Dagbani Wikipedia dagwiki https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Miidiya Diŋ'gahim Yɛltɔɣa Ŋun su Ŋun su yɛltɔɣa Wikipedia Wikipedia yɛltɔɣa Lahabali kɔligu Lahabali kɔligu yɛltɔɣa MiidiyaWiki MiidiyaWiki yɛltɔɣa Tɛmplet Tɛmplet yɛltɔɣa Sɔŋsim Sɔŋsim yɛltɔɣa Pubu Pubu yɛltɔɣa Salima Salima yɛltɔɣa MOS MOS yɛltɔɣa TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Binŋmaa 0 2016 143963 43463 2026-07-15T12:34:45Z Wumbei Nurudeen024 7425 M pahila kundi 143963 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{E-Class}} [[Lahabali kɔligu:Binŋmaa shεbu.jpg|thumb|Binŋmaa shɛbu]] [[Lahabali kɔligu:Smock from Northern Ghana.jpg|thumb|Smock from Northern Ghana]] [[Lahabali kɔligu:Blue Smock From Northern Ghana.jpg|thumb|Smock from Northern Ghana]] '''Binŋmaa''' nyɛla bin yɛr' shɛli din nyɛ [[Ghana]] nu' zuɣu dini. Di nyɛla Ghana tuduu polo nim' kali niɛma. Tɔ amaa di pa nyɛla binyɛri shɛli niriba pam ni yɛra Ghana bɔba ni yaɣa zaa.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{cite journal|coauthors=Osuanyi Quaicoo Essel, Emmanual R. K. Amissah,|year=2015|url=https://www.iiste.org/Journals/index.php/HRL/article/view/20560/20956|title=Smock Fashion Culture in Ghana’s Dress Iden-tity-Making|language=English|journal=IISPE|volume=Vol 18|issn=2225-0964}}</ref> == Piligu == Bɛ ni mali tani shɛli n-shɛri binŋmahi nyɛla bɛ ni wuɣiri shɛli nuu ni. Lala bin yɛrigu ŋɔ yila Ghana tudu yaɣili polo na. Tudu yaɣili nima kali niɛma n-nyɛ binŋmahi. Tudu polo nanima mi n-daa tooi zooi ka bɛ yɛri binŋmahi. Di yɛbu daa tooi lahi zoola dabisa gahinda dali kamani chuɣu dabisa. Tɔ amaa zuŋɔ di nyɛla binyɛr' shɛli tarimba, paɣaba ni bihi zaa ni yɛra Ghana n-ti tabili duniya yaɣa zaa.<ref name=":0">{{cite journal|coauthors=Abdul-Rahim Abdulai, Abdul Wadudu Adam Mohammed, Isaac Kwadwo|authorlink=https://www.researchgate.net/profile/Abdul_Rahim_Abdulai3, https://www.researchgate.net/profile/Abdul_Wadudu_Adam_Mohammed, https://www.researchgate.net/scien-tific-contributions/Isaac-Kwadwo-2123102814|url=https://www.researchgate.net/publication/313903858_The_SMOCK_Exploring_an_Indigenous_Industry_in_Tamale_Metropolis_of_Northern_Ghana|journal=International Journal Advances in Social Science and Humanities|language=English|title=International Journal Advances in Social Science and Humanities|accessdaymonth=January|accessyear=2016|issn=2347 - 7474}}</ref><ref name=":1" /> == Tani == Binmaŋli ka bɛ booni tani shɛli bɛ ni mali shɛri binŋmahi. Nu' ni ka bɛ wuɣiri li. Dabba n-daa tooi zooi n-wuɣiri lala tana ŋɔ; amaa zuŋɔ paɣaba gba pa nyɛla ban zooi di wuɣibu ni, ballee tiŋ' kara ŋan be tudu polo la kamani Tamale, Bolgatanga n-ti pahi Wa.<ref name=":0" /> Paɣaba mini dabba zaa mali binmaŋa n-diri naɣachiinsi.<ref name=":0" /> Binŋmahi ka dabba tooi mali ŋa shɛra. Paɣaba mi mali binmaŋa n-sɔr' chinchini, n-niŋdi bɔɣiparigu ka mali li m-bɔbiri bɔbiga. Tani shɛŋa bɛ ni mali shɛri binŋmahi balibu zooya. Ŋa shɛŋa n-nyɛ kpaan kɔbiga, == Daabiligu == Binŋmahi nyɛla bɛ ni tooi shɛri shaŋa Ghana tudu yaɣa la polo tinsi pam amaa di daabiligu nyɛla din tooi zooi [[Tamale]], Bolgatanga ni Wa; tudu yaɣa maa tiŋ' zuɣuri. Bɛ ni tooi lahi mi ka binŋmahi daabiligu tooi lahi be nyɛla [[Naya]] (Yendi), Daboya ni tinsi pam din be tudu yaɣili polo maa.<ref name=":0" /> Binŋmahi daabiligu soya zooya pam. Di piinimi ni gumdi kobu. Din pahi n-nyɛ gumdi mibu; paɣakpamban-tooi miri gumdi. Gumdi mibu ni ka mi' shɛli bɛ ni mali wuɣiri binŋmahi tana yirina. Mihi ŋɔ ka kpaluhi mi yɛn da n-zaŋ wuɣi tana, ka zaŋ kohi n-ti ban shɛra ka bɛ mi zaŋ tana maa n-she binŋmahi. Biŋma' shɛriba kohiri binŋmahi tir' ban yɛn da n-ye bee daabihi ban yɛn da n-ŋmaligi kohi.<ref name=":0" /> == Balibu == Binŋmahi balibu zooya. Ŋa shɛŋa n-nyɛ dansichi, binŋmabaɣiri, kpaakuto, sandaŋ yibu, yabili, barimaasu, gbaɣino, kparigu, ni ŋan pahi.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite journal|coauthors=Samuel Acquaah, Emmanuel R K Amissah, Patrique de Graft Yankson|title=Dress aesthetics of smock in northern Ghana: Form, function, and context|language=English|journal=Journal of Textile Engineering & Fashion Technology|issn=2574-8114|url=https://medcraveonline.com/JTEFT/dress-aesthetics-of-smock-in-northern-ghana-form-function-and-context.html|accessdate=March 15, 2017|volume=Volume 1|issue=Issue 2}}</ref><ref name=":2" /> === Yensichi/Dansichi === [[File:Male Smock Wear in Northern Ghana.jpg|thumb|Yensichi/Dansichi]] "Dansichi", nyɛla Gbengbehili zilli. Ka di gbunni nyɛ " zaɣi gaŋ/ zaɣi yini." Bee binshɛɣu a ni ye m pa ningbuna zuɣu. Dansichi ka bɔɣiri. Di binsuriti bela di luɣa ni. Di nyɛla sitira shɛli niri kam ni ni tooi ye . Dagbamba yensichi maŋli nyingɔli ni wuɣi. Bɛ kuhili mi viɛnyɛla. Kuhibu maa ka ti mali baŋdi waliginsim din be Dagbaŋ yensichi mini Guriŋ polo ŋɔ yensichi. === Binŋma' Baɣiri === Binŋmaa Baɣiri nyɛla yensichi din mali bɔɣiri. Ka di bɔɣiri maa waɣi saɣisi ŋun yali maa kpunkpanguhi. Ka di waɣilim paai gbali pina ni. Di binsuriti bela di tooni. Ka di nyingoli ni kuhi viɛnyɛla. So yi ye binŋmaa Baɣiri ka di waɣi paai o dina, tɔ bɛ baŋya ni ka o binŋmaa m-bala. Dagbamba yɛri "Kpaakuto" m-pari binŋmaa Baɣiri zuɣu. Ka lahi yari "Yebili" m pari di zuɣu. Dagbaŋ binŋmaa daa nyɛla nabihi binyɛra. Amaa zuŋɔ, ŋun mali yiko dini n nyɛli. Binŋmaa ka Dagbamba mali diɛmdi diɛma ti churi puhibu ni, ti kuya malibu ni, n ti pahi ti deen' nim kaaibu. === Kpaakuto === Kpaakuto mini binŋmaa baɣiri ŋmanila taba. Amaa ka di lee mali bɔɣi waɣila. Di bɔɣiri waɣimi na hali ni nuchehi ni. Ka yalima. Ka di mammaŋ mi waɣi paai dina ni. Di gba binsuriti bela di tooni. Bɛ yarila Kpaakuto pari binŋmaa baɣiri zuɣu. Ka binŋmaa baɣiri mi pa yensichi zuɣu. A yi ye Kpaakuto m pa binŋmaa baɣiri zuɣu, di bi tu ni binŋmaa baɣiri maa luɣishɛli yina. Kali puuni, nanima n yari li Alizumma mini Atani. Zamaatu yi niŋ ka so yali , tɔ di wuhiri la lala niri maa zaashee biɛhigu puuni ni nyɛ shɛli. Nabiyɔŋ yi ye Kpaakuto, kali ni wuhi shɛm,  o yɛn kahila Kpaakuto maa nudirigu m pa o bɔɣisapim zuɣu. Ka di wuhiri ni o na bi di nam. Tarim yi ye Kpaakuto, kali wuhimi ni o kahimi di bɔɣiri ayi maa zaa m-pa o bɔɣisapima zuɣu. Luɣushɛli kali ni tumdi tuma, a yi ti ye Kpaakuto ka pa naa bee nabiyɔŋ, zaligu ni di a. === Yabili/ Yabile === Yabili kuli bemi ka Kpaakuto la. Amaa ka lee mali naɣichiinsi di nyɔɣu ni. Yabili mali la binsuri yini. Ka di surigu maa galisi m pa puli zuɣu. A yi yuli Zabaɣa nuu, ŋun kuli mali yiko, ŋuni n yari yabili. Amaa ti nim Dagbaŋ ŋɔ, nanima n yari li. ====== '''Kuliga mini Jinjam lani''' ====== 1 '''Kuliga'''; Di nyɛla sutura shɛli tudu ŋɔ zaa ti ni sɔra n niŋdi gbinni pɔi ka naan yi yɛ Binŋmaa m pa di zuɣusaa. Di nyɛla kali sutura a yi soli di yaɣsani garisiya pam ka miri tingbani.<ref>{{Cite web|last=Wumbei Nurudeen|first=Alhassan|date=15th July, 2026|title=Kundi, Julius|url=https://doi.org/10.1553/0x0028266e|url-status=live|access-date=2026-07-15|website=doi.org}}</ref> 2 '''Jinjam lani''':Di nyɛla sutura shɛli tudu ŋɔ zaa ti ni sɔra n niŋdi gbinni pɔi ka naan yi yɛ Binŋmaa m pa di zuɣusaa. Di nyɛla kali sutura a yi soli di yaɣsani garisiya pam ka miri duna dibi miri tingbani.<ref>{{Cite web|title=Kundi, Julius|url=https://doi.org/10.1553/0x0028266e|access-date=2026-07-15|website=doi.org}}</ref> === Gbaɣino === Gbaɣino nyɛla binyɛr'shɛli bɛ ni ku bukaatanim n-niŋ shɛli ni ka ni tooi gu ninsala ka che chuuta kamani malfa, sua, piɛm, ni ŋan pahi. Gbaɣino pula bu yi; tɔbu gbaɣino ni kuyili gbaɣino. ==== '''Tɔbu gbaɣino''' ==== Di nyɛla sitira shɛli din pa nachiinsi sitira. Nimɔhi dali sitira n-nyɛ li. Dagbamba gba "bulletproof vest"  m bala. Dama himma m be dini. Di shɛŋa nyɛla musulinsi dina. Ka shɛŋa mi nyɛ dagbandɔhili dina. Gbaɣino nyɛla binshiɛɣu kam din ni tooi gu ka taɣi a nyɛvuli nimɔhi dali. Di zuɣu ti mali: # Zupili-gbaɣino # Gbaɣino - shelɔrigu # Kpalan-nyirichoo gbaɣino ni # Gbaɣino yarili ==== '''Kuyili gbaɣino''' ==== [[File:Installation of a regent in Northern Ghana 01.jpg|thumb|Gbaŋlan' maa yɛla Kuyili gbaɣino]] Di nyɛla "nimbe-gbaɣino".  Ka di dihi tabili ni Gbaŋlana yi ye li, nini biɛɣu kam ku lahi tooi niŋ o chuuta. Lala gbaɣino ŋɔ pala din ni tooi gu o ka che malifa bee sua. Duŋ gbaɣino n kuli nyɛ li.  Ka di mali saba. Naa kam mali la o kuyili gbaɣino. O ni ti yɛn kani ka o Gbaŋlana zaŋ shɛli gili yili. Ka Gbaŋlana m-bɔri li zaana. Di ni tooi nyɛ o Yɛbi dini. Di yi lee ka o ba daa bi tooi nya daliri m-bo li sɔŋ. Amaa shee Gbaŋlana maa mi la di chiha yihili pɔi,  ka naa n yi zaŋ li ye m-mali o ba kuli. === Kparigu === [[File:Chiefs and Kings Wear Northern Ghana.jpg|thumb|Naa maa yɛla Kparigu]] Kparigu nyɛla binyɛrigu  shɛli gbengberi ni daa zaŋ kpena Dagbaŋ. Ti Dagbaŋ ŋɔ, kpargu pu la bu yi; nam kparigu ni nachiinsi kparigu Amaa, nam kpargu ŋɔ yɛltɔɣa ka ti yɛn yɛli. Tani din nyɛ zaɣimaŋli ka piɛla ka bɛ mali shari nam kparigu. Di bɔɣiri yɛlim mi, ka di mammaŋ waɣi paai ŋun yali maa naba ni. nam kparigu ka nachiinsi dihibu kamani wuɣibu. Di mi ka bingara bee ziifu. Nam kpargu malila bukaata diba ayi ko Dagbaŋ: # Dini n kpuɣiri nira dariza tahiri namin zaa shee. # Dini ka bɛ mali simsiri nanima. Teela bi shari nam kparigu Dagbaŋ. Kali soli zuɣu, bɛ kuhiri la nam kpargu bɛ nuuni. Teela yi ti she nam kpargu, di lahi pa nam kparigu. Di mi ka daa ni n-kɔhiri a. Ŋun yɛn di nam ŋɔ n puhiri di shabu. Ka di naan yi zaŋ li pahi nam-zupiligu zuɣu, ni nam jaangbee, n galisili zaŋ ti ban yɛn leegi a naa maa. nam kparigu zaashee tibisa pam Dagbaŋ nam puuni. Di mi yarila bu yi ; a nam dibu dali, ni a kum dali. A yi diri nam ka ti taɣiri nam din gari a ni daa gbubi shɛli maa, kali saɣi ti ni a ni tooi zaŋ nam kpari kurili la di napalli maa, di yi niŋ ka yiko kani dari kpari palli.   Amaa naa yi di nabɔbili ka ti kani, o ni kpalim nam shɛli la ni kpargu ka bɛ yɛn zaŋ simsi o. Kpari kura la mi, Yaawum Gbaŋlana n yɛn zaŋ li ye n-niŋdi yaandi. == Kundivihira == {{reflist}} [[Pubu:Kali]] [[Pubu:Dagbaŋ]] [[Pubu:E-Class]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] 7jn8qi5nx8gzk8bxbkdedcu0w22jvaj Salifu Saeed 0 6526 144022 121734 2026-07-16T00:15:30Z Wumbei Nurudeen024 7425 /* Shikuru Baŋsim Bɔbu */ N lebigi la University of Development Studies Dagbanli 144022 wikitext text/x-wiki {{Databox}} <span style="background-color:fuchsia;">'''E-Class'''</span>[[Lahabali kɔligu:Symbol_e_class.svg|20px]] '''Salifu Saeed''' nyɛla [[Ghana]] siyaasa nira ŋun be wabigu paati (NPP) ni Ghana tiŋgbani puuni. Ŋuna n-nyɛ tuduu yaɣili bee northern region fukumsi kpambala (Regional Minister).<ref>{{cite web|title=List of Nana Addo’s 10 Regional Minister-nominees|url=http://citifmonline.com/2017/01/list-of-nana-addos-10-regional-minister-nominees/|publisher=citifmonline.com/Ghana|language=English|accessdate=24 January 2017|access-date=2 October 2020|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183148/https://citifmonline.com/2017/01/list-of-nana-addos-10-regional-minister-nominees/|url-status=dead}}</ref> Tingbani zuɣulana, [[Nana Addo Dankwa Akufo-Addo|Nana Addo]] n-daa piigi o zali lala kpamli ŋɔ maa ni, silimiin-gɔli "January" puuni ka palimenti jinaduu nim mi saɣi ti o silimiin' gɔli "Febuary" puuni.<ref>{{cite web|title=Parliament approves Nana Addo’s regional minister nominees|url=http://citifmonline.com/2017/02/parliament-approves-nana-addos-regional-minister-nominees/|author=Ebenezer Afanyi Dadzie|language=English|accessdate=18 February 2017|publisher=City Fm Online|access-date=2 October 2020|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181947/https://citifmonline.com/2017/02/parliament-approves-nana-addos-regional-minister-nominees/|url-status=dead}}</ref> Bɛ dɔɣila Salifu Saeed Burinya (December) gɔli ni, yuuni 1978 Bimbila tiŋgbani ni. O nyɛla DCE kuro n-ti Nanumba-North District la. == Shikuru Baŋsim Bɔbu == Baɣabaɣa (Bagabaga) Training College ka o daa chaŋ yuuni 1990, n-naai yuuni 1992 ka dee shahira gbaŋ din nyɛ Teacher's Certificate "A" la. O daa lahi chaŋ "[[University for Development Studies|University for Development Studies"]] (UDS) Shikuru karili din yɛligiri karimbu. Lala yuuni 1995 n-ti kpa yuuni 1999 (1995-1999), n-daa yina ni shɛhira gbaŋ din nye baŋsim yaɣi shɛli bɛ ni booni B.A Integrated Development Studies la. O daa lahi yi ni n-chaŋ karim zɔŋ din yuli booni Ghana Institute of Management and Public Administration (GIMPA) la yuuni 2011 n-ti kpa yuuni 2012, n-dee shɛhira gbaŋ din nyɛ Masters of Development Management.<ref>{{cite web|title=Northern Regional minister designate Salifu Saeed|accessdate=25th January, 2017|publisher=Ghana /Ultimate FM online. com/106.9fm|url=https://newsghana-com-gh.cdn.ampproject.org/v/s/newsghana.com.gh/northern-regional-minister-designate-salifu-saaed/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&amp&usqp=mq331AQHKAFQCrABIA%3D%3D#aoh=16021538729431&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fnewsghana.com.gh%2Fnorthern-regional-minister-designate-salifu-saaed%2F}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}https://newsghana-com-gh.cdn.ampproject.org/v/s/newsghana.com.gh/northern-regional-minister-designate-salifu-saaed/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&amp&usqp=mq331AQHKAFQCrABIA%3D%3D#aoh=16021538729431&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fnewsghana.com.gh%2Fnorthern-regional-minister-designate-salifu-saaed%2F{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250224055222/https://newsghana-com-gh.cdn.ampproject.org/v/s/newsghana.com.gh/northern-regional-minister-designate-salifu-saaed/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&amp&usqp=mq331AQHKAFQCrABIA==#aoh=16021538729431&referrer=https://www.google.com&amp_tf=From%20%251$s&ampshare=https://newsghana.com.gh/northern-regional-minister-designate-salifu-saaed/ |date=2025-02-24 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<nowiki/>{{cite web|url=https://newsghana-com-gh.cdn.ampproject.org/v/s/newsghana.com.gh/northern-regional-minister-designate-salifu-saaed/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&amp&usqp=mq331AQHKAFQCrABIA%3D%3D#aoh=16021538729431&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fnewsghana.com.gh%2Fnorthern-regional-minister-designate-salifu-saaed%2F|title=Northern Regional minister - designate salifu Saeed|accessdate=25th January, 2017}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Tuma == O daa nyɛla karachi kpɛma ŋun su tɛha ni maliŋ yaɣili (Programme Officer), ʒɛ-n-gama tuma duu (NGO) din yuli booni Action Aid la puuni ka di tuma daa jɛndi tinsi gubi ka ti mali (Community Action for Development Partnership), yuuni 2001 hali ni yuuni 2005. Silimiin gɔli May , yuuni 2005, ka o daa lɛbi DCE n-zaŋ ti Nanumba-North District<ref>[[Nanumba North District]]</ref> hali n-ti kpa silimiin' gɔli February, yuuni 2009. O daa nyɛla ŋun nyɛ "Co-Director" n-ti tuma du' shɛli din nyɛ Savanah Integrated Rural Development Aid la silimiin-gɔli February yuuni 2009 n-ti kpa silimiin' gɔli December, yuuni 2011. O daa lahi nyɛla "Chief Executive Officer" n-ti Africa Commodities and Logistics Company Limited silimiin-gɔli January, yuuni 2012, pɔi ka tingbani zuɣu lana naayi zaŋɔ n-lɛbi Tudu yaɣali fukumsi kpambala (Northern Regional minister).<ref name="newsghana-com-gh.cdn.ampproject.org">https://newsghana-com-gh.cdn.ampproject.org/v/s/newsghana.com.gh/northern-regional-minister-designate-salifu-saaed/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&amp&usqp=mq331AQHKAFQCrABIA%3D%3D#aoh=16021538729431&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fnewsghana.com.gh%2Fnorthern-regional-minister-designate-salifu-saaed%2F{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Biɛhigu == Saeed nyɛla ŋun mali paɣa ni bi yino, ka nye Musulmi.<ref name="newsghana-com-gh.cdn.ampproject.org"/> == Kundivihira == <references /> [[Pubu:E-Class]] [[Pubu:Ghana gɔmnanti kpambala]] [[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]] [[Pubu:Doo]] m20ygw7ww7n463jxc5c84mm2o078una Tamale Teaching Hospital 0 6811 144042 138444 2026-07-16T06:11:49Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144042 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{E-Class}} <ref>{{Cite web|title=Tamale Teaching Hospital|url=https://www.moh.gov.gh/tamale-teaching-hospital/|access-date=2021-12-18|website=Ministry Of Health|language=en-US|archive-date=2024-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930125020/https://www.moh.gov.gh/tamale-teaching-hospital/|url-status=dead}}</ref> nyɛla bɔhimbu ni wuhibu ashibiti din be '''[[Northern Region|Northern region]] [[Dagbaŋ]], [[Ghana]]''' Tudu yaɣili. '''[[Ghana]]''' tingbani puuni [[ashibiti|'''ashibiti''']] kara ni, dini n-do buta zuɣu. Di nyɛla ashibiti shɛli '''[[Ghana]]''' tudu yaɣa anu maa zaa ashibtinima ni tiriti wuhiri barinima n-tahiri shɛli di yi ti niŋ ka bɛ ka barilim ŋɔ yaa bee di baŋsim. TTH ashibiti ŋɔ nyɛla din be '''[[Ghana]]''' tudu yaɣili kilomita ayi wɔɣilim (2&nbsp;km) m-be tiŋ' sunsuuni nudirigu yaɣili polo ka ʒi Tamale fɔŋ yuli booni Dohinnaayili. Di nyɛla ashibiti shɛli din mali niŋgbina vihibu maʒina. Ka lahi mali baŋdiba ban tibiri dɔriti balibu balibu ni. Di gbinila kpalanzuya ni University for Development Studies (UDS) din be tudu yaɣili ŋɔ n-lɛri karimbikura baŋsim din jɛndi dɔɣitɛ tali mini awurabatali polo. Ashibiti kara ata '''[[Ghana]]''', Korle Bu Teaching Ashibiti mini Komfo Anokye Teaching ashibiti nuhi ni yi. == Taarihi == Ashibiti ŋɔ nyɛla ashibiti shɛli bɛ ni daa yoogi yuuni 1974<ref>{{Cite web|title=Tamale Teaching Hospital|url=https://www.ghanayello.com/company/52143/Tamale_Teaching_Hospital|access-date=2021-12-18|website=GhanaYello|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Healthcare - ADK Consortium|url=https://www.adk-consortium.com/posts/healthcare/16-rehabilitation-of-tamale-teaching-hospital-phase-/|access-date=2021-12-18|website=www.adk-consortium.com|archive-date=2021-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218152626/https://www.adk-consortium.com/posts/healthcare/16-rehabilitation-of-tamale-teaching-hospital-phase-/|url-status=dead}}</ref>. [[Tamali|'''Tamale''']] Regional Hospital n-daa nyɛ bɛ ni booni ashibiti ŋɔ yu' shɛli lala yuuni ŋɔ.<ref>{{cite web|url=https://www.myjoyonline.com/news/regional/tamale-teaching-hospital-receives-more-support-to-aid-in-covid-19-fight/|title=Tamale Teaching Hospital receives more support to aid in Covid-19 fight|accessdate=19 September 2020|author=Martina Bugri|date=15 May 2020|publisher=Myjoyonline}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Di daa kpami ni di bɔri alaafee n-tiri salinima ban be ti tudu yaɣili dibaata din nyɛ [[Tamali|'''Tamale''']] yaɣili, Waa yaɣili ni [[Bolgatanga|'''Boliga''']] yaɣili ('''[[Northern Region]],''' Upper West and Upper East). == Dariza Pahabu == 2005 yuuni ka tudu yaɣili dundɔŋ ni gɔmnanti du' zuɣu (Northern Regional Coordinating Council) daa gbuni kpalanzuya ni '''[[Ghana]]''' alaafee bɔmma yaɣili (Ghana Health Service) ka bɛ daa pahi ashibiti ŋɔ dariza m-paai bɔhimbu ni wuhibu ashibiti zaa shee. Dariza ŋɔ pahibu daa che ka Ashibiti ŋɔ nya zaashee din pahiri dibaata '''[[Ghana]]''' ashibitinima din wuhiri karimbihi. Lala ŋɔ daa niŋmi ni di kpaŋsi bɔhimbu ni wuhibu zaŋ ti UDS alaafee yaɣili karimbihi. == Di Kpamba == [[Tamale Teaching Hospital]] ni be kpeensheba nuuni nyɛla piniyini ka bɛ daa zaŋ ba wuhi salo silimiingoli February biɛɣ' pihita ayi ka yuuni 2019. Di kpamba n-nyɛ Mr. Mahmoud Hamid (kpuglana), Dr. David Zawumya Kolbilla, Prof. Francis A. Abantanga, Mr. George A. Atampugre, Dr. Abass Adam, Mrs. Dangnikuu Evelyn-Eda. Ban pahi n-nyɛ Mr. Kuuri Karim, Pham. Hamid Abdulai, Nana Agyei Mensah, Justice Eric Baah and Clara Tia Sulemana. == Kundivihira == {{reflist}} [[Pubu:Ghana ashibiti duri]] [[Pubu:E-Class]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] gk8psg55v7el2amqgm0r0j8w9pig93a Module:Documentation/styles.css 828 9821 144012 25342 2026-07-15T21:23:29Z Axolitl 8884 Copying dark mode styling from [[:en:Module:Documentation/styles.css]] 144012 sanitized-css text/css /* {{pp|small=yes}} */ .documentation, .documentation-metadata { border: 1px solid var( --border-color-base, #a2a9b1 ); background-color: #ecfcf4; color:inherit; clear: both; } .documentation { margin: 1em 0 0 0; padding: 1em; } .documentation-metadata { margin: 0.2em 0; /* same margin left-right as .documentation */ font-style: italic; padding: 0.4em 1em; /* same padding left-right as .documentation */ } .documentation-startbox { padding-bottom: 3px; border-bottom: 1px solid #aaa; margin-bottom: 1ex; } .documentation-heading { font-weight: bold; font-size: 125%; } .documentation-clear { /* Don't want things to stick out where they shouldn't. */ clear: both; } .documentation-toolbar { font-style: normal; font-size: 85%; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .documentation, html.skin-theme-clientpref-night .documentation-metadata { background-color: #0b1e1c; } } @media screen and ( prefers-color-scheme: dark ) { html.skin-theme-clientpref-os .documentation, html.skin-theme-clientpref-os .documentation-metadata { background-color: #0b1e1c; } } ltah44jpvgt40ing21x7d4tej1tvupx Ousmane Dembélé 0 17387 144026 143284 2026-07-16T01:19:03Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144026 wikitext text/x-wiki {{Bio}}'''Masour Ousmane Dembélé''' ({{IPA|fr|us.man dɛm.be.le}};<ref>{{cite web |date=29 July 2023 |title=Ousmane Dembélé au PSG ? La BOMBE du jour ! - La Quotidienne #1354 |trans-title=Ousmane Dembele at PSG? The BOMB of the day! - The Daily #1354 |url=https://www.youtube.com/watch?v=E1u0aYfSbD4&t=122s |access-date=12 August 2023 |website=[[YouTube]] |publisher=[[Téléfoot]] |language=fr}}</ref> bɛ daa n dɔɣi o la silimin gɔli May biɛɣ'pia ni anu dali, yuuni 1997). O nyɛla Frenchnima bol'ŋmɛra so ŋun nyɛ doo. O zaashee bolli ŋmɛbu puuni n-nyɛ [[forward (association football)|forward]] for{{French football updater|PSG}} club [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] mini [[France national football team|France national team]]. O nyɛla dunia zaa bol'ŋmɛrigonaatɛ nima la puuni yino.<ref name=":6">{{cite web |date=1 June 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Desire Doue's Champions League final fireworks move PSG teenager into the top 10 - but this is Ousmane Dembele's Golden Ball |url=https://www.goal.com/en/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f |access-date=3 June 2025 |website=Goal.com}}</ref><ref name=":7">{{cite web |last1=Swan |first1=Rob |last2=Malyan |first2=Christy |last3=Murray |first3=Will |date=10 November 2023 |title=The 25 best footballers in the world right now - ranked in order |url=https://www.givemesport.com/best-football-players-in-the-world/ |access-date=3 June 2025 |website=GiveMeSport}}</ref><ref name=":8">{{cite web |date=14 March 2025 |title=After PSG beat Liverpool, we ask: Is Dembélé the world's best soccer player? |url=https://www.espn.com/soccer/insider/story/_/id/44237996/ousmane-dembele-psg-liverpool-france-best-player-world |access-date=3 June 2025 |website=ESPN}}</ref> Dembélé daa nyɛla ŋun di bɛ ni boli shɛli ni [[2025 Ballon d'Or]]. Ŋuna n daa n pahiri ninvuɣ'pia bol'ŋmɛri shɛba ban daa n di lala [[FIFA World Cup]], [[UEFA Champions League]], nti pahi [[Ballon d'Or]] maa bɛ tuma puuni. Dembélé daa m pilila o tuma [[Stade Rennais FC|Rennes]], din nyɛ luɣ'shɛli polo bɛ ni daa n-ti o yuli ŋɔ [[Ligue 1 Young Player of the Year]] o ''sole season'' ni o tuuli ''team'' puuni. Yuuni 2016 puuni, o daa nyɛla ŋun yi n chaŋ German kilapi, [[Borussia Dortmund]] puuni ka daa ti n di [[DFB-Pokal]] o ''debut campaign'' puuni ka daa lahi n di pɔɣu bee pɔri bɛ ni boli shɛli ni [[2017 DFB-Pokal final|final]] la puuni. O nyɛla bɛ ni zaŋ so m pahi dunia nachimbil'polla ban zaashehi gahim bol'ŋmɛbu puuni. O daa lahi nyɛla ŋun chaŋ nti pahi Spanish yaɣ'shɛli bɛ ni boli ni [[FC Barcelona|Barcelona]] zuɣu yuuni 2017 puuni ni o ŋmɛ ka bɛ yo o €105 million. Lala yori ŋɔ zuɣu ka bɛ daa nya o ka o nyɛla lala saha maa [[List of most expensive association football transfers|joint-second most expensive]] bol'ŋmɛra m pahi [[Paul Pogba]] ban doli [[Neymar]] nyaaŋa taarihi puuni. Di mini Dembélé ni daa bi tooi n tum paai lala kilapi nima maa ni daa bɔri ni o tum shɛm n-ti ba maa yoli, o daa nyɛla ŋun n di pin'gahinda pam ni Barcelona, di shɛŋa n-nyɛ [[La Liga]] dibaa ata, [[Copa del Rey]] dibaa ayi, nti pahi [[Supercopa de España]] zuɣulan'talinima dibaa ayi. Dembélé daa nyɛla ŋun n labi France yuuni 2023 puuni n daa ti gbini kpalanzuya ni Paris Saint-Germain ni o ŋmɛ ka bɛ yo o €50.4 million. Yuuni [[2024–25 Paris Saint-Germain FC season|2024–25 season]] puuni, o kpaŋmaŋa o tuma puuni daa labi neei ka o di pɔri pihita ni ata ka tabi n sɔŋ ''49 appearances'' puuni bin pia ni anu ka PSG di [[continental treble]]. O daa nyɛla bɛ ni m boli so [[Ligue 1 Player of the Year]] mini [[UEFA Champions League#Player of the Season|UEFA Champions League Player of the Season]], pɔi ka o daa ti naai ni yuli ŋɔ [[List of Ligue 1 top scorers|Ligue 1 top scorer]] ka daa lahi n di ''the 2025 Ballon d'Or''. Di ni daa n niŋ ka Dembélé daa n di ''caps'' pishi ni pɔri anu ''youth level'' n naai, o daa chaŋmi nti niŋ o sinia ''international debut for France'' yuuni 2016 puuni. O nyɛla France squad shɛba ban daa n di [[2018 FIFA World Cup]] la nima puuni yino, ka lahi m pahi [[UEFA Euro 2020]], [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] (ka daa ti naai ni [[2022 FIFA World Cup final|runners-up]]) mini [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]]. == O piligu == == O bɔliŋmɛbu piligu == == O dinduya bɔliŋmɛbu lahabaya == == O kpaŋmaŋ pina == == Career statistics == ==Honours== '''Borussia Dortmund''' *[[DFB-Pokal]]: [[2016–17 DFB-Pokal|2016–17]]<ref>{{cite news |last=Niestegge |first=Jan |url=https://www.eurosport.de/fussball/dfb-pokal/2016-2017/borussia-dortmund-gewinnt-im-dfb-pokalfinale-gegen-eintracht-frankfurt_sto6184478/story.shtml |title=Borussia Dortmund gewinnt im DFB-Pokalfinale gegen Eintracht Frankfurt |publisher=Eurosport |date=28 May 2017 |access-date=12 May 2018 |language=de |archive-date=6 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906014137/https://www.eurosport.de/fussball/dfb-pokal/2016-2017/borussia-dortmund-gewinnt-im-dfb-pokalfinale-gegen-eintracht-frankfurt_sto6184478/story.shtml |url-status=live }}</ref> '''Barcelona''' *[[La Liga]]: [[2017–18 La Liga|2017–18]],<ref>{{cite web |url=https://www.bdfutbol.com/en/t/t2017-181.html?t=lista |title=Barcelona 2017–18: Statistics |website=BDFutbol |access-date=13 April 2021 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412234146/https://www.bdfutbol.com/en/t/t2017-181.html?t=lista |url-status=live }}</ref> [[2018–19 La Liga|2018–19]],<ref>{{cite web |url=https://www.bdfutbol.com/en/t/t2018-191.html?t=lista |title=Barcelona 2018–19: Statistics |website=BDFutbol |access-date=13 April 2021 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412234314/https://www.bdfutbol.com/en/t/t2018-191.html?t=lista |url-status=live }}</ref> [[2022–23 La Liga|2022–23]]<ref>{{Cite news |last=Brewin |first=John |date=14 May 2023 |title=Espanyol 2-4 Barcelona: Barça win La Liga – as it happened |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/live/2023/may/14/espanyol-v-barcelona-la-liga-live |access-date=14 May 2023 |issn=0261-3077}}</ref> *[[Copa del Rey]]: [[2017–18 Copa del Rey|2017–18]],<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=49228 |title=Acta del Partido celebrado el 21 de abril de 2018, en Madrid |trans-title=Minutes of the Match held on 21 April 2018, in Madrid |publisher=[[Royal Spanish Football Federation]] |access-date=13 April 2021 |language=es |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615012517/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=49228 |url-status=live }}</ref> [[2020–21 Copa del Rey|2020–21]]<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=64765 |title=Acta del Partido celebrado el 17 de abril de 2021, en Sevilla |trans-title=Minutes of the Match held on 17 April 2021, in Seville |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=18 April 2021 |language=es |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418001915/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=64765 |url-status=live }}</ref> *[[Supercopa de España]]: [[2018 Supercopa de España|2018]],<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=50046 |title=Acta del Partido celebrado el 12 de agosto de 2018, en Tanger |trans-title=Minutes of the Match held on 12 August 2018, in Tangier |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=13 April 2021 |language=es |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615190214/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=50046 |url-status=live }}</ref> [[2023 Supercopa de España|2023]]<ref>{{Cite web |last=Baynes |first=Ciaran |date=15 January 2023 |title=Real Madrid 1-3 Barcelona: Gavi stars as Barca dominate to win Spanish Super Cup |url=https://www.eurosport.com/football/spanish-supercopa/2022-2023/spanish-super-cup-final-live-real-madrid-v-barcelona_sto9316880/story.shtml |access-date=16 January 2023 |website=Eurosport}}</ref> '''Paris Saint-Germain''' *[[Ligue 1]]: [[2023–24 Ligue 1|2023–24]],<ref>{{Cite web |date=28 April 2024 |title=Paris Saint-Germain win their 12th Ligue 1 title! |url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/paris-saint-germain-win-their-12th-ligue-1-title-psg-ligue-1-club-2023-2024 |access-date=28 April 2024 |publisher=Paris Saint-Germain FC |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428192841/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/paris-saint-germain-win-their-12th-ligue-1-title-psg-ligue-1-club-2023-2024 |url-status=dead }}</ref> [[2024–25 Ligue 1|2024–25]]<ref>{{cite news |title=Le PSG champion de France pour la 13e fois de son histoire après sa victoire contre Angers |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Le-psg-champion-de-france-pour-la-13e-fois-de-son-histoire-apres-sa-victoire-contre-angers/1551951 |access-date=5 April 2025 |publisher=L'Équipe |language=fr}}</ref> *[[Coupe de France]]: [[2023–24 Coupe de France|2023–24]],<ref>{{cite web |date=25 May 2024 |title=Le Paris SG remplit sa Coupe |url=https://www.fff.fr/article/12562-le-paris-sg-remplit-sa-coupe.html |access-date=2024-05-26 |publisher=[[Fédération Française de Football]] |language=fr |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526174925/https://www.fff.fr/article/12562-le-paris-sg-remplit-sa-coupe.html |url-status=dead }}</ref> [[2024–25 Coupe de France|2024–25]]<ref>{{Cite web |last=Guillemet |first=Hugo |date=24 May 2025 |title=Le PSG s'offre une 16e Coupe de France après une victoire facile en finale contre Reims |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Le-psg-s-offre-une-16e-coupe-de-france-apres-une-victoire-facile-en-finale-contre-reims/1564666 |access-date=24 May 2025 |publisher=L'Équipe |language=fr}}</ref> *[[Trophée des Champions]]: [[2023 Trophée des Champions|2023]],<ref>{{cite web |date=3 January 2024 |title=Paris start 2024 with Trophée des Champions triumph! |url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/paris-start-2024-with-trophee-des-champions-triumph-match-report-paris-saint-germain-toulouse-fc-trophee-des-champions-2023 |access-date=3 January 2024 |publisher=Paris Saint-Germain FC |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105150737/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/paris-start-2024-with-trophee-des-champions-triumph-match-report-paris-saint-germain-toulouse-fc-trophee-des-champions-2023 |url-status=dead }}</ref> [[2024 Trophée des Champions|2024]]<ref>{{cite web |date=5 January 2025 |title=Foot : Ousmane Dembélé offre sur le fil un nouveau Trophée des champions au PSG contre Monaco |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Ousmane-dembele-offre-sur-le-fil-un-nouveau-trophee-des-champions-au-psg-contre-monaco/1530323 |access-date=5 January 2025 |publisher=L'Équipe |language=fr}}</ref> *[[UEFA Champions League]]: [[2024–25 UEFA Champions League|2024–25]]<ref>{{cite news |title=PSG-Inter Milan : les Parisiens remportent brillamment la Ligue des champions |url=https://www.lemonde.fr/sport/live/2025/05/31/en-direct-psg-inter-milan-suivez-la-finale-de-la-ligue-des-champions_6609501_3242.html |access-date=31 May 2025 |agency=lemonde.fr |publisher=lemonde.fr |date=31 May 2025}}</ref> *[[UEFA Super Cup]]: [[2025 UEFA Super Cup|2025]]<ref>{{Cite web |last=Bärthel |first=Julie |title=UEFA Super Cup: PSG gewinnt Elfmeterkrimi gegen Tottenham |url=https://www.sportschau.de/fussball/zwei-toren-in-neun-minuten-paris-kroent-sich-zum-super-cup-champion,supercup-psg-spurs-100.html |access-date=2025-08-13 |website=sportschau.de |language=de}}</ref> *[[FIFA Club World Cup]] runner-up: [[2025 FIFA Club World Cup|2025]]<ref>{{Cite web |date=13 July 2025 |title=Douché par Chelsea, le PSG ne sera pas le premier vainqueur de la Coupe du monde des clubs |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Douche-par-chelsea-le-psg-ne-sera-pas-le-premier-vainqueur-de-la-coupe-du-monde-des-clubs/1577917 |access-date=14 July 2025 |website=[[L'Équipe]] |language=Fr}}</ref> '''France''' *[[FIFA World Cup]]: [[2018 FIFA World Cup|2018]];<ref name="WC2018"/> runner-up: [[2022 FIFA World Cup|2022]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/63932622 |title=Argentina 3–3 France |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> *[[UEFA Nations League]] third place: [[2024–25 UEFA Nations League|2024–25]]<ref>{{cite web|date=8 June 2025|title=Germany 0-2 France report: Kylian Mbappé scores landmark goal as Les Bleus clinch Nations League third place|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/029a-1df3af7eedc9-c3b6e51cf3f1-1000--germany-0-2-france-report-kylian-mbappe-scores-landmark-g/|access-date=8 June 2025|website=[[UEFA]]|publisher=[[Union of European Football Associations]] (UEFA)}}</ref> '''Individual''' *[[Ballon d'Or]]: [[2025 Ballon d'Or|2025]]<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/sep/22/ousmane-dembele-aitana-bonmati-ballon-dor-awards-football|title=Ousmane Dembélé and Aitana ¬Bonmatí land Ballon d’Or awards as England duo honoured|date=22 September 2025|work=Guardian|accessdate=23 September 2025}}</ref> *[[Ligue 1 Young Player of the Year]]: 2015–16<ref>{{cite news |last=Hue |first=Benjamin |url=http://www.rtl.fr/sport/football/trophees-unfp-2016-ousmane-dembele-elu-meilleur-espoir-de-ligue-1-7783141946 |title=Trophées UNFP 2016 : Ousmane Dembélé élu meilleur espoir de Ligue 1 |publisher=[[Radio France Internationale]] |date=8 May 2016 |access-date=3 September 2016 |archive-date=11 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811031850/https://www.rtl.fr/sport/football/trophees-unfp-2016-ousmane-dembele-elu-meilleur-espoir-de-ligue-1-7783141946 |url-status=live }}</ref> *[[UNFP Player of the Month|UNFP Ligue 1 Player of the Month]]: March 2016,<ref>{{cite web |url=https://www.tropheesunfp.com/accueil/palmares/ |title=PALMARÈS |publisher=[[Union Nationale des Footballeurs Professionnels]] |access-date=13 November 2019 |language=fr |archive-date=12 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912080237/https://www.tropheesunfp.com/accueil/palmares/ |url-status=live }}</ref> [[2024–25 Ligue 1#Monthly|January 2025]]<ref>{{cite web |date=9 February 2025 |title=Ousmane Dembélé, joueur du mois de janvier de la Ligue 1 McDonald's ! |trans-title=Ousmane Dembélé, McDonald's Ligue 1 player of the month for January! |url=https://www.unfp.org/2025/02/ousmane-dembele-joueur-du-mois-de-janvier-de-la-ligue-1-mcdonalds/ |access-date=9 February 2025 |publisher=National Union of Professional Footballers |language=fr}}</ref> *UEFA Champions League Team of the Season: [[2024–25 UEFA Champions League#Team of the Season|2024–25]]<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/029a-1de594e11846-742ee836b971-1000--2024-25-champions-league-team-of-the-season/|title=2024/25 Champions League Team of the Season|website=[[UEFA]] |publisher=Union of European Football Associations|date=1 June 2025|access-date=1 June 2025}}</ref> *[[UEFA Champions League#Player of the Season|UEFA Champions League Player of the Season]]: [[2024–25 UEFA Champions League#Player of the Season|2024–25]]<ref>{{cite news|date=1 June 2025|title=Ousmane Dembélé named 2024/25 UEFA Champions League Player of the Season|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/029a-1de593cb29ee-c04434a97ebb-1000--ousmane-dembele-named-2024-25-uefa-champions-league-playe/|access-date=1 June 2025|website=[[UEFA]]|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> *UEFA Champions League Breakthrough XI: 2016<ref>{{cite web |date=24 December 2016 |title=Our Champions League breakthrough team of 2016 |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0234-0e95f2433dcb-c7da6a56fbf4-1000--our-champions-league-breakthrough-team-of-2016/ |publisher=[[UEFA]] |access-date=24 December 2016 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608014017/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2431805.html |url-status=live }}</ref> *[[Bundesliga]] Rookie of the Season: [[2016–17 Bundesliga|2016–17]]<ref name="RtS">{{cite web |title=Borussia Dortmund's Ousmane Dembele voted Bundesliga Rookie of the Season |url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/borussia-dortmund-ousmane-dembele-voted-bundesliga-rookie-of-the-season-447011.jsp |publisher=Bundesliga |access-date=11 August 2017 |date=21 June 2017 |archive-date=11 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811103936/http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/borussia-dortmund-ousmane-dembele-voted-bundesliga-rookie-of-the-season-447011.jsp |url-status=live }}</ref> *Bundesliga Team of the Season: 2016–17<ref name="ToS">{{cite web |url=http://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp |title=Official Bundesliga Team of the Season for 2016/17 |publisher=Bundesliga |date=26 May 2017 |access-date=29 May 2017 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184358/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp |url-status=live }}</ref> *[[Vereinigung der Vertragsfußballspieler#Newcomer of the Season (2010–present)|VDV Newcomer of the Season]]: 2016–17<ref>{{cite web|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/706.htm|title=Profis wählen Lewandowski, Dembélé und Nagelsmann|publisher=VDV|language=de|date=6 June 2017|access-date=6 June 2017|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521074317/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/706.htm}}</ref> *La Liga top assist provider: [[2021–22 La Liga|2021–22]]<ref>{{cite web |date=26 September 2020 |title=Leaderboard Assists|url=https://www.laliga.com/en-GB/leaderboard/all-leaders?stat_competition=laliga-santander&stat=total_assists_ranking |publisher=La Liga |access-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926053836/https://www.laliga.com/en-GB/leaderboard/all-leaders?stat_competition=laliga-santander&stat=total_assists_ranking |archive-date=26 September 2020 }}</ref> *[[Union Nationale des Footballeurs Professionnels|UNFP]] Ligue 1 [[Trophées UNFP du football#Team of the Year|Team of the Year]]: 2023–24,<ref>{{Cite web |date=13 May 2024 |title=Trophées UNFP : sept joueurs du PSG dans l'équipe type de la saison 2023-2024 en Ligue 1 |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Trophees-unfp-sept-joueurs-du-psg-dans-l-equipe-type-de-la-saison-2023-2024-en-ligue-1/1467415 |access-date=13 May 2024 |publisher=L'Équipe |language=fr}}</ref> 2024–25<ref>{{cite web |title=Trophées UNFP : Neuf joueurs du PSG dans l'équipe type de la saison en Ligue 1 |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Trophees-unfp-neuf-joueurs-du-psg-dans-l-equipe-type-de-la-saison-en-ligue-1/1561036 |access-date=11 May 2025 |publisher=L'Équipe |language=fr}}</ref> *Ligue 1 top assist provider: 2023–24 (shared)<ref>{{cite web |title=Classement des passeurs Ligue 1 Uber Eats 2023-2024 : Championnat de France - Football |url=https://www.lequipe.fr/Football/ligue-1/page-classement-individuel/passeurs |access-date=20 May 2024 |publisher=L'Équipe |language=fr}}</ref> *[[Ligue 1 Player of the Year]]: [[2024–25 Ligue 1#Annual|2024–25]]<ref name=":5" /> *[[List of Ligue 1 top scorers|Ligue 1 top goalscorer]]: [[2024–25 Ligue 1#Top goalscorers|2024–25]] (shared)<ref> {{cite web |title=D'abord mené, le PSG termine la saison par une victoire à domicile contre Auxerre |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/D-abord-mene-le-psg-termine-la-saison-par-une-victoire-a-domicile-contre-auxerre/1562626 |publisher=L’Équipe |access-date=18 May 2025}}</ref> * ''The Athletic'' European Men's Team of the Season: 2024–25<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/6336642/2025/05/20/athletic-end-of-season-awards-2024-25-men/ |title= The Athletic's end-of-season awards, 2024-25: Men's football |website=The Athletic’s |date=28 May 2025}}</ref> '''Orders''' *[[Knight of the Legion of Honour]]: 2018<ref name="Legion"/> == Kundivihira == <references /> [[Pubu:1997 births]] [[Pubu:Living people]] [[Pubu:FC Barcelona players]] m0bcpri00bnwmrno4ybfqicwlf0nhhe Tɛmplet:Twinkle standard installation 10 18752 144008 65457 2026-07-15T21:09:56Z Axolitl 8884 /* */ Updating twinkle logo 144008 wikitext text/x-wiki {{Mbox | image = [[File:Twinkle logo.svg|50x40px|alt=Logo of Twinkle|link=]] | text = If you plan to make [[Template:Twinkle standard installation#"breaking changes"|breaking changes]] to this template, move it, or nominate it for deletion, please notify [[Wikipedia:Twinkle|Twinkle]]'s users and maintainers at [[Wikipedia talk:Twinkle]] as a courtesy, as the standard installation of Twinkle adds and removes this template. Thank you!{{#if:{{{1|}}}|<br> {{{1}}}}}}}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||{{#ifeq:{{PAGENAME}}|{{BASEPAGENAME}}|[[Category:Templates used by Twinkle|{{PAGENAME}}]]}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}}<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --></noinclude> mrx20fd15exy0nsabp6ni6nhpzvulib Mohamed Salah 0 19555 144014 143657 2026-07-15T21:29:29Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144014 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly''' ({{lang-ar|محمد صلاح حامد محروس غالي}}, {{IPA-arz|mæˈħam.mæd sˤɑˈlɑːħ ˈɣæːli}}; bɛ dɔɣi o la silimin gɔli June biɛɣ'pia ni anu dali yuuni 1992), shɛba lahi booni o munafiki yuli '''Mo Salah''', o nyɛla Egyptian boliŋmɛri baŋda ŋun ŋmɛri tooni n-tiri {{English football updater|Liverpoo}} club [[Liverpool F.C.|Liverpool]] ka nyɛ [[Captain (association football)|captain zaŋti]] [[Egypt national football team|Egypt national team]]. O nyɛla ŋun pahi boliŋmɛri gonaatiɛ nim zuɣu saha ŋɔ ballee gbansabila boliŋmɛriba puuni, niriba pam mi o mi ka di nyɛla o clinical finishing, dribbling, n-ti pahi o guubu.<ref>{{cite magazine|url=https://www.si.com/soccer/liverpool/news/liverpool-publicly-hit-back-as-mohamed-salah-agent-speaks-out-on-social-media-once-again|title=Liverpool Publicly Hit Back As Mohamed Salah Agent Speaks Out On Social Media Once Again|first=Owen|last=Cummings|magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.90min.com/posts/who-is-ramy-abbas-issa-clients-relationship-mohamed-salah|title=Who is Ramy Abbas Issa? Clients, relationship with Mohamed Salah|date=8 April 2022|website=90min}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/articles/c2wvp4lx0y2o|title= 'Salah is the best player in the world at this moment in time' |date=2 December 2021|website=BBC Sport}}</ref>{{refn|group=note|name=TheGuardian|Salah has featured on the Guardian’s list of the best 100 male footballers eight times: in 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021 and 2022.<ref>{{cite news |title= The 100 best footballers in the world 2015 – interactive |url= https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2015/dec/21/the-100-best-footballers-in-the-world-2015-interactive |newspaper=The Guardian |date=21 December 2015 |access-date=26 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title= The 100 best footballers in the world 2016 – interactive |url= https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2016/dec/20/the-100-best-footballers-in-the-world-2016-interactive |newspaper=The Guardian |date=20 December 2016 |access-date=26 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title= The 100 best footballers in the world 2017 |url= https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2017/dec/19/the-100-best-footballers-in-the-world-2017-interactive |newspaper=The Guardian |date=19 December 2017 |access-date=26 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title= The 100 best male footballers in the world 2018 |url= https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2018/dec/18/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2018-nos-100-71 |newspaper=The Guardian |date=20 December 2018 |access-date=26 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=The 100 best male footballers in the world 2019 |url=https://www.theguardian.com/global/ng-interactive/2019/dec/17/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2019 |newspaper=The Guardian |date=20 December 2019 |access-date=23 February 2023}}</ref><ref>{{cite news |title= The 100 best male footballers in the world 2020 |url= https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2020/dec/21/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2020 |newspaper=The Guardian |date=24 December 2020 |access-date=26 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title= The 100 best male footballers in the world 2021 |url= https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2021/dec/21/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2021 |newspaper=The Guardian |date=24 December 2021 |access-date=26 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title= The 100 best male footballers in the world 2022 |url= https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/jan/24/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2022 |newspaper=The Guardian |date=27 January 2023 |access-date=26 March 2023}}</ref>}} Salah pilli la o boliŋmɛri tuma yuuni 2010 din daa niŋ ka ŋmɛ n-ti [[Al Mokawloon Al Arab SC|Al Mokawloon]], ka daa yi yuuni 2012 n-ti pahi [[FC Basel|Basel]], din ni ka o daa di [[Swiss Super League]] nim ayi. Yuuni 2014, Salah daa pahi la [[Chelsea F.C.|Chelsea]] ni laɣiri din yiɣisi £11&nbsp;million, amaa o daa ŋmɛ la bola dibaa ashɛm ka bɛ daa zaŋ o n-ti [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] mini [[A.S. Roma|Roma]] samli, di nyaaŋa o daa dihi o nuu gbana zuɣu zaŋti ba din daa pa nyɛ zaɣamaŋli ni laɣiri din yiɣisi €15&nbsp;million. Yuuni [[2016–17 Serie A|2016–17]] saha, Salah daa nyɛ ŋun ŋmɛ boli pam Roma's ka daa di pɔri pam ka daa lahi nyɛ ŋun sɔŋ ka pɔri di pam.<ref>{{Cite web |date=22 June 2017 |last=Marsden |first=Rory |title=Mohamed Salah, Liverpool Agree to Long-Term Contract After Roma Transfer |url=https://bleacherreport.com/articles/2713686-mohamed-salah-liverpool-agree-to-long-term-contract-after-roma-transfer |access-date=6 May 2022 |website=Bleacher Report}}</ref> Yuuni 2017, Salah daa dihi o nuu gbana zuɣu n-ti Liverpool lala saha maa ka club ŋɔ daa [[List of most expensive association football transfers|record transfer]] of £36.9&nbsp;million. O tuuli yuuni, o daa zali taarihi din nyɛ ŋun di pɔri pam Premier League pɔri din kalinli yiɣisi (32) ka di nyɛla bola 38 ka o daa ŋmɛ lala yuuni maa ka di daa sɔŋ Liverpool ka bɛ paai yuuni [[2018 UEFA Champions League Final]]. O daa nyɛla ŋun ŋmɛ viɛnyɛla ni [[Roberto Firmino]] ni [[Sadio Mané]] din daa niŋ ka [[Philippe Coutinho]] yi la, Salah daa lee integral player zaŋti club's [[2018–19 UEFA Champions League|Champions League]] mini [[2019–20 Premier League|Premier League]] yuma ayi din daa doli na maa, lala saha maa o daa lahi di [[FA Cup]] ni [[EFL Cup|League Cup]]. Salah ŋun nyɛ o koŋko accolades nim pam, din nyɛ two [[PFA Players' Player of the Year]] awards, three [[Premier League Golden Boot]]s, [[Premier League Player of the Season]], [[Premier League Playmaker of the Season]], ka daa naai buta ni [[The Best FIFA Men's Player#Winners|Best FIFA Men's Player]] yuuni [[The Best FIFA Football Awards 2018#The Best FIFA Men's Player|2018]] mini yuuni [[The Best FIFA Football Awards 2021#The Best FIFA Men's Player|2021]]. O nyɛ yuuni [[FIFA Puskás Award|2018 FIFA Puskás Award]] n-ti o tuuli tooni ŋmɛbu [[Merseyside derby]] yuuni [[2017–18 Premier League|2017–18]] season. Yuuni 2023, Salah daa lee Liverpool's Premier League pɔri diri gonaatiɛ din daa niŋ ka o gari [[Robbie Fowler]] zuɣu la<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Emma |date=5 March 2023 |title=Liverpool: Mohamed Salah breaks Robbie Fowler's Premier League goals record |work=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64857941 |access-date=6 March 2023}}</ref> international yaɣili , Salah ŋmɛri mi n-tiri Egypt o youth level pɔi ni o senior debut yuuni 2011. O kpaŋmaŋ zaŋ chaŋ yuuni[[2012 Summer Olympics]], bɛ daa boli o [[CAF Awards|CAF Most Promising African Talent]] zaŋti lala yuuni maa. Lala saha, o daa naai ni runner-up yuuni [[2017 Africa Cup of Nations|2017]] mini [[2021 Africa Cup of Nations]] ka daa nyɛ ŋun di pɔri gari sokam [[2018 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF qualification]] ka Egypt qualified n-ti yuuni [[2018 FIFA World Cup]]. Bɛ daa piigi Salah [[African Footballer of the Year|CAF African Footballer of the Year]] (yuuni 2017 mini yuuni 2018), [[BBC African Footballer of the Year]] (yuuni 2017 mini yuuni 2018),ka bɛ daa piigi o yuuni [[2017 Africa Cup of Nations#Awards|2017 Africa Cup of Nations Team of the Tournament]], [[2021 Africa Cup of Nations#Awards|2021 Africa Cup of Nations Team of the Tournament]] n-ti pahi [[CAF Team of the Year]]. Bahindi la o boli ŋmɛbu, Salah nyɛla symbol of national pride n-ti Egypt ka di nyɛla o kpaŋmaŋ zuɣu<ref>{{Cite news |title= More than a footballer: Mohamed Salah's profound impact in Egypt |work=This is Anfield |url= https://www.thisisanfield.com/2022/02/more-than-a-footballer-mohamed-salahs-profound-impact-in-egypt/ |access-date=1 April 2023}}</ref><ref>{{Cite news |title= How Mohamed Salah managed the impossible: to unite Egypt |work=The Guardian |url= https://www.theguardian.com/football/2018/jun/14/mohamed-salah-brought-happiness-and-pride-to-egypt-world-cup-liverpool |access-date=1 April 2023}}</ref> ka daa nyɛ ŋun pahi ninvuɣ shɛba niriba 100 ban nyɛ niriba pam ni mi yuuni 2019.<ref>{{Cite news |title= Egypt and Liverpool star Mohamed Salah included in Time's 2019 influential people list |work=Arab News |url= https://www.arabnews.com/node/1483981/media |access-date=1 April 2023}}</ref> Egyptians mi la Salah ‘'''''Fourth [[Egyptian pyramids|Pyramid]]'''''’.<ref>{{Cite news |title= Mohamed Salah, The ‘Fourth Pyramid of Egypt’. |work= Scorum |url= https://scorum.com/en-us/football/@izge/mohamed-salah-the-fourth-pyramid-of-egypt |access-date= 16 June 2023 |archive-date= 16 June 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230616185643/https://scorum.com/en-us/football/@izge/mohamed-salah-the-fourth-pyramid-of-egypt |url-status= dead }}</ref><ref>{{Cite news |title= Egypt's 'fourth pyramid' Mohamed Salah: 'He is one of us' |work=Middle East Eye |url= https://www.middleeasteye.net/features/egypts-fourth-pyramid-mohamed-salah-he-one-us |access-date=16 June 2023}}</ref> Salah nyɛla ŋun nyɛri laɣiri shɛli ka di nyɛla o duhi Liverpool yuli zuɣusaa n-ti Egyptians zuɣu.<ref>{{Cite news |title= Liverpool growing in Egypt thanks to Salah |work= Be Soccer |url= https://www.besoccer.com/new/liverpool-growing-in-egypt-thanks-to-salah-483506 |access-date= 1 April 2023 |archive-date= 1 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230401084047/https://www.besoccer.com/new/liverpool-growing-in-egypt-thanks-to-salah-483506 |url-status= dead }}</ref><ref>{{Cite news |title= The view from Egypt: 'When Salah plays for LFC, the country stops to watch' |work=Liverpool F.C. |url= https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/354906-the-view-from-egypt-when-salah-plays-for-lfc-the-country-stops-to-watch |access-date=1 April 2023}}</ref> [[Arab world]] nim , mi Salah la ‘'''''Pride of the [[Arabs]]'''''’.<ref>{{Cite news |title= Pride of the Arabs: Mo, morality, and memes |work=Mada Masr |url= https://www.madamasr.com/en/2019/06/26/feature/culture/pride-of-the-arabs-mo-morality-and-memes/#:~:text=In%20one%20such%20post%2C%20Salah,%2C%20Pride%20of%20the%20Arabs.” |access-date=16 June 2023}}</ref><ref>{{Cite news |title= ‘Mo Salah brings pride to all Arabs’ – Egypt joy as Liverpool reach final |work=The Guardian |url= https://www.theguardian.com/football/2018/may/03/mo-salah-egypt-pride-arabs-champions-league-final |access-date=16 June 2023}}</ref> == Club Tuma == === Al Mokawloon === ==== 2006–10: Youth teams ==== Salah piligi la o boliŋmɛbu n-tiri local teams [[Ittihad Basyoun]] mini [[Othmason Tanta]]. <ref>{{Citation|title=El-Sisi, Abdel Fattah, (born 19 Nov. 1954), President of Arab Republic of Egypt, since 2014|date=2016-12-01|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u282787|work=Who's Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2023-06-18}}</ref>Bɛ daa booni o Ronaldo, Zinedine Zidane ni Francesco Totti o childhood idols. <ref name=":0">{{Citation|last=Dunfermline|first=James Abercromby, first Baron|title=2164 FROM JAMES ABERCROMBY 18 February 1812|date=1988-05-12|url=http://dx.doi.org/10.1093/oseo/instance.00066447|work=The Collected Works of Jeremy Bentham: The Correspondence of Jeremy Bentham, Vol. 8: January 1809 to December 1816|pages=233–233|publisher=Oxford University Press|access-date=2023-06-18}}</ref>Yuuni 2006, o daa pahi youth team, [[Al Mokawloon]] din daa niŋ ka o nyɛ yuun pia ni nahi.<ref name=":1">{{Citation|title=Corcoran, Prof. Neil, (born 23 Sept. 1948), King Alfred Professor of English Literature, University of Liverpool, 2004–10, now Emeritus|date=2007-12-01|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u44754|work=Who's Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2023-06-18}}</ref> <ref name=":2">{{Citation|last=Brooke|first=Christopher|title=How the Stoics Became Atheists|date=2012-04-08|url=http://dx.doi.org/10.23943/princeton/9780691152080.003.0007|work=Philosophic Pride|publisher=Princeton University Press|access-date=2023-06-18}}</ref>Salah daa kpalim nyɛla ŋun naɣiri shikuru din yɛn chɛ ka o nyɛ awa nim ata channi n-ti bohim boli ŋmɛbu. <ref name=":0" />Din daa niŋ ka Salah paai yuun pia ni anu, o tuuli team manager Mohamed Radwan daa nyɛ o kpaŋmaŋ ka daa zaŋ o pahi senior squad. Salah daa nyɛla bɛ ni tiri so bindiri suma ni wuhibu din gahim ka di nyɛla o ni daa na pori la zuɣu(young age).<ref>{{Citation|title=Their Finest Hour : A Speech Delivered First To The House Of Commons And Then Broadcast, June 18, 1904|url=http://dx.doi.org/10.5040/9781472582096.0039|work=War Speeches : Into Battle, or Blood, Sweat and Tears|publisher=Cassell and Company Ltd.|access-date=2023-06-18}}</ref> ==== 2010–12: Senior team appearances ==== Salah daa tumi ŋmɛ boli n-ti o senior team [[Egyptian Premier League]] din daa niŋ ka bɛ yihi ka kpɛ o na silimin gɔli May dabaa ata dali yuuni 2010 bɛ 1–1 sambani ŋmɛ kpari bɛ mini [[El Mansoura]]. Yuuni 2010–11 season Salah daa nyɛla ŋun kpaŋdi o maŋ na kuli nyɛri minti nim hali daa ti pa lee saha kam boliŋmɛri zaŋti team maa. <ref name=":1" />O daa kpalim nyɛla ŋun ŋmɛri saha kam maa zaa yoli o daa na bɛ diri pɔri. Bɛ sheeli malibu shee o daa nyɛla ŋun kuhiri saha kam ka di nyɛla o bɛ diri pɔri ŋɔ zuɣu, amaa Radwan daa nyɛ ŋun kpaŋsiri o. <ref name=":2" />O daa di la o tuuli pɔɣu n-ti ba silimin gɔli December biɛɣ'pishi ni anu dali yuuni 2010 bɛ 1–1 sambani boli bɛ mini [[Al Ahly]]. <ref>{{Cite journal|date=2018-06-30|title=Examination and Evaluation of the Internal Control System According to the Framework (Coso) In Private University Education Applied Research at Shatt Al-Arab College, Al-Ahly University|url=http://dx.doi.org/10.52113/6/2018-8-2/140-156|journal=The Muthanna Journal of Administrative and Economics Sciences|volume=8|issue=2|doi=10.52113/6/2018-8-2/140-156|issn=2226-1419}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Takeshima|first=Hiroyuki|last2=Zone|first2=Phoo Pye|last3=Masias|first3=Ian|date=2021|title=Monitoring the impact of COVID-19 in Myanmar: Agricultural equipment retailers - January 2021 survey round|url=http://dx.doi.org/10.2499/p15738coll2.134281|location=Washington, DC}}</ref>O daa na kuli nyɛla ŋun ŋmɛri n-tiri [[Al Mokawloon]] saha kam, n-daa kpalim ŋmɛri boli kam din daa ŋmɛ yuuni 2011–12 season. <ref>{{Cite journal|last=ABDELHAMID|first=MOHAMMED|last2=KAMEL|first2=SALAH|last3=SELIM|first3=ALI|last4=MOHAMED|first4=MOHAMED|last5=AMED|first5=MAHDROUS|last6=ELSAYED|first6=SALAH|date=2021-09-01|title=DEVELOPMENT OF BONOBO ALGORITHM AND ITS APPLICATION FOR OPTIMAL COORDINATION OF DIRECTIONAL OVERCURRENT RELAYS IN POWER SYSTEMS|url=http://dx.doi.org/10.6036/10060|journal=DYNA|volume=96|issue=5|pages=492–497|doi=10.6036/10060|issn=1989-1490}}</ref>Port daa yɛli ya ni Stadium riot silimin gɔli February dahin yini dali yuuni 2012, Egyptian Premier League daa tirisimi, silimin gɔli March biɛɣ'pia dali yuuni 2012, Egyptian Football Association das yina n-ti yɛli ni bɛ yihi la din daa kpalim maa.<ref>{{Citation|title=Yentob, Alan, (born 11 March 1947), Creative Director, BBC, 2004–15|date=2007-12-01|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u41305|work=Who's Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2023-06-18}}</ref> == Basel == ==== 2012–13: Development and breakthrough ==== [[File:Zenit-bazel 2013 (2).jpg|thumb|upright|Salah playing for Basel away at [[Zenit St Petersburg]] in the [[UEFA Europa League]] in March 2013]] [[Swiss Super League]] club [[FC Basel|Basel]] nyɛla ban daa kpahindi Salah saha shɛŋa ,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/basel-sporting-director-george-heitz-14081759 |title=Former Basel sporting director Georg Heitz planning Mo Salah reunion |work=Liverpool Echo |first=James |last=Pearce |date=27 December 2017 |access-date=3 January 2021}}</ref> bɛ ni daa tirisi Egyptian Premier League maa, club ŋɔ daa ŋmɛ zosimli boli ni [[Egypt national under-23 football team|Egypt U-23 team]].<ref>{{cite web |url=https://www.asroma.com/en/news/2015/08/11-things-you-need-to-know-about-mohamed-salah |title=11 Things You Need to Know About Mohamed Salah |publisher=A.S. Roma |date=6 August 2015 |author=Paul Rogers |access-date=9 September 2018 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610212319/https://www.asroma.com/en/news/2015/08/11-things-you-need-to-know-about-mohamed-salah |url-status=dead }}</ref> Boli ŋɔ daa ŋmɛ la silimin gɔli March biɛɣ'pia ni ayobu dali [[Stadion Rankhof]] din be [[Basel]] la ka bɛ daa ŋmɛ li, bɛ ni daa vuhi naai ka labi na ka Salah daa ŋmɛ amaa o daa di la pɔri ayi, ka di daa sɔŋ Egyptians ka nyɛ nasara 4–3 .<ref name="Caspar Marti">{{cite web |url=https://www.fcb.ch/de-CH/News/2012/03/16/Munteres-Testspiel-gegen-Agyptens-Olympia-Auswahl |title=Cheerful test match against Egypt's Olympics selection ends 3:4 (Translation) |language=de |publisher=FC Basel 1893 |date=16 March 2012 |author=Caspar Marti |access-date=16 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918054309/https://www.fcb.ch/de-CH/News/2012/03/16/Munteres-Testspiel-gegen-Agyptens-Olympia-Auswahl |archive-date=18 September 2018}}</ref> Basel daa nyɛla ban gahi nuu boli Salah ni o kana n-ti niŋ bakoyi dibaa ashɛm training. Silimin gɔli April biɛɣ'pia dali yuuni 2012, lahabali daa wuhiya ni Salah nyɛla ŋun dihi o nuu gbana zuɣu n-ti Basel ka di daa nyɛ yuma anahi alikawli ka di daa piligiri silimin gɔli June biɛɣ'pia ni anu dali yuuni 2012.<ref name="Georges Küng">{{cite news |url=https://www.bzbasel.ch/basel/basel-stadt/fc-basel-verpflichtet-den-aegyptischen-jungstar-mohamed-salah-124081175 |title=FC Basel commit to young Egyptian star Mohamed Salah (Translation) |language=de |newspaper=Basellandschaftliche Zeitung |date=10 April 2012 |author=Georges Küng |access-date=17 September 2018 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610214204/https://www.bzbasel.ch/basel/basel-stadt/fc-basel-verpflichtet-den-aegyptischen-jungstar-mohamed-salah-124081175 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/53/38929/Sports/Talents-Abroad/Egypt-rising-star-Salah-officially-joins-FC-Basel.aspx |title=Egypt rising star Salah officially joins FC Basel |newspaper=Al-Ahram |year=2012 |author=Ahmed Abd El Rasoul |access-date=10 April 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kingfut.com/2018/02/13/former-basel-president-salah/ |title=Former Basel President recalls watching Salah live for first time |website=KingFut |date=13 February 2018 |author=Abdelrahman Amr |access-date=9 September 2018}}</ref> O daa bɛ tuui nyɛli alaaha, din daa niŋ ka o paai ka mi ku tuui yɛli bɛ balli ka di tum nyɛla o daa dee la fan-favourite [[Xherdan Shaqiri]] (ŋun ka o daa lahi ŋmɛ boli ni Liverpool).<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/basel-sporting-director-george-heitz-14081759 |title=Former Basel sporting director Georg Heitz planning Mo Salah reunion |publisher=The Liverpool Echo |first=James |last=Pearce |date=27 December 2017 |access-date=18 January 2021}}</ref> Salah daa di la unofficial debut silimin gɔli June biɛɣ'pishi ni ata dali yuuni 2012 bɛ mini [[FC Steaua București|Steaua București]] bɛ zosimli boli 4–2 din daa niŋ ka bɛ koŋ nasara la.<ref>{{cite web |url=https://www.live-result.com/football/matches/match239282_Steaua+Bucharest-Basel-online/ |title=Steaua Bucharest 4–2 Basel – result and match statistics |date=23 June 2012 |website=live-result.com |access-date=9 September 2018}}</ref> O daa niŋ o official Basel debut [[2012–13 UEFA Champions League|UEFA Champions League]] preliminary stage boli bɛ minimatch Norwegian club [[Molde FK|Molde]] din daa ŋmɛ silimin gɔli August dabaa anii la, bɛ kpɛhi o 74th minute.<ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/en/match/basel-v-molde/60o3kpx88onlvn1o0k6ji9vbp |title=Basel 1 – 1 Molde Team line-ups |website=Goal.com |date=8 August 2012 |access-date=9 September 2018}}</ref> o daa niŋ o league debut silimin gɔli August biɛɣ'pia ni ayi dali bɛ mini [[FC Thun|Thun]], o daa ŋmɛ la di piligu hali ni di naaibu.<ref>{{cite web |url=https://www.kingfut.com/2012/08/12/mohamed-salah-involved-in-all-3-of-basels-goals-on-league-debut/ |title=Mohamed Salah involved in all three Basel goals on league debut |website=KingFut |date=12 August 2012 |author=KingFut Team |access-date=9 September 2018 |archive-date=16 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200616075404/https://www.kingfut.com/2012/08/12/mohamed-salah-involved-in-all-3-of-basels-goals-on-league-debut/ |url-status=dead }}</ref> O daa di o tuuli league pɔɣu di bakoyi nyaaŋa, pɔɣu din daa pahi ayi mi bɛ 2–0 bɛ yiŋ nasara nyɛbu bɛ mini [[FC Lausanne-Sport|Lausanne]].<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/basel-vs-lausanne-sports/264597 |title=Swiss Super League {{!}} Basel 2–0 Lausanne Sports|website=Sky Sports|date=18 August 2012|access-date=9 September 2018}}</ref> Salah daa di la o tuuli [[UEFA Europa League|Europa League]] pɔɣu [[2012–13 UEFA Europa League knockout phase#Quarter-finals|quarter-finals]] silimin gɔli April biɛɣ'pia ni yini dali yuuni 2013, ka di daa chɛ ka Basel chaŋ semi-finals din daa niŋ ka bɛ di [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] 4–1 [[Penalty shoot-out (association football)|penalties]] bɛ 4–4 ŋmɛ kpari nyaaŋa .<ref name="uefa 2013-04-112">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2013/matches/round=2000359/match=2010088/index.html |title=Basel break Spurs' hearts from the spot |publisher=UEFA |date=11 April 2013 |access-date=11 April 2013}}</ref> semi-final ŋɔ daa ŋmɛ la silimin gɔli May dabaa ayi dali, Salah daa di la [[Chelsea F.C.|Chelsea]] , [[Stamford Bridge (stadium)|Stamford Bridge]] paaki ni, amaa bɛ daa diba la 5–2 [[Aggregate score|aggregate]].<ref name="uefa 2013-05-032">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=1945605.html#basel+take+heart |title=Basel take heart after Chelsea defeat |publisher=UEFA |date=3 May 2013 |author=Trevor Haylett |access-date=3 May 2013}}</ref> Din daa niŋ ka bɛ bɛ nyɛ nasara Europe, Basel daa di [[2012–13 Swiss Super League|Swiss Super League season 2012–13]] Championship title<ref>{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit2013.html |title=Switzerland 2012/13 |website=RSSSF |first=Karel |last=Stokkermans |access-date=3 January 2021}}</ref> finished runners-up in the [[2012–13 Swiss Cup|Swiss Cup]].<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/SFV/Schweizer-Cups/schweizer-cup/Statistik-und-Resultate.aspx/oid-1/s-2013/ |title=Statistik und Resultate {{!}} Final – Schweizer Cup {{!}} 2013|language=de|publisher=Schweizerischer Fussballverband|access-date=20 May 2013}}</ref> == Career statistics == === Club === {{updated|match played 28 May 2023}}<ref name=Soccerway>{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/mohamed-salah/138653/ |title=Mohamed Salah: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=22 April 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan="2"|Club !rowspan="2"|Season !colspan="3"|League !colspan="2"|National cup{{efn|Includes [[Egypt Cup]], [[Swiss Cup]], [[FA Cup]], [[Coppa Italia]]}} !colspan="2"|League cup{{efn|Includes [[EFL Cup|Football League Cup/EFL Cup]]}} !colspan="2"|Continental !colspan="2"|Other !colspan="2"|Total |- !Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |rowspan="4"|[[Al Mokawloon Al Arab SC|Al Mokawloon Al Arab]] |[[2009–10 Egyptian Premier League|2009–10]] |[[Egyptian Premier League]] |3||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||5||0 |- |[[2010–11 Egyptian Premier League|2010–11]] |Egyptian Premier League |20||4||4||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||5 |- |[[2011–12 Egyptian Premier League|2011–12]] |Egyptian Premier League |15||7||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||15||7 |- !colspan="2"|Total !38||11||6||1||0||0||0||0||0||0||44||12 |- |rowspan="3"|[[FC Basel|Basel]] |[[2012–13 FC Basel season|2012–13]] |[[Swiss Super League]] |29||5||5||3||colspan="2"|—||16{{efn|Two appearances in [[UEFA Champions League]], fourteen appearances and two goals in [[UEFA Europa League]]}}||2||colspan="2"|—||50||10 |- |[[2013–14 FC Basel season|2013–14]] |Swiss Super League |18||4||1||1||colspan="2"|—||10{{efn|name=UCL|Appearances in UEFA Champions League}}||5||colspan="2"|—||29||10 |- !colspan="2"|Total !47||9||6||4||0||0||26||7||0||0||79||20 |- |rowspan="3"|[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |[[2013–14 Chelsea F.C. season|2013–14]] |[[Premier League]] |10||2||1||0||0||0||0||0||colspan="2"|—||11||2 |- |[[2014–15 Chelsea F.C. season|2014–15]] |Premier League |3||0||1||0||2||0||2{{efn|name=UCL}}||0||colspan="2"|—||8||0 |- !colspan="2"|Total !13||2||2||0||2||0||2||0||0||0||19||2 |- |[[ACF Fiorentina|Fiorentina]] (loan) |[[2014–15 ACF Fiorentina season|2014–15]] |[[Serie A]] |16||6||2||2||colspan="2"|—||8{{efn|Appearances in UEFA Europa League}}||1||colspan="2"|—||26||9 |- |[[A.S. Roma|Roma]] (loan) |[[2015–16 A.S. Roma season|2015–16]] |Serie A |34||14||1||0||colspan="2"|—||7{{efn|name=UCL}}||1||colspan="2"|—||42||15 |- |rowspan="2"|Roma |[[2016–17 A.S. Roma season|2016–17]] |Serie A |31||15||2||2||colspan="2"|—||8{{efn|Two appearances in UEFA Champions League, six appearances and two goals in UEFA Europa League}}||2||colspan="2"|—||41||19 |- !colspan="2"|Total !65||29||3||2||colspan="2"|—||15||3||colspan="2"|—||83||34 |- |rowspan="7"|[[Liverpool F.C.|Liverpool]] |[[2017–18 Liverpool F.C. season|2017–18]] |Premier League |36||32||1||1||0||0||15{{efn|name=UCL}}||11||colspan="2"|—||52||44 |- |[[2018–19 Liverpool F.C. season|2018–19]] |Premier League |38||22||1||0||1||0||12{{efn|name=UCL}}||5||colspan="2"|—||52||27 |- |[[2019–20 Liverpool F.C. season|2019–20]] |Premier League |34||19||2||0||0||0||8{{efn|name=UCL}}||4||4{{efn|One appearance in [[FA Community Shield]], one appearance in [[UEFA Super Cup]], two appearances in [[FIFA Club World Cup]]}}||0||48||23 |- |[[2020–21 Liverpool F.C. season|2020–21]] |Premier League |37||22||2||3||1||0||10{{efn|name=UCL}}||6||1{{efn|name=FACS|Appearance in FA Community Shield}}||0||51||31 |- |[[2021–22 Liverpool F.C. season|2021–22]] |Premier League |35||23||2||0||1||0||13{{efn|name=UCL}}||8||colspan="2"|—||51||31 |- |[[2022–23 Liverpool F.C. season|2022–23]] |Premier League |38||19||3||1||1||1||8{{efn|name=UCL}}||8||1{{efn|name=FACS}}||1||51||30 |- !colspan="2"|Total !218||137||11||5||4||1||66||42||6||1||305||186 |- !colspan="3"|Career total !397||194||30||14||6||1||117||53||6||1||556||263 |} {{notelist}} === International === {{updated|match played 14 June 2023}}<ref name="int.statistics">{{NFT player |id=44923 |name=Mohamed Salah |access-date=22 April 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Appearances and goals by national team and year |- !National team!!Year!!Apps!!Goals |- |rowspan="13"|[[Egypt national football team|Egypt]] |2011||2||1 |- |2012||15||7 |- |2013||10||9 |- |2014||9||5 |- |2015||4||2 |- |2016||6||5 |- |2017||11||5 |- |2018||6||7 |- |2019||5||2 |- |2020||0||0 |- |2021||7||2 |- |2022||12||4 |- |2023||3||2 |- !colspan="2"|Total||90||51 |} {{updated|match played 14 June 2023}} :''Egypt score listed first, score column indicates score after each Salah goal''<ref>{{cite web |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/egy-salah-intlg.html |title=Mohamed Salah – Goals in International Matches |first=Hazem |last=Adel |date=17 February 2022 |publisher=RSSSF |access-date=15 May 2022}}</ref> {|class="wikitable sortable" |+ List of international goals scored by Mohamed Salah |- !scope=col|No. !scope=col|Date !scope=col|Venue !scope=col|Cap !scope=col|Opponent !scope=col|Score !scope=col|Result !scope=col|Competition !scope=col class=unsortable|{{abbr|Ref.