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325183857/http://www.marciakure.com/bio.html|archive-date=25 March 2015|url-status=dead|access-date=8 March 2015|df=dmy-all}}</ref><ref>Simon Ottenberg, ''New Traditions from Nigeria: Seven Artists of the [[Nsukka group]],'' (Washington, DC: Smithsonian Institution Press, 1997) p. 153</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=http://artctualite.com/forged-and-forced-unions-interview-with-marcia-kure/|title=Forged and Forced Unions: Interview with Marcia Kure {{!}} Art/ctualité|last=Sara|language=en-US|access-date=2019-07-09|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709191653/http://artctualite.com/forged-and-forced-unions-interview-with-marcia-kure/|url-status=dead}}</ref>
===Exhibitions and collections===
Kure had her New York debut at the Skoto Gallery in 1995.<ref>{{Cite news |last=Cotter |first=Holland |date=2013-06-13 |title=Marcia Kure: 'Tease' |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/06/14/arts/design/marcia-kure-tease.html |access-date=2022-04-15 |issn=0362-4331}}</ref> Solo exhibitions have included:
* [[Goethe-Institut]], Lagos
* Purdy Hicks Gallery, London
* Susan Inglett Gallery, New York.<ref>{{cite web|title = Hope Gangloff|url = http://www.richardhellergallery.com/dynamic/artist_bio.asp?ArtistID=62|website = Richard Heller Gallery|access-date = 2018-07-25|archive-date = 2018-07-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20180725184142/http://www.richardhellergallery.com/dynamic/artist_bio.asp?ArtistID=62|url-status = dead}} {{verify source |date=September 2019 |reason=This ref was deleted Special:Diff/905536117 by a bug in VisualEditor and later restored by a bot from the original cite located at Special:Permalink/893029670 cite #7 - verify the cite is accurate and delete this template. [[User:GreenC_bot/Job_18]]}}</ref>
From January to March 2014, Kure was [[artist-in-residence]] at London's [[Victoria and Albert Museum]].<ref name="V&A">{{cite web|url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/v/visual-artist-in-residence-marcia-kure/|title=Visual Artist in Residence: Marcia Kure|website=Victoria and Albert Museum|access-date=3 June 2019}}</ref>
Group exhibitions include:
* [[Kemper Museum of Contemporary Art]]
* [[New Museum]], New York
* Barbican Art Galleries, London
* National Gallery of Art, Lagos
* WIELS Contemporary Art Center, Brussels<ref name=":0" />
O tuma nim nyɛla a ni ni tooi nya shɛŋa din do gbunni ŋɔ puuni :
* [[British Museum]]
* [[Centre Pompidou]]
* [[National Museum of African Art]]
* [[Smithsonian Institution]]
* [[Newark Museum|The Newark Museum]]
* [[North Carolina Museum of Art]]
* [[Cleveland Clinic]]
* Sindika Dokolo Foundation, Luanda, Angola
* United States Embassy, Abuja.<ref>{{Cite web|url=https://www.inglettgallery.com/artists/marcia-kure|title=Susan Inglett Gallery {{!}} Marcia Kure|website=www.inglettgallery.com|access-date=2019-07-09}}</ref>
Kure has participated in:
* 2005 [[Sharjah Biennale|Sharjah International Biennial]] (2005)<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.officinedellimmagine.com/marciakure.html|title=Marcia Kure|website=www.officinedellimmagine.com|access-date=2019-07-09}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 2006: International Biennial of Contemporary Art, Seville (directed by [[Okwui Enwezor]])
* 2013: La Triennial
===O kpaŋmaŋ pina mini nintiɣibo===
* 1994: [[Uche Okeke]] Prize for drawing
* 2004: Elena Prentice Rulon-Miller Scholarship Fund/Minority Work Study Grant, [[Haystack Mountain School of Crafts]]
* 2007 - 2008: [[Smithsonian Institution|Smithsonian]] Artist Research Fellowship
* 2007 - 2008: Program Puffin Grant for ''Burqua as Shelter'' sculpture, [[Charleston, South Carolina]]
===O karachi tali===
* 2004: Teaching Internship, [[St. Mark's School (Massachusetts)|St. Mark’s School]], [[Southborough, Massachusetts]]
* 2019: [[Royal Institute of Art]], Stockholm, Sweden<ref>{{Cite web|url=https://kkh.se/en/pushing-boundaries-new-forms-of-sculptures-with-marcia-kure-guest-professor-at-kkh-in-february-2019/|title=Pushing Boundaries: New Forms of Sculpture with Marcia Kure - Guest professor at KKH in February 2019|website=kkh.se|access-date=2019-03-08|archive-date=2019-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217212048/http://kkh.se/en/pushing-boundaries-new-forms-of-sculptures-with-marcia-kure-guest-professor-at-kkh-in-february-2019/|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Kure, Marcia}}
[[Category:Living people]]
[[Category:University of Nigeria alumni]]
[[Category:1970 births]]
[[Category:21st-century Nigerian painters]]
[[Category:Nigerian women painters]]
[[Category:People from Kano]]
[[Category:Nigerian expatriates in the United States]]
[[Category:American artists of Nigerian descent]]
kmdjqcxjihsdk1xdin5q7kgew8txn2s
The Cosby Show
0
31070
139795
107663
2026-06-10T14:53:42Z
ToadetteEdit
3740
139795
wikitext
text/x-wiki
The Cosby Show
Di nyɛla America nim ''television'' [[Sitcom|''sitcom'']]. ( [[Ed. Weinberger]] ni [[Michael J .Leeson]] daa yihi li na) ka di pilgiri [[Bill Cosby]] PA di daa shooyiri [[NBC]] zuhu Danŋ kpa September 20, 1984, to April 30, 1992, PA di zaa daa yihsi 201 hour pirgili episodi nima n chani di ba nii season nima.
dlym914yf6wolrx67hxmix6gktl7q4x
139798
139795
2026-06-10T14:56:11Z
ToadetteEdit
3740
ToadetteEdit chama yaɣili [[Rahi]] to [[The Cosby Show]]: ???
139795
wikitext
text/x-wiki
The Cosby Show
Di nyɛla America nim ''television'' [[Sitcom|''sitcom'']]. ( [[Ed. Weinberger]] ni [[Michael J .Leeson]] daa yihi li na) ka di pilgiri [[Bill Cosby]] PA di daa shooyiri [[NBC]] zuhu Danŋ kpa September 20, 1984, to April 30, 1992, PA di zaa daa yihsi 201 hour pirgili episodi nima n chani di ba nii season nima.
dlym914yf6wolrx67hxmix6gktl7q4x
139800
139798
2026-06-10T14:56:40Z
ToadetteEdit
3740
/* */
139800
wikitext
text/x-wiki
'''''The Cosby Show''''' nyɛla America nim ''television'' [[Sitcom|''sitcom'']]. ( [[Ed. Weinberger]] ni [[Michael J .Leeson]] daa yihi li na) ka di pilgiri [[Bill Cosby]] PA di daa shooyiri [[NBC]] zuhu Danŋ kpa September 20, 1984, to April 30, 1992, PA di zaa daa yihsi 201 hour pirgili episodi nima n chani di ba nii season nima.
89ux7j1xuuavge19wcovy6kfq1b4y06
Dagbanli yuya
0
32476
139858
119827
2026-06-10T21:48:04Z
Tenaciuos Ntaawa
4633
Improve the article
139858
wikitext
text/x-wiki
Biɛhigu puuni Dagbamba malila yu' Shɛŋa bɛ mali booni bɛ bihi, yuya maa Shɛŋa n-do gbunni ŋɔ
1.Napodoo
2.Tipaga
3.Tidoo
4.Balimihi
5.Sibpaga
6.Sibdoo
8.Wumbedoo
9.Wumbe paga
10.Naama
11.Malititi
12.Tipagya
.13.Mandeeya
14.Wunzali
15.Wuninmi
16.Wuntia
17.Lahiri
18.Fulera
19.Maata
20.Kubura.
cuti9w6jcqoesy5382g364f0nhgu0l6
139859
139858
2026-06-10T21:50:01Z
Tenaciuos Ntaawa
4633
Improve the article
139859
wikitext
text/x-wiki
Biɛhigu puuni Dagbamba malila yu' Shɛŋa bɛ mali booni bɛ bihi, yuya maa Shɛŋa n-do gbunni ŋɔ
1.Napodoo
2.Tipaɣa
3.Tidoo
4.Balimihi
5.Sibpaɣa
6.Sibdoo
8.Wumbedoo
9.Wumbe paɣa
10.Naama
11.Malititi
12.Tipaɣya
.13.Mandeeya
14.Wunzali
15.Wuninmi
16.Wuntia
17.Lahiri
18.Fulera
19.Maata
20.Kubura.
i91jsic93dx9mwsb6zog4rmnskjq4tp
Mawazine
0
33342
139801
139766
2026-06-10T14:57:03Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139801
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa. Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni. JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
8zld6yqe73duchflvlpqrqn20kj0l9d
139810
139801
2026-06-10T15:05:29Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139810
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi managementbmaa ni ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli. Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
eh5mn6cotmbgjr2r8cgoi7dig6f43mj
139812
139810
2026-06-10T15:09:49Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139812
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pia ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009. Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tolli ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim. Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
eqyl2kg7gopqtdgba23l16ihfa0d9h9
139819
139812
2026-06-10T15:27:14Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139819
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref>{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula. Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola. Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi. Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
618ojcv26v47cr3yy546fqe5sajeutt
139821
139819
2026-06-10T15:58:18Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139821
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref>{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni. Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na. Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa. Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni. Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa. King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa. Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
0jze6phy3jzt09berolqtk49ek6cvae
139825
139821
2026-06-10T16:32:04Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139825
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni.<ref name=":3" /> Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na.<ref name=":7" /> Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa.<ref name=":3" /> Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni.<ref name=":4" /> Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa.<ref name=":4" /> King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa.<ref name=":4" /> Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.<ref name=":4" />
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.<ref>{{Cite web|last=Kasraoui|first=Safaa|date=2023-02-02|title=Morocco’s Mawazine Festival to Make a Comeback in 2024|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/36723/moroccos-mawazine-festival-to-make-a-comeback-in-2024/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=MASAITI|first=Amira EL|date=2023-02-02|title=Festival Mawazine to come back in 2024 after a three year hiatus|url=https://en.hespress.com/57978-festival-mawazine-to-come-back-in-2024-after-three-year-hiatus.html|access-date=2026-06-10|website=HESPRESS English - Morocco News|language=en-US}}</ref>
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni. Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
2z27gjgupht043pzw6i89nqhd254j0r
139826
139825
2026-06-10T16:47:01Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139826
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni.<ref name=":3" /> Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na.<ref name=":7" /> Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa.<ref name=":3" /> Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni.<ref name=":4" /> Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa.<ref name=":4" /> King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa.<ref name=":4" /> Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.<ref name=":4" />
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.<ref>{{Cite web|last=Kasraoui|first=Safaa|date=2023-02-02|title=Morocco’s Mawazine Festival to Make a Comeback in 2024|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/36723/moroccos-mawazine-festival-to-make-a-comeback-in-2024/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=MASAITI|first=Amira EL|date=2023-02-02|title=Festival Mawazine to come back in 2024 after a three year hiatus|url=https://en.hespress.com/57978-festival-mawazine-to-come-back-in-2024-after-three-year-hiatus.html|access-date=2026-06-10|website=HESPRESS English - Morocco News|language=en-US}}</ref>
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali, di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani. Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700 n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu. Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, Cuban musician Eliades Ochoa, Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, mini Iranian ensemble Eshtiaq.
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu. Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola. Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref> Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.<ref>{{Cite web|date=2016-08-02|title=Morocco's Mawazine festival stirs controversy|url=https://theworld.org/stories/2016/08/02/moroccos-mawazine-festival-stirs-controversy|access-date=2026-06-10|website=The World from PRX|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2012 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2012.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
atep30jaq014vikregemdoe4abwfce2
139835
139826
2026-06-10T17:03:43Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139835
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni.<ref name=":3" /> Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na.<ref name=":7" /> Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa.<ref name=":3" /> Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni.<ref name=":4" /> Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa.<ref name=":4" /> King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa.<ref name=":4" /> Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.<ref name=":4" />
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.<ref>{{Cite web|last=Kasraoui|first=Safaa|date=2023-02-02|title=Morocco’s Mawazine Festival to Make a Comeback in 2024|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/36723/moroccos-mawazine-festival-to-make-a-comeback-in-2024/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=MASAITI|first=Amira EL|date=2023-02-02|title=Festival Mawazine to come back in 2024 after a three year hiatus|url=https://en.hespress.com/57978-festival-mawazine-to-come-back-in-2024-after-three-year-hiatus.html|access-date=2026-06-10|website=HESPRESS English - Morocco News|language=en-US}}</ref>
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.magharebia.com/|access-date=2026-06-10|website=www.magharebia.com}}</ref>daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali,<ref name=":8" /> di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani.<ref name=":8" /> Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700<ref name=":8" /> n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu.<ref name=":8" /> Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, <ref>{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref>Cuba yili yilindiba Eliades Ochoa,<ref>{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref> Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, <ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>mini Iranian ensemble Eshtiaq.<ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu.<ref name=":8" /> Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola.<ref name=":8" /> Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.<ref name=":8" /> Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.<ref name=":8" />
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.<ref name=":8" />
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref> Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.<ref>{{Cite web|date=2016-08-02|title=Morocco's Mawazine festival stirs controversy|url=https://theworld.org/stories/2016/08/02/moroccos-mawazine-festival-stirs-controversy|access-date=2026-06-10|website=The World from PRX|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2012 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2012.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
d9oicc8jir92heu9izea2dyix5h677b
139837
139835
2026-06-10T17:07:16Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139837
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni.<ref name=":3" /> Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na.<ref name=":7" /> Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa.<ref name=":3" /> Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni.<ref name=":4" /> Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa.<ref name=":4" /> King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa.<ref name=":4" /> Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.<ref name=":4" />
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.<ref>{{Cite web|last=Kasraoui|first=Safaa|date=2023-02-02|title=Morocco’s Mawazine Festival to Make a Comeback in 2024|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/36723/moroccos-mawazine-festival-to-make-a-comeback-in-2024/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=MASAITI|first=Amira EL|date=2023-02-02|title=Festival Mawazine to come back in 2024 after a three year hiatus|url=https://en.hespress.com/57978-festival-mawazine-to-come-back-in-2024-after-three-year-hiatus.html|access-date=2026-06-10|website=HESPRESS English - Morocco News|language=en-US}}</ref>
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.magharebia.com/|access-date=2026-06-10|website=www.magharebia.com}}</ref>daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali,<ref name=":8" /> di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700<ref name=":8" /> n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu.<ref name=":8" /> Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, <ref name=":9">{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref>Cuba yili yilindiba Eliades Ochoa,<ref>{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref> Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, <ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>mini Iranian ensemble Eshtiaq.<ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu.<ref name=":8" /> Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola.<ref name=":8" /> Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.<ref name=":8" /> Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.<ref name=":8" />
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.<ref name=":8" /><ref name=":9" />
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref> Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.<ref>{{Cite web|date=2016-08-02|title=Morocco's Mawazine festival stirs controversy|url=https://theworld.org/stories/2016/08/02/moroccos-mawazine-festival-stirs-controversy|access-date=2026-06-10|website=The World from PRX|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2012 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2012.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
== Kundivihira ==
31qdvu2odvs27m9b0ruj85xbqqq8m8i
139839
139837
2026-06-10T17:11:54Z
Maltima Rabia
5146
Added content
139839
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni.<ref name=":3" /> Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na.<ref name=":7" /> Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa.<ref name=":3" /> Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni.<ref name=":4" /> Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa.<ref name=":4" /> King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa.<ref name=":4" /> Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.<ref name=":4" />
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.<ref>{{Cite web|last=Kasraoui|first=Safaa|date=2023-02-02|title=Morocco’s Mawazine Festival to Make a Comeback in 2024|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/36723/moroccos-mawazine-festival-to-make-a-comeback-in-2024/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=MASAITI|first=Amira EL|date=2023-02-02|title=Festival Mawazine to come back in 2024 after a three year hiatus|url=https://en.hespress.com/57978-festival-mawazine-to-come-back-in-2024-after-three-year-hiatus.html|access-date=2026-06-10|website=HESPRESS English - Morocco News|language=en-US}}</ref>
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.magharebia.com/|access-date=2026-06-10|website=www.magharebia.com}}</ref>daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali,<ref name=":8" /> di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700<ref name=":8" /> n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu.<ref name=":8" /> Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, <ref name=":9">{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref>Cuba yili yilindiba Eliades Ochoa,<ref>{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref> Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, <ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>mini Iranian ensemble Eshtiaq.<ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu.<ref name=":8" /> Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola.<ref name=":8" /> Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.<ref name=":8" /> Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.<ref name=":8" />
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.<ref name=":8" /><ref name=":9" />
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref> Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.<ref>{{Cite web|date=2016-08-02|title=Morocco's Mawazine festival stirs controversy|url=https://theworld.org/stories/2016/08/02/moroccos-mawazine-festival-stirs-controversy|access-date=2026-06-10|website=The World from PRX|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2012 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2012.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
Lala yuuni ŋɔ Chuɣu maa daa nyɛla din ʒi ninvuɣu pala na. Niriba ban kalinli daa yiŋsi 160,000 n daa kana American yili yilinda Jennifer Lopez dɛima maa ni din daa nyɛ bini zaŋ yoogi ʒima, ka salo ban kalinli yiŋsi 180,000 ban kana Pharrell Williams dɛima maa ni din daa niŋ Asibiri dali silimi gɔli May biɛɣu pihita dali maa. DJ Avicil dɛima maa daa nyɛla din nyɛ niriba ban kalinli yiŋsi 200,000 Atandali silimi gɔli June dahin yini dali OLM Souissi akpaaku din bɛ Rabat, di daa pahi Mawazine chuɣu din daa nyɛ 14th Rhythms n ti duniya zaa , ban nu pa di zuɣu maa yɛligu ni.
== Kundivihira ==
ch10xclvu5l1j0a1g8c64f2j2oqml32
139840
139839
2026-06-10T17:13:14Z
Maltima Rabia
5146
Added references
139840
wikitext
text/x-wiki
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni.<ref name=":3" /> Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na.<ref name=":7" /> Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa.<ref name=":3" /> Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni.<ref name=":4" /> Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa.<ref name=":4" /> King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa.<ref name=":4" /> Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.<ref name=":4" />
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.<ref>{{Cite web|last=Kasraoui|first=Safaa|date=2023-02-02|title=Morocco’s Mawazine Festival to Make a Comeback in 2024|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/36723/moroccos-mawazine-festival-to-make-a-comeback-in-2024/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=MASAITI|first=Amira EL|date=2023-02-02|title=Festival Mawazine to come back in 2024 after a three year hiatus|url=https://en.hespress.com/57978-festival-mawazine-to-come-back-in-2024-after-three-year-hiatus.html|access-date=2026-06-10|website=HESPRESS English - Morocco News|language=en-US}}</ref>
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.magharebia.com/|access-date=2026-06-10|website=www.magharebia.com}}</ref>daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali,<ref name=":8" /> di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700<ref name=":8" /> n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu.<ref name=":8" /> Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, <ref name=":9">{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref>Cuba yili yilindiba Eliades Ochoa,<ref>{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref> Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, <ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>mini Iranian ensemble Eshtiaq.<ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu.<ref name=":8" /> Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola.<ref name=":8" /> Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.<ref name=":8" /> Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.<ref name=":8" />
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.<ref name=":8" /><ref name=":9" />
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref> Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.<ref>{{Cite web|date=2016-08-02|title=Morocco's Mawazine festival stirs controversy|url=https://theworld.org/stories/2016/08/02/moroccos-mawazine-festival-stirs-controversy|access-date=2026-06-10|website=The World from PRX|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2012 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2012.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
Lala yuuni ŋɔ Chuɣu maa daa nyɛla din ʒi ninvuɣu pala na. Niriba ban kalinli daa yiŋsi 160,000 n daa kana American yili yilinda Jennifer Lopez dɛima maa ni din daa nyɛ bini zaŋ yoogi ʒima, ka salo ban kalinli yiŋsi 180,000 ban kana Pharrell Williams dɛima maa ni din daa niŋ Asibiri dali silimi gɔli May biɛɣu pihita dali maa. DJ Avicil dɛima maa daa nyɛla din nyɛ niriba ban kalinli yiŋsi 200,000 Atandali silimi gɔli June dahin yini dali OLM Souissi akpaaku din bɛ Rabat, di daa pahi Mawazine chuɣu din daa nyɛ 14th Rhythms n ti duniya zaa , ban nu pa di zuɣu maa yɛligu ni.<ref>{{Cite web|last=mwn|date=2011-08-22|title=Advancing Regional and Local Governance Will Build Morocco’s Democracy Stresses Mohamed VI|url=https://www.moroccoworldnews.com/2011/08/159936/advancing-regional-and-local-governance-will-build-moroccos-democracy-stresses-king-mohamed-vi/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref>
== Kundivihira ==
6xidv1feg40lvooa9quzkp1jd2k43ud
139841
139840
2026-06-10T17:18:41Z
Maltima Rabia
5146
Added a bio
139841
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni.<ref name=":3" /> Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na.<ref name=":7" /> Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa.<ref name=":3" /> Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni.<ref name=":4" /> Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa.<ref name=":4" /> King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa.<ref name=":4" /> Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.<ref name=":4" />
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.<ref>{{Cite web|last=Kasraoui|first=Safaa|date=2023-02-02|title=Morocco’s Mawazine Festival to Make a Comeback in 2024|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/36723/moroccos-mawazine-festival-to-make-a-comeback-in-2024/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=MASAITI|first=Amira EL|date=2023-02-02|title=Festival Mawazine to come back in 2024 after a three year hiatus|url=https://en.hespress.com/57978-festival-mawazine-to-come-back-in-2024-after-three-year-hiatus.html|access-date=2026-06-10|website=HESPRESS English - Morocco News|language=en-US}}</ref>
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.magharebia.com/|access-date=2026-06-10|website=www.magharebia.com}}</ref>daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali,<ref name=":8" /> di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700<ref name=":8" /> n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu.<ref name=":8" /> Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, <ref name=":9">{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref>Cuba yili yilindiba Eliades Ochoa,<ref>{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com}}</ref> Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, <ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>mini Iranian ensemble Eshtiaq.<ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu.<ref name=":8" /> Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola.<ref name=":8" /> Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.<ref name=":8" /> Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.<ref name=":8" />
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.<ref name=":8" /><ref name=":9" />
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref> Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.<ref>{{Cite web|date=2016-08-02|title=Morocco's Mawazine festival stirs controversy|url=https://theworld.org/stories/2016/08/02/moroccos-mawazine-festival-stirs-controversy|access-date=2026-06-10|website=The World from PRX|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2012 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2012.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr}}</ref>
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
Lala yuuni ŋɔ Chuɣu maa daa nyɛla din ʒi ninvuɣu pala na. Niriba ban kalinli daa yiŋsi 160,000 n daa kana American yili yilinda Jennifer Lopez dɛima maa ni din daa nyɛ bini zaŋ yoogi ʒima, ka salo ban kalinli yiŋsi 180,000 ban kana Pharrell Williams dɛima maa ni din daa niŋ Asibiri dali silimi gɔli May biɛɣu pihita dali maa. DJ Avicil dɛima maa daa nyɛla din nyɛ niriba ban kalinli yiŋsi 200,000 Atandali silimi gɔli June dahin yini dali OLM Souissi akpaaku din bɛ Rabat, di daa pahi Mawazine chuɣu din daa nyɛ 14th Rhythms n ti duniya zaa , ban nu pa di zuɣu maa yɛligu ni.<ref>{{Cite web|last=mwn|date=2011-08-22|title=Advancing Regional and Local Governance Will Build Morocco’s Democracy Stresses Mohamed VI|url=https://www.moroccoworldnews.com/2011/08/159936/advancing-regional-and-local-governance-will-build-moroccos-democracy-stresses-king-mohamed-vi/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref>
== Kundivihira ==
nq3ahtssq6nc2e718tsn0h3osgxnwtl
Amani Festival
0
33354
139772
2026-06-10T12:43:34Z
Zaabash
7500
Created an article
139772
wikitext
text/x-wiki
'''Festival Amani''' nyɛla chʋɣʋ shɛli bɛ ni puhiri yuni kam zaŋ chaŋ suhidoo polo kabɛ puhirili Democratic Republic of Congo ni Lakes titali yaɣil
eivd56amkh56kmktnxb3lyjd97vvkb2
Ruvyironza River
0
33355
139775
2026-06-10T13:39:54Z
Kalakpagh
2501
created article
139775
wikitext
text/x-wiki
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
b0u7abgswq5wacd4lkgj8hyj2r24a1z
139776
139775
2026-06-10T13:40:35Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139776
wikitext
text/x-wiki
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
== Kundivihira ==
nk55ezsx2826w3molxqv9aypi2usokv
139777
139776
2026-06-10T13:45:05Z
Kalakpagh
2501
added databox
139777
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
== Kundivihira ==
hu95a4kafbq3i7oroamzhurx6pilr7l
139778
139777
2026-06-10T13:50:55Z
Kalakpagh
2501
/* Course */ Updated Content
139778
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}}{{efn|The [[Blue Nile]] contributes much more water to the Nile than the White Nile. An approach that went upstream from the mouth of the Nile, always following the branches with the greatest flow, would give a source in Ethiopia.{{sfn|Vijverberg|Sibbing|Dejen|2009|pp=163ff}} }} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
== Kundivihira ==
<references />
mz8irksmstagkbc9tf3a2y93o2o1fmr
139779
139778
2026-06-10T13:52:26Z
Kalakpagh
2501
/* Source of the Nile */ Updated Content
139779
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
== Kundivihira ==
<references />
32q5qt3c6ekqpmimd8zjabrnzzxwd62
139784
139779
2026-06-10T14:20:39Z
Kalakpagh
2501
/* Source of the Nile */ Updated Content
139784
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
== Kundivihira ==
<references />
4h7m3lv9z9opoaozqzy29v8vci1o1yw
139827
139784
2026-06-10T16:53:42Z
Kalakpagh
2501
/* Environment */ Updated Content
139827
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
Nyabiraba din be Gitega yaɣili, Ruvyironza nyɛla din mali {{convert|728|km2}} kulibɔna ka di nyɛ din zɔri kamani {{convert|10|m3/s}}. Lala yaɣili ŋɔ yuuni saa mibu nyɛla {{convert|1209|mm}} ka saa yi kuli yɛlli ni o bi mi amaa ka ni {{convert|17.8|C}}.{{sfn|Ntungumburanye|Nindamutsa|2018|p=34}}{{sfn|Document d’orientation strategique|p=42}}
==Marshes==
Ruvyironza kulibɔŋ nyɛla din mali yikanima kamani {{convert|8425|ha}} ka di puuni yikanima 7,310 bee kɔbigi puuni vaabu pihinii ni ayopɔin nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim tum yuuni 1998.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=20}} Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ tiŋ yuli booni Gishubi din be Gitega, ka nyɛ din waligi li ka chɛ Makebuka. Kanyangwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti Gishubi n chani nti chirigirin mɔɣili maa nudirigu zuɣu. Lala mɔɣa ayi ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilimi. Tankpaɣu shɛli din be ni maa nyɛla din bi viɛlli zaŋ n-ti bindira niŋbu.{{sfn|Presentation de la Commune Gishubi}}
Silimiin goli December yuuni 2015 sa'karili nyɛla din daa mi tiŋ yuli booni Muhaho, Gitega Province ka nyɛ din daa saɣim bindira pam din daa be Ruvubu mini Ruvyironza mɔɣa ŋɔ ni. Bindira kamani tuya, kawana, wulijo shɛŋa zaa bɛ ni daa pun n kɔ nyɛla bɛ ni daa koŋ shɛli.{{sfn|Des champs dévastés}} Silimiin goli April yuuni 2024 ko'kpɛɣu din daa niŋ Ruvyironza Mɔɣili ni nyɛla din daa saɣiim bindira pam Nyabihanga, Mwaro Province. Kɔdɔriko din be Nyabihanga zaŋ chaŋ Gitega nyɛla din daa kabi.{{sfn|Ndabashinze|2024}}
== Kundivihira ==
<references />
lgilyqru615eylw48jynswamyjth55t
139828
139827
2026-06-10T16:55:04Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139828
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
Nyabiraba din be Gitega yaɣili, Ruvyironza nyɛla din mali {{convert|728|km2}} kulibɔna ka di nyɛ din zɔri kamani {{convert|10|m3/s}}. Lala yaɣili ŋɔ yuuni saa mibu nyɛla {{convert|1209|mm}} ka saa yi kuli yɛlli ni o bi mi amaa ka ni {{convert|17.8|C}}.{{sfn|Ntungumburanye|Nindamutsa|2018|p=34}}{{sfn|Document d’orientation strategique|p=42}}
==Marshes==
Ruvyironza kulibɔŋ nyɛla din mali yikanima kamani {{convert|8425|ha}} ka di puuni yikanima 7,310 bee kɔbigi puuni vaabu pihinii ni ayopɔin nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim tum yuuni 1998.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=20}} Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ tiŋ yuli booni Gishubi din be Gitega, ka nyɛ din waligi li ka chɛ Makebuka. Kanyangwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti Gishubi n chani nti chirigirin mɔɣili maa nudirigu zuɣu. Lala mɔɣa ayi ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilimi. Tankpaɣu shɛli din be ni maa nyɛla din bi viɛlli zaŋ n-ti bindira niŋbu.{{sfn|Presentation de la Commune Gishubi}}
Silimiin goli December yuuni 2015 sa'karili nyɛla din daa mi tiŋ yuli booni Muhaho, Gitega Province ka nyɛ din daa saɣim bindira pam din daa be Ruvubu mini Ruvyironza mɔɣa ŋɔ ni. Bindira kamani tuya, kawana, wulijo shɛŋa zaa bɛ ni daa pun n kɔ nyɛla bɛ ni daa koŋ shɛli.{{sfn|Des champs dévastés}} Silimiin goli April yuuni 2024 ko'kpɛɣu din daa niŋ Ruvyironza Mɔɣili ni nyɛla din daa saɣiim bindira pam Nyabihanga, Mwaro Province. Kɔdɔriko din be Nyabihanga zaŋ chaŋ Gitega nyɛla din daa kabi.{{sfn|Ndabashinze|2024}}
==Hydroelectricity==
Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ shee nyɛla din be Gitega Province Gitega wulinpuhili ka nyɛ din be Karuzi yaɣili tibi zaŋ chaŋ Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla tumdi n tiri Ruvubu Mɔɣili.{{sfn|Centrale hydroélectrique Rushanga}} Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ nyɛla din be [[REGIDESO Burundi]] sulinsi ni ka nyɛ din daa piligi tuna yuuni 1980/1984.{{sfn|Nsabimana|2022|p=40}} Di nyɛla din mali yaa yaɣa dibaa ata kamani 425 KW, 1275 KW n ti pahi 850 KW.{{sfn|Ruvyironza Energypedia}}
Lahabali din daa yina yuuni 2012 minista zaŋ n-ti "Energy and Mines" nyɛla din daa wuhi ni di yi niŋ ka bɛ yi niŋ niɣilim buɣim Ruvyironza (Luvi 047, 039, 012) ni di nyɛla di ni tooi mali yaa kamani 21.2MW.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy|p=37}}
== Kundivihira ==
<references />
gir0qa6i7fsuwkundkn6qzjq93ii8xq
139829
139828
2026-06-10T16:56:21Z
Kalakpagh
2501
/* Hydroelectricity */ Updated Content
139829
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
Nyabiraba din be Gitega yaɣili, Ruvyironza nyɛla din mali {{convert|728|km2}} kulibɔna ka di nyɛ din zɔri kamani {{convert|10|m3/s}}. Lala yaɣili ŋɔ yuuni saa mibu nyɛla {{convert|1209|mm}} ka saa yi kuli yɛlli ni o bi mi amaa ka ni {{convert|17.8|C}}.{{sfn|Ntungumburanye|Nindamutsa|2018|p=34}}{{sfn|Document d’orientation strategique|p=42}}
==Marshes==
Ruvyironza kulibɔŋ nyɛla din mali yikanima kamani {{convert|8425|ha}} ka di puuni yikanima 7,310 bee kɔbigi puuni vaabu pihinii ni ayopɔin nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim tum yuuni 1998.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=20}} Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ tiŋ yuli booni Gishubi din be Gitega, ka nyɛ din waligi li ka chɛ Makebuka. Kanyangwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti Gishubi n chani nti chirigirin mɔɣili maa nudirigu zuɣu. Lala mɔɣa ayi ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilimi. Tankpaɣu shɛli din be ni maa nyɛla din bi viɛlli zaŋ n-ti bindira niŋbu.{{sfn|Presentation de la Commune Gishubi}}
Silimiin goli December yuuni 2015 sa'karili nyɛla din daa mi tiŋ yuli booni Muhaho, Gitega Province ka nyɛ din daa saɣim bindira pam din daa be Ruvubu mini Ruvyironza mɔɣa ŋɔ ni. Bindira kamani tuya, kawana, wulijo shɛŋa zaa bɛ ni daa pun n kɔ nyɛla bɛ ni daa koŋ shɛli.{{sfn|Des champs dévastés}} Silimiin goli April yuuni 2024 ko'kpɛɣu din daa niŋ Ruvyironza Mɔɣili ni nyɛla din daa saɣiim bindira pam Nyabihanga, Mwaro Province. Kɔdɔriko din be Nyabihanga zaŋ chaŋ Gitega nyɛla din daa kabi.{{sfn|Ndabashinze|2024}}
==Hydroelectricity==
Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ shee nyɛla din be Gitega Province Gitega wulinpuhili ka nyɛ din be Karuzi yaɣili tibi zaŋ chaŋ Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla tumdi n tiri Ruvubu Mɔɣili.{{sfn|Centrale hydroélectrique Rushanga}} Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ nyɛla din be [[REGIDESO Burundi]] sulinsi ni ka nyɛ din daa piligi tuna yuuni 1980/1984.{{sfn|Nsabimana|2022|p=40}} Di nyɛla din mali yaa yaɣa dibaa ata kamani 425 KW, 1275 KW n ti pahi 850 KW.{{sfn|Ruvyironza Energypedia}}
Lahabali din daa yina yuuni 2012 minista zaŋ n-ti "Energy and Mines" nyɛla din daa wuhi ni di yi niŋ ka bɛ yi niŋ niɣilim buɣim Ruvyironza (Luvi 047, 039, 012) ni di nyɛla di ni tooi mali yaa kamani 21.2MW.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy|p=37}}
==See also==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{Reflist |25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/search?query=Centrale%20hydroelectrique%20Rushanga#map=18/-3.34734/29.98530 |accessdate=2024-08-15
|title=Centrale hydroélectrique Rushanga |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Centrale hydroélectrique Rushanga}} }}
*{{Citation |ref={{harvid|CIESIN 2016}} |last=Center For International Earth Science Information Network-CIESIN-Columbia University |title=Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Count |date=2016 |url=https://beta.sedac.ciesin.columbia.edu/data/set/gpw-v4-population-count |access-date=2025-06-20 |publisher=Palisades, NY: NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC) |doi=10.7927/H4X63JVC}}
*{{citation |url=https://isanganiro.org/2015/10/12/des-champs-devastes-par-les-pluies-torrentielles-a-mutaho/ |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Des champs dévastés par les pluies torrentielles à Mutaho |work=Isanganiro |date=10 December 2015 |ref={{harvid|Des champs dévastés}} }}
*{{citation |url=https://ifdc.org/wp-content/uploads/2023/09/Dorientation-strategique-damenagement-des-bassins-versants-et-de-lutte-antierosive.pdf
|title=Document d'orientation strategique d'amenagement des bassins versants et de lutte antierosive |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|publisher=Ministere de l’environnement, de l’agriculture et de l’elevage |location=Gitega |date=March 2022 |ref={{harvid|Document d’orientation strategique}} }}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*{{citation |last1=Linke |first1=Simon |last2=Lehner |first2=Bernhard |last3=Ouellet Dallaire |first3=Camille |last4=Ariwi |first4=Joseph |last5=Grill |first5=Günther |last6=Anand |first6=Mira |last7=Beames |first7=Penny |last8=Burchard-Levine |first8=Vicente |last9=Maxwell |first9=Sally |last10=Moidu |first10=Hana |last11=Tan |first11=Florence |last12=Thieme |first12=Michele |date=2019-12-09 |title=Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution |url=https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 |journal=Scientific Data |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-019-0300-6 |issn=2052-4463 |pmc=6901482 |pmid=31819059}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014
|archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/nyabihanga-une-partie-des-riverains-de-la-ruvyironza-dans-la-desolation-totale/ |accessdate=2024-09-06
|last=Ndabashinze |first=Rénovat |title=Nyabihanga : Une partie des riverains de la Ruvyironza dans la désolation totale
|language=fr |work=Iwacu |date=9 April 2024}}
*{{citation |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/nile.html |encyclopedia=Encarta online encyclopedia |access-date=2019-11-19
|title=Nile |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513133842/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/Nile.html
|archive-date=2008-05-13 |url-status=dead |ref={{harvid|Nile Encarta}} }}
*{{citation |url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/294843/1/Th%C3%A8se-Ren%C3%A9-Nsabimana-15-09-2022-compressed1.pdf |accessdate=2024-08-15
|last=Nsabimana |first=René |title=Quality of service and access to electricity in Burundi and East Africa, a comparison of sector performance
|date=September 2022 |publisher=University of Liège}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2021-12/etude_vulnarabilit_adaptation_ccbi.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|last1=Ntungumburanye |first1=Gérard |last2=Nindamutsa |first2=Astère |title=Etude de vulnerabilite et d'adaptation aux changements climatiques
|publisher=Ministère de l’Environnement, de l’Agriculture et de l’Elevage |date=November 2018}}
*{{citation |url=http://www.provincegitega.gov.bi/index.php/communes/gishubi/decouvrir-gishubi |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Presentation de la Commune Gishubi |publisher=Gitaga government |ref={{harvid|Presentation de la Commune Gishubi}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/relation/5392957#map=10/-3.5574/29.8306 |accessdate=2024-09-05
|title=Relation: Ruvyironza (5392957) |work=OpenStreetMap |date=6 April 2024
|ref={{harvid|Relation: Ruvyironza (5392957)}} }}
*{{citation |url=http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html |accessdate=2024-09-05
|title=River Nile |publisher=Geocities |archive-url=https://web.archive.org/web/20020118190004/http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html
|archive-date=18 January 2002
|ref={{harvid|River Nile Geocities}} }}
*{{citation |url=https://energypedia.info/wiki/Ruvyironza |accessdate=2024-08-15
|title=Ruvyironza |work=Energypedia |ref={{harvid|Ruvyironza Energypedia}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Schema directeur d'amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=Ministère de l’Aménagement du Territoire et de l’Environnement
|location=Bujumbura |date=September 2000 |ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/bururi-burundi-50k-4773iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-05
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Bururi |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Bururi USDMA}} }}
*{{citation |title=The Nile |chapter=Lake Tana: Source of the Blue Nile |series=Monographiae Biologicae |year=2009 |volume=89 |pages=163–192
|last1=Vijverberg|first1=Jacobus |last2=Sibbing|first2=Ferdinand A. |last3=Dejen|first3=Eshete |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9726-3
|location=Dordrecht |doi=10.1007/978-1-4020-9726-3_9}}
{{refend}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Tanzania}}
[[Category:Nile]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
== Kundivihira ==
<references />
j0ykk7q7b2bnjlialrksm0v7u57wr1j
139830
139829
2026-06-10T16:57:00Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139830
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
Nyabiraba din be Gitega yaɣili, Ruvyironza nyɛla din mali {{convert|728|km2}} kulibɔna ka di nyɛ din zɔri kamani {{convert|10|m3/s}}. Lala yaɣili ŋɔ yuuni saa mibu nyɛla {{convert|1209|mm}} ka saa yi kuli yɛlli ni o bi mi amaa ka ni {{convert|17.8|C}}.{{sfn|Ntungumburanye|Nindamutsa|2018|p=34}}{{sfn|Document d’orientation strategique|p=42}}
==Marshes==
Ruvyironza kulibɔŋ nyɛla din mali yikanima kamani {{convert|8425|ha}} ka di puuni yikanima 7,310 bee kɔbigi puuni vaabu pihinii ni ayopɔin nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim tum yuuni 1998.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=20}} Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ tiŋ yuli booni Gishubi din be Gitega, ka nyɛ din waligi li ka chɛ Makebuka. Kanyangwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti Gishubi n chani nti chirigirin mɔɣili maa nudirigu zuɣu. Lala mɔɣa ayi ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilimi. Tankpaɣu shɛli din be ni maa nyɛla din bi viɛlli zaŋ n-ti bindira niŋbu.{{sfn|Presentation de la Commune Gishubi}}
Silimiin goli December yuuni 2015 sa'karili nyɛla din daa mi tiŋ yuli booni Muhaho, Gitega Province ka nyɛ din daa saɣim bindira pam din daa be Ruvubu mini Ruvyironza mɔɣa ŋɔ ni. Bindira kamani tuya, kawana, wulijo shɛŋa zaa bɛ ni daa pun n kɔ nyɛla bɛ ni daa koŋ shɛli.{{sfn|Des champs dévastés}} Silimiin goli April yuuni 2024 ko'kpɛɣu din daa niŋ Ruvyironza Mɔɣili ni nyɛla din daa saɣiim bindira pam Nyabihanga, Mwaro Province. Kɔdɔriko din be Nyabihanga zaŋ chaŋ Gitega nyɛla din daa kabi.{{sfn|Ndabashinze|2024}}
==Hydroelectricity==
Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ shee nyɛla din be Gitega Province Gitega wulinpuhili ka nyɛ din be Karuzi yaɣili tibi zaŋ chaŋ Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla tumdi n tiri Ruvubu Mɔɣili.{{sfn|Centrale hydroélectrique Rushanga}} Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ nyɛla din be [[REGIDESO Burundi]] sulinsi ni ka nyɛ din daa piligi tuna yuuni 1980/1984.{{sfn|Nsabimana|2022|p=40}} Di nyɛla din mali yaa yaɣa dibaa ata kamani 425 KW, 1275 KW n ti pahi 850 KW.{{sfn|Ruvyironza Energypedia}}
Lahabali din daa yina yuuni 2012 minista zaŋ n-ti "Energy and Mines" nyɛla din daa wuhi ni di yi niŋ ka bɛ yi niŋ niɣilim buɣim Ruvyironza (Luvi 047, 039, 012) ni di nyɛla di ni tooi mali yaa kamani 21.2MW.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy|p=37}}
==See also==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{Reflist |25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/search?query=Centrale%20hydroelectrique%20Rushanga#map=18/-3.34734/29.98530 |accessdate=2024-08-15
|title=Centrale hydroélectrique Rushanga |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Centrale hydroélectrique Rushanga}} }}
*{{Citation |ref={{harvid|CIESIN 2016}} |last=Center For International Earth Science Information Network-CIESIN-Columbia University |title=Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Count |date=2016 |url=https://beta.sedac.ciesin.columbia.edu/data/set/gpw-v4-population-count |access-date=2025-06-20 |publisher=Palisades, NY: NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC) |doi=10.7927/H4X63JVC}}
*{{citation |url=https://isanganiro.org/2015/10/12/des-champs-devastes-par-les-pluies-torrentielles-a-mutaho/ |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Des champs dévastés par les pluies torrentielles à Mutaho |work=Isanganiro |date=10 December 2015 |ref={{harvid|Des champs dévastés}} }}
*{{citation |url=https://ifdc.org/wp-content/uploads/2023/09/Dorientation-strategique-damenagement-des-bassins-versants-et-de-lutte-antierosive.pdf
|title=Document d'orientation strategique d'amenagement des bassins versants et de lutte antierosive |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|publisher=Ministere de l’environnement, de l’agriculture et de l’elevage |location=Gitega |date=March 2022 |ref={{harvid|Document d’orientation strategique}} }}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*{{citation |last1=Linke |first1=Simon |last2=Lehner |first2=Bernhard |last3=Ouellet Dallaire |first3=Camille |last4=Ariwi |first4=Joseph |last5=Grill |first5=Günther |last6=Anand |first6=Mira |last7=Beames |first7=Penny |last8=Burchard-Levine |first8=Vicente |last9=Maxwell |first9=Sally |last10=Moidu |first10=Hana |last11=Tan |first11=Florence |last12=Thieme |first12=Michele |date=2019-12-09 |title=Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution |url=https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 |journal=Scientific Data |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-019-0300-6 |issn=2052-4463 |pmc=6901482 |pmid=31819059}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014
|archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/nyabihanga-une-partie-des-riverains-de-la-ruvyironza-dans-la-desolation-totale/ |accessdate=2024-09-06
|last=Ndabashinze |first=Rénovat |title=Nyabihanga : Une partie des riverains de la Ruvyironza dans la désolation totale
|language=fr |work=Iwacu |date=9 April 2024}}
*{{citation |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/nile.html |encyclopedia=Encarta online encyclopedia |access-date=2019-11-19
|title=Nile |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513133842/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/Nile.html
|archive-date=2008-05-13 |url-status=dead |ref={{harvid|Nile Encarta}} }}
*{{citation |url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/294843/1/Th%C3%A8se-Ren%C3%A9-Nsabimana-15-09-2022-compressed1.pdf |accessdate=2024-08-15
|last=Nsabimana |first=René |title=Quality of service and access to electricity in Burundi and East Africa, a comparison of sector performance
|date=September 2022 |publisher=University of Liège}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2021-12/etude_vulnarabilit_adaptation_ccbi.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|last1=Ntungumburanye |first1=Gérard |last2=Nindamutsa |first2=Astère |title=Etude de vulnerabilite et d'adaptation aux changements climatiques
|publisher=Ministère de l’Environnement, de l’Agriculture et de l’Elevage |date=November 2018}}
*{{citation |url=http://www.provincegitega.gov.bi/index.php/communes/gishubi/decouvrir-gishubi |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Presentation de la Commune Gishubi |publisher=Gitaga government |ref={{harvid|Presentation de la Commune Gishubi}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/relation/5392957#map=10/-3.5574/29.8306 |accessdate=2024-09-05
|title=Relation: Ruvyironza (5392957) |work=OpenStreetMap |date=6 April 2024
|ref={{harvid|Relation: Ruvyironza (5392957)}} }}
*{{citation |url=http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html |accessdate=2024-09-05
|title=River Nile |publisher=Geocities |archive-url=https://web.archive.org/web/20020118190004/http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html
|archive-date=18 January 2002
|ref={{harvid|River Nile Geocities}} }}
*{{citation |url=https://energypedia.info/wiki/Ruvyironza |accessdate=2024-08-15
|title=Ruvyironza |work=Energypedia |ref={{harvid|Ruvyironza Energypedia}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Schema directeur d'amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=Ministère de l’Aménagement du Territoire et de l’Environnement
|location=Bujumbura |date=September 2000 |ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/bururi-burundi-50k-4773iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-05
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Bururi |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Bururi USDMA}} }}
*{{citation |title=The Nile |chapter=Lake Tana: Source of the Blue Nile |series=Monographiae Biologicae |year=2009 |volume=89 |pages=163–192
|last1=Vijverberg|first1=Jacobus |last2=Sibbing|first2=Ferdinand A. |last3=Dejen|first3=Eshete |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9726-3
|location=Dordrecht |doi=10.1007/978-1-4020-9726-3_9}}
{{refend}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Tanzania}}
[[Category:Nile]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
ri2383oponmnz1ffwcnvcq14tqmxyoc
139831
139830
2026-06-10T16:57:47Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
139831
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
Nyabiraba din be Gitega yaɣili, Ruvyironza nyɛla din mali {{convert|728|km2}} kulibɔna ka di nyɛ din zɔri kamani {{convert|10|m3/s}}. Lala yaɣili ŋɔ yuuni saa mibu nyɛla {{convert|1209|mm}} ka saa yi kuli yɛlli ni o bi mi amaa ka ni {{convert|17.8|C}}.{{sfn|Ntungumburanye|Nindamutsa|2018|p=34}}{{sfn|Document d’orientation strategique|p=42}}
==Marshes==
Ruvyironza kulibɔŋ nyɛla din mali yikanima kamani {{convert|8425|ha}} ka di puuni yikanima 7,310 bee kɔbigi puuni vaabu pihinii ni ayopɔin nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim tum yuuni 1998.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=20}} Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ tiŋ yuli booni Gishubi din be Gitega, ka nyɛ din waligi li ka chɛ Makebuka. Kanyangwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti Gishubi n chani nti chirigirin mɔɣili maa nudirigu zuɣu. Lala mɔɣa ayi ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilimi. Tankpaɣu shɛli din be ni maa nyɛla din bi viɛlli zaŋ n-ti bindira niŋbu.{{sfn|Presentation de la Commune Gishubi}}
Silimiin goli December yuuni 2015 sa'karili nyɛla din daa mi tiŋ yuli booni Muhaho, Gitega Province ka nyɛ din daa saɣim bindira pam din daa be Ruvubu mini Ruvyironza mɔɣa ŋɔ ni. Bindira kamani tuya, kawana, wulijo shɛŋa zaa bɛ ni daa pun n kɔ nyɛla bɛ ni daa koŋ shɛli.{{sfn|Des champs dévastés}} Silimiin goli April yuuni 2024 ko'kpɛɣu din daa niŋ Ruvyironza Mɔɣili ni nyɛla din daa saɣiim bindira pam Nyabihanga, Mwaro Province. Kɔdɔriko din be Nyabihanga zaŋ chaŋ Gitega nyɛla din daa kabi.{{sfn|Ndabashinze|2024}}
==Hydroelectricity==
Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ shee nyɛla din be Gitega Province Gitega wulinpuhili ka nyɛ din be Karuzi yaɣili tibi zaŋ chaŋ Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla tumdi n tiri Ruvubu Mɔɣili.{{sfn|Centrale hydroélectrique Rushanga}} Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ nyɛla din be [[REGIDESO Burundi]] sulinsi ni ka nyɛ din daa piligi tuna yuuni 1980/1984.{{sfn|Nsabimana|2022|p=40}} Di nyɛla din mali yaa yaɣa dibaa ata kamani 425 KW, 1275 KW n ti pahi 850 KW.{{sfn|Ruvyironza Energypedia}}
Lahabali din daa yina yuuni 2012 minista zaŋ n-ti "Energy and Mines" nyɛla din daa wuhi ni di yi niŋ ka bɛ yi niŋ niɣilim buɣim Ruvyironza (Luvi 047, 039, 012) ni di nyɛla di ni tooi mali yaa kamani 21.2MW.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy|p=37}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==References==
{{Reflist |25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/search?query=Centrale%20hydroelectrique%20Rushanga#map=18/-3.34734/29.98530 |accessdate=2024-08-15
|title=Centrale hydroélectrique Rushanga |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Centrale hydroélectrique Rushanga}} }}
*{{Citation |ref={{harvid|CIESIN 2016}} |last=Center For International Earth Science Information Network-CIESIN-Columbia University |title=Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Count |date=2016 |url=https://beta.sedac.ciesin.columbia.edu/data/set/gpw-v4-population-count |access-date=2025-06-20 |publisher=Palisades, NY: NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC) |doi=10.7927/H4X63JVC}}
*{{citation |url=https://isanganiro.org/2015/10/12/des-champs-devastes-par-les-pluies-torrentielles-a-mutaho/ |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Des champs dévastés par les pluies torrentielles à Mutaho |work=Isanganiro |date=10 December 2015 |ref={{harvid|Des champs dévastés}} }}
*{{citation |url=https://ifdc.org/wp-content/uploads/2023/09/Dorientation-strategique-damenagement-des-bassins-versants-et-de-lutte-antierosive.pdf
|title=Document d'orientation strategique d'amenagement des bassins versants et de lutte antierosive |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|publisher=Ministere de l’environnement, de l’agriculture et de l’elevage |location=Gitega |date=March 2022 |ref={{harvid|Document d’orientation strategique}} }}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*{{citation |last1=Linke |first1=Simon |last2=Lehner |first2=Bernhard |last3=Ouellet Dallaire |first3=Camille |last4=Ariwi |first4=Joseph |last5=Grill |first5=Günther |last6=Anand |first6=Mira |last7=Beames |first7=Penny |last8=Burchard-Levine |first8=Vicente |last9=Maxwell |first9=Sally |last10=Moidu |first10=Hana |last11=Tan |first11=Florence |last12=Thieme |first12=Michele |date=2019-12-09 |title=Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution |url=https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 |journal=Scientific Data |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-019-0300-6 |issn=2052-4463 |pmc=6901482 |pmid=31819059}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014
|archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/nyabihanga-une-partie-des-riverains-de-la-ruvyironza-dans-la-desolation-totale/ |accessdate=2024-09-06
|last=Ndabashinze |first=Rénovat |title=Nyabihanga : Une partie des riverains de la Ruvyironza dans la désolation totale
|language=fr |work=Iwacu |date=9 April 2024}}
*{{citation |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/nile.html |encyclopedia=Encarta online encyclopedia |access-date=2019-11-19
|title=Nile |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513133842/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/Nile.html
|archive-date=2008-05-13 |url-status=dead |ref={{harvid|Nile Encarta}} }}
*{{citation |url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/294843/1/Th%C3%A8se-Ren%C3%A9-Nsabimana-15-09-2022-compressed1.pdf |accessdate=2024-08-15
|last=Nsabimana |first=René |title=Quality of service and access to electricity in Burundi and East Africa, a comparison of sector performance
|date=September 2022 |publisher=University of Liège}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2021-12/etude_vulnarabilit_adaptation_ccbi.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|last1=Ntungumburanye |first1=Gérard |last2=Nindamutsa |first2=Astère |title=Etude de vulnerabilite et d'adaptation aux changements climatiques
|publisher=Ministère de l’Environnement, de l’Agriculture et de l’Elevage |date=November 2018}}
*{{citation |url=http://www.provincegitega.gov.bi/index.php/communes/gishubi/decouvrir-gishubi |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Presentation de la Commune Gishubi |publisher=Gitaga government |ref={{harvid|Presentation de la Commune Gishubi}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/relation/5392957#map=10/-3.5574/29.8306 |accessdate=2024-09-05