|Reference}} |- |align=center|1||8 October 2011||[[Cairo International Stadium]], Cairo, Egypt||align=center|2||{{fb|NIG}}||align=center|2–0||align=center|3–0||[[2012 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/news/815/2013-africa-cup-of-nations/2011/10/08/2702589/egypt-3-0-niger-the-pharaohs-thrash-the-mena-who-qualify |title=Egypt 3–0 Niger: The Pharaohs thrash the Mena, who qualify nonetheless |website=Goal.com |date=8 October 2011 |first=Kingsley |last=Kobo |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|2||27 February 2012||[[Thani bin Jassim Stadium]], Doha, Qatar||align=center|3||{{fb|KEN}}||align=center|1–0||align=center|5–0||[[Friendly (association football)|Friendly]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/35562/Sports/National-Teams/Mourning-Pharaohs-hammer-Kenya-in-Doha-friendly-.aspx |title='Mourning' Pharaohs hammer Kenya in Doha friendly |newspaper=Al-Ahram |date=27 February 2012 |first=Ahmed |last=Abd El Rasoul |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|3||29 March 2012||[[Khartoum Stadium]], Khartoum, Sudan||align=center|6||{{fb|UGA}}||align=center|1–1||align=center|2–1||[[Friendly (association football)|Friendly]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://allafrica.com/stories/201203301118.html |title=Egypt/Uganda: Nation beats Uganda 2–1 in friendly in Sudan |website=AllAfrica.com |date=30 March 2012 |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|4||31 March 2012||[[Khartoum Stadium]], Khartoum, Sudan||align=center|7||{{fb|CHA}}||align=center|1–0||align=center|4–0||[[Friendly (association football)|Friendly]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/38171/Sports/National-Teams/VIDEO-Egypt-crush-Chad--in-friendly-game.aspx |title=Egypt crush Chad 4–0 in friendly game |newspaper=Al-Ahram |date=1 April 2012 |first=Mahmoud |last=Elassal |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|5||rowspan="2"|22 May 2012||rowspan="2"|[[Al-Merrikh Stadium]], Omdurman, Sudan||rowspan="2" align=center|10||rowspan="2"|{{fb|TOG}}||align=center|2–0||rowspan="2" align=center|3–0||rowspan="2"|[[Friendly (association football)|Friendly]]||rowspan="2" align=center|<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/news/3955/africa/2012/05/23/3120602/egypt-3-0-togo-mohamed-salah-nets-brace-in-pharaohs-win |title=Egypt 3–0 Togo: Mohamed Salah nets brace in Pharaohs win |website=Goal.com |date=23 May 2012 |access-date=27 July 2016 |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322183745/https://www.goal.com/en/news/3955/africa/2012/05/23/3120602/egypt-3-0-togo-mohamed-salah-nets-brace-in-pharaohs-win |url-status=dead }}</ref> |- |align=center|6||align="center"|3–0 |- |align=center|7||10 June 2012||[[Stade du 28 Septembre]], Conakry, Guinea||align=center|12||{{fb|GUI}}||align=center|3–2||align=center|3–2||[[2014 FIFA World Cup qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/match/guinea-vs-egypt/1230219/report |title=Guinea 2–3 Egypt: Aboutrika brace and Salah's last-gasp winner power Pharaohs in Conakry |website=Goal.com |date=10 June 2012 |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|8||15 June 2012||[[Borg El Arab Stadium]], Alexandria, Egypt||align=center|13||{{fb|CTA}}||align=center|2–1||align=center|2–3||[[2013 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/match/egypt-vs-central-african-republic/1234252/report |title=Egypt 2–3 Central African Republic: Momi double stuns Pharaohs in Alexandria |website=Goal.com |date=15 June 2012 |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|9||6 February 2013||[[Vicente Calderón Stadium]], Madrid, Spain||align=center|18||{{fb|CHI}}||align=center|1–2||align=center|1–2||[[Friendly (association football)|Friendly]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2013/02/06/ft-chile-2-1-egypt/ |title=Egypt fall to Chile in Madrid |website=KingFut |date=6 February 2013 |first=Habib |last=El Magrissy |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|10||rowspan="2"|22 March 2013||rowspan="2"|[[Borg El Arab Stadium]], Alexandria, Egypt||rowspan="2" align=center|19||rowspan="2"|{{fb|SWZ|name=Swaziland}}||align=center|2–0||rowspan="2" align=center|10–0||rowspan="2"|[[Friendly (association football)|Friendly]]||rowspan="2" align=center|<ref>{{cite web |title=Egypt thrash Swaziland 10–0 ahead of World Cup qualifier |url=https://www.kingfut.com/2013/03/22/video-egypt-thrash-swaziland-10-0-ahead-of-world-cup-qualifier/ |website=King Fut |date=22 March 2013 |access-date=21 July 2020}}</ref> |- |align=center|11||align="center"|3–0 |- |align=center|12||rowspan="3"|9 June 2013||rowspan="3"|[[National Sports Stadium (Zimbabwe)|National Sports Stadium]], Harare, Zimbabwe||rowspan="3" align=center|21||rowspan="3"|{{fb|ZIM}}||align=center|2–1||rowspan="3" align=center|4–2||rowspan="3"|[[2014 FIFA World Cup qualification]]||rowspan="3" align=center|<ref>{{cite news |url=https://en.starafrica.com/football/articles/egypt-blast-zimbabwe-to-grap-second-round-ticket/ |title=Egypt thrash Zimbabwe 4–2 to secure 12-point lead |website=starafrica.com |date=9 June 2013 |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|13||align="center"|3–1 |- |align=center|14||align="center"|4–2 |- |align=center|15||16 June 2013||[[Estádio da Machava]], Maputo, Mozambique||align=center|22||{{fb|MOZ}}||align=center|1–0||align=center|1–0||[[2014 FIFA World Cup qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://www.epfaegypt.com/en/egypt-qualify-for-the-final-world-cup-qualifying-playoff-after-beating-mozambique-1-0/ |title=Egypt qualify for the final World Cup qualifying play-offs after beating Mozambique 1–0 |website=EPFA Egypt.com |date=16 June 2013 |access-date=27 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819221632/http://www.epfaegypt.com/en/egypt-qualify-for-the-final-world-cup-qualifying-playoff-after-beating-mozambique-1-0/ |archive-date=19 August 2016 |url-status=dead}}</ref> |- |align=center|16||14 August 2013||[[El Gouna Stadium]], El Gouna, Egypt||align=center|23||{{fb|UGA}}||align=center|2–0||align=center|3–0||[[Friendly (association football)|Friendly]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsRio/79052.aspx |title=Egypt beat Uganda 3–0 as friendly goes ahead despite political upheaval |newspaper=Al-Ahram |date=14 August 2013 |access-date=27 July 2016 }}{{dead link|date=November 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |align=center|17||10 September 2013||[[El Gouna Stadium]], El Gouna, Egypt||align=center|24||{{fb|GUI}}||align=center|3–2||align=center|4–2||[[2014 FIFA World Cup qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsRio/81302.aspx |title=Egypt maintain perfect World Cup qualifying run with 4–2 win |newspaper=Al-Ahram |date=10 September 2013 |first=Hatem |last=Maher |access-date=27 July 2016 }}{{dead link|date=November 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |align=center|18||5 March 2014||[[Tivoli Stadion Tirol]], Innsbruck, Austria||align=center|28||{{fb|BIH}}||align=center|2–0||align=center|2–0||[[Friendly (association football)|Friendly]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/95900/Sports/National-Teams/Egypt-give-Gharib-winning-start-with--victory-over.aspx |title=Egypt give Gharib winning start with 2–0 victory over Bosnia |newspaper=Al-Ahram |date=5 March 2014 |first=Hatem |last=Maher |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|19||30 May 2014||[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos]], Santiago, Chile||align=center|29||{{fb|CHI}}||align=center|1–0||align=center|2–3||[[Friendly (association football)|Friendly]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2014/05/31/egypt-fall-santiago-world-cup-chile/ |title=Egypt fall 3–2 in Santiago to World Cup-bound Chile |website=KingFut |date=31 May 2014 |access-date=18 February 2019}}</ref> |- |align=center|20||10 October 2014||[[Botswana National Stadium]], Gaborone, Botswana||align=center|33||{{fb|BOT}}||align=center|2–0||align=center|2–0||[[2015 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/112768/Sports/National-Teams/Egypt-revive-Nations-Cup-hopes-with--win-in-Botswa.aspx |title=Egypt revive Nations Cup hopes with 2–0 win in Botswana |newspaper=Al-Ahram |date=10 October 2014 |first=Hatem |last=Maher |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|21||15 October 2014||[[Cairo International Stadium]], Cairo, Egypt||align=center|34||{{fb|BOT}}||align=center|2–0||align=center|2–0||[[2015 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2014/10/15/egypt-double-botswana-afcon/ |title=Egypt seal double over Botswana in 2015 AFCON qualifying |website=KingFut |date=15 October 2014 |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|22||19 November 2014||[[Stade Mustapha Ben Jannet]], Monastir, Tunisia||align=center|36||{{fb|TUN}}||align=center|1–0||align=center|1–2||[[2015 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/115871/Sports/National-Teams/RELIVE-Tunisia-v-Egypt--AFCON-qualifiers.aspx |title=RELIVE: Tunisia v Egypt (2015 AFCON qualifiers) |newspaper=Al-Ahram |date=19 November 2014 |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|23||14 June 2015||[[Borg El Arab Stadium]], Alexandria, Egypt||align=center|38||{{fb|TAN}}||align=center|3–0||align=center|3–0||[[2017 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://africanfootball.com/news/539012/Salah-leads-Egypt-to-3-0-thrashing-of-Tanzania |title=Salah leads Egypt to 3–0 thrashing of Tanzania |website=africanfootball.com |date=14 June 2015 |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|24||6 September 2015||[[Stade Omnisports Idriss Mahamat Ouya]], N'Djamena, Chad||align=center|39||{{fb|CHA}}||align=center|3–1||align=center|5–1||[[2017 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/139828/Sports/National-Teams/Morsi-hattrick-helps-Egypt-thump-Chad--away-from-h.aspx |title=Morsi hat-trick helps Egypt thump Chad 5–1 away from home |newspaper=Al-Ahram |date=6 September 2015 |first=Omar |last=Zaazou |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|25||5 March 2016||[[Ahmadu Bello Stadium]], Kaduna, Nigeria||align=center|41||{{fb|NGA}}||align=center|1–1||align=center|1–1||[[2017 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/35893307 |title=Afcon 2017: Salah scores late leveller for Egypt against Nigeria |website=BBC Sport |date=25 March 2016 |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|26||rowspan="2"|4 June 2016||rowspan="2"|[[National Stadium (Tanzania)|National Stadium]], Dar es Salaam, Tanzania||rowspan="2" align=center|43||rowspan="2"|{{fb|TAN}}||align=center|1–0||rowspan="2" align=center|2–0||rowspan="2"|[[2017 Africa Cup of Nations qualification]]||rowspan="2" align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2016/06/04/egypt-tanznia-afcon-comeback/ |title=Salah brace against Tanzania seals AFCON comeback |website=KingFut |date=4 June 2016 |first=Khaled |last=Ali |access-date=27 July 2016}}</ref> |- |align=center|27||align="center"|2–0 |- |align=center|28||9 October 2016||[[Stade Municipal de Kintélé]], Brazzaville, Republic of the Congo||align=center|45||{{fb|CGO}}||align=center|1–1||align=center|2–1||[[2018 FIFA World Cup qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/245478/Sports/National-Teams/Egypt-earn-comeback-win-at-Congo-to-lead-World-Cup.aspx |title=Egypt earn comeback win at Congo to lead World Cup qualifying group |newspaper=Al-Ahram |date=9 October 2016 |access-date=9 October 2016}}</ref> |- |align=center|29||13 November 2016||[[Borg El Arab Stadium]], Alexandria, Egypt||align=center|46||{{fb|GHA}}||align=center|1–0||align=center|2–0||[[2018 FIFA World Cup qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://sports.yahoo.com/news/egypt-2-ghana-0-salah-181547380.html |title=Egypt 2 Ghana 0: Salah, Said put Black Stars in trouble |website=Yahoo Sports |date=13 November 2016 |access-date=13 November 2016 |archive-date=14 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114005636/http://sports.yahoo.com/news/egypt-2-ghana-0-salah-181547380.html |url-status=dead }}</ref> |- |align=center|30||25 January 2017||[[Stade de Port-Gentil]], Port-Gentil, Gabon||align=center|50||{{fb|GHA}}||align=center|1–0||align=center|1–0||[[2017 Africa Cup of Nations]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/jan/25/egypt-v-ghana-afcon-2017-live |title=Egypt v Ghana: AFCON 2017 – as it happened |newspaper=The Guardian |date=25 January 2017 |access-date=25 January 2017}}</ref> |- |align=center|31||1 February 2017||[[Stade d'Angondjé|Stade de l'Amitié]], Libreville, Gabon||align=center|52||{{fb|BFA}}||align=center|1–0||align=center|1–1<br />{{pso|4–3}}||[[2017 Africa Cup of Nations]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/feb/01/burkina-faso-v-egypt-afcon-2017-semi-final-live |title=Burkina Faso 1–1 Egypt (3–4 pens): AFCON 2017 semi-final – as it happened |newspaper=The Guardian |date=1 February 2017 |access-date=1 February 2017}}</ref> |- |align=center|32||5 September 2017||[[Borg El Arab Stadium]], Alexandria, Egypt||align=center|56||{{fb|UGA}}||align=center|1–0||align=center|1–0||[[2018 FIFA World Cup qualification]]||align=center|<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/41167743 |title=2018 World Cup: Egypt leapfrog Uganda at top of Group E |website=BBC Sport |date=5 September 2017 |access-date=5 September 2017}}</ref> |- |align=center|33||rowspan="2"|8 October 2017||rowspan="2"|[[Borg El Arab Stadium]], Alexandria, Egypt||rowspan="2" align=center|57||rowspan="2"|{{fb|CGO}}||align=center|1–0||rowspan="2" align=center|2–1||rowspan="2"|[[2018 FIFA World Cup qualification]]||rowspan="2" align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/liverpool-star-mo-salah-sends-11309745 |title=Liverpool star Mo Salah sends Egypt to Russia 2018 with winner in fifth minute of added time against Congo |newspaper=Daily Mirror |first=Mick |last=Gadd |date=8 October 2017 |access-date=8 October 2017}}</ref> |- |align=center|34||align="center"|2–1 |- |align=center|35||23 March 2018||[[Letzigrund]], Zürich, Switzerland||align=center|58||{{fb|POR}}||align=center|1–0||align=center|1–2||[[Friendly (association football)|Friendly]]||align=center|<ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/293363/Sports/National-Teams/Salah-goal-spoiled-by-Ronaldo-double-as-Portugal-e.aspx |title=Salah goal spoiled by Ronaldo double as Portugal earn 2–1 win over brave Egypt |newspaper=Al-Ahram |date=5 September 2017 |access-date=23 March 2018}}</ref> |- |align=center|36||19 June 2018||[[Krestovsky Stadium]], Saint Petersburg, Russia||align=center|59||{{fb|RUS}}||align=center|1–3||align=center|1–3||[[2018 FIFA World Cup]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/19/russia-egypt-world-cup-match-report |title=Russia all but qualify for knockout stage with win over Mo Salah's Egypt |newspaper=The Guardian |date=19 June 2018 |first=Amy |last=Lawrence |access-date=18 February 2019}}</ref> |- |align=center|37||25 June 2018||[[Volgograd Arena]], Volgograd, Russia||align=center|60||{{fb|KSA}}||align=center|1–0||align=center|1–2 |[[2018 FIFA World Cup]]|| align="center" |<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2018/06/25/egypt-lose-saudi-arabia/ |title=Egypt finish bottom of World Cup group after last-gasp defeat to Saudi Arabia |website=KingFut |date=25 June 2018 |first=Mahmoud |last=Khaled |access-date=18 February 2019}}</ref> |- |align=center|38||rowspan="2"|8 September 2018||rowspan="2"|[[Borg El Arab Stadium]], Alexandria, Egypt||rowspan="2" align=center|61||rowspan="2"|{{fb|NIG}}||align=center|3–0||rowspan="2" align=center|6–0||rowspan="2"|[[2019 Africa Cup of Nations qualification]]||rowspan="2" align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2018/09/08/aguirres-first-game-ends-in-egypt-beating-niger-6-0-in-afcon-qualifier/ |title=Aguirre's first game ends in Egypt beating Niger 6–0 in AFCON qualifier |website=KingFut |date=8 September 2018 |first=Luke |last=McBride |access-date=18 February 2019}}</ref> |- |align=center|39||align="center"|5–0 |- |align=center|40||12 October 2018||[[Al Salam Stadium (Egypt)|Al Salam Stadium]], Cairo, Egypt||align=center|62||{{fb|ESW}}||align=center|4–0||align=center|4–1||[[2019 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2018/10/12/four-goals-egypt-smash-eswatini/ |title=Handy victory for Egypt against Eswatini in AFCON qualifiers |website=KingFut |date=12 October 2018 |first=Mahmoud |last=Khaled |access-date=18 February 2019}}</ref> |- |align=center|41||16 November 2018||[[Borg El Arab Stadium]], Alexandria, Egypt||align=center|63||{{fb|TUN}}||align=center|3–2||align=center|3–2||[[2019 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2018/11/16/egypt-beat-tunisia-thrilling-afcon-qualifiers/ |title=Egypt beat Tunisia in thrilling form in AFCON qualifiers |website=KingFut |date=16 November 2018 |first=Ali |last=Ismail |access-date=18 February 2019}}</ref> |- |align=center|42||26 June 2019||[[Cairo International Stadium]], Cairo, Egypt||align=center|66||{{fb|COD}}||align=center|2–0||align=center|2–0||[[2019 Africa Cup of Nations]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/11749644/africa-cup-of-nations-round-up-mohamed-salah-scores-for-egypt-to-send-them-into-last-16 |title=Africa Cup of Nations round-up: Mohamed Salah scores for Egypt to send them into last 16 |website=Sky Sports |date=26 June 2019 |access-date=26 June 2019}}</ref> |- |align=center|43||30 June 2019||[[Cairo International Stadium]], Cairo, Egypt||align=center|67||{{fb|UGA}}||align=center|1–0||align=center|2–0||[[2019 Africa Cup of Nations]]||align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2019/06/30/egypt-salah-elmohamady/ |title=Egypt secures Group A top spot as they down Uganda 2–0 |website=KingFut |date=30 June 2019 |access-date=30 June 2019}}</ref> |- |align=center|44||rowspan="2"|29 March 2021||rowspan="2"|[[Cairo International Stadium]], Cairo, Egypt||rowspan="2" align=center|70||rowspan="2"|{{fb|COM}}||align=center|3–0||rowspan="2" align=center|4–0||rowspan="2"|[[2021 Africa Cup of Nations qualification]]||rowspan="2" align=center|<ref>{{cite news |url=https://www.kingfut.com/2021/03/29/salah-egypt-second-all-time-scorer/ |title=Mohamed Salah becomes Egypt's second all-time goalscorer |website=KingFut |date=29 March 2021 |first=Ali |last=Ismail |access-date=30 March 2021}}</ref> |- |align=center|45||align="center"|4–0 |- |align=center|46||15 January 2022||[[Roumdé Adjia Stadium]], Garoua, Cameroon||align=center|77||{{fb|GNB}}||align=center|1–0||align=center|1–0||[[2021 Africa Cup of Nations]]||align=center|<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/59918897 |title=Afcon 2021: Mohamed Salah gives Egypt vital win over Guinea-Bissau |website=BBC Sport |date=15 January 2022 |access-date=15 January 2022}}</ref> |- |align=center|47||30 January 2022||[[Ahmadou Ahidjo Stadium]], Yaoundé, Cameroon||align=center|80||{{fb|MAR}}||align=center|1–1||align=center|2–1 {{aet}}||[[2021 Africa Cup of Nations]]||align=center|<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60100297 |title=Afcon 2021: Egypt 2-1 Morocco – Mohamed Salah goal and assist send Egypt to semis |website=BBC Sport |date=30 January 2022 |access-date=30 January 2022}}</ref> |- |align=center|48||rowspan="2"|23 September 2022||rowspan="2"|[[Alexandria Stadium]], Alexandria, Egypt||rowspan="2" align=center|86||rowspan="2"|{{fb|NIG}}||align=center|1–0||rowspan="2" align=center|3–0||rowspan="2"|[[Friendly (association football)|Friendly]]||rowspan="2" align=center|<ref>{{cite news |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/476641/Sports/National-Teams/Salah-scores-twice-as-Egypt-mark-Vitoria;s-debut-w.aspx |title=Salah scores twice as Egypt mark Vitoria's debut with 3-0 win over Niger |newspaper=Al-Ahram |date=23 September 2022 |access-date=23 September 2022}}</ref> |- |align=center|49||align="center"|3–0 |- |align=center|50||24 March 2023||[[30 June Stadium]], Cairo, Egypt||align=center|88||{{fb|MAW}}||align=center|1–0||align=center|2–0||[[2023 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/492368/Sports/National-Teams/Salah-inspires-Egypt-to--win-over-Malawi-in-Africa.aspx|title=Salah inspires Egypt to 2-0 win over Malawi in Africa Cup of Nations qualifiers |website=Ahram online |date=24 Mar 2023|access-date=24 Mar 2023}}</ref> |- |align=center|51||28 March 2023||[[Bingu National Stadium]], Lilongwe, Malawi||align=center|89||{{fb|MAW}}||align=center|3–0||align=center|4–0||[[2023 Africa Cup of Nations qualification]]||align=center|<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/News/492603.aspx|title=Egypt go top in AFCON qualifiers after 4-0 win in Malawi |website=Ahram online |date=28 Mar 2023|access-date=28 Mar 2023}}</ref> |- |} == Honours == [[File:Liverpool vs. Chelsea, UEFA Super Cup 2019-08-14 57.jpg|thumb|Salah with the [[UEFA Super Cup]] trophy in 2019]] <!--Please do not add the 2014–15 Premier League title to this section. Salah did not receive an official medal from the league. He instead received a replica medal from his club. See: http://global.espn.com/football/story/2450893/jose-mourinho-every-chelsea-player-to-get-prem-medal--> '''Basel''' *[[Swiss Super League]]: [[2012–13 Swiss Super League|2012–13]], [[2013–14 Swiss Super League|2013–14]]<ref name=Soccerway /> '''Chelsea''' *[[EFL Cup]]: [[2014–15 Football League Cup|2014–15]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/31572594 |title=Chelsea 2–0 Tottenham Hotspur |first=Phil |last=McNulty |publisher=BBC Sport |date=1 March 2015 |access-date=27 April 2019}}</ref> <!--despite Salah did not receive an official medal for the 2014–15 Premier League title, He started 2 EFL appearance with Chelsea winning team in 2014/15 Football League Cup squad against Bolton Wanderers and Shrewsbury Town, match reports https://www.bbc.com/sport/football/29233095 and https://www.bbc.com/sport/football/29699744 same as André Schürrle who has been loaned out in January with salah after he made 3 league cup apps--> '''Liverpool''' *[[Premier League]]: [[2019–20 Premier League|2019–20]]<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/5178/Mohamed-Salah/overview |title=Mohamed Salah: Overview |publisher=Premier League |access-date=1 March 2023 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415132849/https://www.premierleague.com/players/5178/Mohamed-Salah/overview |url-status=dead }}</ref> *[[FA Cup]]: [[2021–22 FA Cup|2021–22]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61429640 |title=Chelsea 0–0 Liverpool |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=14 May 2022 |access-date=14 May 2022}}</ref> *[[EFL Cup]]: [[2021–22 EFL Cup|2021–22]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60450274 |title=Chelsea 0–0 Liverpool |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022}}</ref> *[[FA Community Shield]]: [[2022 FA Community Shield|2022]];<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62275194 |title=Liverpool 3–1 Manchester City |first=Shamoon |last=Hafez |website=BBC Sport |date=30 July 2022 |access-date=1 March 2023}}</ref> *[[UEFA Champions League]]: [[2018–19 UEFA Champions League|2018–19]];<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48368443 |title=Tottenham Hotspur 0–2 Liverpool |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=1 June 2019 |access-date=27 February 2022}}</ref> runner-up: [[2017–18 UEFA Champions League|2017–18]],<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44258022 |title=Real Madrid 3–1 Liverpool |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=26 May 2018 |access-date=27 February 2022}}</ref> [[2021–22 UEFA Champions League|2021–22]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61609200 |title=Liverpool 0–1 Real Madrid |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=28 May 2022 |access-date=1 March 2023}}</ref> *[[UEFA Super Cup]]: [[2019 UEFA Super Cup|2019]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49332825 |title=Liverpool 2–2 Chelsea |first=Gary |last=Rose |website=BBC Sport |date=14 August 2019 |access-date=27 February 2022}}</ref> *[[FIFA Club World Cup]]: [[2019 FIFA Club World Cup|2019]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50869633 |title=Liverpool 1–0 Flamengo |first=Harry |last=Poole |website=BBC Sport |date=21 December 2019 |access-date=27 February 2022}}</ref> '''Egypt''' *[[Africa Cup of Nations]] runner-up: [[2017 Africa Cup of Nations|2017]],<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/38786537 |title=Egypt 1–2 Cameroon |first=Stephen |last=Fottrell |website=BBC Sport |date=5 February 2017 |access-date=27 February 2022}}</ref> [[2021 Africa Cup of Nations|2021]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60186276 |title=Senegal 0–0 Egypt |first=Rob |last=Stevens |website=BBC Sport |date=7 February 2022 |access-date=27 February 2022}}</ref> '''Individual''' *[[CAF Awards#CAF Most Promising Talent of the Year|CAF Most Promising Talent of the Year]]: 2012<ref>{{cite web |url=http://www.cafonline.com/football/news/16154-toure-wins-his-second-african-player-of-the-year-award.html |title=Toure wins his second African Player of the Year Award |publisher=Confederation of African Football |date=21 December 2012 |access-date=21 December 2012 |url-status=dead |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194936/http://www.cafonline.com/football/news/16154-toure-wins-his-second-african-player-of-the-year-award.html}}</ref> *[[Union of Arab Football Associations|UAFA]] Golden Boy: 2012<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/266614-fact-file-mohamed-salah-s-career-so-far-in-numbers |title=Fact file: Mohamed Salah's career so far in numbers |publisher=Liverpool F.C. |first=David |last=Lynch |date=22 June 2017 |access-date=12 December 2020}}</ref> *[[Swiss Footballer of the Year|Swiss Super League Player of the Year]]: 2013<ref>{{cite news |url=https://www.tagesanzeiger.ch/Mohamed-Salah-raeumt-dreifach-ab/story/21319266 |title=Mohamed Salah Takes Three |website=Tages-Anzeiger |date=27 January 2014 |access-date=17 September 2018}}</ref> *[[El Heddaf Arab Footballer of the Year]]: 2013,<ref>{{Cite news|url=http://www.djazairess.com/elheddaf/237131|title=المصري محمد صلاح أحسن لاعب عربي لسنة 2013 حسب استفتاء "الهداف"|newspaper=جزايرس|language=ar|date=20 January 2014|access-date=10 August 2020|archive-date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113049/http://www.djazairess.com/elheddaf/237131|url-status=dead}}</ref> 2017,<ref>{{cite news|url=https://egyptindependent.com/mohamed-salah-wins-2017-arab-player-year-award/#:~:text=Liverpool%27s%20Egyptian%20star%20Mohamed%20Salah,Al%2DHilal%20in%20Saudi%20Arabia|title=Mohamed Salah wins 2017 Arab player of the year poll|newspaper=Egypt Independent|first=Al-Masry|last=Al-Youm|date=27 December 2017|access-date=10 August 2020}}</ref> 2018<ref>{{cite web|url=https://www.buzz.ie/football/mo-salahs-awards-284890|title=The full list of Mo Salah's awards so far in 2018 is just freakish|website=buzz.ie|first=David|last=Kent|date=13 May 2018|access-date=10 August 2020|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030192200/https://www.buzz.ie/football/mo-salahs-awards-284890|url-status=dead}}</ref> *[[A.S. Roma]] Player of the Season: [[2015–16 A.S. Roma season|2015–16]]<ref name=RomaPOS1516 /> *[[Globe Soccer Awards|Globe Soccer Best Arab Player of the Year]]: 2016<ref>{{cite web |url=https://www.globesoccer.com/winners/mohamed-salah-best-arab-player-of-the-year/ |title=Globe Soccer Awards Best Arab Player of the Year 2016 |website=Globe Soccer |date=27 December 2016 |access-date=18 June 2023 |archive-date=17 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117202224/https://www.globesoccer.com/winners/mohamed-salah-best-arab-player-of-the-year/ |url-status=dead }}</ref> *[[CAF Team of the Year]]: 2017, 2018, 2019<ref>{{cite web |url=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=JjXA1yebDNx8I52tgKCOlg%3d%3d |title=CAF News {{!}} Awards Winners {{!}} Previous Editions {{!}} 2016|publisher=Confederation of African Football |date=5 January 2017|access-date=7 January 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fifpro.org/news/salah-mahrez-and-mane-in-first-africa-best-11/en/ |title=Salah and Mane picked first in Africa best 11 |publisher=FIFPro |date=8 January 2019 |access-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109062759/https://fifpro.org/news/salah-mahrez-and-mane-in-first-africa-best-11/en/|archive-date=9 January 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Mane, Oshoala named African Footballers of 2019 at CAF Awards |url=https://www.cafonline.com/awards/news/mane-oshoala-named-african-footballers-of-2019-at-caf-awards |publisher=Confederation of African Football |date=7 January 2020 |access-date=7 January 2020}}</ref> *Africa Cup of Nations Team of the Tournament: [[2017 Africa Cup of Nations#Awards|2017]],<ref name=AFCONTOT /> [[2021 Africa Cup of Nations#Best XI|2021]]<ref>{{cite tweet |user=CAF_Online |number=1490747184668717062 |date=7 February 2022 |access-date=7 February 2022|title=Not your average players Here is the #TotalEnergiesAFCON2021 best XI #AFCON2021}}</ref> *[[Premier League Player of the Month]]: [[2017–18 Premier League#Monthly awards|November 2017]], February 2018, March 2018, [[2021–22 Premier League#Monthly awards|October 2021]]<ref name="PremProfile"/> *[[Premier League Goal of the Month]]: [[2020–21 Premier League#Monthly awards|January 2021]], [[2021–22 Premier League#Monthly awards|October 2021]]<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/2021392|title=Brilliant Salah strike wins Budweiser Goal of the Month |publisher=Premier League |date=12 February 2021 |access-date=12 February 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/2346850|title=Salah earns double with Budweiser Goal of the Month |publisher=Premier League |date=12 October 2021|access-date=12 October 2021}}</ref> *[[Professional Footballers' Association|PFA Player of the Month]] (10) : November 2017,<ref>{{cite web |url=https://www.thepfa.com/thepfa/pfa-fans-player-of-the-month/pfa-premier-league-fans-player-of-the-month-mo-salah |title=Mo Salah wins November's PFA Bristol Street Motors Fans' Player of the Month |website=Professional Footballers' Association |access-date=12 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112214907/https://www.thepfa.com/thepfa/pfa-fans-player-of-the-month/pfa-premier-league-fans-player-of-the-month-mo-salah |archive-date=12 January 2018 |url-status=dead }}</ref> December 2017,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/286688-salah-wins-pfa-player-of-the-month |title=Salah wins PFA Player of the Month |author=Sam Williams |date=8 January 2018 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> February 2018,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/292944-mohamed-salah-pfa-player-of-the-month |title=Salah named PFA Player of the Month |first=James |last=Carroll |date=5 March 2018 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> March 2018,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/297120-mohamed-salah-pfa-player-of-the-month |title=Mohamed Salah named PFA Player of the Month for March |publisher=Liverpool F.C. |first=James |last=Carroll |date=9 April 2018 |access-date=29 January 2021}}</ref> December 2018,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/333091-mohamed-salah-pfa-player-of-the-month-december |title=Mohamed Salah named PFA Player of the Month |publisher=Liverpool F.C. |first=Sam |last=Williams |date=7 January 2019 |access-date=29 January 2021}}</ref> January 2019,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/336752-mohamed-salah-pfa-player-of-the-month-award-january |title=Mohamed Salah wins PFA Player of the Month award |publisher=Liverpool F.C. |first=Sam |last=Williams |date=4 February 2019 |access-date=29 January 2021}}</ref> April 2019,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/349239-mohamed-salah-clinches-pfa-player-of-the-month-prize |title=Mohamed Salah clinches PFA Player of the Month prize |publisher=Liverpool F.C. |first=James |last=Carroll |date=6 May 2019 |access-date=29 January 2021}}</ref> September 2021,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/446281-mo-salah-named-pfa-fans-player-of-the-month-for-september |title=Mo Salah named PFA Fans' Player of the Month for September |publisher=Liverpool F.C. |first=Chris |last=Shaw |date=14 September 2021|access-date=14 September 2021}}</ref> October 2021,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-named-pfa-fans-player-month |title=Mo Salah named PFA Fans' Player of the Month for October |publisher=Liverpool F.C.| date=11 October 2021|access-date=11 October 2021}}</ref> February 2022<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-wins-pfa-fans-player-month |title=Mohamed Salah has won the PFA Fans' Player of the Month award for February. |publisher=Liverpool F.C.| date=15 March 2022|access-date=15 March 2022}}</ref> *[[BBC African Footballer of the Year]]: 2017, 2018<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/42308421 |title=Mohamed Salah named BBC African Footballer of the Year |website=BBC Sport |date=11 December 2017 |first=Piers |last=Edwards |access-date=16 March 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/46544056 |title=Mohamed Salah named BBC African Footballer of the Year 2018 |website=BBC Sport |date=14 December 2018 |access-date=14 December 2018}}</ref> *[[African Footballer of the Year]]: 2017, 2018<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/42574221 |title=Mohamed Salah: Liverpool and Egypt forward named African Player of the Year |website=BBC Sport |date=5 January 2018 |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/46802040 |title=Mohamed Salah: Liverpool and Egypt forward named Caf African Player of the Year |website=BBC Sport |date=8 January 2019 |access-date=8 January 2019}}</ref> *[[PFA Players' Player of the Year]]: [[2017–18 Premier League#Annual awards|2017–18]], [[2021–22 Premier League#Annual awards|2021–22]]<ref name="1718PPOTY" /><ref name="BBC Sport">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61736732|title=Mohamed Salah and Sam Kerr win PFA player of year awards|publisher=BBC Sport|date=9 June 2022|access-date=9 June 2022}}</ref> *[[FWA Footballer of the Year]]: [[2017–18 Premier League#Annual awards|2017–18]],<ref>{{cite news |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/300259-mohamed-salah-fwa-footballer-of-the-year |title=Salah named FWA Footballer of the Year |publisher=Liverpool F.C. |date=1 May 2018 |first=David |last=Lynch |access-date=1 May 2018}}</ref> [[2021–22 Premier League#Annual awards|2021–22]]<ref>{{cite news |url=https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-named-fwa-footballer-year |title=Mohamed Salah named FWA Footballer of the Year |publisher=Liverpool F.C. |date=29 April 2022 |first=Sam |last=Williams |access-date=29 April 2022}}</ref> *[[Premier League Golden Boot]]: [[2017–18 Premier League#Scoring|2017–18]], [[2018–19 Premier League#Scoring|2018–19]] (shared), [[2021–22 Premier League#Scoring|2021–22]] (shared)<ref name="PremProfile"/> *[[Premier League Player of the Season]]: [[2017–18 Premier League#Annual awards|2017–18]]<ref name="PremProfile"/> *[[Premier League Playmaker of the Season]]: [[2021–22 Premier League#Annual awards|2021–22]]<ref name="PremProfile"/> *[[Premier League Goal of the Season]]: [[2021–22 Premier League#Annual awards|2021–22]]<ref name="PremProfile"/> *[[PFA Team of the Year|PFA Premier League Team of the Year]]: [[PFA Team of the Year (2010s)#Premier League 9|2017–18]],<ref name="1718PFA2" /> [[PFA Team of the Year (2020s)#Premier League 2|2020–21]],<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/57356719|title=PFA Premier League Team of the Year: Kevin de Bruyne one of six Manchester City players picked |website=BBC Sport |date=4 June 2021 |access-date=4 June 2021}}</ref> [[PFA Team of the Year (2020s)#Premier League 3|2021–22]]<ref name="BBC Sport"/> *[[Liverpool Player of the Season Awards|Liverpool Players' Player of the Season Award]]: [[2017–18 Liverpool F.C. season#Players' Awards|2017–18]], [[2020–21 Liverpool F.C. season#Club awards|2020–21]], [[2021–22 Liverpool F.C. season|2021–22]]<ref name="Liverpool F.C.">{{cite web |last=Shaw |first=Chris |date=10 May 2018 |title=Mohamed Salah takes top prizes at LFC Players' Awards |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/301353-mohamed-salah-liverpool-fc-awards-2018 |access-date=10 May 2018 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref><ref name="Liverpool F.C">{{cite news |date=25 May 2021 |title=Mohamed Salah voted Standard Chartered Men's Player of the Season |publisher=Liverpool F.C. |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/435328-mohamed-salah-voted-men-s-standard-chartered-player-of-the-season}}</ref><ref name="liverpoolfc.com">{{Cite news |date=8 Jun 2022 |title=Mohamed Salah voted Liverpool's Men's Player of the Season |publisher=Liverpool F.C. |url=https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-voted-liverpools-mens-player-season}}</ref> *[[PFA Fans' Player of the Year]]: [[2017–18 Premier League#Annual awards|2017–18]],<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/302632-liverpool-fc-mohamed-salah-pfa-player-of-the-year |title=Mohamed Salah named PFA Fans' Player of the Year |date=21 May 2018 |publisher=Liverpool F.C. |access-date=21 May 2018}}</ref> [[2020–21 Premier League#Annual awards|2020–21]],<ref>{{cite news|url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/436384-mohamed-salah-wins-pfa-fans-player-of-the-year-award|title=Mohamed Salah wins PFA Fans' Player of the Year award|publisher=Liverpool F.C.|date=11 June 2021|access-date=11 June 2021}}</ref> [[2021–22 Premier League#Annual awards|2021–22]]<ref>{{cite news|url=https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-wins-pfa-fans-player-year|title=Mohamed Salah wins PFA Fans' Player of the Year|publisher=Liverpool F.C.|date=30 May 2022|access-date=30 May 2022}}</ref> *UEFA Champions League Squad of the Season: [[2017–18 UEFA Champions League#Squad of the season|2017–18]]<ref name="UEFA Champions League Squad of the Season 2018">{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2560100.html |title=Squad of the Season |website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations |date=27 May 2018 |access-date=29 January 2021}}</ref> *[[European Sports Magazines#ESM Team of the Year|ESM Team of the Year]]: [[European Sports Magazines#2010s|2017–18]], [[European Sports Magazines#2020s|2021–22]]<ref>{{Cite web |date=2018-08-30 |title=The merits of Modric, Salah and Cristiano Ronaldo to be UEFA's player of the year |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2018/08/30/5b86f8b822601d8e2d8b45d3.html |access-date=2022-05-17 |website=MARCA |language=es}}</ref><ref>{{cite work |last=Rainbow |first=Jamie |title=ESM Team of the Season – 2021-22 |work=World Soccer |date=13 June 2022 |url=https://www.worldsoccer.com/esm-golden-shoe/esm11/esm-team-of-the-season-2021-22-413812 |access-date=21 June 2022}}</ref> *[[Onze d'Or|Onze d'Argent]]: 2017–18<ref>{{citation |title=Résultats des votes |journal=Onze Mondial |volume=317 |pages=28 |date=June 2018 |language=fr}}</ref> *Honorary Citizen of the [[Chechnya|Chechen Republic]]: 2018<ref>{{cite web |url=http://chechnya.gov.ru/page.php?r=126&id=21278 |title=Ramzan Kadyrov awarded the Egyptian football player Mohammad Salah with the title 'Honorary Citizen of the Chechen Republic' (Translation) |language=ru |publisher=The Chechen Republic |date=23 June 2018 |access-date=23 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623141014/http://chechnya.gov.ru/page.php?r=126&id=21278 |archive-date=23 June 2018 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://grozny.tv/news.php?id=27295 |title=Mohammed Salah became an honorary citizen of the Chechen Republic (Translation) |language=ru |publisher=ChGTRK "Grozny" |date=22 June 2018 |access-date=22 June 2018}}</ref> *[[FIFA Puskás Award]]: [[FIFA Puskás Award#2018|2018]]<ref>{{cite news |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/318067-salah-goal-fifa-puskas-award |title=Salah's Merseyside derby goal wins Puskas Award |publisher=Liverpool F.C. |date=24 September 2018}}</ref> *[[FIFA Club World Cup awards#Golden Ball|FIFA Club World Cup Golden Ball]]: [[2019 FIFA Club World Cup#Awards|2019]]<ref name="FIFA GoldenBall" /> *[[Football Supporters' Association#FSA Awards|FSA Player of the Year]]: 2018, 2021<ref>{{cite news |title=Mohamed Salah wins FSF Men's Player of the Year award |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/328315-mohamed-salah-fsf-player-of-the-year |publisher=Liverpool F.C. |date=3 December 2018 |access-date=3 December 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Mohamed Salah voted FSA Men's Player of the Year|url=https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-voted-fsa-mens-player-year|publisher=Liverpool F.C. |date=30 November 2021|access-date=1 December 2021}}</ref> *[[Time 100]]: [[Time 100|2019]]<ref>{{cite news |url=http://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567841/mohamed-salah |title=Mohamed Salah Is on the 2019 TIME 100 List |newspaper=Time |date=17 April 2019 |access-date=17 April 2019 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621062205/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567841/mohamed-salah/ |url-status=dead }}</ref> *[[Liverpool Player of the Season Awards#Goal of the Season/Performance of the Season|Liverpool Goal of the Season]]: [[2018–19 Liverpool F.C. season#Players' Awards|2018–19]] (vs. Chelsea), [[2021–22 Liverpool F.C. season|2021–22]] (vs. Man City)<ref>{{cite news |url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/351626-revealed-the-lfc-players-awards-2019-winners |title=Revealed: The LFC Players' Awards 2019 winners |publisher=Liverpool F.C. |date=27 May 2019 |first=Chris |last=Shaw |access-date=27 May 2019}}</ref> *[[GQ]] Middle East Man of The Year Award: 2019<ref>{{cite web |url=https://www.gqmiddleeast.com/gq-men-of-the-year-awards-2019-winners-from-mo-salah-to-cheb-khaled |title=GQ Men Of The Year Awards 2019 winners: From Mo Salah to Cheb Khaled |website=GQ |date=7 October 2019|access-date=16 October 2019}}</ref> *IFFHS CAF Men's Team of The Year: 2020, 2021, 2022<ref>{{cite web|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/832|title=CAF MEN TEAM 2020 by IFFHS|website=IFFHS|date=13 December 2020|access-date=13 December 2020|archive-date=26 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226202258/https://www.iffhs.com/index.php/posts/832|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.iffhs.com/posts/1537|title=CAF MEN TEAM 2021 by IFFHS|website=IFFHS|date=23 December 2021|access-date=23 December 2021|archive-date=23 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223173945/https://www.iffhs.com/posts/1537|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://iffhs.com/posts/2474|title=IFFHS MEN'S CONTINENTAL TEAMS 2022 - CAF|website=IFFHS|date=17 January 2023|access-date=17 January 2023|archive-date=13 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413152219/https://iffhs.com/posts/2474|url-status=dead}}</ref> *[[IFFHS World's Best Player#The Best Man Player of the Decade (2011–2020)|IFFHS Best CAF Men's Player of the Decade]]: 2011–2020<ref>{{cite web|date=4 February 2021|title=THE IFFHS BEST AFRICAN MEN PLAYER (CAF) OF THE DECADE 2011–2020|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/947|access-date=4 February 2021|website=IFFHS|archive-date=6 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106165630/https://www.iffhs.com/index.php/posts/947|url-status=dead}}</ref> *[[International Federation of Football History & Statistics#Men Team of the Decade (2011–2020)|IFFHS CAF Men's Team of the Decade]]: 2011–2020<ref>{{Cite web|date=28 January 2021|title=IFFHS (International Federation of Football for History & Statistics|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/926|access-date=31 January 2021|website=IFFHS|archive-date=12 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612130142/https://www.iffhs.com/index.php/posts/926|url-status=dead}}</ref> *[[Laureus World Sports Awards#Winners by year|Laureus Sporting Inspiration Award]]: 2021<ref>{{cite news|date=6 May 2021|title=Mohamed Salah wins 2021 Laureus Sporting Inspiration award|url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/433212-mohamed-salah-wins-2021-laureus-sporting-inspiration-award|access-date=6 May 2021|publisher=Liverpool F.C.}}</ref><ref>{{cite news|date=6 May 2021|title=Mohamed Salah scoops prestigious award as Liverpool star lands yet another accolade|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/mohamed-salah-award-liverpool-accolade-24055390|access-date=6 May 2021|publisher=Mirror}}</ref> *[[Golden Foot]]: 2021<ref>{{cite news|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/2021/11/30-87511583/golden_foot_award_a_salah_maldini_oriali_e_gravina_tra_i_premiati|title=Golden Foot Award a Salah! Maldini, Oriali e Gravina tra i premiati |publisher=Corriere Dello Sport|date=30 November 2021|access-date=1 December 2021}}</ref> *[[IFFHS World's Best Player#Continental winners|IFFHS Best CAF Men's Player of the Year]]: 2021<ref>{{cite web|url=https://www.iffhs.com/posts/1518|title=MOHAMED SALAH, MEN'S BEST PLAYER IN CAF 2021 BY IFFHS|website=IFFHS|date=13 December 2021|access-date=13 December 2021|archive-date=12 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212080158/https://www.iffhs.com/posts/1518|url-status=dead}}</ref> *[[BBC Goal of the Season]]: [[2021–22 in English football|2021–22]]<ref>{{cite web |title=Match of the Day, plus vote for goal of the season |url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/football/61527257 |website=BBC|access-date=24 May 2022}}</ref> *[[Globe Soccer Awards#Winners|Globe Soccer Fans' Player of the Year]]: 2022<ref>{{cite web|url=https://www.globesoccer.com/winners/mohamed-salah-tik-tok-fans-player-of-the-year-2022/|title=Mohamed Salah TIK TOK FANS' PLAYER OF THE YEAR|website=Globe Soccer|date=17 November 2022|access-date=18 June 2023|archive-date=5 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205004213/https://www.globesoccer.com/winners/mohamed-salah-tik-tok-fans-player-of-the-year-2022/|url-status=dead}}</ref> *[[Goal_(website)|Goal 25]]: 2017, 2018, 2019, 2020, 2021<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/news/salah-named-as-goals-arab-player-of-the-year/2l0rinv1892t1ljem88kd6lfw |title=Salah named as Goal's Arab Player of the Year |website=Goal.com |date=2 February 2018 |access-date=2 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.goal.com/en-ug/news/liverpool-star-salah-wins-annual-goal-25-award/8ihcnlv1kp3j1xyp0wkxrxt5d |title=Liverpool star Salah wins annual Goal 25 award |website=Goal.com |date=9 January 2020 |access-date=9 January 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/lists/goal-25-2020-the-best-25-arab-players-in-the-world/1crbcwudzqrn41vnl7q8nag7g1|title=Goal 25 2020: The best 25 Arab players in the world|website=Goal.com |date=18 January 2021 |access-date=18 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-us/lists/goal-25-2021-the-full-list-of-the-best-arab-players-of-the/blt01d8abdabe44dbcb|title=GOAL 25 2021 – The full list of the best Arab players of the year|website=Goal.com |date=25 December 2021 |access-date=25 December 2021}}</ref> *[[New African|Top 100 most influential Africans by New African magazine]]: 2018.<ref>{{Cite web|last=Magazine|first=Ladybrille|date=30 November 2018|title=New African releases its list of 100 Most influential Africans|url=https://ladybrille.com/new-african-100/|access-date=5 January 2021|website=Ladybrille® Magazine}}</ref> == Records == '''Europe''' *Fastest hat-trick in a [[UEFA Champions League]] match: 6 minutes and 12 seconds against [[Rangers F.C.|Rangers]], 12 October 2022<ref>{{cite news |title=Salah hits fastest Champions League hat-trick: All the records |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0257-0e99f0d0d91b-eb0f4ba7a8f7-1000--champions-league-hat-tricks-all-the-records-and-stats/ |website=UEFA.com}}</ref> *Most Champions League goals for an English club: 41 goals for Liverpool<ref>{{cite web |last1=Cunningham |first1=Jack |title='Exceptional' Mohamed Salah smashes Champions League record |url=https://talksport.com/football/1216455/rangers-liverpool-live-stream-commentary-score-kick-off-time-team-news-champions-league-salah-klopp/ |website=TalkSport}}</ref> *Quickest [[UEFA Champions League]] hat-trick by a substitute: 13 minutes against [[Rangers F.C.|Rangers]], 12 October 2022<ref name="goal.com">{{cite news |title=Record breaker, history maker! Salah nets fastest-ever Champions League hat-trick in Liverpool's Rangers rout |url=https://www.goal.com/en/news/record-breaker-history-maker-salah-nets-fastest-ever-champions-league-hat-trick-liverpool-rangers-rout/blt2ebc3f4d22669ea7 |website=Goal.com}}</ref> *Most goals scored in UEFA club competitions by an African player: 53 goals<ref>{{cite news|title=Salah surpasses Drogba as best African goal-scorer in EuroCups!|url=https://www.iffhs.com/posts/2255|website=IFFHS|access-date=28 October 2022|archive-date=29 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529193321/https://www.iffhs.com/posts/2255|url-status=dead}}</ref> *Fewest touches ever to score hat-trick in a [[UEFA Champions League]] match: 9 touches<ref name="goal.com"/> *All-time African top goalscorer in the [[UEFA Champions League]] history: 44 goals<ref>{{cite news |title=All-time Player - Top goalscorers Stats - UEFA Champions League |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/players/goals_scored/|website=UEFA.com|access-date=22 February 2023}}</ref> '''England''' *Most goals by an African player in a Premier League season: 32 goals in [[2017–18 Premier League|2017–18]]<ref>{{cite news |title=Africa: Liverpool's Salah First African to Score 30 Goals in EPL Season |url=https://allafrica.com/stories/201804170025.html |website=Allafrica.com |date=16 April 2018 |author=Vanguard |access-date=16 April 2018}}</ref> *Most [[Premier League Player of the Month]] awards in a single season: 3 (November 2017, February 2018 and March 2018)<ref name=Boswell>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/news/11669/11171267/liverpools-mohamed-salah-wins-november-premier-league-player-of-the-month-award |title=Liverpool's Mohamed Salah wins November Premier League Player of the Month award |website=Sky Sports |date=15 December 2017 |first=Zinny |last=Boswell |access-date=15 December 2017}}</ref><ref name=potm_feb18>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/637609 |title=Salah named EA SPORTS Player of the Month for February |publisher=Premier League |date=9 March 2018 |access-date=30 January 2021}}</ref><ref name="Premier League">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/662050 |title=Salah makes history with EA SPORTS award |publisher=Premier League |date=13 April 2018 |access-date=13 April 2018}}</ref> *Most left-footed goals scored in a season: 25 goals in [[2017–18 Premier League|2017–18]]<ref name="Nick Wright" /> *Most teams scored against in a Premier League season: 17 teams (shared with [[Ian Wright]] and [[Robin van Persie]])<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/690225 |title=Salah 'proud' to set new Premier League mark |publisher=Premier League |date=13 May 2018 |access-date=13 May 2018}}</ref> *First player to outscore three Premier League teams in a Premier League season: West Brom (31), Swansea City (28) and Huddersfield Town (28) in [[2017–18 Premier League|2017–18]]<ref name="Dominic Raynor">{{cite news |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/302043-mohamed-salah-liverpool-fc-records |title=When, where and how Salah broke record after record |publisher=Liverpool F.C. |first=Dominic |last=Raynor |date=16 May 2018 |access-date=16 May 2018}}</ref> *First player to score on the opening day of six consecutive Premier League seasons: (2017–18 to 2022–23)<ref>{{cite web |title=Nunez & Salah to the rescue as Liverpool battered & bruised by Mitrovic in Fulham draw |url=https://www.goal.com/en-sa/news/nunez-salah-rescue-liverpool-battered-bruised-mitrovic/blt89c8d1b4de9e2703 |website=Goal |access-date=6 August 2022}}</ref> *Highest-scoring African player in Premier League history: 139 goals<ref name="Stunning" /> *Most Premier League goals scored on the opening weekend: 8 goals (shared with [[Alan Shearer]] and [[Frank Lampard]] and [[Wayne Rooney]])<ref>{{cite web |title=Salah equals Rooney, Lampard & Shearer as Liverpool fight back to share points with Fulham |url=https://www.goal.com/en-gh/news/salah-equals-rooney-lampard-shearer-liverpool-fulham/blt549cde94d5a85283 |website=Goal |access-date=6 August 2022}}</ref> *Most left-footed goals scored in Premier League history: 111 goals<ref>{{cite web |title=Salah breaks Fowler record in Liverpool's win at Leeds |url=https://www.premierleague.com/news/3161352 |website=Premier League |access-date=17 April 2023}}</ref> '''Liverpool''' *Most goals in a debut season: 44 goals in [[2017–18 Premier League|2017–18]]<ref name="Most goals in a debut season">{{cite news |url=https://www.lfchistory.net/Stats/GoalScorersMostInDebutSeason |title=Most goals in a debut season |website=LFC History.net |access-date=23 April 2018}}</ref> *Most European goals in a season: 11 goals in [[2017–18 UEFA Champions League|2017–18]] (shared with [[Roberto Firmino]])<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43871379 |title=Liverpool 5–2 Roma |website=BBC Sport |first=Emlyn |last=Begley |date=24 April 2018 |access-date=14 January 2020}}</ref> *Most games scored in during a single campaign: 34 games in [[2017–18 Premier League|2017–18]]<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/liverpool/story/3495573/liverpools-mohamed-salah-breaks-premier-league-goals-records-wins-golden-boot |title=Liverpool's Mohamed Salah breaks Premier League goals records, wins Golden Boot |work=ESPN.com |date=13 May 2018 |access-date=12 December 2020}}</ref> *Most top-flight goals in a season by a Liverpool player: 32 goals in [[2017–18 Premier League|Premier League 2017–18]] (shared with [[Ian Rush]])<ref name="Most goals in a debut season" /> *[[2017–18 Liverpool F.C. season#Liverpool Standard Chartered Player of the Month award|Most Liverpool Player of the Month awards in a season]]: 7 months in [[2017–18 Liverpool F.C. season#Liverpool Standard Chartered Player of the Month award|2017–18]]<ref name="Dominic Raynor" /> *Fastest player to score 50 goals for Liverpool: 65 games in [[2018–19 Liverpool F.C. season|2018–19]]<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/salah-breaks-liverpool-record-with-50th-reds-goal/19gmd6vtq44nl1qusyom14lps4 |title=Salah breaks Liverpool record with 50th Reds goal |website=Goal.com |date=24 October 2018 |access-date=24 October 2018}}</ref> *Fastest Liverpool player to score 50 Premier League goals: 69 games in [[2018–19 Liverpool F.C. season|2018–19]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/47130048 |title=Mohamed Salah: Forward enters Liverpool record books with fastest 50 goals |website=BBC Sport |first=Emma |last=Sanders |date=5 April 2019 |access-date=5 April 2019}}</ref> *Most goals in the first 100 appearances overall in Liverpool history: 69 goals<ref>{{cite news |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/347846-mohamed-salah-sets-new-goalscoring-record |title=Mohamed Salah sets new LFC goalscoring record |publisher=Liverpool F.C. |first=Chris |last=Shaw |date=26 April 2019 |access-date=27 April 2019}}</ref> *Most goals in first 100 Premier League appearances in Liverpool history: 70 goals<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/51786297 |title=Better than Aguero, Torres and van Nistelrooy? Mohamed Salah reaches goals landmark in Liverpool win |website=BBC Sport |date=7 March 2020 |access-date=7 March 2020}}</ref> *All-time Liverpool top goalscorer in the [[UEFA Champions League]]: 41 goals<ref>{{cite web|url= https://www.lfchistory.net/Stats/ChampionsLeagueGoalscorers|title=Champions League: Goalscorers |date=20 October 2021|publisher=lfchistory.net |access-date=20 October 2021}}</ref> *First Liverpool player to score 20+ goals in four different Premier League seasons: [[2017–18 Liverpool F.C. season|2017–18]], [[2018–19 Liverpool F.C. season|2018–19]], [[2020–21 Liverpool F.C. season|2020–21]], [[2021–22 Liverpool F.C. season|2021–22]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/60722135|title='Salah scores again but future remains uncertain'|date=12 March 2022|first=Harry|last=Poole|website=BBC Sport|access-date=13 March 2022}}</ref> *Fastest player to score 100 top-flight goals in Liverpool history: 151 games<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/444697-brentford-premier-league-match-report |title=Salah scores 100th league goal but Reds held at Brentford|website=liverpoolfc.com |date=25 September 2021|access-date=25 September 2021}}</ref> *Most consecutive games a player has scored for Liverpool: 10 games in [[2021–22 Liverpool F.C. season|2021–22]]<ref name="Stunning" /> *All-time Liverpool top goalscorer in European competitions history: 42 goals<ref>{{cite news |url=https://www.lfchistory.net/Stats/PlayerGoalscorers/4|title=All time Europe Goalscorers |website=LFC History.net |access-date=3 November 2022}}</ref> *All-time Liverpool top goalscorer in the Premier League: 137 goals<ref>{{cite news |url=https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-becomes-liverpools-record-premier-league-scorer|title=Mohamed Salah becomes Liverpool's record Premier League scorer|publisher=Liverpool F.C |access-date=5 March 2023}}</ref> *Liverpool highest-ever away goalscorer in the Premier League: 58 goals<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-us/news/mohamed-salah-breaks-michael-owen-record-liverpool-highest-ever-away-goalscorer-premier-league/bltdc391d85faa3a22a |title=Mohamed Salah breaks Michael Owen's record to become Liverpool's highest EVER away goalscorer in the Premier League |website=Goal.com |date=1 April 2023|access-date=1 April 2023}}</ref> *Most consecutive games a player has scored for Liverpool at Anfield: 9 games in [[2022–23 Liverpool F.C. season|2022–23]]<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/sport/live/football/65428947 |title= Premier League: Salah puts Liverpool in front against Brentford |date= 5 May 2023 |publisher=BBC Sport |access-date=6 May 2023}}</ref> '''Egypt''' *[[Egypt at the FIFA World Cup#Top Goalscorers|Egypt's all-time highest scorer in FIFA World Cup history]]: 2 goals in [[2018 FIFA World Cup|2018]] (shared with [[Abdulrahman Fawzi]], 2 goals in [[1934 FIFA World Cup|1934]])<ref>{{Cite web|last=UEFA.com|date=8 January 2019|title=How great is Liverpool and Egypt's Mohamed Salah?|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0250-0c511bb9a89c-e0ff5e83272e-1000--how-great-is-liverpool-and-egypt-s-mohamed-salah/|access-date=6 October 2020|website=UEFA.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=2018 FIFA World Cup- Egypt Profile|url=https://www.beinsports.com/en/2018-fifa-world-cup-russia/news/2018-fifa-world-cup-egypt-profile/846932|date=11 June 2018|access-date=6 October 2020|website=beIN SPORTS|archive-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015022030/https://www.beinsports.com/en/2018-fifa-world-cup-russia/news/2018-fifa-world-cup-egypt-profile/846932|url-status=dead}}</ref> *Egypt's all-time highest scorer in CAF [[Africa Cup of Nations]] qualification: 18 goals<ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/en/news/liverpool-left-sweating-as-salah-limps-out-of-egypt-clash/1k9mrecepccdo196x6jz84cyss |title=Liverpool left sweating as Salah limps out of Egypt clash |website=Goal.com |date=13 October 2018 }}</ref> *highest-scoring player in Egypt's football history with clubs and national team: 314 goals<ref>{{cite web |url=https://alwafd.news/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D8%A9/4718823-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%8A%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%B1%D9%82%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A|title=Mohamed Salah breaks Hossam Hassan's historical record (translated from Arabic) |website=alwafd.news |date=6 March 2023|access-date=23 April 2023 }}</ref> '''Italy''' *Highest-scoring Egyptian in Serie A history: 35 goals in 81 games<ref>{{cite news |url=http://www.legaseriea.it/en/players/mohamed-salah/SLHMH |title=Mohamed Salah Overview |publisher=Lega Serie A |access-date=21 November 2018 |archive-date=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928004823/http://www.legaseriea.it/en/players/mohamed-salah/SLHMH |url-status=dead }}</ref> == Lihimi m-pahi == {{Portal|Football in Africa}} * [[List of men's footballers with 50 or more international goals]] * [[List of footballers with 100 or more Premier League goals]] * [[List of UEFA Champions League top scorers]] * [[List of Egyptian football players in foreign leagues]] * [[List of Liverpool F.C. records and statistics]] * [[Premier League records and statistics]] == Kundivihira == {{Notelist}} == References == {{reflist}} {{reflist|group=note}} == External links == {{Commons category}} * [https://www.liverpoolfc.com/team/mens/player/mohamed-salah Profile] at the Liverpool F.C. website * [https://www.premierleague.com/players/5178/ Mohamed Salah Premier League profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240415033747/https://www.premierleague.com/players/5178/ |date=2024-04-15 }} * {{FIFA player}} * {{UEFA player}} {{Liverpool F.C. squad}} {{Navboxes | title = Egypt squads | bg = #DD0000 | fg = white | bordercolor = black | list1 = {{Egypt men's football squad 2012 Summer Olympics}} {{Egypt squad 2017 Africa Cup of Nations}} {{Egypt squad 2018 FIFA World Cup}} {{Egypt squad 2019 Africa Cup of Nations}} {{Egypt squad 2021 Africa Cup of Nations}} }} {{Navboxes | title = Awards | bg = gold | fg = navy | list1 = {{2017–18 Premier League PFA Team of the Year}} {{2020–21 Premier League PFA Team of the Year}} {{2021–22 Premier League PFA Team of the Year}} {{2017 Africa Cup of Nations Team of the Tournament}} {{2021 Africa Cup of Nations Team of the Tournament}} {{Premier League Golden Boot}} {{Premier League Playmaker of the Season}} {{African Footballer of the Year}} {{BBC African Footballer of the Year}} {{CAF Most Promising Talent of the Year}} {{A.S. Roma Player of the Season}} {{Liverpool F.C. Player of the Season}} {{Premier League Player of the Season}} {{PFA Players' Player of the Year}} {{FWA Footballer of the Year}} {{PFA Fans' Player of the Year}} {{Premier League Goal of the Season}} {{FIFA Puskás Award}} {{FIFA Club World Cup Golden Ball}} {{Golden Foot winners}} {{Goal of the Season}} {{ASF-SFV football awards}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Salah, Mohamed}} [[Category:1992 births]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Gharbia Governorate]] [[Category:Egyptian men's footballers]] [[Category:Men's association football forwards]] [[Category:Al Mokawloon Al Arab SC players]] [[Category:FC Basel players]] [[Category:Chelsea F.C. players]] [[Category:ACF Fiorentina players]] [[Category:A.S. Roma players]] [[Category:Liverpool F.C. players]] [[Category:Egyptian Premier League players]] [[Category:Swiss Super League players]] [[Category:Premier League players]] [[Category:Serie A players]] [[Category:FA Cup final players]] [[Category:UEFA Champions League winning players]] [[Category:African Footballer of the Year winners]] [[Category:First Division/Premier League top scorers]] [[Category:Egypt men's youth international footballers]] [[Category:Egypt men's international footballers]] [[Category:2017 Africa Cup of Nations players]] [[Category:2018 FIFA World Cup players]] [[Category:2019 Africa Cup of Nations players]] [[Category:2021 Africa Cup of Nations players]] == Kundivihira == f3rlrxb1tvggp4nmkuok98b23zfu0z1 Marquinhos 0 19621 144004 85275 2026-07-15T19:33:42Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144004 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Marcos Aoás Corrêa''' <ref>{{Citation|last=Foxall|first=Andrew|title=Vladimir Putin, Russian foreign policy, and the 2018 FIFA World Cup|date=2021-03-08|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780429353031-10|work=Russia and the 2018 FIFA World Cup|pages=169–186|place=Abingdon, Oxon ; New York, NY : Routledge, 2021. {{!}} Series: Critical research in football|publisher=Routledge|access-date=2023-06-22}}</ref>(bɛ dɔɣi o la silimin gɔli May biɛɣ'pia ni anahi dali yuuni 1994), shɛba mi o la '''Marquinhos''' (Brazilian Portuguese: [maʁˈkĩj̃us]), o nyɛla [[Brazilian]] boliŋmɛra baŋda ŋun ŋmɛri nyaaŋa n-tiri [[Ligue 1 club Paris Saint-Germain]], din ni ka o nyɛ bɛ boliŋmɛriba maa kpɛma, ka lahi ŋmɛri n-tiri [[Brazil national team]]. O tooi ŋmɛri la centre-back, o ni tooi lahi ŋmɛ nyaaŋa.<ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.17758/uruae14|title=PSENR-21, PCBEM-21-Pattaya &amp; MESSH-21 May 26-28 2021 Istanbul (Turkey)|date=2021-05-26|publisher=Universal Researchers|isbn=978-93-84422-82-0}}</ref> <ref>{{Citation|title=No Questions Asked|date=2021-03-22|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv1j9mjx4.10|work=Right Here, Right Now|pages=21–21|publisher=Duke University Press|access-date=2023-06-22}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Best|first=Russ|date=2020-04-02|title=Player Heart Rate Responses and Pony External Load Measures during 16-Goal Polo|url=http://dx.doi.org/10.3390/data5020034|journal=Data|volume=5|issue=2|pages=34|doi=10.3390/data5020034|issn=2306-5729}}</ref>O nyɛla bɛ ni kali so pahi boliŋmɛra shɛba ban ŋmɛri nyaaŋa viɛnyɛla dunia boliŋmɛriba zaa puuni.<ref>{{Cite journal|last=Rustamyan|first=Gurgen|last2=Gasparyan|first2=Hayk|last3=Patvakanyan|first3=Ara|date=2022|title=HEIGHTAND WEIGHT PARAMETERS OF EUROPEAN ELITE ASSOCIATION FOOTBALL TEAMS DEFENDERS|url=http://dx.doi.org/10.53068/25792997-2022.1.5-80|journal=Գիտությունը սպորտում. արդի հիմնախնդիրներ|pages=80–89|doi=10.53068/25792997-2022.1.5-80|issn=2579-2997}}</ref> O pili la o boli ŋmɛbu tuma Corinthians, din daa niŋ ka bɛ kpaɣi yuuni [[2012 Copa Libertadores]] nyaaŋa, o daa chaŋ [[Roman|Roma]] ka di nyɛla laɣiri din yiɣisi €3 million ka bɛ daa zaŋ voogi o. Marquinhos daa nyɛla ŋun ŋmɛri saha kam n-tiri Roma lala yuuni maa hali ka bɛ ti paai [[Coppa Italia final]]. Silimin gɔli July yuuni 2013, o daa chaŋ [[Paris Saint-Germain]] ka di nyɛla laɣiri din yiɣisi €31.4 million ka bɛ daa zaŋ da o ka bɛ alikawli daa nyɛ yuma anu, di nyɛla din pahi boliŋmɛra shɛba ban bɛ paai yuun pishi ka bɛ da laɣa kara puuni.<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-12-01|title=Overview of pension measures, September 2013-September 2015|url=http://dx.doi.org/10.1787/pension_glance-2015-table4-en|access-date=2023-06-22|website=dx.doi.org}}</ref> <ref name=":1">{{Citation|title=The history of football agents|date=2016-06-10|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315794532-1|work=Sports Agents and Labour Markets|pages=1–25|publisher=Routledge|access-date=2023-06-22}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web|title=Graphique 1.2. Population âgée de moins de 15 ans ou de plus de 65 ans selon le lieu de naissance, 2009-10|url=http://dx.doi.org/10.1787/888932737858|access-date=2023-06-23|website=dx.doi.org}}</ref>Marquinhos nyɛla ŋun daa bɛ tooi ŋmɛri saha kam din daa niŋ ka o yɛli yɛltɔɣa pa compatriot David Luiz yuuni 2014 nyaaŋa. <ref>{{Citation|title=Chapter 6. Left Bank: The Faubourg Saint-Germain|date=2015-12-31|url=http://dx.doi.org/10.1515/9781400870844-007|work=Thomas Jefferson's Paris|pages=61–76|publisher=Princeton University Press|access-date=2023-06-23}}</ref><ref>{{Cite book|last=Milne|first=David|url=http://dx.doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.0700871|title=Kennan, George F. (16 February 1904–17 March 2005)|date=2016-04|publisher=Oxford University Press|series=American National Biography Online}}</ref>Marquinhos daa nyɛla ŋun pahi PSG's boliŋmɛriba ban daa paai yuuni [[2020 UEFA Champions League final]] zuɣu. <ref>{{Cite journal|last=Dennis|first=Danielle V.|date=2016-12-30|title=Learning From the Past: What ESSA Has the Chance to Get Right|url=http://dx.doi.org/10.1002/trtr.1538|journal=The Reading Teacher|volume=70|issue=4|pages=395–400|doi=10.1002/trtr.1538|issn=0034-0561}}</ref>Din daa niŋ ka Thiago Silva's yi silimin gɔli August yuuni 2020 nyaaŋa , Marquinhos n-daa deei boli ŋmɛri kpamli. Capu shɛŋa o ni kpaɣi ni PSG nyɛ [[eight Ligue 1 titles]] ni [[twelve domestic cups]], ka nyɛ ŋun pahi buta zuɣu boliŋmɛra shɛba ban ŋmɛ boli pam n-ti club ŋɔ. Marquinhos tuuli international boli ŋmɛ n-ti Brazil nyɛ yuuni 2013, ka daa pahi bɛ [[under-21 side]] ban daa kpaɣi yuuni [[2014 Toulon Tournament]]. O daa lahi nyɛla ŋun pahi o tiŋgbani ŋɔ boliŋmɛraba zuɣu yuuni [[2015 Copa América]] ni yuuni shɛli din daa paya na Copa América Centenario, ka daa di gold medal yuuni [[2016 Olympics]]. O daa lahi pahi yuuni [[2018 FIFA World Cup]], yuuni 2019 Copa América, yuuni 2021 Copa América n-ti pahi yuuni 2022 World Cup, ka daa kpaɣi capu maa. =Club Tuma= ===Corinthians=== Marquinhos daa pahi la Corinthians din daa niŋ ka o na nyɛ yuma anii yuuni 2002.<ref>{{cite news|title=PSG segura Marquinhos e impede Corinthians de lucrar R$3,5 milhões|trans-title=PSG secure Marquinhos and stop Corinthians from earning R$3.5&nbsp;million|url=http://espn.uol.com.br/noticia/481130_psg-segura-marquinhos-e-impede-corinthians-de-lucrar-r-35-milhoes|access-date=22 March 2016|publisher=ESPN|date=3 February 2015|language=pt}}</ref> Din daa niŋ ka bɛ kpaɣi state junior cup, bɛ daa zaŋ o pahi senior matchday squad silimin gɔli January biɛɣ'pihita yini ka dali yuuni 2012,<ref>{{cite news|last1=Marques|first1=Vítor|title=Tite repete escalação do Corinthians contra Linense|trans-title=Tite repeats Corinthians' lineup against Linense|url=http://esportes.estadao.com.br/noticias/futebol,tite-repete-escalacao-do-corinthians-contra-linense,828092|access-date=8 September 2015|publisher=Estadão|date=27 January 2012|language=pt}}</ref> amaa ka bɛ daa lee bɛ kpɛhi o bɛ 1–0 yiŋ nasara nyɛbu bɛ mini [[Clube Atlético Linense|Linense]] boli din daa ŋmɛ [[Campeonato Paulista]].