|title=Relation: Ruvyironza (5392957) |work=OpenStreetMap |date=6 April 2024
|ref={{harvid|Relation: Ruvyironza (5392957)}} }}
*{{citation |url=http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html |accessdate=2024-09-05
|title=River Nile |publisher=Geocities |archive-url=https://web.archive.org/web/20020118190004/http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html
|archive-date=18 January 2002
|ref={{harvid|River Nile Geocities}} }}
*{{citation |url=https://energypedia.info/wiki/Ruvyironza |accessdate=2024-08-15
|title=Ruvyironza |work=Energypedia |ref={{harvid|Ruvyironza Energypedia}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Schema directeur d'amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=Ministère de l’Aménagement du Territoire et de l’Environnement
|location=Bujumbura |date=September 2000 |ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/bururi-burundi-50k-4773iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-05
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Bururi |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Bururi USDMA}} }}
*{{citation |title=The Nile |chapter=Lake Tana: Source of the Blue Nile |series=Monographiae Biologicae |year=2009 |volume=89 |pages=163–192
|last1=Vijverberg|first1=Jacobus |last2=Sibbing|first2=Ferdinand A. |last3=Dejen|first3=Eshete |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9726-3
|location=Dordrecht |doi=10.1007/978-1-4020-9726-3_9}}
{{refend}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Tanzania}}
[[Category:Nile]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
ggx91h7rovlst1g6kxq65i4zkhpm18m
139832
139831
2026-06-10T16:58:17Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139832
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
Nyabiraba din be Gitega yaɣili, Ruvyironza nyɛla din mali {{convert|728|km2}} kulibɔna ka di nyɛ din zɔri kamani {{convert|10|m3/s}}. Lala yaɣili ŋɔ yuuni saa mibu nyɛla {{convert|1209|mm}} ka saa yi kuli yɛlli ni o bi mi amaa ka ni {{convert|17.8|C}}.{{sfn|Ntungumburanye|Nindamutsa|2018|p=34}}{{sfn|Document d’orientation strategique|p=42}}
==Marshes==
Ruvyironza kulibɔŋ nyɛla din mali yikanima kamani {{convert|8425|ha}} ka di puuni yikanima 7,310 bee kɔbigi puuni vaabu pihinii ni ayopɔin nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim tum yuuni 1998.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=20}} Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ tiŋ yuli booni Gishubi din be Gitega, ka nyɛ din waligi li ka chɛ Makebuka. Kanyangwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti Gishubi n chani nti chirigirin mɔɣili maa nudirigu zuɣu. Lala mɔɣa ayi ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilimi. Tankpaɣu shɛli din be ni maa nyɛla din bi viɛlli zaŋ n-ti bindira niŋbu.{{sfn|Presentation de la Commune Gishubi}}
Silimiin goli December yuuni 2015 sa'karili nyɛla din daa mi tiŋ yuli booni Muhaho, Gitega Province ka nyɛ din daa saɣim bindira pam din daa be Ruvubu mini Ruvyironza mɔɣa ŋɔ ni. Bindira kamani tuya, kawana, wulijo shɛŋa zaa bɛ ni daa pun n kɔ nyɛla bɛ ni daa koŋ shɛli.{{sfn|Des champs dévastés}} Silimiin goli April yuuni 2024 ko'kpɛɣu din daa niŋ Ruvyironza Mɔɣili ni nyɛla din daa saɣiim bindira pam Nyabihanga, Mwaro Province. Kɔdɔriko din be Nyabihanga zaŋ chaŋ Gitega nyɛla din daa kabi.{{sfn|Ndabashinze|2024}}
==Hydroelectricity==
Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ shee nyɛla din be Gitega Province Gitega wulinpuhili ka nyɛ din be Karuzi yaɣili tibi zaŋ chaŋ Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla tumdi n tiri Ruvubu Mɔɣili.{{sfn|Centrale hydroélectrique Rushanga}} Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ nyɛla din be [[REGIDESO Burundi]] sulinsi ni ka nyɛ din daa piligi tuna yuuni 1980/1984.{{sfn|Nsabimana|2022|p=40}} Di nyɛla din mali yaa yaɣa dibaa ata kamani 425 KW, 1275 KW n ti pahi 850 KW.{{sfn|Ruvyironza Energypedia}}
Lahabali din daa yina yuuni 2012 minista zaŋ n-ti "Energy and Mines" nyɛla din daa wuhi ni di yi niŋ ka bɛ yi niŋ niɣilim buɣim Ruvyironza (Luvi 047, 039, 012) ni di nyɛla di ni tooi mali yaa kamani 21.2MW.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy|p=37}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{Reflist |25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/search?query=Centrale%20hydroelectrique%20Rushanga#map=18/-3.34734/29.98530 |accessdate=2024-08-15
|title=Centrale hydroélectrique Rushanga |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Centrale hydroélectrique Rushanga}} }}
*{{Citation |ref={{harvid|CIESIN 2016}} |last=Center For International Earth Science Information Network-CIESIN-Columbia University |title=Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Count |date=2016 |url=https://beta.sedac.ciesin.columbia.edu/data/set/gpw-v4-population-count |access-date=2025-06-20 |publisher=Palisades, NY: NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC) |doi=10.7927/H4X63JVC}}
*{{citation |url=https://isanganiro.org/2015/10/12/des-champs-devastes-par-les-pluies-torrentielles-a-mutaho/ |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Des champs dévastés par les pluies torrentielles à Mutaho |work=Isanganiro |date=10 December 2015 |ref={{harvid|Des champs dévastés}} }}
*{{citation |url=https://ifdc.org/wp-content/uploads/2023/09/Dorientation-strategique-damenagement-des-bassins-versants-et-de-lutte-antierosive.pdf
|title=Document d'orientation strategique d'amenagement des bassins versants et de lutte antierosive |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|publisher=Ministere de l’environnement, de l’agriculture et de l’elevage |location=Gitega |date=March 2022 |ref={{harvid|Document d’orientation strategique}} }}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*{{citation |last1=Linke |first1=Simon |last2=Lehner |first2=Bernhard |last3=Ouellet Dallaire |first3=Camille |last4=Ariwi |first4=Joseph |last5=Grill |first5=Günther |last6=Anand |first6=Mira |last7=Beames |first7=Penny |last8=Burchard-Levine |first8=Vicente |last9=Maxwell |first9=Sally |last10=Moidu |first10=Hana |last11=Tan |first11=Florence |last12=Thieme |first12=Michele |date=2019-12-09 |title=Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution |url=https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 |journal=Scientific Data |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-019-0300-6 |issn=2052-4463 |pmc=6901482 |pmid=31819059}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014
|archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/nyabihanga-une-partie-des-riverains-de-la-ruvyironza-dans-la-desolation-totale/ |accessdate=2024-09-06
|last=Ndabashinze |first=Rénovat |title=Nyabihanga : Une partie des riverains de la Ruvyironza dans la désolation totale
|language=fr |work=Iwacu |date=9 April 2024}}
*{{citation |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/nile.html |encyclopedia=Encarta online encyclopedia |access-date=2019-11-19
|title=Nile |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513133842/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/Nile.html
|archive-date=2008-05-13 |url-status=dead |ref={{harvid|Nile Encarta}} }}
*{{citation |url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/294843/1/Th%C3%A8se-Ren%C3%A9-Nsabimana-15-09-2022-compressed1.pdf |accessdate=2024-08-15
|last=Nsabimana |first=René |title=Quality of service and access to electricity in Burundi and East Africa, a comparison of sector performance
|date=September 2022 |publisher=University of Liège}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2021-12/etude_vulnarabilit_adaptation_ccbi.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|last1=Ntungumburanye |first1=Gérard |last2=Nindamutsa |first2=Astère |title=Etude de vulnerabilite et d'adaptation aux changements climatiques
|publisher=Ministère de l’Environnement, de l’Agriculture et de l’Elevage |date=November 2018}}
*{{citation |url=http://www.provincegitega.gov.bi/index.php/communes/gishubi/decouvrir-gishubi |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Presentation de la Commune Gishubi |publisher=Gitaga government |ref={{harvid|Presentation de la Commune Gishubi}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/relation/5392957#map=10/-3.5574/29.8306 |accessdate=2024-09-05
|title=Relation: Ruvyironza (5392957) |work=OpenStreetMap |date=6 April 2024
|ref={{harvid|Relation: Ruvyironza (5392957)}} }}
*{{citation |url=http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html |accessdate=2024-09-05
|title=River Nile |publisher=Geocities |archive-url=https://web.archive.org/web/20020118190004/http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html
|archive-date=18 January 2002
|ref={{harvid|River Nile Geocities}} }}
*{{citation |url=https://energypedia.info/wiki/Ruvyironza |accessdate=2024-08-15
|title=Ruvyironza |work=Energypedia |ref={{harvid|Ruvyironza Energypedia}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Schema directeur d'amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=Ministère de l’Aménagement du Territoire et de l’Environnement
|location=Bujumbura |date=September 2000 |ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/bururi-burundi-50k-4773iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-05
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Bururi |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Bururi USDMA}} }}
*{{citation |title=The Nile |chapter=Lake Tana: Source of the Blue Nile |series=Monographiae Biologicae |year=2009 |volume=89 |pages=163–192
|last1=Vijverberg|first1=Jacobus |last2=Sibbing|first2=Ferdinand A. |last3=Dejen|first3=Eshete |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9726-3
|location=Dordrecht |doi=10.1007/978-1-4020-9726-3_9}}
{{refend}}
{{Rivers of Burundi}}
{{Rivers of Tanzania}}
[[Category:Nile]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
j03tvd11auqp70g6ssyioi55x3ld8gb
139833
139832
2026-06-10T16:58:42Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139833
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
Nyabiraba din be Gitega yaɣili, Ruvyironza nyɛla din mali {{convert|728|km2}} kulibɔna ka di nyɛ din zɔri kamani {{convert|10|m3/s}}. Lala yaɣili ŋɔ yuuni saa mibu nyɛla {{convert|1209|mm}} ka saa yi kuli yɛlli ni o bi mi amaa ka ni {{convert|17.8|C}}.{{sfn|Ntungumburanye|Nindamutsa|2018|p=34}}{{sfn|Document d’orientation strategique|p=42}}
==Marshes==
Ruvyironza kulibɔŋ nyɛla din mali yikanima kamani {{convert|8425|ha}} ka di puuni yikanima 7,310 bee kɔbigi puuni vaabu pihinii ni ayopɔin nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim tum yuuni 1998.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=20}} Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ tiŋ yuli booni Gishubi din be Gitega, ka nyɛ din waligi li ka chɛ Makebuka. Kanyangwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti Gishubi n chani nti chirigirin mɔɣili maa nudirigu zuɣu. Lala mɔɣa ayi ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilimi. Tankpaɣu shɛli din be ni maa nyɛla din bi viɛlli zaŋ n-ti bindira niŋbu.{{sfn|Presentation de la Commune Gishubi}}
Silimiin goli December yuuni 2015 sa'karili nyɛla din daa mi tiŋ yuli booni Muhaho, Gitega Province ka nyɛ din daa saɣim bindira pam din daa be Ruvubu mini Ruvyironza mɔɣa ŋɔ ni. Bindira kamani tuya, kawana, wulijo shɛŋa zaa bɛ ni daa pun n kɔ nyɛla bɛ ni daa koŋ shɛli.{{sfn|Des champs dévastés}} Silimiin goli April yuuni 2024 ko'kpɛɣu din daa niŋ Ruvyironza Mɔɣili ni nyɛla din daa saɣiim bindira pam Nyabihanga, Mwaro Province. Kɔdɔriko din be Nyabihanga zaŋ chaŋ Gitega nyɛla din daa kabi.{{sfn|Ndabashinze|2024}}
==Hydroelectricity==
Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ shee nyɛla din be Gitega Province Gitega wulinpuhili ka nyɛ din be Karuzi yaɣili tibi zaŋ chaŋ Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla tumdi n tiri Ruvubu Mɔɣili.{{sfn|Centrale hydroélectrique Rushanga}} Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ nyɛla din be [[REGIDESO Burundi]] sulinsi ni ka nyɛ din daa piligi tuna yuuni 1980/1984.{{sfn|Nsabimana|2022|p=40}} Di nyɛla din mali yaa yaɣa dibaa ata kamani 425 KW, 1275 KW n ti pahi 850 KW.{{sfn|Ruvyironza Energypedia}}
Lahabali din daa yina yuuni 2012 minista zaŋ n-ti "Energy and Mines" nyɛla din daa wuhi ni di yi niŋ ka bɛ yi niŋ niɣilim buɣim Ruvyironza (Luvi 047, 039, 012) ni di nyɛla di ni tooi mali yaa kamani 21.2MW.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy|p=37}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{Reflist |25em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/search?query=Centrale%20hydroelectrique%20Rushanga#map=18/-3.34734/29.98530 |accessdate=2024-08-15
|title=Centrale hydroélectrique Rushanga |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Centrale hydroélectrique Rushanga}} }}
*{{Citation |ref={{harvid|CIESIN 2016}} |last=Center For International Earth Science Information Network-CIESIN-Columbia University |title=Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Count |date=2016 |url=https://beta.sedac.ciesin.columbia.edu/data/set/gpw-v4-population-count |access-date=2025-06-20 |publisher=Palisades, NY: NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC) |doi=10.7927/H4X63JVC}}
*{{citation |url=https://isanganiro.org/2015/10/12/des-champs-devastes-par-les-pluies-torrentielles-a-mutaho/ |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Des champs dévastés par les pluies torrentielles à Mutaho |work=Isanganiro |date=10 December 2015 |ref={{harvid|Des champs dévastés}} }}
*{{citation |url=https://ifdc.org/wp-content/uploads/2023/09/Dorientation-strategique-damenagement-des-bassins-versants-et-de-lutte-antierosive.pdf
|title=Document d'orientation strategique d'amenagement des bassins versants et de lutte antierosive |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|publisher=Ministere de l’environnement, de l’agriculture et de l’elevage |location=Gitega |date=March 2022 |ref={{harvid|Document d’orientation strategique}} }}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*{{citation |last1=Linke |first1=Simon |last2=Lehner |first2=Bernhard |last3=Ouellet Dallaire |first3=Camille |last4=Ariwi |first4=Joseph |last5=Grill |first5=Günther |last6=Anand |first6=Mira |last7=Beames |first7=Penny |last8=Burchard-Levine |first8=Vicente |last9=Maxwell |first9=Sally |last10=Moidu |first10=Hana |last11=Tan |first11=Florence |last12=Thieme |first12=Michele |date=2019-12-09 |title=Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution |url=https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 |journal=Scientific Data |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-019-0300-6 |issn=2052-4463 |pmc=6901482 |pmid=31819059}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014
|archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/nyabihanga-une-partie-des-riverains-de-la-ruvyironza-dans-la-desolation-totale/ |accessdate=2024-09-06
|last=Ndabashinze |first=Rénovat |title=Nyabihanga : Une partie des riverains de la Ruvyironza dans la désolation totale
|language=fr |work=Iwacu |date=9 April 2024}}
*{{citation |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/nile.html |encyclopedia=Encarta online encyclopedia |access-date=2019-11-19
|title=Nile |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513133842/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/Nile.html
|archive-date=2008-05-13 |url-status=dead |ref={{harvid|Nile Encarta}} }}
*{{citation |url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/294843/1/Th%C3%A8se-Ren%C3%A9-Nsabimana-15-09-2022-compressed1.pdf |accessdate=2024-08-15
|last=Nsabimana |first=René |title=Quality of service and access to electricity in Burundi and East Africa, a comparison of sector performance
|date=September 2022 |publisher=University of Liège}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2021-12/etude_vulnarabilit_adaptation_ccbi.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|last1=Ntungumburanye |first1=Gérard |last2=Nindamutsa |first2=Astère |title=Etude de vulnerabilite et d'adaptation aux changements climatiques
|publisher=Ministère de l’Environnement, de l’Agriculture et de l’Elevage |date=November 2018}}
*{{citation |url=http://www.provincegitega.gov.bi/index.php/communes/gishubi/decouvrir-gishubi |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Presentation de la Commune Gishubi |publisher=Gitaga government |ref={{harvid|Presentation de la Commune Gishubi}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/relation/5392957#map=10/-3.5574/29.8306 |accessdate=2024-09-05
|title=Relation: Ruvyironza (5392957) |work=OpenStreetMap |date=6 April 2024
|ref={{harvid|Relation: Ruvyironza (5392957)}} }}
*{{citation |url=http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html |accessdate=2024-09-05
|title=River Nile |publisher=Geocities |archive-url=https://web.archive.org/web/20020118190004/http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html
|archive-date=18 January 2002
|ref={{harvid|River Nile Geocities}} }}
*{{citation |url=https://energypedia.info/wiki/Ruvyironza |accessdate=2024-08-15
|title=Ruvyironza |work=Energypedia |ref={{harvid|Ruvyironza Energypedia}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Schema directeur d'amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=Ministère de l’Aménagement du Territoire et de l’Environnement
|location=Bujumbura |date=September 2000 |ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/bururi-burundi-50k-4773iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-05
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Bururi |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Bururi USDMA}} }}
*{{citation |title=The Nile |chapter=Lake Tana: Source of the Blue Nile |series=Monographiae Biologicae |year=2009 |volume=89 |pages=163–192
|last1=Vijverberg|first1=Jacobus |last2=Sibbing|first2=Ferdinand A. |last3=Dejen|first3=Eshete |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9726-3
|location=Dordrecht |doi=10.1007/978-1-4020-9726-3_9}}
{{refend}}
[[Category:Nile]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
97zg0iwceiq14s9wj3lb1pzkgemzntg
139834
139833
2026-06-10T16:59:15Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139834
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ruvyironza (bee Luvironza) Mɔɣili('''{{langx|fr|rivière Ruvyironza}}) nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'shɛli din chaŋ nti chirigi Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla din tooi nyari di kom Nile.
==Course==
Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ n-ti Bururi yaɣili zaŋ chaŋ Mount Kikizi nudirigu zuɣu kamani mitanima 2,145.{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}} Di ni piligi luɣ'shɛli ŋɔ nyɛla din miri Kiryama mini RIG6 / RP83 soli laɣmbu shee, ni ka mɔɣ'bihi zaŋ n-ti Nyabuyugi mini Kibazwa laɣim taba.{{sfn|Bururi USDMA}} Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo zaŋ chaŋ tiŋgbani maa tarisi mini Gitega yaɣili. Di nyɛla din zo gili tiŋgbani maa tarisi yaɣa shɛŋa pɔi ka naayi zo gari Gitega Province n chaŋ Mwaro yaɣili. Di lahi nyɛla zɔri doli Mwaro-Gitega tarisi wulinpuhili polo pɔi ka naayi ŋmaligi nuzaa zuɣu ka nyɛ baayaɣi Gitega Province zaŋ chaŋ [[Ruvubu River]].{{sfn|Relation: Ruvyironza (5392957)}}Mɔɣa pirigi li din be Nile Basin yaɣili zaŋ n-ti Burundi nyɛla din zɔri chani nti luri Ruvubu bee Ruvyironza.{{sfn|Document d’orientation strategique|p=11}}
==Source of the Nile==
Luvironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din nyari di kom Nile dama di nyɛla din be Nile basin, di mini mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima 6,671.{{sfn|River Nile Geocities}} Di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Ruvubu Mɔɣili, mɔɣ'bila zaŋ n-ti [[Kagera River]] ka di nyɛ din zɔri kpɛri [[Lake Victoria]]. Bin din gbaai ni, mɔɣili maa nyɛla din mali yuli bɔbugu: Victoria Nile, Albert Nile, Bahr al Jabal, White Nile n-ti pahi Khartoum.{{sfn|Nile Encarta}}{{sfn|River Nile Geocities}}
==Environment==
Ruvyironza mɔɣili ŋɔ nyɛla luɣ'shɛli bɛ ni tooi niŋdi pukparilim.{{sfn|nasalandcover}} Lala yaɣili ŋɔ nyɛla din mali salo pam kamani kɔbishii ni pihinahi ni yika "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Mɔɣili maa yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|20|C}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni tulim ni beni pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|23|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|18|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa nyɛla din nyari sa'kom kamani {{convert|1,137|mm}} yuuni puuni. Goli shɛli puuni saa ni miri pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|199|mm}} ka goli shɛli puuni mi o ni bɛ tooi miri nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}}
Nyabiraba din be Gitega yaɣili, Ruvyironza nyɛla din mali {{convert|728|km2}} kulibɔna ka di nyɛ din zɔri kamani {{convert|10|m3/s}}. Lala yaɣili ŋɔ yuuni saa mibu nyɛla {{convert|1209|mm}} ka saa yi kuli yɛlli ni o bi mi amaa ka ni {{convert|17.8|C}}.{{sfn|Ntungumburanye|Nindamutsa|2018|p=34}}{{sfn|Document d’orientation strategique|p=42}}
==Marshes==
Ruvyironza kulibɔŋ nyɛla din mali yikanima kamani {{convert|8425|ha}} ka di puuni yikanima 7,310 bee kɔbigi puuni vaabu pihinii ni ayopɔin nyɛ bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim tum yuuni 1998.{{sfn|Schema directeur d’amenagement|p=20}} Ruvyironza Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ tiŋ yuli booni Gishubi din be Gitega, ka nyɛ din waligi li ka chɛ Makebuka. Kanyangwa Mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri gariti Gishubi n chani nti chirigirin mɔɣili maa nudirigu zuɣu. Lala mɔɣa ayi ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilimi. Tankpaɣu shɛli din be ni maa nyɛla din bi viɛlli zaŋ n-ti bindira niŋbu.{{sfn|Presentation de la Commune Gishubi}}
Silimiin goli December yuuni 2015 sa'karili nyɛla din daa mi tiŋ yuli booni Muhaho, Gitega Province ka nyɛ din daa saɣim bindira pam din daa be Ruvubu mini Ruvyironza mɔɣa ŋɔ ni. Bindira kamani tuya, kawana, wulijo shɛŋa zaa bɛ ni daa pun n kɔ nyɛla bɛ ni daa koŋ shɛli.{{sfn|Des champs dévastés}} Silimiin goli April yuuni 2024 ko'kpɛɣu din daa niŋ Ruvyironza Mɔɣili ni nyɛla din daa saɣiim bindira pam Nyabihanga, Mwaro Province. Kɔdɔriko din be Nyabihanga zaŋ chaŋ Gitega nyɛla din daa kabi.{{sfn|Ndabashinze|2024}}
==Hydroelectricity==
Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ shee nyɛla din be Gitega Province Gitega wulinpuhili ka nyɛ din be Karuzi yaɣili tibi zaŋ chaŋ Ruvubu mɔɣili. Di nyɛla tumdi n tiri Ruvubu Mɔɣili.{{sfn|Centrale hydroélectrique Rushanga}} Ruvyironza niɣilim buɣim ŋɔ nyɛla din be [[REGIDESO Burundi]] sulinsi ni ka nyɛ din daa piligi tuna yuuni 1980/1984.{{sfn|Nsabimana|2022|p=40}} Di nyɛla din mali yaa yaɣa dibaa ata kamani 425 KW, 1275 KW n ti pahi 850 KW.{{sfn|Ruvyironza Energypedia}}
Lahabali din daa yina yuuni 2012 minista zaŋ n-ti "Energy and Mines" nyɛla din daa wuhi ni di yi niŋ ka bɛ yi niŋ niɣilim buɣim Ruvyironza (Luvi 047, 039, 012) ni di nyɛla di ni tooi mali yaa kamani 21.2MW.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy|p=37}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Burundi]]
==Kundivihira ==
{{Reflist |25em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/search?query=Centrale%20hydroelectrique%20Rushanga#map=18/-3.34734/29.98530 |accessdate=2024-08-15
|title=Centrale hydroélectrique Rushanga |work=OpenStreetMap |ref={{harvid|Centrale hydroélectrique Rushanga}} }}
*{{Citation |ref={{harvid|CIESIN 2016}} |last=Center For International Earth Science Information Network-CIESIN-Columbia University |title=Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Count |date=2016 |url=https://beta.sedac.ciesin.columbia.edu/data/set/gpw-v4-population-count |access-date=2025-06-20 |publisher=Palisades, NY: NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC) |doi=10.7927/H4X63JVC}}
*{{citation |url=https://isanganiro.org/2015/10/12/des-champs-devastes-par-les-pluies-torrentielles-a-mutaho/ |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Des champs dévastés par les pluies torrentielles à Mutaho |work=Isanganiro |date=10 December 2015 |ref={{harvid|Des champs dévastés}} }}
*{{citation |url=https://ifdc.org/wp-content/uploads/2023/09/Dorientation-strategique-damenagement-des-bassins-versants-et-de-lutte-antierosive.pdf
|title=Document d'orientation strategique d'amenagement des bassins versants et de lutte antierosive |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|publisher=Ministere de l’environnement, de l’agriculture et de l’elevage |location=Gitega |date=March 2022 |ref={{harvid|Document d’orientation strategique}} }}
*{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31
|title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012
|ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }}
*{{citation |last1=Linke |first1=Simon |last2=Lehner |first2=Bernhard |last3=Ouellet Dallaire |first3=Camille |last4=Ariwi |first4=Joseph |last5=Grill |first5=Günther |last6=Anand |first6=Mira |last7=Beames |first7=Penny |last8=Burchard-Levine |first8=Vicente |last9=Maxwell |first9=Sally |last10=Moidu |first10=Hana |last11=Tan |first11=Florence |last12=Thieme |first12=Michele |date=2019-12-09 |title=Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution |url=https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 |journal=Scientific Data |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-019-0300-6 |issn=2052-4463 |pmc=6901482 |pmid=31819059}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}}
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016
|ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=11 May 2020}} Temperature data from satellite measurements of the earth's surface temperature within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)
|ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014
|archivedate=19 April 2019}} Average value for the years 2012–2014 within a box that is 0.1×0.1 degrees
*{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification
|ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |accessdate=30 January 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}}
*{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/nyabihanga-une-partie-des-riverains-de-la-ruvyironza-dans-la-desolation-totale/ |accessdate=2024-09-06
|last=Ndabashinze |first=Rénovat |title=Nyabihanga : Une partie des riverains de la Ruvyironza dans la désolation totale
|language=fr |work=Iwacu |date=9 April 2024}}
*{{citation |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/nile.html |encyclopedia=Encarta online encyclopedia |access-date=2019-11-19
|title=Nile |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513133842/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761558310/Nile.html
|archive-date=2008-05-13 |url-status=dead |ref={{harvid|Nile Encarta}} }}
*{{citation |url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/294843/1/Th%C3%A8se-Ren%C3%A9-Nsabimana-15-09-2022-compressed1.pdf |accessdate=2024-08-15
|last=Nsabimana |first=René |title=Quality of service and access to electricity in Burundi and East Africa, a comparison of sector performance
|date=September 2022 |publisher=University of Liège}}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2021-12/etude_vulnarabilit_adaptation_ccbi.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|last1=Ntungumburanye |first1=Gérard |last2=Nindamutsa |first2=Astère |title=Etude de vulnerabilite et d'adaptation aux changements climatiques
|publisher=Ministère de l’Environnement, de l’Agriculture et de l’Elevage |date=November 2018}}
*{{citation |url=http://www.provincegitega.gov.bi/index.php/communes/gishubi/decouvrir-gishubi |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Presentation de la Commune Gishubi |publisher=Gitaga government |ref={{harvid|Presentation de la Commune Gishubi}} }}
*{{citation |url=https://www.openstreetmap.org/relation/5392957#map=10/-3.5574/29.8306 |accessdate=2024-09-05
|title=Relation: Ruvyironza (5392957) |work=OpenStreetMap |date=6 April 2024
|ref={{harvid|Relation: Ruvyironza (5392957)}} }}
*{{citation |url=http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html |accessdate=2024-09-05
|title=River Nile |publisher=Geocities |archive-url=https://web.archive.org/web/20020118190004/http://www.geocities.com/BourbonStreet/5809/discover/nile.html
|archive-date=18 January 2002
|ref={{harvid|River Nile Geocities}} }}
*{{citation |url=https://energypedia.info/wiki/Ruvyironza |accessdate=2024-08-15
|title=Ruvyironza |work=Energypedia |ref={{harvid|Ruvyironza Energypedia}} }}
*{{citation |url=https://bi.chm-cbd.net/sites/bi/files/2019-12/sche-dir-amen-mis-val-marais.pdf |accessdate=2024-09-06 |language=fr
|title=Schema directeur d'amenagement et de mise en valeur des marais |publisher=Ministère de l’Aménagement du Territoire et de l’Environnement
|location=Bujumbura |date=September 2000 |ref={{harvid|Schema directeur d’amenagement}} }}
*{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/bururi-burundi-50k-4773iii-1981.pdf |accessdate=2024-09-05
|author=U.S. Defense Mapping Agency |title=Bururi |publisher=University of Texas at Austin |year=1994 |ref={{harvid|Bururi USDMA}} }}
*{{citation |title=The Nile |chapter=Lake Tana: Source of the Blue Nile |series=Monographiae Biologicae |year=2009 |volume=89 |pages=163–192
|last1=Vijverberg|first1=Jacobus |last2=Sibbing|first2=Ferdinand A. |last3=Dejen|first3=Eshete |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9726-3
|location=Dordrecht |doi=10.1007/978-1-4020-9726-3_9}}
{{refend}}
[[Category:Nile]]
[[Category:Rivers of Burundi]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Tributaries of Lake Victoria]]
7m8r8k46vp4aer8rra4g6ip9rbbcms2
Ariginya Festival
0
33356
139780
2026-06-10T14:02:51Z
K.D.Nburidiba
4111
Created a bee article
139780
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya'''
gpdp8u13i0gj84n2pnbzpfbv6mbmom7
139781
139780
2026-06-10T14:07:13Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139781
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
ehnaq0j30wxg9zua5426u34wafhtfbb
139782
139781
2026-06-10T14:12:52Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139782
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
h0tvbntdskpwie70sd67kqbk4pqzdu5
139783
139782
2026-06-10T14:19:51Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139783
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
49pwcnpklhsg4uq2xtunmjq4cc22oer
139785
139783
2026-06-10T14:28:21Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a section
139785
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
j7buxo75t4mh14aac6w3gva99dj37ch
139787
139785
2026-06-10T14:32:29Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139787
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
leecdr3y0nqfxc3fhrk43t0ivbd9whw
139788
139787
2026-06-10T14:38:07Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139788
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
826ln9ewpsnt5yu8guvougwa87thyu0
139791
139788
2026-06-10T14:45:27Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139791
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
so203owoin7piwjr1ukx4jzfqyye7kd
139794
139791
2026-06-10T14:51:44Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139794
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
t1h24lpgn27ghsmdsjos6s6qv9nf17g
139796
139794
2026-06-10T14:54:50Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139796
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.
h5cc1aduinw40pjawlaxw66qkr6qrln
139797
139796
2026-06-10T14:56:05Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a reference
139797
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.