<ref>{{cite news|last1=Canônico|first1=Leandro|title=Sheik garante ao Timão vitória sobre o Linense e os 100% no Paulistão|trans-title=Sheik guarantees the ''Timão'' victory over Linense and a 100% record in the ''Paulistão''|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/paulista-2012/29-01-2012/corinthians-linense.html|access-date=8 September 2015|publisher=Globo|date=29 January 2012|language=pt}}</ref> O tuuli boli ŋmɛ n-ti ba n-daa nyɛ silimin gɔli February biɛɣ'pishi ayi ka dali, din daa niŋ ka o ŋmɛ minti pihiwɔyi bɛ nasara nyɛbu bɛ mini [[Associação Desportiva São Caetano|São Caetano]].<ref>{{cite news|title=Com Adriano e Douglas, reservas do Corinthians superam São Caetano|trans-title=With Adriano and Douglas, Corinthians' reserves defeat São Caetano|url=http://esportes.terra.com.br/corinthians/com-adriano-e-douglas-reservas-do-corinthians-superam-sao-caetano,3a08b3bbeccda310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|access-date=8 September 2015|publisher=Terra|date=18 February 2012|language=pt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122044516/http://esportes.terra.com.br/corinthians/com-adriano-e-douglas-reservas-do-corinthians-superam-sao-caetano,3a08b3bbeccda310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|archive-date=22 November 2015}}</ref> O daa ŋmɛ la bunii zuɣu lala yuuni maa, ''Timão'' ni daa do tibuli maa zuɣusaa la, [[Associação Atlética Ponte Preta|Ponte Preta]] daa gari bɛ zuɣu bɛ play-offs quarter-finals.<ref>{{cite news|title=MACACA VIRA ZEBRA NO PACAEMBU E ELIMINA O CORINTHIANS DO PAULISTÃO|trans-title=MONKEY TURNS ZEBRA IN THE PACAEMBU AND ELIMINATES CORINTHIANS FROM THE PAULISTÃO|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/paulista-2012/22-04-2012/corinthians-ponte-preta.html|access-date=22 March 2016|publisher=Globo|date=22 April 2012|language=pt}}</ref> Din daa niŋ ka bɛ naai state championship nyaaŋa, Marquinhos daa tuui ŋmɛ n-ti [[Campeonato Brasileiro Série A]] silimin gɔli May biɛɣ'pishi dali yuuni 2012, din daa niŋ ka o ŋmɛ minti pihiwɔyi bɛ 0–1 nasara koŋbu bɛ mini [[Fluminense FC|Fluminense]] din daa ŋmɛ [[Paulo Machado de Carvalho Stadium]]; bɛ zaa daa bola vuhim n-ti bɛ boliŋmɛriba din daa niŋ ka bɛ zaa bori ni bɛ paai [[Copa Libertadores]].<ref>{{cite news|title=Com Libertadores à frente, reservas do Fluminense batem os do ''Timão''|trans-title=With Libertadores ahead, Fluminense's reserves defeat those of the ''Timão''|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/brasileirao2012/20-05-2012/corinthians-fluminense.html|access-date=8 September 2015|publisher=Globo|date=20 May 2012|language=pt}}</ref> O daa ŋmɛ la bola ayobu national championship maa ni,<ref name="Marquinhos"/> amaa bɛ daa lee bɛ kpɛhi o din daa niŋ ka bɛ kpaɣi yuuni [[2012 Copa Libertadores Finals]] bɛ mini [[Boca Juniors]].<ref>{{cite news|title=Corinthians derrotó a Boca y es el nuevo campeón de América|trans-title=Corinthians defeated Boca and are the new champions of America|url=http://espndeportes.espn.go.com/futbol/cronica?id=335653|access-date=8 September 2015|publisher=ESPN|date=20 July 2012|language=es}}</ref> ===Roma=== Silimin gɔli July yuuni 2012, Marquinhos daa dihi o nuu gbana zuɣu n-ti Italian club [[A.S. Roma|Roma]] ka daa yi Corinthians. Di daa nyɛla yuuni yini alikawli ni laɣiri din yiɣisi €1.5&nbsp;million, amaa ka pahi paai €3&nbsp;million o bunii boli ŋmɛ n-ti ba nyaaŋa.<ref>{{cite news|title=Roma, ufficiale Marquinhos: 1,5 milioni per il prestito|trans-title=Roma, Marquinhos official: 1.5 million for the loan|url=http://www.corrieredellosport.it/serie_a/roma/2012/08/21-260497/Roma,+ufficiale+Marquinhos%3A+1,5+milioni+per+il+prestito|access-date=22 March 2016|work=Corriere dello Sport|date=21 August 2012|language=it|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530122126/http://www.corrieredellosport.it/serie_a/roma/2012/08/21-260497/Roma,+ufficiale+Marquinhos%3A+1,5+milioni+per+il+prestito|archive-date=30 May 2016}}</ref> O ni be Roma, bɛ daa booni o la "Marcos" din daa sabi pa o liika zuɣu din yɛn chɛ ka nangbani kpeeni kani o mini o boli ŋmɛri kpee ŋun yuli daa booni [[Marquinho (footballer, born July 1986)|Marquinho]] sunsuuni .<ref name=voce>{{cite news|title=Trigoria – Marquinhos: "Volevo un grande club europeo e la Roma lo è".|trans-title=Trigoria – Marquinhos: "I wanted a big European club and Roma is that"|url=http://www.vocegiallorossa.it/interviste/trigoria-marquinhos-volevo-un-grande-club-europeo-e-la-roma-lo-e-fenucci-soddisfatti-del-mercato-foto-41714|access-date=8 September 2015|publisher=Voce Giallarossa|date=23 August 2012|language=it}}</ref> Marquinhos daa tumi ŋmɛ boli n-ti ba silimin gɔli September biɛɣ'pia ni ayobu dali bɛ 2–3 nasara koŋbu bɛ mini [[Bologna F.C. 1909|Bologna]] din daa ŋmɛ [[Stadio Olimpico]], din daa niŋ ka manager [[Zdeněk Zeman]] kpɛhi o na ka o ti deei [[Iván Piris]] din daa chɛ minti pia ni anu ni boli maa naai la.<ref>{{cite news|title=Follia zemaniana. Clamoroso ko interno|trans-title=Zemanian madness. Resounding home defeat|url=http://www.romatoday.it/sport/roma-bologna-2-3-tabellino-16-settembre-2012.html|access-date=2 June 2015|work=Roma Today|date=16 September 2012|language=it}}</ref> Bin din daa gbaai silimin gɔli October, Zeman daa gbaai saawara ni Marquinhos ni o guubu zuɣu ni o doli o team kuro Corinthians boliŋmɛra [[Leandro Castán]], ka di daa chɛ ka [[Nicolás Burdisso]] daa bɛ piligi boli maa ŋmɛbu.<ref>{{cite news|last1=Mazzone|first1=Adriano|title=Zeman lancia Marquinhos: "E' più veloce di Burdisso e Castan"|trans-title=Zeman throws in Marquinhos: "He is faster than Burdisso and Castan"|url=http://www.vocegiallorossa.it/rassegna-stampa/zeman-lancia-marquinhos-e-piu-veloce-di-burdisso-e-castan-43692|access-date=22 March 2016|publisher=Voce Giallorossa|date=7 October 2012|language=it|archive-date=27 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427201655/http://www.vocegiallorossa.it/rassegna-stampa/zeman-lancia-marquinhos-e-piu-veloce-di-burdisso-e-castan-43692|url-status=dead}}</ref> Bɛ daa ti o gban ʒiɛɣu bɛ 4–2 nasara nyɛbu bɛ mini [[A.C. Milan|Milan]] boli din daa ŋmɛ silimin gɔli December biɛɣ'pishi ni ayi dali din daa niŋ ka o taɣi [[Stephan El Shaarawy]] pɔɣu dibu.<ref>{{cite news|title=Marquinhos rosso severo. Felipe su Pandev: rigore|trans-title=Marquinhos harsh red, Felipe on Pandev: strict|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/moviola/2012/12/23-289977/Marquinhos+rosso+severo.+Felipe+su+Pandev%3A+rigore|access-date=18 August 2014|work=Corriere dello Sport|date=23 December 2012|language=it|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218025350/http://www.corrieredellosport.it/calcio/moviola/2012/12/23-289977/Marquinhos+rosso+severo.+Felipe+su+Pandev%3A+rigore|archive-date=18 February 2015}}</ref> Marquinhos daa ŋmɛ la bupishi ni ayobu [[Serie A]] bola lala yuuni maa, ni bunahi mi [[Coppa Italia]].<ref name="Marquinhos"/> Di shɛli nyɛ o minti pihiwɔyi ŋmɛbu bɛ [[2013 Coppa Italia Final|final]] boli din daa ŋmɛ silimin gɔli May biɛɣ'pishi ni ayobu dali din daa niŋ ka Roma koŋ nasara bɛ 0–1 bɛ mini Rome rivals [[S.S. Lazio|Lazio]].<ref>{{cite news|last1=Nicolini|first1=Lorenzo|title=Coppa Italia, Lulic sindaco: la Capitale è biancoceleste|trans-title=Coppa Italia, Lulic mayor: the Capital is ''biancoceleste''|url=http://www.romatoday.it/sport/roma-lazio-0-1-coppa-italia-26-maggio-2013.html|access-date=10 August 2014|work=Roma Today|date=26 May 2013|language=it}}</ref> === Paris Saint-Germain === ==== 2013–14 season ==== Silimin July biɛɣ'pishi yini ka dali yuuni 2013, Marquinhos daa dihi o nuu gbana zuɣu din daa nyɛ yuma [[French side Paris Saint-Germain]] ni laɣiri din yiɣisi €31.4 million. <ref>{{Citation|last=Read|first=Christopher|title=The Counter-revolution Organises: July–August 1917|date=2013|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-29568-2_4|work=War and Revolution in Russia, 1914–22|pages=79–94|place=London|publisher=Macmillan Education UK|isbn=978-0-230-23986-9|access-date=2023-06-24}}</ref>Lahabali din yi BBC Sport na wuhiya , ni din na nyɛ laɣa kara bɛ ni zaŋ da boliŋmɛra so ŋun zaɣapoli,<ref name=":0" /> amaa lahabali din yi [[Sky Sports]] wuhiya ni din pahiri dibaa anu, <ref name=":1" />[[France's Le 10 Sport]] lahabali daa wuhiya ni din pahiri dibaa ata. <ref name=":2" />[[French news channel BFM TV]] daa buɣisili ni din pahiri dibaa anu laɣa kara bɛ ni zaŋ da boliŋmɛra shɛba ban ŋmɛri nyaaŋa, ni kamani bɛ ni daa da boliŋmɛriba Rio Ferdinand, Thiago Silva, Lilian Thuram n-ti pahi Dani Alves nyaaŋa,<ref>{{Cite journal|date=1952-01|title=Vers le vin de plus en plus cher?|url=http://dx.doi.org/10.2307/1523557|journal=Population (French Edition)|volume=7|issue=1|pages=172|doi=10.2307/1523557|issn=0032-4663}}</ref> niriba pam daa nyɛ ka bɛ ni zaŋ laɣa shɛli da Marquinhos' ŋɔ maa ka hankali ka din ni. O ma daa yɛli ya ni o gbaai la doro, <ref>{{Cite journal|last=Sentano|first=Bruna Suanez|last2=Real|first2=Mauro De Vasconcellos|last3=Isoldi|first3=Liércio André|last4=Baptista|first4=Lillian Gonçalves|date=2015-08-31|title=Simulação numérica do comportamento não-linear de placas planas com perfurações quadradas sob compressão uniaxial em estruturas navais e offshore|url=http://dx.doi.org/10.14808/sci.plena.2015.081323|journal=Scientia Plena|volume=11|issue=8|doi=10.14808/sci.plena.2015.081323|issn=1808-2793}}</ref>ka PSG nim daa bɛ saɣi n-ti li ka di nyɛla ''Le Parisien'' n-daa wuligi lahabali maa ni o mali la shikiri doro (hepatitis). <ref>{{Cite web|date=2008-04-16|title=ABC News/ESPN Barry Bonds Poll, July 2006|url=http://dx.doi.org/10.3886/icpsr04662|access-date=2023-06-24|website=ICPSR Data Holdings}}</ref><ref>{{Citation|last=Ranc|first=David|title=Paris Saint-Germain*|date=2012-01-01|url=http://dx.doi.org/10.7228/manchester/9780719086120.003.0005|work=Foreign Players and Football Supporters|pages=88–122|publisher=Manchester University Press|access-date=2023-06-24}}</ref>O daa tumi ŋmɛ boli n-ti ba silimin gɔli September biɛɣ'pia ni ayopɔin dali, Marquinhos daa di la o tuuli pɔɣu n-ti ba bɛ 4–1 nasara nyɛbu bɛ mini [[Olympiacos]] boli din daa ŋmɛ [[Karaiskakis Stadium]] bɛ yaɣa yaɣa boli ŋmɛbu yuuni 2013–14 [[UEFA Champions League]]. <ref>{{Cite journal|date=2022-09-01|title=To Win or Not to Win: How to Success in the Asian Champions League|url=http://dx.doi.org/10.12800/ccd.v17i53.1854|journal=Cultura, Ciencia y Deporte|volume=17|issue=53|doi=10.12800/ccd.v17i53.1854|issn=1696-5043}}</ref>Di dabaa anu nyaaŋa, Marquinhos daa tuui ŋmɛ o [[Ligue 1]] boli ka di nyɛla bɛ zaŋ o mi piligi bɛ 1–1 ŋmɛ kpari bɛ mini [[Monaco]]. O daa di la o tuuli pɔɣu n-ti club ŋɔ silimin gɔli September biɛɣ'pishi ayi ka dali, bɛ 2–0 nasara nyɛbu bɛ mini [[Toulouse]]. <ref>{{Citation|last=Ranc|first=David|title=Paris Saint-Germain*|date=2012-01-01|url=http://dx.doi.org/10.7228/manchester/9780719086120.003.0005|work=Foreign Players and Football Supporters|pages=88–122|publisher=Manchester University Press|access-date=2023-06-24}}</ref>Silimin gɔli October dabaa ayi dali, o daa di la o pɔɣu din pahiri dibaa ayi bɛ 3–0 [[Champions League group]] nasara nyɛbu bɛ mini [[Benfica]]. <ref>{{Cite journal|last=Scholes|first=Rachel|last2=Shafizadeh|first2=Mohsen|date=2014-04-03|title=Prediction of successful performance from fielding indicators in cricket: Champions League T20 tournament|url=http://dx.doi.org/10.1080/19346182.2014.893349|journal=Sports Technology|volume=7|issue=1-2|pages=62–68|doi=10.1080/19346182.2014.893349|issn=1934-6182}}</ref>Marquinhos, ŋun daa ŋmɛri ka di daliri nyɛ Thiago Silva daŋ malibu zuɣu, pɔri dibu daa niŋ niriba pam lahiʒibu ni o Piligu boli ŋmɛbu tuma n-ti PSG. <ref>{{Citation|title=Unofficial Translation of Supreme Court Judgment of 7 October 2013, released by the Office of the Attorney General of Maldives|date=2014-02-24|url=http://dx.doi.org/10.14217/9781848599161-14-en|work=Commonwealth Election Reports|pages=69–81|publisher=Commonwealth|isbn=978-1-84859-916-1|access-date=2023-06-24}}</ref>Marquinhos daa di pɔɣu shɛli din bahindi nyaaŋa PSG's 6–1 nasara nyɛbu bɛ mini [[Bayer Leverkusen]] din daa chɛ minti pia ni ayobu Champions League din daa ŋmɛ silimin gɔli March biɛɣ'pia ni ayi dali yuuni 2014,<ref>{{Cite journal|last=Win|first=Aung Zaw|last2=Win|first2=Swe Swe|date=2014-03-17|title=Ethics in Humanitarian Assistance for Host Communities|url=http://dx.doi.org/10.2118/168388-ms|journal=Day 3 Wed, March 19, 2014|publisher=SPE|doi=10.2118/168388-ms}}</ref> amaa bɛ daa bɛ kpɛhi o dabisili shɛli bɛ ni daa kpaɣi Coupe de la Ligue bɛ mini Lyon boli din daa ŋmɛ silimin gɔli April biɛɣ'pishi yini ka dali. <ref>{{Citation|title=Wyatt, Caroline Jane, (born 21 April 1967), Religious Affairs Correspondent, BBC, 2014–16|date=2008-12-01|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u246948|work=Who's Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2023-06-24}}</ref>Silimin gɔli May biɛɣ'pia dali, o daa di la boli ŋɔ ni tuuli pɔɣu bɛ 3–1 nasara nyɛbu bɛ mini [[Lille]], lala saha maa ka di daa chɛ ka league champions PSG daa zali taarihi din nyɛ poinchɛ pihinii ni ayobu ka na chɛ boli yini ni bɛ ŋmɛ.<ref>{{Citation|title=Edwards, Jonathan David, (born 10 May 1966), athlete, retired 2003; broadcaster, BBC Sport|date=2007-12-01|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.42681|work=Who's Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2023-06-24}}</ref> ==Career statistics== ===Club=== {{updated|match played 3 June 2023}}<ref name="Marquinhos">{{cite web|title=Marquinhos|url=https://int.soccerway.com/players/marcos-correa/180884/|website=Soccerway|access-date=18 August 2014}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan="2"|Club !rowspan="2"|Season !colspan="3"|League !colspan="2"|National Cup<ref group="lower-alpha">Includes [[Coppa Italia]] and [[Coupe de France]]</ref> !colspan="2"|League Cup<ref group="lower-alpha">Includes [[Coupe de la Ligue]]</ref> !colspan="2"|Continental !colspan="2"|Other !colspan="2"|Total |- !Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |[[Sport Club Corinthians Paulista|Corinthians]] |[[2012 Sport Club Corinthians Paulista season|2012]] |[[Campeonato Brasileiro Série A|Série A]] |6||0|| colspan="2" |—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||8<ref group="lower-alpha">Appearance(s) in [[Campeonato Paulista]]</ref> |0||14||0 |- |[[A.S. Roma|Roma]] |[[2012–13 A.S. Roma season|2012–13]] |[[Serie A]] |26||0||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||0 |- |rowspan="11"|[[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]] |[[2013–14 Paris Saint-Germain F.C. season|2013–14]] |[[Ligue 1]] |21||2||1||0||2||0||8<ref group="lower-alpha" name="UCL">Appearance(s) in [[UEFA Champions League]]</ref>||3||0||0||32||5 |- |[[2014–15 Paris Saint-Germain F.C. season|2014–15]] |Ligue 1 |25||2||5||0||4||0||7<ref group=lower-alpha name=UCL/>||0||1<ref group="lower-alpha" name="TdC">Appearance in [[Trophée des Champions]]</ref>||0||42||2 |- |[[2015–16 Paris Saint-Germain F.C. season|2015–16]] |Ligue 1 |29||1||5||1||3||0||6<ref group=lower-alpha name=UCL/>||0||0||0||43||2 |- |[[2016–17 Paris Saint-Germain F.C. season|2016–17]] |Ligue 1 |29||3||5||1||2||0||8<ref group=lower-alpha name=UCL/>||0||0||0||44||4 |- |[[2017–18 Paris Saint-Germain F.C. season|2017–18]] |Ligue 1 |26||0||3||1||3||1||8<ref group=lower-alpha name=UCL/>||0||1<ref group=lower-alpha name=TdC/>||0||41||2 |- |[[2018–19 Paris Saint-Germain F.C. season|2018–19]] |Ligue 1 |30||3||4||0||2||0||7<ref group=lower-alpha name=UCL/>||1||1<ref group=lower-alpha name=TdC/>||0||44||4 |- |[[2019–20 Paris Saint-Germain F.C. season|2019–20]] |Ligue 1 |19||3||2||0||4||1||11<ref group=lower-alpha name=UCL/>||2||1<ref group=lower-alpha name=TdC/>||0||37||6 |- |[[2020–21 Paris Saint-Germain F.C. season|2020–21]] |Ligue 1 |25||3||4||0||colspan="2"|—||10<ref group=lower-alpha name=UCL/>||3||1<ref group=lower-alpha name=TdC/>||0||40||6 |- |[[2021–22 Paris Saint-Germain F.C. season|2021–22]] |Ligue 1 |32||5||0||0||colspan="2"|—||8<ref group=lower-alpha name=UCL/>||0||0||0||40||5 |- |[[2022–23 Paris Saint-Germain F.C. season|2022–23]] |Ligue 1 |33||2||2||0||colspan="2"|—||8<ref group=lower-alpha name=UCL/>||0||1<ref group=lower-alpha name=TdC/>||0||44||2 |- !colspan="2"|Total !269!!24!!31!!3!!20!!2!!81!!9!!6!!0!!407!!38 |- !colspan="3"|Career total !301!!24!!35!!3!!20!!2!!81!!9!!14!!0!!451!!38 |} {{reflist|group=lower-alpha}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Appearances and goals by national team and year |- !National team !Year!!Apps!!Goals |- |rowspan="11"|[[Brazil national football team|Brazil]] |2013||1||0 |- |2014||3||0 |- |2015||5||0 |- |2016||8||0 |- |2017||7||0 |- |2018||9||1 |- |2019||14||0 |- |2020||4||1 |- |2021||13||2 |- |2022||12||1 |- |2023||2||1 |- !colspan="2"|Total||78||6 |} {{updated|match played 20 June 2023.}} :''Scores and results list Brazil's goal tally first, score column indicates score after each Marquinhos goal.'' {| class="wikitable" style="text-align: left;" align="center" |+ List of international goals scored by Marquinhos ! No. !! Date !! Venue !! Cap !! Opponent !! Score !! Result !! Competition |- | 1. || 11 September 2018 || [[FedExField]], Landover<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->, United States || align="center"|29 || {{fb|SLV}} || align="center" | 5–0 || align="center" | 5–0 || [[Exhibition game#Association football|Friendly]] |- | 2. || 9 October 2020 || [[Neo Química Arena]], São Paulo, Brazil || align="center"|48 || {{fb|BOL}} || align="center" | 1–0 || align="center" | 5–0 || [[2022 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2022 FIFA World Cup qualification]] |- | 3. || 13 June 2021 || [[Estádio Nacional Mané Garrincha]], Brasília<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->, Brazil || align="center"|54 || {{fb|VEN}} || align="center" | 1–0 || align="center" | 3–0 || [[2021 Copa América Group B|2021 Copa América]] |- | 4. || 7 October 2021 || [[Olympic Stadium (Caracas)|Estadio Olímpico de la UCV]], Caracas, Venezuela || align="center"|61 || {{fb|VEN}} || align="center" | 1–1 || align="center" | 3–1 || 2022 FIFA World Cup qualification |- | 5. || 23 September 2022 || [[Stade Océane]], Le Havre<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->, France || align="center"|70 || {{fb|GHA}} || align="center" | 1–0 || align="center" | 3–0 || Friendly |- | 6. || 20 June 2023 || [[Estádio José Alvalade]], Lisbon, Portugal || align="center"|78 || {{fb|SEN}} || align="center"| 2–3 || align="center"|2–4 || Friendly |} ==Honours== [[File:Paris Saint-Germain, vainqueur Coupe de la Ligue 2014.JPG|thumb|Marquinhos (top left) celebrating PSG's win in the [[2014 Coupe de la Ligue Final]]]] '''Corinthians'''<ref name="Marquinhos"/> *[[Copa Libertadores]]: [[2012 Copa Libertadores|2012]] '''Roma'''<ref name="Marquinhos"/> *[[Coppa Italia]] runner-up: [[2012–13 Coppa Italia|2012–13]] '''Paris Saint-Germain'''<ref name="Marquinhos"/> *[[Ligue 1]]: [[2013–14 Ligue 1|2013–14]], [[2014–15 Ligue 1|2014–15]], [[2015–16 Ligue 1|2015–16]], [[2017–18 Ligue 1|2017–18]], [[2018–19 Ligue 1|2018–19]], [[2019–20 Ligue 1|2019–20]], [[2021–22 Ligue 1|2021–22]], [[2022–23 Ligue 1|2022–23]] *[[Coupe de France]]: [[2014–15 Coupe de France|2014–15]], [[2015–16 Coupe de France|2015–16]], [[2016–17 Coupe de France|2016–17]], [[2017–18 Coupe de France|2017–18]], [[2019–20 Coupe de France|2019–20]], [[2020–21 Coupe de France|2020–21]]; runner-up: [[2018–19 Coupe de France|2018–19]] *[[Coupe de la Ligue]]: [[2013–14 Coupe de la Ligue|2013–14]], [[2014–15 Coupe de la Ligue|2014–15]], [[2015–16 Coupe de la Ligue|2015–16]], [[2016–17 Coupe de la Ligue|2016–17]], [[2017–18 Coupe de la Ligue|2017–18]], [[2019–20 Coupe de la Ligue|2019–20]] *[[Trophée des Champions]]: [[2014 Trophée des Champions|2014]], [[2015 Trophée des Champions|2015]], [[2017 Trophée des Champions|2017]], [[2018 Trophée des Champions|2018]], [[2019 Trophée des Champions|2019]], [[2020 Trophée des Champions|2020]], [[2022 Trophée des Champions|2022]] * [[UEFA Champions League]] runner-up: [[2019–20 UEFA Champions League|2019–20]] '''Brazil U17'''<ref name="Marquinhos"/> *[[South American Under-17 Football Championship]]: [[2011 South American Under-17 Football Championship|2011]] '''Brazil U21'''<ref name="Marquinhos"/> *[[Toulon Tournament]]: [[2014 Toulon Tournament|2014]] '''Brazil U23''' *[[Summer Olympic Games|Olympic Gold Medal]]: [[Football at the 2016 Summer Olympics|2016]]<ref>{{cite news |title=Marquinhos wins Olympic gold with Brazil |url=https://www.ligue1.com/Articles/NEWS/2020/04/17/marquinhos-wins-olympic-gold-with-brazil |access-date=6 March 2021 |publisher=Ligue 1 |date=21 August 2016}}</ref> '''Brazil''' *[[Copa América]]: [[2019 Copa América|2019]];<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/48897389 |title=Brazil 3–1 Peru |publisher=BBC Sport |date=7 July 2019 |access-date=9 July 2019}}</ref> runner-up: [[2021 Copa América|2021]]<ref name="2021CAFinalGuardian"/> '''Individual''' *[[National Union of Professional Footballers|UNFP]] Ligue 1 [[Trophées UNFP du football#Team of the Year|Team of the Year]]: [[Trophées UNFP du football#2018|2017–18]],<ref>{{cite news|url=http://sport24.lefigaro.fr/football/ligue-1/actualites/la-ceremonie-des-trophees-unfp-en-direct-908921|title=Trophées UNFP : Neymar élu joueur de Ligue 1, Le PSG rafle tout ou presque|date=14 May 2018|access-date=20 July 2018|website=Le Figaro|language=fr}}</ref> [[Trophées UNFP du football#2018|2018–19]],<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/sports/football/ligue-1/actualites/le-palmares-2019-des-trophees-unfp-958002|title=Le palmarès 2019 des Trophées UNFP|date=19 May 2019|website=Le Figaro}}</ref> [[Trophées UNFP du football#2021|2020–21]],<ref>{{cite news |title=Trophées UNFP : cinq Parisiens, deux Lillois et deux Lyonnais dans l'équipe type |trans-title=Trophées UNFP : five Parisiens, two Lillois and two Lyonnais in the typical team |url=https://sport24.lefigaro.fr/football/ligue-1/fil-info/trophees-unfp-cinq-parisiens-deux-lillois-et-deux-lyonnais-dans-l-equipe-type-1045019 |access-date=24 May 2021 |website=Le Figaro |date=24 May 2021 |language=fr}}</ref> [[Trophées UNFP du football#2021|2021–22]]<ref>{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/paris-saint-germain-honoured-at-the-unfps-2022-awards-l1-awards-psg-paris-saint-germain|title=Paris Saint-Germain honoured at the UNFP's 2022 awards|access-date=2023-06-24|archive-date=2023-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405183012/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/paris-saint-germain-honoured-at-the-unfps-2022-awards-l1-awards-psg-paris-saint-germain|url-status=dead}}</ref> *UEFA Champions League Squad of the Season: [[2019–20 UEFA Champions League#Squad of the season|2019–20]],<ref>{{cite news |title=UEFA Champions League Squad of the Season |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0260-103d6b6179e6-7a1932c7a58c-1000--uefa-champions-league-squad-of-the-season |publisher=UEFA |date=28 August 2020 |access-date=28 August 2020}}</ref> [[2020–21 UEFA Champions League#Squad of the season|2020–21]]<ref>{{cite news |title=UEFA Champions League Squad of the Season |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12688c451cdd-b6efcb4ce948-1000--champions-league-all-star-squad/ |publisher=UEFA |date=31 May 2021 |access-date=1 June 2021}}</ref> *Copa América Team of the Tournament: [[2021 Copa América#Team of the Tournament|2021]]<ref>{{cite news |url=https://copaamerica.com/es/noticias/equipo-ideal-get-conmebol-copa-america-2021/ |website=Copa América |date=13 July 2021 |title=Uno por uno, el equipo ideal de la CONMEBOL Copa América 2021 elegido por el GET |access-date=13 July 2021 |language=es |archive-date=14 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714034039/https://copaamerica.com/es/noticias/equipo-ideal-get-conmebol-copa-america-2021/ |url-status=dead }}</ref> == Kundivihira == {{Reflist}} <references group="lower-alpha" /> [[Pubu:Lahabaya zaa]] t0hy77xjl90bjja9azawx0l1lvww467 Tɛmplet:Template journal/styles.css 10 19729 144016 68118 2026-07-15T21:54:00Z Axolitl 8884 Use codex colors 144016 sanitized-css text/css div.tj-box { font-family: 'Menlo', 'Consolas', 'Liberation Mono', 'Courier New', monospace; padding: 1em; white-space: pre-wrap; overflow-x: hidden; word-wrap: break-word; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); line-height: 1.3; tab-size: 4; vertical-align: baseline; margin: 0; } div.tj-box span.tj-tn, div.tj-box span.tj-tn a, div.tj-box span.tj-tn a:link, div.tj-box span.tj-tn a:visited, div.tj-box span.tj-tn a:hover { font-weight: bold; color: #4169e1; } div.tj-box span.tj-an { font-weight: bold; color: #2e8b57; } div.tj-box span.tj-ac { font-style: italic; color: #933; } ddudvo7b6rrz3tpyq8rqlarthlkocyk 144018 144016 2026-07-15T22:00:35Z Axolitl 8884 144018 sanitized-css text/css div.tj-box { font-family: 'Menlo', 'Consolas', 'Liberation Mono', 'Courier New', monospace; padding: 1em; white-space: pre-wrap; overflow-x: hidden; word-wrap: break-word; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); line-height: 1.3; tab-size: 4; vertical-align: baseline; margin: 0; } div.tj-box span.tj-tn, div.tj-box span.tj-tn a, div.tj-box span.tj-tn a:link, div.tj-box span.tj-tn a:visited, div.tj-box span.tj-tn a:hover { font-weight: bold; color: #4169e1; } div.tj-box span.tj-an { font-weight: bold; color: var(--color-success, #177860); } div.tj-box span.tj-ac { font-style: italic; color: var(--color-content-removed, #8b0000); } 4vmerkms354klb26gfmsby1e7w4rwkp Manuel Neuer 0 20706 144003 143192 2026-07-15T19:21:36Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144003 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Manuel Peter Neuer'''<ref>{{Citation|last=Foxall|first=Andrew|title=Vladimir Putin, Russian foreign policy, and the 2018 FIFA World Cup|date=2021-03-08|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780429353031-10|work=Russia and the 2018 FIFA World Cup|pages=169–186|place=Abingdon, Oxon ; New York, NY : Routledge, 2021. {{!}} Series: Critical research in football|publisher=Routledge|access-date=2023-07-17}}</ref> ({{IPA-de|ˈmaːnu̯eːl ˈnɔʏ.ɐ, -ɛl -}}; bɛ dɔɣi o la silimin gɔli March biɛɣ'pishi ni ayopɔin dali yuuni 1986) <ref>{{Cite journal|last=Kaufman|first=Dafna|date=2022-07-03|title=ESPN 30 for 30: Vick (2020), ESPN|url=http://dx.doi.org/10.1080/08821127.2022.2097840|journal=American Journalism|volume=39|issue=3|pages=356–358|doi=10.1080/08821127.2022.2097840|issn=0882-1127}}</ref>o nyɛla German [[Association football|boliŋmɛri]] baŋda ŋun nyɛ [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]] ka lahi nyɛ [[Captain (association football)|boliŋmɛri kpɛma (captain)]] zaŋti {{German football updater|BaMunich}} club [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] mini [[Germany national football team|Germany national team]]. O nyɛla ŋun pahi dunia goalkeeper baŋdi kara zuɣu,{{#tag:ref|See<ref name="newrepublic_1">{{cite web|title=Tim Howard Is Great, But I'll Take Manuel Neuer Any Day|url=https://newrepublic.com/article/118627/2014-world-cup-why-manuel-neuer-best-goalkeeper-hands-down|publisher=New Republic|access-date=11 July 2012 | date = 10 July 2014 | first = Elaine | last = Teng}}</ref><ref name="evolution2" /><ref name="thescore2" /><ref name="ESPN Profile">{{cite web|title= Manuel Neuer|url= http://www.espnfc.com/player/84774/manuel-neuer |publisher=ESPN FC | access-date = 11 July 2014}}</ref><ref name="more than a sweeper">{{cite news|title=Manuel Neuer cleans up by being more than a sweeper|url=http://www.irishtimes.com/sport/soccer/international/manuel-neuer-cleans-up-by-being-more-than-a-sweeper-1.1858556|newspaper=The Irish Times | access-date = 11 July 2014 | date = 8 July 2014 | first = Ken | last = Early}}</ref><ref name="best in his position">{{cite web|title=Michael Owen: Manuel Neuer is best in his position|url=http://hereisthecity.com/en-gb/2014/07/09/michael-owen-manuel-neuer-is-best-in-his-position/|publisher=HITC Sport|date=9 July 2014|access-date=11 July 2014|first=Alan|last=Dawson|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714175346/http://hereisthecity.com/en-gb/2014/07/09/michael-owen-manuel-neuer-is-best-in-his-position/|url-status=dead}}</ref><ref name="Neuer">{{cite web|url=http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2015-01-13/ronaldo-pallone-d-oro-ma-io-avrei-premiato-neuer-083419.shtml?refresh_ce=1|title=Ronaldo Pallone d'Oro, ma io avrei premiato Neuer|publisher=Il Sole 24 Ore|language=it|author1=Mattia Losi|date=13 January 2014|access-date=9 March 2017}}</ref><ref name="world's best goalkeeper">{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/germanys-manuel-neuer-voted-worlds-best-goalkeeper-third-year-straight/a-18966957|title=Germany's Manuel Neuer voted world's best goalkeeper third year straight|last=(www.dw.com)| website = Deutsche Welle | date = 8 January 2016 | access-date = 15 April 2016}}</ref><ref name="best goalkeeper in the world">{{cite web|url=http://www.marca.com/en/2014/12/07/en/football/real_madrid/1417975914.html|title=Benzema: "Neuer is the best goalkeeper in the world"|publisher=Marca|date=12 July 2014|access-date=28 January 2016}}</ref><ref name="Neuer is best in the world by far">{{cite web|url=https://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2015/m=1/news=cillessen-neuer-is-best-in-the-world-by-far-2504822.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112110505/http://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2015/m=1/news=cillessen-neuer-is-best-in-the-world-by-far-2504822.html|url-status=dead|archive-date=12 January 2015|title=Cillessen: Neuer is best in the world by far|publisher=FIFA|date=11 January 2015|access-date=28 January 2016}}</ref><ref name="Neuer takes goalkeeping to spectacular levels">{{cite web|url=http://www.latimes.com/sports/soccer/la-sp-soccer-baxter-20151011-story.html|title=Germany's Manuel Neuer takes goalkeeping to spectacular levels|work=The Los Angeles Times|author1=Kevin Baxter|date=10 October 2015|access-date=28 January 2016}}</ref><ref name="WORLD'S BEST GOALKEEPER 2016">{{cite web|url=http://iffhs.de/worlds-best-goalkeeper-2016-manuel-neuer/|title=THE WORLD'S BEST GOALKEEPER 2016: Manuel Neuer|publisher=IFFHS|author1=Robert Ley|date=25 December 2016|access-date=26 December 2016}}</ref><ref name="Is Bayern Munich's Manuel Neuer the best goalkeeper ever">{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11945/9846554/is-bayern-munichs-manuel-neuer-the-best-goalkeeper-ever|title=Is Bayern Munich's Manuel Neuer the best goalkeeper ever?|publisher=Sky Sports|date=12 May 2015|access-date=28 January 2016}}</ref><ref name="Anatomy of a goalkeeper">{{cite web|url=http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/serie-a/juventus/anatomy-goalkeeper-buffon-best/?refresh_ce-cp|title=Anatomy of a goalkeeper: What makes Buffon the best|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=18 September 2015|access-date=28 January 2016}}</ref><ref name="Awards"/><ref name="Neuer is the best goalkeeper since Yashin">{{cite web | url = http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2014/12/01/6671671/ballon-dor-contender-neuer-is-the-best-goalkeeper-since | title = Ballon d'Or contender Neuer is the best goalkeeper since Yashin | website = goal.com | date = 1 December 2014 | access-date = 17 May 2015 | first = Peter | last = Staunton}}</ref><ref name="auto3">{{cite web|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2015/11/19/17489272/juventus-buffon-analizza-i-colleghi-cech-il-migliore-come|title=Juventus, Buffon analizza i colleghi: "Cech il migliore, come tecnico stimo Luis Enrique"|publisher=Goal.com|language=it|author=Luca Barbon|date=19 November 2015|access-date=4 November 2017}}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=https://www.thescore.com/liga/news/1289056-perfect-player-series-building-a-flawless-goalkeeper|title=Perfect player series: Building a flawless goalkeeper|publisher=The Score|author1=Gianluca Nesci|date=24 July 2017|access-date=17 January 2018}}</ref><ref name="auto1">{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/manuel-neuer-bayern-munich-goalkeeper-revolutionary-changing-way-we-see-football-461172.jsp|title=Bayern Munich's Manuel Neuer: the goalkeeper-revolutionary who has changed the way we see football|publisher=www.bundesliga.com|access-date=19 January 2018|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126224017/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/manuel-neuer-bayern-munich-goalkeeper-revolutionary-changing-way-we-see-football-461172.jsp|url-status=dead}}</ref><ref name="auto5">{{cite web|title=Champions League 2012 Final: Munich's Manuel Neuer and Five Other Goal Scoring Goalkeepers|url=http://www.ibtimes.co.uk/champions-league-chelsea-bayern-munich-goalscoring-goalkeepers-343117|publisher=www.ibtimes.co.uk|author1=Vishnuprasad S|date=20 May 2012|access-date=19 January 2018}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2014/jul/13/manuel-neuer-goalkeeper-penalty-world-cup-germany|title=How a Manuel Neuer penalty could win the World Cup for Germany|work=The Guardian|author1=Ben Lyttleton|date=13 July 2014|access-date=19 January 2018}}</ref><ref name="auto">{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2019/10/17/5da81c0122601d1b308b458c.html |title=Messi: The body rules and I have to take more care of myself than before |work=Marca |last1=Gallardo |first1=Juan Ignacio |last2=Rojo |first2=Luis F. |date=17 October 2019 |access-date=17 October 2019 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-10-best-goalkeepers-21st-century?page=0%2C1 |title=Ranked! The 10 best goalkeepers of the 21st century |publisher=FourFourTwo |last1=Warrington |first1=Declan |date=7 March 2018 |access-date=1 April 2020 |archive-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530152428/https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-10-best-goalkeepers-21st-century?page=0%2C1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|date=9 April 2020|title=The 25 Greatest Goalkeepers of All Time - Ranked|url=https://www.90min.com/posts/6591081-the-25-greatest-goalkeepers-of-all-time-ranked|access-date=14 October 2020|website=90min.com|language=en|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324155215/https://www.90min.com/posts/6591081-the-25-greatest-goalkeepers-of-all-time-ranked|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title='Greatest of all time': Bayern ace hailed after Champions League masterclass|url=https://au.sports.yahoo.com/champions-league-final-manuel-neuer-best-goalkeeper-bayern-defeat-psg-220640582.html|access-date=31 August 2020|website=au.sports.yahoo.com|language=en-AU|archive-date=10 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010205332/https://au.sports.yahoo.com/champions-league-final-manuel-neuer-best-goalkeeper-bayern-defeat-psg-220640582.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fourfourtwo.com/features/how-neuer-finally-found-love-bayern-munich |title=How Neuer finally found love at Bayern Munich |publisher=fourfourtwo.com |date=11 March 2014 |access-date=2 April 2021 }}</ref>|name="playing-style"|group="nb"}}Neuer nyɛla bɛn buɣisiri so "[[Goalkeeper (association football)#Sweeper-keeper|sweeper-keeper]]" ka di daliri nyɛla o ni ŋmɛri o bolli shɛm ni o guui yi [[penalty area]] di yi ti niŋ ka boliŋmɛri zaŋdi bolli na ni o ti di o.<ref name="evolution2">{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/features/manuel-neuer-and-evolution-goalkeeper|title=Manuel Neuer and the evolution of the goalkeeper|publisher=FourFourTwo|access-date=9 January 2015}}</ref><ref name="thescore2">{{cite web|url=https://www.thescore.com/news/646883|title=Why Manuel Neuer should not win the Ballon d'Or|publisher=The Score|access-date=9 January 2015}}</ref><ref name="newrepublic_12">{{cite web|url=https://newrepublic.com/article/118627/2014-world-cup-why-manuel-neuer-best-goalkeeper-hands-down|title=Tim Howard Is Great, But I'll Take Manuel Neuer Any Day|last=Teng|first=Elaine|date=10 July 2014|publisher=New Republic|access-date=11 July 2012}}</ref> O nyɛla bɛn daa piigi goalkeeper so ŋun niŋ kpaŋmaŋ pam gari o taba bin din gbaai yuuni 2011 hali ni yuuni 2020, ban daa piigi o maa nyɛ [[International Federation of Football History & Statistics|IFFHS]].<ref name="IFFHS_decade">{{cite web | title = IFFHS WORLD'S BEST MAN GOALKEEPER OF THE DECADE 2011-2020 : MANUEL NEUER | url = https://www.iffhs.com/index.php/posts/898 | date = 14 January 2021 | access-date = 14 January 2021 | website = IFFHS | archive-date = 12 June 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210612145957/https://www.iffhs.com/index.php/posts/898 | url-status = dead }}</ref> Neuer piligi la o bolli tuma [[FC Schalke 04|Schalke 04]] ni ka o daa di [[DFB-Pokal]] mini [[DFL-Ligapokal]]. Yuuni 2011, o daa dihi o nuu gbana zuɣu n-ti Bayern Munich, tum lala saha maa o kpaɣi la kɔpu nim pihita ayi ka(28 trophies), n-ti pahi [[Bundesliga]] title nim pin'yini ni [[UEFA Champions League]] title nim ayi yuuni 2013 mini yuuni 2020. Yuuni 2014, Neuer daa dɔni la buta zuɣu [[FIFA Ballon d'Or]] award piibu ni, o ni daa dɔni shɛba nyaaŋa maa nyɛ [[Lionel Messi]] mini [[Cristiano Ronaldo]]. O nyɛla ŋun di [[Best European Goalkeeper|UEFA Goalkeeper of the Year]] mini [[IFFHS World's Best Goalkeeper]] ʒiibunu di zaa ni. Neuer nyɛla bɛn daa piigi so Germany's tuuli goalkeeper zaŋti yuuni [[2010 FIFA World Cup]] din daa ŋmɛ South Africa la.<ref name=":0">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2010/groups_and_teams/team/germany/manuel_neuer|title=Manuel Neuer|access-date=24 June 2010|website=BBC Sport|archive-date=24 June 2010|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20100624060317/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/groups_and_teams/team/germany/manuel_neuer|url-status=dead}}</ref> Bɛn daa na ŋmɛri yaɣili yaɣili la, pɔɣu yini koŋko ka bɛ daa di o. O daa sɔŋ la [[Miroslav Klose]]'s ka o di bɛ tuuli pɔɣu bɛ mini [[England national football team|England]] ka Germany daa nya nasara 4–1. Yuma awɔi nyaaŋa,, Neuer daa kpaɣi la yuuni [[2014 FIFA World Cup]] ni Germany ka daa deei [[FIFA World Cup Golden Glove|Golden Glove]] pini ka di daa wuhi ni ŋun nyɛ goalkeeper so ŋun niŋ kpaŋmaŋ pam gari sokam tournament maa ni.<ref name="Awards2">{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/awards/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100628013902/http://www.fifa.com/worldcup/awards/index.html|url-status=dead|archive-date=28 June 2010|title=Awards|publisher=FIFA|access-date=18 July 2014}}</ref> == Club tuma == === Schalke 04 === [[File:Manuel Neuer1.jpg|upright=.8|thumbnail|alt=Neuer in Schalke shirt and cap|Neuer with [[FC Schalke 04|Schalke 04]] in 2007]] Neuer nyɛla ŋun ŋmɛ bolli n-ti [[FC Schalke 04 II|Schalke 04 II]] yuuni [[2003–04 Regionalliga|2003–04]] ,<ref name="2003–04 season">{{cite web|title=Manuel Neuer|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/neuermanuel/2004/|publisher=Fussballdaten.de|access-date=22 July 2014|language=de}}</ref> yuuni 2004–05, 2006–07,<ref name="Manuel Neuer » Club matches">{{cite web|title=Manuel Neuer » Club matches|url=http://www.worldfootball.net/player_summary/manuel-neuer/2/|publisher=World Football|access-date=1 January 2016}}</ref> 2007–08 n-ti pahi yuuni [[2008–09 Regionalliga|2008–09]] saha.<ref name="Manuel Neuer » Club matches" /> Neuer daa nyɛla ŋun daa niŋ kpaŋmaŋ zaŋti o ya club, [[FC Schalke 04|Schalke 04]], ka daa dihi o nuu gbana zuɣu din daa nyɛ zaɣa maŋ li n-ti ba yuuni 2005. Neuer daa bi pahi tuuli team maa zuɣu yuuni [[2005–06 FC Schalke 04 season|2005–06 season]].<ref name="2005–06 season">{{cite web|title=Manuel Neuer|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2005-06/30669/vereinsspieler_manuel-neuer.html|website=kicker.de|publisher=kicker|access-date=22 July 2014|language=de}}</ref> Din zuɣu o daa kuli ʒi la kuɣ zuɣu bu'shɛm ka bɛ daa kpaɣi yuuni [[2005 DFL-Ligapokal|2005]] [[DFL-Ligapokal]]. <ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesd/duitsupcuphist.html|title=(West) Germany - List of Super/League Cup Finals|accessdate=16 June 2016|website=RSSSF.com|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]}}</ref> O daa tumi ŋmɛ bolli zaŋti Bundesliga bɛ mini Schalke din daa niŋ ka bɛ kpɛhi o na ka o ti deei [[Frank Rost]] bɛ bolli din daa pahiri dibaa ayi ni yuuni [[2006–07 Bundesliga|2006–07 season]]. Yuun pishi boliŋmɛri ŋɔ daa lɛbi ŋun piligiri ŋmɛbu din daa niŋ ka bɛ chɛRost ʒili bɛ mini [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]. Neuer daa niŋ kpaŋmaŋ ka bɛ ŋmɛ kpari 2–2 bɛ mini defending champions. O nyɛla ŋun daa ŋmɛ bupishi ni ayopɔin yuuni [[2006–07 FC Schalke 04 season|2006–07 season]].<ref name="Manuel Neuer » Club matches"/><ref>{{cite news|title=Neuer good news for Germany|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=111725.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708012743/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=111725.html|url-status=dead|archive-date=8 July 2010|publisher=FIFA |date=14 February 2007 | access-date = 11 July 2014}}</ref> == Maŋmaŋ biɛhigu == Neuer nyɛla bɛn dɔɣi so [[Gelsenkirchen]], North Rhine-Westphalia.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/manuel-neuer/ |title=Manuel Neuer: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=26 June 2020}}</ref> O chaŋ la [[Gesamtschule Berger Feld]], lala shikuru ŋɔ ka [[Mesut Özil]] gba chaŋ. O tizodoo nyɛ Marcel ŋun nyɛ boliŋmɛriba [[Referee (association football)|referee]] be [[Verbandsliga]].<ref>{{cite web | url = http://www.reviersport.de/29083---schalker-brueder-marcel-neuer-mesut-oezil.html | title = Der eine ist Schiedsrichter, der andere kickt bei Heßler 06 | language = de | date = 18 June 2007 | access-date =8 November 2009 | publisher = reviersport.de}}</ref> O daa piligi la bolli ŋmɛbu din daa niŋ ka o na nyɛ yuma ayi saha shɛli, ka daa ŋmɛ o tuuli bolli(game) silimin gɔli March dabaa ata dali yuuni 1991, biɛɣ'pishi ni anahi pɔi ni o dɔɣim dabisili din pahiri anu.<ref>{{cite web | url = http://manuel-neuer.com/#/stolz/steckbrief | title = Steckbrief | language = de | access-date =28 September 2010 | publisher = manuel-neuer.com}}</ref> Neuer's ni daa lihiri so bolli ŋmɛbu ka bori ni o ti be ka ŋuna nyɛ German ninsala ka nyɛ Schalke goalkeeper kuro [[Jens Lehmann]].<ref>{{cite web|url=http://www.rp-online.de/public/article/sport/fussball/bundesliga/fc_schalke_04/541538/Neuer-so-gut-wie-sein-Idol-Lehmann.html|archive-url=https://archive.today/20120908033848/http://www.rp-online.de/public/article/sport/fussball/bundesliga/fc_schalke_04/541538/Neuer-so-gut-wie-sein-Idol-Lehmann.html|url-status=dead|archive-date=8 September 2012|title=Neuer – so gut wie sein Idol Lehmann|publisher=RP-Online.de|date=7 March 2008|language=de|access-date=28 October 2008}}</ref> Neuer nyɛla [[Catholic Church|Catholic]], ka mali o sɔŋsim n-tiri Gelsenkirchen-based Catholic din nyɛ biɛhi suma yaɣili ka di nia nyɛ bihi fara tuhi ku([[child poverty]] ) n-ti pahi Gelsenkirchen-based [[youth club]] ŋun su di ya nyɛ [[Amigonian Friars|Amigonians]].<ref>{{cite web|url=http://paulinus.de/paulinus/Integrale?SID=CRAWLER&MODULE=Frontend&ACTION=ViewPageView&PageView.PK=1&Document.PK=2684|title=Hoffen auf göttlichen Beistand|publisher=Paulinus.de|date=3 July 2014|language=de|access-date=5 September 2014|archive-date=29 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129135553/https://www.paulinus.de/paulinus/Integrale?SID=CRAWLER&MODULE=Frontend&ACTION=ViewPageView&PageView.PK=1&Document.PK=2684|url-status=dead}}</ref> == Career statistics == === Club === {{updated|match played 12 November 2022}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan="2"|Club !rowspan="2"|Season !colspan="3"|League !colspan="2"|[[DFB-Pokal]] !colspan="2"|Europe !colspan="2"|Other !colspan="2"|Total |- !Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |rowspan="6"|[[FC Schalke 04 II|Schalke 04 II]] |[[2003–04 Regionalliga|2003–04]]<ref name="Manuel Neuer » Club matches"/> |[[Regionalliga]] |1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |2004–05<ref name="Bescoccer">{{cite web|title=Germany - Manuel Neuer|website=Besoccer|url=https://www.besoccer.com/player/career-path/m-neuer-1819|access-date=6 May 2022|archive-date=12 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221212082221/https://www.besoccer.com/player/career-path/m-neuer-1819|url-status=dead}}</ref> |[[Oberliga (football)|Oberliga]] |1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |2005–06<ref name="Bescoccer"/> |Oberliga |20||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||20||0 |- |2006–07<ref name="Manuel Neuer » Club matches"/> |Oberliga |3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0 |- |[[2008–09 Regionalliga|2008–09]]<ref name="Manuel Neuer » Club matches"/> |Regionalliga |1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2"|Total !26!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!26!!0 |- |rowspan="7"|[[FC Schalke 04|Schalke 04]] |[[2005–06 FC Schalke 04 season|2005–06]]<ref name="Manuel Neuer » Club matches"/> |Bundesliga |0||0||0||0||0||0||0{{efn|Appearances in [[DFL-Ligapokal]]}}||0||0||0 |- |[[2006–07 FC Schalke 04 season|2006–07]]<ref name="Manuel Neuer » Club matches"/> |Bundesliga |27||0||0||0||0||0||3{{efn|Appearances in [[DFL-Ligapokal]]}}||0||30||0 |- |[[2007–08 FC Schalke 04 season|2007–08]]<ref name="2007 German League Cup"/><ref name="2007–08 season"/> |Bundesliga |34||0||3||0||10{{efn|name=UCL|Appearances in [[UEFA Champions League]]}}||0||colspan="2"|—||47||0 |- |[[2008–09 FC Schalke 04 season|2008–09]]<ref name="Manuel Neuer » Club matches"/> |Bundesliga |27||0||2||0||5{{efn|Appearances in [[UEFA Cup]]}}||0||colspan="2"|—||34||0 |- |[[2009–10 FC Schalke 04 season|2009–10]]<ref name="2009–10 season"/> |Bundesliga |34||0||5||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||39||0 |- |[[2010–11 FC Schalke 04 season|2010–11]]<ref name="2010–11 season"/> |Bundesliga |34||0||6||0||12{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL|Appearance in [[DFL-Supercup]]}}||0||53||0 |- !colspan="2"|Total !156!!0!!16!!0!!27!!0!!4!!0!!203!!0 |- |rowspan="13"|[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |[[2011–12 FC Bayern Munich season|2011–12]]<ref name="2011–12 season"/> |Bundesliga |33||0||5||0||14{{efn|name=UCL}}||0||colspan="2"|—||52||0 |- |[[2012–13 FC Bayern Munich season|2012–13]]<ref name="2012–13 German Super Cup"/><ref name="2012–13 season"/> |Bundesliga |31||0||5||0||13{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||50||0 |- |[[2013–14 FC Bayern Munich season|2013–14]]<ref name="2013 German Super Cup"/><ref name="2013 UEFA Super Cup"/><ref name="2013 FIFA Club World Cup semi-final"/><ref name="2013 FIFA Club World Cup final"/><ref name="2013–14 season"/> |Bundesliga |31||0||5||0||12{{efn|name=UCL}}||0||4{{efn|name=SCS|One appearances in DFL-Supercup, one appearance in [[UEFA Super Cup]], two appearances in [[FIFA Club World Cup]]}}||0||52||0 |- |[[2014–15 FC Bayern Munich season|2014–15]]<ref name="2014 German Super Cup"/><ref name="2014–15 season"/> |Bundesliga |34||0||3||0||10{{efn|name=UCL|Appearances in [[UEFA Champions League]]}}||0||colspan="2"|—||47||0 |- |[[2008–09 FC Schalke 04 season|2008–09]]<ref name="Manuel Neuer » Club matches"/> |Bundesliga |27||0||2||0||5{{efn|Appearances in [[UEFA Cup]]}}||0||colspan="2"|—||34||0 |- |[[2009–10 FC Schalke 04 season|2009–10]]<ref name="2009–10 season"/> |Bundesliga |34||0||5||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||39||0 |- |[[2010–11 FC Schalke 04 season|2010–11]]<ref name="2010–11 season"/> |Bundesliga |34||0||6||0||12{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL|Appearance in [[DFL-Supercup]]}}||0||53||0 |- !colspan="2"|Total !156!!0!!16!!0!!27!!0!!4!!0!!203!!0 |- |rowspan="13"|[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |[[2011–12 FC Bayern Munich season|2011–12]]<ref name="2011–12 season"/> |Bundesliga |33||0||5||0||14{{efn|name=UCL}}||0||colspan="2"|—||52||0 |- |[[2012–13 FC Bayern Munich season|2012–13]]<ref name="2012–13 German Super Cup"/><ref name="2012–13 season"/> |Bundesliga |31||0||5||0||13{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||50||0 |- |[[2013–14 FC Bayern Munich season|2013–14]]<ref name="2013 German Super Cup"/><ref name="2013 UEFA Super Cup"/><ref name="2013 FIFA Club World Cup semi-final"/><ref name="2013 FIFA Club World Cup final"/><ref name="2013–14 season"/> |Bundesliga |31||0||5||0||12{{efn|name=UCL}}||0||4{{efn|name=SCS|One appearances in DFL-Supercup, one appearance in [[UEFA Super Cup]], two appearances in [[FIFA Club World Cup]]}}||0||52||0 |- |[[2014–15 FC Bayern Munich season|2014–15]]<ref name="2014 German Super Cup"/><ref name="2014–15 season"/> |Bundesliga |32||0||5||0||12{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||50||0 |- |[[2015–16 FC Bayern Munich season|2015–16]]<ref name="Joker Bendtner ist zweimal zur Stelle"/><ref name="2015–16 season"/> |Bundesliga |34||0||5||0||11{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||51||0 |- |[[2016–17 FC Bayern Munich season|2016–17]]<ref name="Im zweiten Anlauf: Vidal beschert Bayern den ersten Titel"/><ref name="2016–17 season"/> |Bundesliga |26||0||4||0||9{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||40||0 |- |[[2017–18 FC Bayern Munich season|2017–18]]<ref name="2017–18 season"/> |Bundesliga |3||0||0||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||4||0 |- |[[2018–19 FC Bayern Munich season|2018–19]]<ref name="FCB gewinnt Supercup - Lewandowski macht den Unterschied"/> |Bundesliga |26||0||3||0||8{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||38||0 |- |[[2019–20 FC Bayern Munich season|2019–20]]<ref name="Sancho glänzt in doppelter Rolle: BVB gewinnt Supercup"/><ref name="2019–20 season"/> |Bundesliga |33||0||6||0||11{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||51||0 |- |[[2020–21 FC Bayern Munich season|2020–21]]<ref name="2020 UEFA Super Cup"/><ref name="2020 German Super Cup"/><ref>{{cite web | url = https://www.kicker.de/manuel-neuer/spieler/bundesliga/2020-21/fc-bayern-muenchen | title = Manuel Neuer | language = de | website = kicker.de | access-date = 22 May 2021}}</ref> |Bundesliga |33||0||1||0||8{{efn|name=UCL}}||0||4{{efn|name=SCS}}||0||46||0 |- |[[2021–22 FC Bayern Munich season|2021–22]]<ref name="2021–22 season">{{cite web | url = https://www.kicker.de/manuel-neuer/spieler/bundesliga/2021-22/fc-bayern-muenchen | title = Manuel Neuer | language = de | website = kicker.de | access-date = 14 May 2022}}</ref> |Bundesliga |28||0||1||0||9{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||39||0 |- |[[2022–23 FC Bayern Munich season|2022–23]]<ref name="2022–23 season">{{cite web | url = https://www.kicker.de/manuel-neuer/spieler/bundesliga/2022-23/fc-bayern-muenchen | title = Manuel Neuer | language = de | website = kicker.de | access-date = 12 November 2022}}</ref> |Bundesliga |12||0||0||0||3{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=DFL}}||0||16||0 |- !colspan="2"|Total !322!!0!!40!!0!!111!!0!!16!!0!!489!!0 |- !colspan="3"|Career total !503!!0!!56!!0!!138!!0!!20!!0!!717!!0 |} {{notelist}} === International === [[File:Manuel Neuer, Germany national football team (07).jpg|thumb|alt=Neuer, in a Germany goalkeeper jersey and gloves, raises a hand to his right|Neuer playing for [[Germany national football team|Germany]] in 2011]] {{updated|match played 1 December 2022}}<ref>{{cite web|title=Manuel Neuer|url=http://eu-football.info/_player.php?id=26616|website=EU-Football.info|access-date=4 November 2015}}</ref> [[File:Award ceremony of the World Cup in Brazil 04.jpg|thumb|alt=Neuer, in a Germany goalkeeper jersey, waves to fans in a full stadium|Neuer celebrating after [[Germany national football team|Germany's]] 1–0 victory over [[Argentina national football team|Argentina]] in the [[2014 FIFA World Cup Final|FIFA World Cup Final]]]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Appearances and goals by national team and year |- !National team!!Year!!Apps!!Goals |- |rowspan="15"|[[Germany national football team|Germany]] |- |2009||2||0 |- |2010||13||0 |- |2011||10||0 |- |2012||11||0 |- |2013||8||0 |- |2014||13||0 |- |2015||6||0 |- |2016||11||0 |- |2017||0||0 |- |2018||10||0 |- |2019||8||0 |- |2020||4||0 |- |2021||12||0 |- |2022||9||0 |- !colspan="2"|Total||117||0 |} == Honours == '''Schalke 04'''<ref name="fussballdaten.de">{{cite web | url = http://www.fussballdaten.de/spieler/neuermanuel/2013/ | title = Manuel Neuer | language = de | publisher = fussballdaten.de | access-date = 14 July 2014}}</ref> * [[DFB-Pokal]]: [[2010–11 DFB-Pokal|2010–11]] * [[DFL-Ligapokal]]: [[2005 DFL-Ligapokal|2005]] '''Bayern Munich'''<ref name="fussballdaten.de"/> * [[Bundesliga]]: [[2012–13 Bundesliga|2012–13]], [[2013–14 Bundesliga|2013–14]], [[2014–15 Bundesliga|2014–15]], [[2015–16 Bundesliga|2015–16]], [[2016–17 Bundesliga|2016–17]], [[2017–18 Bundesliga|2017–18]], [[2018–19 Bundesliga|2018–19]], [[2019–20 Bundesliga|2019–20]], [[2020–21 Bundesliga|2020–21]], [[2021–22 Bundesliga|2021–22]], [[2022–23 Bundesliga|2022–23]] * [[DFB-Pokal]]: [[2012–13 DFB-Pokal|2012–13]], [[2013–14 DFB-Pokal|2013–14]], [[2015–16 DFB-Pokal|2015–16]], [[2018–19 DFB-Pokal|2018–19]], [[2019–20 DFB-Pokal|2019–20]] * [[DFL-Supercup]]: [[2012 DFL-Supercup|2012]], [[2016 DFL-Supercup|2016]], [[2018 DFL-Supercup|2018]], [[2020 DFL-Supercup|2020]], [[2021 DFL-Supercup|2021]], [[2022 DFL-Supercup|2022]]<ref>{{cite web | url = https://www.kicker.de/leipzig-gegen-bayern-2022-dfl-supercup-4772229/aufstellung | title = Aufstellung {{!}} RB Leipzig - Bayern München 3:5 {{!}} Finale {{!}} Supercup 2022 | language = de | website = | date = 31 July 2022 | access-date = 31 July 2022}}</ref> * [[UEFA Champions League]]: [[2012–13 UEFA Champions League|2012–13]], [[2019–20 UEFA Champions League|2019–20]]<ref>{{cite web | url = https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4165270/bayern-munich-win-the-champions-league-how-social-media-reacted-to-the-bavarians-being-kings-of-europe | title = Bayern win the Champions League | work = espn.com | date = 23 July 2020 | access-date = 23 July 2020}}</ref> * [[UEFA Super Cup]]: [[2013 UEFA Super Cup|2013]], [[2020 UEFA Super Cup|2020]] * [[FIFA Club World Cup]]: [[2013 FIFA Club World Cup|2013]], [[2020 FIFA Club World Cup|2020]] '''Germany U21''' * [[UEFA European Under-21 Championship]]: [[2009 UEFA European Under-21 Championship|2009]]<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/under21/match/2001198--germany-vs-england/lineups/?iv=true |title=Final: Germany 4–0 England: Line-ups |publisher=UEFA |access-date=29 June 2020}}</ref> '''Germany''' * [[FIFA World Cup]]: [[2014 FIFA World Cup|2014]];<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255959/match=300186501/report.html |title=Match report: Germany – Argentina |publisher=FIFA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817004102/https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255959/match=300186501/report.html |archive-date=17 August 2019}}</ref> third place: [[2010 FIFA World Cup|2010]]<ref>{{Cite web |title=Match report: Uruguay – Germany |url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=249720/match=300061510/report.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401180239/https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=249720/match=300061510/report.html |archive-date=1 April 2019 |publisher=FIFA}}</ref> '''Individual''' * [[Fritz Walter Medal]] U19 Silver: [[Fritz Walter Medal#2005|2005]]<ref>{{cite web |title="Fritz-Walter-Medaillen" an talentierte Junioren-Spieler verliehen |url=https://www.dfb.de/news/detail/fritz-walter-medaillen-an-talentierte-junioren-spieler-verliehen-5136/?no_cache=1 |website=DFB |access-date=9 January 2023 |language=German |date=10 December 2005}}</ref> * [[:de:Kicker des Jahres|''kicker'' Goalkeeper of the Year]]: 2006–2007,<ref>{{cite web | url = http://bleacherreport.com/articles/250412-rising-stars-of-german-football-goalkeepers | title = Rising Stars of German Football: Goalkeepers | publisher = Bleacher Report | date = 8 September 2009 | access-date = 10 January 2023}}</ref> 2010–11,<ref>{{cite web |title=Hummels: Liebling der Fans |url=https://www.kicker.de/hummels_liebling-der-fans-553890/artikel |publisher=kicker.de |access-date=10 January 2023 |language=German |date=14 June 2011}}</ref> 2013–14,<ref>{{cite web |title=BVB dominiert bei den kicker-Lesern |url=https://www.kicker.de/bvb-dominiert-bei-den-kicker-lesern-605577/slideshow |publisher=kicker.de |access-date=10 January 2023 |language=German |date=4 June 2014}}</ref> 2014–15,<ref>{{cite web |title=Die Gewinner des 'Goldenen k' |url=https://www.kicker.de/die-gewinner-des-goldenen-k-629628/slideshow |publisher=kicker.de |access-date=10 January 2023 |language=German |date=25 June 2015}}</ref> 2015–16,<ref>{{cite web |title=Weigls Reifeprüfung und der sympathische Schuster |url=https://www.kicker.de/weigls-reifepruefung-und-der-sympathische-schuster-653853/slideshow |publisher=kicker.de |access-date=10 January 2023 |language=German |date=15 June 2016}}</ref> 2016–17,<ref>{{cite web |title=Das Goldene k: Liebling Dembelé |url=https://www.kicker.de/das-goldene-k_liebling-dembelc3a9-680277/slideshow#omsearchresult |publisher=kicker.de |access-date=10 January 2023 |language=German |date=21 June 2017}}</ref> 2019–20,<ref>{{cite web |title=Neuer, Flick, Davies & Co.– FC Bayern dominiert kicker-Spielerumfrage |url=https://fcbinside.de/2020/07/20/neuer-flick-davies-co-fc-bayern-dominiert-kicker-spielerumfrage/ |publisher=fcbinside.de |access-date=10 January 2023 |language=German |date=20 July 2020}}</ref> 2020–21,<ref>{{cite web |title=Bester Bundesliga-Torhüter der Saison: Neuer setzt sich vor Casteels durch |url=https://fcbinside.de/2021/06/07/bester-bundesliga-torhueter-der-saison-neuer-setzt-sich-vor-casteels-durch/ |publisher=fcbinside.de |access-date=10 January 2023 |language=German |date=7 June 2021}}</ref> 2021–22<ref>{{cite web |title=VAR-Wunsch und Bayern-Abwahl: Die Ergebnisse der Spielerumfrage |url=https://www.kicker.de/var-wunsch-und-bayern-abwahl-die-ergebnisse-der-spielerumfrage-904961/slideshow |publisher=kicker.de |access-date=10 January 2023 |language=German |date=8 June 2022}}</ref> [[Footballer of the Year in Germany]]: 2011,<ref>{{cite web | url = http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/555828/artikel_manuel-neuer-ist-fussballspieler-des-jahres.html | title = Manuel Neuer ist "Fußballer des Jahres" | language = de | publisher = kicker.de | date = 31 July 2014 | access-date = 18 July 2014}}</ref> 2014<ref>{{cite web |author1=Gianni Verschueren |title=Manuel Neuer Earns Germany's Footballer of the Year Award for 2013-14 Season |url=https://bleacherreport.com/articles/2158316-manuel-neuer-earns-germanys-footballer-of-the-year-award-for-2013-14-season |website=Bleacher Report |access-date=9 January 2023 |date=11 August 2014}}</ref> * [[Germany national football team#Player of the Year|Germany national team Player of the Year]]: 2020<ref>{{cite news|url=https://www.dfb.de/news/detail/neuer-ist-nationalspieler-des-jahres-2020-223416/|title= Neuer national Player of the Year |date=10 January 2021|access-date= 10 January 2021|work=German Football Association}}</ref> * [[European Sports Media#ESM Team of the Season|ESM Team of the Season]]: [[European Sports Magazines#2010s|2011–12]],<ref name=el>{{cite web | url =http://www.elfvoetbal.nl/nieuws/188841_een-landgenoot-in-esm-elftal-van-het-seizoen |language=nl | title = Eén landgenoot in ESM Elftal van het Seizoen | access-date = 18 July 2014 | publisher = ElfVoetbal.nl}}</ref> [[European Sports Magazines#2010s|2012–13]],<ref name="kicker.de_2013">{{cite web | url = http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/startseite/543774/artikel_European-Sports-Magazines-Top-11.html | title = ESM-Top-11: Nur Torres und Ivanovic durchbrechen Bundesliga-Phalanx | language = de | publisher = kicker.de | date = 12 June 2013 | access-date = 18 July 2014}}</ref> [[European Sports Magazines#2010s|2014–15]]<ref>{{cite web | url = https://www.worldsoccer.com/esm-golden-shoe/esm11/esm-team-of-the-season-2014-15-362722 | title = ESM Team of the Season – 2014-15 | website = worldsoccer.com | date = 11 June 2015 | access-date = 29 June 2020}}</ref> * [[UEFA European Championship Team of the Tournament]]: [[UEFA Euro 2012#Awards|2012]]<ref>{{cite web | url = https://www.uefa.com/news/newsid=1838279.html | title = Ten Spain players in Team of the Tournament | website = UEFA.com | date = 2 July 2012 | access-date = 29 June 2020}}</ref> * [[UEFA European Under-21 Championship#EURO Under-21 dream team|UEFA European Under-21 Championship All-time Dream Team]]<ref>{{cite web |title=UEFA Euro U-21 Dream Team|url=https://www.uefa.com/under21/news/newsid=2256143.html#/ |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=25 January 2018 |access-date=25 January 2018 }}</ref> * [[IFFHS World's Best Goalkeeper]]: 2013,<ref>{{cite news |title=IFFHS AWARDS 2013 |url=https://www.iffhs.com/posts/252 |access-date=9 January 2023 |work=IFFHS |date=7 September 2018 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195740/https://www.iffhs.com/posts/252 |url-status=dead }}</ref> 2014,<ref>{{cite news | url = https://www.welt.de/sport/fussball/bundesliga/fc-bayern-muenchen/article123636114/Bayerns-Manuel-Neuer-zum-Welttorhueter-gewaehlt.html | title = Bayerns Manuel Neuer zum Welttorhüter gewählt | language = de | work = Die Welt | date = 7 January 2014 | access-date = 18 July 2014}}</ref> 2015,<ref>{{cite web|url=http://iffhs.de/the-worlds-best-goalkeeper-2015/|title= THE WORLD'S BEST GOALKEEPER 2015 |work=IFFHS| date= 6 January 2016 | access-date=8 January 2016}}</ref> 2016,<ref>{{cite web | url = https://www.rsssf.org/miscellaneous/iffhs-gkoy.html | title = IFFHS' World's Best Goalkeeper of the Year | website = RSSSF | date = 10 January 2020 | access-date = 29 June 2020 | first1 = José Luis | last1 = Pierrend | first2 = Roberto | last2 = Di Maggio}}</ref> 2020<ref>{{cite web|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/812|title=THE WORLD'S BEST MAN GOALKEEPER 2020 : MANUEL NEUER (GERMANY/FC BAYERN MÜNCHEN)|work=IFFHS|date=5 December 2020|access-date=5 December 2020|archive-date=26 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026123555/https://www.iffhs.com/index.php/posts/812|url-status=dead}}</ref> *[[IFFHS World's Best Goalkeeper#The World's Best Man Goalkeeper of the Decade (2011–2020)|IFFHS World's Best Goalkeeper of the Decade]]: 2011–2020<ref name="IFFHS_decade" /> * [[Best European Goalkeeper]]: 2011, 2013, 2014, 2015, 2020<ref name="CL Goalkeeper 2020"/> * [[IFFHS World Team|IFFHS Men's World Team]]: 2020<ref>{{cite web|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/811|title=THE IFFHS MEN WORLD TEAM OF THE YEAR 2020|work=IFFHS|date=5 December 2020|access-date=5 December 2020|archive-date=30 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030163356/https://www.iffhs.com/index.php/posts/811|url-status=dead}}</ref> * [[FIFPro#FIFA FIFPRO Men's World 11|FIFA FIFPro World 11]]: [[2013 FIFA Ballon d'Or#FIFA/FIFPro World XI|2013]],<ref>{{cite web | url = http://de.fifa.com/ballondor/world11/ | title = FIFA/FIFPro World XI | language = de | publisher = FIFA | date = 13 January 2014 | access-date = 18 July 2014 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140125130734/http://de.fifa.com/ballondor/world11/ | archive-date = 25 January 2014 | df = dmy-all }}</ref> [[2014 FIFA Ballon d'Or#FIFA/FIFPro World XI|2014]]<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/ballon-dor/world11/index.html |title=FIFA/FIFPro World XI 2014 |publisher=FIFA |date=12 January 2015 |access-date=12 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112110841/http://www.fifa.com/ballon-dor/world11/index.html |archive-date=12 January 2015 }}</ref> [[2015 FIFA Ballon d'Or#FIFA/FIFPro World XI|2015]], [[The Best FIFA Football Awards 2016#FIFA FIFPro World11|2016]]<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/y=2017/m=1/news=the-best-named-at-fifa-football-awards-2862916.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109225806/http://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/y=2017/m=1/news=the-best-named-at-fifa-football-awards-2862916.html |url-status=dead |archive-date=9 January 2017 |title=The Best named at FIFA Football Awards |date=9 January 2017 |publisher=FIFA |access-date=12 January 2017}}</ref> UEFA.com users' Team of the Year 2013 revealed | publisher = UEFA | date = 15 January 2014 | access-date = 18 July 2014}}</ref> [[UEFA Team of the Year#Team of the Year 2014|2014]],<ref name="Bayern dominate UEFA Team of the Year poll"/> [[UEFA Team of the Year#Team of the Year 2015|2015]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322451.html?autoplay=true|title=Team of the Year 2015|publisher=UEFA.com|date=8 January 2016|access-date=8 January 2016}}</ref> [[UEFA Team of the Year#Team of the Year 2020|2020]]<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0265-1160a803540f-283794ce2b95-1000--uefa-com-fans-teams-of-the-year-2020-announced/ |title=UEFA.com fans' Team of the Year 2020 revealed |publisher=UEFA |date=20 January 2021 |access-date=20 January 2021}}</ref> * [[2013 UEFA Champions League final|UEFA Champions League Final Fan's Man of the Match]]: [[2013 UEFA Champions League final#Details|2013]]<ref>{{cite web |title=Player rater |url=http://en.uclratings.uefa.com/Game/Play/2009612 |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |access-date=9 January 2023 |archive-url=https://archive.today/20130616235723/http://en.uclratings.uefa.com/Game/Play/2009612 |archive-date=16 June 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> * [[UEFA Champions League|UEFA Champions League Squad of the Season]]: [[2013–14 UEFA Champions League#Squad of the Season|2013–14]], [[2015–16 UEFA Champions League#Squad of the Season|2015–16]], [[2019–20 UEFA Champions League#Squad of the season|2019–20]]<ref>{{cite news |title=UEFA Champions League Squad of the Season |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0260-103d6b6179e6-7a1932c7a58c-1000--uefa-champions-league-squad-of-the-season |work=UEFA.com |date=28 August 2020 |access-date=28 August 2020}}</ref> * [[UEFA Club Football Awards#Best Goalkeeper|UEFA Champions League Goalkeeper of the Season]]: [[2019–20 UEFA Champions League#Goalkeeper of the season|2019–20]]<ref name="CL Goalkeeper 2020">{{cite news |title=Manuel Neuer: Champions League Goalkeeper of the Season |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0262-1081c44e5dd8-5362b6f7f741-1000--neuer-goalkeeper-of-2019-20/ |work=UEFA.com |date=1 October 2020 |access-date=1 October 2020}}</ref> * [[The Best FIFA Goalkeeper#The Best FIFA Men's Goalkeeper Award Winners|The Best FIFA Men's Goalkeeper]]: [[The Best FIFA Football Awards 2020#The Best FIFA Men's Goalkeeper|2020]]<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/lucy-bronze-and-robert-lewandowski-are-the-best-of-2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217195406/https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/lucy-bronze-and-robert-lewandowski-are-the-best-of-2020 |url-status=dead |archive-date=17 December 2020 |title=Lucy Bronze and Robert Lewandowski are The Best of 2020 |work=FIFA |date=17 December 2020 |access-date=17 December 2020}}</ref> *[[FIFA World Cup All-Star Team]]: [[2010 FIFA World Cup#All-Star Team|2010]]<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/statistics/castrolindex/topeleven.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110211083633/https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/statistics/castrolindex/topeleven.html |title=2010 FIFA World Cup South Africa™ statistics |publisher=FIFA |archive-date=11 February 2011 |access-date=2 September 2020}}</ref> * [[FIFA World Cup Golden Glove]]: [[2014 FIFA World Cup#Awards|2014]]<ref name="Awards">{{cite web | url = https://www.fifa.com/worldcup/awards/index.