== Kundivihira ==
3lsls4rn32e4xeez8jc0gdj71ls0ob8
139802
139797
2026-06-10T14:57:55Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a reference
139802
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.
== Kundivihira ==
aj3e0q9sav16tc950mfwgpg9emjlxmi
139803
139802
2026-06-10T14:58:51Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a reference
139803
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.
== Kundivihira ==
lpuri0i4t4p4e7r210ylqj4qkn526pl
139804
139803
2026-06-10T14:59:47Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a reference
139804
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.
== Kundivihira ==
pv0mw8zbs2wd602dxgoya44fht6loig
139811
139804
2026-06-10T15:06:08Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a reference
139811
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.<ref>{{Cite web|last=TribuneWeb|date=2017-03-11|title=Why Ikare has two kings —Owa Ale|url=https://tribuneonlineng.com/ikare-two-kings-owa-ale/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.
== Kundivihira ==
5q0ki1wh0168zn3m3fqtsn3k37d6gfx
139813
139811
2026-06-10T15:12:55Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a reference
139813
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.<ref>{{Cite web|last=TribuneWeb|date=2017-03-11|title=Why Ikare has two kings —Owa Ale|url=https://tribuneonlineng.com/ikare-two-kings-owa-ale/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.
== Kundivihira ==
0kxucwelu8hkx9a5rp5ir61g2z67phr
139814
139813
2026-06-10T15:13:55Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a reference
139814
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili Nigeria tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.<ref>{{Cite web|last=TribuneWeb|date=2017-03-11|title=Why Ikare has two kings —Owa Ale|url=https://tribuneonlineng.com/ikare-two-kings-owa-ale/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.<ref>{{Cite web|last=David|date=2018-12-06|title=Aringiya: Festival with uncommon features|url=https://thesun.ng/aringiya-festival-with-uncommon-features/|access-date=2026-06-10|website=The Sun Nigeria}}</ref>
== Kundivihira ==
tue1hogtayyxm64eyfxagajdzfz933d
139815
139814
2026-06-10T15:14:36Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a link
139815
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili [[Nigeria]] tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila chuɣu shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zungoli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.<ref>{{Cite web|last=TribuneWeb|date=2017-03-11|title=Why Ikare has two kings —Owa Ale|url=https://tribuneonlineng.com/ikare-two-kings-owa-ale/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
Lala kom ŋo maa Naawuni nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.<ref>{{Cite web|last=David|date=2018-12-06|title=Aringiya: Festival with uncommon features|url=https://thesun.ng/aringiya-festival-with-uncommon-features/|access-date=2026-06-10|website=The Sun Nigeria}}</ref>
== Kundivihira ==
6faurl65mkkp8nw5f0l9wwbb6m3hpev
139816
139815
2026-06-10T15:16:04Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a link
139816
wikitext
text/x-wiki
'''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili [[Nigeria]] tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila [[chuɣu]] shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala [[chuɣu]] ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zun goli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.<ref>{{Cite web|last=TribuneWeb|date=2017-03-11|title=Why Ikare has two kings —Owa Ale|url=https://tribuneonlineng.com/ikare-two-kings-owa-ale/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
Lala kom ŋo maa [[Naawuni]] nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.<ref>{{Cite web|last=David|date=2018-12-06|title=Aringiya: Festival with uncommon features|url=https://thesun.ng/aringiya-festival-with-uncommon-features/|access-date=2026-06-10|website=The Sun Nigeria}}</ref>
== Kundivihira ==
jny10mj9fxz50weslq388yg4pt9atb4
139817
139816
2026-06-10T15:18:07Z
K.D.Nburidiba
4111
139817
wikitext
text/x-wiki
{{bio}}
'''Che ka sabbu maa di shim''''''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili [[Nigeria]] tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila [[chuɣu]] shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala [[chuɣu]] ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zun goli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.<ref>{{Cite web|last=TribuneWeb|date=2017-03-11|title=Why Ikare has two kings —Owa Ale|url=https://tribuneonlineng.com/ikare-two-kings-owa-ale/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
Lala kom ŋo maa [[Naawuni]] nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.<ref>{{Cite web|last=David|date=2018-12-06|title=Aringiya: Festival with uncommon features|url=https://thesun.ng/aringiya-festival-with-uncommon-features/|access-date=2026-06-10|website=The Sun Nigeria}}</ref>
== Kundivihira ==
8gj6rn3dohciboora0mg1nyaful8meg
Rahi
0
33357
139799
2026-06-10T14:56:11Z
ToadetteEdit
3740
ToadetteEdit chama yaɣili [[Rahi]] to [[The Cosby Show]]: ???
139799
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[The Cosby Show]]
buoyf4id55cj7tzg1ow4q82ys5chab2
Antonio Benítez fernández
0
33358
139808
2026-06-10T15:02:27Z
ToadetteEdit
3740
ToadetteEdit chama yaɣili [[Antonio Benítez fernández]] to [[Antonio Benítez Fernández]]
139808
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Antonio Benítez Fernández]]
2g0f17oqx5y9evxm87e23s19ryfq8t6
Mawlid
0
33359
139818
2026-06-10T15:25:33Z
K.D.Nburidiba
4111
Created a bee article
139818
wikitext
text/x-wiki
'''Mawlid''' (Arabic: مولد) nyɛla yuuni pulini chuɣu shɛli bɛ ni puhira ni teeri Musulinima daa nabi Muhammad dɔɣim dabisili 12 bee 17 Rabi I, goli din pahi ata Musulinima goya puuni.
azfwklwc72w3qng6wd5djrnwesh4k3a
139820
139818
2026-06-10T15:31:08Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139820
wikitext
text/x-wiki
'''Mawlid''' (Arabic: مولد) nyɛla yuuni pulini chuɣu shɛli bɛ ni puhira ni teeri Musulinima daa nabi Muhammad dɔɣim dabisili 12 bee 17 Rabi I, goli din pahi ata Musulinima goya puuni.
Musulinima kpeeni so Gök Saladin zuɣu laan paa(<abbr>r.</abbr> 1174–1193), yɛliya ni ŋuna n nyɛ tuuli ŋun pili lala chuɣu maa puhibu, shɛli o ni niŋ n nyam niriba ni jiŋli puuni din daa bɛ Medina. Ka Ottomans daa be Murad III (<abbr>r.</abbr> 1574–1595) daa boli li vuhim dabisili.
3yvwm3jhz7bo5t7o7i8m3q9pr805934
139836
139820
2026-06-10T17:04:46Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139836
wikitext
text/x-wiki
'''Mawlid''' (Arabic: مولد) nyɛla yuuni pulini chuɣu shɛli bɛ ni puhira ni teeri Musulinima daa nabi Muhammad dɔɣim dabisili 12 bee 17 Rabi I, goli din pahi ata Musulinima goya puuni.
Musulinima kpeeni so Gök Saladin zuɣu laan paa(<abbr>r.</abbr> 1174–1193), yɛliya ni ŋuna n nyɛ tuuli ŋun pili lala chuɣu maa puhibu, shɛli o ni niŋ n nyam niriba ni jiŋli puuni din daa bɛ Medina. Ka Ottomans daa be Murad III (<abbr>r.</abbr> 1574–1595) daa boli li vuhim dabisili.
Deen' diɛmdiba maa yɛn zalila diɛma maa Mawlid maa dali ka bɛ salindi salima ni duhiriin anabi Muhammad yuli ka binkumda ŋmerina mi ŋmera.binshɛŋa ŋan pahi n niŋdi Mawlidi ni n nyɛ noli kɔbu, yila yilibu, ni diliri.
9tp0wur0hjy9vo60hoyiw2ldbkl6zoo
139838
139836
2026-06-10T17:10:14Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
139838
wikitext
text/x-wiki
'''Mawlid''' (Arabic: مولد) nyɛla yuuni pulini chuɣu shɛli bɛ ni puhira ni teeri Musulinima daa nabi Muhammad dɔɣim dabisili 12 bee 17 Rabi I, goli din pahi ata Musulinima goya puuni.
Musulinima kpeeni so Gök Saladin zuɣu laan paa(<abbr>r.</abbr> 1174–1193), yɛliya ni ŋuna n nyɛ tuuli ŋun pili lala chuɣu maa puhibu, shɛli o ni niŋ n nyam niriba ni jiŋli puuni din daa bɛ Medina. Ka Ottomans daa be Murad III (<abbr>r.</abbr> 1574–1595) daa boli li vuhim dabisili.
Deen' diɛmdiba maa yɛn zalila diɛma maa Mawlid maa dali ka bɛ salindi salima ni duhiriin anabi Muhammad yuli ka binkumda ŋmerina mi ŋmera.binshɛŋa ŋan pahi n niŋdi Mawlidi ni n nyɛ noli kɔbu, yila yilibu, ni diliri.
Moolidi maa niŋbu dali Musulinima pam zaŋdi la dabisili maa lee vuhim dabisili tingbani maa ni zaa din be dunia yaaŋa zuɣu. Ka di nyɛla shɛɣa nima ni zali li n ti pahi suuna nima ata zaligu shikuru la. Dina n-nyɛ Hanafi, Maliki ni Shafi'i.
ed1poiw3bz4n3s733s8ioophzmoywgw
139842
139838
2026-06-10T17:38:59Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a section
139842
wikitext
text/x-wiki
'''Mawlid''' (Arabic: مولد) nyɛla yuuni pulini chuɣu shɛli bɛ ni puhira ni teeri Musulinima daa nabi Muhammad dɔɣim dabisili 12 bee 17 Rabi I, goli din pahi ata Musulinima goya puuni.
Musulinima kpeeni so Gök Saladin zuɣu laan paa(<abbr>r.</abbr> 1174–1193), yɛliya ni ŋuna n nyɛ tuuli ŋun pili lala chuɣu maa puhibu, shɛli o ni niŋ n nyam niriba ni jiŋli puuni din daa bɛ Medina. Ka Ottomans daa be Murad III (<abbr>r.</abbr> 1574–1595) daa boli li vuhim dabisili.
Deen' diɛmdiba maa yɛn zalila diɛma maa Mawlid maa dali ka bɛ salindi salima ni duhiriin anabi Muhammad yuli ka binkumda ŋmerina mi ŋmera.binshɛŋa ŋan pahi n niŋdi Mawlidi ni n nyɛ noli kɔbu, yila yilibu, ni diliri.
Moolidi maa niŋbu dali Musulinima pam zaŋdi la dabisili maa lee vuhim dabisili tingbani maa ni zaa din be dunia yaaŋa zuɣu. Ka di nyɛla shɛɣa nima ni zali li n ti pahi suuna nima ata zaligu shikuru la. Dina n-nyɛ Hanafi, Maliki ni Shafi'i.
== Bachi maa ni yi shɛli na ==
Lala bachi ŋɔ ''Mawlid'' yimina Arabiiya bachi ŋɔ ''walad'' ''ni na'', din gbunni nyɛ "bia dɔɣibu " bee "ŋun yina". Hali gba di nyɛla dɔɣim yuli ni tiri dɔɣim dali kam, ''Mawlidi nyɛla mani dɔɣim dali chuɣu. ka dabisili maa dali lahi booni'' Mawlid al-Nabi ka fɔŋ shɛŋa booni li Milad.
p19tn5uq2o0x629v9zms2u693espeg4
Lukuga River
0
33360
139848
2026-06-10T21:25:24Z
Kalakpagh
2501
Created article
139848
wikitext
text/x-wiki
'''Lukuga River''' ({{langx|sw|Mto Lukuga}}) nyɛla mɔɣili zaŋ n-ti Lualaka Mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ka nyɛ din zɔri chani n ti luri Lake Tanganyika.
==Location==
Lukuga nyɛla din zɔri doli Katanga yaɣili. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chɛ Lake Tanganyika tiŋ yuli booni Kalemie ka nyɛ din ŋmaligi zɔri doli Tanyanyika yaɣili zaŋ n ti chirigi Lualaba tiŋ yuli booni Kabalo mini Kongolo sunsuuni.{{sfn|Blaes|2008}} Mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din chɛ ka Lake maa koŋdi kom kamani kɔbigi puuni vaabu pinaanii ka din kpalim maa leeri gulisigu.{{sfn|Klerkx|Imanackunov|2003|p=241}} Lukuga nyɛla din mali salima mini di taba.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Likens|2010|p=299}}
4vo4kclldwqsavtmlksy5i11ffhg764
139849
139848
2026-06-10T21:25:57Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139849
wikitext
text/x-wiki
'''Lukuga Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Lukuga}}) nyɛla mɔɣili zaŋ n-ti Lualaka Mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ka nyɛ din zɔri chani n ti luri Lake Tanganyika.
==Location==
Lukuga nyɛla din zɔri doli Katanga yaɣili. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chɛ Lake Tanganyika tiŋ yuli booni Kalemie ka nyɛ din ŋmaligi zɔri doli Tanyanyika yaɣili zaŋ n ti chirigi Lualaba tiŋ yuli booni Kabalo mini Kongolo sunsuuni.{{sfn|Blaes|2008}} Mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din chɛ ka Lake maa koŋdi kom kamani kɔbigi puuni vaabu pinaanii ka din kpalim maa leeri gulisigu.{{sfn|Klerkx|Imanackunov|2003|p=241}} Lukuga nyɛla din mali salima mini di taba.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Likens|2010|p=299}}
g83buxxswt9x38x92bdtl4edlournsx
139850
139849
2026-06-10T21:26:27Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139850
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Lukuga Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Lukuga}}) nyɛla mɔɣili zaŋ n-ti Lualaka Mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ka nyɛ din zɔri chani n ti luri Lake Tanganyika.
==Location==
Lukuga nyɛla din zɔri doli Katanga yaɣili. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chɛ Lake Tanganyika tiŋ yuli booni Kalemie ka nyɛ din ŋmaligi zɔri doli Tanyanyika yaɣili zaŋ n ti chirigi Lualaba tiŋ yuli booni Kabalo mini Kongolo sunsuuni.{{sfn|Blaes|2008}} Mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din chɛ ka Lake maa koŋdi kom kamani kɔbigi puuni vaabu pinaanii ka din kpalim maa leeri gulisigu.{{sfn|Klerkx|Imanackunov|2003|p=241}} Lukuga nyɛla din mali salima mini di taba.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Likens|2010|p=299}}
elsou0l3nhjmc37i1b3p71lcad7zibo
139851
139850
2026-06-10T21:26:54Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139851
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Lukuga Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Lukuga}}) nyɛla mɔɣili zaŋ n-ti Lualaka Mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ka nyɛ din zɔri chani n ti luri Lake Tanganyika.
==Location==
Lukuga nyɛla din zɔri doli Katanga yaɣili. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chɛ Lake Tanganyika tiŋ yuli booni Kalemie ka nyɛ din ŋmaligi zɔri doli Tanyanyika yaɣili zaŋ n ti chirigi Lualaba tiŋ yuli booni Kabalo mini Kongolo sunsuuni.{{sfn|Blaes|2008}} Mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din chɛ ka Lake maa koŋdi kom kamani kɔbigi puuni vaabu pinaanii ka din kpalim maa leeri gulisigu.{{sfn|Klerkx|Imanackunov|2003|p=241}} Lukuga nyɛla din mali salima mini di taba.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Likens|2010|p=299}}
==Today==
Bin din gbaai yuuni 2008, Lukuga mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa gabisi hali nti ʒiri lala gabisibu ŋɔ kpɛhiri Lualaba.{{sfn|O'Brien|2008|p=91}}Silimiin goli December yuuni 2010 ninvuɣ shɛba bɛ ni mi South African kayaker mini [[Hendrik Coetzee]] nyɛla ninvuɣ so bɛ ni daa yihi na o "kayak" ŋɔ ni niŋ Lukuga ka nyabiga daa di o nyɛvuli.{{sfn|Inbar|2010}}
==References==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{cite journal | url=https://books.google.com/books?id=PHNIAAAAYAAJ&pg=PA702
|title=Twenty Years of African Travel
|journal=Blackwood's Edinburgh Magazine |volume=121
|last=Blackwood
|publisher=William Blackwood |year=1877}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|url-status=dead
|archive-date=2010-04-01
|title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PzkJAAAAIAAJ&pg=PA435
|title=The Annual register of world events: a review of the year, Volume 122
|first=Edmund |last=Burke
|publisher=Longmans, Green |year=1881}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=fkCIW4K8-08C&pg=PA312
|chapter=Sketch of a Journey Across Africa Part II
|first=Verney Lovett |last=Cameron
|title=The living age |volume=130 |publisher=The Living Age Co. Inc. |year=1876}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_r08AAAAIAAJ&pg=PA35
|title=Kalambo Falls prehistoric site, Volume 1
|first=John Desmond |last=Clark
|publisher=CUP Archive |year=1969}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA206
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986 |isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA296
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008 |isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA562
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide/#.TuTG3LKImuI
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514172912/http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide#.TuTG3LKImuI
|url-status=dead
|archive-date=2011-05-14
|title=Horror in the Congo: Croc attack kills legendary guide |publisher=MSNBC
|first=Michael |last=Inbar
|date=2010-12-21 |access-date=2011-12-11}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fwgVAAAAQAAJ&pg=PA486
|title=THE GAZETTEER OF THE WORLD
|last=Jack
|publisher=Thomas C. Jack
|year=1887}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA319
|chapter=Lukuga River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010 |isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=2TT9q-vcN8IC&pg=PA229
|title=Lake Issyk-Kul: its natural environment
|first1=J. |last1=Klerkx |first2=Beishen |last2=Imanackunov
|publisher=Springer |year=2003 |isbn=1-4020-0900-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=v5VHWWrK_SsC&pg=PA294
|title=River ecosystem ecology: a global perspective : a derivative of Encyclopedia of inland waters
|first=Gene E. |last=Likens
|publisher=Academic Press |year=2010
|isbn=978-0-12-381998-7}}
*{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=Z0dKAAAAYAAJ&pg=PA125
|title=African Exploration
|last=Moore
|journal=Friends' Intelligencer |volume=34
|publisher=Wm. W. Moore |year=1878}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-1e4hmZPt3wC&pg=PA91
|title=A Mighty Big River
|first=Gerard |last=O'Brien
|publisher=Lulu.com |year=2008 |isbn=978-1-4092-1802-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Yz8cv9-JlN0C&pg=PA124
|title=The rainbow and the kings: a history of the Luba Empire to 1891
|first=Thomas Q. |last=Reefe
|publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=0-520-04140-2}}
{{refend}}
{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{coord|5.66667|S|26.91667|E|display=title}}
[[Category:Lualaba River| ]]
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Kalemie]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Lake Tanganyika]]
38t6t3ui72ua4h4goumjso9ckl1orlo
139852
139851
2026-06-10T21:27:30Z
Kalakpagh
2501
/* Today */ Updated Content
139852
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Lukuga Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Lukuga}}) nyɛla mɔɣili zaŋ n-ti Lualaka Mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ka nyɛ din zɔri chani n ti luri Lake Tanganyika.