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20100628013902/http://www.fifa.com/worldcup/awards/index.html | url-status = dead | archive-date = 28 June 2010 | title = Awards | publisher = FIFA | access-date = 18 July 2014}}</ref> * [[FIFA World Cup All-Star Team]]: [[2014 FIFA World Cup awards#All-Star Team|2014]]<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/statistics/castrol-index/top11.html |title=Castrol Index Top 11 |publisher=FIFA |access-date=23 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230231236/http://www.fifa.com/worldcup/statistics/castrol-index/top11.html |archive-date=30 December 2014 }}</ref> team/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140715223928/http://www.fifa.com/worldcup/games/dream-team/ | url-status = dead | archive-date = 15 July 2014 | title = Dream Team | publisher = FIFA | access-date = 18 July 2014}}</ref> * [[Sports journalism#Organizations|AIPS]] Athlete of the Year: 2014<ref>{{cite web | url = http://www.aipsmedia.com/index.php?page=news&cod=15537&tp=n#.VKGMXsiA | title = Neuer, Williams AIPS Best Athletes, Germany Best Team in 2014 | publisher = aipsmedia.com | date = 29 December 2014 | access-date = 29 December 2014 | first = Sonja | last = Nikcevic | archive-date = 21 July 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180721191941/http://www.aipsmedia.com/index.php?page=news&cod=15537&tp=n#.VKGMXsiA | url-status = dead }}</ref> * AIPS Europe Athlete of the Year – ''Frank Taylor Trophy'': 2014<ref>{{cite web | url = http://www.aipsmedia.com/index.php?page=news&cod=16489&tp=n#.Vc4NPbKqqko | title = Manuel Neuer 'the sweeper-keeper' receives his AIPS trophies | publisher = aipsmedia.com | date = 20 May 2015 | access-date = 14 August 2015 | archive-date = 21 July 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180721162325/http://www.aipsmedia.com/index.php?page=news&cod=16489&tp=n#.Vc4NPbKqqko | url-status = dead }}</ref> * Bundesliga Team of the Season: 2012–13,<ref>{{cite web |url=http://globoesporte.globo.com/futebol/futebol-internacional/futebol-alemao/noticia/2013/05/finalistas-da-champions-borussia-e-bayern-dominam-selecao-do-alemao.html |title=Finalistas da Champions, Borussia e Bayern dominam seleção do Alemão |language=pt |publisher=Globo Esporte |date=9 May 2013 |access-date=3 July 2020}}</ref> 2013–14,<ref>{{cite web |url=https://www.tribalfootball.com/articles/schalke-s-uchida-makes-bundesliga-team-year-4021851#popup-sso |title=Schalke's Uchida makes Bundesliga Team of the Year |publisher=Tribal Football |date=15 May 2014 |access-date=2 September 2020 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523203824/https://www.tribalfootball.com/articles/schalke-s-uchida-makes-bundesliga-team-year-4021851#popup-sso |url-status=dead }}</ref> 2014–15,<ref>{{cite web | url = http://www.bundesliga.com/en/watch/galleries/0000320167.jsp | title = 2014/15 Team of the Season | publisher = Bundesliga | date = 11 May 2015 | access-date = 30 May 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170514135204/http://www.bundesliga.com/en/watch/galleries/0000320167.jsp | archive-date = 14 May 2017 | url-status = dead }}</ref> 2015–16,<ref>{{cite web |title=Team of the Season 1516 Results |url=http://www.bundesliga.com/en/fanzone/Team-of-the-season-1516-results/ |publisher=Bundesliga |access-date=30 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715055012/http://www.bundesliga.com/en/fanzone/Team-of-the-season-1516-results/ |archive-date=15 July 2016 |url-status=dead }}</ref> 2016–17,<ref>{{cite web | url = http://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp | title = Official Bundesliga Team of the Season for 2016/17 | publisher = Bundesliga | date = 26 May 2017 | access-date = 30 May 2017 | archive-date = 12 June 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180612184358/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp | url-status = dead }}</ref> 2020–21,<ref>{{cite news |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-2021-vote-fifa-21-ea-sports-haaland-lewandowski-overview-4204 |title=The 2020/21 Bundesliga Team of the Season! |publisher=Bundesliga |date=15 May 2021 |access-date=17 May 2021}}</ref> 2021–22<ref>{{cite news |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/ea-sports-team-of-the-season-2021-22-overview-19624 |title=The EA Sports Bundesliga Team of the Season 2021/22 is here! |publisher=Bundesliga |date=13 May 2022 |access-date=13 May 2022}}</ref> * ''[[Kicker (sports magazine)|kicker]]'' Bundesliga Team of the Season: 2010–11, 2019–20,<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/778646/slideshow |title=Sechsmal Bayern, einmal Gladbach: Die kicker-Elf der Saison (2019/20) |language=de |publisher=kicker |date=3 July 2020 |access-date=3 September 2020}}</ref> 2020–2021<ref>{{cite web |title=Sechs Klubs dabei: Die kicker-Elf der Saison 2020/21 |url=https://www.kicker.de/sechs-klubs-dabei-die-kicker-elf-der-saison-2020-21-805773/slideshow |website=Kicker|access-date=9 January 2023 |language=German |date=1 June 2021}}</ref> *[[Ballon d'Or Dream Team]] (Silver): 2020<ref>{{cite web |title=The other two Ballon d'Or Dream Team XIs: Zidane, Cruyff, Iniesta, Di Stefano... but no Casillas |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd7bc8522601d53598b45b2.html |website=[[MARCA]]|date=15 December 2020 |access-date=15 December 2020}}</ref> * [[IFFHS World Team#Men Team of the Decade (2011–2020)|IFFHS World Team of the Decade]]: 2011–2020<ref>{{Cite web|title=IFFHS (International Federation of Football for History & Statistics|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/919|access-date=31 January 2021|website=IFFHS|archive-date=15 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615090122/https://www.iffhs.com/index.php/posts/919|url-status=dead}}</ref> * [[IFFHS World Team#Men Team of the Decade (2011–2020)|IFFHS UEFA Team of the Decade]]: 2011–2020<ref>{{Cite web|title=IFFHS (International Federation of Football for History & Statistics|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/932|access-date=31 January 2021|website=IFFHS|archive-date=17 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617014104/https://www.iffhs.com/index.php/posts/932|url-status=dead}}</ref> '''Orders''' * [[File:Silbernes_Lorbeerblatt_ribbon.png|50px]] [[Silbernes Lorbeerblatt]]: 2010,<ref>{{cite web|url=http://www.rp-online.de/sport/fussball/nationalelf/wm/dfb/DFB-Elf-erhaelt-Silbernes-Lorbeerblatt_bid_59101.html|title=DFB-Elf erhält Silbernes Lorbeerblatt|access-date=19 December 2010|language=de|work=[[Rheinische Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229043204/http://www.rp-online.de/sport/fussball/nationalelf/wm/dfb/DFB-Elf-erhaelt-Silbernes-Lorbeerblatt_bid_59101.html|archive-date=29 December 2010|url-status=dead}}</ref> 2014<ref>{{cite news|url=https://www.welt.de/sport/fussball/wm-2014/article134192440/Heute-sagt-Ihr-Land-Ihnen-Dankeschoen.html|title=Heute sagt Ihr Land Ihnen Dankeschön| date = 10 November 2014 | access-date=7 September 2016 | first = Lars | last = Wallrodt | language = de | website = [[Die Welt]]}}</ref> * [[File:DE-NW_Der_Verdienstorden_des_Landes_Nordrhein-Westfalen_BAR.png|50px]] [[Order of Merit of North Rhine-Westphalia]]: 2019<ref>{{cite web |title=Manuel Neuer honoured with Order of Merit |url=https://fcbayern.com/en/news/2019/10/manuel-neuer-honoured-with-order-of-merit |website=FC Bayern Munich |publisher=FC Bayern |access-date=9 January 2023 |date=30 October 2019}}</ref> * [[File:DE-BY_Der_Bayerische_Verdienstorden_BAR.png|50px]] [[Bavarian Order of Merit]]: 2021<ref>{{cite web | url = https://www.bavarianfootballworks.com/2021/9/23/22688880/bayern-munich-manuel-neuer-free-state-of-bavaria-bavarian-merit-of-honor-exclusive-award-schalke | title = Manuel Neuer is awarded the Bavarian Merit of Honor | website = bavarianfootballworks.com | date = 23 September 2021 | access-date = 22 January 2022}}</ref> == Notes == {{reflist|group=nb}} == Lihimi m-pahi== {{Portal|Association football|Germany}} * [[List of footballers with 100 or more UEFA Champions League appearances]] * [[List of men's footballers with 100 or more international caps]] == Kundivihira == <references /> <references group="nb" /> a8d660vm9ru8r8f3bifbyzslyijc4v3 Marta (footballer) 0 20720 144005 143203 2026-07-15T19:34:28Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144005 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Marta Vieira da Silva''' (bɛ dɔɣi o la silimin gɔli February biɛɣ'pishi yini ka dali yuuni 1986), ka niriba pam mi o '''Marta''' ({{IPA-pt|ˈmaʁtɐ|}}), o nyɛla Brazilian [[Association football|boliŋmɛri]] baŋda ŋun ŋmɛri [[Forward (association football)|tooni]] n-tiri [[Orlando Pride]] din be [[National Women's Soccer League]] (NWSL) n-ti pahi [[Brazil women's national football team|Brazil national team]]. Marta nyɛla ŋun pahi dunia ŋɔ paɣaba boliŋmɛri baŋdiba zuɣu.<ref>{{cite web |date=3 August 2016 |title=The 20 greatest female football players of all time |url=https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer |work=The Guardian}}</ref><ref name="sportsmuntra.com">{{cite web |date=27 October 2014 |title=10 Best Female Footballers of All Time |url=http://www.sportsmuntra.com/10-best-female-footballers-time/ |access-date=19 July 2023 |archive-date=13 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013111955/http://www.sportsmuntra.com/10-best-female-footballers-time/ |url-status=dead }}</ref><ref name="foxsports.com.au">{{cite web |title=Women's World Cup 2015: who is Marta, who is the greatest footballer of all time, Marta, Matildas - Fox Sports |url=http://www.foxsports.com.au/football/womens-world-cup-2015-meet-marta-the-best-of-all-time-who-stands-in-the-way-of-australia/story-e6frf423-1227405275137 |website=www.foxsports.com.au}}</ref><ref name="Best-Ever Female Player Marta Misses Soccer's Millions">{{cite news |last=Panja |first=Tariq |date=8 June 2015 |title=Best-Ever Female Player Marta Misses Soccer's Millions |work=Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-06-08/best-ever-female-player-marta-misses-out-on-soccer-s-millions}}</ref> Bɛ piigi o la [[FIFA World Player of the Year]] ʒiibuyobu, ka di dibaa anu pani taba (bin din gbaai yuuni 2006 hali ni yuuni 2010) ka daa deei din bahindi nyaaŋa maa yuuni 2018. Marta nyɛla ŋun gbubi taarihi din nyɛ [[Brazilian Football Confederation|Brazil's]] pɔri diri gonaatiɛ ni pɔri din kalinli yiɣisi 115. O mali la pɔri pinaayopɔin, ka di nya taarihi zaŋti FIFA World Cup tournament (women’s) ŋun di pɔri pam.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2019/06/18/football/marta-brazil-italy-australia-jamaica-womens-world-cup-spt-intl/index.html|title=Marta: Brazil great makes history with 17th World Cup goal|work=CNN|date=18 June 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.france24.com/en/20190618-marta-record-17-world-cup-goals-brazil-italy |title=Marta scores record 17th World Cup goal as Brazil advance to knockouts |website=France 24 |date=18 June 2019 |access-date=29 June 2021}}</ref>Din pahira, ŋun n-daa na nyɛ tuuli boliŋmɛri(paɣaba mini dabba zaa) ŋun di pɔri World Cup edition nim anu ni,<ref name="BBC Sport">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/48629040|title=Women's World Cup: Marta has record to rival Brazil legends Ronaldo and Pele|work=BBC Sport|date=13 June 2019}}</ref> pɔi ka [[Christine Sinclair]] daa ti nyɛ li yuuni 2019 ni [[Cristiano Ronaldo]] yuuni 2022,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/49925779|title=Christine Sinclair: Canada striker beats all-time record|work=BBC Sport|date=30 January 2020}}</ref> ŋun lahi nyɛ boliŋmɛri so ŋun nyɛ paɣa ka di pɔri Olympic Game nim ni bunu pani taba.<ref>{{Cite news|author=Reuters Staff|date=2021-07-21|title=Olympics: Soccer - Brazil's Marta scores in fifth Games running, Britain beat Chile|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-olympics-2020-fbl-marta-idUSKBN2ER0ZS|access-date=2021-07-21}}</ref> O nyɛla ŋun daa be Brazilian national teams shɛŋa din daa kpaɣi yuuni [[2004 Summer Olympics|2004]] mini yuuni [[2008 Summer Olympics]] kɔpu nim la. O lahi nyɛla ŋun daa deei pini din nyɛ Golden Ball ([[Most Valuable Player|MVP]]) yuuni [[2004 FIFA U-19 Women's World Championship]] ka daa di Golden Ball pini ŋɔ ka di wuhi ni ŋun nyɛ boliŋmɛri so niŋ kpaŋmaŋ pam gari o taba n-ti pahi Golden Boot pini ka di wuhi ni ŋun daa nyɛ pɔri diri gonaatiɛ yuuni [[2007 FIFA Women's World Cup|2007 Women's World Cup]] din daa niŋ ka o zaŋ Brazil paai bolli maa ŋmɛbu bahigu nyaaŋa. Club yaɣili mi, Marta kpaɣi la [[UEFA Women's Cup]] n-ti Swedish club [[Umeå IK]] yuuni [[2003–04 UEFA Women's Cup|2004]] ka kpaɣi Swedish league championship nim ayopɔin saha shɛli o ni daa na ŋmɛri bolla n-tiri tiŋgbani maa. Silimin January yuuni 2013, bɛ daa piigi o mi pahi Ambassador nim zaŋti yuuni [[2014 FIFA World Cup]] din daa ŋmɛ Brazil la, niriba anu shɛba ban daa pahi o zuɣu nyɛ [[Amarildo Tavares da Silveira|Amarildo]], [[Bebeto]], [[Carlos Alberto Torres]], [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]] ni [[Mario Zagallo]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/organisation/ambassador/overview.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228213104/http://www.fifa.com/worldcup/organisation/ambassador/overview.html|url-status=dead|archive-date=28 February 2009|title=2018 FIFA World Cup Russia™ - FIFA.com|last=FIFA.com|website=www.fifa.com}}</ref> O nyɛla ŋun lahi be [[Sveriges Television]] television documentary series ''[[The Other Sport]]'' yuuni 2013. Silimin August yuuni 2016, Marta daa nyɛla niriba anii ban daa gbubi Olympic Flag la yino [[Olympic Games]] din daa ŋmɛ [[Rio de Janeiro]]. [[Secretary-General of the United Nations|Secretary-General of the United Nation nim daa piigi o la]] [[Sustainable Development Goals]] advocate. ==Club tuma== ===Tuma piligu=== Marta daa discovered by Brazilian paɣaba koachɛ Helena Pacheco n-daa baŋ ni Marta nyɛla boliŋmɛri din daa niŋ ka o na nyɛ yuun pinanahi. O ni daa ŋmɛ bolli zaŋti CSA youth team nyaaŋa, Marta daa piligi la o bolli ŋmɛbu ninmohi tuma [[CR Vasco da Gama (women's football)|Vasco da Gama]] yuuni 2000. Yuma ayi nyaaŋa, o daa chaŋ Santa Cruz, club bila shɛli be Minas Gerais,<ref>{{Cite web|url=https://www.hojeemdia.com.br/esportes/com-passagem-por-clube-de-belo-horizonte-marta-%C3%A9-esperan%C3%A7a-da-sele%C3%A7%C3%A3o-feminina-1.402629/marta-na-%C3%A9poca-em-que-defendeu-o-santa-cruz-de-bh-1.402636|title=Marta na época em que defendeu o Santa Cruz de BH|website=HOME|date=2 August 2016|access-date=19 July 2023|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802092337/https://www.hojeemdia.com.br/esportes/com-passagem-por-clube-de-belo-horizonte-marta-%C3%A9-esperan%C3%A7a-da-sele%C3%A7%C3%A3o-feminina-1.402629/marta-na-%C3%A9poca-em-que-defendeu-o-santa-cruz-de-bh-1.402636|url-status=dead}}</ref> ni ka o daa ŋmɛ season nim ayi, pɔi ka daa pahi Umeå IK, Sweden. ==Career statistics== {{missing information|Note these statistics don't include her statistics from Umeå IK and Vasco da Gama women's team*|date=June 2020}} {{updated|6 July 2023}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !scope="col" rowspan="2"|Club !scope="col" rowspan="2"|Season !scope="col" colspan="3"|League !scope="col" colspan="2"|Cup !scope="col" colspan="2"|Continental !scope="col" colspan="2"|Total |- !scope="col" |Division !scope="col" |Apps !scope="col" |Goals !scope="col" |Apps !scope="col" |Goals !scope="col" |Apps !scope="col" |Goals !scope="col" |Apps !scope="col" |Goals |- |[[Los Angeles Sol]] |2009 |[[Women's Professional Soccer|WPS]] |20||10||–||–||–||–||20||10 |- |[[Santos FC (women)|Santos]] |2009 |[[Campeonato Brasileiro de Futebol Feminino|Série A]] |–||–||7||18||6||7||13||25 |- |[[FC Gold Pride|Gold Pride]] |2010 |WPS |25||20||–||–||–||–||25||20 |- |[[Santos FC (women)|Santos]] |2011 |Série A |–||–||–||–||4||2||4||2 |- |[[Western New York Flash]] |2011 |WPS |15||10||–||–||–||–||15||10 |- |rowspan="4"|[[Tyresö FF|Tyresö]] |2012 |rowspan="3"|[[Damallsvenskan]] |21||12||4||4||–||–||25||16 |- |2013 |15||12||1||1||8||7||24||20 |- |2014 |2||3||1||1||–||–||3||4 |- !colspan="2"|Total !38||27||6||6||8||7||52||40 |- |rowspan="4"|[[FC Rosengård|Rosengård]] |2014 |rowspan="3"|Damallsvenskan |9||5||5||2||6||4||20||11 |- |2015 |21||8||5||5||6||5||32||18 |- |2016 |19||13||4||0||6||0||29||13 |- !colspan="2"|Total !49||26||14||7||18||9||81||42 |- |rowspan="8"|[[Orlando Pride]] |[[2017 Orlando Pride season|2017]] |rowspan="7"|[[National Women's Soccer League|NWSL]] |24||13||–||–||–||–||24||13 |- |[[2018 Orlando Pride season|2018]] |17||4||–||–||–||–||17||4 |- |[[2019 Orlando Pride season|2019]] |14||6||–||–||–||–||14||6 |- |[[2020 Orlando Pride season|2020]] |4<ref group="lower-alpha">[[2020 National Women's Soccer League season#Fall Series|NWSL Fall Series]]</ref>||0||–||–||–||–||4||0 |- |[[2021 Orlando Pride season|2021]] |19||4||4||0||–||–||23||4 |- |[[2022 Orlando Pride season|2022]] |0||0||2||0||–||–||2||0 |- |[[2023 Orlando Pride season|2023]] |11||2||0||0||–||–||11||2 |- !colspan="2"|Total !89!!29!!6!!0!!0!!0!!95!!29 |- !colspan="3"|Career total !236!!122!!33!!31!!36!!25!!305!!178 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ==Honours== [[File:Football against poverty 2014 - Marta (2).jpg|thumb|right|Marta during the 2014 [[Match Against Poverty]] in [[Bern]], [[Switzerland]]]] '''Umeå IK''' * [[Damallsvenskan]]: 2005, 2006, 2007, 2008<ref name="titles">{{cite web |title=How brilliant is Marta? |url=https://www.uefa.com/womenschampionsleague/news/0238-0e167cb9c836-242258439f23-1000--how-brilliant-is-marta/ |website=UEFA.com |language=en |date=7 April 2017}}</ref> * [[Svenska Cupen (women)|Svenska Cupen]]: 2007<ref>{{cite web |title=AIK - Umeå IK - Matchfakta - Svensk fotboll |url=https://www.svenskfotboll.se/matchfakta/aik-umea-ik-svenska-cupen-damer/719751/ |website=www.svenskfotboll.se |language=sv |access-date=2023-07-19 |archive-date=2023-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022075523/https://www.svenskfotboll.se/matchfakta/aik-umea-ik-svenska-cupen-damer/719751/ |url-status=dead }}</ref> * [[UEFA Women's Cup]]: [[2003–04 UEFA Women's Cup|2003–04]];<ref name="titles"/> runner-up: [[2006–07 UEFA Women's Cup|2006–07]], [[2007–08 UEFA Women's Cup|2007–08]]<ref name="titles"/> '''Santos''' * [[Copa Libertadores Femenina|Copa Libertadores de Fútbol Femenino]]: [[2009 Copa Libertadores de Fútbol Femenino|2009]]<ref name="titles"/> * [[Copa do Brasil de Futebol Feminino]]: [[2009 Copa do Brasil de Futebol Feminino|2009]]<ref name="titles"/> '''FC Gold Pride''' * [[Women's Professional Soccer|WPS Championship]]: [[2010 Women's Professional Soccer season#WPS Championship|2010]]<ref name="titles"/> '''Western New York Flash''' * WPS Championship: [[2011 Women's Professional Soccer season|2011]]<ref name="titles"/> '''Tyresö FF''' * Damallsvenskan: [[2012 Damallsvenskan|2012]]<ref name="titles"/> * [[UEFA Women's Champions League]] runner-up: [[2013–14 UEFA Women's Champions League|2013–14]]<ref name="titles"/> '''FC Rosengård''' * Damallsvenskan: [[2014 Damallsvenskan|2014]], [[2015 Damallsvenskan|2015]]<ref name="titles"/> '''Brazil''' * [[Pan American Games]]: [[Football at the 2003 Pan American Games – Women's tournament|2003]], [[Football at the 2007 Pan American Games – Women's tournament|2007]]<ref name="titles"/> * [[Sudamericano Femenino]]: [[2003 Sudamericano Femenino|2003]], [[2010 Sudamericano Femenino|2010]], [[2018 Copa América Femenina|2018]]<ref name="titles"/><ref>{{cite web |title=Brasil se coronó campeón invicto de la Copa América Femenina 2018 |url=http://www.cafemchile2018.cl/noticia/96/brasil-se-corono-campeon-invicto-de-la-copa-america-femenina-2018 |website=cafemchile2018.cl |access-date=2023-07-19 |archive-date=2021-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807202325/http://www.cafemchile2018.cl/noticia/96/brasil-se-corono-campeon-invicto-de-la-copa-america-femenina-2018 |url-status=dead }}</ref> * [[FIFA Women's World Cup]] runner-up: [[2007 FIFA Women's World Cup|2007]]<ref name="titles"/> * [[Summer Olympics]] runner-up: [[Football at the 2004 Summer Olympics|2004]], [[Football at the 2008 Summer Olympics|2008]]<ref name="titles"/> '''Individual''' *[[FIFA World Player of the Year]]/[[The Best FIFA Women's Player]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/45631205|title=Luka Modric named best male player and Marta best female player at Fifa awards|date=24 September 2018|website=BBC News/Sport/Football|access-date=26 September 2018}}</ref> – Winner (6): 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2018 *[[The Best FIFA Women's Player]] – runner-up: 2016<ref>{{cite web |url=http://resources.fifa.com/mm/document/ballon-dor/general/02/86/27/26/thebest_rankingpresslist2016_neutral.pdf |title=The Best FIFA Footbal Awards - Results |website=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=9 January 2017 |access-date=9 June 2020 |archive-date=10 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110091615/http://resources.fifa.com/mm/document/ballon-dor/general/02/86/27/26/thebest_rankingpresslist2016_neutral.pdf |url-status=dead }}</ref> *[[FIFPro#FIFA FIFPRO Women's World 11|FIFPro World XI]]: 2016, 2017, 2019,<ref>{{cite web|url=https://www.fifpro.org/noticias/las-mejores-futbolistas-del-mundo-el-once-mundial/es/|title=Las mejores futbolistas: el Once Mundial - FIFPro World Players' Union|first=Raymond|last=Beaard|access-date=9 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203723/https://www.fifpro.org/noticias/las-mejores-futbolistas-del-mundo-el-once-mundial/es/|archive-date=28 July 2017|url-status=dead}}</ref> 2021<ref>{{cite web |title=The FIFA FIFPRO Women's World 11 Of 2021 - FIFPRO World Players' Union |url=https://www.fifpro.org/en/industry/world-11/2020-2021-women-s-fifa-fifpro-world-11-revealed |website=FIFPRO |access-date=2023-07-19 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118145524/https://fifpro.org/en/industry/world-11/2020-2021-women-s-fifa-fifpro-world-11-revealed |url-status=dead }}</ref> *[[Damallsvenskan]] Top Scorer: 2004, 2005, 2008<ref>[https://svenskfotboll.se/damallsvenskan/historik/skyttedrottningar-1982-/ "Allsvenska skyttedrottningar 1982–."] Svenskfotboll.se. Retrieved 28 March 2012. {{in lang|sv}}</ref> *[[FIFA U-20 Women's World Championship|FIFA U-20 Women's World Cup]] Golden Ball: [[2004 FIFA U-19 Women's World Championship#Awards|2004]]<ref name="titles"/> *[[FIFA Women's World Cup awards#Golden Boot|FIFA Women's World Cup Golden Boot]]: [[2007 FIFA Women's World Cup|2007]]<ref name="2007WC">{{cite web |title=FIFA Women's World Cup 2007™ - News - Marta sweeps the board - FIFA.com |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/news/marta-sweeps-the-board-609039 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608151628/https://www.fifa.com/womensworldcup/news/marta-sweeps-the-board-609039 |url-status=dead |archive-date=8 June 2019 |website=www.fifa.com}}</ref> *[[FIFA Women's World Cup awards#Golden Ball|FIFA Women's World Cup Golden Ball]]: [[2007 FIFA Women's World Cup|2007]]<ref name="2007WC"/> *[[Annual Women's Professional Soccer awards#Golden Boot award|WPS Golden Boot]]: 2009,<ref name="titles"/> 2010,<ref name="titles"/> 2011<ref name="titles"/> *[[Annual Women's Professional Soccer awards#Player of the Year Award|Michelle Akers Player of the Year Award]]: [[2009 Women's Professional Soccer season|2009]],<ref>{{Cite web |last= |first= |date=December 22, 2009 |title=Marta! Marta! Marta!: LA Sol Star Named FIFA Women's Player of the Year |url=https://bleacherreport.com/articles/312695-marta-marta-marta-sol-star-named-fifa-womens-player-of-the-year |access-date=January 9, 2009 |website=Bleacher Report |language=}}</ref> [[2010 Women's Professional Soccer season|2010]]<ref>{{Cite web |date=2010-09-16 |title=FC Gold Pride's Marta is WPS most valuable player |url=https://www.mercurynews.com/2010/09/16/fc-gold-prides-marta-is-wps-most-valuable-player/ |access-date=2023-01-09 |website=The Mercury News |language=en-US}}</ref> *[[Sudamericano Femenino]] Golden Boot: [[2010 South American Women's Football Championship|2010]]<ref>{{cite web |title=Brazil reign again, Colombia make history |url=https://www.fifa.com/news/brazil-reign-again-colombia-make-history-1339135 |website=www.fifa.com}}</ref> *[[Sports Illustrated Top 20 Female Athletes of the Decade (2009)|''Sports Illustrated'' Top 20 Female Athletes of the Decade (2000–2009) (#7)]]<ref>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |title=2000s: Top 20 Female Athletes |work=Sports Illustrated |date=22 December 2009 |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/magazine/specials/2000s/12/19/top.female.athletes/index.html |access-date=29 December 2009 |archive-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103091018/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/magazine/specials/2000s/12/19/top.female.athletes/index.html |url-status=dead }}</ref> *[[International Federation of Football History & Statistics#The World's Best Playmaker|IFFHS World's Best Woman Playmaker]]: 2012<ref name="Former Results">{{cite web|url=http://iffhs.de/former-results/|title=Former Results|publisher=IFFHS|access-date=13 January 2016|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924094523/https://iffhs.de/former-results/|url-status=dead}}</ref> *[[International Federation of Football History & Statistics#IFFHS Women's World Team|IFFHS Women's World Team]]: 2018<ref>{{cite web |url=https://iffhs.de/iffhs-awards-2018-the-women-world-team-2018/ |title=IFFHS AWARDS – THE WOMEN WORLD TEAM 2018 |publisher=IFFHS.de |date=1 December 2018 |access-date=5 December 2018 |archive-date=15 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515040509/https://iffhs.de/iffhs-awards-2018-the-women-world-team-2018/ |url-status=dead }}</ref> * IFFHS World's Best Woman Player of the Decade 2011–2020<ref>{{cite web |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/953 |title=IFFHS WORLD'S BEST WOMAN PLAYER OF THE DECADE 2011-2020 |work=IFFHS |date=7 February 2021 |access-date=19 July 2023 |archive-date=8 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108044318/https://www.iffhs.com/index.php/posts/953 |url-status=dead }}</ref> * IFFHS CONMEBOL Best Woman Player of the Decade 2011–2020<ref>{{cite web |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/939 |title=IFFHS BEST WOMAN PLAYER - CONMEBOL - OF THE DECADE 2011-2020 |work=IFFHS |date=2 February 2021 |access-date=19 July 2023 |archive-date=6 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106171304/https://www.iffhs.com/index.php/posts/939 |url-status=dead }}</ref> * [[International Federation of Football History & Statistics#Women Team of the Decade (2011–2020)|IFFHS World's Woman Team of the Decade]] 2011–2020<ref>{{cite web |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/918 |title=IFFHS WORLD'S WOMAN TEAM OF THE DECADE 2011-2020 |work=IFFHS |date=25 January 2021 |access-date=19 July 2023 |archive-date=18 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218231349/https://www.iffhs.com/index.php/posts/918 |url-status=dead }}</ref> * [[International Federation of Football History & Statistics#IFFHS CONMEBOL Woman Team of the Decade 2011–2020|IFFHS CONMEBOL Woman Team of the Decade]] 2011–2020<ref>{{cite web |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/920 |title=IFFHS WOMAN TEAM - CONMEBOL - OF THE DECADE 2011-2020 |work=IFFHS |date=26 January 2021 |access-date=19 July 2023 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612130225/https://www.iffhs.com/index.php/posts/920 |url-status=dead }}</ref> '''Taarihi nima''' * [[FIFA Women's World Cup]] all-time record goalscorer (17)<ref>{{cite web |title=Women's World Cup: Brazil forward Marta breaks men's and women's tournament goal record |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48685664 |website=BBC Sport |language=en-gb |date=19 June 2019}}</ref> ==Lihimi m-pahi== * [[List of Olympic medalists in football]] * [[List of women's footballers with 100 or more international caps]] {{Clear}} == Kundivihira == <references group="lower-alpha" /> b9eltcvazcc248ix2gzp9wo7i7pavyx Module:Params 828 21476 144044 143259 2026-07-16T06:49:09Z Grufo 8683 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 144044 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- PRIVATE ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest` local function copy_table_maxn (dest, src, len) local idx = 1 for key, val in pairs(src) do dest[key], idx = val, idx + 1 if idx > len then break end end return dest end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_key_list_sorted (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 0, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nn = nn + 1 nums[nn] = key else nw = nw + 1 words[nw] = key end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn, nw end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_parameter_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_parameter_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Possible modes for the `reassigning` modifier local a_modes = { duplicate = 0, transfer = 1, provide = 2, spare = 3, sacrifice = 4 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`, -- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue` -- `without_sorting` --[[ Private constants ]]-- --------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the `frame.args` -- metatable to be copied into a regular table; if they are modifiers they also -- guarantee that they will make their own (modified) copy available local refpipe = { call_for_each_group = true, --coins = true, count = true, evaluating = true, for_each = true, list = true, list_values = true, list_maybe_with_names = true, value_of = true } -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, keeping_at_most = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, --renaming_to_values = true, shifting = true, splicing = true, --swapping_names_and_values = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} --[[ Private functions ]]-- --------------------------- -- Create a new context local function context_new (child_frame) local main_frame = child_frame:getParent() return { frame = main_frame, opipe = child_frame.args, oparams = main_frame.args, firstposonly = static_iface, iterfunc = pairs, sorttype = 0, n_parents = 0, n_children = 0, n_available = maxfill } end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, n_forward) local nextfn if ctx.pipe[n_forward] ~= nil then nextfn = ctx.pipe[n_forward]:match'^%s*(.*%S)' end if nextfn == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[nextfn] == nil then if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end remove_numeric_keys(ctx.pipe, 1, n_forward) return library[nextfn] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings_from_opts (dest, opts, start_from) local cmd if opts[start_from] == nil then return start_from - 1 end cmd = opts[start_from]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/') :match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return start_from end local vname, chr local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), start_from + 1 for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val], amap[key] = opts[argc], nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function new_substack (ctx) local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {} if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end ctx.n_children = currsnap return newparams end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) if raw_arg == nil then return nil, 1, false end local trarg = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$' if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, trarg end local tmp = sortfunctions[trarg] if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end return tmp or nil, 2, true, trarg end -- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]| -- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params) local tnamed, tmp1, tmp2 local pin, tbl, mem = start_from, {}, {} while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)' if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = nil, src[pin + 2], pin + 3 --[[ elseif tmp1 == 'expose' then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2 ]]-- elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 2]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[get_parameter_name(src[pin + 1])], pin = tmp2, tmp2, pin + 3 else break end end local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil) for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end tmp1 = tonumber(src[pin]) if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then if tmp1 < 0 then tmp1 = -1 end tmp2 = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end pin = pin + tmp1 + 1 end if tnamed ~= nil then for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end end return tbl, pin, tnew, mem end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, n_skip, default_style, params) local style, shf local tmp = src[n_skip + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, n_skip - 1 else shf = n_skip end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist, params) tmp = style[1] if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, whoami) if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local ptn, repl, nmax, argc = opts[1], opts[2], tonumber(opts[3]), 3 if nmax ~= nil or (opts[3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then argc = 4 end local flg = opts[argc] if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl) end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, whoami) local keyw local ptns, state, nptns, cnt = {}, 0, 0, 1 for _, val in ipairs(opts) do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { val, false, false } else keyw = val:match'^%s*(.*%S)' if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or ( state > 0 and mkeywords[keyw] > 0 ) then break else state = mkeywords[keyw] if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end cnt = cnt + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, cnt end -- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and -- `evaluating` modifiers local function load_parse_opts (opts, start_from, isp, psp) local tmp local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain = { true, true, true }, 3, start_from, true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] if tmp == nil then break end tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$' if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tmp] trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil else break end argc = argc + 1 until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg], margs[varg] = key, val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg], rargs[varg] = key, val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix, gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix, gid = '', key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local idx, s_pos, skel, canvas = 1, 1, {}, {} local e_pos = string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx] = target:sub(s_pos, e_pos - 1) skel[idx + 1] = target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx = idx + 2 s_pos = e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`, -- `reinterpreting` and `evaluating`) local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2 local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return idx end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return idx end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx], idx = val, idx + 1 until pos2 == nil return idx end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return idx end -- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering` local function make_child (ctx, src, whoami) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len == 0 then local stack = new_substack(ctx) for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end return len == nil and 1 or 2 end if len < 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len) return 2 end -- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values` local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end local currsnap = ctx.n_children local stack = ctx.children[currsnap] for key, val in pairs(memoryslots) do if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local argc local tbl, vars = ctx.params, {} local sortfn, varsarg0, do_sort, tmp = load_sort_opt(opts[2]) if varsarg0 == 2 then tmp = opts[3] and opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$' end if tmp == 'with_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami) else if tmp == 'without_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 end argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) end if argc < varsarg0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end if next(tbl) == nil then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc end local cache, len if do_sort then local words cache, words, len, tmp = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else len, cache = 0, {} for key in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = key end end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = table.concat(pmap) } return argc end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx) local retval, tbl, nmax = {}, ctx.params, table.maxn(ctx.pipe) if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(ctx.pipe) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tbl = ctx.params if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset ~= -1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(ctx.params) do fn_seq(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) local sequence = {} for key, val in ipairs(tbl) do sequence[key] = val end if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if sequence[nums[idx]] then fn_seq(nums[idx], sequence[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Modifiers ]]-- ------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local argc = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, 1) if argc < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, argc + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to library.scoring = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end local tmp local retval, opts = 0, ctx.pipe for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end if opts[2] ~= nil then tmp = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == 'in_substack' then new_substack(ctx)[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, 3) end ctx.params[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, tmp == 'here' and 3 or 2) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.pipe[1], ctx.params, {}, 1, nil, -1 if newval == nil then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end tmp[key], nnums = val, nnums + 1 end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax, 1 do tbl[idx] = newval end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len, 1 do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut, 1 do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin, nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax, 1 do tbl[idx - lshift], tbl[idx] = tbl[idx], nil end end end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local idx = tonumber(ctx.pipe[1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local last = tonumber(ctx.pipe[1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local nmax, nmin local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tmp local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 0 for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nsize = nsize + 1 cache[nsize] = key end end table.sort(cache) for idx = math.floor(nsize / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx + 1] ] tbl[cache[nsize - idx + 1] ] = tmp end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn if ctx.pipe[1] ~= nil then sortfn = sortfunctions[ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, 1) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp2, argc, pos, refp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp1 = opts[1] if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[2]), 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[2]), 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl tmp1 = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (tmp1 == nil or tmp1 < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to add cannot be zero', 0) end if tmp1 == nil or tmp1 < 0 or math.floor(tmp1) ~= tmp1 then return context_iterate(ctx, argc) end tmp2 = argc - pos + 1 for key = pos, pos + tmp1 - 1 do tbl[key] = opts[key + tmp2] end return context_iterate(ctx, argc + tmp1 + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = ctx.pipe[2] return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_parameter_name(ctx.pipe[1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = ctx.pipe[2] end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to library.reassigning = function (ctx) local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end local mode local src = get_parameter_name(opts[1]) local val = tbl[src] if opts[3] ~= nil then mode = a_modes[opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$'] end local argc = mode == nil and 3 or 4 if val == nil then return context_iterate(ctx, argc) end local dest = get_parameter_name(opts[2]) if mode == 1 or mode == 4 or (mode == 3 and tbl[dest] == nil) then tbl[src] = nil end if mode == nil or mode < 2 or tbl[dest] == nil then tbl[dest] = val end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil then ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = nil return context_iterate(ctx, 2) end local key = tonumber(ctx.pipe[1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, ptn local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_matching') local tbl, newparams = ctx.params, {} for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_not_matching') local tbl = ctx.params if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc) end local yesmatch, ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local nomatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_matching') for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local yesmatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_not_matching') for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to library.keeping_at_most = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len) return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local tbl, mix = ctx.params, ctx.pipe[1] if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_names|pipe to --[[ library.mapping_to_names = function (ctx) local tbl = ctx.params for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache, len local tbl = ctx.params local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[1]) if do_sort then local words, wl cache, words, len, wl = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else len, cache = 0, {} for _, val in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of -- additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument -- N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_parameter_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn], tbl[get_parameter_name(repl)] = nil, val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache = {} if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_parameter_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_values|pipe to --[[ library.renaming_to_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for _, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = val end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, argc, tbl, mem = load_child_opts(ctx.pipe, 2, 0, ctx.params) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end tmp = ctx.pipe[1] if tmp ~= nil then tmp = tmp:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local groups = make_groups(tbl) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0], model.args = gid, group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_parameter_name(opts[1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '!', ':') if opts[1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then ctx.pipe = copy_or_ref_table(opts, opts ~= ctx.opipe) return context_iterate(ctx, argc) end local new_opts, cache = {}, {} local shift = parse_parameter_string(cache, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) - argc for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val elseif key >= argc then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do new_opts[key] = val end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local tmp local mix_k = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache, mix_v = {}, ctx.pipe[2] if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_parameter_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|swapping_names_and_values|pipe to --[[ library.swapping_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = key end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tname = ctx.pipe[1] if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mname = ctx.pipe[1] if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = ctx.pipe[2] if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if ctx.pipe[3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local magic = ctx.pipe[1] if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to library.snapshotting = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting')) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to library.remembering = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering')) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl, ncurrparent = ctx.params, ctx.n_parents + 1 if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if ctx.pipe[1] ~= nil and ctx.pipe[1]:match'^%s*new%s*$' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children = ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local tmp = ctx.n_parents local parent = tmp < 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp] tmp = get_parameter_name(opts[1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to library.recalling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|finding|parameter name|pipe to --[[ library.finding = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) local parent for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do parent = ctx.parents[idx] if parent[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = parent[arg] return context_iterate(ctx, 2) end end if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to --[[ library.picking = function (ctx) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end if ctx.n_parents < 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len) else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil, ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to library.setting_by_flushing = function (ctx) set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing') return context_iterate(ctx, 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2] -- |[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 2) local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|coins|[first coin = value 1]|[second coin = value -- 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.coins = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = opts[get_parameter_name(val)] end return library.list_values(ctx) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|unique_coins|[first coin = value 1]|[second coin = -- value 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.unique_coins = function (ctx) local tmp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tmp = get_parameter_name(val) tbl[key], opts[tmp] = opts[tmp], nil end return library.list_values(ctx) end ]] -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params(ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2 ret[nss] = table.concat(cnv) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...] -- |[named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname, fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' remove_numeric_keys(opts, 1, 1) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1] -- |[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local tmp if ctx.pipe[1] ~= nil then tmp = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local opts, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then opts[key - 1] = val else opts[key] = val end end ctx.pipe = opts ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params(ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(opts) do group[key] = val end group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, false) ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 1)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (frame) return frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, refpipe[fname]) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) jm8x5ug81bre69dpt2csm0n3owsmu2i Robert Lewandowski 0 22844 144029 143661 2026-07-16T03:09:39Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144029 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Robert Lewandowski''' ({{IPA-pl|ˈrɔbɛrt lɛvanˈdɔfskʲi|-|Pl-Robert Lewandowski.ogg}}; bɛ dɔɣi o la silimin gɔli August biɛɣ'pishi ni yini dali yuuni 1988)o nyɛla Polish [[Association football|boliŋmɛri]] baŋda ŋun ŋmɛri [[Forward (association football)#Striker|tooni]] n-tiri [[La Liga]] club [[FC Barcelona|Barcelona]] ka nyɛ [[Captain (association football)|boliŋmɛri kpɛma(captains)]] zaŋti [[Poland national football team|Poland national team]]. Niriba pam mi o ka di nyɛla o bolli ŋmɛbu shee, baŋsim ni o pɔri dibu, Lewandowski nyɛla ŋun pahi dunia tooni boliŋmɛri baŋdiba zuɣu ka lahi nyɛ boliŋmɛri baŋda zaŋti [[Bundesliga]] mini [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] taarihi ni. O nyɛla ŋun di pɔri din gari [[List of footballers with 500 or more goals|600 senior career goals]] zaŋti o bolli ŋmɛri yili(club) mini o tiŋgbani. Din daa niŋ ka o lɛbi pɔri diri gonaatiɛ(top scorer) buta ni mini buyi ni n-ti Polish football ni [[Znicz Pruszków]] nyaaŋa, Lewandowski daa chaŋ top-flight [[Lech Poznań]], ka daa sɔŋ team ŋɔ ka bɛ kpaɣi yuuni [[2009–10 Ekstraklasa]]. Yuuni 2010, o daa chaŋ la [[Borussia Dortmund]], ni ka o daa deei pina pam n-ti pahi [[Meisterschale|Bundesliga title]] nim dibaa ayi pani taba ni [[2013–14 Bundesliga#Top scorers|league's top goalscorer]] pini. Yuuni 2013, o daa lahi chaŋ Dortmund yuuni [[2013 UEFA Champions League Final]]. Pɔi ka yuuni [[2014–15 Bundesliga|2014–15 season]] daa piligi, Lewandowski daa saɣi ya ka daa pahi Dortmund's domestic rivals, [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]], ka di daa lee nyɛ [[Free transfer (association football)|free transfer]]. Munich, o daa kpaɣi la Bundesliga title. Lewandowski daa nyɛla ŋun be Bayern's [[UEFA Champions League]] kpaɣibu yuuni [[2019–20 UEFA Champions League|2019–20]] ka daa lee nyɛ [[Treble (association football)|treble]]. O nyɛla boliŋmɛriba ayi la ni yino, ni [[Johan Cruyff]], ban nya European treble ka lahi nyɛ highest goalscorer bolla koŋkoba ŋmɛbu dibaa ata.<ref>{{Cite web |date=24 August 2020 |title=Lewandowski claims his own personal treble |url=https://fcbayern.com/en/news/2020/08/champions-league-2020/lewandowski-claims-his-own-personal-treble |access-date=2023-05-10 |website=FC Bayern Munich}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kappel |first=David |date=24 August 2020 |title=Robert Lewandowski First To Win Treble & End Up As Top Goalscorers In All Competitions |url=https://www.snl24.com/soccerladuma/international/messi-ronaldo-neymar-mbappe-watch/robert-lewandowski-first-to-win-treble-end-up-as-top-goalscorers-in-all-competitions-20200824 |access-date=2023-05-10 |website=Soccer Laduma}}</ref> Yuuni 2022, o daa dihi o nuu gbana zuɣu n-ti [[FC Barcelona|Barcelona]], ni ka o kpaɣi [[2022–23 Supercopa de España|Supercopa de España]], [[2022–23 La Liga|La Liga]] title n-ti pahi [[Pichichi Trophy]] o tuuli yuuni. O daa piligi la tiŋduya bolla ŋmɛ n-ti Poland tum yuuni 2008, Lewandowski nyɛla ŋun nya kɔpu nim din kalinli yiɣisi 142 ka daa nyɛ ŋun be o team shɛli din daa kpaɣi [[UEFA European Championship]] yuuni [[UEFA Euro 2012|2012]], [[UEFA Euro 2016|2016]], n-ti pahi yuuni [[UEFA Euro 2020|2020]], ni [[FIFA World Cup]] yuuni [[2018 FIFA World Cup|2018]] mini yuuni [[2022 FIFA World Cup|2022]]. O mali la tiŋduya pɔri pihinii yini ka, Lewandowski nyɛla saha kam pɔri diri gonaatiɛ (all-time top scorer) zaŋti Poland ka nyɛ [[List of men's footballers with 50 or more international goals|third overall men's international goalscorer in Europe]], o doli la [[Ferenc Puskás]] (84) mini [[Cristiano Ronaldo]] (123) nyaaŋa.<ref>{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d81f47dfe05-e92503acfb7d-1000--europe-s-top-international-scorers/ |title=Europe's top international scorers: Cristiano Ronaldo out in front |website=www.uefa.com |date=13 June 2022 |access-date=14 July 2022 }}</ref> O daa deei la [[IFFHS World's Best International Goal Scorer|IFFHS World's Best International Goal Scorer Award]] yuuni 2015 mini yuuni 2021, [[International Federation of Football History & Statistics#The World's Best Top Goal Scorer|IFFHS World's Best Top Goal Scorer Award]] yuuni 2020 mini yuuni 2021, n-ti pahi [[IFFHS World's Best Top Division Goal Scorer|IFFHS World's Best Top Division Goal Scorer Award]] yuuni 2021. O daa lahi di [[IFFHS World's Best Player]] yuuni 2020 mini yuuni 2021 ni[[European Golden Shoe]] yuuni 2020–21 n-ti pahi yuuni 2021–22 seasons. Bɛ daa pii la Lewandowski [[Piłka nożna magazine plebiscite|Polish Footballer of the Year]] ʒiʒii bupinyini ka di nyɛ taarihi n-ti pahi [[Polish Sports Personality of the Year]] ʒiʒii buta. Din pahira , o kpaɣi la [[Gerd Müller Trophy]] buyi zuɣu , yuuni 2021 mini yuuni 2022. Yuuni 2020, Lewandowski daa di la [[The Best FIFA Men's Player|Best FIFA Men's Player Award]] (ka daa lɛbi di li yuuni 2021) ni [[UEFA Men's Player of the Year Award]]. Bɛ piigi o la [[UEFA Team of the Year]] buyi. Ŋun lahi nyɛ [[List of UEFA Champions League top scorers#All-time top scorers|third-highest goalscorer]] taarihi puuni zaŋti [[UEFA Champions League|Champions League]]. Bɛ pii la Lewandowski [[Vereinigung der Vertragsfußballspieler|VDV Bundesliga Player of the Season]] ʒiʒii bunu ka di nyɛ taarihi. O nyɛla ŋun di pɔri din kalinli gari 300 Bundesliga ([[List of Bundesliga top scorers|second-highest goalscorer of all time in Bundesliga]], o doli la [[Gerd Müller]]'s 365 pɔri nyaaŋa Bundesliga pɔri puuni). Yuuni 2015, o ni daa ŋmɛri bolli n-tiri Bayern, o daa di la pɔri anu ka saha daa na bi paai minti awɔi bɛ mini [[VfL Wolfsburg]], boliŋmɛri so ŋun di pɔri yomyom pani taba Bundesliga taarihi ni n-ti pahi [[Big Five (association football)|major European football league]] kam ka dizuɣu daa chɛ ka o di [[Guinness World Records]] dibaa anahi .<ref>{{Cite web |date=1 December 2015 |title=Robert Lewandowski receives awards for five-goal feat |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34979052 |access-date=12 July 2022 |website=BBC Sport}}</ref> Din pahira, o nyɛla ŋun deei[[List of Bundesliga top scorers by season|Bundesliga Top Scorer Award]] yuma ayopɔin, din na yoli niŋ nyɛ yuuni [[2020–21 Bundesliga]] din ni ka o daa di pɔri pihinahi ni yini ka daa gari Gerd Müller's Bundesliga pɔri diri taarihi din nyɛ pɔri pihinahi, o daa zali la taarihi ŋɔ yuuni [[1971–72 Bundesliga|1971–72]].<ref>{{Cite web|title=How Robert Lewandowski broke Gerd Müller's 40-goal Bundesliga record|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/can-robert-lewandowski-break-gerd-muller-s-40-goal-record-bayern-munich-7491|website=Bundesliga|access-date=19 June 2021}}</ref> Silimin gɔli November biɛɣ'pihita dali yuuni 2021, o daa dɔni la buyi [[2021 Ballon d'Or|Ballon d'Or]], ka ŋun daa di li [[Lionel Messi]] daa mali punchɛ nim pihita ni ata gari o. ==Club tuma== ===Piligu tuma=== {{Quote box|width=32%|align=right|quote="When I was six, I remember [[Roberto Baggio]] at the 1994 World Cup. When I was between 10 and 14, [[Alessandro Del Piero]] was the best player for me. Then my idol was [[Thierry Henry]]. He was amazing – it wasn't just how he scored the goals but what he did for the team."|source=—Lewandowski on his childhood role models<ref>{{cite news |url=https://www.fourfourtwo.com/news/robert-lewandowski-names-arsenal-player-who-was-his-idol |title=Robert Lewandowski names the Arsenal player who was his idol |last=Mackenzie |first=Alasdair |date=7 March 2019 |website=[[FourFourTwo]] |access-date=19 August 2020}}</ref>}} Bɛ daa dɔɣi la Lewandowski [[Warsaw]]<ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.co.uk/football/robert-lewandowski_prs141648/person.shtml |title=Robert Lewandowski |website=[[Eurosport]] |access-date=21 March 2020}}</ref> ka lee zooi [[Leszno, Warsaw West County|Leszno]], [[Warsaw West County]].<ref>{{cite news |last=Gontarczyk |first=Karolina |date=26 April 2019 |title=Otwarte spotkanie z Robertem Lewandowskim w Lesznie |trans-title=Open meeting with Robert Lewandowski in Leszno |url=http://zachodniemazowsze.info/2019/04/otwarte-spotkanie-robertem-lewandowskim-lesznie/ |work=Zachodnie Mazowsze |access-date=21 March 2020}}</ref> O daa piligi la o bolli ŋmɛ tuma zaŋti local club, Partyzant Leszno ka di pala bɛ daa gbaai la alikawli.<ref>{{cite news |last1=Hurkowski |first1=Rafał |last2=Murawski |first2=Robert |date=25 August 2015 |title=Śladami Lewandowskiego: Partyzant Leszno |trans-title=Lewandowski's Steps: Partyzant Leszno |url=https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2015-08-25/sladami-lewandowskiego-partyzant-leszno/ |language=Polish |work=[[Polsat Sport]] |location=Warsaw |publisher=[[Cyfrowy Polsat]] |access-date=5 June 2019}}</ref> Yuuni 1997, o daa pahi la MKS Varsovia Warsaw, ni ka o daa ŋmɛ bolli yuma ayopɔin.<ref name="bajka">{{cite news |last=Cegliński |first=Łukasz |date=11 September 2008 |title=Bajka o Robercie Lewandowskim |trans-title=The Tale of Robert Lewandowski |url=http://www.sport.pl/celebrities/1,96810,5686861,Bajka_o_Robercie_Lewandowskim.html |language=Polish |work=[[Agora (company)#Gazeta.pl|Sport.pl]] |location=Warsaw |publisher=[[Agora (company)|Agora]] |access-date=1 May 2012}}</ref> Yuuni shɛli din daa paya na maa o daa chaŋ [[III liga|4th tier]] side Delta Warsaw, ni ka o daa niŋ kpaŋmaŋ tooi ŋmɛ tuuli team, ka daa di pɔri anahi.<ref>{{Cite web |last=Kuna |first=Tomasz |title=.: liga polska |url=http://www.90minut.pl/strzelcy.php?id=1357 |access-date=19 November 2012 |publisher=90minut.pl |language=pl}}</ref> {{ill|2006–07 III liga|lt=2006–07|pl|III liga polska w piłce nożnej (2006/2007)}}, Lewandowski n-daa nyɛ [[II liga|Polish third division]]'s pɔri diri gonaatiɛ (top goalscorer) ni pɔri pinaanu, ka di daa sɔŋ [[Znicz Pruszków]] daa nya kpaŋmaŋ pini.<ref name="krol">{{Cite news |last=Leśniowski |first=Piotr |date=26 May 2008 |title="Kolejorz" walczy o króla |language=Polish |work=[[Gazeta Wyborcza]] |url=http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,5158528,20080527PO-DLO_D,Kolejorz_walczy_o_krola,.html |access-date=1 December 2013}}</ref> [[2007–08 II liga|Yuuni shɛli din daa paya na maa]], o daa nyɛla [[2007–08 II liga#Top goalscorers|top scorer]] zaŋti [[I liga|Polish second highest division]] ni pɔri pishi ni yini.<ref name="krol" /> ==Career statistics== ===Club=== {{updated|match played 4 June 2023|<ref name="ClubMatches"/><ref>{{Cite web |title=Robert Lewandowski |url=http://espnfc.com/player/_/id/125824/robert-lewandowski?cc=4716 |access-date=8 February 2013 |publisher=ESPN FC}}</ref>}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Appearances and goals by club, season and competition |- !rowspan="2"|Club !rowspan="2"|Season !colspan="3"|League !colspan="2"|National cup{{efn|Includes [[Polish Cup]], [[DFB-Pokal]], [[Copa del Rey]]}} !colspan="2"|Europe !colspan="2"|Other !colspan="2"|Total |- !Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |Delta Warsaw |{{nowrap|[[2004–05 IV liga|2004–05]]}} |[[III liga|IV liga]] |17||4||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||19||4 |- |[[Legia Warsaw II]] |[[2005–06 III liga|2005–06]] |[[II liga|III liga]] |13||2||1||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||14||4 |- |Znicz II Pruszków |[[2006–07 VII liga|2006–07]] |[[Klasa A]] |2||6||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2||6 |- |rowspan="3"|[[Znicz Pruszków]] |[[2006–07 III liga|2006–07]] |III liga |27||15||5||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||17 |- |[[2007–08 II liga|2007–08]] |[[I liga|II liga]] |32||21||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||34||21 |- !colspan="2"|Total !59!!36!!7!!2!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!66!!38 |- |rowspan="3"|[[Lech Poznań]] |[[2008–09 Ekstraklasa|2008–09]] |[[Ekstraklasa]] |30||14||6||2||12{{efn|Appearances in [[UEFA Cup]]}}||4||colspan="2"|—||48||20 |- |[[2009–10 Ekstraklasa|2009–10]] |Ekstraklasa |28||18||1||0||4{{efn|name=UEL|Appearances in [[UEFA Europa League]]}}||2||1{{efn|Appearance in [[Polish Super Cup]]}}||1||34||21 |- !colspan="2"|Total !58!!32!!7!!2!!16!!6!!1!!1!!82!!41 |- |rowspan="5"|[[Borussia Dortmund]] |[[2010–11 Borussia Dortmund season|2010–11]] |[[Bundesliga]] |33||8||2||0||8{{efn|name=UEL}}||1||colspan="2"|—||43||9 |- |[[2011–12 Borussia Dortmund season|2011–12]] |Bundesliga |34||22||6||7||6{{efn|name=CL|Appearances in [[UEFA Champions League]]}}||1||1{{efn|name=Sup|Appearance in [[DFL-Supercup]]}}||0||47||30 |- |[[2012–13 Borussia Dortmund season|2012–13]] |Bundesliga |31||24||4||1||13{{efn|name=CL}}||10||1{{efn|name=Sup}}||1||49||36 |- |[[2013–14 Borussia Dortmund season|2013–14]] |Bundesliga |33||20||5||2||9{{efn|name=CL}}||6||1{{efn|name=Sup}}||0||48||28 |- !colspan="2"|Total !131!!74!!17!!10!!36!!18!!3!!1!!187!!103 |- |rowspan="9"|[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |[[2014–15 FC Bayern Munich season|2014–15]] |Bundesliga |31||17||5||2||12{{efn|name=CL}}||6||1{{efn|name=Sup}}||0||49||25 |- |[[2015–16 FC Bayern Munich season|2015–16]] |Bundesliga |32||30||6||3||12{{efn|name=CL}}||9||1{{efn|name=Sup}}||0||51||42 |- |[[2016–17 FC Bayern Munich season|2016–17]] |Bundesliga |33||30||4||5||9{{efn|name=CL}}||8||1{{efn|name=Sup}}||0||47||43 |- |[[2017–18 FC Bayern Munich season|2017–18]] |Bundesliga |30||29||6||6||11{{efn|name=CL}}||5||1{{efn|name=Sup}}||1||48||41 |- |[[2018–19 FC Bayern Munich season|2018–19]] |Bundesliga |33||22||5||7||8{{efn|name=CL}}||8||1{{efn|name=Sup}}||3||47||40 |- |[[2019–20 FC Bayern Munich season|2019–20]] |Bundesliga |31||34||5||6||10{{efn|name=CL}}||15||1{{efn|name=Sup}}||0||47||55 |- |[[2020–21 FC Bayern Munich season|2020–21]] |Bundesliga |29||41||1||0||6{{efn|name=CL}}||5||4{{efn|One appearance in DFL-Supercup, two appearances and two goals in [[FIFA Club World Cup]], one appearance in [[UEFA Super Cup]]}}||2||40||48 |- |[[2021–22 FC Bayern Munich season|2021–22]] |Bundesliga |34||35||1||0||10{{efn|name=CL}}||13||1{{efn|name=Sup}}||2||46||50 |- !colspan="2"|Total !253!!238!!33!!29!!78!!69!!11!!8!!375!!344 |- |[[FC Barcelona|Barcelona]] |[[2022–23 FC Barcelona season|2022–23]] |[[La Liga]] |34||23||3||2||7{{efn|Five appearances and five goals in UEFA Champions League, two appearances and one goal in UEFA Europa League}}||6||2{{efn|name=SDE|Appearances in [[Supercopa de España]]}}||2||46||33 |- !colspan="3"|Career total !566!!415!!70!!47!!136!!99!!17!!12!!792!!573 |} ===International=== {{further|List of international goals scored by Robert Lewandowski}} {{updated|match played 20 June 2023|<ref name="nft">{{NFT player |id=27416 |name=Robert Lewandowski |access-date=19 July 2022}}</ref>}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Appearances and goals by national team and year |- !National team!!Year!!Apps!!Goals |- |rowspan="16"|[[Poland national football team|Poland]] |2008||4||2 |- |2009||12||1 |- |2010||13||6 |- |2011||11||3 |- |2012||10||2 |- |2013||10||3 |- |2014||6||5 |- |2015||7||11 |- |2016||12||8 |- |2017||6||9 |- |2018||11||4 |- |2019||10||6 |- |2020||4||2 |- |2021||12||11 |- |2022||10||4 |- |2023||4||1 |- !colspan="2"|Total||142||79 |} ==Honours== '''Znicz Pruszków''' * [[II liga|III liga]]: [[:pl:III liga polska w piłce nożnej (2006/2007)|2006–07]] '''Lech Poznań'''<ref name="Soccerway">{{cite web |title=R. Lewandowski |url=https://int.soccerway.com/players/robert-lewandowski/41310/ |access-date=18 July 2014 |website=Soccerway}}</ref> * [[Ekstraklasa]]: [[2009–10 Ekstraklasa|2009–10]] * [[Polish Cup]]: [[2008–09 Polish Cup|2008–09]] * [[Polish Super Cup]]: [[2009 Polish Super Cup|2009]] '''Borussia Dortmund'''<ref name="Soccerway" /> * [[Bundesliga]]: [[2010–11 Bundesliga|2010–11]], [[2011–12 Bundesliga|2011–12]] * [[DFB-Pokal]]: [[2011–12 DFB-Pokal|2011–12]] * [[DFL-Supercup]]: [[2013 DFL-Supercup|2013]] * [[UEFA Champions League]] runner-up: [[2012–13 UEFA Champions League|2012–13]] '''Bayern Munich''' * Bundesliga: [[2014–15 Bundesliga|2014–15]], [[2015–16 Bundesliga|2015–16]], [[2016–17 Bundesliga|2016–17]], [[2017–18 Bundesliga|2017–18]], [[2018–19 Bundesliga|2018–19]], [[2019–20 Bundesliga|2019–20]], [[2020–21 Bundesliga|2020–21]], [[2021–22 Bundesliga|2021–22]] * DFB-Pokal: [[2015–16 DFB-Pokal|2015–16]], [[2018–19 DFB-Pokal|2018–19]], [[2019–20 DFB-Pokal|2019–20]] * DFL-Supercup: [[2016 DFL-Supercup|2016]], [[2017 DFL-Supercup|2017]], [[2018 DFL-Supercup|2018]], [[2020 DFL-Supercup|2020]],<ref>{{cite web | url = https://www.thescore.com/deu_fed/news/2032473 | title = Bayern Munich win DFL-Supercup to claim 5th trophy of 2020 | website = thescore.com| language = en | access-date = 17 January 2022}}</ref> [[2021 DFL-Supercup|2021]]<ref>{{cite news |date=17 August 2021 |title=Two goals from Robert Lewandowski helped Bayern to a 3-1 win over Borussia Dortmund in the DFL-Supercup 2021 |publisher=eurosport.com |url=https://www.eurosport.com/football/dfl-supercup/2021-2022/bayern-munich-lift-second-successive-super-cup-with-robert-lewandowski-inspired-win-over-borussia-do_sto8494848/story.shtml |access-date=17 August 2021}}</ref> * UEFA Champions League: [[2019–20 UEFA Champions League|2019–20]]<ref>{{cite web |date=23 July 2020 |title=Bayern win the Champions League |url=https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4165270/bayern-munich-win-the-champions-league-how-social-media-reacted-to-the-bavarians-being-kings-of-europe |access-date=23 July 2020 |publisher=ESPN}}</ref> * [[UEFA Super Cup]]: [[2020 UEFA Super Cup|2020]]<ref>{{cite web |date=24 September 2020 |title=Super Cup: Bayern Munich complete quadruple amid coronavirus concerns |url=https://www.dw.com/en/super-cup-bayern-munich-complete-quadruple-amid-coronavirus-concerns/a-55040165 |access-date=25 September 2020 |publisher=Deutsche Welle}}</ref> * [[FIFA Club World Cup]]: [[2020 FIFA Club World Cup|2020]]<ref>{{cite news |date=11 February 2021 |title=Pavard completes sextuple for dominant Bayern |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/pavard-completes-sextuple-for-dominant-bayern |access-date=11 February 2021}}</ref> '''Barcelona''' *[[La Liga]]: [[2022–23 La Liga|2022–23]]<ref>{{cite news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223 |title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23! |website=FC Barcelona |date=14 May 2023}}</ref> *[[Supercopa de España]]: [[2022–23 Supercopa de España|2022–23]]<ref>{{Cite web |last=Baynes |first=Ciaran |date=15 January 2023 |title=Real Madrid 1-3 Barcelona: Gavi stars as Barca dominate to win Spanish Super Cup |url=https://www.eurosport.com/football/spanish-supercopa/2022-2023/spanish-super-cup-final-live-real-madrid-v-barcelona_sto9316880/story.shtml |access-date=16 January 2023 |website=Euro Sport}}</ref> '''Individual''' * [[Gerd Müller Trophy|Ballon d'Or Striker of the Year / Gerd Müller Trophy]]: 2021,<ref name="Best Striker"/> 2022<ref>{{Cite news |date=17 October 2022 |title=Le trophée Gerd Müller 2022 attribué à Robert Lewandowski |language=fr |trans-title=The 2022 Gerd Müller Trophy awarded to Robert Lewandowski |publisher=L'Équipe |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Le-trophee-gerd-muller-2022-attribue-a-robert-lewandowski/1359901 |access-date=18 October 2022}}</ref> * [[European Golden Shoe]]: 2020–21,<ref>{{cite news |date=24 May 2021 |title=European Golden Shoe 2020/21: Lewandowski wins with Messi & Ronaldo on podium |work=Football Critic |url=https://www.footballcritic.com/news/european-golden-shoe-2020-21-lewandowski-messi-haaland-ronaldo/1611 |access-date=24 May 2021}}</ref> 2021–22<ref name="neogol"/> * [[The Best FIFA Men's Player]]: [[The Best FIFA Football Awards 2020|2020]],<ref name=":1">{{cite web |first=Ben |last=Church |date=17 December 2020 |title=Lewandowski and Bronze named players of the year at Best FIFA Football Awards |url=https://edition.cnn.com/2020/12/17/football/robert-lewandowski-lucy-bronze-fifa-best-award-spt-intl/index.html |access-date=17 December 2020 |publisher=CNN}}</ref><ref name=":0">{{cite web |date=17 December 2020 |title=The Best FIFA Football Awards™ – The Best FIFA Men's Player |url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/best-fifa-mens-player/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107113413/http://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/best-fifa-mens-player/ |url-status=dead |archive-date=7 November 2016 |access-date=17 December 2020 |publisher=FIFA}}</ref> [[The Best FIFA Football Awards 2021|2021]]<ref>{{Cite web | title = Robert Lewandowski beats Lionel Messi to Best FIFA Men's Player award | url = https://www.eurosport.com/football/robert-lewandowski-beats-lionel-messi-to-best-fifa-mens-player-award_sto8717611/story.shtml | date = 17 January 2022 | access-date = 17 January 2022 | website = Eurosport}}</ref> * [[FIFPro#FIFA FIFPro Men's World11|FIFA FIFPro World11]]: [[The Best FIFA Football Awards 2020#FIFA FIFPro Men's World11|2020]],<ref>{{cite news |date=17 December 2020 |title=Lucy Bronze and Robert Lewandowski are The Best of 2020 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/lucy-bronze-and-robert-lewandowski-are-the-best-of-2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217195406/https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/lucy-bronze-and-robert-lewandowski-are-the-best-of-2020 |url-status=dead |archive-date=17 December 2020 |access-date=17 December 2020}}</ref> [[The Best FIFA Football Awards 2021#FIFA FIFPro Men's World11|2021]]<ref>{{cite web | url = https://fifpro.org/en/industry/world-11/2020-2021-men-s-fifa-fifpro-world-11-revealed | title = 2020-2021 Men's FIFA FIFPRO World 11 revealed | website = fifpro.org | date = 17 January 2022 | access-date = 17 January 2022 | archive-date = 18 January 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220118005811/https://www.fifpro.org/en/industry/world-11/2020-2021-men-s-fifa-fifpro-world-11-revealed | url-status = dead }}</ref> *[[FIFA Club World Cup awards#Golden Ball|FIFA Club World Cup Golden Ball]]: [[2020 FIFA Club World Cup|2020]]<ref>{{cite web |title=FIFA Club World Cup Qatar 2020™ – Awards |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/awards/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325085927/https://www.fifa.com/clubworldcup/awards/ |url-status=dead |archive-date=25 March 2019 |access-date=2 March 2021 |publisher=FIFA}}</ref> * [[IFFHS World's Best Player|IFFHS World's Best Man Player]]: 2020, 2021<ref>{{cite web|date=31 December 2020|title=The World's Best Man Player 2020: Robert Lewandowski (Poland/FC Bayern München)|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/880|access-date=1 January 2021|website=IFFHS|archive-date=8 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108051404/https://www.iffhs.com/index.php/posts/880|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=25 November 2021|title=IFFHS Men's World Best Player 2021 - Robert Lewandowski|url=https://www.iffhs.com/posts/1484|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125082308/https://www.iffhs.com/posts/1484|archive-date=25 November 2021|access-date=25 November 2021|website=www.iffhs.com}}</ref> * [[IFFHS World's Best Top Goal Scorer]]: 2020,<ref>{{cite web |date=31 December 2020 |title=The World's Best Top Goal Scorer 2020: Robert Lewandowski (Poland/FC Bayern München) |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/868 |access-date=1 January 2021 |website=IFFHS |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612130211/https://iffhs.com/index.php/posts/868 |url-status=dead }}</ref> 2021 <ref>{{Cite web|date=1 January 2022|title=IFFHS World's Best TOp Goalscorer 2021|url=https://www.iffhs.com/posts/1555|url-status=dead|website=IFFHS|access-date=14 August 2023|archive-date=2 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102194025/https://www.iffhs.com/posts/1555}}</ref> * [[IFFHS World's Best International Goal Scorer]]: 2015,<ref>{{cite web |title=Former Results |url=http://www.iffhs.de/former-results/ |access-date=13 November 2016 |website=IFFHS}}</ref> 2021<ref>{{Cite web|date=1 January 2022|title=IFFHS Men's World International Goalscorer 2021|url=https://www.iffhs.com/posts/1554|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102044719/https://www.iffhs.com/posts/1554|archive-date=2 January 2022|access-date=4 January 2022|website=www.iffhs.com}}</ref> * [[IFFHS World's Best Top Division Goal Scorer]]: 2021<ref>{{Cite web|date=1 January 2022|title=IFFHS Men's World Best Top Division Goalscorer 2021|url=https://www.iffhs.com/posts/1553|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103010644/https://www.iffhs.com/posts/1553|archive-date=3 January 2022|access-date=5 January 2022|website=www.iffhs.com}}</ref> * [[IFFHS World Team|IFFHS Men's World Team]]: 2020,<ref>{{cite web |date=4 December 2020 |title=IFFHS World Awards 2020 – The Winners |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/809 |access-date=4 December 2020 |website=IFFHS |archive-date=13 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613010326/https://www.iffhs.com/index.php/posts/809 |url-status=dead }}</ref> 2021<ref>{{cite web | url = https://iffhs.com/posts/1510 | title = IFFHS Men's WOrld Team of the Year 2021 | website = iffhs.com | date = 7 December 2021 | access-date = 7 December 2021 | archive-date = 7 December 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211207073547/https://www.iffhs.com/posts/1510 | url-status = dead }}</ref> * [[IFFHS World Team#Men Team of the Decade (2011–2020)|IFFHS World Team of the Decade]]: 2011–2020<ref>{{cite web |title=IFFHS (International Federation of Football for History & Statistics |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/919 |access-date=31 January 2021 |website=IFFHS |archive-date=15 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615090122/https://www.iffhs.com/index.php/posts/919 |url-status=dead }}</ref> * [[IFFHS World Team#Men Team of the Decade (2011–2020)|IFFHS UEFA Team of the Decade]]: 2011–2020<ref>{{cite web |title=IFFHS (International Federation of Football for History & Statistics |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/932 |access-date=31 January 2021 |website=IFFHS |archive-date=17 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617014104/https://www.iffhs.com/index.php/posts/932 |url-status=dead }}</ref> * [[UEFA Men's Player of the Year Award|UEFA Men's Player of the Year]]: [[UEFA Men's Player of the Year Award#2019–20|2019–20]]<ref>{{cite news |date=1 October 2020 |title=Robert Lewandowski wins UEFA Men's Player of the Year award |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0262-1081df1ad49c-10605b589d53-1000--lewandowski-named-player-of-the-year/ |access-date=1 October 2020}}</ref> * [[UEFA Club Football Awards#Best Forward|UEFA Champions League Forward of the Season]]: [[2019–20 UEFA Champions League#Forward of the season|2019–20]]<ref>{{cite news |date=1 October 2020 |title=Robert Lewandowski: Champions League Forward of the Season |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0262-1081d47b929e-9fc4a040616e-1000--lewandowski-forward-of-2019-20/ |access-date=1 October 2020}}</ref> * [[List of UEFA Champions League top scorers#Top scorers by season|UEFA Champions League top goalscorer]]: [[2019–20 UEFA Champions League#Top goalscorers|2019–20]]<ref name="UEFA Champions League in numbers">{{cite web |date=23 August 2020 |title=UEFA Champions League in numbers |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/statistics/ |access-date=23 August 2020 |publisher=UEFA}}</ref> * [[UEFA Champions League]] top assist provider: [[2019–20 UEFA Champions League#Top assists|2019–20]]<ref name="UEFA Champions League in numbers" /> * [[UEFA Champions League]] Squad of the Season: [[2015–16 UEFA Champions League#Squad of the season|2015–16]], [[2016–17 UEFA Champions League#Squad of the season|2016–17]], [[2019–20 UEFA Champions League#Squad of the season|2019–20]], [[2020–21 UEFA Champions League#Squad of the season|2020–21]]<ref name="SOTS 2016">{{cite news |date=30 May 2016 |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2369627.html |access-date=9 June 2016}}</ref><ref name="SOTS 2017">{{cite news |date=5 June 2017 |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2476068.html |access-date=6 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=28 August 2020 |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0260-103d6b6179e6-7a1932c7a58c-1000--uefa-champions-league-squad-of-the-season |access-date=28 August 2020}}</ref><ref>{{cite news |date=31 May 2021 |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12688c451cdd-b6efcb4ce948-1000--champions-league-all-star-squad/ |access-date=1 June 2021}}</ref> * [[UEFA Team of the Year]]: [[UEFA Team of the Year#Team of the Year 2019|2019]], [[UEFA Team of the Year#Team of the Year 2020|2020]]<ref>{{cite news |date=15 January 2020 |title=UEFA.com fans' Team of the Year 2019 revealed |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2637433.html |access-date=15 January 2020 |publisher=UEFA}}</ref><ref>{{cite news |date=20 January 2021 |title=UEFA.com fans' Team of the Year 2020 revealed |url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0265-1160a803540f-283794ce2b95-1000--uefa-com-fans-teams-of-the-year-2020-announced/ |access-date=20 January 2021 |publisher=UEFA}}</ref> * [[UEFA European Championship qualifying|UEFA Euro qualifying]] Best Player: [[UEFA Euro 2016 qualifying|2016]]<ref>{{cite news |date=14 October 2015 |title=The best of UEFA Euro 2016 qualifying |url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/news/newsid=2293656.html |access-date=15 October 2015 |publisher=UEFA}}</ref> * [[Laureus World Sports Awards]] – Exceptional Achievement Award (2022)<ref>{{cite news |date=24 April 2022 |title=Lewandowski wins Exceptional Achievement Award at Laureus Sports awards as Italy named Team of the Year for winning Euro 2020 |url=https://www.goal.com/en-gb/news/lewandowski-wins-exceptional-achievement-award-laureus/blt507d2f3ac0c3eea6 |access-date=6 May 2022 |publisher=Goal.com}}</ref> * [[Golden Foot]]: 2022<ref>{{cite news |date=21 December 2022 |title=Lewandowski vince il Golden Foot 2022: tutti i vincitori |language=it |trans-title=Lewandowski wins the Golden Foot 2022: the complete roll of honor |publisher=Sky Sport |url=https://sport.sky.it/calcio/golden-foot-vincitori |access-date=21 December 2022}}</ref> * [[European Sports Magazines#ESM Team of the Year|ESM Team of the Year]]: [[European Sports Magazines#2019–20|2019–20]], [[European Sports Magazines#2020–21|2020–21]], [[European Sports Magazines#2020s|2021–22]]<ref>{{cite web |title=ESM reveal Team of the Year for 2019/20 |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/08/31/5f4d437d268e3e985e8b4577.html |access-date=31 August 2020 |work=Marca|date=31 August 2020 |location=Spain}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldsoccer.com/esm-golden-shoe/esm-team-of-the-season-2020-21-412505|title=ESM Team of the Season – 2020–21|website=World Soccer|date=7 June 2021}}</ref><ref>{{cite work |last=Rainbow |first=Jamie |title=ESM Team of the Season – 2021-22 |work=World Soccer |date=13 June 2022 |url=https://www.worldsoccer.com/esm-golden-shoe/esm11/esm-team-of-the-season-2021-22-413812 |access-date=21 June 2022}}</ref> * AIPS European Sportsman of the Year: 2020<ref>{{Cite web |url=https://www.aipsmedia.com/aips/pages/articles/2021/29009.html |title=Polish duo Lewandowski and Swiatek chosen as best in Europe |website=aipsmedia.com |author=Charles Camemzuli |access-date=19 December 2022}}</ref> * [[European Sportsperson of the Year#Winners since 2011|European Sportsperson of the Year]]: 2020<ref>{{cite web |date=1 January 2021 |title=Lewandowski European Sportsperson of the Year |url=https://www.polskieradio24.pl/395/7790/Artykul/2647948,Football-player-Robert-Lewandowski-named-European-athlete-of-the-year-in-poll-held-by-Polish-news-agency |access-date=7 January 2021 |website=Polskie Radio 24 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109184419/https://www.polskieradio24.pl/395/7790/Artykul/2647948,Football-player-Robert-Lewandowski-named-European-athlete-of-the-year-in-poll-held-by-Polish-news-agency |url-status=dead }}</ref> * [[World Soccer (magazine)|''World Soccer'' Player of the Year]]: 2020,<ref>{{cite magazine |date=Winter 2020 |title=2020 Winners |magazine=World Soccer |page=39}}</ref> 2021<ref>{{cite magazine |date=Winter 2021 |title=2021 Winners |magazine=World Soccer |page=40}}</ref> * [[FourFourTwo#Rankings and awards|''FourFourTwo'' Player of the Year]]: 2020,<ref>{{cite web |title=Robert Lewandowski voted Player of the Year in FourFourTwo Awards |url=http://www.fourfourtwo.com/features/robert-lewandowski-voted-player-of-the-year-fourfourtwo-awards-2020-ballon-dor/ |website=FourFourTwo |date=7 December 2020 |access-date=8 December 2020}}</ref> 2021<ref>{{Cite web | last = Pope | first = Conor | date = 31 December 2021 | title = Ranked! The 50 best players in the world, 2021 | url = https://www.fourfourtwo.com/features/50-best-players-in-the-world-2021 | access-date= 14 January 2022 | website = fourfourtwo.com | language = en}}</ref> * [[Tuttosport|''Tuttosport'' Golden Player]]: 2020,<ref>{{cite news |date=14 December 2020 |title=Lewandowski and Rummenigge win awards at Golden Boy Gala |url=https://fcbayern.com/en/news/2020/12/lewandowski-and-rummenigge-win-awards-at-golden-boy-gala |access-date=1 January 2021 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref><ref>{{cite news |date=31 December 2020 |title=Lewandowski esagerato, a letto con tutti i trofei del 2020! |trans-title=Lewandowski exaggerated, in bed with all the trophies of 2020! |publisher=Tuttosport |url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/calcio-estero/bundesliga/2020/12/31-77759162/lewandowski_esagerato_a_letto_con_tutti_i_trofei_del_2020_ |access-date=13 January 2023}}</ref> 2021<ref>{{cite news |date=22 November 2021 |title=Golden Player 2021, vince ancora Robert Lewandowski |trans-title=Golden Player 2021, Robert Lewandowski wins again |publisher=Tuttosport |url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269885/golden_player_2021_vince_ancora_robert_lewandowski |access-date=13 January 2023}}</ref> * [[The Guardian 100 Best Male Footballers in the World#Winners|''The Guardian'' Best Footballer in the World]]: 2020,<ref>{{cite web |date=24 December 2020 |title=Lewandowski Guardian Player of the Season 2020|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2020/dec/21/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2020 |access-date=24 December 2020 |work=The Guardian}}</ref> 2021<ref>{{cite web |date=24 December 2021 |title=Lewandowski Guardian Player of the Season 2021|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2021/dec/21/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2021 |access-date=24 December 2021 |work=The Guardian}}</ref> * [[Goal (website)#Goal 50|Goal 50]]: 2019–20<ref>{{cite news |date=10 November 2020 |title=Robert Lewandowski and Pernille Harder win Goal 50 best player awards |website=Goal.com |publisher=Perform Group |url=https://www.goal.com/en/news/robert-lewandowski-pernille-harder-win-goal-50/1g3dx0d38yfiw1jidcqf5pfsoa |access-date=10 November 2020}}</ref> *[[Globe Soccer Awards#Best Player of the Year Award|Globe Soccer Best Player of the Year]]: 2020<ref>{{cite news |title=Wall of Fame 2020 |url=https://www.globesoccer.com/awards/walloffame/?awarding_year=2020 |website=Globe Soccer |access-date=28 December 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Lewandowski beats Ronaldo and Messi to be named Player of 2020 |url=https://www.footballcritic.com/news/lewandowski-beats-ronaldo-and-messi-to-be-named-player-of-2020/2637 |access-date=1 January 2021}}</ref> * [[Globe Soccer Awards#Winners|Globe Soccer Fans' Player of the Year]]: 2021 * [[Globe Soccer Awards#2021|Globe Soccer Maradona Award]]: 2021<ref>{{cite news|title=Lewandowski wins Maradona Award for best goalscorer of the year|url=https://www.globesoccer.com/winners/robert-lewandowski-maradona-award-for-best-goal-scorer-of-the-year|access-date=28 December 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Guinness World Records|Guinness World Record]] (x4): 2015<ref>{{Cite web |date=1 December 2015 |title=Robert Lewandowski receives awards for five-goal feat |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34979052 |access-date=30 June 2022 |website=BBC Sport}}</ref> * [[Piłka nożna magazine plebiscite|Ekstraklasa Best Player]]: 2009 * [[Ekstraklasa#Top goalscorers|Ekstraklasa top goalscorer]]: [[2009–10 Ekstraklasa|2009–10]] * [[Ekstraklasa]] Goal of the Season: [[2008–09 Ekstraklasa|2008–09]]<ref>{{cite web |title=Ekstraklasa Goal of the Season | website=[[YouTube]] |url=https://www.youtube.com/watch?v=dD1I5du5oBQ |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/dD1I5du5oBQ |archive-date=21 December 2021 |url-status=live}}{{cbignore}}</ref> * [[I liga|II liga]] top goalscorer: [[2007–08 II liga|2007–08]] * [[II liga|III liga]] top goalscorer: [[:pl:III liga polska w piłce nożnej (2006/2007)|2006–07 III liga]] * [[Piłka nożna magazine plebiscite|Polish Footballer of the Year]]: 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2020, 2021 * [[Polish Sports Personality of the Year]]: 2015, 2020, 2021<ref>{{cite web |date=9 January 2016 |title=Lewandowski named Polish Sports Personality of the Year |url=http://www.fcbayern.de/en/news/news/2016/lewandowski-named-polish-sports-personality-090116.php |access-date=10 January 2016 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref><ref>{{cite web |title=Lewandowski bierze wszystko! Został najlepszym sportowcem Polski 2020 roku! |url=https://www.onet.pl/sport/przeglad-sportowy/gala-mistrzow-sportu-robert-lewandowski-sportowcem-roku-w-plebiscycie-ps/85k1y3c,5e4c2379 |access-date=10 January 2021 |language=pl}}</ref><ref>{{cite web |title=Hat tricki nie tylko na boiskach. Lewandowski najlepszym Sportowcem Polski! |url=https://www.onet.pl/sport/przeglad-sportowy/hat-tricki-nie-tylko-na-boiskach-lewandowski-najlepszym-sportowcem-polski/n2qckrf,5e4c2379 |access-date=9 January 2022 |language=pl}}</ref> * [[Piłka nożna magazine plebiscite|Polish Young Player of the Year]]: 2008 * [[Vereinigung der Vertragsfußballspieler#Player of the Season|VDV Bundesliga Player of the Season]]: [[2012–13 Bundesliga|2012–13]], [[2016–17 Bundesliga|2016–17]], [[2017–18 Bundesliga|2017–18]], [[2019–20 Bundesliga|2019–20]], [[2020–21 Bundesliga|2020–21]]<ref name="13VDV" /><ref name="17VDV" /><ref name="18VDV" /><ref name="20VDV" /><ref name="21VDV" /> * [[Vereinigung der Vertragsfußballspieler#Team of the Season|VDV Bundesliga Team of the Season]]: [[2012–13 Bundesliga|2012–13]], [[2013–14 Bundesliga|2013–14]], [[2014–15 Bundesliga|2014–15]], [[2015–16 Bundesliga|2015–16]], [[2016–17 Bundesliga|2016–17]], [[2017–18 Bundesliga|2017–18]], [[2018–19 Bundesliga|2018–19]], [[2019–20 Bundesliga|2019–20]], [[2020–21 Bundesliga|2020–21]], [[2021–22 Bundesliga|2021–22]]<ref name="13VDV">{{cite web |title=Die VDV 11 2012/2013 – Lewandowski, Kruse und Heynckes vorn |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/38.htm |access-date=2 September 2020 |publisher=VDV |language=de |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523203812/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/38.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Die VDV 11 2013/2014 – Trophäen gehen an Reus, Weinzierl und Hahn |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/68.htm |access-date=2 September 2020 |publisher=VDV |language=de |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521074232/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/68.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Die VDV 11 2014/2015 – De Bruyne, Sané und Favre auf dem Thron |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/69.htm |access-date=2 September 2020 |publisher=VDV |language=de |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523203814/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/69.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Die VDV 11 2015/2016 – Aubameyang ist VDV-Spieler der Saison |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/499.htm |access-date=2 September 2020 |publisher=VDV |language=de |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523203815/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/499.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="17VDV">{{cite web |title=Die VDV 11 2016/2017 – Profis wählen Lewandowski, Dembélé und Nagelsmann |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/706.htm |access-date=2 September 2020 |publisher=VDV |language=de |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521074317/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/706.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="18VDV">{{cite web |title=Die VDV 11 2017/2018 – Robert Lewandowski erneut VDV-Spieler der Saison |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/919.htm |access-date=2 September 2020 |publisher=VDV |language=de |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521074338/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/919.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Die VDV 11 2018/2019 – Marco Reus zum VDV-Spieler der Saison gewählt |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/1054.htm |access-date=2 September 2020 |publisher=VDV |language=de |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521074359/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/1054.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="20VDV">{{cite web |title=Die VDV 11 2019/2020 – Robert Lewandowski zum VDV-Spieler der Saison gewählt |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11.htm |access-date=2 September 2020 |publisher=VDV |language=de |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118223031/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="21VDV">{{cite web |title=Robert Lewandowski zum VDV-Spieler der Saison gewählt |url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1347/Aktuelles-%7C-Meldung-%7C-VDV-11-2020%2F2021.htm |date=2 June 2021 |access-date=2 June 2021 |publisher=VDV |language=de |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214747/https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1347/Aktuelles-%7C-Meldung-%7C-VDV-11-2020%2F2021.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1487/Christopher%20Nkunku%20zum%20VDV-Spieler%20der%20Saison%20gew%C3.htm|title=Christopher Nkunku zum VDV-Spieler der Saison gewählt|publisher=VDV|language=de|date=25 May 2022|access-date=25 May 2022|archive-date=4 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204201638/https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1487/Christopher%20Nkunku%20zum%20VDV-Spieler%20der%20Saison%20gew%C3.htm|url-status=dead}}</ref> * [[Bundesliga]] Player of the Season: [[2016–17 Bundesliga|2016–17]], [[2019–20 Bundesliga|2019–20]]<ref name="POTY 2017">{{cite web |date=5 June 2017 |title=Das sagen die Profis: Lewandowski ist der Beste |url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/679546/artikel_das-sagen-die-profis_lewandowski-ist-der-beste.html |access-date=20 July 2017 |website=kicker |language=de}}</ref><ref name="POTY 2020">{{cite web |date=26 June 2020 |title=Robert Lewandowski voted Player of the Season for 2019/20! |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/awards/player-of-the-season/2019-2020 |publisher=Bundesliga |access-date=24 December 2020 |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023222247/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/awards/player-of-the-season/2019-2020 |url-status=dead }}</ref> *[[Bundesliga]] Goal of the Month: March 2019,<ref>{{cite news |title=Bayern Munich's Franck Ribery wins Goal of the Month for May |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/goal-of-the-month-2018-19-bayern-munich-borussia-dortmund-schalke-rb-leipzig-2747-1210 |access-date=2 March 2021 |publisher=Bundesliga}}</ref> August 2019,<ref>{{cite news |title=Andre Silva's back-heel voted Bundesliga Goal of the Month for June! |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/goal-of-the-month-2019-20-bayern-munich-borussia-dortmund-rb-leipzig-6796 |access-date=2 March 2021 |publisher=Bundesliga}}</ref> May 2021<ref>{{cite news|title=Robert Lewandowski wins May Goal of the Month!|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/goal-of-the-month-2020-21-bayern-munich-borussia-dortmund-rb-leipzig-13923|access-date=15 June 2021|publisher=Bundesliga}}</ref> * [[List of Bundesliga top scorers by season|Bundesliga top goalscorer]]: [[2013–14 Bundesliga|2013–14]], [[2015–16 Bundesliga|2015–16]], [[2017–18 Bundesliga|2017–18]], [[2018–19 Bundesliga|2018–19]], [[2019–20 Bundesliga|2019–20]], [[2020–21 Bundesliga|2020–21]], [[2021–22 Bundesliga|2021–22]] * [[Bundesliga]] Team of the Season: [[2012–13 Bundesliga|2012–13]], [[2013–14 Bundesliga|2013–14]], [[2014–15 Bundesliga|2014–15]], [[2015–16 Bundesliga|2015–16]], [[2016–17 Bundesliga|2016–17]], [[2017–18 Bundesliga|2017–18]], [[2018–19 Bundesliga|2018–19]], [[2020–21 Bundesliga#Team of the season|2020–21]], [[2021–22 Bundesliga#Team of the season|2021–22]]<ref>{{cite web |date=9 May 2013 |title=Finalistas da Champions, Borussia e Bayern dominam seleção do Alemão |url=http://globoesporte.globo.com/futebol/futebol-internacional/futebol-alemao/noticia/2013/05/finalistas-da-champions-borussia-e-bayern-dominam-selecao-do-alemao.html |access-date=3 July 2020 |publisher=Globo Esporte |language=pt}}</ref><ref>{{cite web |date=11 May 2015 |title=2014/15 Team of the Season |url=http://www.bundesliga.com/en/watch/galleries/0000320167.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514135204/http://www.bundesliga.com/en/watch/galleries/0000320167.jsp |archive-date=14 May 2017 |access-date=30 May 2017 |publisher=Bundesliga}}</ref><ref>{{cite web |title=Team of the Season 1516 Results |url=http://www.bundesliga.com/en/fanzone/Team-of-the-season-1516-results/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715055012/http://www.bundesliga.com/en/fanzone/Team-of-the-season-1516-results/ |archive-date=15 July 2016 |access-date=30 May 2017 |publisher=Bundesliga}}</ref><ref>{{cite web |date=26 May 2017 |title=Official Bundesliga Team of the Season for 2016/17 |url=http://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp |access-date=30 May 2017 |publisher=Bundesliga |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184358/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=30 May 2018 |title=Confirmed 2017/18 Bundesliga FIFA 18 Team of the Season! |url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/fifa-18-ultimate-team-of-the-season-james-rodriguez-reus-lewandowski-pulisic-479371.jsp |access-date=30 May 2018 |publisher=Bundesliga |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520222600/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/fifa-18-ultimate-team-of-the-season-james-rodriguez-reus-lewandowski-pulisic-479371.jsp |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |date=27 May 2019 |title=2018/19 Bundesliga Team of the Season |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/2018-19-team-of-the-season-ea-sports-fifa-fut-19-sancho-lewandowski-4790 |access-date=27 May 2019}}</ref><ref>{{cite news |date=15 May 2021 |title=The 2020/21 Bundesliga Team of the Season! |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-2021-vote-fifa-21-ea-sports-haaland-lewandowski-overview-4204 |access-date=17 May 2021}}</ref><ref>{{cite news |date=13 May 2022 |title=The EA Sports Bundesliga Team of the Season 2021/22 is here! |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/ea-sports-team-of-the-season-2021-22-overview-19624 |access-date=13 May 2022}}</ref> * [[Bundesliga]] Fantasy Team of the Season: [[2019–20 Bundesliga|2019–20]], [[2020–21 Bundesliga|2020–21]], [[2021–22 Bundesliga|2021–22]]<ref>{{cite news |date=28 August 2020 |title=Bundesliga Fantasy Manager Team of the Season 2019/20 |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/fantasy-manager-team-of-the-season-2019-20-lewandowski-sancho-werner-11789 |access-date=2 September 2020}}</ref><ref>{{cite news |date=25 May 2021 |title=Bundesliga Fantasy Team of the Season |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/official-fantasy-manager-team-of-the-season-lewandowski-16006 |access-date=25 May 2021}}</ref><ref>{{cite news |date=19 May 2022 |title=Bundesliga Fantasy Team of the Season |publisher=Bundesliga|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/official-fantasy-manager-team-of-the-season-so-far-17521 |access-date=19 May 2022}}</ref> * [[Bundesliga]] Player of the Month: [[2019–20 Bundesliga#Monthly awards|August 2019]], [[2020–21 Bundesliga#Monthly awards|October 2020]]<ref>{{cite news |date=20 September 2019 |title=Lewandowski named Bundesliga Player of the Month for August |website=BuliNews.com |url=https://bulinews.com/news/3487/lewandowski-named-bundesliga-player-of-the-month-for-august |access-date=20 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Bundesliga Player of the Month |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/player-of-the-month-vote-fifa-21-ea-sports-20-21-season-13184 |access-date=26 November 2020 |publisher=Bundesliga}}</ref> * [[Footballer of the Year (Germany)|Footballer of the Year in Germany]]: 2020, 2021<ref>{{cite web |date=30 August 2020 |title=Robert Lewandowski ist Fußballer des Jahres 2020 |url=https://www.kicker.de/783111/artikel/robert_lewandowski_ist_fussballer_des_jahres_2020 |access-date=30 August 2020 |website=kicker.de |language=de}}</ref><ref>{{cite web |date=25 July 2021 |title=Robert Lewandowski ist Fußballer des Jahres 2021 |url=https://www.kicker.de/robert-lewandowski-ist-fussballer-des-jahres-2021-866356/artikel |access-date=25 July 2021 |website=kicker.de |language=de}}</ref> * ''[[Kicker (sports magazine)|kicker]]'' Bundesliga Team of the Season: [[2013–14 Bundesliga|2013–14]], [[2015–16 Bundesliga|2015–16]], [[2017–18 Bundesliga|2017–18]], [[2018–19 Bundesliga|2018–19]], [[2019–20 Bundesliga|2019–20]], [[2020–21 Bundesliga|2020–21]], [[2021–22 Bundesliga|2021–22]]<ref>{{cite web |date=15 May 2014 |title=Das ist die kicker-Elf des Jahres (2013/14) |url=https://www.kicker.de/604523/slideshow |access-date=3 September 2020 |website=kicker.de |language=de}}</ref><ref>{{cite web |date=20 May 2016 |title=Vier Klubs vertreten: Die kicker-Elf des Jahres (2015/16) |url=https://www.kicker.de/652245/slideshow |access-date=3 September 2020 |website=kicker.de |language=de}}</ref><ref>{{cite web |date=16 May 2018 |title=Casteels und Co.: Die Elf der Saison (2017/18) |url=https://www.kicker.de/723871/slideshow |access-date=3 September 2020 |website=kicker.de |language=de}}</ref><ref>{{cite web |date=21 May 2019 |title=Die kicker-Elf des Jahres – mit Sancho und vier Bayern (2018/19) |url=https://www.kicker.de/749699/slideshow |access-date=3 July 2020 |website=kicker.de |language=de}}</ref><ref>{{cite web |date=3 July 2020 |title=Sechsmal Bayern, einmal Gladbach: Die kicker-Elf der Saison (2019/20) |url=https://www.kicker.de/778646/slideshow |access-date=3 September 2020 |website=kicker.de |language=de}}</ref><ref>{{cite web |date=1 June 2021 |title=Sechs Klubs dabei: Die kicker-Elf der Saison (2020/21) |url=https://www.kicker.de/sechs-klubs-dabei-die-kicker-elf-der-saison-2020-21-805773/slideshow |access-date=2 June 2021 |website=kicker.de |language=de}}</ref><ref>{{cite web |date=26 May 2022 |title=Sechs Klubs vertreten: Die kicker-Elf der Saison 2021/22 |url=https://www.kicker.de/sechs-klubs-vertreten-die-kicker-elf-der-saison-2021-22-902859/artikel |access-date=19 August 2022 |website=kicker.de |language=de}}</ref> * [[List of DFB-Pokal top scorers#Top scorers by season|DFB-Pokal top goalscorer]]: [[2011–12 DFB-Pokal|2011–12]], [[2016–17 DFB-Pokal|2016–17]], [[2017–18 DFB-Pokal|2017–18]], [[2018–19 DFB-Pokal|2018–19]], [[2019–20 DFB-Pokal|2019–20]] * [[Lech Poznań]] All-time XI<ref>{{cite web |title=PKO Ekstraklasa. Lech Poznań wybrał jedenastkę wszech czasów |url=https://sport.tvp.pl/59127238/pko-ekstraklasa-jedenastka-wszech-czasow-lecha-poznan |website=sport.tvp.pl |access-date=17 April 2023 |language=pl |date=19 March 2022}}</ref> * [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] Player of the Season: [[2019–20 FC Bayern Munich season|2019–20]]<ref>{{cite news |date=16 September 2020 |title=Robert Lewandowski is FC Bayern's 2019/20 Player of the Season |publisher=FC Bayern Munich |url=https://fcbayern.com/en/news/2020/09/robert-lewandowski-is-fcbs-2019-20-player-of-the-season |access-date=16 September 2020}}</ref> * [[Pichichi Trophy]]: [[2022–23 La Liga#Top goalscorers|2022–23]]<ref name="pichichi1"/> * [[La Liga]] Team of the Season: [[2022–23 La Liga#Awards|2022–23]]<ref>{{cite news|url=https://www.laliga.com/noticias/los-premios-team-of-the-season-de-ea-sportstm-y-laliga-revelan-a-los-mejores-15-jugadores-de-la-temporada |title=Los Premios 'Team Of The Season' de EA SPORTSTM y LaLiga revelan a los mejores 15 jugadores de la temporada |trans-title=The EA SPORTSTM and LaLiga 'Team Of The Season' Awards reveal the best 15 players of the season |date=19 May 2023|access-date=21 May 2023|publisher=La Liga}}</ref> * [[La Liga Player of the Month]]: [[2022–23 La Liga#Monthly|October 2022]]<ref>{{cite news|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/robert-lewandowski-mejor-jugador-de-laliga-santander-en-octubre|title=Robert Lewandowski, Mejor Jugador de LaLiga Santander en octubre|trans-title=Robert Lewandowski, Best Player of LaLiga Santander in October|date=4 November 2022|access-date=5 November 2022|publisher=La Liga|archive-date=5 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105221210/https://www.laliga.com/en-GB/news/robert-lewandowski-mejor-jugador-de-laliga-santander-en-octubre|url-status=dead}}</ref> '''Orders''' *[[Order of Polonia Restituta]], Commander's Cross: 2021<ref>{{cite web |date=22 March 2021 |title=Prezydent odznaczył Roberta Lewandowskiego |trans-title=The president awarded Robert Lewandowski |url=https://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,614,krzyz-komandorski-orderu-odrodzenia-polski-dla-roberta-lewandowskiego.html |access-date=22 March 2021 |website=prezydent.pl |language=pl |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523203822/https://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,614,krzyz-komandorski-orderu-odrodzenia-polski-dla-roberta-lewandowskiego.html |url-status=dead }}</ref> ==Lihimi m-pahi== {{Portal|Biography|Poland|Association football}} * [[List of footballers with 100 or more UEFA Champions League appearances]] * [[List of top international men's football goal scorers by country|List of top international men's football goalscorers by country]] * [[List of men's footballers with 100 or more international caps]] * [[List of men's footballers with 50 or more international goals]] * [[List of men's footballers with 500 or more goals]] * [[List of UEFA Champions League top scorers]] * [[List of Bundesliga top scorers]] * [[Bundesliga records and statistics]] * [[List of foreign La Liga players]] * [[List of Polish people]] {{Notelist}} ==Kundivihira == {{Reflist}} ==External links== {{Commons category}} {{Wikiquote}} * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/5109/robert-lewandowski Robert Lewandowski] at the FC Barcelona website * [https://www.laliga.com/en-GB/player/robert-lewandowski Robert Lewandowski] at the La Liga website * {{UEFA player|250002096}} * {{FIFA player|299688}} {{FC Barcelona squad}} {{Navboxes | title = Poland squads | bg = white | fg = #D4213D | bordercolor = red | list1 = {{Poland squad UEFA Euro 2012}} {{Poland squad UEFA Euro 2016}} {{Poland squad 2018 FIFA World Cup}} {{Poland squad UEFA Euro 2020}} {{Poland squad 2022 FIFA World Cup}} }} {{Navboxes | title = Awards | bg = gold | fg = black | list1 = {{2019 UEFA Team of the Year}} {{2020 UEFA Team of the Year}} {{2011–12 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{2013–14 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{2015–16 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{2017–18 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{2018–19 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{2019–20 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{2020–21 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{2021–22 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{Ekstraklasa top scorers}} {{Bundesliga top scorers}} {{German Cup top scorers}} {{La Liga top scorers}} {{UEFA Champions League top scorers}} {{European Golden Shoe}} {{The Best FIFA Men's Player}} {{UEFA Best Player in Europe}} {{UEFA Club Football Awards}} {{FIFA Club World Cup Golden Ball}} {{Golden Foot winners}} {{FourFourTwo Player of the year}} {{Globe Soccer Awards best Player}} {{IFFHS World's Best Man Player}} {{IFFHS World's Best Top Goal Scorer}} {{IFFHS World's Best Top Division Goal Scorer}} {{IFFHS World's Best International Top Goal Scorer}} {{IFFHS World's Man Team of the Decade 2011–2020}} {{German Footballer of the Year}} {{Polish Footballer of the Year}} {{German Player Association}} {{Polish Newcomer of the Year Award}} {{Ekstraklasa Best Player}} {{PAP European Sportsperson of the Year}} {{Awards of Plebiscite of Przegląd Sportowy}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Lewandowski, Robert}} [[Category:1988 births]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Warsaw West County]] [[Category:Footballers from Warsaw]] [[Category:Polish men's footballers]] [[Category:Men's association football forwards]] [[Category:Legia Warsaw II players]] [[Category:Znicz Pruszków players]] [[Category:Lech Poznań players]] [[Category:Borussia Dortmund players]] [[Category:FC Bayern Munich footballers]] [[Category:FC Barcelona players]] [[Category:III liga players]] [[Category:II liga players]] [[Category:I liga players]] [[Category:Ekstraklasa players]] [[Category:Bundesliga players]] [[Category:La Liga players]] [[Category:UEFA Champions League winning players]] [[Category:UEFA Champions League top scorers]] [[Category:Kicker-Torjägerkanone Award winners]] [[Category:Poland men's youth international footballers]] [[Category:Poland men's under-21 international footballers]] [[Category:Poland men's international footballers]] [[Category:UEFA Euro 2012 players]] [[Category:UEFA Euro 2016 players]] [[Category:2018 FIFA World Cup players]] [[Category:UEFA Euro 2020 players]] [[Category:2022 FIFA World Cup players]] [[Category:FIFA Men's Century Club]] [[Category:Polish expatriate men's footballers]] [[Category:Expatriate men's footballers in Germany]] [[Category:Expatriate men's footballers in Spain]] [[Category:Polish expatriate sportspeople in Germany]] [[Category:Polish expatriate sportspeople in Spain]] [[Category:Polish philanthropists]] [[Category:Businesspeople from Warsaw]] [[Category:Charity fundraisers (people)]] [[Category:Private equity and venture capital investors]] [[Category:UNICEF Goodwill Ambassadors]] [[Category:Polish Roman Catholics]] [[Category:FIFA World Player of the Year winners]] [[Category:The Best FIFA Men's Player winners]] [[Category:UEFA Men's Player of the Year Award winners]] [[Category:Commanders of the Order of Polonia Restituta]] 4o79j23coues2arnroyy0isrhrrceof Tɛmplet:Templates notice/doc 10 24352 144010 75538 2026-07-15T21:12:44Z Axolitl 8884 Updated to ultraviolet 144010 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} '''This template''' ({{tl|templates notice}}) should be put on all multi-level warning templates that are covered by [[WP:UW]] and listed on [[WP:UTM]]. == Syntax == '''All parameters''' {{tj|templates notice | series: | max: | escalate: | escalate_to: | param1: | nothankyou: | extra_usage: | see_also: | notwinkle: | noredwarn: | s1: | s2: | s3: | s4: }} == Parameters == * <code>series</code> - the name of the template series. This is the prefix of the template. Examples of series names are "uw-vandalism", "uw-test", "uw-spam", "uw-agf". * <code>max</code> - the number of templates in the series. For the "uw-own" series, which contains the templates {{tl|uw-own1}}, {{tl|uw-own2}}, and {{tl|uw-own3}}, <code>max</code> should be <code>3</code>. If all four levels are used, <code>max</code> should be <code>4</code>. Any values other than "3" or "4" would yield levels 1, 2, 3, 4, and 4im being displayed. Use "4im" for the <code>max</code> value if this is the case. * <code>escalate</code> - set to <code>yes</code> if the template series escalates to {{tl|uw-vandalism3}} if <code>max=2</code> or to {{tl|uw-vandalism4}} if <code>max=3</code>. The test series contains the templates {{tl|uw-test1}}, {{tl|uw-test2}}, and {{tl|uw-test3}}, so its <code>max</code> value would be <code>3</code>. If such edits continue, it would be necessary to use {{tl|uw-vandalism4}} as a level 4 warning, so for the uw-test series, <code>escalate</code> is set to <code>yes</code>. * <code>escalate to</code> - use this parameter if <code>max=2</code> or <code>max=3</code>, <code>escalate=yes</code>, but where the final notification is not {{Tl|Uw-vandalism3}} or {{Tl|Uw-vandalism4}}. The value of <code>escalate to</code> changes the final level template displayed from {{Tl|Uw-vandalism3}} to {{Uw-''<code>escalate to</code>''3}} or {{Tl|Uw-vandalism4}} to {{Uw-''<code>escalate to</code>''4}}. (Note: The value replaces the word "vandalism" in "Uw-vandalism3" or "Uw-vandalism4"; the "Uw-" at the beginning and the "3" or "4" at the end do not change, so the template's name ''has'' to start with "Uw-" and end with "3" or "4".) * <code>param1</code> - a two-or-three-word description of parameter {{para|1}}, to go inside template examples. ({{para|1}} usually contains the page name of whatever page the message is about.) Defaults to "article". * <code>nothankyou</code> - set to <code>yes</code> if the message does not end in "Thank you." By default, the template will say that additional text set with the {{para|2}} parameter will be used instead of the text "Thank you"; if you set this to <code>yes</code>, the template will instead say that {{para|2}} will be added at the end of the message. * <code>extra usage</code> - a space to add additional information about usage of the template. * <code>see also</code> - a space to add "see also" links for the template. * <code>notwinkle</code> - set to <code>yes</code> if the message is not used in [[Wikipedia:Twinkle|Twinkle]]. This disables the automatic {{tl|Twinkle standard installation}} placement at the top of the page. * <code>noultraviolet</code> - set to <code>yes</code> if the message is not used in [[Wikipedia:Ultraviolet|Ultraviolet]]. This disables the automatic {{tl|Ultraviolet standard installation}} placement at the top of the page. * <code>s1</code>, <code>s2</code>, <code>s3</code>, <code>s4</code> - template shortcuts. ==See also== * {{tl|Single notice}}: generates documentation for, and categorizes, single-issue user-page templates. * {{tl|Block notice}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Documentation shared content templates]] }} </includeonly> l38gm63j7r7dqdkoolrpp75ll3b3roy Taiga Nakano 0 26820 144041 143373 2026-07-16T06:07:01Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144041 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Taiga Nakano'''|仲野 太賀|Nakano Taiga| bɛ daa dɔɣi o silimin gɔli February dabaa ayopɔin dali yuuni 1993 tiŋa yuli booni [[Tokyo]], Japan<ref>{{cite web|url=http://www.stardust.co.jp/profile/taiga.html|title=太賀|work=[[Stardust Promotion]]|language=ja|accessdate=10 Feb 2016}}</ref> nyɛla Japanese kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ doo. O zanimi n-tiri [[Stardust Promotion]]. Ŋun' n-nyɛ ŋun pahiri bihi ayi ni kpɛrikpɛrita Hideo Nakano bihi puuni.<ref name="eiga.com">{{cite web|author=Eiga.com|date=8 Jun 2014|url=http://eiga.com/news/20140608/4/|title=中井貴一主演「アゲイン 28年目の甲子園」で工藤阿須加&太賀が高校球児に!|language=ja|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> O lahibali ŋɔ nyɛla bɛ ni daa na tuui sabi shɛli '''Taiga'''. ==Tuma== {{Empty section|date=May 2022}} ==Filmography== ===Film=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Director ! Notes ! Ref. |- |rowspan="2"| 2007 || ''[[Freesia (manga)|Freesia]]'' || Hiroshi Kano (child) || || || |- |''[[Battery (novel series)|Battery]]'' || Keita Higashitani || || || |- |rowspan="4"| 2008 || ''Hyaku Hachi'' || Tachibana || || || |- |''Nasu Shōnenki'' || Osamu Shiroyama || || Lead role || |- |''Aoi Tori'' || Takeshi Inoue || || || |- |''[[Someday's Dreamers]]'' || Koji Kuroda || || || |- |rowspan="3"| 2009 || ''Kansen Rettō'' || Kenichi Motohashi || || || |- |''[[Last Operations Under the Orion]]'' || Katsumi Suzuki || || || |- |''Rise Up'' || Yuya Kaji || || || |- |rowspan="3"| 2010 || ''[[Hanbun no Tsuki ga Noboru Sora]]'' || || || || |- |''[[The Lone Scalpel]]'' || Makoto Takei || || || |- |''[[Sankaku]]'' || Shogo || || || |- |rowspan="3"| 2011 || ''Eclair Okashi Hōrō-ki'' || Senkichi Wakamatsu || || || |- |''Switch o Osu Toki'' || Ryota Shinjo || || || |- |''[[Antoki no Inochi]]'' || || || || |- | 2012 || ''[[The Kirishima Thing]]'' || Fusuke Koizumi || [[Daihachi Yoshida]]|| || |- |rowspan="2"| 2013 || ''[[Daily Lives of High School Boys]]'' || Karasawa || || || |- |''Jinrō Game'' || Tomohiro Hada || || ||<ref>{{cite web|url=http://www.crank-in.net/movie/news/26538|title=桜庭ななみ主演『人狼ゲーム』公開決定 あの"疑心暗鬼ゲーム"がついに映画化|work=Crank-in!|language=ja|publisher=Hollywood Channel|date=7 Sep 2013|accessdate=10 Sep 2016|access-date=5 January 2024|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104546/http://www.crank-in.net/movie/news/26538|url-status=dead}}</ref> |- |rowspan="4"| 2014 || ''Hotori no Sakuko'' || Takashi Kameda || || ||<ref>{{cite web|url=http://www.crank-in.net/movie/news/27306|title=中野英雄の息子・太賀、「じらされて、じらされて」とやっとの映画完成に喜びを語る<TIFF2013>|work=Crank-in!|language=ja|publisher=Hollywood Channel|date=19 Oct 2013|accessdate=10 Sep 2016|access-date=5 January 2024|archive-date=8 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808161959/http://www.crank-in.net/movie/news/27306|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Monsterz]]'' || Akira || || ||<ref>{{cite web|author=Web Crea|date=23 May 2014|url=http://crea.bunshun.jp/articles/-/5314|title=映画『MONSTERZ モンスターズ』で憧れの山田孝之と初共演した太賀|language=ja|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |''[[My Man (2014 film)|My Man]]'' || Akatsuki || || || |- |''[[Sweet Poolside]]'' || Takashi Mimura || || || |- |rowspan="2"| 2015 || ''[[Again (film)|Again]]'' || Norio Matsukawa || Sumio Ōmori || ||<ref name="eiga.com"/><ref>{{cite web|author=Cinema Cafe|date=19 Jun 2014|url=http://www.cinemacafe.net/article/2014/06/19/24137.html|title=【特別映像】波瑠、中井貴一を相手に涙の熱演…『アゲイン 28年目の甲子園』|language=ja|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |''[[Sweet Bean]]'' || Yohei || [[Naomi Kawase]]|| || |- |rowspan="4"| 2016 || ''Tokyo Sunrise'' || Ren || Ryūtarō Nakagawa ||Lead role ||<ref>{{cite web|url=http://eiga.com/news/20151031/1/|title=太賀、中川龍太郎監督自伝映画に主演「想像をどう超えていけるかという勝負」|language=ja|publisher=Eiga.com|date=31 Oct 2015|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |''[[Harmonium (film)|Harmonium]]'' || Takashi Yamagami || [[Kōji Fukada]] || ||<ref>{{cite news|url=http://mainichi.jp/articles/20160522/k00/00m/040/100000c|title=カンヌ映画祭 深田監督「淵に立つ」ある視点部門で受賞|language=ja|newspaper=[[Mainichi Shimbun]]|date=22 May 2016|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |''[[Ushijima the Loan Shark|Ushijima the Loan Shark: the Final]]'' || Naoto Komoto || Masatoshi Yamaguchi || ||<ref>{{cite web|url=http://www.cinra.net/news/20160630-ushijimakun|title=山田孝之主演『闇金ウシジマくん』新作映画に本郷奏多、安藤政信ら|language=ja|publisher=Cinra.Net|date=30 Jun 2016|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |''[[Japanese Girls Never Die]]'' || || [[Daigo Matsui]]|| || |- |rowspan="2"| 2017 || ''Pumpkin and Mayonnaise'' || Seiichi || [[Masanori Tominaga]]|| || |- |''Dawn Wind in My Poncho'' || || Satoru Hirohara || Lead role || |- |rowspan="5"| 2018 || ''The Man from the Sea'' || || Kōji Fukada || || |- |''Journey of the Sky Goddess'' || || [[Masaharu Take]]|| || |- |''50 First Kisses'' || || Yūichi Fukuda|| || |- |''No Matter How Much My Mom Hates Me'' || || Osamu Minorikawa || Lead role || |- |''[[It Comes]]'' || Takanashi || [[Tetsuya Nakashima]]|| || |- |rowspan="2"| 2019 || ''[[Almost a Miracle]]'' || ||[[Yuya Ishii (director)|Yuya Ishii]] || || |- |''Taro the Fool'' || Sugio || [[Tatsushi Ōmori]]|| || |- |rowspan="7"| 2020 ||''Silent Rain''|| Yukisuke || Ryūtarō Nakagawa || Lead role |||<ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201906040000661.html|title= 元乃木坂の衛藤美彩、来春公開映画で初出演&初主演|accessdate= June 6, 2019|work= Nikkan Sports}}</ref> |- |''[[Kyō Kara Ore Wa!!|From Today, It's My Turn!!]]'' || Katsutoshi Imai || Yūichi Fukuda || || |- | ''All the Things We Never Said'' || || Yuya Ishii || Lead role || |- |''#HandballStrive'' || Aniue || Daigo Matsui || || |- |''Any Crybabies Around?'' || Tasuku || Takuma Satō|| Lead role || |- |''Mother'' || Keiichi Akagawa || Tatsushi Ōmori|| ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/376961|title= 長澤まさみの息子役に新人・奥平大兼、「MOTHER マザー」夏帆ら登場する予告公開|accessdate= April 27, 2020|work= Natalie|access-date= January 5, 2024|archive-date= July 13, 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240713111432/https://natalie.mu/eiga/news/376961|url-status= dead}}</ref> |- |''My Favorite Girl'' || || Shin'ya Tamada || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/90863/|title= 僕の好きな女の子|accessdate= June 25, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan=3| 2021 || ''[[Under the Open Sky]]'' || Ryūtarō Tsunoda || [[Miwa Nishikawa]]|| ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/news/20200708/2/|title= 役所広司、西川美和監督と初タッグ! 仲野太賀、長澤まさみら共演「すばらしき世界」21年公開|accessdate= July 8, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- |''In Those Days'' || Kozumin || [[Rikiya Imaizumi]] || ||<ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2020/10/01/69237.html|title= 仲野太賀&若葉竜也らオタク演じる、松坂桃李主演『あの頃。』キャスト発表|accessdate= October 1, 2020|work= Cinema Cafe}}</ref> |- |''[[Onoda: 10,000 Nights in the Jungle]]'' || [[Norio Suzuki (explorer)|Norio Suzuki]] || [[Arthur Harari]] || ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/433887|title= 「ONODA」に仲野太賀、松浦祐也、井之脇海、諏訪敦彦、イッセー尾形ら12名|accessdate= June 24, 2021|work= Natalie|access-date= January 5, 2024|archive-date= December 26, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231226214117/https://natalie.mu/eiga/news/433887|url-status= dead}}</ref> |- |rowspan=2|2022 || ''A Man'' || || Kei Ishikawa || || <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2205317/full/|title= 妻夫木聡×安藤サクラ×窪田正孝ら共演、芥川賞作家・平野啓一郎の「ある男」実写映画化|access-date= August 31, 2021|work= Oricon}}</ref> |- | ''It's All My Fault'' ||Kataoka ||Yūsaku Matsumoto || || <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/97065/|title= ぜんぶ、ボクのせい|access-date= May 27, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan=2|2023 || ''We're Millennials. Got a Problem?: The Movie'' || Hiromu Yamagishi|| Nobuo Mizuta|| ||<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2282125/full/|title= 『ゆとりですがなにか』続編映画に安藤サクラ・仲野太賀・吉田鋼太郎らキャスト再集結|access-date= June 8, 2023|work= Oricon}}</ref> |- | ''Masked Hearts'' || Ochiai|| [[Yuya Ishii (director)|Yuya Ishii]]|| ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/99329/|title= 愛にイナズマ|access-date= June 28, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan=3|2024 || ''The Beast of Comedy'' || Nishidera || Kengo Takimoto|| ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/95535/|title= 笑いのカイブツ|access-date= June 26, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- | ''After the Fever'' || Kenta || Akira Yamamoto || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/100139/|title= 熱のあとに|access-date= August 30, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- | ''April Come She Will'' || Tasuku || Tomokazu Yamada || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/99395/|title= 四月になれば彼女は|access-date= December 19, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===Short films=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Ref. |- |rowspan="2"| 2009 || ''Atonomatsuri'' || || || |- |''Jukensei'' || || || |- |rowspan="2"| 2013 || ''Zatsuon'' || Kengo || || |- |''Kin'nikutsū Shōjo'' || || || |} ===TV series=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes ! Ref. |- |rowspan="3"| 2007 || ''Asakusa Fukumaru Ryokan'' || || [[Tokyo Broadcasting System|TBS]] || Episode 2 || |- |''Dear Students!'' || Hayao Tomioka || [[Asahi Broadcasting Corporation|ABC]], [[TV Asahi]] || || |- |''[[Fūrin Kazan (TV series)|Fūrin Kazan]]'' || Tatsuwakamaru || [[NHK]] || [[Taiga drama|''Taiga'' drama]] || |- |rowspan="4"| 2008 || ''Kujira to Medaka'' || Ryusuke Shikanai || [[Fuji Television|Fuji TV]] || || |- |''[[Tokyo Girl (2008 TV series)|Tokyo Girl: Nanami Sakuraba]]'' || Nakamura || [[BS-TBS]] || || |- |''[[Team Batista no Eikō]]'' || || [[Kansai Telecasting Corporation|KTV]] || Episode 1 || |- |''[[Scrap Teacher]]'' || || [[Nippon TV|NTV]] || Episode 3 || |- |rowspan="7"| 2009 || ''Watashi ga Kodomodatta Koro: Masao Komatsu Hen'' || Masao Komatsu (child) || [[NHK|NHK BShi]] || || |- |''Clear Skies, no incidents'' || Yasuyuki Shitaji || TBS || || |- |''Onsen Waka Okami no Satsujin Suiri 20'' || || TV Asahi || || |- |''Rinjō'' || Yoshiki Miyasaka || TV Asahi || Episode 7 || |- |''Koishite Akuma: Vampire Boy'' || Yuji Yoshioka || KTV || || |- |''[[Tenchijin]]'' || Naoe Kageaki || NHK || ''Taiga'' drama|| |- |''25-bu Watashi ga Hajimete Tsukutta'' || Kazuya Mishima || NHK BShi || || |- |rowspan="6"| 2010 || ''Legal Eagle, First Class'' || Kou Kai || TBS || Episode 5 || |- |''[[Code Blue (Japanese TV series)|Code Blue 2nd season]]'' || Yoshio Naito || Fuji TV || Episode 6 || |- |''Glass no Kiba'' || Osamu Tomizawa || [[Chubu-Nippon Broadcasting|CBC]] || || |- |''15-sai no Shigan-hei'' || Mitsuo Kasai || NHK || || |- |''Kakekomi Uttae'' || || [[NHK|NHK BS-2]] || || |- |''Misa Yamamura Suspense: Akai Reikyūsha 26'' || Shunsuke Kawai || Fuji TV || || |- |rowspan="3"| 2011 || ''Maigo'' || Toyama || NHK || || |- |''Karyū no Utage'' || Ryota Miyagi || NHK || || |- |''[[Gō (TV series)|Gō]]'' || [[Toyotomi Hideyori]] || NHK ||''Taiga'' drama|| |- |rowspan="2"| 2012 || ''Black Board: Jidai to Tatakatta Kyōshi-tachi'' || Hajime Suhawara || TBS || Episode 1 || |- |''Miss Double Faced Teacher'' || Keita Kurihara || TBS || || |- |rowspan="5"| 2013 || ''[[Night on the Galactic Railroad]]'' || Giovanni || [[NHK|NHK BS-P]] || Lead role || |- |''Undercover Agent Lizard'' || Kazuma Saito || TBS || Episode 7 || |- |''[[Amachan]]'' || Koike || NHK || ''[[Asadora]]''|| |- |''Shigeru Mizuki no Gegege no Kaidan'' || || Fuji TV || || |- |''The Detective's Gaze'' || Shinichi Koide || TBS || Episode 5 || |- |rowspan="5"| 2014 || ''[[Yae's Sakura]]'' || [[Kenjirō Tokutomi]] || NHK ||[[Taiga drama|''Taiga'' drama]]|| |- |''Yoru no Sensei'' || Ryusho Ugaki || TBS || || |- |''Botanical Life of Verandar'' || Itsuki || NHK BS-P || || |- |''Long Goodbye'' || singer || NHK || Episode 4 || |- |''The Reason I, Who Am Totally Blind, Became A Lawyer'' || Masaki Nakanishi || TBS ||TV movie || |- |rowspan="6"| 2015 || ''[[Ouroboros (TV series)|Ouroboros]]'' || Jun Morisaki || [[Tokyo Broadcasting System|TBS]] || Episode 3 || |- |''Angels & Demons: Cold Case Anonymous Investigation Unit'' || Kotokai || [[TV Asahi]] || Episode 9 || |- |''Botanical Life of Verandar: Season 2'' || Itsuki || NHK BS-P || Episodes 3, 7 || |- |''[[Koinaka]]'' || Kohei Kanazawa || Fuji TV || ||<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/news/2053854/full/|title=野村周平、福士蒼汰の"恋敵"に "月9"初出演「自分らしくチャレンジ」|language=ja|publisher=[[Oricon]]|date=5 Jun 2015|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |''Candy House'' || Kazuo Kuwabata || TBS || || |- |''Chō Gentei Nōryoku'' || Mubeshu Saito || Fuji TV || ||<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/news/2063494/full/|title=『フジテレビヤングシナリオ大賞』受賞作ドラマ化 竜星涼が主演|language=ja|publisher=Oricon|date=8 Dec 2015|accessdate=10 Sep 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cinemacafe.net/article/2015/12/08/36268.html|title=竜星涼&太賀&永野芽郁、ヤングシナリオ大賞作品「超限定能力」に出演へ|language=ja|publisher=Cinema Cafe|date=8 Dec 2015|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |rowspan="4"| 2016 || ''Botanical Life of Verandar: Season 3'' || Itsuki || NHK BS-P || Episode 3 || |- |''We're Millennials Got a Problem?'' || Hiromu Yamagishi || [[Nippon TV|NTV]] || ||<ref>{{cite web|url=http://www.cinemacafe.net/article/2016/03/09/38582.html|title=安藤サクラ、連ドラ初ヒロインに! 宮藤官九郎脚本「ゆとりですがなにか」|language=ja|publisher=Cinema Cafe|date=9 Mar 2016|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |''Brass Dreams'' || Kinya Takamoku || TBS || ||<ref>{{cite web|url=http://www.crank-in.net/entertainment/news/43383|title=寺尾聰&多部未華子、TBS日曜劇場で初共演 実在の弱小吹奏楽部モチーフ|work=Crank-in!|language=ja|publisher=Hollywood Channel|date=3 Jun 2016|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |- |''The Brave Yoshihiko and The Seven Driven People'' || Shige || [[TV Tokyo]] || Episode 3 || |- |rowspan="2"| 2017 || ''Rental Lover'' || Kosuke Yamada || [[Tokyo Broadcasting System|TBS]] || || |- |''Blanket Cats'' || Takuya Sugihara || NHK || Episode 5 || |- |rowspan="2"| 2018 || ''Brother and Sister'' || || TBS || TV movie|| |- |''[[Kyō Kara Ore Wa!!|From Today, It's My Turn!!]]'' || Katsutoshi Imai || NTV || || |- |rowspan="1"| 2019 || ''[[Idaten (TV series)|Idaten]]'' || Masaru Komatsu || [[NHK]] || [[Taiga drama|''Taiga'' drama]] ||<ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2019/10/post-426697.html|title= 『いだてん』仲野太賀の「万歳」に込められた戦争の悲劇 目を背けてはいけない東京五輪までの歩みaccess-date= February 8, 2021|work= Real Sound}}</ref> |- |rowspan="3"| 2020 || ''Daddy is My Classmate'' || Izawa || [[Nippon TV|NTV]] || Episode 3, cameo ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/news/20200731/3/|title= 「今日から俺は!!」メンバー11人、ムロツヨシ主演「親バカ青春白書」に緊急参戦!|access-date= August 3, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- |''I Had a Dream of That Girl'' || [[Ryota Yamasato]] || [[TV Tokyo]] || Lead role ||<ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/81456/1|title= 今夜スタート『あのコの夢を見たんです。』仲野太賀が熱演 芸人・山里亮太の妄想物語|access-date= February 8, 2021|work= Crank-in!}}</ref> |- |''A Warmed Up Love'' || Makoto Shintani || TBS || ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/396575|title= 仲野太賀と石橋静河もスイーツ開発、森七菜主演「この恋あたためますか」に出演|access-date= September 17, 2020|work= Natalie|archive-date= October 24, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231024053111/https://natalie.mu/eiga/news/396575|url-status= dead}}</ref> |- |rowspan="4"| 2021 || ''Ryūkō Kanbō''|| || NHK || TV movie|| <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2181888/full/|title= 本木雅弘主演、スペイン風邪の流行を描いた志賀直哉「流行感冒」ドラマ化|access-date= January 15, 2021|work= Oricon}}</ref> |- |''Life's Punchline'' || Junpei Minowa || NTV || || <ref>{{cite web |url= https://www.daily.co.jp/gossip/2021/02/08/0014063987.shtml|title= 菅田将暉「ずっと憧れていた」青春群像劇で有村架純らと共演…売れない芸人役|access-date= February 8, 2021|work= Daily Sports}}</ref> |- |''#Family Wanted'' || Sosuke Koyamauchi || TBS || ||<ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2021/05/post-760940.html|title= ジャニーズWEST 重岡大毅、初の父親役でGP帯連ドラ初主演 木村文乃、仲野太賀らと共演|access-date= May 27, 2021|work= Real Sound}}</ref> |- |''Bullets, Bones and Blocked Noses'' || Watari || NHK || Miniseries||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/431859|title= オダギリジョー脚本・演出のドラマ「オリバーな犬」NHKで放送、主演は池松壮亮|accessdate= June 22, 2021|work= Natalie|access-date= January 5, 2024|archive-date= November 4, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211104013825/https://natalie.mu/eiga/news/431859|url-status= dead}}</ref> |- |rowspan="2"| 2022 || ''A Day-Off of Ryunosuke Kamiki''|| Kenchi Yoshida || [[Wowow]] || Episode 8 || <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/96845/1|title= 『神木隆之介の撮休』、新たな共演キャストに仲野太賀、井之脇海、松重豊ら|access-date= November 25, 2021|work= Crank-in!}}</ref> |- |''Love with a Case'' || Haruhi Mabuchi || NTV || Lead role || <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/108163/1|title= 林遣都&仲野太賀W主演『初恋の悪魔』、7月スタート 坂元裕二書き下ろしの小洒落てこじれたミステリアスコメディー|access-date= June 21, 2022|work= Crank-in!}}</ref> |- | 2024 || ''Tora ni Tsubasa'' || Yūzō Sada || NHK || ''[[Asadora]]'' ||<ref>{{cite web |url= https://mantan-web.jp/article/20230731dog00m200011000c.html|title= 虎に翼:伊藤沙莉主演の朝ドラ 新キャスト5人発表 石田ゆり子、岡部たかし、上川周作、森田望智、仲野太賀|access-date= July 31, 2023|work= Mantan-web}}</ref> |- |} ===Internet dramas=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes ! Ref. |- | 2010 || ''Hidamari no Basho: Hatsukoi'' || Yasufumi Saito || BeeTV || || |- |rowspan="2"| 2012 || ''High School Drive: Megasameta-ra Kōkōseidatta'' || Takeshi || BeeTV || || |- |''Sora no Hanashi'' || || || || |- | 2013 || ''24-jikan Joyū: Matsu Onna'' || Kazunori Shimokawa || [[Hikari TV Channel]] || Episode 1|| |- | 2022 || ''Lost Man Found'' || Satoru Matsudo || [[Disney+]], [[NHK]] || Lead role ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/478160|title= 「拾われた男」に薬師丸ひろ子、北村有起哉、要潤、田辺桃子、夏帆ら19名出演|access-date= May 19, 2022|work= Natalie|archive-date= May 19, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220519080111/https://natalie.mu/eiga/news/478160|url-status= dead}}</ref> |- |} ===Radio dramas=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes |- | 2011 || ''Sora no Sakimori'' || Kenichi Mayama || [[NHK FM Broadcast|NHK FM]] || |- | 2013 || ''Tatsuko-san no Tsuitachi'' || Yuta || NHK FM || |} ===Stage=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Ref. |- | 2010 || ''Ebidan'' || Toru || || |- | 2011 || ''Kokumin Kasa: Sake Enu Sensō o Meguru 3ttsu no Monogatari'' || || || |- | 2012 || ''Shida no Mure: Junjō Junrei-hen'' || Yoshioka || || |- | 2013 || ''Hakkenden'' || Inue Shinbee || || |- |rowspan="2"| 2014 || ''Sappūkei'' || Jun Oba, Shoji Maruyama || || |- |''The History Boys'' || Posner || || |- | 2015 || ''Musubi no Niwa'' || Mirai Kondo || ||<ref>{{cite web|author=Cinra.Net|date=14 Jul 2014|url=http://www.cinra.net/news/20140714-musubinoniwa|title=岩松了演出の新作舞台『結びの庭』、キャストに宮藤官九郎、麻生久美子、太賀ら|language=ja|accessdate=10 Sep 2016}}</ref> |} [[File:Taiga (cropped).jpg|thumb|226x226px|Taiga at Tokyo International Film Festival 2016]] ===Advertisements=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title |- | 2007 || Takuto School IE |- |rowspan="2"| 2008 || [[Mizkan]] Kin no Tsubu |- |[[NTT DoCoMo]] Kigyō |- | 2010 || [[Round One Entertainment]] |- |rowspan="2"| 2011 || NTT DoCoMo walk with you |- |[[Rohto Pharmaceutical]] Oxy |} ===Music videos=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title |- |rowspan="2"| 2007 || [[V6 (band)|V6]] "Honey Beat" |- |Laula "Ashita ni Saku Hana" |- | 2010 || [[Uverworld]] "=" |- | 2011 || [[Greeeen]] "Hana-uta" |- | 2022 || Vaundy "Hitomibore" |} ==Accolades== *6th Tama Film Awards Best Emerging Actor Award (''Hotori no Sakuko'', ''[[Daily Lives of High School Boys]]'', ''Jinrō Game'', ''[[Monsterz]]'', ''[[My Man (2014 film)|My Man]]'', ''[[Sweet Poolside]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.cinematoday.jp/page/N0068357|title=大泉洋、コメディー俳優としての評価に不満顔?|language=ja|publisher=Cinema Today|date=22 Nov 2014|accessdate=10 Sep 2016|access-date=5 January 2024|archive-date=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417205702/http://www.cinematoday.jp/page/N0068357|url-status=dead}}</ref> *[[38th Yokohama Film Festival]]: Best Newcomer (''Destruction Babies'') (2017) *76th [[Mainichi Film Awards]]: Best Supporting Actor (''Under the Open Sky'') (2022)<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2221686/full/|title= 日本映画大賞に『ドライブ・マイ・カー』 毎日映画コンクール受賞結果|access-date= January 20, 2022|work= Oricon}}</ref> *46th [[Elan d'or Awards]]: [[Elan d'or Award for Newcomer of the Year|Newcomer of the Year]] (2022)<ref>{{cite web |url= https://mdpr.jp/news/detail/2991352|title= 山田裕貴・川口春奈・広瀬アリスらが新人賞「2022年 エランドール賞」発表<受賞一覧>|access-date= February 3, 2022|work= Model Press}}</ref> *64th [[Blue Ribbon Awards]]: [[Blue Ribbon Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] (2022)<ref>{{cite web |url= https://www.chunichi.co.jp/article/423623?rct=entertainmentnews|title= 助演男優賞・仲野太賀、"宣伝担当"の父・中野英雄と「縁があればいつかは共演したい」【第64回ブルーリボン賞】|access-date= February 24, 2022|work= Chunichi Sports}}</ref> ==Notes== {{notelist}} ==Kundivihira == {{reflist}} ==External links== *{{official website|https://www.stardust.co.jp/section1/profile/nakanotaiga.html|Official profile}} - {{in lang|ja}} {{Stardust Promotion}} {{Navboxes |title = Awards for Taiga Nakano |list = {{Blue Ribbon Award for Best Supporting Actor}} {{Mainichi Film Award for Best Supporting Actor}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Nakano, Taiga}} [[Category:1993 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Male actors from Tokyo]] [[Category:Stardust Promotion artists]] [[Category:21st-century Japanese male actors]] oaqkzyr469h5t3l7pkplg6r1wtr6hcc Nana Mori 0 26829 144020 143228 2026-07-15T22:58:07Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144020 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Nana Mori'''|森 七菜|Mori Nana, bɛ daa dɔɣi o silimin gɔli August biɛɣ'pihita ni yini dali yuuni 2001, o nyɛla Japanese kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa mini yili yiina zaŋ n-ti [[Ōita Prefecture|Oita Prefecture]], Japan.<ref>{{cite web |url= https://web.gekisaka.jp/news/detail/?289670-289670-fl|title= 令和初の高校サッカー選手権、『3年A組』出演の女優・森七菜が応援マネージャーに就任|accessdate= November 8, 2019|work= Gekisaka|date= 7 November 2019}}</ref> ==Maŋmaŋa yɛltɔɣa== Bɛ daa dɔɣi la Nana tiŋa yuli booni Osaka silimin gɔli August biɛɣ'pihita dali yuuni 2001<ref>{{cite web |url= https://www.cinra.net/interview/202001-morinana_yjmyk|title= 森七菜インタビュー 巨匠たちを惹きつける純粋さ、聡明さ、心の穴|access-date= January 15, 2021|work= Cinra.net}}</ref> amaa ka o zooi tiŋa yuli booni [[Ōita Prefecture|Ōita]]. Yuuni 2016, "talent agency ARBRE" nima nyɛla ban daa deegi o. Yuuni 2021, o daa dihi o nuu gbana zuɣu zaŋ n-ti SMA ([[Sony Music]] Artists).<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2182651/full/|title= 森七菜、SMAとエージェント業務提携「皆様に笑顔を届けられるよう努力してまいります」|access-date= January 25, 2021|work= Oricon|date= 24 January 2021}}</ref> ==Filmography== ===Film=== {| class="wikitable sortable" ! Year ! Title ! Role ! Director(s) ! class="unsortable"|Notes ! class = "unsortable"|{{Abbr|Ref.|References}} |- | 2017 | ''[[The Anthem of the Heart#Live-action film|The Anthem of the Heart]]'' | Young Natsuki Nitō | Naoto Kumazawa | | <ref name=3A/> |- | rowspan=4|2019 | ''[[Weathering with You]]'' | Hina Amano (voice) | [[Makoto Shinkai]] | Lead role | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/90444/|title= 天気の子|accessdate= November 8, 2019|work= eiga.com}}</ref> |- | ''[[Tokyo Ghoul S]]'' | Yoriko Kosaka | Takuya Kawasaki and Kazuhiko Hiramaki | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/89829/|title= 東京喰種 トーキョーグール【S】|accessdate= November 8, 2019|work= eiga.com}}</ref> |- | ''The First Supper'' | Young Miyako | Shirō Tokiawa | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/91452/|title= 最初の晩餐|accessdate= November 8, 2019|work= eiga.com}}</ref> |- | ''[[Hell Girl (film)|Hell Girl]]'' | Miho Ichikawa | [[Kōji Shiraishi]] | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/89791/|title= 地獄少女|accessdate= November 8, 2019|work= eiga.com}}</ref> |- | rowspan=3|2020 | ''[[Last Letter (2020 film)|Last Letter]]'' | Soyoka Kishibeno / young Yūri | [[Shunji Iwai]] | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/89607/|title= ラストレター|accessdate= November 8, 2019|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Blue, Painful, Fragile'' | Mizuki Nishiyama | Shunsuke Kariyama | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/375408|title= 吉沢亮×杉咲花W主演作「青くて痛くて脆い」に岡山天音、松本穂香、清水尋也ら出演|accessdate= April 15, 2020|work= Natalie|access-date= January 5, 2024|archive-date= April 15, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200415065057/https://natalie.mu/eiga/news/375408|url-status= dead}}</ref> |- | ''461 Days of Bento: A Promise Between Father and Son'' | Hiromi Nishina | Atsushi Kaneshige | | <ref>{{cite web |url= https://www.cinra.net/news/20200417-461obento|title= 井ノ原快彦主演『461個のおべんとう』に森七菜、KREVA、坂井真紀ら出演|accessdate= April 17, 2020|work= cinra.net}}</ref> |- | rowspan=1|2021 | ''[[Liar × Liar]]'' | Minato Takatsuki | Saiji Yakumo | Lead role | <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/77831/1|title= SixTONES・松村北斗×森七菜W主演『ライアー×ライアー』映画化決定|accessdate= June 23, 2020|work= Crank-in!|date= 23 June 2020}}</ref> |- | rowspan=2|2023 | ''[[Insomniacs After School]]'' | Isaki Magari | Chihiro Ikeda | Lead role | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/news/20220907/6/|title= 森七菜×奥平大兼「君は放課後インソムニア」実写映画化 原作の舞台、石川県七尾市で撮影 23年公開|access-date= September 7, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Father of the Milky Way Railroad'' | Toshi Miyazawa | [[Izuru Narushima]] | |<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2249921/full/|title= 役所広司主演『銀河鉄道の父』映画化 菅田将暉が坊主頭で宮沢賢治役 森七菜が妹に|access-date= September 19, 2022|work= Oricon}}</ref> |- | 2024 | ''April Come She Will'' | Haru Iyoda | Tomokazu Yamada | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/534137|title= 佐藤健、長澤まさみ、森七菜が映画「四月になれば彼女は」で共演 公開日は来年3月29日|access-date= July 25, 2023|work= Natalie|archive-date= July 25, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230725023813/https://natalie.mu/eiga/news/534137|url-status= dead}}</ref> |- |} ===Television=== {| class="wikitable sortable" ! Year ! Title ! Role ! Network ! class="unsortable"|Notes ! class = "unsortable"|{{Abbr|Ref.|References}} |- | 2017 | ''[[Tokyo Vampire Hotel]]'' | Akari | [[Amazon Prime Video]] | | <ref name=3A/> |- | rowspan=3| 2019 |''Mr. Hiiragi's Homeroom'' | Runa Horibe | [[Nippon TV|NTV]] | | <ref name=3A>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/column/63026/1|title= 『3年A組』森七菜、オーディションに強い注目の新人 電脳少女役で話題ル|accessdate= November 8, 2019|work= Crank-in|date= 3 March 2019}}</ref> |- | ''Shōnen Torajirō'' | Satoko | [[NHK]] | | <ref>{{cite web|url= https://www.nhk.or.jp/dramatopics-blog/20000/414065.html|title= 『少年寅次郎』森七菜さん出演決定!|accessdate= November 8, 2019|work= NHK|archive-date= May 4, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210504033609/https://www.nhk.or.jp/dramatopics-blog/20000/414065.html|url-status= dead}}</ref> |- |''Nippon Noir'' | Runa Horibe | NTV | | <ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201912060000012.html|title= 3年A組が再び!森七菜らニッポンノワール出演|accessdate= December 20, 2019|work= Nikkan Sports|date= 6 December 2019}}</ref> |- | rowspan=2| 2020 | ''[[Yell (TV series)|Yell]]'' | Ume Sekiuchi | NHK | ''[[Asadora]]'' | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2146219/full/|title= 次期朝ドラ『エール』二階堂ふみの家族役に薬師丸ひろ子、松井玲奈、森七菜ら|accessdate= November 8, 2019|work= Oricon|date= 9 October 2019}}</ref> |- | ''A Warmed Up Love'' | Kiki Inoue | [[Tokyo Broadcasting System Television|TBS]] | Lead role | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/news/20200905/2/|title= 森七菜、TBSドラマ「この恋あたためますか」に主演! 中村倫也との"甘い恋"に挑戦|accessdate= September 5, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- | 2021 | ''Tales of the Unusual: Fall 2021'' | Asuka Miyamoto | [[ Fuji TV]] | Lead role; short drama | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2209485/full/|title= 森七菜『世にも奇妙な物語』初出演で主演「少し勇気を出して演じました」|access-date= October 7, 2021|work= Oricon}}</ref> |- | rowspan=2| 2022 | ''Duty and Revenge'' | Mikako Sawai | NTV | | <ref>{{cite web |url= https://mantan-web.jp/article/20211209dog00m200040000c.html|title= 森七菜:「恋あた」以来の連ドラ出演 「逃亡医F」で駆け出し海洋観測士役 成田凌を「追いかけます!」|access-date= December 15, 2021|work= Mantan-web|date= 10 December 2021}}</ref> |- | ''[[Galileo (Japanese TV series)|The Forbidden Magic]]'' | Yurina Kurasaka | Fuji TV | Television film | <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/111851/1|title= 村上虹郎、森七菜ら、福山雅治主演『ガリレオ』新作SPドラマ出演 シリーズおなじみの面々も|access-date= August 3, 2022|work= Crank-in!|date= 3 August 2022}}</ref> |- | rowspan=2|2023 | ''[[The Makanai: Cooking for the Maiko House]]'' | Kiyo | [[Netflix]] | Lead role | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/comic/news/460725|title= 「舞妓さんちのまかないさん」Netflixでドラマ化!監督は是枝裕和、森七菜&出口夏希のW主演|date= January 7, 2022|access-date= January 7, 2022|work= Natalie|archive-date= September 25, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220925120834/https://natalie.mu/comic/news/460725|url-status= dead}}</ref> |- | ''Cinderella of Midsummer'' | Natsumi Aoi | Fuji TV | Lead role | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2279247/full/|title= 森七菜&間宮祥太朗が月9W初主演 男女8人の恋愛群像劇、神尾楓珠&吉川愛ら主要キャストも発表|access-date= May 17, 2023|work= Oricon}}</ref> |- |} ==Radio work== {| class="wikitable" ! Year ! Title ! Network ! Notes ! class="unsortable"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |2021–2023 |''School of Lock!'' |[[Tokyo FM]] |In charge of "Girls Locks!" |<ref>{{cite web |url= https://www.narinari.com/Nd/20230277621.html|title= 森七菜がラジオ番組卒業「最後はスマイルでお別れできたら」|access-date= April 11, 2023|work= Narinari.com}}</ref> |- |} ==Discography== ===Singles=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |+List of singles, with selected chart positions, showing year released, sales, and certifications ! scope="col" rowspan="2" | Title ! scope="col" rowspan="2" | Year ! scope="col" colspan="2" | Peak chart<br>positions ! scope="col" rowspan="2" | Sales ! scope="col" rowspan="2" | Certifications ! scope="col" rowspan="2" | Album |- ! scope="col" style="width:2.7em;font-size:85%;"| [[Oricon Singles Chart|JPN]]<br><ref>{{cite web |title=森七菜のシングル売上ランキング |trans-title=Nana Mori Singles Ranking |url=https://www.oricon.co.jp/prof/748261/rank/single/ |publisher=Oricon |access-date=May 30, 2021 |language=ja |date=May 30, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:2.7em;font-size:85%;"| [[Billboard Japan Hot 100|JPN<br>Hot]]<br><ref>Sources for chart positions are as follows: * "Kaeru no Uta": {{cite web |url=http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&year=2020&month=01&day=27 |title=Hot 100 [ 2020/01/27 公開] |date=January 27, 2020 |accessdate=April 1, 2020 |publisher=[[Billboard Japan]] |language=ja }} * "Smile": {{cite web |url=https://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=hot100&year=2020&month=11&day=16 |title=Hot 100 [ 2020/11/11 公開] |date=November 11, 2020 |accessdate=May 31, 2021 |publisher=[[Billboard Japan]] |language=ja }} </ref> |- ! scope="row" | "Kaeru no Uta" ({{lang|ja|カエルノウタ}}) | rowspan="2" | 2020 | 26 || 44 | *JPN: 2,181 {{small|({{abbr|phy.