==Location==
Lukuga nyɛla din zɔri doli Katanga yaɣili. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chɛ Lake Tanganyika tiŋ yuli booni Kalemie ka nyɛ din ŋmaligi zɔri doli Tanyanyika yaɣili zaŋ n ti chirigi Lualaba tiŋ yuli booni Kabalo mini Kongolo sunsuuni.{{sfn|Blaes|2008}} Mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din chɛ ka Lake maa koŋdi kom kamani kɔbigi puuni vaabu pinaanii ka din kpalim maa leeri gulisigu.{{sfn|Klerkx|Imanackunov|2003|p=241}} Lukuga nyɛla din mali salima mini di taba.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Likens|2010|p=299}}
==Zuŋɔ ==
Bin din gbaai yuuni 2008, Lukuga mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa gabisi hali nti ʒiri lala gabisibu ŋɔ kpɛhiri Lualaba.{{sfn|O'Brien|2008|p=91}}Silimiin goli December yuuni 2010 ninvuɣ shɛba bɛ ni mi South African kayaker mini [[Hendrik Coetzee]] nyɛla ninvuɣ so bɛ ni daa yihi na o "kayak" ŋɔ ni niŋ Lukuga ka nyabiga daa di o nyɛvuli.{{sfn|Inbar|2010}}
==References==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{cite journal | url=https://books.google.com/books?id=PHNIAAAAYAAJ&pg=PA702
|title=Twenty Years of African Travel
|journal=Blackwood's Edinburgh Magazine |volume=121
|last=Blackwood
|publisher=William Blackwood |year=1877}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|url-status=dead
|archive-date=2010-04-01
|title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PzkJAAAAIAAJ&pg=PA435
|title=The Annual register of world events: a review of the year, Volume 122
|first=Edmund |last=Burke
|publisher=Longmans, Green |year=1881}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=fkCIW4K8-08C&pg=PA312
|chapter=Sketch of a Journey Across Africa Part II
|first=Verney Lovett |last=Cameron
|title=The living age |volume=130 |publisher=The Living Age Co. Inc. |year=1876}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_r08AAAAIAAJ&pg=PA35
|title=Kalambo Falls prehistoric site, Volume 1
|first=John Desmond |last=Clark
|publisher=CUP Archive |year=1969}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA206
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986 |isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA296
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008 |isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA562
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide/#.TuTG3LKImuI
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514172912/http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide#.TuTG3LKImuI
|url-status=dead
|archive-date=2011-05-14
|title=Horror in the Congo: Croc attack kills legendary guide |publisher=MSNBC
|first=Michael |last=Inbar
|date=2010-12-21 |access-date=2011-12-11}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fwgVAAAAQAAJ&pg=PA486
|title=THE GAZETTEER OF THE WORLD
|last=Jack
|publisher=Thomas C. Jack
|year=1887}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA319
|chapter=Lukuga River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010 |isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=2TT9q-vcN8IC&pg=PA229
|title=Lake Issyk-Kul: its natural environment
|first1=J. |last1=Klerkx |first2=Beishen |last2=Imanackunov
|publisher=Springer |year=2003 |isbn=1-4020-0900-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=v5VHWWrK_SsC&pg=PA294
|title=River ecosystem ecology: a global perspective : a derivative of Encyclopedia of inland waters
|first=Gene E. |last=Likens
|publisher=Academic Press |year=2010
|isbn=978-0-12-381998-7}}
*{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=Z0dKAAAAYAAJ&pg=PA125
|title=African Exploration
|last=Moore
|journal=Friends' Intelligencer |volume=34
|publisher=Wm. W. Moore |year=1878}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-1e4hmZPt3wC&pg=PA91
|title=A Mighty Big River
|first=Gerard |last=O'Brien
|publisher=Lulu.com |year=2008 |isbn=978-1-4092-1802-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Yz8cv9-JlN0C&pg=PA124
|title=The rainbow and the kings: a history of the Luba Empire to 1891
|first=Thomas Q. |last=Reefe
|publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=0-520-04140-2}}
{{refend}}
{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{coord|5.66667|S|26.91667|E|display=title}}
[[Category:Lualaba River| ]]
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Kalemie]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Lake Tanganyika]]
qtgj4iiuur36xoc2gn8evpl9t9tq3rw
139853
139852
2026-06-10T21:28:08Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
139853
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Lukuga Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Lukuga}}) nyɛla mɔɣili zaŋ n-ti Lualaka Mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ka nyɛ din zɔri chani n ti luri Lake Tanganyika.
==Location==
Lukuga nyɛla din zɔri doli Katanga yaɣili. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chɛ Lake Tanganyika tiŋ yuli booni Kalemie ka nyɛ din ŋmaligi zɔri doli Tanyanyika yaɣili zaŋ n ti chirigi Lualaba tiŋ yuli booni Kabalo mini Kongolo sunsuuni.{{sfn|Blaes|2008}} Mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din chɛ ka Lake maa koŋdi kom kamani kɔbigi puuni vaabu pinaanii ka din kpalim maa leeri gulisigu.{{sfn|Klerkx|Imanackunov|2003|p=241}} Lukuga nyɛla din mali salima mini di taba.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Likens|2010|p=299}}
==Zuŋɔ ==
Bin din gbaai yuuni 2008, Lukuga mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa gabisi hali nti ʒiri lala gabisibu ŋɔ kpɛhiri Lualaba.{{sfn|O'Brien|2008|p=91}}Silimiin goli December yuuni 2010 ninvuɣ shɛba bɛ ni mi South African kayaker mini [[Hendrik Coetzee]] nyɛla ninvuɣ so bɛ ni daa yihi na o "kayak" ŋɔ ni niŋ Lukuga ka nyabiga daa di o nyɛvuli.{{sfn|Inbar|2010}}
==Kundivihira ==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{cite journal | url=https://books.google.com/books?id=PHNIAAAAYAAJ&pg=PA702
|title=Twenty Years of African Travel
|journal=Blackwood's Edinburgh Magazine |volume=121
|last=Blackwood
|publisher=William Blackwood |year=1877}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|url-status=dead
|archive-date=2010-04-01
|title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PzkJAAAAIAAJ&pg=PA435
|title=The Annual register of world events: a review of the year, Volume 122
|first=Edmund |last=Burke
|publisher=Longmans, Green |year=1881}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=fkCIW4K8-08C&pg=PA312
|chapter=Sketch of a Journey Across Africa Part II
|first=Verney Lovett |last=Cameron
|title=The living age |volume=130 |publisher=The Living Age Co. Inc. |year=1876}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_r08AAAAIAAJ&pg=PA35
|title=Kalambo Falls prehistoric site, Volume 1
|first=John Desmond |last=Clark
|publisher=CUP Archive |year=1969}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA206
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986 |isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA296
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008 |isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA562
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide/#.TuTG3LKImuI
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514172912/http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide#.TuTG3LKImuI
|url-status=dead
|archive-date=2011-05-14
|title=Horror in the Congo: Croc attack kills legendary guide |publisher=MSNBC
|first=Michael |last=Inbar
|date=2010-12-21 |access-date=2011-12-11}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fwgVAAAAQAAJ&pg=PA486
|title=THE GAZETTEER OF THE WORLD
|last=Jack
|publisher=Thomas C. Jack
|year=1887}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA319
|chapter=Lukuga River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010 |isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=2TT9q-vcN8IC&pg=PA229
|title=Lake Issyk-Kul: its natural environment
|first1=J. |last1=Klerkx |first2=Beishen |last2=Imanackunov
|publisher=Springer |year=2003 |isbn=1-4020-0900-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=v5VHWWrK_SsC&pg=PA294
|title=River ecosystem ecology: a global perspective : a derivative of Encyclopedia of inland waters
|first=Gene E. |last=Likens
|publisher=Academic Press |year=2010
|isbn=978-0-12-381998-7}}
*{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=Z0dKAAAAYAAJ&pg=PA125
|title=African Exploration
|last=Moore
|journal=Friends' Intelligencer |volume=34
|publisher=Wm. W. Moore |year=1878}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-1e4hmZPt3wC&pg=PA91
|title=A Mighty Big River
|first=Gerard |last=O'Brien
|publisher=Lulu.com |year=2008 |isbn=978-1-4092-1802-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Yz8cv9-JlN0C&pg=PA124
|title=The rainbow and the kings: a history of the Luba Empire to 1891
|first=Thomas Q. |last=Reefe
|publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=0-520-04140-2}}
{{refend}}
{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{coord|5.66667|S|26.91667|E|display=title}}
[[Category:Lualaba River| ]]
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Kalemie]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Lake Tanganyika]]
haopda9az7648x8nq5283xsz3a158zh
139854
139853
2026-06-10T21:28:44Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
139854
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Lukuga Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Lukuga}}) nyɛla mɔɣili zaŋ n-ti Lualaka Mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ka nyɛ din zɔri chani n ti luri Lake Tanganyika.
==Location==
Lukuga nyɛla din zɔri doli Katanga yaɣili. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chɛ Lake Tanganyika tiŋ yuli booni Kalemie ka nyɛ din ŋmaligi zɔri doli Tanyanyika yaɣili zaŋ n ti chirigi Lualaba tiŋ yuli booni Kabalo mini Kongolo sunsuuni.{{sfn|Blaes|2008}} Mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din chɛ ka Lake maa koŋdi kom kamani kɔbigi puuni vaabu pinaanii ka din kpalim maa leeri gulisigu.{{sfn|Klerkx|Imanackunov|2003|p=241}} Lukuga nyɛla din mali salima mini di taba.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Likens|2010|p=299}}
==Zuŋɔ ==
Bin din gbaai yuuni 2008, Lukuga mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa gabisi hali nti ʒiri lala gabisibu ŋɔ kpɛhiri Lualaba.{{sfn|O'Brien|2008|p=91}}Silimiin goli December yuuni 2010 ninvuɣ shɛba bɛ ni mi South African kayaker mini [[Hendrik Coetzee]] nyɛla ninvuɣ so bɛ ni daa yihi na o "kayak" ŋɔ ni niŋ Lukuga ka nyabiga daa di o nyɛvuli.{{sfn|Inbar|2010}}
==Kundivihira ==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{cite journal | url=https://books.google.com/books?id=PHNIAAAAYAAJ&pg=PA702
|title=Twenty Years of African Travel
|journal=Blackwood's Edinburgh Magazine |volume=121
|last=Blackwood
|publisher=William Blackwood |year=1877}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|url-status=dead
|archive-date=2010-04-01
|title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PzkJAAAAIAAJ&pg=PA435
|title=The Annual register of world events: a review of the year, Volume 122
|first=Edmund |last=Burke
|publisher=Longmans, Green |year=1881}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=fkCIW4K8-08C&pg=PA312
|chapter=Sketch of a Journey Across Africa Part II
|first=Verney Lovett |last=Cameron
|title=The living age |volume=130 |publisher=The Living Age Co. Inc. |year=1876}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_r08AAAAIAAJ&pg=PA35
|title=Kalambo Falls prehistoric site, Volume 1
|first=John Desmond |last=Clark
|publisher=CUP Archive |year=1969}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA206
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986 |isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA296
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008 |isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA562
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide/#.TuTG3LKImuI
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514172912/http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide#.TuTG3LKImuI
|url-status=dead
|archive-date=2011-05-14
|title=Horror in the Congo: Croc attack kills legendary guide |publisher=MSNBC
|first=Michael |last=Inbar
|date=2010-12-21 |access-date=2011-12-11}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fwgVAAAAQAAJ&pg=PA486
|title=THE GAZETTEER OF THE WORLD
|last=Jack
|publisher=Thomas C. Jack
|year=1887}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA319
|chapter=Lukuga River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010 |isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=2TT9q-vcN8IC&pg=PA229
|title=Lake Issyk-Kul: its natural environment
|first1=J. |last1=Klerkx |first2=Beishen |last2=Imanackunov
|publisher=Springer |year=2003 |isbn=1-4020-0900-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=v5VHWWrK_SsC&pg=PA294
|title=River ecosystem ecology: a global perspective : a derivative of Encyclopedia of inland waters
|first=Gene E. |last=Likens
|publisher=Academic Press |year=2010
|isbn=978-0-12-381998-7}}
*{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=Z0dKAAAAYAAJ&pg=PA125
|title=African Exploration
|last=Moore
|journal=Friends' Intelligencer |volume=34
|publisher=Wm. W. Moore |year=1878}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-1e4hmZPt3wC&pg=PA91
|title=A Mighty Big River
|first=Gerard |last=O'Brien
|publisher=Lulu.com |year=2008 |isbn=978-1-4092-1802-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Yz8cv9-JlN0C&pg=PA124
|title=The rainbow and the kings: a history of the Luba Empire to 1891
|first=Thomas Q. |last=Reefe
|publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=0-520-04140-2}}
{{refend}}
{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{coord|5.66667|S|26.91667|E|display=title}}
[[Category:Lualaba River| ]]
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Kalemie]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Lake Tanganyika]]
meoxwqj98v41pnl339pyu36ut3fnqso
139856
139854
2026-06-10T21:29:23Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139856
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Lukuga Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Lukuga}}) nyɛla mɔɣili zaŋ n-ti Lualaka Mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ka nyɛ din zɔri chani n ti luri Lake Tanganyika.