|physical}})}}<ref>{{cite web |title=週間 シングルランキング 2020年01月27日付 |trans-title=Weekly Single Ranking January 27, 2020 |url=https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2020-01-27/p/3/ |publisher=Oricon ME |access-date=May 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125025247/https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2020-01-27/p/3/ |archive-date=January 25, 2020 |language=ja}}</ref> | | rowspan="3" {{n/a|Non-album single}} |- ! scope="row" | "Smile" ({{lang|ja|スマイル}}) | — || 61 | | * RIAJ: Silver {{small|({{abbr|st.|streaming}})}}<ref>{{cite certification|region=Japan|artist=Yoasobi|title=スマイル|type=single|award=silver|certyear=2021|certmonth=4|streaming=true|access-date=May 31, 2021}}</ref> |- ! scope="row" | "Shinkai" ({{lang|ja|深海}}) | 2021 | — || — | | |} ==Accolades== {|class="wikitable sortable" ! Year ! Award ! Category ! Nominated work(s) ! Result ! class="unsortable"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- | rowspan="4" | 2020 | 74th [[Mainichi Film Awards]] | Best New Actress | ''Hell Girl'' | {{nom}} | <ref>{{cite web |url= https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2019/12/20/kiji/20191220s00041000118000c.html|title= 毎日映画コンクールノミネート 成田凌、松岡茉優、シム・ウンギョン、主演助演Wで候補 |accessdate= December 20, 2019|work= Sponichi}}</ref> |- | [[14th Seiyu Awards]] | Best Rookie Actress | ''Weathering with You'' | {{won}} | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2157097/full/|title= 『天気の子』醍醐虎汰朗&森七菜、声優アワード新人賞に感謝のコメント|accessdate= September 10, 2020|work= Oricon}}</ref> |- | 45th [[Hochi Film Award]]s | Best New Artist | ''Last Letter'' | {{nom}} | <ref>{{cite web |url= https://hochi.news/articles/20201117-OHT1T50022.html|title= 【報知映画賞】主演男優賞の二宮和也など「浅田家!」が最多8ノミネート|accessdate= November 17, 2020|work= Sports Hochi|date= 17 November 2020}}</ref> |- | 33rd [[Nikkan Sports Film Award]]s | [[Nikkan Sports Film Award for Best Newcomer|Best Newcomer]] | rowspan=2|''Last Letter'' and others | {{nom}} | <ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/award/ns-cinema/|title= 日刊スポーツ映画大賞ノミネート発表|accessdate= November 25, 2020|work= Nikkan Sports}}</ref><ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/410627|title= 日スポ映画大賞で「罪の声」が作品賞に、石原裕次郎新人賞は岡田健史|access-date= December 28, 2020|work= Natalie|archive-date= April 8, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230408034234/https://natalie.mu/eiga/news/410627|url-status= dead}}</ref> |- | rowspan="7" | 2021 | [[42nd Yokohama Film Festival]] | Best Newcomer | {{won}} | <ref>{{cite web |url= http://yokohama-eigasai.o.oo7.jp/42-2020/42_2020_shou.html|title= 第42回ヨコハマ映画祭|accessdate= December 5, 2020|work= Yokohama Film Festival}}</ref> |- | 75th [[Mainichi Film Awards]] | Best New Actress | rowspan=3| ''Last Letter'' | {{nom}} | <ref>{{cite web |url= https://www.cinematoday.jp/news/N0120679|title= 最多は『スパイの妻』!第75回毎日映画コンクールノミネート発表|access-date= December 23, 2020|work= Cinematoday|date= 22 December 2020}}</ref> |- | 63rd [[Blue Ribbon Awards]] | [[Blue Ribbon Awards for Best Newcomer|Best Newcomer]] | {{nom}} | <ref>{{cite web |url= https://www.chunichi.co.jp/article/179957/|title= 嵐・二宮和也主演の「浅田家!」が最多5部門でノミネート「第63回ブルーリボン賞」各部門候補を発表|access-date= January 4, 2021|work= The Chunichi Shimbun}}</ref> |- | [[44th Japan Academy Film Prize]] | Newcomer of the Year | {{won}} | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2182834/full/|title= 『日本アカデミー賞』優秀主演男優賞 草なぎ剛・二宮和也・小栗旬・佐藤浩市・菅田将暉が受賞|access-date= January 27, 2021|work= Oricon}}</ref> |- | 45th [[Elan d'or Awards]] | [[Elan d'or Award for Newcomer of the Year|Newcomer of the Year]] | Herself | {{won}} | <ref>{{cite web |url= https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2021/02/04/kiji/20210204s00041000329000c.html|title= エランドール新人賞に上白石萌音、浜辺美波、森七菜、賀来賢人ら コロナ禍で授賞式は中止|access-date= February 4, 2021|work= Sponichi}}</ref> |- | rowspan="2" |46th [[Hochi Film Award]]s | Best Actress | rowspan="2" |''Liar × Liar'' | {{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{cite web |url= https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000116.000071317.html|title= 第46回報知映画賞ノミネート決定|access-date= November 13, 2021|work= PR Times|date= 13 November 2021}}</ref><br/><ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/455635|title= 報知映画賞の作品賞は「護られなかった者たちへ」、木村拓哉と永野芽郁が主演賞|access-date= December 1, 2021|work= Natalie|archive-date= June 1, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230601161937/https://natalie.mu/eiga/news/455635|url-status= dead}}</ref> |- | Best New Artist | {{nom}} |- |} ==Kundivihira == {{notelist}} {{Reflist|30em}} ==External links== * {{official website|1=https://www.sma.co.jp/s/sma/artist/581?ima=0000#/news/0|2=Official agency profile}} {{in lang|ja}} * {{IMDb name|10030720}} {{Seiyu Award for Best Rookie Actress}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mori, Nana}} [[Category:2001 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Japanese actresses]] [[Category:Japanese film actresses]] [[Category:Japanese television actresses]] [[Category:Japanese voice actresses]] [[Category:Seiyu Award winners]] [[Category:Voice actresses from Ōita Prefecture]] [[Category:21st-century Japanese actresses]] ob7av851n7cuyp7bxvb2l89sh5wvprv Tasuku Emoto 0 26844 144043 143377 2026-07-16T06:22:30Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144043 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Tasuku Emoto'''|柄本 佑|Emoto Tasuku bɛ daa dɔɣi o la silimin gɔli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1986 tiŋa yuli booni [[Tokyo]]}}<ref>{{cite web|url=http://www.alpha-agency.com/artist/emoto.html|title=柄本 佑|work=Alpha Agency|language=ja|accessdate=June 9, 2016|access-date=January 6, 2024|archive-date=January 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117233824/http://www.alpha-agency.com/artist/emoto.html|url-status=dead}}</ref> o nyɛla Japanese kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ doo ka zani n-tiri "Alpha Agency". O ba ŋun nyɛ kpɛrikpɛrita [[Akira Emoto]] mini o ma Kazue Tsunogae gba nyɛla kpɛrikpɛrita, o tizodoo [[Tokio Emoto]] gba nyɛla kpɛrikpɛrita ka o paɣa [[Sakura Ando]] gba nyɛ kpɛrikpɛrita. ==Maŋmaŋa yɛltɔɣa== Bɛ daa dɔɣi la Emoto tiŋa yuli booni [[Tokyo]] yuuni 1986. Yuuni 2001 o daa nyɛla shikuru bila ŋun chani shikuru Wako High School. Di nyaaŋa lala yuuni maa Emoto daa pahi kpɛri shinii yuli booni ''Utsukushī Natsu Kirishima''. Ŋun' n daa nyɛ Yasuo Hidaka shinii ni yuuni 2003. Yuuni 2004 o daa deei pini din nyɛ 77th [[Kinema Junpo]] Award for Best Newcomer mini 13th [[Japanese Movie Critics Awards|Japanese Movie Critics]] Rookie Award ka di nyɛla o ni daa kpaŋdi o maŋa ni o kpɛrigu kpɛribu ni la zuɣu.<ref>{{cite web|url=http://www.sankeibiz.jp/express/news/131202/exf13120215150001-n3.htm|title=舞台は演劇体力を鍛える道場 舞台「グッドバイ」 柄本佑さんインタビュ (page 3 of 3)|date=December 2, 2013|publisher=SankeiBiz(サンケイビズ)|language=Japanese|accessdate=September 11, 2016}}</ref> Yuuni 2005 Emoto daa chaŋ "video department" din be Waseda University Art School. Silimin gɔli March yuuni 2012 o daa niŋ[[Sakura Ando]] ŋun nyɛ kpɛrikpɛrita amiliya. ==Filmography== ===TV series=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes ! Ref. |- |rowspan="2"| 2003 || ''R.P.G.'' || || [[NHK]] || || |- |''Yankee Bokō ni Kaeru'' || Junichi Ohinata || [[Tokyo Broadcasting System|TBS]] || || |- |rowspan="2"| 2004 || ''[[Socrates in Love]]'' || Kenryo Nakagawa || TBS || || |- |''[[Akai Tsuki]]'' || || [[TV Tokyo]] || || |- | 2005 || ''[[Water Boys 2005 Natsu]]'' || Shunichiro Koma || [[Fuji Television|Fuji TV]] || || |- |rowspan="3"| 2007 || ''Tokyo Tower: Mom and Me, and Sometimes Dad'' || Kohei Yamada || Fuji TV || || |- |''[[Fūrin Kazan (TV series)|Fūrin Kazan]]'' || Chōkyū || NHK || [[Taiga drama|''Taiga'' drama]]|| |- |''Aoi Hitomi to New Age'' || Keiichi Zaizen || [[Wowow]] || || |- |rowspan="6"| 2008 || ''Shin Kyoto Meikyū Annai'' season 5|| || [[TV Asahi]] || Episode 4 || |- |''Tokugawa Ieyasu to Sannin no Onna'' || [[Kobayakawa Hideaki]] || TV Asahi ||TV movie || |- |''Torihada 3'' || || Fuji TV || Episode 1 || |- |''Judge: Shima no Saibankan Funtō-ki'' season 2 || Noboru Inamura || [[NHK|NHK Osaka]] || Episode 2 || |- |''Ochaberi'' || Yuki Kimura || [[Mainichi Broadcasting System|MBS]] || Episode 9 || |- |''Soratobu Tire'' || Shunichi Kadota || Wowow || || |- |rowspan="3"| 2009 || ''Yakō no Kaidan'' || Shigeo Hasuda || TV Asahi || || |- |''[[Shibatora]]'' || Nishijima || Fuji TV || || |- |''Romes/Kūkō Bōgyo System'' || Sakurai || NHK || || |- | 2010 || ''[[GeGeGe no Nyōbō]]'' || Shin Sugai || NHK || || |- |rowspan="5"| 2011 || ''Control: Hanzai Shinri Sōsa'' || Tamotsu Koyanagi || Fuji TV || Episode 2 || |- |''Tare Yori mo Kimi o Aisu'' || Goro Sakuma || [[TV Shizuoka|SUT]] || || |- |''The Last Supper'' || Keita Takamura || TV Asahi || TV movie|| |- |''Umu to Umareru Sore Kara no Koto'' || Takeshi Sato || [[NHK|NHK BS-P]] || Lead role || |- |''Kyoto Chiken no Onna'' season 7|| Ippei Hatayama || TV Asahi || Episode 8 || |- |rowspan="3"| 2012 || ''Daichi no Fanfare'' || Yuto Moriyama || [[NHK|NHK Sapporo]] || || |- |''Run60'' || Shoji Nakatsuka || MBS || Episodes 7 to 9 || |- |''Osozaki no Himawari: Boku no Jinsei, Renewal'' || Hiroki Matsumoto || Fuji TV || || |- |rowspan="7"| 2013 || ''[[Shotenin Michiru no Minoue Banashi]]'' || Kyutaro Uebayashi || NHK || || |- |''[[Stray Dog (film)|Stray Dog]]'' || Ginji Yagishita || TV Asahi || || |- |''Tonbi'' || An-chan || TBS || Episode 7 || |- |''Haitatsu sa Retai Watashitachi'' || Gunkan || Wowow || || |- |''Wonda×AKB48 Short Story: Fortune Cookie'' || Yamashiro || Fuji TV || || |- |''Kumogiri Nizaemon'' || Ingakozo Rokunosuke || NHK BS-P || || |- |''Olympic no Minoshirokin'' || Yamamoto || TV Asahi || || |- |rowspan="2"| 2014 || ''Iryu: Team Medical Dragon – 4'' || Shogo Hayakawa || Fuji TV || || |- |''Wakamono-tachi 2014'' || Yo Sato || Fuji TV || || |- |rowspan="4"| 2015 || ''[[The Emperor's Cook]]'' || Tatsuyoshi Yamagami || TBS || || |- |''Miyakobito no Hisokana Tanoshimi'' || || NHK BS-P || || |- |''Shokubutsu Danshi Veranda Season 2'' || Keiichi Hanazono || NHK BS-P || || |- |''[[Asa ga Kita|Here Comes Asa!]]'' || Sobee Bizan || NHK || ''[[Asadora]]''|| |- |rowspan="3"| 2016 || ''Josei Sakka Mysteries: Utsukushiki Mittsu no Uso'' || Kinoshita || Fuji TV || Episode 2 ||<ref>{{cite web|url=http://www.fujitv.co.jp/fujitv/news/pub_2015/i/151125-i214.html|title=湊かなえ、三浦しをん、角田光代の短編小説を、オムニバスドラマ化。『女性作家ミステリーズ 美しき三つの嘘』|language=ja|publisher=[[Fuji Television]]|date=November 25, 2015|accessdate=June 9, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113171125/http://www.fujitv.co.jp/fujitv/news/pub_2015/i/151125-i214.html|archivedate=January 13, 2016|access-date=January 6, 2024|archive-date=January 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113171125/http://www.fujitv.co.jp/fujitv/news/pub_2015/i/151125-i214.html}}</ref> |- |''[[Never Let Me Go (novel)|Never Let Me Go]]'' || Kato || TBS || From episode 7 ||<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/news/2067122/full/|title=TBS系ドラマ『わたしを離さないで』に柄本佑、水崎綾女が出演|work=Oricon Style|language=ja|publisher=[[Oricon]]|date=February 19, 2016|accessdate=June 9, 2016}}</ref> |- |''Okasina Otoko'' || [[Kiyoshi Atsumi]] || NHK BS-P || Lead role || |- |rowspan="3"| 2019 || ''Ieyasu, Edo wo Tateru'' || Shōzaburō Hashimoto || NHK || ||<ref>{{cite web |url= https://thetv.jp/program/0000942439/|title= 家康、江戸を建てる|access-date= February 2, 2023|work= The Television}}</ref> |- |''[[Natsuzora|Natsuzora: Natsu's Sky]]'' || Ryūichi Kurata || NHK || ''Asadora''||<ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2019/04/post-345393.html|title= 安藤サクラから朝ドラのバトンを受け取った柄本佑『なつぞら』に活気を与える存在に|access-date= February 18, 2021|work= Real Sound|date= April 25, 2019}}</ref> |- |''[[Idaten (TV series)|Idaten]]'' || Masuno || NHK || ''Taiga'' drama||<ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2019/06/post-376270.html|title= 『いだてん』柄本佑の"後悔"に胸が詰まる 壮絶な関東大震災の後に描かれたひとつの希望|access-date= February 18, 2021|work= Real Sound|date= June 17, 2019}}</ref> |- |rowspan="1"| 2021 || ''Heaven and Hell: Soul Exchange'' || Riku Watanabe || TBS || ||<ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2020/11/post-649117.html|title= 綾瀬はるか×高橋一生『天国と地獄 ~サイコな2人~』2021年1月放送 脚本は森下佳子が担当|accessdate= November 6, 2020|work= Real Sound|date= November 5, 2020}}</ref> |- |rowspan="2"|2022 ||''Love with a Case'' || Ruka Kotori || NTV || || <ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2022/06/08/79191.html|title= 松岡茉優、謎多きスカジャン刑事役! 柄本佑&安田顕らも出演「初恋の悪魔」|access-date= June 28, 2022|work= Cinema Cafe|date= June 8, 2022}}</ref> |- | ''[[Modern Love Tokyo]]'' || Keisuke Yamada || [[Amazon Prime Video]] || Lead role; episode 2 || <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/111533/1|title= 榮倉奈々、前田敦子ら『モダンラブ・東京』出演 黒木華、窪田正孝は声優として参加|access-date= August 10, 2022|work= Crank-in!|date= July 27, 2022}}</ref> |- | 2024 || ''Dear Radiance'' || [[Fujiwara no Michinaga]] || NHK || [[Taiga drama|''Taiga'' drama]] ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/500527|title= 柄本佑が大河ドラマ「光る君へ」で藤原道長に、吉高由里子の紫式部と強く影響し合う|access-date= November 8, 2022|work= Natalie|archive-date= November 8, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20221108061711/https://natalie.mu/eiga/news/500527|url-status= dead}}</ref> |- |} ===Film=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Ref. |- |rowspan="2"| 2003 || ''Utsukushī Natsu Kirishima'' || Yasuo Hidaka || Lead role || |- |''Gūzen ni mo Saiakuna Shōnen'' || || || |- |rowspan="2"| 2004 || ''[[69 (novel)|69]]'' || Tatsuo Zokaki || || |- |''[[Hasami Otoko]]'' || || || |- |rowspan="4"| 2005 || ''[[Yaji and Kita: The Midnight Pilgrims]]'' || Dondon || || |- |''Shissō'' || Shuichi || || |- |''Jū Nana-sai no Fūkei: Shōnen wa Nani o Mita ka'' || || Lead role || |- |''[[Spring Snow (film)|Spring Snow]]'' || || || |- |rowspan="6"| 2006 || ''Chekeratcho!!'' || Yu Honbu || || |- |''Yoru no Picnic'' || Koichiro Takami || || |- |''Hatsukoi'' || Takeshi || || |- |''Kowai Ona: Hagane'' || Mikio Sekiguchi || Lead role || |- |''Boy Meets Pusan'' || Kurihara || Lead role || |- |''Chanko'' || Joji Makimura || || |- |rowspan="4"| 2007 || ''Lemon no Koro'' || Tomizo Sasaki || || |- |''Shikyū no Kioku: Koko ni Anata ga Iru'' || Masato || || |- |''[[Freesia (manga)|Freesia]]'' || Ichiro Yamada || || |- |''Hannin ni Tsugu'' || Muranishi || || |- |rowspan="6"| 2008 || ''Gummy Chocolate Pine'' || Kazutoyo Yamanoue || || |- |''[[Chameleon (2008 Japanese film)|Chameleon]]'' || || || |- |''Last Game: Saigo no Sōkei-sen'' || Akirami Kurokawa || || |- |''Heibon Punch'' || || || |- |''Flying Rabbits'' || Takuya Miki || || |- |''Namidatsubo'' || Domoto || || |- |rowspan="5"| 2009 || ''Shugo Tenshi'' || Harvest || || |- |''a life'' || Kawarazaki || || |- |''[[Boat (2009 film)|Boat]]'' || || || |- |''[[Air Doll]]'' || Toru || || |- |''Bokura wa Aruku, Tada Soredake'' || Miyuki's former lover || || |- |rowspan="6"| 2010 || ''[[No Longer Human]]'' || || || |- |''Tokyo Jima'' || Oraga || || |- |''Raiou'' || Shigeji || || |- |''Kenta to Jun to Kayo-chan no Kuni'' || Yosuke || || |- |''Wakiyaku Monogatari'' || Masaru || || |- |''[[GeGeGe no Nyōbō]]'' || Genta Sakuma || || |- |rowspan="3"| 2011 || ''[[Tada's Do-It-All House]]'' || || || |- |''[[We Can't Change the World. But, We Wanna Build a School in Cambodia.]]'' || Shi Shibayama || || |- |''Kichijōji no Asahina-kun'' || Hiroki Fujimura || || |- |rowspan="3"| 2012 || ''Rinjō: Gekijō-ban'' || Susumu Hatano || || |- |''The Castle of Crossed Destinies'' || Sojiro Akimoto / narrator || || |- |''[[Bokura ga Ita (film)|We Were There]]'' || Atsushi || || |- |rowspan="4"| 2013 || ''[[A Story of Yonosuke]]'' || Ozawa || || |- |''[[Kiiroi Zou]]'' || Kosoku (voice) || || |- |''[[Hello, My Dolly Girlfriend]]'' || Kentaro Uchiyama || Lead role || |- |''A Tale Of Samurai Cooking - A True Love Story'' || Sadanoshin Imai || || |- | 2014 || ''[[A Bolt from the Blue (film)|A Bolt from the Blue]]'' || || || |- |rowspan="3"| 2015 || ''Blood Bead'' || || || |- |''[[Gonin Saga]]'' || Keiichi Morisawa || || |- |''[[Piece of Cake (manga)|Piece of Cake]]'' || Masaki || || |- | 2017 || ''[[Reminiscence (2017 film)|Reminiscence]]'' || Satoru Kawabata || ||<ref>{{cite web|url=http://www.cinemacafe.net/article/2016/03/18/38887.html|title=岡田准一、名匠タッグのもとで小栗旬と初共演!『追憶』|language=ja|publisher=Cinema Cafe|date=March 18, 2016|accessdate=June 9, 2016}}</ref> |- |rowspan="2"| 2018 || ''Dynamite Graffiti'' || Akira Suei || Lead role || |- |''And Your Bird Can Sing'' || I || Lead role || |- |rowspan="4"| 2019 || ''Neko to Jiichan'' || Kentarō Wakamura || || |- | ''[[The Great War of Archimedes]]'' ||Sub-lieutenant Tanaka || || |- | ''Iwane: Sword of Serenity'' || || || |- | ''It Feels So Good'' || || Lead role || |- |rowspan="3"| 2020 || ''Shape of Red'' || || || |- | ''I Never Shot Anyone'' || || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/92261/|title= 一度も撃ってません|access-date= February 18, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Blue, Painful, Fragile'' || Wakisaka || ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/375408|title= 吉沢亮×杉咲花W主演作「青くて痛くて脆い」に岡山天音、松本穂香、清水尋也ら出演|accessdate= April 16, 2020|work= Natalie|access-date= January 6, 2024|archive-date= April 15, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200415065057/https://natalie.mu/eiga/news/375408|url-status= dead}}</ref> |- |rowspan="3"| 2021 || ''Peaceful Death'' || Hitoshi Kawada || Lead role ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/91691/|title= 痛くない死に方|access-date= February 18, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Sensei, Would You Sit Beside Me?''|| Toshio || Lead role ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/421671|title= 黒木華×柄本佑W主演作が9月公開、不倫を巡るマンガ家夫婦の行く末描く|access-date= March 31, 2021|work= Natalie|archive-date= March 25, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210325235227/https://natalie.mu/eiga/news/421671|url-status= dead}}</ref> |- | ''[[Inu-Oh]]''|| [[Ashikaga Yoshimitsu]] (voice) || ||<ref>{{cite web |url= https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-09-10/masaaki-yuasa-inu-oh-anime-film-adds-3-cast-members/.177210|title= Masaaki Yuasa's Inu-Oh Anime Film Adds 3 Cast Members|access-date= September 10, 2021|work= Anime News Network}}</ref> |- |rowspan="5"| 2022 || ''The Midnight Maiden War'' || || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/news/20210315/1/|title= 永瀬廉主演で「真夜中乙女戦争」映画化! 池田エライザ&柄本佑も参戦|access-date= March 15, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | ''[[Anime Supremacy! (film)|Anime Supremacy!]]''||Osamu Yukishiro|| || <ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2021/11/post-910719.html|title= 吉岡里帆主演、中村倫也ら共演で『ハケンアニメ!』実写映画化 ビジュアル&特報映像も|access-date= November 25, 2021|work= Real Sound|date= November 25, 2021}}</ref> |- | ''Riverside Mukolitta''|| Tsutsumishita || ||<ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2021/06/post-795603.html|title= 江口のりこ、柄本佑、田中美佐子、緒形直人、松山ケンイチ主演『川っぺりムコリッタ』出演|accessdate= June 18, 2021|work= Real Sound|date= June 18, 2021}}</ref> |- |''No Place to Go'' || Kengo || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/97255/|title= 夜明けまでバス停で|access-date= June 28, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- |''Re/Member'' || Yashiro || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/95577/|title= カラダ探し|access-date= August 18, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan="3"|2023||''[[Shin Kamen Rider (film)|Shin Kamen Rider]]''||Hayato Ichimonji / Kamen Rider 2|| ||<ref>{{cite web |url= https://shin-kamen-rider.jp/comment.html |title= コメント |accessdate= January 1, 2022 |work= Shin Kamen Rider}}</ref> |- | ''A Spoiling Rain'' ||Izeki|| || <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/99278/|title= 花腐し|access-date= April 17, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Picture of Spring'' || Shunsuke Tsujimoto || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/99546/|title= 春画先生|access-date= June 24, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===Television animation=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes ! Ref. |- | 2016 || ''[[Erased (manga)|Erased]]'' || Kenya Kobayashi (26 years old) || Fuji TV || ||<ref>{{cite web|url=http://bokumachi-anime.com/news/?article_id=37636|title=柄本佑さん出演決定! - お知らせ|work=[[Boku Dake ga Inai Machi]]|language=ja|date=March 4, 2016|accessdate=June 9, 2016}}</ref> |- | 2023 || ''[[Crayon Shin-chan]]'' || Hayato Ichimonji / Kamen Rider 2 || TV Asahi || Episode 1173 || <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/comic/news/515800|title= クレしん×シン・仮面ライダー、3月18日の放送に池松壮亮らが映画の役のまま登場|access-date= March 9, 2023|work= Natalie|archive-date= March 9, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230309000240/https://natalie.mu/comic/news/515800|url-status= dead}}</ref> |- |} ===Dubbing=== *''[[The Bears' Famous Invasion of Sicily (film)|The Bears' Famous Invasion of Sicily]]'' (Gedeone)<ref>{{cite web |url= https://www.fukikaeru.com/?p=17494|title= シチリアを征服したクマ王国の物語 -日本語吹き替え版|access-date= February 4, 2022|work= Fukikaeru}}</ref> ==Kundivihira == {{Reflist}} ==External links== *{{official website|http://www.alpha-agency.com/artist/emoto.html|Official profile}} {{in lang|ja}} {{Navboxes |title = Awards for Tasuku Emoto |list = {{Mainichi Film Award for Best Actor}} {{Nikkan Sports Film Award for Best Supporting Actor}} {{Yokohama Film Festival Best Supporting Actor}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Emoto, Tasuku}} [[Category:1986 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Male actors from Tokyo]] 9vsq01e8enj3drdtz1lebrml7m37y83 Sairi Ito 0 26934 144033 143666 2026-07-16T03:42:31Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144033 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Sairi Ito'''|伊藤 沙莉|Itō Sairi<ref>{{cite web|url=http://www.alpha-agency.com/artist/post-2.html|title=伊藤沙莉|language=ja|publisher=Alpha Agency|accessdate=October 21, 2015|access-date=January 9, 2024|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118032208/http://www.alpha-agency.com/artist/post-2.html|url-status=dead}}</ref> nyɛla Japanese kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa. ==Biography== Ito tuuli kpɛrigu kpɛribu nyɛ''14-kagetsu: Tsuma ga Kodomo ni Kaette Iku'' yuuni 2003. O daa na nyɛla yuma awɔi amaa ka daa na ka kpɛrigu baŋsim shɛli, o daa nyɛla zaɣa'kurili kpɛrigu puuni ka leei nyɛ bia. Ito nyɛla ŋun daa tuɣi o kpɛrigu ''Minna Mukashi wa Kodomodatta'' mini ''[[The Queen's Classroom]]''. Ito tooi nyɛla ''The Queen's Classroom'' co-star [[Mayuko Fukuda]] kpɛrigu puuni kamani ''Enka no Joō'', ''[[Chibi Maruko-chan]] n-ti pahi'' ''[[Kiri no Hi]]''. ==Filmography== ===TV series=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes ! class="unsortable"| Ref. |- |rowspan="3"| 2005 || ''Minna Mukashi wa Kodomodatta'' || Momo Wakatsuki || [[Fuji Television|Fuji TV]] || || |- |''[[The Queen's Classroom]]'' || Momo Tanaka || [[Nippon TV|NTV]] || || |- |''Girl's Box'' || Ren || [[BS-TBS]] || Episode 1 || |- |rowspan="4"| 2006 || ''[[Chibi Maruko-chan]]'' || Shirakawa-san || Fuji TV || || |- |''Boku no Aruku Michi'' || Excursion girl || Fuji TV || || |- |''Iwo Jima: Senjō no Yūbin Haitatsu'' || Haruko Ichimaru || Fuji TV || || |- |''[[Tatta Hitotsu no Koi]]'' || || NTV || || |- |rowspan="3"| 2007 || ''[[Watashitachi no Kyōkasho]]'' || Mai Yamanishi || Fuji TV || || |- |''Kikujiro to Saki'' || || [[TV Asahi]] || Episode 7 || |- |''Otoko no Kosodate'' || Mika Sato || TV Asahi || || |- |rowspan="2"| 2008 || ''[[Kiri no Hi]]'' || Etsuko Nakamura || NTV || || |- |''[[Scrap Teacher]]'' || Sairi Osaki || NTV || || |- | 2009 || ''Yusuke Kamiji Himawari Monogatari'' || || Fuji TV || || |- | 2011 || ''Taisetsunakoto wa Subete Kimi ga Oshiete Kureta'' || Sairi Uno || Fuji TV || || |- | 2012 || ''Soup Curry'' || Chieko Urata || [[Hokkaido Broadcasting|HBC]], [[Tokyo Broadcasting System|TBS]] || || |- |rowspan="2"| 2013 || ''Legal High'' || Kaori Inoue || Fuji TV || || |- |''[[All Esper Dayo!]]'' || Yuko || [[TV Tokyo]] || || |- | 2014 || ''[[Great Teacher Onizuka]]'' || Kanako Kusumi || [[Kansai Telecasting Corporation|KTV]] || || |- |rowspan="3"| 2015 || ''Replay & Destroy'' || || TBS || || |- |''[[My Neighbor Seki]]'' || Ryoko-senpai || [[Mainichi Broadcasting System|MBS]] || Episode 2 || |- |''[[Transit Girls]]'' || Sayuri Hayama || Fuji TV || Lead role ||<ref>{{cite web|url=http://eiga.com/news/20151022/15/|title=伊藤沙莉&佐久間由衣"ガールズラブ"連ドラで初主演!音楽は降谷健志|language=ja|publisher=Eiga.com|date=October 22, 2015|accessdate=December 9, 2015}}</ref> |- | 2016 || ''[[Sono 'Okodawari', Watashi ni mo Kure yo!!]]'' || Herself || [[TV Tokyo]], [[TV Osaka]] || || <ref>{{cite web |url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-14/sono-okodawari-ore-ni-mo-kure-yo-manga-gets-live-action-series/.98691|title= Sono 'Okodawari,' Ore ni mo Kure Yo!! Manga Gets Live-Action Series|date= February 14, 2016|accessdate= February 17, 2016|work= [[Anime News Network]]}}</ref> |- |rowspan="1"| 2017 || ''[[Hiyokko]]'' || Saori Abe || NHK || ''[[Asadora]]'' ||<ref name=torani/> |- |rowspan="1"| 2018 || ''[[In This Corner of the World]]'' || Sachiko Kariya || TBS || || |- |rowspan="2"| 2019 || ''[[The Naked Director]]'' || Junko || [[Netflix]] || || |- |''You Can't Expense This!'' || Mayu Sasaki || NHK || || |- |rowspan="3"| 2020 || ''[[Keep Your Hands Off Eizouken!]]'' || Midori Asakusa (voice) || [[NHK General TV]] || Animation || |- |''Likes! Mr. Genji'' || Saori Fujiwara || NHK || || |- |''A Day-Off of Kasumi Arimura'' || Yūko || [[Wowow]] || Episode 2 ||<ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/73654/1|title= 有村架純の妄想のオフを"のぞき見" 『撮休』ドラマ場面カット解禁|access-date= June 6, 2022|work= Crank-in!|date= 6 February 2020}}</ref> |- |rowspan="2"| 2022 || ''[[Don't Call it Mystery]]'' || Seiko Furomitsu || Fuji TV || || <ref>{{cite web |url= https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-09-19/live-action-do-not-say-mystery-show-casts-sairi-ito/.177562|title= Live-Action 'Do not say mystery' Show Casts Sairi Itō|date= September 19, 2021|accessdate= January 5, 2022|work= [[Anime News Network]]}}</ref> |- |''Lost Man Found'' || Yui Higa|| [[Disney+]], NHK || ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/478160|title= 「拾われた男」に薬師丸ひろ子、北村有起哉、要潤、田辺桃子、夏帆ら19名出演|access-date= May 19, 2022|work= Natalie|archive-date= May 19, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220519080111/https://natalie.mu/eiga/news/478160|url-status= dead}}</ref> |- | 2023 || ''Legal Enforcement with Dogs'' || Hikari Yoshino || [[TV Asahi]] || Lead role ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/522612|title= 伊藤沙莉がドラマ「シッコウ!!」で織田裕二と凸凹コンビ結成、中島健人はセクシー封印|access-date= April 28, 2023|work= Natalie}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2024 || ''Tora ni Tsubasa'' || Tomoko Inotsume || NHK || Lead role; ''Asadora'' ||<ref name=torani>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2268828/full/|title= 伊藤沙莉主演朝ドラのタイトルは『虎に翼』 脚本に吉田恵里香氏|access-date= February 22, 2023|work= Oricon}}</ref> |- |} ===Films=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! Director ! Notes ! class="unsortable"| Ref. |- | 2006 || ''Inugoe Shiawase no Nikukyū'' || || Takeshi Yokoi || || |- |rowspan="2"| 2007 || ''Rabbit on the Moon'' || || Chihiro Ikeda|| Lead role, short film|| |- |''Tokyo Rendezvous'' || || Chihiro Ikeda || || |- | 2011 || ''Lost Harmony'' || Ruriko Nishihara || Yoshimasa Toki || || |- | 2012 || ''[[Lesson of the Evil]]'' || Ayumi Nagai || [[Takashi Miike]]|| || |- | 2013 || ''[[Tamako in Moratorium]]'' || || [[Nobuhiro Yamashita]]|| || |- |rowspan="2"| 2014 || ''Love is Possession'' || Ruka || Daichi Masui || Anthology film|| |- |''Chounouryoku Kenkyubu no 3 Nin'' || || Nobuhiro Yamashita || || |- | 2015 || ''[[Maku ga Agaru|The Curtain Rises]]'' || Rina Takada || [[Katsuyuki Motohiro]] || || |- |rowspan="2"| 2016 || ''Unrequited Love'' || Nomura || Ken Iizuka || Lead role, episode 1: ''My Nickname is Butatchi'' || |- |''Kabuki Drop'' || || Daisuke Kamijō || || |- |rowspan="4"| 2017 || ''Love and Other Cults'' || Ai || Eiji Uchida || Lead role|| |- |''[[One Week Friends (film)|One Week Friends]]'' || || Shōsuke Murakami || || |- |''The Blue Hearts '' || || Ken Iizuka || Anthology film|| |- |''The Last Cop: The Movie'' || || Ryūichi Inomata || || |- |rowspan="4"| 2018 || ''[[Asako I & II]]'' || Haruyo || [[Ryūsuke Hamaguchi]]|| || |- |''Our Blue Moment'' || Satomi Ishida || [[Rikiya Imaizumi]] || || |- |''Enokida Trading Post'' || || Ken Iizuka || || |- |''Blank 13'' || || [[Takumi Saitō]]|| || |- |rowspan="4"| 2019 || ''21st Century Girl'' || || Yurina Kaneko || Lead role, anthology film || |- |''[[Little Miss P|Little Miss Period]]'' || Riho Yamamoto || Shunsuke Shinada || || |- |''Blue Hour'' || ||Yūko Hakota || || |- |''Life: Untitled'' || ||Kana Yamada || Lead role ||<ref>{{cite web |url= https://2019.tiff-jp.net/en/lineup/film/32JPS04|title= Life: Untitled|accessdate= January 12, 2020|work= TIFF}}</ref> |- |rowspan="6"| 2020 || ''Step'' || || Ken Iizuka|| || |- |''Theatre: A Love Story'' || Aoyama ||[[Isao Yukisada]] || ||<ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2020/02/14/65822.html|title= 山崎賢人×松岡茉優、哀愁漂う『劇場』ポスター公開 伊藤沙莉&浅香航大らも出演|accessdate= February 15, 2020|work= Cinema Cafe|date= 14 February 2020}}</ref> |- |''Hotel Royal'' || Maria Sakura || Masaharu Take || ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/384933|title= 松山ケンイチ、安田顕ら17人が「ホテルローヤル」に出演、公開は11月13日|accessdate= June 26, 2020|work= Natalie|access-date= January 9, 2024|archive-date= April 8, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230408073021/https://natalie.mu/eiga/news/384933|url-status= dead}}</ref> |- |''The Devil Wears Jūnihitoe'' || Rinshi || [[Hitomi Kuroki]] || ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/385493|title= 伊藤健太郎が源氏物語の世界にトリップ!「十二単衣を着た悪魔」で三吉彩花と共演|accessdate= July 1, 2020|work= Natalie}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''Kamata Prelude'' || || Mayu Akiyama || Lead role, anthology film ||<ref>{{cite web |url= http://www.oaff.jp/2020/ja/program/cl.html|title= 蒲田前奏曲|accessdate= July 16, 2020|work= OAFF}}</ref> |- |''[[Poupelle of Chimney Town (film)|Poupelle of Chimney Town]]'' || Antonio (voice)|| Yūsuke Hirota || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/92351/|title= 映画 えんとつ町のプペル|access-date= March 3, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | 2021 ||''[[We Couldn't Become Adults]]'' || Kaori Katō || Yoshihiro Mori || ||<ref>{{cite web |url= https://www.cinematoday.jp/news/N0125188|title= 伊藤沙莉が『ボクたちはみんな大人になれなかった』に出演!|access-date= August 4, 2021|work= Cinematoday|date= 4 August 2021}}</ref> |- |rowspan="3"|2022 ||''Just Remembering'' || Yō|| [[Daigo Matsui]] || Lead role||<ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2021/09/post-856326.html|title= 池松壮亮×伊藤沙莉がW主演 松居大悟監督作『ちょっと思い出しただけ』2022年早春公開|access-date= September 10, 2021|work= Real Sound|date= 10 September 2021}}</ref> |- |''[[Suzume (film)|Suzume]]'' || Rumi Ninomiya (voice)|| [[Makoto Shinkai]] || ||<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2251042/full/|title= 新海誠監督『すずめの戸締まり』松村北斗が声をかけるシーンから始まる最新予告編 |date= September 29, 2022|access-date= September 29, 2022|work= Oricon}}</ref> |- |''Phases of the Moon'' || Yui Midorisaka|| [[Ryūichi Hiroki]] || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/96678/|title= 月の満ち欠け|access-date= September 7, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan="3"|2023 || ''Life of Mariko in Kabukicho'' || Mariko || Eiji Uchida/Shinzō Katayama || Lead role ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/97663/|title= 探偵マリコの生涯で一番悲惨な日|access-date= August 5, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Uchūjin no Aitsu'' || || Ken Iizuka || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/98772/|title= 宇宙人のあいつ|access-date= January 19, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- | ''[[Don't Call it Mystery|Don't Call it Mystery: The Movie]]'' || Seiko Furomitsu || Hiroaki Matsuyama || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/98387/|title= ミステリと言う勿れ|access-date= May 30, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===Japanese dub=== ;Live-action {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Dub for ! Notes ! Ref. |- | 2022 || ''[[Jurassic World Dominion]]'' || Kayla Watts || [[DeWanda Wise]] || ||<ref>{{cite web |url= https://www.fukikaeru.com/?p=18617|title= ジュラシック・ワールド/新たなる支配者 -日本語吹き替え版|access-date= July 29, 2022|work= Fukikaeru}}</ref> |- |} ;Animation {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Ref. |- | 2019 || ''[[The Secret Life of Pets 2]]'' || Daisy || ||<ref>{{cite web |url= https://www.fukikaeru.com/?p=12232|title= ペット2|accessdate= July 27, 2019|work= Fukikaeru}}</ref> |- | 2020 || ''Vic the Viking: The Magic Sword'' || Vic || ||<ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/78014/1|title= 『ONE PIECE』のモチーフになった名作アニメ『小さなバイキング ビッケ』公開 主演に伊藤沙莉|accessdate= June 30, 2020|work= Crank-in!|date= 29 June 2020}}</ref> |- | 2022 || ''[[The Bears' Famous Invasion of Sicily (film)|The Bears' Famous Invasion of Sicily]]'' || Almerina || ||<ref>{{cite web |url= https://www.fukikaeru.com/?p=17494|title= シチリアを征服したクマ王国の物語 -日本語吹き替え版|access-date= February 4, 2022|work= Fukikaeru}}</ref> |- |} ==Pina== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Award ! Category ! Work(s) ! Result ! class="unsortable"| Ref. |- | rowspan="2"| 2019 | [[40th Yokohama Film Festival]] | Best Supporting Actress | ''[[Asako I & II]]'' and ''Enokida Trading Post'' | {{won}} | |- | 28th [[Tokyo Sports Film Award]]s | [[Tokyo Sports Film Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | ''Asako I & II'' | {{nom}} | |- | rowspan="4"| 2020 | 57th [[Galaxy Award (Japan)|Galaxy Award]] | Individual Award in the TV category | Herself | {{won}} |<ref>[https://www.oricon.co.jp/news/2165961/full/ 伊藤沙莉、ギャラクシー賞個人賞で気持ち新た「日々精進していけたら」]. Oricon News. June 02, 2020.</ref> |- | 13th [[International Drama Festival in Tokyo|Tokyo Drama Awards]] | Best Supporting Actress | ''You Can't Expense This!'' | {{won}} |<ref>{{cite web|url= https://j-ba.or.jp/drafes/english/award/index.html|title= Tokyo Drama Awards|accessdate= October 29, 2020|work= International Drama Festival in Tokyo|access-date= January 9, 2024|archive-date= November 1, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201101105858/https://j-ba.or.jp/drafes/english/award/index.html|url-status= dead}}</ref> |- | 45th [[Hochi Film Award]]s | Best Supporting Actress | rowspan="3"| ''Hotel Royal'' and others | {{nom}} |<ref>{{cite web |url= https://hochi.news/articles/20201117-OHT1T50022.html|title= 【報知映画賞】主演男優賞の二宮和也など「浅田家!」が最多8ノミネート|accessdate= November 17, 2020|work= Sports Hochi|date= 17 November 2020}}</ref> |- | 33rd [[Nikkan Sports Film Award]]s | [[Nikkan Sports Film Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | {{nom}} |<ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/award/ns-cinema/|title= 日刊スポーツ映画大賞ノミネート発表|accessdate= November 25, 2020|work= Nikkan Sports}}</ref> |- | rowspan="2"|2021 | 63rd [[Blue Ribbon Awards]] | [[Blue Ribbon Awards for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | {{won}} |<ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/news/202102230000954.html|title= 伊藤沙莉が助演女優賞「女優第2章」ブルーリボン賞|access-date= February 24, 2021|work= Nikkan Sports}}</ref> |- | 45th [[Elan d'or Awards]] | [[Elan d'or Award for Newcomer of the Year|Newcomer of the Year]] | Herself | {{won}} | <ref>{{cite web |url= https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2021/02/04/kiji/20210204s00041000329000c.html|title= エランドール新人賞に上白石萌音、浜辺美波、森七菜、賀来賢人ら コロナ禍で授賞式は中止|access-date= February 4, 2021|work= Sponichi}}</ref> |- |} ==Kundivihira == {{reflist}} ==External links== * [https://alpha-agency.com/artist/ito/ Official profile] {{in lang|ja}} {{Navboxes |title = Awards for Sairi Ito |list = {{Yokohama Film Festival Best Supporting Actress}} {{Tokyo Drama Award for Best Supporting Actress}} {{Blue Ribbon Award for Best Supporting Actress}} }} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ito, Sairi}} [[Category:Japanese child actresses]] [[Category:Living people]] [[Category:21st-century Japanese actresses]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Asadora lead actors]] [[Category:Japanese people of Korean descent]] [[Category:Japanese actresses of Korean descent]] {{Japan-film-actor-stub}} ia2zkwdv48pbi0x34b0kuh9948yldqi Shizuka Ishibashi 0 26976 144038 142174 2026-07-16T04:48:08Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144038 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Shizuka Ishibashi'''<nowiki> 石橋 静河 shibashi Shizuka bɛ daa dɔɣi o la silimin gɔli July dabaa anii dali yuuni 1994}} o nyɛla </nowiki>[[Japanese people|Japanese]] [[actress|kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa]].<ref name="nikkan">{{Cite news|url=https://www.nikkansports.com/entertainment/news/1828254.html|title=石橋静河、初主演作で超えた父凌、母原田美枝子の娘|publisher=[[Nikkan Sports]]|date=May 28, 2017|language=Japanese|accessdate=July 6, 2018}}</ref> O nyɛla ŋun daa zani n-ti talent agency Plage. ==Biography== Bɛ daa dɔɣi la Ishibashi pahi buyi kpɛrikpɛrita [[Ryo Ishibashi]] mini [[Mieko Harada]] bihi ata puuni.<ref>{{Cite news|first=Kouhei|last=Hanzawa|url=http://www.hochi.co.jp/entertainment/20170417-OHT1T50240.html|title=石橋凌&原田美枝子の次女・石橋静河、初主演映画も親譲りの存在感!|publisher=[[Sports Hochi]]|date=April 18, 2017|language=Japanese |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418211151/http://www.hochi.co.jp/entertainment/20170417-OHT1T50240.html |archive-date=April 18, 2017}}</ref> O daa pii li la [[classical ballet]] o yuma anahi ni, yuuni 2009 o daa yi chaŋ (ballet schools) din be [[Boston]], [[Calgary]] pɔi ka daa labi na Japan yuuni 2013.<ref>{{Cite news|first=Kouhei|last=Hanzawa|url=http://cinetri.jp/news/yozora_ishibashi/|title=『映画 夜空はいつでも最高密度の青色だ』主演・石橋静河がTIFF東京ジェムストーン賞受賞!「努力を忘れず頑張りたい」と抱負|publisher=Cinema Tribune|date=November 15, 2017|language=Japanese|accessdate=July 6, 2018|access-date=January 16, 2024|archive-date=June 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627202018/http://cinetri.jp/news/yozora_ishibashi/|url-status=dead}}</ref> Din daa niŋ ka o labi na nyaaŋa, o daa be la "contemporary dancer" hali ka o daa ti piligi kpɛrigu yuuni 2015.<ref name="nikkan"/> Bin din gbaai silimin January hali ni silimin gɔli April yuuni 2016, o daa duna akpaaku zuɣu [[Noda Hideki (playwright)|Noda Hideki]] directed play ''Gekirin''.<ref name="nikkan"/> Yuuni 2017, o daa pahi ka bɛ kpɛri [[Yuya Ishii (director)|Yuya Ishii]]'s film ''[[The Tokyo Night Sky Is Always the Densest Shade of Blue]]''. O nyɛla ŋun deei pina pam kpɛrigu puuni kamani [[Blue Ribbon Awards for Best Newcomer|Blue Ribbon Award for Best Newcomer]].<ref name="blue"/> Ishibashi's ma gba nyɛla ŋun daa deegi lala pini ŋɔ yuuni 1976, ka di daa leei tuuli Blue Ribbon's taarihi puuni ma mini o bia ni deei pini ŋɔ.<ref name="blue">{{Cite news|url=http://www.hochi.co.jp/entertainment/20180123-OHT1T50131.html|title=【ブルーリボン賞】新人賞・石橋静河「母と同じ賞うれしい」76年度受賞の原田美枝子と親子受賞は史上初|publisher=Sports Hochi|date=January 24, 2018|language=Japanese|accessdate=July 6, 2018}}</ref> ==Maŋmaŋ biɛhigu == Ishibashi's bɛli ŋun nyɛ paɣa nyɛla yili yiinda ŋun bahi yili ka di yuli booni Yuga. Bɛ niriba ayi ŋɔ nyɛla ban daa yina.[[Uniqlo]] yuuni 2017.<ref>{{Cite web|url=https://lineblog.me/yuga/archives/13154234.html|title=UNIQLO|publisher=Yuga Official Blog|date=September 19, 2017|accessdate=July 6, 2018|language=Japanese|access-date=January 16, 2024|archive-date=July 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706191603/https://lineblog.me/yuga/archives/13154234.html|url-status=dead}}</ref> ==Appearances== ===Films=== {| class="wikitable sortable" ! Year ! Title ! Role ! Director ! Notes ! class="unsortable"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- | 2016 | ''[[Night's Tightrope]]'' | Classmate | [[Yukiko Mishima]] | | |- |rowspan=4|2017 | ''Parks'' | Sachiko | Natsuki Seta | | |- | ''[[The Tokyo Night Sky Is Always the Densest Shade of Blue]]'' | Mika | [[Yuya Ishii (director)|Yuya Ishii]] | Lead | |- | ''Misshi to Bannin'' | Sachi | Shō Miyake | | |- | ''Utsukushii Hito: Saba?'' | Marie | [[Isao Yukisada]] | | |- |rowspan=4|2018 | ''And Your Bird Can Sing'' | Sachiko | Shō Miyake | Lead | |- | ''Shottan, The Miracle'' | Sakiko Minami | [[Toshiaki Toyoda]] | | |- | ''Love at Least'' | Misato | Kōsai Sekine | | |- | ''The Nikaidos' Fall'' | Yuko Nikaido | Ida Panahandeh | | <ref>{{cite web|url=https://eiga.com/news/20180720/3/|title=加藤雅也主演、石橋静河&町田啓太ら共演「二階堂家物語」19年1月25日公開決定|publisher=Eiga.com|language=Japanese|date=July 20, 2018|accessdate=July 20, 2018}}</ref> |- |rowspan=5|2019 | ''21st Century Girl'' | | Yuka Yasukawa | Lead; anthology film | <ref>{{cite web|url=https://eiga.com/news/20180920/5/|title=石橋静河、伊藤沙莉、唐田えりか、瀧内公美!豪華女優陣が「21世紀の女の子」に結集|publisher=Eiga.com|language=Japanese|date=September 20, 2018|accessdate=September 20, 2018}}</ref> |- | ''Strawberry Song'' | Chika Amano | Shintarō Sugawara | Lead | <ref>{{cite web|url=https://eiga.com/news/20180903/15/|title=物語の核は「銀杏BOYZ」の楽曲! 古舘佑太郎&石橋静河「いちごの唄」製作決定|publisher=Eiga.com|language=Japanese|date=September 3, 2018|accessdate=September 3, 2018}}</ref> |- | ''Tezuka's Barbara'' | Kanako Kai | [[Makoto Tezuka]] | | <ref>{{cite web|url=https://natalie.mu/comic/news/308737|title=手塚治虫「ばるぼら」稲垣吾郎と二階堂ふみで実写映画化!監督は手塚眞|publisher=[[Natalie (website)|Natalie]]|date=November 21, 2018|accessdate=November 23, 2018|language=Japanese|access-date=January 16, 2024|archive-date=October 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024052404/https://natalie.mu/comic/news/308737|url-status=dead}}</ref> |- | ''The Promised Land'' | Noriko Tanaka | [[Takahisa Zeze]] | | <ref>{{cite web |url= https://www.cinra.net/news/20181123-rakuen|title= 綾野剛×杉咲花×佐藤浩市『楽園』に柄本明、村上虹郎、石橋静河ら出演|accessdate= October 13, 2020|work= Cinra.net}}</ref> |- | ''[[37 Seconds]]'' | Nurse | Hikari | | <ref>{{cite news|url=http://www3.cinematopics.com/archives/101475|title=HIKARI監督初長編映画『37 Seconds』第69回ベルリン国際映画祭正式招待決定!|newspaper=CINEMATOPICS|publisher=フォーラムオフィス|language=Japanese|date=December 23, 2018|accessdate=December 24, 2018|access-date=January 16, 2024|archive-date=October 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231017235544/http://www3.cinematopics.com/archives/101475|url-status=dead}}</ref> |- |rowspan=2| 2020 | ''The Town of Headcounts'' | Beniko Kimura | Shinji Araki | | <ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2020/06/18/67624.html|title= 中村倫也主演!河瀬直美監督に選ばれた物語『人数の町』9月公開|accessdate= June 18, 2020|work= Cinema Cafe}}</ref> |- | ''Actress Hisako Harada'' | Herself | [[Mieko Harada]] | Documentary film | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/92605/|title= 女優 原田ヒサ子|accessdate= October 2, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan=2| 2021 | ''Aristocrats'' | Itsuko Sagara | Yukiko Sode | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/91088/|title= あのこは貴族|accessdate= September 24, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- | ''DIVOC-12'' | | Kio Shijiki | Lead; anthology film | <ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2021/07/post-814173.html|title= 横浜流星×石橋静河×小野翔平×窪塚洋介×笠松将、『DIVOC-12』藤井道人監督チームに出演|access-date= July 14, 2021|work= Real Sound}}</ref> |- | 2022 | ''Prior Convictions'' | Midori Saitō | Yoshiyuki Kishi | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/95031/|title= 前科者|access-date= October 14, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | 2024 | ''Who Were We?'' | Murasaki | Tetsuya Tomina | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/100298/|title= わたくしどもは。|access-date= October 18, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===Television=== {| class="wikitable sortable" ! Year ! Title ! Role ! Original network ! Notes ! class="unsortable"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |rowspan=4|2018 | ''You May Dream'' | [[Sheena & The Rokkets|Sheena]] | [[NHK]] Fukuoka | Lead | |- | ''[[Hanbun, Aoi]]'' | Yoriko Hagio | [[NHK]] | [[Asadora]] | |- | ''Dele'' | Sayaka Haruta | [[TV Asahi]] | Episode 2 | |- | ''[[Suits (Japanese TV series)|Suits]]'' | Hinako Machida | [[Fuji TV]] | Episode 7 | |- | 2019 | ''Yami no Haguruma'' | | Jidaigeki Senmon Channel | TV movie | |- |rowspan=2|2020 | ''[[Tokyo Love Story#Remake|Tokyo Love Story]]'' | Rika Akana | [[Fuji TV|FOD]] and [[Amazon Prime Video]] | Lead | <ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2020/01/24/65504.html|title= 「東京ラブストーリー」伊藤健太郎主演で再ドラマ化、石橋静河&清原翔&石井杏奈らも参加|accessdate= October 8, 2020|work= Cinema Cafe}}</ref> |- | ''A Warmed Up Love'' | Riho Kitagawa | [[Tokyo Broadcasting System Television|TBS]] | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/396575|title= 仲野太賀と石橋静河もスイーツ開発、森七菜主演「この恋あたためますか」に出演|accessdate= September 17, 2020|work= Natalie|access-date= January 16, 2024|archive-date= October 24, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231024053111/https://natalie.mu/eiga/news/396575|url-status= dead}}</ref> |- |rowspan=2|2021 | ''Pension Metsa'' | Mitsue | [[Wowow]] | Episode 2 | <ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2020/11/27/70175.html|title= 役所広司&石橋静河&光石研ら、小林聡美と2人芝居「ペンションメッツァ」|accessdate= December 3, 2020|work= Cinema Cafe}}</ref> |- | ''Zenkamono'' | Midori Saitō | Wowow | | <ref>{{cite web |url= https://realsound.jp/movie/2021/07/post-807995.html|title= 古川琴音、ドラマ『前科者』で『コントが始まる』有村架純と再共演 石橋静河&大東駿介も|access-date= September 9, 2021|work= Real Sound}}</ref> |- | 2022 | ''[[The 13 Lords of the Shogun]]'' | [[Shizuka Gozen]] | NHK | [[Taiga drama]] | <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/101420/1|title= 『鎌倉殿の13人』源義経を虜にした静御前役に石橋静河 大河ドラマ初出演|access-date= March 1, 2022|work= Crank-in!}}</ref> |- |} ===Stage=== *''Ginga Tetsudō no Yoru'' (ROGO, 2015)<ref>{{Cite web |author=ROGO |date=June 24, 2015 |url=https://ameblo.jp/rogofurukawa/entry-12042610895.html |title=銀河鉄道の夜2015 公演情報 |language=Japanese |website=ROGO「銀河鉄道の夜 2012〜2020」公式Blog |accessdate=September 8, 2018}}</ref> *''Gekirin'' (NODA MAP, 2016) *''Kosogi otoshi no akekure'' (BED&MAKINGS, 2019)<ref>{{cite web|url=http://www.bedandmakings.com/%E6%AC%A1%E5%9B%9E%E5%85%AC%E6%BC%94%E6%83%85%E5%A0%B1%E7%AC%AC%EF%BC%91%E5%BC%BE%E3%82%92%E3%82%A2%E3%83%83%E3%83%97%E3%81%97%E3%81%BE%E3%81%97%E3%81%9F%EF%BC%81|title=次回公演情報第1弾をアップしました!|publisher=BED&MAKINGS|language=Japanese|date=July 20, 2018|accessdate=July 20, 2018}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''Bibi wo mita!'' (KAAT, 2019)<ref>{{cite web|url=https://www.kaat.jp/news_detail?id=1275|title=【速報】松井周演出/「ビビを見た!」舞台化決定!|publisher=KAAT|language=Japanese|date=February 6, 2019|accessdate=February 6, 2019}}</ref> ===Music videos=== *"Furukotobumi" by Tamaki ROY (2017)<ref>{{cite web|url=https://natalie.mu/music/news/235542|title=環ROY、反転した世界で島地保武&石橋静河が踊る「フルコトブミ」MV|publisher=[[Natalie (website)|Natalie]]|date=June 5, 2017|accessdate=July 6, 2018|language=Japanese|access-date=January 16, 2024|archive-date=October 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024053205/https://natalie.mu/music/news/235542|url-status=dead}}</ref> ===Songs=== *"Pretend" by The Mints (2018) - background vocals ==pina== {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !style="background-color: #BCBCBC"| Year !style="background-color: #BCBCBC"| Organization !style="background-color: #BCBCBC"| Award !style="background-color: #BCBCBC"| Work !style="background-color: #BCBCBC"| Result |- | rowspan="3"|2017 |30th [[Tokyo International Film Festival]] |Tokyo Gemstone Award | rowspan="8"|''The Tokyo Night Sky Is Always the Densest Shade of Blue'' | style="background:#dfd;"|Won<ref>{{Cite web|title=「映画 夜空はいつでも最高密度の青色だ」主演・石橋静河がTIFF東京ジェムストーン賞受賞|publisher=PONYCANYON NEWS|date=November 6, 2017|url=https://news.ponycanyon.co.jp/2017/11/22041|accessdate=July 6, 2018|language=Japanese}}</ref> |- |9th TAMA Film Awards |Best New Actress | style="background:#dfd;"|Won<ref>{{Cite web| title = 「映画 夜空はいつでも最高密度の青色だ」第9回TAMA映画賞で最優秀作品賞など3冠獲得| publisher = PONYCANYON NEWS| date = November 6, 2017| url = https://news.ponycanyon.co.jp/2017/11/22274| accessdate = July 6, 2018 |language=Japanese}}</ref> |- |41st Fumiko Yamaji Movie Award |Best New Actress | style="background:#dfd;"|Won<ref>{{Cite web| title = 田中麗奈、山路ふみ子映画賞女優賞に「泣きそう」 石橋静河は新人賞で飛躍誓う| publisher = Eiga.com| date = November 6, 2017| url = http://eiga.com/news/20171124/19/| accessdate = July 6, 2018 |language=Japanese}}</ref> |- |rowspan="5"|2018 |[[39th Yokohama Film Festival]] |Best Newcomer | style="background:#dfd;"|Won<ref>{{Cite web| title = 第39回ヨコハマ映画祭 2017年日本映画個人賞| date = December 2, 2017| url = http://yokohama-eigasai.o.oo7.jp/39-2017/39_2017_shou.html| publisher=[[Yokohama Film Festival]]| accessdate = July 6, 2018 |language=Japanese}}</ref> |- |32nd Takasaki Film Festival |Best Newcomer | style="background:#dfd;"|Won<ref>{{cite web|url=http://eiga.com/news/20171221/12/|title=第32回高崎映画祭最優秀作品賞は阪本順治監督「エルネスト」に決定|publisher=Eiga.com|date=December 21, 2017|accessdate=July 6, 2018 |language=Japanese}}</ref> |- |91st [[Kinema Junpo]] Awards |Best New Actress | style="background:#dfd;"|Won<ref>{{Cite web|title=「映画 夜空はいつでも最高密度の青色だ」主演・石橋静河がTIFF東京ジェムストーン賞受賞|publisher=PONYCANYON NEWS|date=November 6, 2017|url=https://news.ponycanyon.co.jp/2017/11/22041|accessdate=July 6, 2018 |language=Japanese}}</ref> |- |60th [[Blue Ribbon Awards]] |[[Blue Ribbon Awards for Best Newcomer|Best Newcomer]] | style="background:#dfd;"|Won<ref name=blue/> |- |Osaka Cinema Festival |Best New Actress | style="background:#dfd;"|Won<ref>{{cite web|url=http://oocf.net/prize|title=おおさかシネマフェスティバル2018|accessdate=October 31, 2018|publisher=Osaka Cinema Festival|language=Japanese}}</ref> |- | 2019 | 73rd [[Mainichi Film Awards]] | [[Mainichi Film Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | ''And Your Bird Can Sing'' |{{nominated}} |- |} ==Kundivihira == {{Reflist|40em}} ==External links== *{{Commons category-inline|Shizuka Ishibashi}} * {{Instagram|shizuka_isbs}} * {{IMDb name|id=8332644|name=Shizuka Ishibashi}} * [https://www.plageofficial.com/ Plage Talent Agency] {{Blue Ribbon Award for Best Newcomer}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Ishibashi, Shizuka}} [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Actresses from Tokyo]] [[Category:Japanese female dancers]] [[Category:Japanese dancers]] [[Category:21st-century Japanese actresses]] [[Category:Japanese film actresses]] [[Category:Japanese stage actresses]] [[Category:Japanese television actresses]] hxzn7y9jm7rqsbc3qaq522bjrseu52v Ryohei Suzuki 0 27109 144031 143664 2026-07-16T03:29:52Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144031 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Ryohei Suzuki'''|鈴木 亮平|Suzuki Ryōhei bɛ dɔɣi o la Silimiin goli March biɛɣ'pihita yini ka dali yuuni 1983 tiŋa yuli booni [[Nishinomiya]], [[Hyōgo Prefecture]], Japan,<ref>{{cite web|url=http://www.horipro.co.jp/talent/PM039/|title=Official profile|accessdate=2015-08-31}}</ref> o nyɛla Japan kpɛrikpɛrita ŋun daa be "talent agency [[Horipro]]". ==Piligu biɛhigu == O naai la [[Tokyo University of Foreign Studies]] ka daa deei "[[Bachelor's degree]]" shɛhira gbaŋ din nyɛ Siliminsili bɔhimbu dini Silimiin goli March yuuni 2006. O ni daa nyɛ shikuru bila saha shɛli, o daa tumdi la [[NHK]].<ref>{{Cite web |url=http://ameblo.jp/suzuki-ryohei/entry-11879420913.html/ |title=ステラ 2014-06-17|鈴木亮平 オフィシャルブログ 「Neutral」 |access-date=2024-02-01 |archive-date=2023-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212164811/https://ameblo.jp/suzuki-ryohei/entry-11879420913.html |url-status=dead }}</ref> ==Filmography== ===TV series=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! class="unsortable"| Notes ! class="unsortable"| Ref |- | 2004 || ''Division 1'' || || [[Fuji Television|Fuji TV]] || || |- | 2006 || ''Regatta: Kimi Toita Eeien'' || || [[Asahi Broadcasting Corporation|ABC]], [[TV Asahi]] || || |- |rowspan="3"| 2007 || ''Seitoshokun!'' || Minamida || ABC, TV Asahi || Final episode || |- |''[[Hanazakari no Kimitachi e]]'' || Soichiro Akashi || Fuji TV || || |- |''Hatsukoi net.com: Wasurerarenai Koinōta'' || Yuji Kuroda || ABC || Episode 1 || |- |rowspan="2"| 2008 || ''Hisho no Kagami'' || Tetsuya Sameshima || [[TV Tokyo]] || || |- |''[[Shibatora]]'' || Hiromi Takeyoshi || Fuji TV || || |- |rowspan="6"| 2009 || ''[[Mei-chan no Shitsuji]]'' || Daimon || Fuji TV || || |- |''[[Smile (2009 TV series)|Smile]]'' || Keiji Morooka || [[Tokyo Broadcasting System|TBS]] || Episodes 1 and 2 || |- |''Majo Saiban'' || Ryuichi Kurokawa || Fuji TV || || |- |''[[Kochira Katsushika-ku Kameari Kōen-mae Hashutsujo|Kochikame]]'' || Bank robber || TBS || Episode 8 || |- |''[[Tokyo Dogs]]'' || Shinji Kiuchi || Fuji TV || Episode 3 || |- |''Okabe Keibu Series'' || Manabu Egi || Fuji TV || Episode 4 || |- |rowspan="4"| 2010 || ''[[Flunk Punk Rumble]]'' || Seiun Nerima || TBS || || |- |''[[Nakanai to Kimeta Hi]]'' || Takashi Nomura || Fuji TV || || |- |''Tōbō Bengoshi'' || Kurokawa || [[Kansai Telecasting Corporation|KTV]] || || |- |''Tantei Club'' || Tomohiro Masaki || Fuji TV || || |- |rowspan="2"| 2011 || ''Umareru'' || Yoichi Okawa || TBS || || |- |''[[Full Throttle Girl]]'' || Kentarō Nishino || Fuji TV || || |- |rowspan="7"| 2012 || ''[[Honjitsu wa Taian Nari]]'' || Kyosuke Misaki || [[NHK]] || ||<ref name=NHKa>{{cite web |url= https://www2.nhk.or.jp/archives/jinbutsu/detail.cgi?das_id=D0009070973_00000|title= 鈴木亮平|access-date= March 4, 2021|work= NHK}}</ref> |- |''Hissatsu Shigoto Hito 2012'' || Kinji || ABC || || |- |''Papa Doru!'' || Tak Hayakawa || TBS || || |- |''Kagi no Kakatta Heya'' || Mitsuo Hatta || Fuji TV || Episode 9 || |- |''Kuro no Jokyōshi'' || Shuhei Enokido || TBS || || |- |''Pillow Talk: Bed no Omowaku'' || Kyuta Yoshizaki || Kansai || Episode 1 || |- |''Resident: 5-ri no Kenshui'' || Kenji || TBS || Episode 2 || |- |rowspan="3"| 2013 || ''Soratobu Kōhō-shitsu'' || Saeki || TBS || Episode 7 || |- |''Y O U Yamabiko Ongaku Dōkō-kai'' || Yusaku Konno || Kansai || || |- |''[[Higanjima]]'' || Atsushi Miyamoto || TBS || || |- |rowspan="3"| 2014 || ''[[Hanako to Anne]]'' || Eiji Muraoka || [[NHK]] || ''[[Asadora]]''||<ref name=NHKa/> |- |''The Cabin Attendant'' || Koji Ashiya || Fuji TV || || |- |''Tokyo Sentimental'' || Clerk || TV Tokyo || || |- |rowspan="2"| 2015 || ''[[The Emperor's Cook]]'' || Shutaro Akiyama || TBS || ||<ref>{{cite web|url=http://mdpr.jp/news/detail/1451247|title=佐藤健、坊主頭で連ドラ主演 豪華共演陣も発表|accessdate=2015-08-31}} ''Modelpress'' (December 5, 2014)</ref> |- |''100 days: Love, Marriage, Sickness and Mom'' || Yuichi Sonoda || TBS || ||<ref>{{cite web|title=香里奈、ドラマ共演者を信頼!婚約者役に鈴木亮平、父役に遠藤憲一|url=http://www.sanspo.com/geino/news/20150824/geo15082405030007-n1.html|accessdate=2015-08-31}} ''[[Sankei Sports]]'' (August 5, 2015)</ref> |- |rowspan="5"| 2017 || ''Inspector Zenigata'' || [[Koichi Zenigata]] || {{small|[[Nippon TV|NTV]], [[Wowow]], [[Hulu]]}}|| Lead role || |- |''[[Moribito: Guardian of the Spirit|Seirei no Moribito II: Kanashiki Hakai Gami]]'' || Hyugo || NHK || [[Taiga drama|Fantasy ''taiga'' drama]]|| |- |''[[Tokyo Tarareba Musume]]'' || Tetsuro Hayasaka || NTV || || |- |''Kenji Miyazawa's Table'' || [[Kenji Miyazawa]] || Wowow || Lead role || |- |''Seirei no Moribito III: Saishusho'' || Hyugo || NHK || Fantasy ''taiga'' drama|| |- |rowspan="1"| 2018 || ''[[Segodon]]'' || [[Saigō Takamori]] || NHK || Lead role; [[Taiga drama|''taiga'' drama]]||<ref name=NHKa/> |- |2020 || ''Ship of Theseus'' || Bungo Sano || TBS || || |- |2021 || ''Tokyo MER: Mobile Emergency Room'' || Kōta Kitami || TBS ||Lead role||<ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/news/202109130000233.html|title= 鈴木亮平「小さな奇跡です。心底ホッとしてる」TOKYO MER完走|access-date= September 16, 2021|work= Nikkan Sports}}</ref> |- |2022 || ''Elpis'' || Saitō || Fuji TV || ||<ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/111427/1|title= 長澤まさみ、4年半ぶり連ドラ主演『エルピス』で眞栄田郷敦&鈴木亮平と共演 脚本・渡辺あや×監督・大根仁の社会派エンタメ作|access-date= July 26, 2022|work= Crank-in!}}</ref> |- |2023 || ''Worst to First: A Teen Baseball Miracle'' || Shūji Nagumo || TBS || Lead role ||<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2289913/full/|title= 鈴木亮平、日曜劇場主演に2年ぶり凱旋 『VIVANT』後枠ドラマで"弱小野球部の顧問"役【コメントあり】|access-date= August 6, 2023|work= Oricon}}</ref> |- |} ===Film=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable"| Notes ! class="unsortable"| Ref |- | 2007 || ''Tsubaki Sanjūrō'' || Shingo Sekiguchi || || |- |rowspan="2"| 2009 || ''Kaiji Jinsei Gyakuten Game'' || || || |- |''Watashi Dasu wa'' || || || |- |rowspan="2"| 2010 || ''Surely Someday'' || Kazuo Goto || || |- |''Futatabi Swing Me Again'' || Daisho Kijima || Lead role || |- | 2011 || ''[[Hankyū Densha]]'' || Kensuke Haneda || || |- |rowspan="3"| 2013 || ''Kodomo Keisatsu'' || || || |- |''[[Hentai Kamen (film)|Hentai Kamen]]'' || Kyosuke Shikijo || Lead role || |- |''[[Gatchaman (film)|Gatchaman]]'' || Ryu Nakanishi || || |- |rowspan="3"| 2014 || ''[[Seventh Code]]'' || Matsunaga || || |- |''[[Hot Road (film)|Hot Road]]'' || Toru Tamami || || |- |''[[Tokyo Tribe (film)|Tokyo Tribe]]'' || Mera || Lead role || |- |rowspan="6"| 2015 || ''[[Have a Song on Your Lips]]'' || Yuri's fiancé (Voice) || ||<ref>{{cite web|url=http://eiga.com/news/20150105/3/|title=鈴木亮平&前川清、ガッキー主演「くちびるに歌を」に"まさかの"声だけ出演|accessdate=2015-08-31}} 映画.com (2015年1月5日)</ref> |- |''Furiko'' || Nakamura || || |- |''[[The Lion Standing in the Wind]]'' || Taro Tagami || || |- |''[[Prophecy (manga)|Prophecy]]'' || Kansai || || |- |''[[Our Little Sister]]'' || Yasuyuki Inoue || || |- |''[[My Love Story! (2015 film)|My Love Story!]]'' || Takeo Gōda || Lead role || |- |rowspan="3"| 2016 || ''[[Fueled: The Man They Called Pirate]]'' || Kōtarō Takechi || || |- |''[[Rudolf the Black Cat]]'' || Ippaiattena (voice) || Lead role || |- |''[[Hentai Kamen: Abnormal Crisis]]'' || Hentai Kamen || Lead role || |- |rowspan="1"| 2017 || ''[[Mumon: The Land of Stealth]]'' || Shimoyama Heibei || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/85041/|title= 忍びの国|access-date= June 11, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan="1"| 2018 || ''[[A Forest of Wool and Steel]]'' || Shinji Yanagi || || |- |rowspan="1"| 2019 || ''One Night'' || Daiki Inamura || ||<ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2019/03/29/60904.html|title= 佐藤健×白石和彌"念願"タッグで舞台「ひとよ」映画化!鈴木亮平&松岡茉優と三兄妹に|accessdate= March 29, 2019|work= Cinema Cafe}}</ref> |- |rowspan="3"| 2021 || ''[[Baragaki: Unbroken Samurai]]'' || [[Kondō Isami]]|| ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/90757/|title= 燃えよ剣|access-date= December 14, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- |''[[Last of the Wolves]]'' || Shigehiro Uebayashi || ||<ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/85858/1|title= 松坂桃李主演『孤狼の血 LEVEL2』8.20公開決定 鈴木亮平、西野七瀬らキャスト解禁|access-date= February 4, 2021|work= Crank-in!}}</ref> |- |''[[The Mole Song: Final]]'' || Reo Todoroki || ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/441580|title= 鈴木亮平、滝沢カレンが「土竜の唄」出演、生田斗真「私の大好きなお二人じゃない!」|access-date= August 20, 2021|work= Natalie|archive-date= August 20, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210820002527/https://natalie.mu/eiga/news/441580|url-status= dead}}</ref> |- |rowspan=3|2023 ||''Tokyo MER: Mobile Emergency Room: The Movie'' || Kōta Kitami || Lead role || <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/460427|title= 鈴木亮平主演「TOKYO MER」映画化、賀来賢人や中条あやみも続投|access-date= January 5, 2022|work= Natalie|archive-date= January 5, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220105000615/https://natalie.mu/eiga/news/460427|url-status= dead}}</ref> |- | ''Egoist'' || Kōsuke || Lead role || <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/484086|title= 鈴木亮平主演で高山真の「エゴイスト」映画化、相手役は宮沢氷魚|access-date= July 5, 2022|work= Natalie|archive-date= July 4, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220704100653/https://natalie.mu/eiga/news/484086|url-status= dead}}</ref> |- | ''Revolver Lily'' || Assassin X|| Cameo || <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2290593/full/|title= 鈴木亮平、『リボルバー・リリー』出演が明らかに 豪華キャスト集結の映画がベールを脱ぐ|access-date= August 11, 2023|work= Oricon}}</ref> |- | 2024 || ''[[City Hunter#Live action|City Hunter]]'' || Ryo Saeba || Lead role || <ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-12-14/city-hunter-manga-gets-1st-japanese-live-action-film-for-netflix/.192933|title=City Hunter Manga Gets 1st Japanese Live-Action Film for Netflix|last=Loo|first=Egan|website=Anime News Network|date=December 14, 2022|access-date=December 14, 2022}}</ref> |- |} ===Dubbing=== *''[[Lightyear (film)|Lightyear]]'', [[Buzz Lightyear]]<ref>{{cite web|url=https://www.disney.co.jp/movie/buzzlightyear/news/20220527_01.html|title=映画『バズ・ライトイヤー』 バズ・ライトイヤーの日本版声優に鈴木亮平さんが決定!!&日本版本予告解禁!!|date=27 May 2022|access-date=6 June 2022|work=The Walt Disney Company (Japan)|language=ja|archive-date=26 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526223352/https://www.disney.co.jp/movie/buzzlightyear/news/20220527_01.html|url-status=dead}}</ref> ==Pina== {|class="wikitable" !Year !Award ceremony !Category !Result !Ref. |- | 2015 | 39th [[Elan d'or Awards]] | [[Elan d'or Award for Newcomer of the Year|Newcomers of the Year]] | {{won}} | <ref name=official>{{cite web|url=https://www.producer.or.jp/elandor-list.html|script-title=ja:エランドール賞歴代受賞者一覧|trans-title=List of Élan d'Or awardee|access-date=January 25, 2019|publisher=All Nippon Producers Association|language=ja}}</ref> |- | 2015 | 8th [[International Drama Festival in Tokyo]] | Best Supporting Actor |{{won}} | |- | 2016 | 58th [[Blue Ribbon Awards]] | Best Actor | {{nom}} | |- | rowspan="2"|2021 | 34th [[Nikkan Sports Film Award]]s | Best Supporting Actor | {{won}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/award/ns-cinema/|title= 日刊スポーツ映画大賞|access-date= November 10, 2021|work= Nikkan Sports}}</ref> |- | 46th [[Hochi Film Award]]s | Best Supporting Actor | {{won}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web |url= https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000116.000071317.html|title= 第46回報知映画賞ノミネート決定|access-date= November 13, 2021|work= PR Times}}</ref> |- | rowspan="6"|2022 | [[43rd Yokohama Film Festival]] | Best Supporting Actor | {{won}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web |url= http://yokohama-eigasai.o.oo7.jp/43-2021/43_2021_shou.html|title= 第43回ヨコハマ映画祭 2021年日本映画個人賞|access-date= December 4, 2021|work= Yokohama Film Festival}}</ref> |- | 76th [[Mainichi Film Awards]] | [[Mainichi Film Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] | {{nom}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web |url= https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2021/12/16/kiji/20211215s00041000245000c.html|title= 毎日映画コンクール 候補作が決定 「ドライブ・マイ・カー」最多10ノミネート|access-date= December 16, 2021|work= Sponichi}}</ref> |- | 64th [[Blue Ribbon Awards]] | Best Supporting Actor | {{nom}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/460365|title= ブルーリボン賞「ドライブ・マイ・カー」が最多候補入り、「ヤクザと家族」なども|access-date= January 4, 2022|work= Natalie|archive-date= October 12, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231012185912/https://natalie.mu/eiga/news/460365|url-status= dead}}</ref> |- | [[45th Japan Academy Film Prize]] | Best Supporting Actor | {{won}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2221334/full/|title= 『第45回日本アカデミー賞』受賞者・作品発表 司会は羽鳥慎一&長澤まさみ|access-date= January 18, 2021|work= Oricon}}</ref> |- | 95th [[Kinema Junpo|Kinema Junpo Awards]] | Best Supporting Actor | {{won}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/464185|title= キネ旬助演男優賞の鈴木亮平「今日は特別な日」、助演女優賞は三浦透子へ|access-date= February 2, 2022|work= Natalie|archive-date= February 2, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220202105021/https://natalie.mu/eiga/news/464185|url-status= dead}}</ref> |- | 17th Osaka Cinema Festival | Best Supporting Actor | {{won}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web |title=おおさかシネマフェスティバル |url=https://oocf.net/prize/2022 |website=oocf.net |access-date=5 February 2022 |language=ja}}</ref> |- | rowspan="3"|2023 | [[16th Asian Film Awards]] | [[Asian Film Award for Best Actor|Best Actor]] | {{nom}} | style="text-align:center"|<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/508021|title= アジア・フィルム・アワードで「ドライブ・マイ・カー」8部門ノミネート|access-date= January 7, 2023|work= Natalie|archive-date= January 6, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230106221432/https://natalie.mu/eiga/news/508021|url-status= dead}}</ref> |- | [[22nd New York Asian Film Festival|22nd]] [[New York Asian Film Festival]] | Screen International Rising Star Asia Award | {{won}} | style="text-align:center"| <ref name=pr:nyaff>{{cite web|url=https://www.nyaff.org/press-release/2023-2 |title= NYAFF 2023 Unveils Special Guests, Award Honorees and Second Wave of Films |publisher= NYAFF |date=1 July 2023 |access-date= 8 July 2022}}</ref> |- | [[Nikkan Sports Film Award|36th Nikkan Sports Film Awards]] | Best Actor | {{won}} | <ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/news/202312270000684.html|title= 【映画大賞】鈴木亮平「エゴイスト」「,ER」で主演男優賞「人間って美しい」と伝えられたら|access-date= December 27, 2023|work= Nikkan Sports}}</ref> |- | rowspan="4"|2024 | 78th [[Mainichi Film Awards]] | [[Mainichi Film Award for Best Actor|Best Actor]] | {{won}} | <ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/news/202401180001403.html|title= 毎日映画コンクールで「せかいのおきく」最多3冠、鈴木亮平と杉咲花が主演賞|access-date= January 19, 2024|work= Nikkan Sports}}</ref> |- | [[45th Yokohama Film Festival]] | Best Actor | {{won}} | <ref>{{cite web |url= http://yokohama-eigasai.o.oo7.jp/45-2023/45_2023_shou.html|title= 第45回ヨコハマ映画祭 2023年日本映画個人賞|access-date= December 22, 2023|work= Yokohama Film Festival}}</ref> |- | 66th [[Blue Ribbon Awards]] | Best Actor | {{Nominated}} | <ref>{{cite web |url= https://www.chunichi.co.jp/article/831779|title= 「エゴイスト」「月」が作品賞など最多5部門に選出 「第66回ブルーリボン賞」各部門候補決まる|access-date= January 4, 2024|work= Chunichi Sports}}</ref> |- | [[47th Japan Academy Film Prize]] | Best Actor | {{pending}} | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2311800/full/|title= 『第47回 日本アカデミー賞』受賞者・作品発表 授賞式司会は羽鳥慎一、岸井ゆきの【コメント全文】|access-date= January 25, 2024|work= Oricon}}</ref> |- |} ==Kundivihira == {{reflist}} ==External links== {{Commonscat|Ryohei Suzuki}} * [http://www.horipro.co.jp/talent/PM039/ Official profile] {{in lang|ja}} * {{official website|http://ameblo.jp/suzuki-ryohei/}} {{in lang|ja}} {{Navboxes |title = Awards for Ryohei Suzuki |list = {{Hochi Film Award for Best Supporting Actor}} {{Japan Academy Film Prize for Best Supporting Actor}} {{Mainichi Film Award for Best Actor}} {{Nikkan Sports Film Award for Best Actor}} {{Nikkan Sports Film Award for Best Supporting Actor}} {{Tokyo Drama Award for Best Supporting Actor}} {{Yokohama Film Festival Best Actor}} {{Yokohama Film Festival Best Supporting Actor}} }} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:1983 births]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Nishinomiya]] [[Category:Japanese male film actors]] [[Category:Japanese male television actors]] [[Category:21st-century Japanese male actors]] [[Category:Taiga drama lead actors]] 6p41r0j860pq9x4hpyibjwuizejpltw Mayu Matsuoka 0 27116 144006 143205 2026-07-15T19:56:50Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144006 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Mayu Matsuoka'''|松岡 茉優 Matsuoka Mayu dɔɣim dabisili n-nyɛ Silimiin goli February biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1995, o nyɛla Japan kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa.<ref>{{cite web|url=http://talent.yahoo.co.jp/pf/detail/pp3119|script-title=ja:松岡茉優|access-date=June 20, 2015|publisher=Yahoo Japan Corporation|language=ja|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429073402/http://talent.yahoo.co.jp/pf/detail/pp3119|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/569948/|script-title=ja:松岡茉優|access-date=June 20, 2015|publisher=oricon ME inc.|language=ja}}</ref> O daa deei Tama "best Emerging Actress Award"<ref>{{cite news |title="Over Fence" "Complex" is the Best Work, the 8th TAMA Film Award Result Announcement |url=https://natalie.mu/eiga/news/204340 |access-date=November 24, 2018 |agency=Natalie |date=October 6, 2016 |archive-date=December 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225071407/https://natalie.mu/eiga/news/204340 |url-status=dead }}</ref> mini Fumiko Yamaji Freshman Actress Award" yuuni 2016.<ref>{{cite news |title=映画賞レース開幕!「第40回山路ふみ子映画賞」は李相日監督の「怒り」女優賞との2冠 |url=https://eiga.com/news/20161017/10/ |access-date=October 17, 2016 |agency=映画.com}}</ref> O daa nya tiŋduya nima yurilim di ni daa niŋ ka o leei "ambassador" zaŋ ti [[Tokyo International Film Festival]] yuuni 2017 n-ti pahi tuun shɛli o ni daa tum [[Palme d’Or]] nasara nyabu sinii ''[[Shoplifters (film)|Shoplifters]]<nowiki/>ni''.<ref>{{cite news |last1=SCHILLING |first1=MARK |title=The meteoric rise of Mayu Matsuoka |url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2018/10/18/films/meteoric-rise-mayu-matsuoka/#.W_j28i2ZOYU |access-date=November 24, 2018 |agency=The Japan Times |date=October 18, 2018}}</ref> ==Filmography== ===Film=== {| class="wikitable sortable" ! Year ! Title ! Role ! Director ! Notes ! class = "unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- | 2006 | ''Akiba'' | | Yūichi Onuma | | |- | 2008 | ''[[Love Exposure]]'' | Yuri | [[Sion Sono]] | | |- |rowspan="3" | 2012 | ''Potechi'' | Miyu | [[Yoshihiro Nakamura]] | | |- | ''[[The Kirishima Thing]]'' | Sana | [[Daihachi Yoshida]] | | |- | ''[[Lesson of the Evil]]'' | Satomi Shirai | [[Takashi Miike]] | | |- |rowspan="3" | 2013 | ''[[Suzuki Sensei|Suzuki Sensei: The Movie]]'' | Nanami Horinouchi | Hayato Kawai | | |- | ''[[Zekkyō Gakkyū]]'' | Erika Katori | Tetsuya Satō | | |- | ''[[Hajimari no Michi|Dawn of a Filmmaker: The Keisuke Kinoshita Story]] '' | Yaeko | [[Keiichi Hara]] | | |- |rowspan="2" | 2014 | ''[[Little Forest]]'' | Kikko | Junichi Mori | | |- | ''Samu Life'' | Yumi | Takeshi Moriya | | |- | 2015 | ''[[Strayer's Chronicle]]'' | Momo | [[Takahisa Zeze]] | | |- |rowspan="4" | 2016 | ''Cats Don't Come When You Call'' | Ume-san | Tōru Yamamoto | | |- | ''[[Chihayafuru: Shimo no Ku|Chihayafuru Part 2]]'' | Shinobu Wakamiya | Norihiro Koizumi | | |- | ''[[Pokémon the Movie: Volcanion and the Mechanical Marvel]]'' | Chymia (voice) | [[Kunihiko Yuyama]] | | |- | ''[[A Silent Voice (film)|A Silent Voice]]'' | Young Shōya (voice) | [[Naoko Yamada]] | | |- |rowspan="2" | 2017 | ''Blank13'' | Kōji's girlfriend | [[Takumi Saito]] | | |- | ''[[Tremble All You Want]]'' | Yoshika Etō | [[Akiko Ōku]] | Lead role | <ref>{{cite web |url= https://www.jpf-film.org.uk/films/tremble-all-you-want|title= Tremble All You Want|access-date= April 28, 2020|work= Japan Foundation}}</ref> |- |rowspan="2" | 2018 | ''[[Chihayafuru Part 3]]'' | Shinobu Wakamiya | Norihiro Koizumi | | |- | ''[[Shoplifters (film)|Shoplifters]]'' | Aki Shibata | [[Hirokazu Kore-eda]] | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/88449/|title= 万引き家族|access-date= March 6, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan="3" | 2019 | ''Listen to the Universe'' | Aya Eiden | Kei Ishikawa | Lead role | <ref>{{cite web |url= https://2019.tiff-jp.net/en/lineup/film/32NOW08|title= Listen to the Universe|access-date= October 2, 2019|work= TIFF}}</ref> |- | ''[[The Wonderland]]'' | Akane (voice) | Keiichi Hara | Lead role | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/90538/|title= バースデー・ワンダーランド|access-date= September 27, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | ''One Night'' | Sonoko | [[Kazuya Shiraishi]] | | <ref>{{cite web |url= http://intl.nikkatsu.com/sales/340.html|title= One Night|access-date= October 30, 2019|work= Nikkatsu}}</ref> |- |rowspan="2" | 2020 | ''Theatre: A Love Story'' | Saki | [[Isao Yukisada]] | Lead role |<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/news/20190716/1/|title= 山崎賢人、又吉直樹原作「劇場」映画化に主演!行定勲監督&松岡茉優とタッグ|access-date= July 16, 2019|work= eiga.com}}</ref> |- | ''[[Digimon Adventure: Last Evolution Kizuna]]'' | Menoa Bellucci (voice) | Tomohisa Taguchi | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/89580/|title= デジモンアドベンチャー LAST EVOLUTION 絆|access-date= July 1, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | 2021 | ''Kiba: The Fangs of Fiction'' | Megumi Takano | Daihachi Yoshida | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/353359|title= 大泉洋の主演作「騙し絵の牙」監督は吉田大八、共演に松岡茉優、佐藤浩市|access-date= October 30, 2019|work= Natalie}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |rowspan="2" |2022 | ''[[Doraemon: Nobita's Little Star Wars 2021]]'' | Piina (voice) | Susumu Yamaguchi | | <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/96191/1|title= 映画『ドラえもん』新公開日は3月4日 香川照之、松岡茉優の出演&リバイバル上映も決定|access-date= November 9, 2021|work= eiga.com|date= November 9, 2021}}</ref> |- | ''Hell Dogs'' | Emiri Kisa | [[Masato Harada]] | | <ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2022/04/04/78152.html|title= 松岡茉優がボスの愛人役、北村一輝&大竹しのぶも出演『ヘルドッグス』|access-date= April 4, 2022|work= eiga.com|date= April 4, 2022}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 | ''Scroll'' | Naho | Yasuhiko Shimizu | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/492642|title= 松岡茉優と古川琴音が出演、北村匠海×中川大志のW主演作「スクロール」|access-date= August 7, 2022|work= Natalie|archive-date= November 11, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231111172404/https://natalie.mu/eiga/news/492642|url-status= dead}}</ref> |- | ''Masked Hearts'' | Hanako | [[Yuya Ishii (director)|Yuya Ishii]] | Lead role | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/522051|title= 松岡茉優と窪田正孝のW主演作「愛にイナズマ」今秋公開、監督・脚本は石井裕也|access-date= April 25, 2023|work= Natalie|archive-date= April 15, 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20250415205814/https://natalie.mu/eiga/news/522051|url-status= dead}}</ref> |- |''Sylvanian Families the Movie: A Gift from Freya'' |Stella Chocolate (voice) |Kazuya Konaka | |<ref>{{Cite web |last=Inc |first=Natasha |title=「劇場版 シルバニアファミリー」声優に黒島結菜や松岡茉優 村方乃々佳も参加(コメントあり) |url=https://natalie.mu/eiga/news/539508 |access-date=2023-12-14 |website=映画ナタリー |language=ja |archive-date=2023-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221030347/https://natalie.mu/eiga/news/539508 |url-status=dead }}</ref> |} ===Television=== {|class="wikitable sortable" |- align="center" ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes ! class = "unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- | 2011 | ''[[Suzuki Sensei]]'' | Nanami Horinouchi | [[TV Tokyo]] | | |- | 2013 | ''[[Amachan]]'' | Shiori Iruma | [[NHK]] | ''[[Asadora]]'' | |- | 2014 | ''[[Great Teacher Onizuka|GTO]]'' | Ayuna Shijo | [[Fuji Television|Fuji TV]] | Season 2 | |- | rowspan="2" | 2015 | ''A Restaurant With Many Problems'' | Chika Ameki | Fuji TV | | |- | ''[[Kōnodori|Dr. Storks]]'' | Kae Shimoya | [[Tokyo Broadcasting System Television|TBS]] | | |- | rowspan="3" | 2016 | ''[[Sono 'Okodawari', Watashi ni mo Kure yo!!]]'' | Herself | TV Tokyo | Lead role | <ref>{{cite web |url= http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-14/sono-okodawari-ore-ni-mo-kure-yo-manga-gets-live-action-series/.98691|title= Sono 'Okodawari,' Ore ni mo Kure Yo!! Manga Gets Live-Action Series|date= February 14, 2016|access-date= February 17, 2016|work= [[Anime News Network]]}}</ref> |- | ''[[Sanada Maru (TV series)|Sanada Maru]]'' | [[Chikurin-in]] | NHK | [[Taiga drama|''Taiga'' drama]] | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2065790/full/|title= 松岡茉優:「真田丸」三谷脚本に感動 信繁の正室・春役で大河ドラマ初出演|access-date= October 27, 2023|work= Oricon}}</ref> |- | ''Aquarium Girl'' | Yuka Shima | NHK | Lead role | |- | rowspan="2" | 2017 | ''[[Kōnodori|Dr. Storks Season 2]]'' | Kae Shimoya | TBS | | |- | ''My Loser Husband'' | Sayaka Kobayashi | [[Nippon TV|NTV]] | | |- | 2018 | ''[[The Murder of Roger Ackroyd|Kuroido Goroshi]]'' | Hanako Kuroido | Fuji TV | TV movie | |- | 2020 | ''Love Begins When the Money Ends'' | Reiko Kuki | TBS | Lead role; miniseries | <ref>{{cite web |url= https://mantan-web.jp/article/20200713dog00m200088000c.html|title= 松岡茉優:TBS連続ドラマ初主演 三浦春馬、三浦翔平、北村匠海と"四つどもえ"の恋愛合戦|access-date= July 14, 2020|work= Mantan-web|date= July 14, 2020}}</ref> |- | 2022 | ''Love with a Case'' | Tsumiki Sesuna | NTV | | <ref>{{Cite web |title=松岡茉優、初の警察官役で"スカジャン刑事"に 『初恋の悪魔』メインキャスト発表 |url=https://www.oricon.co.jp/news/2237632/full/ |access-date=2022-06-13 |website=ORICON NEWS}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 | ''Fence'' | Kie Komatsu | [[Wowow]] | Lead role; miniseries | <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/116291/1|title= 松岡茉優&宮本エリアナがバディに 野木亜紀子オリジナル脚本『連続ドラマW フェンス』放送決定|access-date= February 23, 2023|work= Crank-in!|date= October 24, 2022}}</ref> |- | ''The Greatest Teacher'' | Rina Kujo | NTV | Lead role | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/524940|title= 松岡茉優×芦田愛菜の新ドラマ「最高の教師」7月スタート、生徒30人が"容疑者"に|access-date= May 18, 2023|work= Natalie|archive-date= June 16, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230616075255/https://natalie.mu/eiga/news/524940|url-status= dead}}</ref> |- |''Yuria's Red String of Fate'' |Michiru Oyamada |TV Asahi | |<ref>{{Cite web|title=松岡茉優と白山乃愛が親子役に、菅野美穂の主演ドラマ「ゆりあ先生の赤い糸」出演(コメントあり)|url=https://natalie.mu/eiga/news/540102|access-date=2023-10-27|website=Natalie|language=ja|archive-date=2025-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326013613/https://natalie.mu/eiga/news/540102|url-status=dead}}</ref> |} ===Video on demand=== {|class="wikitable sortable" |- align="center" ! Year ! Title ! Role ! Platform ! Notes ! class = "unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- | 2018 | ''[[Chihayafuru|Chihayafuru: Tsunagu]]'' | Shinobu Wakamiya | [[Hulu]] | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/comic/news/269927|title= 映画「ちはやふる」前作から「-結び-」に繋がるエピソード全5話、Huluで配信|date= February 17, 2018|access-date= January 7, 2022|work= Natalie|archive-date= July 14, 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20250714000357/https://natalie.mu/comic/news/269927|url-status= dead}}</ref> |- | 2020 | ''Dareka ga, Mite Iru'' | Deputy Director | [[Amazon Prime Video]] | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/392745|title= 香取慎吾×三谷幸喜のタッグ作に夏木マリ、くっきー!、西田敏行、松岡茉優、小池栄子|date= August 20, 2020|access-date= January 7, 2022|work= Natalie|archive-date= January 19, 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20250119141505/https://natalie.mu/eiga/news/392745|url-status= dead}}</ref> |- | 2023 | ''[[The Makanai: Cooking for the Maiko House]]'' | Yoshino | [[Netflix]] | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/comic/news/460725|title= 「舞妓さんちのまかないさん」Netflixでドラマ化!監督は是枝裕和、森七菜&出口夏希のW主演|date= January 7, 2022|access-date= January 7, 2022|work= Natalie|archive-date= September 25, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220925120834/https://natalie.mu/comic/news/460725|url-status= dead}}</ref> |- |} ===Dubbing roles=== ;Live-action *''[[Jurassic World]]'' – Gray Mitchell ([[Ty Simpkins]]) ;Animation *''[[Cars 3]]'' – Cruz Ramirez<ref>{{cite web |url= https://www.fukikaeru.com/?p=7328|title= カーズ/クロスロード|access-date= April 18, 2022|work= Fukikaeru}}</ref> *''[[DC League of Super-Pets]]'' – PB<ref>{{cite web|url= https://www.cdjournal.com/main/news/-/96976|title=映画『DC がんばれ!スーパーペット』日本語吹替版声優に松岡茉優と松尾駿(チョコレートプラネット)が決定|lang=ja|work=CDJournal|date= 19 April 2022|access-date=6 June 2022}}</ref> ==Pina== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Award ! Category ! Work(s) ! Result ! class = "unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- | 2016 | The 41st [[Hochi Film Award]]s | Best Supporting Actress | rowspan="2"| ''[[Chihayafuru: Shimo no Ku|Chihayafuru]]'' | {{nom}} | |- | 2017 | The 71st [[Mainichi Film Awards]] | Best New Actress | {{nom}} | |- | rowspan="7"| 2018 | The 27th [[Tokyo Sports Film Award]]s | [[Tokyo Sports Film Award for Best Actress|Best Actress]] | rowspan="3"| ''Tremble All You Want'' | {{nom}} | |- | The 27th [[Japanese Professional Movie Awards]] | Best Actress | {{won}} | |- | rowspan="2"| The 43rd Hochi Film Awards | Best Actress | {{nom}} | |- | Best Supporting Actress | ''[[Shoplifters (film)|Shoplifters]]'' | {{nom}} | |- |colspan="2"| Pen Creator Awards 2018 | Herself | {{won}} |<ref>{{cite web|url= https://www.pen-online.jp/magazine/pen/465-createraward/|title= クリエイター・アワード2018|access-date= August 14, 2019|work= Pen-online|archive-date= August 14, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190814150826/https://www.pen-online.jp/magazine/pen/465-createraward/|url-status= dead}}</ref> |- | rowspan="2"|The 31st [[Nikkan Sports Film Award]]s | [[Nikkan Sports Film Award for Best Actress|Best Actress]] | ''Tremble All You Want'' | {{nom}} | |- |[[Nikkan Sports Film Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | rowspan="2"| ''Shoplifters'', ''[[Chihayafuru Part 3]]'' and ''Blank13'' | {{nom}} | |- | rowspan="12"| 2019 | The [[40th Yokohama Film Festival]] | Best Supporting Actress | {{won}} | |- | rowspan="2"|The 73rd [[Mainichi Film Awards]] | [[Mainichi Film Award for Best Actress|Best Actress]] | ''Tremble All You Want'' |{{nom}} | |- | [[Mainichi Film Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | ''Shoplifters'' |{{nom}} | |- | The 61st [[Blue Ribbon Awards]] | [[Blue Ribbon Awards for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | ''Shoplifters'' and ''Chihayafuru Part 3'' | {{won}} | |- | rowspan="2"|The 28th Tokyo Sports Film Awards | Best Actress | ''Tremble All You Want'' |{{nom}} | |- | [[Tokyo Sports Film Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | rowspan="2"|''Shoplifters'' |{{won}} | |- | The [[13th Asian Film Awards]] | [[Asian Film Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | {{nom}} | |- | rowspan="2"|The [[42nd Japan Academy Prize]] | [[Japan Academy Prize for Outstanding Performance by an Actress in a Leading Role|Best Actress]] | ''Tremble All You Want'' |{{nom}} | |- | rowspan="2"|The [[42nd Japan Academy Prize]] | [[Japan Academy Prize for Outstanding Performance by an Actress in a Leading Role|Best Actress]] | ''Tremble All You Want'' |{{nom}} | |- | [[Japan Academy Film Prize for Outstanding Performance by an Actress in a Supporting Role|Best Supporting Actress]] | ''Shoplifters'' |{{nom}} | |- | The 43rd [[Elan d'or Awards]] | [[Elan d'or Award for Newcomer of the Year|Newcomer of the Year]] | Herself |{{won}} | |- | The 44th Hochi Film Awards | Best Actress | rowspan="2"|''Listen to the Universe '' | {{nom}} | |- | The 32nd Nikkan Sports Film Awards | Best Actress | {{won}} | |- |rowspan="6"|2020 |rowspan="2"|The 74th [[Mainichi Film Awards]] | Best Actress | ''Listen to the Universe'' |{{nom}} | |- | Best Supporting Actress | ''One Night'' | {{nom}} | |- |rowspan="2"|The 62nd [[Blue Ribbon Awards]] | [[Blue Ribbon Awards for Best Actress|Best Actress]] | ''Listen to the Universe'' | {{nom}} | |- | Best Supporting Actress | ''One Night'' | {{nom}} | |- | The [[43rd Japan Academy Film Prize]] | Best Actress | ''Listen to the Universe'' | {{nom}} | |- | The 45th [[Hochi Film Award]]s | Best Actress | ''Theatre: A Love Story'' | {{nom}} | |- | rowspan="2" | 2022 | The [[45th Japan Academy Film Prize]] | Best Actress | ''Kiba: The Fangs of Fiction'' | {{nom}} | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2221334/full/|title= 『第45回日本アカデミー賞』受賞者・作品発表 司会は羽鳥慎一&長澤まさみ|access-date= January 18, 2021|work= Oricon}}</ref> |- |113th The Television Drama Academy Awards |Best Supporting Actress |''Love With a Case'' |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title=助演女優賞 受賞インタビュー 松岡茉優 {{!}} 第113回 - ザテレビジョンドラマアカデミー賞 |url=https://thetv.jp/feature/drama-academy/113/awards/interview/5/ |access-date=2022-11-11 |website=WEBザテレビジョン |language=ja}}</ref> |- | rowspan="4" |2023 |117th The Television Drama Academy Awards |Best Actress |''The Greatest Teacher''|''The Greatest Teacher'' |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title=主演女優賞 受賞結果 1位:松岡茉優 {{!}} 第117回 - ザテレビジョンドラマアカデミー賞 |url=https://thetv.jp/feature/drama-academy/117/awards/best-actress/ |access-date=2024-01-04 |website=WEBザテレビジョン |language=ja}}</ref> |- | [[Nikkan Sports Film Award|36th Nikkan Sports Film Awards]] | Best Actress | rowspan="4" | ''Masked Hearts'' | {{won}} | <ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/news/202312270000676.html|title= 【映画大賞】松岡茉優2度目の主演女優賞「初めて初号試写で自分のことを許すことができた」|access-date= December 27, 2023|work= Nikkan Sports}}</ref> |- |The 48th [[Hochi Film Award|Hochi Film Awards]] |Best Actress |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=報知映画賞ノミネート {{!}} 表彰-報知映画賞 |url=https://www.hochi.co.jp/award/hochi_eigashou/nomination.html |access-date=2023-11-24 |website=報知新聞社 |language=ja |archive-date=2021-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202133233/https://www.hochi.co.jp/award/hochi_eigashou/nomination.html |url-status=dead }}</ref> |- |ELLE Cinema Awards 2023 |Best Actress |{{Won}} |<ref>{{Cite web |date=2023-12-11 |title=松岡茉優、華やかなオールピンクドレスで会場魅了 ベストアクトレス賞に喜び語る |url=https://www.oricon.co.jp/news/2305804/full/ |access-date=2023-12-12 |website=ORICON NEWS}}</ref> |- |2024 |The 66th [[Blue Ribbon Awards]] |Best Actress |{{Nominated}} |<ref>{{Cite web |title=「エゴイスト」「月」が作品賞など最多5部門に選出 「第66回ブルーリボン賞」各部門候補決まる:中日スポーツ・東京中日スポーツ |url=https://www.chunichi.co.jp/article/831779 |access-date=2024-01-04 |website=中日スポーツ・東京中日スポーツ |language=ja}}</ref> |} ==Kundivihira == {{Reflist}} ==External links== {{Commons category|Mayu Matsuoka}} * [http://www.matsuokamayu.jp/ Official website] {{in lang|ja}} * {{IMDb name|3640154}} {{Navboxes |title = Awards for Mayu Matsuoka |list = {{Yokohama Film Festival Best Supporting Actress}} {{Blue Ribbon Award for Best Supporting Actress}} {{Tokyo Sports Film Award for Best Supporting Actress}} {{Nikkan Sports Film Award for Best Actress}} }} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Matsuoka, Mayu}} [[Pubu: Lahabaya zaa]] [[Category:1995 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Japanese child actresses]] [[Category:Japanese women television personalities]] [[Category:Actresses from Tokyo]] [[Category:21st-century Japanese actresses]] [[Category:Japanese film actresses]] [[Category:Japanese television actresses]] 4wx5d5w53w7egt8gskmg8z4vfdbgfey Renji Ishibashi 0 27119 144028 143660 2026-07-16T02:58:36Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144028 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Renji Ishibashi'''|石橋 蓮司|''Ishibashi Renji'', bɛ daa dɔɣi la {{nihongo|'''Renji Ishida'''|石田 蓮司|''Ishida Renji''|silimiin goli August dabaa awɔi dali yuuni 1941}} , o nyɛla Japan kpɛrikpɛrita. O daa deei pini din nyɛ kpɛrikpɛrita so ŋun sɔŋ pam 15th [[Hochi Film Award]] zaŋ n-ti ''[[Rōnin-gai]]''.<ref>{{Cite web|url= http://cinemahochi.yomiuri.co.jp/h_award/1990/|script-title= ja:報知映画賞ヒストリー|access-date= 2010-12-12|language= ja|publisher= Cinema Hochi|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20111005190908/http://cinemahochi.yomiuri.co.jp/h_award/1990/|archive-date= 2011-10-05}}</ref> ==Filmography== ===Film=== {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! style="background:#B0C4DE;" | Year ! style="background:#B0C4DE;" | Film ! style="background:#B0C4DE;" | Role ! style="background:#B0C4DE;" | Notes ! style="background:#B0C4DE;" | Ref |- | 1964 | ''[[Wolves, Pigs and Men]]'' | Hiroshi | | |- | 1972 | ''[[Zatoichi|Zatoichi at Large]]'' | Gunroku | | |- | 1973 | ''[[Lone Wolf and Cub: Baby Cart in the Land of Demons]]'' | Izubuchi Shobei | | |- | 1974 | ''[[Lone Wolf and Cub: White Heaven in Hell]]'' | | | |- | 1974 | ''[[Ryoma Ansatsu]]'' | [[Nakaoka Shintarō]] | | |- | 1976 | ''[[Watcher in the Attic]]'' | Gōda Saburō | | |- | 1978 | ''Mottomo Kiken na Yugi'' | Mahjong player | | |- | rowspan="2" | 1979 | ''[[Woman with Red Hair (film)|Woman with Red Hair]]'' | Kozo | | |- | ''Oretachi ni Haka wa Nai'' | Taka | | |- | 1980 | ''[[Onna no Hosomichi: Nureta Kaikyo]]'' | | | |- | 1981 | ''[[Fruits of Passion]]'' | Kato | | |- | rowspan="2" | 1987 | ''[[Tokyo Blackout]]'' | Miyoshi | | |- | ''[[Sure Death 4: Revenge]]'' | Kohei Yasuda | | |- | 1988 | ''[[Bakayaro! I'm Plenty Mad]]'' | Masao Atsugi | | |- | rowspan="2" | 1989 | ''[[Tetsuo: The Iron Man]]'' | Tramp | | |- | ''[[Yuwakusha]]'' | Tsuburagi | | |- | rowspan="2" | 1990 | ''Rōnin-gai'' | Gonbei | | |- | ''[[Ware ni utsu yoi ari]]'' | Akikawa | | |- | 1992 | ''[[The Triple Cross]]'' | Imura | | |- | 1993 | ''[[Kozure Ōkami: Sono Chiisaki Te ni]]'' | | | |- | 1994 | ''[[Crest of Betrayal]]'' | Kihei Ito | | |- | 1995 | ''[[The Abe Clan (1995 film)|The Abe Clan]]'' | Hayashi Geki | | |- | rowspan="3" | 1998 | ''[[The Bird People in China]]'' | Ujiie | | |- | ''[[Sada (film)|Sada]]'' | | | |- | ''[[Pride (1998 film)|Pride]]'' | [[Shūmei Ōkawa]] | | |- | rowspan="6" | 1999 | ''[[Poppoya]]'' | Town Mayor | | |- | ''[[Gemini (1999 film)|Gemini]]'' | Beggar Monk | | |- | ''[[Dead or Alive (1999 film)|Dead or Alive]]'' | Aoki | | |- | ''[[Salaryman Kintaro]]'' | | | |- | ''[[Audition (1999 film)|Audition]]'' | Old man in wheelchair | | |- | ''[[Hissatsu! Shamisenya no Yuji]]'' | | | |- | rowspan="3" | 2000 | ''[[Tales of the Unusual]]'' | Old Man | | |- | ''Shinsengumi'' | Hachiro Kiyokawa | | |- | ''[[Pyrokinesis (film)|Pyrokinesis]]'' | | | |- | rowspan="2" | 2001 | ''[[Cowboy Bebop: The Movie]]'' | Renji (voice) | | |- | ''[[Agitator (film)|Agitator]]'' | | | |- | rowspan="4" | 2002 | ''[[Graveyard of Honor (2002 film)|Graveyard of Honor]]'' | Denji Yukawa | | |- | ''[[Deadly Outlaw: Rekka]]'' | | | |- | ''[[Trick (TV series)|Trick: The Movie]]'' | Deity | | |- | ''[[Alive (2002 film)|Alive]]'' | Chief | | |- | rowspan="2" | 2003 | ''[[Gozu]]'' | Boss | | |- | ''[[The Man in White]]'' | | | |- | rowspan="5" | 2004 | ''[[Half a Confession]]'' | | | |- | ''[[One Missed Call (2004 film)|One Missed Call]]'' | Detective | | |- | ''[[Flower and Snake (2004 film)|Flower and Snake]]'' | Ippei Tashiro | | |- | ''Moonlight Jellyfish'' | | | |- | ''[[Izo]]'' | | | |- | rowspan="5" | 2005 | ''[[Spring Snow (film)|Spring Snow]]'' | Reikichi Kitazaki | | |- | ''[[One Missed Call 2]]'' | Detective | | |- | ''[[The Great Yokai War]]'' | [[Ōkubi|Ookubi]] | | |- | ''[[Shinobi: Heart Under Blade]]'' | [[Tenkai|Nankōbō Tenkai]] | | |- | ''[[Kamen Rider The First]]'' | | | |- | 2006 | ''[[Big Bang Love, Juvenile A]]'' | | | |- | rowspan="3" | 2007 | ''[[Sakuran]]'' | Owner | | |- | ''[[Sukiyaki Western Django]]'' | Village Mayor | | |- | ''[[Hero (2007 film)|Hero]]'' | | | |- | rowspan="5"| 2008 | ''[[L: Change the World]]'' | Shin Kagami | | |- | ''[[Kurosagi (film)|Kurosagi]]'' | | | |- | ''[[Tokyo!]]'' "Merde" | L'avocat général | | |- | ''[[20th Century Boys]]'' | Inshu Manjome | | |- | ''[[The Ramen Girl]]'' | Udagawa | | |- | rowspan="8"| 2009 | ''[[Kamogawa Horumo]]'' | Berobero Bartender | | |- | ''A Good Husband'' | | |<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/54101/|title= 今度は愛妻家|access-date= August 4, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | ''[[Mt. Tsurugidake]]'' | Sakichi Ogata | | |- | ''[[20th Century Boys|20th Century Boys 2: The Last Hope]]'' | rowspan="2"| Inshu Manjome | | |- | ''[[20th Century Boys|20th Century Boys 3: Redemption]]'' | | |- | ''[[Cho Kamen Rider Den-O & Decade Neo Generations: The Onigashima Warship]]'' | rowspan="3"| Eijiro Hikari | | |- | ''[[Kamen Rider Decade: All Riders vs. Dai-Shocker]]'' | | |- | ''[[Kamen Rider × Kamen Rider W & Decade: Movie War 2010]]'' | | |- | 2010 | ''[[Outrage (2010 film)|Outrage]]'' | Murase | | |- | rowspan="4" | 2011 | ''[[Ninja Kids!!!]]'' | | | |- | ''[[The Detective Is in the Bar]]'' | Kyosuke Iwabuchi | | |- | ''[[Someday (2011 film)|Someday]]'' | | | |- | ''[[Koitanibashi]]'' | | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/55979/|title= 恋谷橋|access-date= September 27, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | 2012 | ''[[Hayabusa: Harukanaru Kikan]]'' | Ohshita | | |- | rowspan="3" | 2013 | ''[[Strawberry Night]]'' | | | |- | ''[[I'll Give It My All... Tomorrow]]'' | | | |- | ''[[Human Trust]]'' | Detective Kitamura | | |- | rowspan="2" | 2014 | ''[[Homeland (film)|Homeland]]'' | | | |- | ''[[Kikaider Reboot]]'' | Shinnosuke Tanabe | | |- | rowspan="2" | 2015 | ''[[The Big Bee]]'' | | | |- | ''[[Kaze ni Tatsu Lion]]'' | | | |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[The Blood of Wolves]]'' | Shōhei Irako | | |- | ''Samurai's Promise'' | | | |- | ''Lost in Ramen'' | | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/88425/|title= ラーメン食いてぇ!|access-date= September 27, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 | ''[[Kingdom (film)|Kingdom]]'' | Jie Shi | | |- | ''Another World'' | Tameo Iwai | | |- | ''Walking Man'' | Tameo Iwai | | |- | rowspan="3" | 2020 | ''Howling Village'' | | | |- | ''I Never Shot Anyone'' | | Lead role | |- | ''Independence of Japan'' | [[Kijūrō Shidehara]] | | |- | rowspan="5" | 2021 | ''Angry Rice Wives'' | | | |- | ''The Blue Danube'' | | | |- | ''[[The Great Yokai War: Guardians]]'' | [[Ōkubi]] | | <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/86479/1|title= 岡村隆史&遠藤憲一&石橋蓮司、『妖怪大戦争』に再出演 製作総指揮・荒俣宏も妖怪役に|access-date= February 22, 2021|work= Crank-in!}}</ref> |- |''Nishinari Goro's 400 Million Yen'' | | |<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/94725/|title= 西成ゴローの四億円|access-date= May 31, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | ''99.9 Criminal Lawyer: The Movie'' | Shōzō Wakatsuki | | <ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2021/08/24/74404.html|title= 西島秀俊が謎の弁護士役、蒔田彩珠&道枝駿佑ら『99.9』新キャスト|access-date= August 24, 2021|work= Cinema Cafe}}</ref> |- | rowspan="4"| 2022 |''The Broken Commandment'' | | |<ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2022/02/16/77313.html|title= 間宮祥太朗主演で不朽の名作「破戒」60年ぶり映画化 共演に石井杏奈&矢本悠馬ら|access-date= February 18, 2022|work= Cinema Cafe}}</ref> |- |''A Winter Rose'' |Tatsuo Okishima | |<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/96229/|title= 冬薔薇(ふゆそうび)|access-date= March 31, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Haw'' | Jirō Sekine | |<ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2022/05/31/79052.html|title= 石田ゆり子がナレーション担当、ヒロインは池田エライザ 田中圭主演『ハウ』|access-date= May 31, 2022|work= Cinema Cafe}}</ref> |- | ''How to Find Happiness'' | | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/97374/|title= いつか、いつも……いつまでも。|access-date= July 15, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | rowspan=5|2023 | ''Baian the Assassin, M.D. 2'' | | | <ref>{{cite web |url= https://www.jidaigeki.com/onihei-baian/|title= 新たな鬼平 新たな梅安|access-date= July 2, 2022|work= Jidaigeki Senmon Channel}}</ref> |- | ''[[My Happy Marriage|As Long as We Both Shall Live]]'' | The emperor | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/97075/|title= わたしの幸せな結婚|access-date= November 12, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Okiku and the World'' | Magoshichi | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/98522/|title= せかいのおきく|access-date= December 22, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | ''We're Broke, My Lord!'' | Nishina the lord of Settsu | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/97778/|title= 大名倒産|access-date= January 19, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Revolver Lily'' | | | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/514665|title= 行定勲の監督作「リボルバー・リリー」主演は綾瀬はるか、長谷川博己やジェシーも参加|access-date= February 28, 2023|work= Natalie|archive-date= February 28, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230228055018/https://natalie.mu/eiga/news/514665|url-status= dead}}</ref> |- | rowspan=2|2024 | ''End-of-Life Concierge 2'' | | | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/99290/|title= お終活 再春!人生ラプソディ|access-date= May 26, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Kaze yo Arashi yo'' | Masatarō Watanabe | | <ref name=kazeyo>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/546768|title= 吉高由里子の主演ドラマ「風よ あらしよ」が映画化、虐殺された運動家・伊藤野枝を描く|access-date= November 14, 2023|work= Natalie|archive-date= November 14, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231114143413/https://natalie.mu/eiga/news/546768|url-status= dead}}</ref> |- |} ===Television=== {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! style="background:#B0C4DE;" | Year ! style="background:#B0C4DE;" | Title ! style="background:#B0C4DE;" | Role ! style="background:#B0C4DE;" | Network ! style="background:#B0C4DE;" | Notes ! style="background:#B0C4DE;" | Ref |- | 1974 | ''[[Katsu Kaishū (TV series)|Katsu Kaishū]]'' | [[Yoshida Shōin]] | [[NHK]] | [[Taiga drama|''Taiga'' drama]] | |- | 1979 |''[[Oretachi wa Tenshi da!]]'' |Carlos | NTV |Episode20 | |- | 1980 | ''[[Shadow Warriors (TV series)|Shadow Warriors]]'' |Minakuchi Kisirō | [[Fuji TV]] | | |- | 1987 | ''[[Dokuganryū Masamune]]'' | [[Yagyū Munenori]] | NHK | ''Taiga'' drama | |- | 1995 | ''[[Kumokiri Nizaemon (1995 TV series)|Kumokiri Nizaemon]]'' | Kinezumi no Kichigoro | [[Fuji Television|Fuji TV]] | | |- | 2001 |''Hojo Tokimune'' | Hojo Tokihiro | NHK | ''Taiga'' drama | |- | 2003 | ''[[Kōshōnin]]'' | Counselor Kanemoto | [[Wowow]] | | |- | 2005 | ''[[Yoshitsune (TV series)|Yoshitsune]]'' | Togashi Yasuie | NHK | ''Taiga'' drama | |- | 2006 | ''[[My Boss My Hero]]'' | Tōjūrō Yazaki | [[Nippon TV|NTV]] | | |- |rowspan=2| 2007 | ''[[Fūrin Kazan (TV series)|Fūrin Kazan]]'' | Ihara Tadatane | NHK | ''Taiga'' drama | |- | ''[[Onward Towards Our Noble Deaths]]'' | Company commander | NHK | TV movie | |- | 2009 | ''[[Kamen Rider Decade]]'' | Eijiro Hikari | [[TV Asahi]] | Tokusatsu series | |- | 2010 | ''[[Ryōmaden]]'' | [[Nagai Naoyuki]] | NHK | ''Taiga'' drama | |- | 2011 | ''[[Freeter, Ie wo Kau]]'' | Kazuyoshi Asaoka | Fuji TV | | |- | 2014 | ''[[Hanako to Anne]]'' | Shuzo Ando | NHK | ''[[Asadora]]'' | |- | 2017 | ''Henkan Kōshōnin'' | [[Chōbyō Yara]] | NHK | | |- |rowspan=2| 2018 | ''Innocent Days'' | | Wowow | | |- | ''[[Segodon]]'' | Kawaguchi Seppō | NHK | ''Taiga'' drama | |- |rowspan=2| 2020 | ''13 Assassins'' | | NHK | TV movie | |- | ''The Sun Stands Still: The Eclipse'' | | Wowow | Mini-series | |- | 2020–21 | ''[[Awaiting Kirin]]'' | Sanjōnishi Sanezumi | NHK | [[Taiga drama|''Taiga'' drama]] | |- |rowspan=4|2021 | ''Ryūkō Kanbō'' | | NHK | TV movie | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2181888/full/|title= 本木雅弘主演、スペイン風邪の流行を描いた志賀直哉「流行感冒」ドラマ化|access-date= January 15, 2021|work= Oricon}}</ref> |- | ''[[The Naked Director]]'' | Watabe | [[Netflix]] | Season 2 | <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/news/20210326/3/|title= 「全裸監督」シーズン2の新キャスト発表 渡辺大知、MEGUMI、西内まりや、宮沢りえ、石橋蓮司らが参戦|access-date= May 27, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Nakamura Nakazo: Shusse no Kizahashi'' | | NHK | Mini-series | <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/stage/news/437469|title= 中村勘九郎がNHKドラマで"伝説の歌舞伎俳優"中村仲蔵に、共演に上白石萌音ら|access-date= July 26, 2021|work= eiga.com|archive-date= March 18, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230318235016/https://natalie.mu/stage/news/437469|url-status= dead}}</ref> |- | ''[[Japan Sinks: People of Hope]]'' | Gen Satoshiro | TBS | | <ref>{{cite web |url= https://mantan-web.jp/article/20210821dog00m200048000c.html|title= 石橋蓮司:「日本沈没-希望のひと-」で日曜劇場初出演 小栗旬に立ちはだかる大きな壁に|access-date= August 23, 2021|work= Mantan-web}}</ref> |- | 2022 | ''Kaze yo Arashi yo'' | Masatarō Watanabe | NHK | TV movie | <ref name=kazeyo/> |- |} ===Video game=== * ''[[Yakuza: Dead Souls]]'' - Oyassan ==Kundivihira == {{reflist}} ==External links== * {{IMDb name|0410902}} * [https://web.archive.org/web/20080120053938/http://movies.msn.com/celebs/celeb.aspx?c=131779 Renji Ishibashi] at ''[[MSN]] Movies'' {{Navboxes |title = Awards for Renji Ishibashi |list = {{Blue Ribbon Award for Best Supporting Actor}} {{Hochi Film Award for Best Supporting Actor}} {{Japan Academy Prize for Best Supporting Actor}} {{Yokohama Film Festival Best Supporting Actor}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Ishibashi, Renji}} [[Pubu: Lahabaya zaa]] [[Category:Japanese male actors]] [[Category:1941 births]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Shinagawa]] [[Category:Male actors from Tokyo]] {{Japan-actor-stub}} f3u0oytl2qy221vfvg27tiakuj4qf23 Ryo Narita 0 27121 144030 143663 2026-07-16T03:28:42Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144030 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Ryo Narita'''|成田 凌|Narita Ryō dɔɣim dabisili nyɛ Silimiin goli November biɛɣ'pishi ni ayi dali yuuni 1993,<ref name="profile"/> nyɛla Japan kpɛrikpɛrita ni "model". O nyɛla [[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Artists]]. O nyɛla ŋun piligi o tuma ni "model" zaŋ n-ti ''[[Men's Non-no]]''.<ref name="profile"/><ref>{{cite web|url=http://mdpr.jp/interview/detail/1373797|title=「MEN'S NON-NO」平均身長181cmのイケメン5人組がぶっちゃけトーク「この中で一番モテるのは?」 モデルプレスインタビュー|work=Modelpress|language=ja|date=10 Jun 2014|access-date=27 Sep 2016}}</ref> O daa piligimi ni "drama film ''Flashback"''.<ref>{{cite web|url=http://mdpr.jp/news/detail/1435118|title=「MEN'S NON-NO」モデルがW主演で役者デビュー「必死にしがみついていこう」渾身の演技で存在感|work=Modelpress|language=ja|date=15 Oct 2014|access-date=27 Sep 2016}}</ref><ref name="sankei shimbun">{{cite web|url=http://www.sankei.com/entertainments/news/141015/ent1410150007-n1.html|title=人気モデル、成田凌が役者デビュー 高梨臨とW主演|work=Sankei News|language=ja|publisher=[[Sankei Shimbun]]|date=15 Oct 2014|access-date=27 Sep 2016|archive-date=5 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305101926/https://www.sankei.com/entertainments/news/141015/ent1410150007-n1.html|url-status=dead}}</ref> ==Filmography== ===Film=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! Director(s) ! Notes ! class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2015 || ''Tobenai Kotori to Merry-go-round'' || Eba Shimazaki || Yūsuke Ichikawa || || |- |rowspan=2| 2016 || ''[[The Inerasable]]'' || Yamamoto || [[Yoshihiro Nakamura]]|| || |- | ''L'' || Baker || Ten Shimoyama || || |- |rowspan=2| 2017 || ''[[Kiseki (Greeeen song)|Kiseki: Sobito of That Day]]'' || [[Greeeen|92]] || Atsushi Kaneshige || || |- | ''[[Shinjuku Swan II]]'' || Hiroshi || [[Sion Sono]] || || |- |rowspan=7| 2018 || ''Smokin' on the Moon'' || Rakuto Hoshino || Kanata Wolf || ||<ref name=niwatori/> |- | ''Love × Doc'' || Sakuragi || [[Osamu Suzuki (screenwriter)|Osamu Suzuki]] || || |- | ''Code Blue: The Movie'' || Shunpei Haitani || Masaki Nishimura || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/88327/|title= 劇場版コード・ブルー ドクターヘリ緊急救命|access-date= May 17, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | ''It's Boring Here, Pick Me Up'' || Shiina || [[Ryūichi Hiroki]]|| || |- | ''Stolen Identity'' || Urano || [[Hideo Nakata]] || || |- | ''[[Biblia Koshodō no Jiken Techō|The Antique]]'' || Inagaki || Yukiko Mishima || || |- | ''[[Just Only Love]]'' || Mamoru || [[Rikiya Imaizumi]] || || |- | rowspan=5| 2019 || ''Chiwawa'' || Yoshida || Ken Ninomiya || || |- | ''[[Fly Me to the Saitama]]'' || Igarashi || Hideki Takeuchi ||Cameo || |- | ''Farewell Song'' || Shima || [[Akihiko Shiota]]|| || |- | ''[[No Longer Human]]'' || Jun'ichi Sakura || [[Mika Ninagawa]]|| || |- | ''Talking the Pictures'' || Shuntarō Someya || [[Masayuki Suo]] ||Lead role ||<ref>{{cite web |url= https://www.cinematoday.jp/news/N0103860|title= 成田凌、映画初主演!周防正行監督の新作に主演級キャストずらり|access-date= September 29, 2018|work= Cinematoday}}</ref> |- |rowspan=4| 2020 || ''[[The Cornered Mouse Dreams of Cheese]]'' || Wataru Imagase || [[Isao Yukisada]]|| Lead role || |- | ''Stolen Identity 2'' || Urano || Hideo Nakata || || |- | ''All About March'' || Tarō Yamada || Kazuhiko Yukawa ||Lead role || |- | ''Threads: Our Tapestry of Love'' || Naoki Takehara || [[Takahisa Zeze]]|| || |- | rowspan=4| 2021 || ''Over the Town'' || Takeshi Mamiya || Rikiya Imaizumi || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/91826/|title= 街の上で|access-date= July 7, 2020|work= eiga.com}}</ref> |- | ''You're Not Normal, Either'' || Yasuomi Ōno || Kōji Maeda ||Lead role ||<ref>{{cite web |url= https://www.cinemacafe.net/article/2020/02/18/65862.html|title= 成田凌、清原果耶と初共演『まともじゃないのは君も一緒』11月公開|access-date= February 18, 2020|work= Cinema Cafe}}</ref> |- | ''Remain in Twilight'' || Kazuki Yoshio || [[Daigo Matsui]] ||Lead role ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/407140|title= 成田凌と松居大悟のタッグ作「くれなずめ」公開、共演に高良健吾や若葉竜也|access-date= December 3, 2020|work= Natalie|archive-date= April 4, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230404105949/https://natalie.mu/eiga/news/407140|url-status= dead}}</ref> |- | ''[[Homunculus (manga)|Homunculus]]'' || Manabu Itō || [[Takashi Shimizu]] || ||<ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/84039/1|title= 綾野剛主演『ホムンクルス』 成田凌、内野聖陽らメインキャスト発表 特報映像も解禁|access-date= December 12, 2020|work= Crank-in!}}</ref> |- | rowspan=3| 2022 || ''Niwatori Phoenix'' || Rakuto Hoshino || Kanata Wolf ||Lead role||<ref name=niwatori>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/430295|title= 井浦新と成田凌が"火の鳥"探す旅へ「ニワトリ☆フェニックス」製作決定|access-date= May 31, 2021|work= Natalie|archive-date= October 4, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231004100723/https://natalie.mu/eiga/news/430295|url-status= dead}}</ref> |- | ''Just Remembering'' || Fumio || Daigo Matsui || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/95695/|title= ちょっと思い出しただけ|access-date= September 30, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- | ''Convenience Story'' || Katō || [[Satoshi Miki]] || Lead role||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/96993/|title= コンビニエンス・ストーリー|access-date= April 13, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- | 2023 || ''How to Find a Lover'' || || Kōji Maeda || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/99279/|title= こいびとのみつけかた|access-date= April 18, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- | 2024 || ''Stolen Identity 3'' || Urano || Hideo Nakata || Lead role ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/100867/|title= スマホを落としただけなのに 最終章 ファイナル ハッキング ゲーム|access-date= December 8, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===Anime films=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |rowspan="2"| 2016 || ''[[One Piece Film: Gold]]'' || Curve ||<ref>{{cite web|url=https://one-piece.com/news/detail/20160530_3831|title=映画『ONE PIECE FILMGOLD」』に佐藤ありささん,西野七瀬さん,三吉彩花さん,成田凌さんがゲスト主演!!|work=[[One Piece|One Piece.com]]|language=ja|date=20 May 2016|access-date=27 Sep 2016}}</ref> |- |''[[Your Name]]'' || Katsuhiko Teshigawara ||<ref>{{cite web|url=http://natalie.mu/eiga/news/189903|title=新海誠「君の名は。」追加キャストに長澤まさみ、市原悦子、悠木碧、島崎信長ら7名|work=Eiga Natalie|language=ja|publisher=[[Natalie (website)|Natalie]]|date=7 Jun 2016|access-date=27 Sep 2016|archive-date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924074915/http://natalie.mu/eiga/news/189903|url-status=dead}}</ref> |- |2019 || ''[[Weathering with You]]'' || Katsuhiko Teshigawara || |- |2021 || ''[[Belle (2021 film)|Belle]]'' || Shinobu Hisatake || <ref>{{cite web |url= https://eiga.com/news/20210507/2/|title= 「竜とそばかすの姫」声優は、成田凌×染谷将太×玉城ティナ×「YOASOBI」幾田りら!|access-date= May 7, 2021|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===Television=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes ! class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |2014|| ''Flashback'' || Ryoma Kagami || [[Fuji Television|Fuji TV Next]] || Lead role ||<ref name="sankei shimbun"/> |- |rowspan="6"|2015|| ''[[Gakkō no Kaidan (2015 TV series)|Gakkō no Kaidan]]'' || Riku Okura || [[Nippon TV|NTV]] || || |- |''She'' || Haruto Muraoka || [[Fuji Television|Fuji TV]] || || |- |''Lunch no Akko-chan'' || Ryuichiro Sasayama || [[NHK|NHK BS Premium]] || || |- |''Busu to Yaju'' || Sosuke Kitahara || Fuji TV || || |- |''Summer Stalkers Blues'' || Masahiko || Fuji TV || ||<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/news/2059586/full/|title=『まれ』俳優・葉山奨之、主演ドラマでストーカー(?)役|language=ja|publisher=[[Oricon]]|date=22 Sep 2015|access-date=27 Sep 2016}}</ref> |- |''Itsuka Tiffany de Breakfast o'' || Yuichi Mineta || NTV || ||<ref>{{cite web|url=http://www.sma.co.jp/news/detail/s/51378|title=NTV「いつかティファニーで朝食を」 峰田雄一役で出演!![成田凌]|language=ja|publisher=Sony Music Artists|date=19 Oct 2015|access-date=27 Sep 2016|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208181230/http://www.sma.co.jp/news/detail/s/51378|url-status=dead}}</ref> |- |rowspan="3"|2016|| ''Ramen Daisuki Koizumi-san 2016 Shinshun SP'' || Naruto Mitsukuni || Fuji TV || ||<ref>{{cite web|url=http://mantan-web.jp/2015/11/28/20151127dog00m200050000c.html|title=ラーメン大好き小泉さん:早見あかりが再び"ラーメン大好き女子高生"に 1月に新春SP放送|work=Mantan Web|language=ja|publisher=Mainichi Shimbun Digital|date=28 Nov 2015|access-date=27 Sep 2016|archive-date=28 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151128021529/http://mantan-web.jp/2015/11/28/20151127dog00m200050000c.html|url-status=dead}}</ref> |- | ''Furenabaochin'' || Ryu Saeki || NHK BS Premium || || |- | ''[[Nigeru wa Haji da ga Yaku ni Tatsu|The Full-Time Wife Escapist]]'' || Natsuki Umehara || [[Tokyo Broadcasting System|TBS]] || || |- |2017|| ''[[It's All About the Looks]]'' || Keiichi Sakaki || Fuji TV || ||<ref>{{cite web|url=http://www.fujitv.co.jp/hitopa/|title=人は見た目が100パーセント}}</ref> |- |2018|| ''[[Warotenka|Laugh It Up!]]'' || Shun'ya Kitamura || [[NHK]] || ''[[Asadora]]'' ||<ref name=waroyan>{{cite web|url= https://www.chunichi.co.jp/article/26469|title= NHK朝ドラ「おちょやん」夫役に「わろてんか」以来の成田凌 妻役の杉咲花は「5回目の共演で心強い」|access-date= April 15, 2021|work= Chunichi Shimbun|archive-date= May 16, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210516202247/https://www.chunichi.co.jp/article/26469|url-status= dead}}</ref> |- |2020|| ''Alibi Breaker'' || Yūma Tokai || [[TV Asahi]] || ||<ref>{{cite web |url= https://www.tv-asahicontents.com/en/program/AlibiBreaker|title= Alibi Breaker|access-date= February 6, 2020|work= TV Asahi}}</ref> |- |2020–21|| ''[[Ochoyan]]'' || Ippei Amami || NHK || ''Asadora'' ||<ref name=waroyan/> |- |rowspan="2"|2022|| ''Duty and Revenge'' || Keisuke Fujiki || NTV || Lead role ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/454445|title= 成田凌、祝28歳!主演ドラマ「逃亡医F」に「だいぶ気合い入ってます」|access-date= December 15, 2021|work= Natalie}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''[[Modern Love Tokyo]]'' || Kengo Shiota|| [[Amazon Prime Video]] || Lead role; episode 4 || <ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/111533/1|title= 榮倉奈々、前田敦子ら『モダンラブ・東京』出演 黒木華、窪田正孝は声優として参加|access-date= August 10, 2022|work= Crank-in!}}</ref> |- |} ===Music video=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Artist ! class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |rowspan="2"| 2015 || "Hachigatsu no Yoru" || [[Silent Siren]] ||<ref>{{cite web|url=http://mdpr.jp/news/detail/1498855|title=Silent Siren、ZONEの名曲をカバー 初のドラマ主題歌に決定|work=Modelpress|language=ja|date=2 Jul 2015|access-date=27 Sep 2016}}</ref> |- |"Dare ni Datte Cinderella Story" || Rina Katahira ||<ref>{{cite web|url=http://natalie.mu/music/news/156139|title=片平里菜の新MVはドラマ仕立て、五島夕夏&成田凌が出演|work=Ongaku Natalie|language=ja|publisher=Natalie|date=6 Aug 2015|access-date=27 Sep 2016}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2016 ||"Nigeru wa Hajidaga Yakunitatsu" || Charan Po Rantan ||<ref>{{cite web|title=チャラン・ポ・ランタン / 『逃げるは恥だが役に立つ』オープニングテーマ「進め、たまに逃げても」MUIC VIDEO(full ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=XaeuaKdtBUg|website=YouTube|publisher=avex|access-date=26 December 2016}}</ref> |- | 2022 ||"Koi-kaze ni Nosete" || Vaundy || <ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/music/news/469301|title= Vaundy「恋風邪にのせて」MVに成田凌と蒔田彩珠|access-date= March 14, 2022|work= Natalie|archive-date= March 13, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220313221428/https://natalie.mu/music/news/469301|url-status= dead}}</ref> |- |} ==Bibliography== ===Magazines=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title |- | 2013 || ''[[Men's Non-no]]'' |} ==Pina== {|class="wikitable sortable" ! Year ! Award ! Category ! Nominated work(s) ! Result ! class="unsortable"| Ref. |- |rowspan=4| 2019 | [[42nd Japan Academy Film Prize]] | Newcomer of the Year | ''Stolen Identity'' and ''The Antique'' | {{won}} | |- | 44th [[Hochi Film Award]]s | Best Supporting Actor | ''Just Only Love'', ''Farewell Song'' and ''Chiwawa'' | {{won}} | |- |rowspan="2"|32nd [[Nikkan Sports Film Award]]s | [[Nikkan Sports Film Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] |rowspan="3"|''Just Only Love'', ''Farewell Song'', ''Chiwawa'' and the others | {{nom}} | |- | [[Nikkan Sports Film Award for Yūjirō Ishihara Newcomer Award|Yūjirō Ishihara Newcomer Award]] | {{won}} | |- |rowspan="8"|2020 | 39th Zenkoku Eiren Awards | Best Supporting Actor | {{won}} | <ref>{{cite web |title=全国映連賞 |url=https://zenkokueiren.wixsite.com/zeiren/eirensyou |website=全国映連 |language=ja}}</ref> |- | 41st [[Yokohama Film Festival]] | Best Supporting Actor | ''Just Only Love'', ''Farewell Song'' |{{won}} | |- |rowspan="3"|74th [[Mainichi Film Awards]] | [[Mainichi Film Award for Best Actor|Best Actor]] | ''Talking the Pictures'' |{{won}} | |- |rowspan="2"|[[Mainichi Film Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] | ''Just Only Love'' |{{nom}} | |- | ''Farewell Song'' |{{nom}} | |- |rowspan="2"|62nd [[Blue Ribbon Awards]] | [[Blue Ribbon Awards for Best Actor|Best Actor]] |''Talking the Pictures'' | {{nom}} | |- | [[Blue Ribbon Awards for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] |rowspan="2"| ''Just Only Love'', ''Farewell Song'' and the others | {{nom}} | |- | 93rd [[Kinema Junpo|Kinema Junpo Awards]] | Best Supporting Actor |{{won}} | |- |rowspan=4|2021 | 75th [[Mainichi Film Awards]] | Best Supporting Actor |rowspan=3|''[[The Cornered Mouse Dreams of Cheese]]'' | {{nom}} | <ref>{{cite web |url= https://www.cinematoday.jp/news/N0120679|title= 最多は『スパイの妻』!第75回毎日映画コンクールノミネート発表|access-date= December 23, 2020|work= Cinematoday}}</ref> |- | 63rd [[Blue Ribbon Awards]] | Best Supporting Actor | {{won}} |<ref>{{cite web |url= https://www.tokyo-sports.co.jp/entame/news/2780355/|title= 【ブルーリボン賞】成田凌 関ジャニ・大倉とカップル役「ラブストーリーだと思ってやった」|access-date= February 24, 2021|work= Tokyo Sports}}</ref> |- | [[44th Japan Academy Film Prize]] | [[Japan Academy Film Prize for Outstanding Performance by an Actor in a Supporting Role|Best Supporting Actor]] | {{nom}} | <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2182834/full/|title= 『日本アカデミー賞』優秀主演男優賞 草なぎ剛・二宮和也・小栗旬・佐藤浩市・菅田将暉が受賞|access-date= January 27, 2021|work= Oricon}}</ref> |- | 45th [[Elan d'or Awards]] | [[Elan d'or Award for Newcomer of the Year|Newcomer of the Year]] | Himself | {{won}} | <ref>{{cite web |url= https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2021/02/04/kiji/20210204s00041000329000c.html|title= エランドール新人賞に上白石萌音、浜辺美波、森七菜、賀来賢人ら コロナ禍で授賞式は中止|access-date= February 4, 2021|work= Sponichi}}</ref> |- |} ==Kundivihira == {{Reflist}} ==External links== *{{official website|https://www.sma.co.jp/s/sma/artist/293#/news/0|Official profile}} - {{in lang|ja}} *[http://www.mensnonno.jp/model/narita/ ''Men's Non-no'' profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200514204159/http://www.mensnonno.jp/model/narita/ |date=2020-05-14 }} - {{in lang|ja}} {{Navboxes |title = Awards for Ryo Narita |list = {{Hochi Film Award for Best Supporting Actor}} {{Yokohama Film Festival Best Supporting Actor}} {{Nikkan Sports Film Award for Yūjirō Ishihara Newcomer Award}} {{Mainichi Film Award for Best Actor}} {{Blue Ribbon Award for Best Supporting Actor}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Narita, Ryo}} [[Category:Japanese male models]] [[Pubu: Lahabaya zaa]] [[Category:1993 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Actors from Saitama Prefecture]] [[Category:21st-century Japanese male actors]] [[Category:Models from Saitama Prefecture]] {{Japan-film-actor-stub}} 351r8b0e8owski3yrr7w68vrvprxp3f Syed Dulal 0 27356 144040 86660 2026-07-16T05:56:10Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144040 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{short description|Bangladeshi actor}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} '''Syed Dulal''' nyɛla [[Bangladeshi]] tiyaata yiliyiina mini telivisa kpɛrikpɛrita ŋun zaŋ "[[studio theatre]]" kpe [[Bangladesh]].<ref>{{cite news|url=https://m.prothomalo.com/entertainment/article/759493|script-title=bn:শব্দাবলীর ২৫ বছর|date=31 December 2015|access-date=12 August 2019|work=Prothom Alo}}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=a>{{cite news|url=https://m.prothomalo.com/entertainment/article/759493|script-title=bn:পঁচিশ বছর তালা দিতে হয়নি|date=4 February 2016|access-date=12 August 2019|work=Prothom Alo}}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Zaŋ kana Anashaara goli 21 December yuuni 2012 o nyɛla ŋun dareti tiyaata kpɛriti kɔbisinii ni pihinu ni yini.<ref name=b/> O lahi nyɛla ninvuɣ'so ŋun niŋ "Guni Moyra" ''[[Sisimpur]] ni''.<ref name=a/> ==Pina== * Abul Kashem Dulal Memorial Medal<ref name=b>{{cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/various/2013/01/16/151118|script-title=bn:সৈয়দ দুলাল|date=16 January 2013|access-date=12 August 2019|work=Bangladesh Pratidin|archive-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812051047/https://www.bd-pratidin.com/various/2013/01/16/151118|url-status=dead}}</ref> * Nandonik Natyajon Award<ref name=b/> * Palakar First Anniversary Award<ref name=b/> ==Kundivihira== {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Dulal, Syed}} [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:People from Barisal District]] [[Category:Bangladeshi male television actors]] [[Category:Living people]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] iri3nxj4r85128qwc0gpezkkbayjb0w Novena University 0 27614 144023 96927 2026-07-16T00:19:27Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144023 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian university}} {{Databox}} {{Infobox university | name = Novena University Ogume | native_name = | image = Novena university amai campus sci block.jpg | latin_name = | motto = Knowledge through diligence | established = 2005 | type = | endowment = | rector = | chancellor = [[Alfred Diete-Spiff|Alfred Papapereye Diete-Spiff]] | provost = | vice_chancellor = Nduka, Godwin Chukwuenweniwe | principal = | dean = | head_label = | head = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | city = [[Ogume]] | state = [[Delta State]] | country = Nigeria | coor = | campus = | free_label = | free = | colours = | nickname = | mascot = | affiliations = | website = {{url|www.novenauniversity.edu.ng/index.php}} | logo = | footnotes = | staff = | faculty = | profess = | colors = | fightsong = | address = }} '''Novena University''' nyɛla tuuli [[private university]] bɛ ni pilli Delta State din be Ogume, [[Delta State]], [[Nigeria]].<ref>{{cite web | url=http://pulse.ng/student/know-your-university-nigeria-s-59-private-universities-locations-vice-chancellors-names-websites-dates-of-establishment-id3687732.html | title=Nigeria’s 59 private universities …locations, Vice Chancellors names, websites, dates of establishment | publisher=pulse.ng | work=Kukogho Iruesiri Samson | date=22 April 2015 | accessdate=8 August 2015 | access-date=31 May 2024 | archive-date=22 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170822135528/http://www.pulse.ng/student/know-your-university-nigeria-s-59-private-universities-locations-vice-chancellors-names-websites-dates-of-establishment-id3687732.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Imperatives for more universities in Delta |url=https://www.vanguardngr.com/2021/02/imperatives-for-more-universities-in-delta/ |access-date=2022-03-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> Bɛ daa pilli la Novena University ni di sɔŋ nachinbihi polo mini paɣasari polo ban bori ni be nya [[tertiary institutions]] baŋsim Nigeria.<ref>{{Cite web|title=About Us – Novena University|url=https://novenauniversity.edu.ng/about-us/|access-date=2021-09-15|language=en-US|archive-date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915121859/https://novenauniversity.edu.ng/about-us/|url-status=dead}}</ref> Novena University nyɛla bɛ ni daa pilli shɛli yuuni 2005,<ref>{{Cite web |title=Novena University - Details, Admission, Fees and Courses |url=https://www.manyuniversities.com/ogume-nigeria/novena-university |access-date=2022-03-23 |website=www.manyuniversities.com |archive-date=2024-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531163320/https://www.manyuniversities.com/ogume-nigeria/novena-university |url-status=dead }}</ref> Novena University nyɛla ʒingama [[Higher education|higher-education]] shikuru din be Ogume zaŋ n-ti Delta State, Nigeria. Novena University lahi nyɛla din mali bɔhimbu yɛl'bora kamani [[library]] zaŋ n-ti shikuru bihi.<ref>{{Cite web|title=Novena University {{!}} Ranking & Review|url=https://www.4icu.org/reviews/10735.htm#:~:text=Founded%20in%202005,%20Novena%20University%20is%20a%20private,University%20is%20a%20coeducational%20Nigerian%20higher%20education%20institution.|access-date=2021-09-15|website=www.4icu.org}}</ref> ==Novena University accredited courses== Novena University nyɛla Nigeria ʒingama university nima zaɣ'yini ka nyɛ din daa deei di pilibu shɛhira gbaŋ [[National Universities Commission]] (NUC, university ŋɔ nyɛla din mali undergraduate bɔhimbu yaɣa shɛŋa shikuru bihi ni bora.<ref>{{Cite web|date=2020-12-09|title=List of Courses Offered by Novena University|url=https://www.myschoolgist.com/ng/novena-university-courses/|access-date=2021-09-15|website=www.myschoolgist.com|language=en}}</ref> Bɔhimbu yaɣa shɛŋa din be Novena University nyɛ din doli na ŋɔ: * [[Accounting]] * [[Biochemistry]] * [[Business administration]] * [[Chemistry]] * [[Computer science]] * Computer science and [[Mathematics|methematics]] * [[Economics]] * Energy and petroleum studies * Environmental management technology * [[Finance]] * Intelligence and security studies * International relations and strategic studies * [[Law]]<ref>{{Cite web |date=2022-01-06 |title=Novena varsity commences law degree programme |url=https://www.vanguardngr.com/2022/01/novena-varsity-commences-law-degree-programme/ |access-date=2022-03-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> * [[Mass communication]] * [[Microbiology]] * [[Physics]] * [[Physics]] with electronics * [[Political science]] * [[Public administration]] * Public and [[community health]] * [[Sociology]] ==Kundivihira== {{reflist}} ==External links== *[https://web.archive.org/web/20100818080239/http://www.novenauniversity.edu.ng/index.php Novena University Official Website] {{Universities in Nigeria}} {{coord missing|Nigeria}} {{authority control}} [[Category:2005 establishments in Nigeria]] [[Category:Educational institutions established in 2005]] [[Category:Private universities and colleges in Nigeria]] {{Nigeria-university-stub}} rkl40x9vz48ivsygiz64togmebpjip0 Shaka Polytechnic 0 27664 144036 136035 2026-07-16T04:30:32Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144036 wikitext text/x-wiki {{Short description|Private tertiary institution in Benin City, Nigeria}} {{Databox}} {{Infobox school | name = Shaka Polytechnic | location = Shaka Polytechnic, Avbiama, Benin City 300104, Edo | city = Benin | state = Edo | country = Nigeria | coordinates = 6.6098301,3.1744756 | former_name = Nigeria Institute of Computer Science | schooltype = Polytechnic | type = Private owned | established = 6 February 1986 | founder = Late Donaldson Shaka Momodu | website = https://shakapoly.edu.ng/programme/ }} {{Use dmy dates|date=January 2019}} '''Shaka Polytechnic''' nyɛla ʒingama shikuru shɛli din be [[Benin City]],<ref>{{Cite web|date=2017-01-03|title=List of All Federal, State & Private Polytechnics in Nigeria 2021|url=https://www.myschoolgist.com/ng/list-of-accredited-polytechnics-in-nigeria/|access-date=2021-06-03|website=www.myschoolgist.com|language=en}}</ref> [[Nigeria]], bɛ daa pilli la shikuru ŋɔ silimiin goli February dabaa ayobu dali yuuni 1986 ka daa boli Nigerian Institute of Computer Science'''.'''<ref>{{Cite web|title=Shaka Polytechnic{{!}} School Fees, Courses & Admission info|url=https://universitycompass.com/africa/Nigeria/polytechnic/Shaka-Polytechnic.php|access-date=2021-06-03|website=universitycompass.com|archive-date=19 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240519085314/https://universitycompass.com/africa/Nigeria/polytechnic/Shaka-Polytechnic.php|url-status=dead}}</ref> == Background == Donaldson Shaka Momodu ŋun daa kpi la nyɛ ŋun daa pilli shikuru ŋɔ. Di shikuru titali nyɛla din be Evbo-Ewedo, Egba Way, Benin-Auchi Road ka lahi nyɛ tuuli shikuru din be 1, Prince Shaka Momodu Street, Ogiso Quarters, [[Benin City]]. <ref>{{Cite web|title=Shaka Polytechnic|url=https://hotels.ng/places/polytechnic/4416-shaka-polytechnic|access-date=2021-06-03|website=Hotels.ng Places}}</ref> [[National Board for Technical Education]] (NBTE) daa lɛbigi shikuru ŋɔ polytechnic yuuni 2013.<ref>{{Cite web|title=Private Polytechnics {{!}} National Board for Technical Education|url=https://net.nbte.gov.ng/private%20polytechnics|access-date=2021-06-03|website=net.nbte.gov.ng|archive-date=26 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926061746/https://net.nbte.gov.ng/private%20polytechnics|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-08-23|title=List of accredited private polytechnics and their locations|url=https://www.pulse.ng/communities/student/nigerian-tertiary-institutions-list-of-accredited-private-polytechnics-and-their/feyq29v|access-date=2021-06-03|website=Pulse Nigeria|language=en}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Shaka Polytechnic, Benin City|url=https://www.manpower.com.ng/company/274/shaka-polytechnic-benin-city|access-date=2021-06-03|website=www.manpower.com.ng}}</ref> Polytechnic ŋɔ nyɛla din toondan tali be Henrietta Shaka Momodu.{{Citation needed|date=June 2021}} == Academic programmes == Shikuru maa nyɛla mali "faculty" nima anahi mini bɔhimbu yaɣa awɔi zaŋ n-ti National Diploma(ND) and Higher National Diploma(HND);<ref>{{Cite web|last=Academy|first=Samphina|date=2019-08-20|title=List of Courses Offered in Shaka Polytechnic, Benin City|url=https://samphina.com.ng/shaka-polytechnic-undergraduate-courses/|access-date=2021-06-04|website=Samphina Academy|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-12-15|title=New List of Shaka Polytechnic Courses & Requirements 2020/2021|url=https://schoolinfo.com.ng/shaka-polytechnic-courses/|access-date=2021-06-04|website=Schoolinfo.com.ng|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Courses Offered in Shaka Polytechnic, Benin City|url=https://www.manpower.com.ng/company/274/courses|access-date=2021-06-04|website=www.manpower.com.ng}}</ref> ;School of Business and Management * Accountancy * Business Administration and Management * Marketing * Mass Communication ;School of Applied Science * Computer Science * Statistics ;School of Engineering * Electrical/Electronics Engineering * Computer Engineering ;School of Environmental Science * Estate Management == Lihimi m-pahi == *[[List of polytechnics in Nigeria|List of Polytechnics in Nigeria]] == Kundivihira == {{reflist}} ==External links== * [https://www.shakapoly.edu.ng Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120131152/https://shakapoly.edu.ng/ |date=20 January 2022 }} {{Edo State}}{{authority control}} {{coord|6.3395|5.6520|type:edu_region:NG|display=title}} [[Category:Polytechnics in Nigeria]] [[Category:Education in Benin City]] [[Category:Educational institutions established in 1986]] [[Category:1986 establishments in Nigeria]] {{Nigeria-university-stub}} 66ce63voup9n8v73bwds1z9ydktpgw5 Saki Aibu 0 29015 144034 103130 2026-07-16T03:43:49Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144034 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Nihongo|'''Saki Aibu'''|相武 紗季|Aibu Saki|bɛ daa dɔɣi o la Silimiin goli June biɛɣ'pishi dali yuuni 1985}} nyɛla Japannima kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa.<ref>{{Cite web|date=2024-03-07|title=相武紗季のプロフィール(身長、生年月日、出身地 など)|url=https://www.oricon.co.jp/prof/373784/|access-date=2024-10-16|website=ORICON NEWS}}</ref><ref>{{Cite web|title=サービス終了のお知らせ|url=https://thanks.yahoo.co.jp/|access-date=2024-10-16|website=thanks.yahoo.co.jp}}</ref>O nyɛla ŋun zaya n-ti Box Corporation.<ref>{{Cite web|last=日経クロストレンド|title=お探しのページは、公開期間が終了しました。|url=https://xtrend.nikkei.com/info/18/00006/00024/|access-date=2024-10-16|website=日経クロストレンド|language=ja}}</ref> ==Filmography== ===Drama=== *''[[Water Boys (TV series)|Water Boys]]'' ([[Fuji Television|Fuji TV]], 2003) ŋun daa nyɛ Atsumi Hayakawa<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TV ウォーターボーイズ (2003) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/241793|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''Lion Sensei'' ([[Yomiuri Telecasting Corporation|YTV]], 2003) ŋun daa nyɛ Aya Onohara<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TV ライオン先生 (2003) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/318718|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''Itoshi Kimi e'' (Fuji TV, 2004) ŋun daa nyɛ Banri Agawa<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TV 愛し君へ (2004) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/319848|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''Gekidan Engimono Automatic'' (Fuji TV, 2004) ŋun daa nyɛ Sakurai *''[[Ganbatte Ikimasshoi (TV series)|Ganbatte Ikimasshoi]]'' ([[Kansai Telecasting Corporation|KTV]], 2005) ŋun daa nyɛ Rie Yano<ref>{{Cite web|title=がんばっていきまっしょい DVD-box {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000008123908|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Donmai'' ([[NHK]], 2005) ŋun daa nyɛ Yū Satomi<ref>{{Cite web|title=どんまい! 1 (NHK DVD) {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000008195571|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *[[Happy! (manga)|''Happy!'']] ([[Tokyo Broadcasting System Television|TBS]], 2006) ŋun daa nyɛ Miyuki Umino<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TVM Happy! (2006) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/324664|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''[[Attention Please]]'' (Fuji TV, 2006) ŋun daa nyɛ Yayoi Wakamura<ref>{{Cite web|title=アテンションプリーズ 1 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000008363901|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Regatta'' ([[TV Asahi]], 2006) ŋun daa nyɛ Misao Odagiri<ref>{{Cite web|title=レガッタ 君といた永遠 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000008424368|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Happy! 2'' (TBS, 2006) ŋun daa nyɛ Miyuki Umino *''[[Karei-naru Ichizoku]]'' (TBS, 2007) ŋun daa nyɛ Tsugiko Manpyō<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TVM Happy!2 (2006) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/326776|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''Attention Please Special: Hawaii Honolulu-hen'' (Fuji TV, 2007) ŋun daa nyɛ Yayoi Wakamura<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TV 華麗なる一族 (2007) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/326477|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''Ushi ni Negai o: Love & Farm'' (KTV, 2007) ŋun daa nyɛ Ayaka Fujii<ref>{{Cite web|title=アテンションプリーズスペシャル ハワイ・ホノルル編 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000008566698|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Utahime'' (TBS, 2007) ŋun daa nyɛ Suzu Kishida/Ruriko Matsunaka<ref>{{Cite web|title=牛に願いをlove & farm {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000009216755|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''[[Zettai Kareshi (TV Series)|Zettai Kareshi]]'' (Absolute Boyfriend) (Fuji TV, 2008) ŋun daa nyɛ Izawa Riiko<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TV 歌姫 (2007) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/328983|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''Attention Please Special: Australia Sydney-hen'' (Fuji TV, 2008) ŋun daa nyɛ Yayoi Wakamura<ref>{{Cite web|title=絶対彼氏 完全無欠の恋人ロボット {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000009814687|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Triangle'' (KTV, 2009) ŋun daa nyɛ Yui Gōda<ref>{{Cite web|title=アテンションプリーズスペシャル オーストラリア・シドニー編 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000009608958|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''[[Tenchijin]]'' (NHK, 2009) ŋun daa nyɛ Hanahime<ref>{{Cite web|title=トライアングル 関西テレビ放送開局50周年記念ドラマ : DVD-box {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000010203532|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Yonimo Kimyōna Monogatari Haru no Tokubetsu-hen'' (Fuji TV, 2009) ŋun daa nyɛ Ayaka Kida<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TV 天地人 (2009) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/332752|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''[[Buzzer Beat]]'' (Fuji TV, 2009) as Natsuki Nanami<ref>{{Cite web|title=世にも奇妙な物語 2009春の特別編 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000010607248|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''[[Seichō Matsumoto]] Drama Special Kiri no Hata'' ([[Nippon Television|NTV]], 2010) ŋun daa nyɛ Kiriko Yanagida<ref>{{Cite web|title=ブザービート崖っぷちのヒーロー {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000010665959|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''[[Wagaya no Rekishi]]'' (Fuji TV, 2010) ŋun daa nyɛ Misora Hibari<ref>{{Cite web|title=霧の旗 松本清張スペシャル : 松本清張生誕100年記念 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000010953183|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Perfect Report'' (Fuji TV, 2010) ŋun daa nyɛ Midori Okusawa<ref>{{Cite web|title=わが家の歴史 フジテレビ開局50周年特別企画 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000011036401|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Ashita mo Mata Ikite Ikou'' (TBS, 2010) ŋun daa nyɛ [[Saori Kimura]]<ref>{{cite web|url=http://www.tokyohive.com/article/2010/09/aibu-saki-higa-manami-co-star-in-a-biography-sports-drama|title=Aibu Saki, Higa Manami co-star in a biography sports drama|accessdate=2015-11-05|publisher=6Theory Media, LLC|work=tokyohive}}</ref> *''[[Kaseifu no Mita]]'' (NTV, 2011) as Urara Yuuki<ref>{{cite web|url=http://www.tokyohive.com/article/2011/09/matsushima-nanako-reveals-her-housekeeper-image-concept-for-upcoming-drama-more-cast-members-announced|title=Matsushima Nanako reveals her housekeeper image concept for upcoming drama + more cast members announced|accessdate=2015-11-05|publisher=6Theory Media, LLC|work=tokyohive}}</ref><ref>{{Cite web|title=告発~国選弁護人 1 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000011265131|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Rich Man, Poor Woman'' (Fuji TV, 2012) ŋun daa nyɛ Yōko Asahina<ref>{{cite web|url=http://www.tokyohive.com/article/2012/06/oguri-shun-ishihara-satomi-and-aibu-saki-attends-press-conference-for-rich-man-poor-woman|title=Oguri Shun, Ishihara Satomi, and Aibu Saki attends press conference for 'Rich Man, Poor Woman'|accessdate=2015-11-05|publisher=6Theory Media, LLC|work=tokyohive}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-10-16|title=Crunchyroll Streams Live-Action Show Rebound|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-05-20/crunchyroll-streams-live-action-show-rebound/.74755|access-date=2024-10-16|website=Anime News Network|language=en}}</ref> *''Rich Man, Poor Woman in New York'' (Fuji TV, 2013) ŋun daa nyɛ Yōko Asahina<ref>{{Cite web|title=Matsushima Nanako reveals her housekeeper image concept for upcoming drama + more cast members announced|url=https://www.tokyohive.com/article/2011/09/matsushima-nanako-reveals-her-housekeeper-image-concept-for-upcoming-drama-more-cast-members-announced|access-date=2024-10-16|website=tokyohive}}</ref> *''Otomesan'' (TV Asahi, 2013) ŋun daa nyɛ Ririka Mizusawa<ref>{{Cite web|title=家政婦のミタ {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I023329646|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''[[Miss Pilot]]'' (Fuji TV, 2013) ŋun daa nyɛ Chisato Oda<ref>{{Cite web|title=Oguri Shun, Ishihara Satomi, and Aibu Saki attends press conference for 'Rich Man, Poor Woman'|url=https://www.tokyohive.com/article/2012/06/oguri-shun-ishihara-satomi-and-aibu-saki-attends-press-conference-for-rich-man-poor-woman|access-date=2024-10-16|website=tokyohive}}</ref> *''[[Massan]]'' (NHK, 2014) ŋun daa nyɛ Yūko Tanaka<ref>{{Cite web|title=リッチマン, プアウーマン {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I023992591|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Garasu no Ashi'' ([[WOWOW]], 2015) ŋun daa nyɛ Setsuko Kōda<ref>{{Cite web|title=リッチマン,プアウーマンinニューヨーク {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I024381390|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Ishitachi no Renai Jijō'' (Fuji TV, 2015) ŋun daa nyɛ Nana Kawai<ref>{{Cite web|title=おトメさん {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I024380815|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''[[Angel Heart (2015 TV series)|Angel Heart]]'' (2015) ŋun daa nyɛ Kaori Makimura<ref>{{Cite web|title=Miss pilot {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I025119495|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Karikare'' (2015)<ref>{{Cite web|title=連続テレビ小説マッサン 完全版 : Blu-ray box 1 (NHK video) {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I025957961|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Tamiō Spinoff: Koi Suru Sōsaisen'' (2016) ŋun daa nyɛ Shion Yukino<ref>{{Citation|last=allcinema|title=TV 硝子の葦 ~garasu no ashi~ (2015) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/351623|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> * ''Boku no Yabai Tsuma'' (2016) ŋun daa nyɛ Anna Kitasato<ref>{{Cite web|title=医師たちの恋愛事情 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I026573551|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> * ''Kyoaku wa Nemurasenai'' (2016) ŋun daa nyɛ Haruka Hattanda * ''[[Black Pean]]'' (2018) ŋun daa nyɛ Shoko Yamamoto<ref>{{Cite web |title=Black Pean cast |url=https://www.tbs.co.jp/blackpean_tbs/2018/cast/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526160038/https://www.tbs.co.jp/blackpean_tbs/2018/cast/ |archive-date=26 May 2024 |access-date=12 June 2024 |website=TBS Black Pean official site |language=Japanese}}</ref> *''[[Omusubi (TV series)|Omusubi]]'' (2024) ŋun daa nyɛ Machiko Sakuraba<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/590573|title= 山本舞香、平祐奈、小手伸也「おむすび」で橋本環奈の同級生に 新キャスト7名発表|access-date= 12 September 2024|work= Natalie|archive-date= 11 September 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240911233124/https://natalie.mu/eiga/news/590573|url-status= dead}}</ref> ===Movies=== * ''[[The Taste of Tea]]'' (2004) ŋun daa nyɛ Hotal<ref>{{Citation|last=allcinema|title=映画 茶の味 (2003) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/320161|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''Mail de Todoita Monogatari'' (2005) ŋun daa nyɛ Risa Tanimura<ref>{{Cite web|title=メールで届いた物語 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000007962136|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Beat Kids'' (2005) ŋun daa nyɛ Nanao<ref>{{Cite web|title=ビートキッズ {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000008072962|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> *''Short Cakes'' (2005) ŋun daa nyɛ Nana<ref>{{Citation|last=allcinema|title=WEB Short Cakes (2003) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/325177|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> *''Professor Layton And The Eternal Diva'' (2009) ŋun daa nyɛ '''(Remi/Emmy Altava)'''<ref>{{Cite web|title=「映画」レイトン教授と永遠の歌姫 グレッセン・ヘラー・カレッジ・リミテッドエディション {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000010947421|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> * ''Golden Slumbers'' (2010) ŋun daa nyɛ Koume Inohara<ref>{{Cite web|title=ゴールデンスランバー {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000011006125|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> * ''[[Neck (film)|Neck]]'' (2010) ŋun daa nyɛ Sugina Mayama<ref>{{cite web|url=http://www.tokyohive.com/article/2010/08/new-horror-flick-neck-starring-saki-aibu-has-been-released|title=New horror flick 'Neck' starring Saki Aibu has been released!