==Location==
Lukuga nyɛla din zɔri doli Katanga yaɣili. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din chɛ Lake Tanganyika tiŋ yuli booni Kalemie ka nyɛ din ŋmaligi zɔri doli Tanyanyika yaɣili zaŋ n ti chirigi Lualaba tiŋ yuli booni Kabalo mini Kongolo sunsuuni.{{sfn|Blaes|2008}} Mɔɣili ŋɔ koŋko nyɛla din chɛ ka Lake maa koŋdi kom kamani kɔbigi puuni vaabu pinaanii ka din kpalim maa leeri gulisigu.{{sfn|Klerkx|Imanackunov|2003|p=241}} Lukuga nyɛla din mali salima mini di taba.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Likens|2010|p=299}}
==Zuŋɔ ==
Bin din gbaai yuuni 2008, Lukuga mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa gabisi hali nti ʒiri lala gabisibu ŋɔ kpɛhiri Lualaba.{{sfn|O'Brien|2008|p=91}}Silimiin goli December yuuni 2010 ninvuɣ shɛba bɛ ni mi South African kayaker mini [[Hendrik Coetzee]] nyɛla ninvuɣ so bɛ ni daa yihi na o "kayak" ŋɔ ni niŋ Lukuga ka nyabiga daa di o nyɛvuli.{{sfn|Inbar|2010}}
==Kundivihira ==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{cite journal | url=https://books.google.com/books?id=PHNIAAAAYAAJ&pg=PA702
|title=Twenty Years of African Travel
|journal=Blackwood's Edinburgh Magazine |volume=121
|last=Blackwood
|publisher=William Blackwood |year=1877}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf
|url-status=dead
|archive-date=2010-04-01
|title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PzkJAAAAIAAJ&pg=PA435
|title=The Annual register of world events: a review of the year, Volume 122
|first=Edmund |last=Burke
|publisher=Longmans, Green |year=1881}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=fkCIW4K8-08C&pg=PA312
|chapter=Sketch of a Journey Across Africa Part II
|first=Verney Lovett |last=Cameron
|title=The living age |volume=130 |publisher=The Living Age Co. Inc. |year=1876}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_r08AAAAIAAJ&pg=PA35
|title=Kalambo Falls prehistoric site, Volume 1
|first=John Desmond |last=Clark
|publisher=CUP Archive |year=1969}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA206
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986 |isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA296
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008 |isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA562
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide/#.TuTG3LKImuI
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514172912/http://today.msnbc.msn.com/id/40764193/ns/today-today_people/t/horror-congo-croc-attack-kills-legendary-guide#.TuTG3LKImuI
|url-status=dead
|archive-date=2011-05-14
|title=Horror in the Congo: Croc attack kills legendary guide |publisher=MSNBC
|first=Michael |last=Inbar
|date=2010-12-21 |access-date=2011-12-11}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fwgVAAAAQAAJ&pg=PA486
|title=THE GAZETTEER OF THE WORLD
|last=Jack
|publisher=Thomas C. Jack
|year=1887}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA319
|chapter=Lukuga River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010 |isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=2TT9q-vcN8IC&pg=PA229
|title=Lake Issyk-Kul: its natural environment
|first1=J. |last1=Klerkx |first2=Beishen |last2=Imanackunov
|publisher=Springer |year=2003 |isbn=1-4020-0900-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=v5VHWWrK_SsC&pg=PA294
|title=River ecosystem ecology: a global perspective : a derivative of Encyclopedia of inland waters
|first=Gene E. |last=Likens
|publisher=Academic Press |year=2010
|isbn=978-0-12-381998-7}}
*{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=Z0dKAAAAYAAJ&pg=PA125
|title=African Exploration
|last=Moore
|journal=Friends' Intelligencer |volume=34
|publisher=Wm. W. Moore |year=1878}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-1e4hmZPt3wC&pg=PA91
|title=A Mighty Big River
|first=Gerard |last=O'Brien
|publisher=Lulu.com |year=2008 |isbn=978-1-4092-1802-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Yz8cv9-JlN0C&pg=PA124
|title=The rainbow and the kings: a history of the Luba Empire to 1891
|first=Thomas Q. |last=Reefe
|publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=0-520-04140-2}}
{{refend}}
{{coord|5.66667|S|26.91667|E|display=title}}
[[Category:Lualaba River| ]]
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Kalemie]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Lake Tanganyika]]
of6kevm7zkhy6re5bsfizsgu8ebv7p5
Ulindi River
0
33361
139860
2026-06-11T11:27:52Z
Kalakpagh
2501
Created article
139860
wikitext
text/x-wiki
'''Ulindi Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Ulindi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Lualaba mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]]. Tiŋgbani maa asanzalinima nyɛla ban gbaairi saawara ni bɛ niŋ niɣilim buɣim niŋ mɔɣili ŋɔ ni.
==Location==
Mɔɣili maa nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ South Kivu ka nyɛ din zɔri wulinpuhili polo gariti Maniema chani n ti chirigiri Lualaba mɔɣili din yina Kindu.{{sfn|Blaes|2008}} Ulindi Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa polo nyɛla din mali mɔɣini binkɔbira kamani jɛŋa, kparili, jaŋgbani, yɔniɣi, wɔbiga n ti pahi saŋkpalinsi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=5}} Ninvuɣ shɛba ban be ni nyɛ Lega mini Nyindu niriba, bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba ban yɛri Kilega mini Kinyindu n ti pahi Bantu balli. Di nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta, Mwenga, Shabunda n ti pahi Pangi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
g6n829ph4mgffpqwlny5cga114h9y3l
139861
139860
2026-06-11T11:28:21Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139861
wikitext
text/x-wiki
'''Ulindi Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Ulindi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Lualaba mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]]. Tiŋgbani maa asanzalinima nyɛla ban gbaairi saawara ni bɛ niŋ niɣilim buɣim niŋ mɔɣili ŋɔ ni.
==Location==
Mɔɣili maa nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ South Kivu ka nyɛ din zɔri wulinpuhili polo gariti Maniema chani n ti chirigiri Lualaba mɔɣili din yina Kindu.{{sfn|Blaes|2008}} Ulindi Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa polo nyɛla din mali mɔɣini binkɔbira kamani jɛŋa, kparili, jaŋgbani, yɔniɣi, wɔbiga n ti pahi saŋkpalinsi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=5}} Ninvuɣ shɛba ban be ni nyɛ Lega mini Nyindu niriba, bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba ban yɛri Kilega mini Kinyindu n ti pahi Bantu balli. Di nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta, Mwenga, Shabunda n ti pahi Pangi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
== Kundivihira ==
afzu6ohqitnmcub75j8qvpj58gdf4x2
139862
139861
2026-06-11T11:29:10Z
Kalakpagh
2501
/* Location */ updated content
139862
wikitext
text/x-wiki
'''Ulindi Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Ulindi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Lualaba mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]]. Tiŋgbani maa asanzalinima nyɛla ban gbaairi saawara ni bɛ niŋ niɣilim buɣim niŋ mɔɣili ŋɔ ni.
==Dooshee ==
Mɔɣili maa nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ South Kivu ka nyɛ din zɔri wulinpuhili polo gariti Maniema chani n ti chirigiri Lualaba mɔɣili din yina Kindu.{{sfn|Blaes|2008}} Ulindi Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa polo nyɛla din mali mɔɣini binkɔbira kamani jɛŋa, kparili, jaŋgbani, yɔniɣi, wɔbiga n ti pahi saŋkpalinsi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=5}} Ninvuɣ shɛba ban be ni nyɛ Lega mini Nyindu niriba, bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba ban yɛri Kilega mini Kinyindu n ti pahi Bantu balli. Di nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta, Mwenga, Shabunda n ti pahi Pangi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
== Kundivihira ==
m0rda1qnb3142m3ata24kjc0jd1m88q
139863
139862
2026-06-11T11:30:48Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139863
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ulindi Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Ulindi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Lualaba mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]]. Tiŋgbani maa asanzalinima nyɛla ban gbaairi saawara ni bɛ niŋ niɣilim buɣim niŋ mɔɣili ŋɔ ni.
==Dooshee ==
Mɔɣili maa nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ South Kivu ka nyɛ din zɔri wulinpuhili polo gariti Maniema chani n ti chirigiri Lualaba mɔɣili din yina Kindu.{{sfn|Blaes|2008}} Ulindi Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa polo nyɛla din mali mɔɣini binkɔbira kamani jɛŋa, kparili, jaŋgbani, yɔniɣi, wɔbiga n ti pahi saŋkpalinsi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=5}} Ninvuɣ shɛba ban be ni nyɛ Lega mini Nyindu niriba, bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba ban yɛri Kilega mini Kinyindu n ti pahi Bantu balli. Di nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta, Mwenga, Shabunda n ti pahi Pangi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
== Kundivihira ==
741yafrrzuxp7iwecbikfk6s0p2om8h
139864
139863
2026-06-11T11:40:01Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
139864
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ulindi Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Ulindi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Lualaba mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]]. Tiŋgbani maa asanzalinima nyɛla ban gbaairi saawara ni bɛ niŋ niɣilim buɣim niŋ mɔɣili ŋɔ ni.
==Dooshee ==
Mɔɣili maa nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ South Kivu ka nyɛ din zɔri wulinpuhili polo gariti Maniema chani n ti chirigiri Lualaba mɔɣili din yina Kindu.{{sfn|Blaes|2008}} Ulindi Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa polo nyɛla din mali mɔɣini binkɔbira kamani jɛŋa, kparili, jaŋgbani, yɔniɣi, wɔbiga n ti pahi saŋkpalinsi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=5}} Ninvuɣ shɛba ban be ni nyɛ Lega mini Nyindu niriba, bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba ban yɛri Kilega mini Kinyindu n ti pahi Bantu balli. Di nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta, Mwenga, Shabunda n ti pahi Pangi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
==History==
Yuuni 1874 Ulindi mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Verney Lovett Cameron]] ŋun daa nyɛ gbaŋpiɛlli ŋun pahiri ayi ka kpɛna gbaŋsabila tiŋgbani ni daa kaai shɛli.{{sfn|Schaller|1988|p=88}} Congo Free State saha, lala yaɣili maa sulinsi nyɛla din daa be Larigunima nuuni. Di shɛŋa kamani Munie Chabodu mini Munie Mtoro nyela ban daa be Free State ŋɔ tooni. Tiŋ yuli booni Shabunda nyɛla tiŋ shɛli Larigunima ŋɔ ni daa piligi. Yuuni 1899 di nyɛla din daa mali salo ban kalinli yiɣisi kamani 8,000.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
== Kundivihira ==
84eerrbjszbivtea2da5lo9p73kof6a
139865
139864
2026-06-11T11:40:27Z
Kalakpagh
2501
/* History */ Updated Content
139865
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ulindi Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Ulindi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Lualaba mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]]. Tiŋgbani maa asanzalinima nyɛla ban gbaairi saawara ni bɛ niŋ niɣilim buɣim niŋ mɔɣili ŋɔ ni.
==Dooshee ==
Mɔɣili maa nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ South Kivu ka nyɛ din zɔri wulinpuhili polo gariti Maniema chani n ti chirigiri Lualaba mɔɣili din yina Kindu.{{sfn|Blaes|2008}} Ulindi Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa polo nyɛla din mali mɔɣini binkɔbira kamani jɛŋa, kparili, jaŋgbani, yɔniɣi, wɔbiga n ti pahi saŋkpalinsi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=5}} Ninvuɣ shɛba ban be ni nyɛ Lega mini Nyindu niriba, bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba ban yɛri Kilega mini Kinyindu n ti pahi Bantu balli. Di nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta, Mwenga, Shabunda n ti pahi Pangi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
==Taarihi ==
Yuuni 1874 Ulindi mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Verney Lovett Cameron]] ŋun daa nyɛ gbaŋpiɛlli ŋun pahiri ayi ka kpɛna gbaŋsabila tiŋgbani ni daa kaai shɛli.{{sfn|Schaller|1988|p=88}} Congo Free State saha, lala yaɣili maa sulinsi nyɛla din daa be Larigunima nuuni. Di shɛŋa kamani Munie Chabodu mini Munie Mtoro nyela ban daa be Free State ŋɔ tooni. Tiŋ yuli booni Shabunda nyɛla tiŋ shɛli Larigunima ŋɔ ni daa piligi. Yuuni 1899 di nyɛla din daa mali salo ban kalinli yiɣisi kamani 8,000.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
== Kundivihira ==
00162muza6shqb6pdl6lc0ek5awl1ll
139866
139865
2026-06-11T11:46:10Z
Kalakpagh
2501
/* Taarihi */ Updated Content
139866
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ulindi Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Ulindi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Lualaba mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]]. Tiŋgbani maa asanzalinima nyɛla ban gbaairi saawara ni bɛ niŋ niɣilim buɣim niŋ mɔɣili ŋɔ ni.
==Dooshee ==
Mɔɣili maa nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ South Kivu ka nyɛ din zɔri wulinpuhili polo gariti Maniema chani n ti chirigiri Lualaba mɔɣili din yina Kindu.{{sfn|Blaes|2008}} Ulindi Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa polo nyɛla din mali mɔɣini binkɔbira kamani jɛŋa, kparili, jaŋgbani, yɔniɣi, wɔbiga n ti pahi saŋkpalinsi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=5}} Ninvuɣ shɛba ban be ni nyɛ Lega mini Nyindu niriba, bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba ban yɛri Kilega mini Kinyindu n ti pahi Bantu balli. Di nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta, Mwenga, Shabunda n ti pahi Pangi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
==Taarihi ==
Yuuni 1874 Ulindi mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Verney Lovett Cameron]] ŋun daa nyɛ gbaŋpiɛlli ŋun pahiri ayi ka kpɛna gbaŋsabila tiŋgbani ni daa kaai shɛli.{{sfn|Schaller|1988|p=88}} Congo Free State saha, lala yaɣili maa sulinsi nyɛla din daa be Larigunima nuuni. Di shɛŋa kamani Munie Chabodu mini Munie Mtoro nyela ban daa be Free State ŋɔ tooni. Tiŋ yuli booni Shabunda nyɛla tiŋ shɛli Larigunima ŋɔ ni daa piligi. Yuuni 1899 di nyɛla din daa mali salo ban kalinli yiɣisi kamani 8,000.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
Silimiin goli June yuuni 1997 lahabali nyɛla din daa yina wuhi ni bɛ nyɛla ban gbahi daba kɔdɔriko miri Ulindi ka nyɛ din be Shabunda, South Kivu wulinpuhili. Lala niriba ŋɔ nyɛla ninvuɣ shɛba Rwandanima Tutsi tɔbu tihiriba ni daa liri shɛba ka bɛ mini soojanima zaŋ n-ti Laurrent Kabila daa laɣim tɔhiri [[Mobutu Sese Seko]] ni bɛ yihi o nam ni. Ninvuɣ shɛba ban daa di shahara nyɛla ban daa yɛlli ni niriba ban gari kɔbigi nyɛla ban daa koŋ bɛ nyɛvuya lala tɔbu ŋɔ ni.{{sfn|Cahn|1997}}
== Kundivihira ==
4cuvoyyh9verwcp4zbvc6ohcgsq8f4q
139867
139866
2026-06-11T11:54:51Z
Kalakpagh
2501
/* Taarihi */ Updated Content
139867
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ulindi Mɔɣili''' ({{langx|sw|Mto Ulindi}}) ŋɔ nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n-ti Lualaba mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]]. Tiŋgbani maa asanzalinima nyɛla ban gbaairi saawara ni bɛ niŋ niɣilim buɣim niŋ mɔɣili ŋɔ ni.
==Dooshee ==
Mɔɣili maa nyɛla din piligi nuzaa zuɣu zaŋ chaŋ South Kivu ka nyɛ din zɔri wulinpuhili polo gariti Maniema chani n ti chirigiri Lualaba mɔɣili din yina Kindu.{{sfn|Blaes|2008}} Ulindi Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa polo nyɛla din mali mɔɣini binkɔbira kamani jɛŋa, kparili, jaŋgbani, yɔniɣi, wɔbiga n ti pahi saŋkpalinsi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=5}} Ninvuɣ shɛba ban be ni nyɛ Lega mini Nyindu niriba, bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba ban yɛri Kilega mini Kinyindu n ti pahi Bantu balli. Di nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta, Mwenga, Shabunda n ti pahi Pangi.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
==Taarihi ==
Yuuni 1874 Ulindi mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Verney Lovett Cameron]] ŋun daa nyɛ gbaŋpiɛlli ŋun pahiri ayi ka kpɛna gbaŋsabila tiŋgbani ni daa kaai shɛli.{{sfn|Schaller|1988|p=88}} Congo Free State saha, lala yaɣili maa sulinsi nyɛla din daa be Larigunima nuuni. Di shɛŋa kamani Munie Chabodu mini Munie Mtoro nyela ban daa be Free State ŋɔ tooni. Tiŋ yuli booni Shabunda nyɛla tiŋ shɛli Larigunima ŋɔ ni daa piligi. Yuuni 1899 di nyɛla din daa mali salo ban kalinli yiɣisi kamani 8,000.{{sfn|Biebuyck|1973|p=3}}
Silimiin goli June yuuni 1997 lahabali nyɛla din daa yina wuhi ni bɛ nyɛla ban gbahi daba kɔdɔriko miri Ulindi ka nyɛ din be Shabunda, South Kivu wulinpuhili. Lala niriba ŋɔ nyɛla ninvuɣ shɛba Rwandanima Tutsi tɔbu tihiriba ni daa liri shɛba ka bɛ mini soojanima zaŋ n-ti Laurrent Kabila daa laɣim tɔhiri [[Mobutu Sese Seko]] ni bɛ yihi o nam ni. Ninvuɣ shɛba ban daa di shahara nyɛla ban daa yɛlli ni niriba ban gari kɔbigi nyɛla ban daa koŋ bɛ nyɛvuya lala tɔbu ŋɔ ni.{{sfn|Cahn|1997}}
==Gold recovery==
Silimiin goli April yuuni 2009 Banro Corporation, Canadanima salima gbiriba nyɛla ban daa yɛlli ni niɣilim buɣim nyɛla di ni tooi niŋ mɔɣili ŋɔ ni. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni lala tuma ŋɔ nyɛla din yɛn di polo kamani mitanima kɔbisiyobu bee waɣilim kamani kilomitanima pishi ayi ka. Di nyɛla din daa yɛn di liɣiri kamani US$133.8 miliyɔŋ pɔi ka di daa naayi ti niɣilim buɣim zaŋ n-ti Twangiza salima tuma.{{sfn|PennWell|2009}} Luɣ'shɛli salima ŋɔ ni daa be maa nyɛla din daa deegi polo kamani kilomitanima 1,164 ka di puuni kilomitanima pihinahi ni yini nyɛ din be Bukavu wulinluhili.{{sfn|Twangiza}}{{sfn|Kaiser|2009}}
== Kundivihira ==
b8h0xj8hx5bip7xapugn0wzr3fswve7