|accessdate=2015-11-05|publisher=6Theory Media, LLC|work=tokyohive}}</ref><ref>{{Cite web|title=Neck {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000011114961|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> * ''Koi Suru Neapolitan: Sekai de Ichiban Oishī Aisarekata'' (2010) ŋun daa nyɛ Ruri Satō<ref>{{Citation|last=allcinema|title=映画 恋するナポリタン~世界で一番おいしい愛され方~ (2010) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/336485|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> * ''[[Hankyū Densha]]'' (2011) ŋun daa nyɛ Mayumi<ref>{{Citation|last=allcinema|title=映画 阪急電車 片道15分の奇跡 (2011) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/338776|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> * ''Fly: Heibon na Kiseki'' (2012) ŋun daa nyɛ Nanami Takasaki<ref>{{cite web|url=http://www.tokyohive.com/article/2012/02/fly-heibon-na-kiseki-to-bring-laughs-with-intergalatic-friendship-between-two-dullards|title='FLY! Heibon na Kiseki' to bring laughs with {{sic|nolink=y|reason=error in source|intergalatic}} friendship between two dullards|accessdate=2015-11-05|publisher=6Theory Media, LLC|work=tokyohive}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fly!-平凡なキセキ- {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I023610598|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> * ''[[The Liar and His Lover (film)|The Liar and His Lover]]'' (2013) ŋun daa nyɛ Mari<ref>{{cite web|url=http://www.tokyohive.com/article/2013/04/additional-cast-members-for-kano-uso-movie-revealed|title=Additional cast members for Kano-Uso movie revealed|accessdate=2015-11-05|publisher=6Theory Media, LLC|work=tokyohive}}</ref><ref>{{Citation|last=allcinema|title=映画 カノジョは嘘を愛しすぎてる (2013) - allcinema|url=https://www.allcinema.net/cinema/346369|language=ja|access-date=2024-10-16}}</ref> * ''A Loving Husband'' (2017) ŋun daa nyɛ Sumire Kadokura ===Video games=== *''[[Professor Layton series]] - '''(Remi/Emmy Altava)''' ===Dubbing=== *''[[Abraham Lincoln: Vampire Hunter]]'', Mary Todd Lincoln ([[Mary Elizabeth Winstead]])<ref>{{cite web|url= https://www.star-ch.jp/channel/detail.php?movie_id=21760|title= リンカーン/秘密の書|accessdate= July 6, 2019|work= Star Channel|access-date= October 16, 2024|archive-date= April 7, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220407152429/https://www.star-ch.jp/channel/detail.php?movie_id=21760|url-status= dead}}</ref> ==Photobooks== * ''Water Piece'' (2004, [[Wani Books]]) {{ISBN|4847028023}}<ref>{{Cite web|title=Water piece : 相武紗季ファースト写真集 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000007344786|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> * ''10-dai: Aibu Love Live File'' (2005, [[Shueisha]]) {{ISBN|4089070031}}<ref>{{Cite web|title=10代 : 相武紗季写真集 : Aibu love live file {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000007805938|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> * ''Surf Trip'' (2007, Shueisha) {{ISBN|9784087804751}}<ref>{{Cite web|title=Surf trip : 相武紗季写真集 {{!}} NDLサーチ {{!}} 国立国会図書館|url=https://ndlsearch.ndl.go.jp/books/R100000002-I000009135071|access-date=2024-10-16|website=国立国会図書館サーチ(NDLサーチ)|language=ja}}</ref> == Kundivihira == {{Reflist}} ==External links== * {{Official website}} {{in lang|ja}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Aibu, Saki}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:1985 births]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Takarazuka, Hyōgo]] [[Category:Japanese television actresses]] [[Category:Japanese film actresses]] [[Category:Japanese women television personalities]] [[Category:Actors from Hyōgo Prefecture]] [[Category:21st-century Japanese actresses]] po30sohfqs9yqygrvefy8odwckvzhqw Michelle Attoh 0 29217 144009 96015 2026-07-15T21:10:47Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144009 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Short description|Ghanaian actress & TV personality}}'''Michelle Attoh''' nyɛla Ghana kpɛrikpɛrita mini ŋun tiri lahabali telivisa ni mini [[Chief executive officer|C.E.O.]] zaŋ ti "Marketing and Events company".<ref>{{cite news|date=June 13, 2020|title=TheBFTOnline|work=Michelle Attoh to host new season of Today’s Woman on TV3|url=https://thebftonline.com/13/06/2020/michelle-attoh-to-host-new-season-of-todays-woman-on-tv3/|access-date=5 November 2020|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923195239/https://thebftonline.com/13/06/2020/michelle-attoh-to-host-new-season-of-todays-woman-on-tv3/|url-status=dead}}</ref> Bɛ daa dɔɣi o la [[Ghana]] ka o lana nyɛ, [[Rama Brew]]. ==Tuma== Michelle n-nyɛ ʒia-kuɣulana n-ti "Today's Woman" [[TV3 Ghana|TV3]].<ref>{{Cite web |date=2020-06-09 |title=Michelle Attoh to host new season of Today’s Woman on TV3 |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Michelle-Attoh-to-host-new-season-of-Today-s-Woman-on-TV3-975145 |access-date=2020-11-22 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=MICHELLE ATTOH TO HOST NEW SEASON OF TODAY’S WOMAN ON TV3 {{!}} Aukiss|url=https://aukissmagazine.com/michelle-attoh-to-host-new-season-of-todays-woman-on-tv3/|access-date=2020-11-22|language=en-US}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Akwasi |first=Kofi |date=2019-05-15 |title=Michelle Attoh biography: Age, Siblings, Ex-Husband, Photos and Movies |url=https://yen.com.gh/127671-michelle-attoh-biography-age-siblings-ex-husband-photos-movies.html |access-date=2020-11-22 |website=Yen - Ghana news. |language=en}}</ref> O ni lahi tumdi tuunshɛŋa n-doli na ŋɔ. {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Notes |- |2021 |Us in Between | |Directed by Shirley Frimpong-Manso |- |2019 |[[Fix Us]] |Wendy |Directed by Pascal Amanfo |- |1990-2000 |Ultimate Paradise |Actress | |- |N/A |Home with Michelle Attoh |Host | |- |2018 |Bad Luck Joe |Francesca Patapaa |Directed y Ramesh Jai |} == Kundivihira == {{Reflist}} {{Authority control}} ==External links== *{{IMDb name|7416601}} {{DEFAULTSORT:Attoh, Michelle}} [[Category:Living people]] [[Category:Ghanaian film actresses]] [[Category:21st-century Ghanaian actresses]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] {{Ghana-actor-stub}} k2o8hp27hvtj2ojy6406bsbh5y2wo94 Stephanie Dinkins 0 29566 144039 130490 2026-07-16T05:38:56Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144039 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Stephanie Dinkins''' (bɛ daa dɔɣi o la yuuni 1964) nyɛla Americanima nucheeni baŋda ŋun be [[Brooklyn]], [[New York City|New York]].<ref>{{cite news|last=Hellmann|first=Melissa|date=2 August 2019|title=Artist works to merge artificial intelligence and art|work=The Seattle Times|url=https://www.seattletimes.com/business/technology/artist-works-to-merge-artificial-intelligence-and-art/|access-date=3 May 2020}}</ref> O nyɛla ŋun daa nam nucheeni baŋsim zaŋ jandi [[artificial intelligence]] (AI).<ref name=":7">{{Cite news|last=Dinkins|first=Stephanie|date=2018-10-19|title=Five Artificial Intelligence Insiders in Their Own Words|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/10/19/business/five-artificial-intelligence-insiders-in-their-own-words.html|access-date=2020-02-21|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite magazine|last=Pardes|first=Arielle|date=23 October 2018|title=The Case for Giving Robots an Identity|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/bina48-robots-program-identity/|access-date=2020-02-25|issn=1059-1028}}</ref> == Piligu biɛhigu mini shikuru baŋsim == Dinkins nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so [[Perth Amboy, New Jersey]] ka o lammba nyɛ [[African Americans|Black American]], o nyɛla ŋun zoogi Staten Island, New York.<ref>{{Cite web|title=A Conversation With Stephanie Dinkins|url=http://www.conversationprojectnyc.com/blog/2018/12/21/a-conversation-with-stephanie-dinkins|last=Brett|first=Wallace|date=December 21, 2018|website=Conversation Project NYC|language=en-US|access-date=2020-05-03|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203005105/http://www.conversationprojectnyc.com/blog/2018/12/21/a-conversation-with-stephanie-dinkins|url-status=dead}}</ref> O nyɛla ŋun puhiri ka paɣiri o yaapaɣa saha kam dama ŋuni nyɛ ŋun daa tooi wuhi o nucheeni baŋsim tuma.<ref>{{Citation|title=Building Equitable AI|date=2018-10-24|url=https://vimeo.com/296909724|access-date=2021-03-31}}</ref> Dinkins nyɛla ŋun daa chaŋ [[International Center of Photography]] School din be New York City yuuni 1995, ni ka o daa bɔhim general studies in photography certificate program.<ref>{{Cite web|title=Stephanie Dinkins|url=https://abladeofgrass.org/fellows/stephanie-dinkins/|access-date=2021-03-31|website=A Blade of Grass}}</ref> Dinkins nyɛla ŋun daa deegi [[Master of Fine Arts|MFA]] in photography shikuru yuli booni [[Maryland Institute College of Art]] yuuni 1997<ref>{{Cite web |title=Stephanie Dinkins |url=https://datasociety.net/people/dinkins-stephanie/ |access-date=2020-02-21 |website=Data & Society}}</ref> O nyɛla ŋun naai [[Whitney Museum of American Art#Independent_Study_Program|Independent Study Program at the Whitney Museum of American Art]] yuuni 1998.<ref>{{Cite web|date=2012-11-20|title=Stephanie Dinkins|url=https://www.stonybrook.edu/commcms/art/people/faculty-staff/stephanie-dinkins|access-date=2020-05-02|website=Stony Brook University {{!}} Department of art|language=en-US}}</ref> == Tuma == Dinkins nyɛla associate professor zaŋ n-ti nucheeni baŋsim bɔhimbu yaɣili [[Stony Brook University]] din be New York.<ref>{{Cite web|title=Stephanie Dinkins|url=https://www.stonybrook.edu/commcms/art/people/faculty-staff/stephanie-dinkins|access-date=2020-02-21|website=Stonybrook University Department of Art}}</ref> == Exhibitions == Dinkins's tuma nyɛla din be tiŋduya, di shɛŋa nyɛ [[Whitney Museum of American Art]],<ref>{{Cite web|title=Stephanie Dinkins {{!}} Conversations with Bina48: Fragments 7, 6, 5, 2|url=https://whitney.org/collection/works/62971|access-date=2021-04-01|website=whitney.org|language=en}}</ref> [[de Young Museum]],<ref>{{Cite web|title=Stephanie Dinkins "Conversations with Bina48"|url=https://www.famsf.org/stephanie-dinkins-conversations-bina48-0|date=2020-04-21|website=FAMSF|language=en|access-date=2020-05-03}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":9">{{Cite web|title=Uncanny Valley: Being Human in the Age of AI|url=https://deyoung.famsf.org/exhibitions/uncanny-valley|date=2019-08-01|website=de Young Museum|access-date=2020-02-25}}</ref> [[Philadelphia Museum of Art]],<ref>{{Cite web|title=Philadelphia Museum of Art's vast new design exhibit confronts our robot overlords, with all their hot-mess issues|url=https://www.inquirer.com/news/philadelphia-museum-of-art-designs-for-different-futures-review-20191017.html|last=Hine|first=Thomas|date=October 17, 2019|website=The Philadelphia Inquirer|language=en-US|access-date=2020-05-03}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|url=https://philamuseum.org/calendar/exhibition/designs-different-futures|title=Philadelphia Museum of Art - Designs for Different Futures|website=philamuseum.org|access-date=2020-02-21}}</ref> [[Studio Museum in Harlem|the Studio Museum in Harlem]];{{Failed verification|date=May 2020|reason=I can only find https://studiomuseum.org/event/symposium not an exhibtion}}, [[Museum of Contemporary Photography]],<ref>{{Cite web|title=In Real Life {{!}} Museum of Contemporary Photography|url=https://www.mocp.org/exhibitions/2020/1/in-real-life.php|website=www.mocp.org|access-date=2020-02-25|archive-date=2020-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225173910/https://www.mocp.org/exhibitions/2020/1/in-real-life.php|url-status=dead}}</ref> [[Long Island Museum of American Art, History, and Carriages]],<ref>{{Cite news|last=Harrison|first=Helen A.|date=2003-08-10|title=REVIEWS; What the Artist Sees in the Mirror|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2003/08/10/nyregion/reviews-what-the-artist-sees-in-the-mirror.html|access-date=2020-05-03|issn=0362-4331}}</ref> [[International Center of Photography]] din be New York,<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.icp.org/exhibitions/multiply-identify-her|title=Multiply, Identify, Her|date=2018-03-07|website=International Center of Photography|access-date=2020-02-21}}</ref> [[Herning Museum of Contemporary Art|Herning Kunstmuseum]] din be Herning, Denmark,<ref name=":3" /> [[Barbican Centre|Barbican]] din be London, UK,<ref>{{Cite web|title=AI: More than Human {{!}} Barbican|url=https://www.barbican.org.uk/our-story/press-room/ai-more-than-human|access-date=2020-02-25|website=www.barbican.org.uk}}</ref> Islip Art Museum,<ref>{{Cite news|last=Harrison|first=Helen A.|date=2004-07-25|title=ART: REVIEWS; The Big Brushes From the East End|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2004/07/25/nyregion/art-reviews-the-big-brushes-from-the-east-end.html|access-date=2020-05-03|issn=0362-4331}}</ref> [[Wave Hill]],<ref>{{Cite news|last=Genocchio|first=Benjamin|date=2006-04-23|title=Indoor Freshness to Rival the Gardens|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/04/23/nyregion/nyregionspecial2/indoor-freshness-to-rival-the-gardens.html|access-date=2020-05-03|issn=0362-4331}}</ref> [[Taller Boricua]],<ref>{{Cite news|last=Cotter|first=Holland|date=1998-11-13|title=Art in Review|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1998/11/13/arts/art-in-review-836214.html|access-date=2020-05-03|issn=0362-4331}}</ref> [[Queens Museum]],<ref>{{Cite web |title=Queens Museum |url=https://queensmuseum.org/2022/02/stephanie-dinkins |access-date=2022-08-13 |language=en-US |archive-date=2022-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813162418/https://queensmuseum.org/2022/02/stephanie-dinkins |url-status=dead }}</ref> n-ti pahi corner of Putnam mini [[Malcolm X]] Blvd din be [[Bedford–Stuyvesant, Brooklyn|Bedford Stuyvesant]], Brooklyn, New York.<ref name=":3">{{Cite web|title=A Conversation With Stephanie Dinkins|url=http://www.conversationprojectnyc.com/blog/2018/12/21/a-conversation-with-stephanie-dinkins|website=Conversation Project NYC|access-date=2019-12-09|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203005105/http://www.conversationprojectnyc.com/blog/2018/12/21/a-conversation-with-stephanie-dinkins|url-status=dead}}</ref> O nyɛla ŋu zaŋ o tumanima n-ti "symposia" din be [[Museum of Modern Art]] ni din kam pahi.<ref>{{Cite web|title=MoMA R&D {{!}} Salon 24: AI - Artificial Imperfection|url=http://momarnd.moma.org/salons/salon-24-ai-artificial-imperfection-2/|website=momarnd.moma.org|access-date=2020-05-03}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Awards and recognition == Dinkins nyɛla ŋun deegi pinanima pam, di shɛŋa nyɛ: inaugural LG Guggenheim Award, a $100,000 cash prize awarded annually;<ref>{{Cite journal |last=Akers |first=Torey |date=May 18, 2023 |title=Pioneering AI artist wins inaugural $100,000 award from New York's Guggenheim and LG |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/05/18/pioneering-ai-artist-wins-inaugural-100000-award-from-new-yorks-guggenheim-and-lg |journal=The Art Newspaper}}</ref> [[Berggruen Institute]] artist fellowship;<ref>{{Cite web|url=http://philanthropynewsdigest.org/news/berggruen-institute-announces-inaugural-cohort-of-artist-fellows|title=Berggruen Institute Announces Inaugural Cohort of Artist Fellows|website=Philanthropy News Digest (PND)|access-date=2020-02-25}}</ref> [[Sundance Institute|Sundance]] New Frontiers Story Lab fellowship;<ref>{{Cite web|url=https://www.sundance.org/blogs/news/2019-new-frontier-future-of-culture|title=Sundance Institute Announces Future of Culture Initiative|date=November 19, 2019|website=sundance.org|access-date=2020-02-25|archive-date=2020-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225173910/https://www.sundance.org/blogs/news/2019-new-frontier-future-of-culture|url-status=dead}}</ref> [[Open Society Foundations|Soros]] Equality Fellowship;<ref>{{Cite web|url=https://www.opensocietyfoundations.org/grants/soros-equality-fellowship?fellow=stephanie-dinkins&current=1|title=Soros Equality Fellowship|website=opensocietyfoundations.org|access-date=2020-02-25}}</ref> Lucas Artists fellowship;<ref>{{Cite web|url=http://blog.montalvoarts.org/1/post/2019/09/montalvo-announces-new-lucas-artists-fellows-in-visual-arts-for-2019-2022.html|title=Montalvo Announces New Lucas Artists Fellows in Visual Arts for 2019–2022|website=Open Access: Inside the Lucas Artists Program|access-date=2020-02-25}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Creative Capital]] grant;<ref name=":2">{{Cite web|title=Not the Only One|url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/|website=Creative Capital|access-date=2020-02-25|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216181144/https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/|url-status=dead}}</ref> [[Bell Labs]] artist residency;<ref>{{Cite web|url=https://www.newinc.org/nokia-bell-labs|title=Nokia Bell Labs|website=NEW INC|access-date=2020-02-25}}</ref> Blade of Grass fellowship;<ref>{{Cite web|url=http://www.abladeofgrass.org/lay-of-the-land/blade-grass-announces-2017-abog-fellows-socially-engaged-art/|title=Meet the 2017 ABOG Fellows for Socially Engaged Art|website=A Blade of Grass|access-date=2020-02-25|archive-date=2020-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225173912/http://www.abladeofgrass.org/lay-of-the-land/blade-grass-announces-2017-abog-fellows-socially-engaged-art/|url-status=dead}}</ref> n-ti pahi Data & Society fellowship.<ref>{{Cite web|url=https://datasociety.net/announcements/2018/05/15/introducing-the-2018-2019-class-of-data-society-fellows/|title=Data & Society — Introducing the 2018-2019 class of Data & Society Fellows|website=Data & Society|access-date=2020-02-25|archive-date=2020-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225190804/https://datasociety.net/announcements/2018/05/15/introducing-the-2018-2019-class-of-data-society-fellows/|url-status=dead}}</ref> == Media coverage == Dinkins nyɛla ŋun daa be episode six of the [[HBO]] television series ''[[Random Acts of Flyness]] ka ŋun daa darati li nyɛ'' [[Terence Nance]], din ni ka o daa buɣisi o yɛltɔɣa ni[[BINA48]].<ref>{{Citation|title=Rotten Tomatoes: Random Acts of Flyness - Season 1 Episode 6|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/random_acts_of_flyness/s01/e06|access-date=2020-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Random Acts of Flyness - They Won't Go When I Go|url=https://www.hbo.com/random-acts-of-flyness/season-1/6-they-wont-go-when-i-go|website=HBO|access-date=2020-05-04}}</ref> == Kundivihira == {{reflist}} == Further reading == * {{Cite journal|last=Dinkins|first=Stephanie|date=2020|title=Community, art and the vernacular in technological ecosystems|journal=Proceedings of the 2020 ACM/IEEE International Conference on Human-Robot Interaction|pages=221}} *{{Cite journal|last=Dinkins|first=Stephanie|year=2019|title=¿Human ÷ (Automation + Culture) = Partner?|url=http://dx.doi.org/10.1353/asa.2019.0022|journal=ASAP/Journal|volume=4|issue=2|pages=294–297|doi=10.1353/asa.2016.0029|s2cid=246036671|issn=2381-4721}} * {{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1089977157|title=Designs for different futures|others=Hiesinger, Kathryn B., Fisher, Michelle Millar, Byrne, Emmet, López-Pastor, Maite Borjabad, Ryan, Zoë, Blauvelt, Andrew|year=2019|isbn=978-0-87633-290-0|location=Philadelphia, PA|oclc=1089977157}} * {{Cite web|url=https://www.kunstforum.de/band/2019-265-digital-virtuell-posthuman-neue-koerper-in-der-kunst/|title=Digital. Virtuell. Posthuman? – 265-2019|website=[[Kunstforum International]]|language=de-DE|access-date=2020-02-25}} * {{Cite magazine|last1=Peterson|first1=L|last2=Dinkins|first2=Stephanie|date=2020|title=What Atlanta can teach tech about cultivating black talent|url=https://www.wired.com/story/what-atlanta-can-teach-tech-about-cultivating-black-talent/|magazine=Wired}} *{{Cite book|last=Willis |first=Deborah |author-link=Deborah Willis (artist) |url=https://www.worldcat.org/oclc/42780328|title=Reflections in Black : a history of Black photographers, 1840 to the present|year=2000 |isbn=0-393-04880-2|edition=1st |location=New York|pages=81|oclc=42780328}} == External links == * [https://stephaniedinkins.com Stephanie Dinkins website] * [http://momarnd.moma.org/salons/salon-24-ai-artificial-imperfection-2/stephanie-dinkins-1/ Artist bio by MoMA R&D] * [https://aiartists.org/stephanie-dinkins Artist profile by AI Artists] * [https://www.stonybrook.edu/commcms/art/people/faculty-staff/stephanie-dinkins.php Stony Brook University faculty page] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Dinkins, Stephanie}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:Artists from Brooklyn]] [[Category:Artificial intelligence art]] [[Category:American artificial intelligence researchers]] [[Category:African-American women artists]] [[Category:People from Perth Amboy, New Jersey]] [[Category:Artists from New Jersey]] [[Category:Living people]] [[Category:Maryland Institute College of Art alumni]] [[Category:Artists from Staten Island]] [[Category:Stony Brook University faculty]] [[Category:21st-century American women artists]] [[Category:1964 births]] [[Category:American women academics]] [[Category:21st-century African-American women]] [[Category:21st-century African-American artists]] [[Category:20th-century African-American artists]] [[Category:20th-century African-American women]] iqvm3v4alzajhobp8apn0x6dra5d27a Nana Asakawa 0 30433 144019 108842 2026-07-15T22:55:09Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144019 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Nana Asakawa'''|浅川 梨奈|Asakawa Nana nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so Silimiin goli April dabaa ata dali yuuni 1999 tiŋ yuli booni [[Saitama Prefecture]]}}<ref>{{cite web|url=http://supergirls.jp/profile/detail.php?id=1000348|title=プロフィール:浅川梨奈|work=Super Girls Official Website|language=ja|publisher=Avex Marketing|accessdate=15 May 2017}}</ref> nyɛla Japannima kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa ka lahi nyɛ yili yinda kuro. O nyɛla ninvuɣ so ŋun daa be [[Super Girls (Japanese band)|Super Girls]].<ref>{{Cite web|url=http://www.tokyohive.com/article/2018/10/five-members-to-graduate-from-supergirls|title=Five members to graduate from SUPER☆GiRLS {{!}} tokyohive.com|website=www.tokyohive.com|language=en|access-date=2019-01-30}}</ref> Asakawa nyɛla ŋun daa zani n-ti Avex Vanguard. ==Pina== {|class="wikitable" |- ! Year ! Ceremony ! Award ! Ref. |- | 2017 || 3rd Cover Girl Grand Prize || Category Prize ||<ref name="pr"/> |} ==Works== ===Participation music=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Ref. |- |rowspan="3"| 2014 || "Tiara no Jōken" || |- |"Superstar" || |- |"Carina Notte Ariete" || |- | 2017 || "Kimi ni Waltz/No More Cry" ||<ref>{{cite web|url=http://natalie.mu/eiga/news/209041|title=「咲-Saki-」OP曲担当は清澄高校麻雀部!浜辺美波、浅川梨奈、廣田あいから歌唱|work=[[Natalie (website)|Eiga Natalie]]|language=ja|publisher=Natasha|date=11 Nov 2016|accessdate=15 May 2017|access-date=7 February 2025|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715155555/https://natalie.mu/eiga/news/209041|url-status=dead}}</ref> |} ==Filmography== ===Films=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Ref. |- | 2013 || ''girling: short movie hangirl'' || || ||<ref>{{cite web|url=http://idolstreet.jp/news/20130814.html|title=『浅川梨奈出演! 「大人の文化祭」出品ショートムービー』|work=iDol Street Official Website|language=ja|publisher=Avex Marketing|date=14 Aug 2013|accessdate=15 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202231648/http://idolstreet.jp/news/20130814.html|archivedate=2 December 2013|access-date=7 February 2025|archive-date=2 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231648/http://idolstreet.jp/news/20130814.html}}</ref> |- | || ''Kane ga Narishi, Shōjo-tachi wa Jū o Utsu'' || Hinata ||Lead role ||<ref>{{cite web|last1=Asakawa|first1=Nana|date=28 Nov 2013|url=http://ameblo.jp/idolstreet/entry-11714041556.html|title=なぁぽん*526*(・ω・`=)鐘が鳴りし、少女達は銃を撃つ|work=e-Street Tokyo Official Blog|language=ja|publisher=Cyber Agent|accessdate=15 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.skyperfectv.co.jp/20140115-152.html|title=映画祭の楽しさを全国へ!「ゆうばり国際ファンタスティック映画祭2014」への特別協賛 及び 映画祭上映作品 BSスカパー!で放送決定|work=SukaPa! Entame Jōhō-kan|language=ja|publisher=SukaPa JSat|date=15 Jan 2014|accessdate=15 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202171449/http://blogs.skyperfectv.co.jp/20140115-152.html|archivedate=2 February 2014|access-date=7 February 2025|archive-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202171449/http://blogs.skyperfectv.co.jp/20140115-152.html}}</ref> |- | 2016 || ''14 no Yoru'' || Megumi Nishino || ||<ref>{{cite web|url=http://eiga.com/news/20160913/18/|title="性春"真っ只中!「14の夜」煩悩まみれの中2男子切り取ったポスタービジュアル|work=Eiga.com|language=ja|date=13 Sep 2016|accessdate=15 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://natalie.mu/eiga/news/203567|title=「でけぇおっぱいもませろーっ!」中学生男子が叫ぶ「14の夜」予告編|work=Eiga Natalie|language=ja|date=29 Sep 2016|accessdate=15 May 2017|access-date=7 February 2025|archive-date=7 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200507195453/https://natalie.mu/eiga/news/203567|url-status=dead}}</ref> |- |rowspan="2"| 2017 || ''[[Saki (film)|Saki]]'' || Nodoka Haramura || ||<ref name="mantan">{{cite web|url=http://mantan-web.jp/2016/10/27/20161027dog00m200016000c.html|title=咲-Saki-:実写版主要キャスト一挙19人公開 原村和役にスパガ浅川梨奈 武田玲奈、永尾まりやも|work=Mantan Web|language=ja|publisher=Mainichi Shimbun Digital|date=27 Oct 2016|accessdate=15 Mar 2017|access-date=7 February 2025|archive-date=21 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221022252/http://mantan-web.jp/2016/10/27/20161027dog00m200016000c.html|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Love and Lies (Japanese film)|Love and Lies]]'' || Konatsu || ||<ref name=eiga>{{cite web|url=http://eiga.com/person/297235/movie/|title=浅川梨奈 作品一覧|accessdate=July 5, 2017|publisher=eiga.com}}</ref> |- |rowspan="3"| 2018 || ''[[Honey So Sweet]]'' || || ||<ref name=eiga/> |- |''Tokyo Living Dead Idol''|| Miku Kamiya|| Lead Role|| |- |''[[Saki (film)|Saki Achiga-hen episode of Side-A]]'' || Nodoka Haramura || || |- |rowspan="7"| 2019 || ''Kurogarasu Part 1'' || || || |- |''Kurogarasu Part 2'' || || || |- |''Toshimaen: Haunted Park'' || || || |- |''[[Back Street Girls]]'' || || || |- |''[[Kaguya-sama: Love Is War (film)|Kaguya-sama: Love Is War]]'' || Chika Fujiwara || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/90826/|title= かぐや様は告らせたい 天才たちの恋愛頭脳戦|access-date= 3 August 2024|work= eiga.com}}</ref> |- |''Black Maiden: Chapter Q'' || Mei|| Lead role||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/91242/|title= 黒い乙女Q|access-date= 3 August 2024|work= eiga.com}}</ref> |- |''Black Maiden: Chapter A'' || Mei|| Lead role||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/91243/|title= 黒い乙女A|access-date= 3 August 2024|work= eiga.com}}</ref> |- |rowspan="2"|2021 ||''[[Kaguya-sama Final: Love Is War]]'' || Chika Fujiwara || ||<ref>{{cite web |url= https://www.crank-in.net/news/84800/1|title= 平野紫耀×橋本環奈、再び 映画『かぐや様は告らせたい』続編8.20公開決定|access-date= January 7, 2021|work= Crank-in!|date= 6 January 2021}}</ref> |- |''Heartbeats'' || || ||<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/comic/news/415547|title= 映画「胸きみ」で浅川梨奈がギャル、湘南乃風・RED RICEがかき氷屋の大将に|access-date= February 10, 2021|work= Natalie|archive-date= February 8, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210208230835/https://natalie.mu/comic/news/415547|url-status= dead}}</ref> |- |2022 || ''Kappei'' || Kumiko || ||<ref>{{cite web|url=https://natalie.mu/comic/news/459703|title=映画「KAPPEI」鈴木福・関口メンディー・岡崎体育らバラエティに富んだ10人出演|work=Natalie|language=ja|date=December 28, 2021|access-date=December 29, 2021|archive-date=December 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229073230/https://natalie.mu/comic/news/459703|url-status=dead}}</ref> |- |2023 || ''[[Otonanajimi|Adulthood Friends]]'' || Mio Kotomori || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/98196/|title= おとななじみ|access-date= November 17, 2022|work= eiga.com}}</ref> |- |2024 || ''[[Honeko Akabane's Bodyguards]]'' || β || ||<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/special/68501/|title= 映画『赤羽骨子のボディガード』キャスト・登場人物・出演者一覧/あらすじ|access-date= 3 August 2024|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===TV dramas=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Ref. |- |rowspan="2"| 2013 || ''[[Biblia Koshodō no Jiken Techō (TV series)|Biblia Koshodō no Jiken Techō]]'' || || Episode 5||<ref>{{cite web|last1=Asakawa|first1=Nana|date=11 Feb 2013|url=http://ameblo.jp/idolstreet/entry-11468582663.html|title=浅川梨奈★なぁぽん★初GEM公演!!|work=e-Street Tokyo Official Blog|language=ja|publisher=Cyber Agent|accessdate=15 May 2017}}</ref> |- |''Kasukana Kanojo'' || Nanako Higashikawa || ||<ref>{{cite web|url=http://www.ktv.jp/kasuka/sp/seat/index.html|title=小原南中学校 3年2組 座席表|work=Kasukana Kanojo|language=ja|publisher=[[Kansai Telecasting Corporation]]|date=12 Mar 2013|accessdate=15 Mar 2017|access-date=7 February 2025|archive-date=17 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517114804/https://www.ktv.jp/kasuka/sp/seat/index.html|url-status=dead}}</ref> |- | 2015 || ''Okinawano no Kowai Hanashi: Summer 2015'' || || Lead role; episode 1||<ref>{{cite web|url=http://area.walkerplus.com/walker47/article/detail/ar1047201/le2382/20150724/2_201507241902541646/|title=浅川梨奈&南口奈々「オキナワノコワイハナシ」に登場|work=Walker Plus|language=ja|publisher=[[Kadokawa Corporation]]|date=24 Jul 2015|accessdate=15 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220100627/http://area.walkerplus.com/walker47/article/detail/ar1047201/le2382/20150724/2_201507241902541646/|archivedate=20 December 2016|access-date=7 February 2025|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220100627/http://area.walkerplus.com/walker47/article/detail/ar1047201/le2382/20150724/2_201507241902541646/}}</ref> |- | 2016 || ''[[Saki (manga)#Live-action|Saki]]'' || Nodoka Haramura || ||<ref name="mantan"/> |- |rowspan="2"| 2017 || ''& Bishōjo: Next Girl meets Tokyo'' || || ||<ref>{{cite web|url=https://www.barks.jp/news/?id=1000140038|title=スパガ浅川梨奈、2日連続でドラマ出演を発表|work=Barks|language=ja|publisher=Japan Music Network|date=24 Mar 2017|accessdate=15 May 2017}}</ref> |- |''Five'' || Hina Aso ||||<ref>{{cite web|url=http://www.m-on.press/music-news/0000098577|title=スパガ・浅川梨奈、学園ラブコメのヒロインに抜擢!「高校生活をまともに送れていないので、本当の学校のようで楽しいです!」|work=M-On! Press|language=ja|publisher=M-On Entertainment|date=23 Mar 2017|accessdate=15 May 2017|access-date=7 February 2025|archive-date=18 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118062734/http://www.m-on.press/music-news/0000098577|url-status=dead}}</ref> |- <!-- NEED SOURCE | 2019 || ''[[Super Sentai Strongest Battle]]'' || Rita || [[TV Asahi]] / [[Asahi Broadcasting Corporation|ABC]] || || |- | 2020 || ''Sedai Wars'' || Moe Saijo || MBS, TBS || || |- --> |rowspan="2"|2022 || ''[[Harem Marriage]]'' || Madoka Date || ||<ref>{{cite web|url=https://natalie.mu/comic/news/455919|title=ドラマ「ハレ婚。」クールで強烈に嫉妬深い"2人目の妻"まどか役は浅川梨奈|work=[[Natalie (website)|Comic Natalie]]|language=ja|publisher=Natasha, Inc.|date=2 Dec 2021|accessdate=5 Dec 2021|access-date=7 February 2025|archive-date=22 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222015056/https://natalie.mu/comic/news/455919|url-status=dead}}</ref> |- | ''One Night Morning'' || Onigashima || Lead role; episode 3 || <ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2240123/full/|title= ドラマ『ワンナイト・モーニング』ポスタービジュアル&本編映像初解禁|access-date= July 27, 2022|work= Oricon|date= 28 June 2022}}</ref> |- |} ===Other TV programs=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Notes ! Ref. |- |rowspan="2"| 2013 || ''[[Cheeky Parade]] Dokusen Mitchaku: Idol Zensen Kōshin-chū!'' || || |- |''Copinkss! Stories'' || ||<ref>{{cite web|url=http://www.satv.co.jp/0300program/0095pinkss/stories.html|title=コピンクス!ストーリーズ 〜star chat〜|language=ja|publisher=Shizuoka Asahi Television|accessdate=15 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212080816/http://www.satv.co.jp/0300program/0095pinkss/stories.html|archivedate=12 December 2013|access-date=7 February 2025|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212080816/http://www.satv.co.jp/0300program/0095pinkss/stories.html}}</ref> |- |rowspan="2"| 2015 || ''Strige! Valentine Dai Sakusen'' || || |- |''Pink!SS'' || ||<ref name="shizuoka">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UB5V0F61lko|title=特集"GEMデビュー& 新コピンク・浅川梨奈 挨拶"篇 静岡朝日テレビ「コピンクス!」2013/12/23放送|language=ja|publisher=Shizuoka Asahi Television|date=23 Dec 2013|accessdate=15 May 2017}}</ref> |} ===Internet=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Website |- | 2013 || ''Idol Bangumi yatte mita @ AmeSuta'' || Ameba Studio |- | 2015 || ''[[Tokyo Idol Festival]] 2015 Kōchōkai: Dō naru!? TIF2016'' ||rowspan="3"| Niconico Live |- |rowspan="3"| 2017 || ''Eiga 'Saki' Kōkai & Kimi ni Waltz Hatsubai Kinen! Kiyosumi Kōkō Mājan-bu: Rinshankaihō'' |- |''Rina Asakawa, Tsugini Kuru Idol o Sagasu'' |- |''Nana Hoshi Restaurant'' || Pink!SS Channel |} ===Radio=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Network |- | 2013 || ''Kiyosumi High School Mahjong Department no [[All Night Nippon|All Night Nippon R]]: Eiga 'Saki' Special'' || [[Nippon Broadcasting System|NBS]] |} ===Advertisements=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Ref. |- | 2013 || [[Lixil Group|Fiace Home]] ''Daijinamono'' ||<ref>{{cite web|url=http://www.fiace.jp/pdf/130409tvcm.pdf|title=フィアスホーム新CM「大事なもの篇」スタート!|work=Fiace Home News Release|language=ja|publisher=Lixil|date=9 Apr 2013|accessdate=15 May 2017}}</ref> |- | 2016 || [[Universal Studios Japan]] ''[[Case Closed|Universal Cool Japan 2017/Mei Tantei Conan The Escape]]'' ||<ref>{{cite web|url=http://music-book.jp/comic/news/news/137039|title=犯人は…童顔巨乳だった!?「少年サンデー」衝撃の予告の正体はスパガ・浅川梨奈!グラビアでコナン風衣装も披露|work=music.jp News|language=ja|publisher=music.jp|date=1 Mar 2017|accessdate=15 Mar 2017}}</ref> |} ===Stage=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Ref. |- |rowspan="2"| 2012 || ''Mōsō Girls'' || ||<ref>{{cite web|url=http://supergirls.jp/live/20120915.html|title=SUPER☆GiRLSをはじめ、iDOL Streetのメンバーが舞台に初挑戦!!|work=Super Girls Official Website|language=ja|publisher=Avex Marketing|date=22 Jul 2012|accessdate=15 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131018001350/http://supergirls.jp/live/20120915.html|archivedate=18 October 2013|access-date=7 February 2025|archive-date=24 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824233548/http://supergirls.jp/live/20120915.html}}</ref> |- |''Doubt! Kokuritsu Kōan Joshikō'' || ||<ref>{{cite web|url=http://stage.corich.jp/stage_detail.php?stage_id=40132|title=ダウト! -国立公安女子高-|work=CoRich Butai Geijutsu!|language=ja|publisher=CoRich|accessdate=15 May 2017}}</ref> |- |rowspan="2"| 2013 || ''Kankin!?'' || ||<ref>{{cite web|url=http://www.girlsnews.tv/actress/90711|title=秋山莉奈・浅川梨奈(e-Street TOKYO)・中村知世が舞台 W-Speak「カンキン!?」で熱演中!|work=Girls News|language=ja|publisher=Resolution|date=13 Jul 2013|accessdate=15 May 2017}}</ref> |- |''Super World –Kanojo-tachi no Bōken–'' || Envy ||<ref>{{cite web|url=http://supergirls.jp/live/20131102.html|title=「超絶☆歌劇団 2013」開催決定!!|work=Super Girls Official Website|language=ja|publisher=Avex Marketing|date=24 Sep 2013|accessdate=15 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101080549/http://supergirls.jp/live/20131102.html|archivedate=1 November 2013|access-date=7 February 2025|archive-date=27 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927065458/http://supergirls.jp/live/20131102.html}}</ref> |- | 2015 || ''Za Hana Miyo Concerto'' || '''Kaede''' || |} ===Image character=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Ref |- |rowspan="2"| 2013 || Fiace Home ||<ref>{{cite web|url=http://idolstreet.jp/news/20130411.html|title=浅川梨奈、フィアスホーム新イメージキャラクターに就任!|work=iDol Street Official Website|language=ja|publisher=Avex Marketing|date=11 Apr 2013|accessdate=15 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812135202/http://idolstreet.jp/news/20130411.html|archivedate=12 August 2014|access-date=7 February 2025|archive-date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501020102/http://idolstreet.jp/news/20130411.html}}</ref> |- |Shizoka Asahi Television Jōhō Bangumi ''Pink!SS'' ''Copinkss'' Image Character "2-Daime Copink" ||<ref name="shizuoka"/> |} ==Bibliography== ===Photo albums=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Ref. |- | 2017 || ''Nanairo'' ||<ref>{{cite web|url=http://www.m-on.press/music-news/0000087209|title=1000年に一度の童顔巨乳・浅川梨奈、待望のファースト写真集が発売決定。「ど迫力BODYをとくとご覧ください」|work=M-On! Music News|language=ja|publisher=M-On! Entertainment|date=19 Dec 2016|accessdate=15 May 2017}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} ===Newspaper columns=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title |- | 2012 || ''Yūkan Fuji'' "Otsukare-sama" |- | 2014 || ''Idol Yokochō Shinbun: Aru aru City Kawaraban'' "Super Girls Nana Asakawa Idol nanoni Idol Otaku!?" |} ==Kundivihira== {{Reflist}} ==External links== *[http://supergirls.jp/profile/detail.php?id=1000348 Official profile] &ndash; Avex Vanguard {{in lang|ja}} *{{official website|https://ameblo.jp/sg-naapon/|Nana Asakawa Official Blog "Idol Daisuki Nāpon Days"}} &ndash; [[Ameba (website)|Ameba Blog]] {{in lang|ja}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Asakawa, Nana}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:21st-century Japanese actresses]] [[Category:Japanese gravure idols]] [[Category:Avex Group talents]] [[Category:Singers from Saitama Prefecture]] [[Category:1999 births]] [[Category:Living people]] tn6ne3kq4wzc698x7dogj9tg8wp0gr8 Nao Asahi 0 30436 144021 128175 2026-07-15T23:02:43Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144021 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Nao Asahi'''|朝日 奈央|Asahi Nao nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so Silimiin goli April biɛɣ'pishi ni yini dali yuuni 1994 tiŋ yuli booni [[Saitama Prefecture]], Japan}}<ref>{{cite web|url=http://www.rising-pro.jp/artist/asahi/|title=朝日 奈央|work=[[Rising Production]]|language=ja|accessdate=13 Sep 2016|access-date=8 February 2025|archive-date=19 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119061243/https://www.rising-pro.jp/artist/asahi/|url-status=dead}}</ref> nyɛla Japannima ''[[tarento]] mini kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa''. O nyɛla ŋun zaani n-tiri [[Rising Production]]. Asahi nyɛla ŋun be "idol group Maintenance".<ref>{{cite web|url=http://natalie.mu/owarai/news/171830|title=バカリズムが「残りカス」呼ばわり、元アイドリング!!!河村唯とバトル勃発|language=ja|publisher=[[Natalie (website)|Natalie]]|accessdate=13 Sep 2016|access-date=8 February 2025|archive-date=12 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212164035/https://natalie.mu/owarai/news/171830|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tokyopopline.com/archives/63544|title=TIF第8弾発表でGALETTe・Rev・マジパンら69組追加 「スナックうめ子」も復活|date=10 June 2016 |language=ja|publisher=Tokyo Pop Line|accessdate=13 Sep 2016}}</ref> O nyɛla ŋun daa na be [[Idoling!!!]]<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/news/2061571/full/|title=アイドリング!!! 涙の"全員卒業"「私の誇り」 5年後の再会も決定|work=Oricon Style|language=ja|publisher=[[Oricon]]|accessdate=13 Sep 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://girlsnews.tv/unit/252622|title=アイドリング!!! ファン様に見守られ9年と1日・全1303回の放送にピリオド|date=31 October 2015 |language=ja|publisher=GirlsNews|accessdate=13 Sep 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://datazoo.jp/tv/%E3%82%A2%E3%82%A4%E3%83%89%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%82%B0%EF%BC%81%EF%BC%81%EF%BC%81/909273/2|title=アイドリング!!!全員卒業スペシャル|language=ja|publisher=TV Data Zoo|accessdate=13 Sep 2016|access-date=8 February 2025|archive-date=15 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015190543/https://datazoo.jp/tv/%e3%82%a2%e3%82%a4%e3%83%89%e3%83%aa%e3%83%b3%e3%82%b0%ef%bc%81%ef%bc%81%ef%bc%81/909273/2|url-status=dead}}</ref> Asahi nyɛla ŋun lahi kpɛri telivisa zuɣu siniinima.<ref>{{cite news|url=https://www.oricon.co.jp/special/50635/|language=japanese|title=元アイドリング!!!の朝日奈央、炎上辞さない「やり切り力」で"ポストこじるり"筆頭に|work=Oricon News|date=January 20, 2018|access-date=August 12, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://mdpr.jp/news/detail/1776108|language=japanese|title="過去にW号泣"元アイドリング!!!朝日奈央&大川藍、慰安旅行へ バカリズムと真剣相談も|work=Modelpress|date=June 28, 2018|access-date=August 11, 2018}}</ref> ==Filmography== ===TV series=== '''Regular appearances''' {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Network |- |rowspan="2"| 2008 || ''Idoling!!!'' || [[Fuji Television|Fuji TV One Two Next]] |- |''Idoling!!! Nikki'' || [[Fuji Television|Fuji TV]] |} ===TV dramas=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Network ! Notes |- | 2010 || ''Kaibutsu-kun'' || [[Nippon TV|NTV]] || Episode 2 |- | 2013 || ''[[Limit (manga)|Limit]]'' || [[TV Tokyo]] || Episode 1 |} ===Anime=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network |- | 2013 || ''[[Gatchaman Crowds]]'' || Hinata Yamamura, girlfriend, bus passenger || NTV |} ===Internet series=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Network ! Notes |- |rowspan="3"| 2013 || ''Daimao Kosaku no Katsuake!'' || [[Ameba (website)|AmebaStudio]] || Assistant MC |- |''Nao Asahi Premium Hōsō'' || AmebaStudio || |- |''Joshi Collective'' || 2.5D || |- | 2014 || ''Nao Asahina no Pop Step Asahi Kōkai-sei Meeting'' || 2.5D || |} ===Internet drama=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Notes |- | 2011 || ''Secret girls'' || Miki Morikawa || [[Fuji Television|Fuji TV Misanga]] || Lead role |- | || ''Cupit Club'' || Vision Cast || || |} ===Films=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Ref. |- | 2009 || ''[[Keroro Gunso the Super Movie 4: Gekishin Dragon Warriors]]'' || Tourist (voice)|| || |- | rowspan=2|2023 || ''[[Yudo: The Way of the Bath]]'' || || ||<ref>{{cite web |url= https://www.oricon.co.jp/news/2245472/full/|title= 生田斗真主演、映画『湯道』"銭湯"に吉田鋼太郎、夏木マリ、柄本明ら大集合|access-date= August 19, 2022|work= Oricon}}</ref> |- | ''Fly Me to the Saitama: From Biwa Lake with Love'' || Ino Wakatsuki || ||<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/95511/|title= 翔んで埼玉 琵琶湖より愛をこめて|access-date= August 30, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===Stage=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Ref. |- |rowspan="2"| 2016 || ''100-ten un Choice! Hapipura!'' || Saki Tsuruoka || Lead role || |- |''100-ten un Choice! Darekaga Kanojo ga Shitte Iru'' || || ||<ref>{{cite web|url=https://theater.favclip.com/article/detail/5644929233584128|title=野久保直樹、元アイドリング・朝日奈央、インパルス・堤下敦が小劇場の舞台に集う|language=ja|publisher=favclip|accessdate=13 Sep 2016}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} ===Advertisements=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title |- | 2009 || Lovetoxic |- | 2012 || Fashion Center Shimamura |- | || [http://pocky.jp/products/decopocky/deco6.html Ezaki Glico Ebidabe! Deco Pocky]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | 2016 || ''Keisuke Yoshida 16SS'' |} ===Magazines=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Notes ! Ref. |- | 2007 || ''[[Love Berry]]'' || Exclusive model ||<ref>{{cite news|title=Nao Asahi Monogatari|work=[[Love Berry]]|date=Nov 2008}}</ref> |- | 2012 || ''Weekly ASCII'' || Cover || |} ===Delivery applications=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Network |- | 2015 || ''Nao Asahi Official Namahōsō'' || [[Ameba (website)|Ameba Fresh! Studio]] |} ===Events=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title |- | 2015 || ''Hamura Nigiwai Ongaku-sai 2015'' |- | 2016 || ''Hamura Natsu Matsuri: LiFriends Live'' |} ==As a member of Maintenance== ===Internet series=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Network |- | 2015 || ''[[Masaru Hamaguchi|Hamaguchi]] Comte Circle –Kikaku-hen−: Snack Umeko Special'' || Showroom |- |rowspan="2"| 2016 || ''[[Tokyo Idol Festival]] 2016: Snack Umeko Night'' || |- |''Tokyo Idol Festival 2016: After Snack Umeko'' || [[Niconico|Niconico Live]] |} ===Events=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Ref. |- | 2015 || ''[[Masaru Hamaguchi|Hamaguchi]] Comte Circle –Kikaku-hen−: Snack Umeko Special'' || |- | 2016 || ''[[Tokyo Idol Festival|Tokyo Idol Festival 2016]]'' ||<ref>{{cite web|url=https://deview.co.jp/News?am_article_id=2076568|title=元アイドリング!!!メンバーがゆる~く集合、TIF2016で『職業:アイドル。』歌唱|language=ja|publisher=de-view News|accessdate=13 Sep 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://entameclip.com/topics/29042|title=元アイドリング!!!のメンバーがTIFに大集合し「職業: アイドル。」を熱唱!|language=ja|publisher=Nikkan Entame Clip|accessdate=13 Sep 2016|access-date=8 February 2025|archive-date=18 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118131107/https://entameclip.com/topics/29042|url-status=dead}}</ref> |} == Kundivihira == {{Reflist}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] r9a4t4uhx6922l2xbcuhsy6jvbnscac Mayumi Asaka 0 30437 144007 143206 2026-07-15T19:57:40Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144007 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Mayumi Asaka'''|朝加 真由美 or あさか まゆみ|Asaka Mayumi nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so Silimiin goli September dabaa ayobu dali yuuni 1955) nyɛla Japannima kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa.<ref>[http://www.jmdb.ne.jp/person/p0281430.htm 朝加真由美] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205828/http://www.jmdb.ne.jp/person/p0281430.htm |date=2016-03-03 }} ("Asaka Mayumi") at JMDB, Retrieved on January 22, 2009</ref> O telivisa sinii tuma shɛli nyɛ [[ninja]] Sagiri din be [[jidaigeki]] ''[[Abarenbo Shogun]].''<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0038317/ Mayumi Asaka] at IMDB, Retrieved on January 22, 2009</ref> ==Filmography== ===Films=== *''[[The Complex (film)|The Complex]]'' (2013), Hitomi's mother *''Love and the Grand Tug-of-war'' (2021)<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/93789/|title= 大綱引の恋|access-date= February 23, 2021|work= eiga.com}}</ref> *''Fragments of the Last Will'' (2022)<ref>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/489901|title= 二宮和也「ラーゲリより愛を込めて」捕虜仲間に松坂桃李、中島健人、桐谷健太、安田顕|access-date= August 17, 2022|work= Natalie|archive-date= February 4, 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230204145039/https://natalie.mu/eiga/news/489901|url-status= dead}}</ref> *''[[Dr. Kotō Shinryōjo|Dr. Coto's Clinic 2022]]'' (2022), Masayo Hoshino<ref name=koto>{{cite web|url= https://natalie.mu/eiga/news/491042|title= 映画「Dr.コトー診療所」に柴咲コウ、時任三郎、大塚寧々ら出演!富岡涼も参加|access-date= August 27, 2022|work= Natalie|archive-date= August 26, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220826074642/https://natalie.mu/eiga/news/491042|url-status= dead}}</ref> ===Television=== *''[[Ultraman Taro]]'' (1973) *''The Emperor's Cook'' (1980), Mitsu<ref>{{cite web |url= http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-18293|title= 天皇の料理番|access-date= December 8, 2022|work= TV drama database}}</ref> *''[[Dr. Kotō Shinryōjo|Dr. Coto's Clinic]]'' (2003–06), Masayo Hoshino<ref name=koto/> *''[[Last Friends]]'' (2008), Yoko Kishimoto *''[[Reach Beyond the Blue Sky]]'' (2021), Shibusawa Masa *''[[Tanabata no Kuni (TV series)|Tanabata no Kuni]]'' (2024),Sachiko's grandmother == Kundivihira == <references /> {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Asaka, Mayumi}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:1955 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Japanese actresses]] 4xntaq1n9rinyvw8jy29xdzs6aqgmkc Misa Etō 0 30745 144011 120597 2026-07-15T21:20:03Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144011 wikitext text/x-wiki {{Short description|Japanese actress, garvure idol, and television personalitys}} {{Infobox person | name = Misa Etō | native_name = 衛藤 美彩 | native_name_lang = ja | birth_date = {{birth date and age|1993|1|4|df=yes}} | birth_place = [[Ōita, Ōita]], Japan | nationality = Japanese | spouse = {{marriage|[[Sōsuke Genda]]|2019}} | children = 1 | other_names = {{hlist|{{nihongo|Misamisa|みさみさ}}<ref>{{cite web|url=http://www.idol-p.com/god/show/god0026/04#viewTag|title=乃木坂46 衛藤美彩|work=Idol Paparazzi|language=ja|publisher=Dual|date=24 May 2012|accessdate=3 May 2017}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|author=Misa|date=8 Sep 2009|url=http://ameblo.jp/chime-blog/entry-10337943745.html|title=日替りCHIMO日記 ミサ#23|work=Ōita Idol Chimo Blog Idols Kyūshū Idol|language=ja|publisher=Cyber Agent|accessdate=3 May 2017}}</ref>|{{nihongo|Misa-senpai|みさ先輩}}}} | occupation = {{hlist|[[Gravure idol]]|singer|actress|''[[tarento]]''}} | years_active = 2008-present | agent = [[Twin Planet]] | awards = Miss Magazine 2011 Grand Prix<ref>{{cite web|author=Ellinghi|date=17 Jan 2012|url=http://www.cyzo.com/2012/01/post_9547.html|title= "【衛藤美彩】──いきなりミスマガの"シンデレラ"|work=Nikkan Cyzo|language=ja|accessdate=3 May 2017}}</ref> | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{flatlist| * [[J-pop]] }} | label = {{flatlist| * [[Sony Music Entertainment Japan|Sony Records/N46Div]] }} | past_member_of = {{hlist|Chimo|[[Nogizaka46]]}} }} }} {{nihongo|'''Misa Etō'''|衛藤 美彩|Etō Misa|bɛ dɔɣi o la 4 January 1993, tiŋa yuli booni [[Ōita, Ōita]]}}<ref>{{cite news|title=衛藤美彩 ミスマガンGP ふるさとPRしたい|work=Ōita Dōdō Shinbun Yūkan|number=40351|publisher=Ōita Dōdō Shinbun Company|date=13 Jul 2011}}</ref> ka o nyɛ Japan paɣa ŋun tuma nyɛ baan-tali ka o daa na mini be yila laɣinsi ni kamani [[Nogizaka46]]<ref>{{cite web|url=http://www.nogizaka46.com/member/detail/etoumisa.php|title=衛藤 美彩|work=Nogizaka46 Official Site|language=ja|publisher=Nogizaka46 Steering Committee|accessdate=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223043059/http://www.nogizaka46.com/member/detail/etoumisa.php|archive-date=23 February 2012|url-status=dead}}</ref> mini Chimo.<ref>{{cite web|author=Chimo|date=22 Aug 2011|url=http://ameblo.jp/chime-blog/entry-10994091839.html|title=CHIMOのセイラが乃木坂46オーディション合格しました!|work=Ōita Idol Chimo Blog Idols Kyūshū Idol|language=ja|publisher=[[CyberAgent]]|accessdate=3 May 2017}}</ref> Anashaara goli February 14, 2019, Etō daa yɛliya ni o yɛn yila Nogizaka46, ni ka o paasibu vdɛma yɛn dɛm [[Ryōgoku Kokugikan]] chirili din paya na, ni ka di binshɛɣu kam naai Anashaara goli March.<ref name=grad>{{cite news|url=https://natalie.mu/music/news/320027|lang=ja|title=乃木坂46衛藤美彩が卒業を発表、両国国技館でソロコンサートも|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|date=14 February 2019|access-date=14 February 2019|archive-date=15 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215050427/https://natalie.mu/music/news/320027|url-status=dead}}</ref><ref name=asahiPBNews>{{cite news|url=https://www.asahi.com/and_M/entertainment/ent_1344475/|title=衛藤美彩「プロ野球ニュース」水曜キャスター就任|work=[[Asahi Shimbun]]|date=2 April 2019|access-date=2 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402015015/https://www.asahi.com/and_M/entertainment/ent_1344475/|archive-date=2 April 2019}}</ref> ==Maŋmaŋa biɛhigu== Anashaara goli October 2019, o mini [[Sōsuke Genda]] daa niŋ amiliya.<ref name=marriagenikkan>{{cite news|url=https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201910240000050.html|title=衛藤美彩「彼の活躍が私の幸せ」西武源田と結婚|work=Nikkan Sports|date=24 October 2019|access-date=24 October 2019}}</ref> Anashaara goli January 29, 2022, bɛ daa dɔɣi bɛ bia tuuli ŋun daa nyɛ bidib'bila.<ref>{{Cite web |date=2022-01-29 |title=【コメント全文】第1子出産の衛藤美彩「一番苦しかったのがオリンピックの時」 夫への感謝も |url=https://encount.press/archives/275183/ |access-date=2022-02-27 |website=ENCOUNT |language=ja}}</ref> ==Discography== ===Yil'gansi=== ====Chimo==== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title |- | 2009 || "We Are Chimo Yeah!!" |- | 2010 || "Seishun Survivor" |- |rowspan="2"| 2012 || "Koi no Doki-gaku Setsumeisho" / "1009% Chimode" |- |"Na Chu" |} ====Nogizaka46==== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! data-sort-type="number" | No. ! Title ! class="unsortable" | Role ! class="unsortable" | Notes |- | rowspan="4"| 2012 | 1 | "[[Guruguru Curtain]]" | B-side | Debut as 1st Generation member; Do not sing on title track. Sang on "Nogizaka no Uta", "Aitakatta Kamoshirenai" and "Hidari Mune no Yūki" as Under Member |- | 2 | "[[Oide Shampoo]]" | B-side | Do not sing on title track. Sang on "Ōkami ni Kuchibue o" as Under Member and "House!" |- | 3 | "[[Hashire! Bicycle]]" | B-side | Do not sing on title track. Sang on "Namida ga Mada Kanashimi Datta Koro" as Under Member and "Oto ga Denai Guitar" |- | 4 | "[[Seifuku no Mannequin]]" | B-side | Do not sing on title track. Sang on "Haru no Melody" as Under Member |- | rowspan="3"| 2013 | 5 | "[[Kimi no Na wa Kibō]]" | B-side | Do not sing on title track. Sang on "Shakiism" and "13nichi no Kinyobi" as Under Member |- | 6 | "[[Girl's Rule]]" | B-side | Do not sing on title track. Sang on "Senpūki" as Under Member and "Ningen to Iu Gakki" |- | 7 | "[[Barrette (song)|Barrette]]" | A-side | Also sang on "Tsuki no Ōkisa", "Watashi no Tame ni, Dareka no Tame ni" and "Sonna Baka na…" |- | rowspan="3"| 2014 | 8 | "[[Kizuitara Kataomoi]]" | B-side | Do not sing on title track. Sang on "Umareta Mama de" as Under Member |- | 9 | "[[Natsu no Free & Easy]]" | A-side | Also sang on "Nani mo Dekizu ni Soba ni Iru" and "Sono Saki no Deguchi" |- | 10 | "[[Nandome no Aozora ka?]]" | A-side | Also sang on "Korogatta Kane o Narase!" |- | rowspan="3"| 2015 | 11 | "[[Inochi wa Utsukushii]]" | A-side | Also sang on "Tachinaorichū" |- | 12 | "[[Taiyō Nokku]]" | A-side | Also sang on "Hane no Kioku" |- | 13 | "[[Ima, Hanashitai Dareka ga Iru]]" | A-side | Also sang on "Popipappapā" and "Kanashimi no Wasurekata" |- | rowspan="3"| 2016 | 14 | "[[Harujion ga Sakukoro]]" | A-side | Also sang on "Harukanaru Bhutan" |- | 15 | "[[Hadashi de Summer]]" | A-side | Also sang on "Boku Dake no Hikari" |- | 16 | "[[Sayonara no Imi]]" | A-side | Also sang on "Kodoku na Aozora" |- | rowspan="3"| 2017 | 17 | "[[Influencer (song)|Influencer]]" | A-side | Also sang on "Igai BREAK" |- | 18 | "[[Nigemizu]]" | A-side | Also sang on "Onna wa Hitori ja Nemurenai", "Hito Natsu no Nagasa Yori…" and "Naitatte Iijanaika?" |- | 19 | "[[Itsuka Dekiru kara Kyō Dekiru]]" | A-side | Also sang on "Fuminshō" |- | rowspan="3"| 2018 | 20 | "[[Synchronicity (Nogizaka46 song)|Synchronicity]]" | A-side | Also sang on "Against" as 1st Generation member and "Kumo ni Nareba ii" |- | 21 | "[[Jikochū de Ikō!]]" | A-side | Also sang on "Anna ni Sukidatta no ni…" |- | 22 | "[[Kaerimichi wa Tōmawari Shitaku Naru]]" | A-side | Last single to participate |- | 2020 | align="center" | — | "[[Sekaijū no Rinjin yo]]" | align="center" | — | [[Charity record|Charity song]] during the [[COVID-19 pandemic]] |} ===Yila din laɣim taba === ====Chimo==== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title |- | 2011 || ''Watashi-tachi, Chi modesu'' |} ====Nogizaka46==== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! data-sort-type="number" | No. ! Title ! class="unsortable" | Participated song |- | 2015 | 1 | ''[[Tōmei na Iro]]'' | * "Boku ga Iru Basho" * "Dareka wa Mikata" |- | 2016 | 2 | ''[[Sorezore no Isu]]'' | * "Kikkake" * "Taiyō ni Kudokarete" * "Kūkikan" |- | 2017 | 3 | ''[[Umarete Kara Hajimete Mita Yume]]'' | * "Skydiving" * "Settei Ondo" * "Minikui Watashi" |- | 2019 | 4 | ''[[Ima ga Omoide ni Naru made]]'' | * "Moshi Kimi ga Inakereba" {{small|(graduation song)}} |} ==Filimnima== {{for|her appearances with Nogizaka46|Nogizaka46}} ===Films=== {|class="wikitable" ! Year ! Title ! Role ! Director ! Notes ! class="unsortable"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |rowspan=2|2020 |''Silent Rain'' |Koyomi |Ryūtarō Nakagawa |Lead role |<ref>{{cite web |url= https://www.nikkansports.com/entertainment/news/201906040000661.html|title= 元乃木坂の衛藤美彩、来春公開映画で初出演&初主演|accessdate= June 6, 2019|work= Nikkan Sports}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.gaga.co.jp/intls/silent-rain/|title= Silent Rain|accessdate= July 6, 2020|work= Gaga}}</ref> |- |''[[Mio's Cookbook]]'' |Kikuno |[[Haruki Kadokawa]] | |<ref>{{cite web |url= https://eiga.com/movie/91655/|title= みをつくし料理帖|access-date= August 28, 2023|work= eiga.com}}</ref> |- |} ===Telivisa=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Network ! Ref. |- | rowspan="4" | 2011 || ''Motto Atsui zo! Nekoketani! !'' || Hiromi Saionji || [[Nagoya Broadcasting Network|NBN]] ||<ref>{{cite web|url=http://nagoyatv.com/motto_nekogaya/cast.html|title=キャスト/スタッフ|work=Miss Magazine Shutsuen Drama 'Motto Atsui zo! Nekoketani! !'|language=ja|publisher=[[Nagoya Broadcasting Network]]|date=19 Oct 2011|accessdate=3 May 2017|access-date=15 March 2025|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929015805/http://nagoyatv.com/motto_nekogaya/cast.html|url-status=dead}}</ref> |- |''Nemurenu Machi no Aprince'' | rowspan="3" |Herself |[[Nippon TV]] |<ref>{{cite web|url=http://www.sma.co.jp/news/detail/s/12941|archive-url=https://archive.today/20130501042711/http://www.sma.co.jp/news/detail/s/12941|url-status=dead|archive-date=May 1, 2013|title=NTV 眠れぬ街のアプリンス[衛藤美彩]|date=11 Jul 2011|work=Sony Music Artists|language=ja|accessdate=3 May 2017}}</ref> |- |''Pigoo Radio'' |Pigoo HD, Enta! 371 |<ref>{{cite web|url=http://www.girlsnews.tv/dvd/27006|title=【PigooHD 番組徹底レビュー】PigooRadio〜フォンチー・衛藤美彩 #8|date=30 Aug 2012|work=Girls News|publisher=Resolution|language=ja|accessdate=3 May 2017}}</ref> |- |''Kaiun On Gakudō'' | rowspan="2" |[[Tokyo Broadcasting System|TBS]] |<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/kaiun_tbs/status/411620687988535296|title=開運音楽堂さんはTwitterを使っています: "【発表2】今朝のOAでアシスタントをみさとんに譲りましたみさぽん改め、みさ先輩こと衛藤美彩は番組初の"名誉アシスタント"となり、新コーナーを1月からスタート予定です♪ #開運音楽堂 #tbs|author=Kaiun On Gakudō|date=13 Dec 2013|work=@kaiun_tbs|publisher=[[Twitter]]|language=ja|accessdate=3 May 2017}}</ref> |- | rowspan="2" | 2012 ||''Neko-ben: Shitai no Minoshirokin''|| Hiromi Arita ||<ref>{{cite web|url=http://www.miss-magazine.com/news17.html|title=2011GP衛藤美彩、4月23日TBSドラマ「猫弁(ねこべん)」出演|work=Miss Magazine|language=ja|publisher=[[Kodansha]]|date=3 Feb 2012|accessdate=3 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016132545/http://www.miss-magazine.com/news17.html|archivedate=16 October 2013|access-date=15 March 2025|archive-date=9 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509171916/http://www.miss-magazine.com/news17.html}}</ref> |- |''Nogizaka Romance'' |Herself | rowspan="2" |[[TV Tokyo]] |<ref>{{cite web|url=http://natalie.mu/music/news/66850|title=乃木坂46、2本目のレギュラー番組「乃木坂浪漫」スタート|date=28 Mar 2012|work=[[Natalie (website)|Music Natalie]]|publisher=Natasha|language=ja|accessdate=3 May 2017|access-date=15 March 2025|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107195922/https://natalie.mu/music/news/66850|url-status=dead}}</ref> |- |2013 |''Utsukushī Hito ni Okora retai'' | |{{Citation needed|date=September 2019}} |- |2014 |''[[NogiBingo!]]'' |Herself |Nippon TV | |- | 2015 ||''[[Hatsumori Bemars]]''|| Shelly |TV Tokyo||<ref>{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/bemars/cast/|title=人物紹介|work=Hatsumori Bemars|language=ja|publisher=[[TV Tokyo]]|date=11 Aug 2015|accessdate=3 May 2017}}</ref> |} ===Tiyaata=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role ! Ref. |- | 2014 || ''Mr. Kaminari'' || Nanane Utsuki ||<ref>{{cite web|url=http://thetv.jp/news_detail/51721/|title=乃木坂46・桜井玲香&衛藤美彩がSET「Mr.カミナリ」でお互いの演技をほめ合い!?|work=Smart The Television|language=ja|publisher=[[Kadokawa Corporation]]|date=24 Oct 2014|accessdate=3 May 2017}}</ref> |} ===Radio=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Network ! Ref. |- | 2010 || ''Galactica Goldenball'' || FM Fuji ||<ref>{{cite web|url=http://goldenball.fmfuji.co.jp/?p=192|title=本日の特別補佐官|work=Galactica Goldenball Official Website|language=ja|publisher=FM Fuji/JOCV-FM|date=3 Jun 2012|accessdate=3 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223095738/http://goldenball.fmfuji.co.jp/?p=192|archivedate=23 February 2014|access-date=15 March 2025|archive-date=23 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223095738/http://goldenball.fmfuji.co.jp/?p=192}}</ref> |- | 2015 || ''Kin tsubu'' || [[Bay FM (Japan)|Bay FM]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.nikkansports.com/entertainment/akb48/news/1455515.html|title=乃木坂レギュラーラジオ4月から計8本|work=nikkansports.com|language=ja|publisher=Nikkan Sports Shimbun Company|date=2 Apr 2015|accessdate=3 Apr 2017}}</ref> |} ===Molo molibu=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Product ! Ref. |- | 2012 || ''[[Weekly Shōnen Magazine]]'' ||<ref>{{cite web|url=http://www.girlsnews.tv/dvd/36390|title=ミスマガジン2011 衛藤美彩・綾乃美花・秋月三佳・朝倉由舞の4人が週刊少年マガジンの新CMで初共演|work=Girls News|language=ja|publisher=Resolution|date=14 Jan 2012|accessdate=3 May 2017}}</ref> |} ===Video games=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Role !Notes ! Ref. |- | 2017 || ''Q&Q Answers'' || Herself |Voice role||<ref>{{cite web|url=http://www.4gamer.net/games/368/G036832/20170227041/|title=「Q&Qアンサーズ」と衛藤美彩さんの「なぜカノ」がコラボ。書籍のプレゼント企画も|work=4Gamer.net|language=ja|publisher=Aetas|date=27 Feb 2017|accessdate=3 May 2017}}</ref> |} ===Internet=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Website ! Ref. |- | 2014 || ''Yakyū Daisuki Atsumare! Samurai Japan'' || Rakuten Showtime ||<ref>{{cite web|url=http://www.nogizaka46.com/news/2014/11/post-12220.php|title=「野球大好き! 集まれ! 侍ジャパン」楽天ショウタイムより配信!|work=Nogizaka46 Official Site|language=ja|publisher=Nogizaka46 LLC|date=21 Nov 2014|accessdate=3 May 2017|access-date=15 March 2025|archive-date=28 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228224326/http://www.nogizaka46.com/news/2014/11/post-12220.php|url-status=dead}}</ref> |- | 2017 || ''Nogizaka 46 Misa Etō Shashin-shū 'Hanashi o kikou ka.' Hatsubai Kinen SP'' || Showroom ||<ref>{{cite web|url=http://natalie.mu/music/news/229797|title=乃木坂46衛藤美彩、ソロ写真集の発売記念しSHOWROOMで乾杯|work=Music Natalie|language=ja|publisher=Natasha|date=21 Apr 2017|accessdate=3 May 2017|access-date=15 March 2025|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415210905/https://natalie.mu/music/news/229797|url-status=dead}}</ref> |} ==Bibliography== {{for|Nogizaka46's bibliography|Nogizaka46#Bibliography}} ===Photo albums=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Ref. |- | 2009 || ''Chimo Shashin-shū II Gakkō Renai Tokidoki Chimo'' ||<ref>{{cite web|url=http://litllebox.cart.fc2.com/ca2/5/p-r-s/|title=CHIMO写真集II(学校・恋愛・ときどきCHIMO)|work=Chimo Web Shopping|language=ja|publisher=Beat Agency|date=16 Aug 2009|accessdate=3 May 2017}}</ref> |- |rowspan="2"| 2012 || ''Aya -Irodori-'' ||<ref>{{cite magazine|last1=Etō|first1=Misa|date=31 Jan 2012|url=http://www.wani.co.jp/event.php?id=3351|title=彩 -いろどり-|publisher=[[Wani Books]]|isbn=978-4-8470-4429-8}}</ref> |- |''Virgin Virgin'' ||<ref>{{cite web|url=http://sabra.jp/ididx/I00000870/|title=アイドルインデックス|work=sabra Official Site|language=ja|publisher=[[Shogakukan]]|date=5 Feb 2012|accessdate=3 May 2017}}</ref> |- | 2014 || ''Kikan Nogizaka vol.2 Shoka'' ||<ref>{{cite book|url=https://www.youtube.com/watch?v=k3878H5_3Uw|title=衛藤美彩|work=Kikan Nogizaka|language=ja|volume=2|publisher=Tokyo News Communications|date=12 May 2014|page=24&ndash;33|isbn=978-4-86336-409-7|accessdate=3 May 2017}}</ref> |- | 2017 || ''Hanashi o Kikou ka.'' ||<ref>{{cite book|last1=Etō|first1=Misa|date=25 Apr 2017|url=http://kc.kodansha.co.jp/product?isbn=9784063650174|title=話を聞こうか。|work=Luckman|language=ja|publisher=Kodansha|page=1&ndash;128|isbn=978-4-06-365017-4}}</ref> |} ===Magazine appearances=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Magazine ! Ref. |- |rowspan="2"| 2011 || ''[[Weekly Young Magazine]]'' ||<ref>{{cite magazine|title=週刊ヤングマガジン|magazine=Weekly Young Magazine|language=ja|number=30 May 2011|publisher=Kodansha|date=16 May 2011|asin=B007QQZYA2}}</ref><ref>{{cite magazine|title=週刊ヤングマガジン|magazine=[[Weekly Young Magazine]]|language=ja|number=18 Jul 2011|publisher=Kodansha|date=4 Jul 2011|asin=B007K63ZI6}}</ref><ref>{{cite magazine|title=週刊ヤングマガジン|magazine=Weekly Young Magazine|language=ja|number=13 Feb 2012|publisher=Kodansha|date=30 Jan 2012|asin=B007399YIU}}</ref> |- |''[[Weekly Shonen Magazine]]'' ||<ref>{{cite magazine|title=週刊少年マガジン|magazine=Weekly Shonen Magazine|language=ja|number=1 Jun 2011|publisher=Kodansha|date=18 May 2011|asin=B007F6T0BC}}</ref> |} ===Manga=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Ref. |- | 2015 || ''Nogizaka46 × Weekly Playboy 2015'' "Misa-senpai+" ||<ref>{{cite news|last1=Tanabe|first1=Yoichiro|date=17 Sep 2015|title=マンガ『みさ先輩+』|work=Nogizaka46 × Weekly Playboy 2015|language=ja|issue=15 Oct 2015|publisher=[[Shueisha]]|page=79&ndash;82|asin=B01518F35W}}</ref> |} ===Novels=== {|class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Ref. |- | 2016 || ''Naze Kanojo ga Chōbo no Migi ni Uriage to Kaitara Sekai ga Kawatta no ka?'' ||<ref>{{cite book|last1=Etō|first1=Misa|last2=Sawa|first2=Akito|date=26 Aug 2016|url=https://www.php.co.jp/nazekano/|title=なぜ彼女が帳簿の右に売上と書いたら世界が変わったのか?|language=ja|publisher=PHP Institute|page=1&ndash;328|isbn=978-4-569-83186-2|access-date=3 May 2017|archive-date=4 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904045251/https://www.php.co.jp/nazekano/|url-status=dead}}</ref> |} ==Kundivihira== {{Reflist|30em}} ==External links== *{{official website|http://www.nogizaka46.com/member/detail/etoumisa.php|Nogizaka46 Official Profile}} &ndash; Nogizaka46 Official Site {{in lang|ja}} *{{official website|http://blog.nogizaka46.com/misa.eto/|Nogizaka46 Misa Etō Official Blog}} &ndash; Nogizaka46 Official Site (14 November 2011 &ndash; ) {{in lang|ja}} *{{official website|http://ameblo.jp/chime-blog/theme-10011159840.html|Blog Theme Misa}} &ndash; Ōita Idol Chimo Blog (4 April 2009 &ndash; 12 March 2011) {{in lang|ja}} *{{official website|http://gree.jp/eto_misa|Misa Etō Official Blog}} &ndash; [[Gree (Japanese social network)|GREE]] (1 August 2011 &ndash; 27 March 2012) {{in lang|ja}} *{{official website|https://7gogo.jp/eto-misa/|Misa Etō (Nogizaka46) no Talk}} &ndash; 755 (1 November 2014 &ndash; ) {{in lang|ja}} *[https://48pedia.org/衛藤美彩 AKpedia] {{in lang|ja}} {{Nogizaka46}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Eto, Misa}} [[Category:Japanese gravure idols]] [[Category:Japanese female models]] [[Category:Japanese television actresses]] [[Category:Japanese women television personalities]] [[Category:Japanese women singers]] [[Category:J-pop singers]] [[Category:Nogizaka46 members]] [[Category:Singers from Ōita Prefecture]] [[Category:1993 births]] [[Category:Living people]] [[Category:21st-century Japanese actresses]] hvhg95u7mjqdq10w0fsi00aukb58ei9 Saeko Zōgō 0 30748 144032 108970 2026-07-16T03:36:40Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144032 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Use mdy dates|date=May 2017}} {{Infobox person | name = Saeko Zōgō | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by the blind and visually impaired's speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | native_name = 藏合 紗恵子 | native_name_lang = ja | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{birth date and age|1984|08|13}} | birth_place = [[Tsuyama, Okayama|Tsuyama]], [[Okayama Prefecture]], Japan | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | occupation = {{flatlist| * Actor * [[Voice acting in Japan|voice actress]] * singer }} | years_active = 2014–present | agent = Production Ace | height = 164 cm | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{Flatlist| *[[J-Pop]] *[[Music in Japanese animation|Anison]]}} | instrument = Vocals | label = Nippon Columbia | current_member_of = Two-Formula (with [[Kaori Sadohara]]) }} }} {{Nihongo|'''Saeko Zōgō'''|藏合 紗恵子|Zōgō Saeko|bɛ dɔɣi o la Anashaara goli August 13, 1984}} ka o nyɛ Japan paɣa ŋun kpɛriti kpɛrigu ka lahi nyɛ baaŋa ŋun yina [[Tsuyama]], [[Okayama Prefecture]], Japan. O tumdi mi ni "Production Ace".<ref>{{cite web|title = Saeko Zōgō @ Production Ace|url = http://www.production-ace.co.jp/s/zougo/|language = Japanese|access-date = May 12, 2014|archive-date = March 30, 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190330075058/http://www.production-ace.co.jp/s/zougo/|url-status = dead}}</ref> O daa moli o amiliya Anashaara goli May 21, 2017.<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2017-05-22/voice-actress-saeko-zogo-marries-reveals-wedding-photos/.116420|title=Voice Actress Saeko Zōgō Marries, Reveals Wedding Photos|website=Anime News Network|language=en|access-date=2020-02-02}}</ref> ==Filimnima== ===Anime=== {| class="wikitable plainrowheaders" ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable"| Notes ! class="unsortable"| Source<ref name="resume"/> |- |- | {{dts|2009|10|04|format=y}} || ''[[Heaven's Lost Property]]'' || Various Characters || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2010|01|06|format=y}} || ''[[Omamori Himari]]'' || Child || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2010|04|04|format=y}} || ''[[Giant Killing]]'' || Yoshio Fukazawa || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2010|10|01|format=y}} || ''[[Heaven's Lost Property|Heaven's Lost Property Forte]]'' || Maeko Asaka || <!-- ep 6 --> ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2011|04|08|format=y}} || ''[[The World's Greatest First Love|Sekai-ichi Hatsukoi]]'' || Various Characters || Also Season 2 ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2011|04|16|format=y}} || ''[[Deadman Wonderland]]'' || Harumi || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2011|07|09|format=y}} || ''[[R-15 (novel series)|R-15]]'' || Shimon Tegakari || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2011|10|04|format=y}}–2014 ||''[[Maken-ki!]]'' series || [[Maken-ki!#Chacha Akaza|Chacha Akaza]] || ||<ref name="vadb"/><ref name="doi2"/> |- | {{dts|2012|07|04|format=y}} || ''[[Upotte!!]]'' || [[Upotte!!#Ichiyon|Ichiyon (M14)]] || Also OVA ||<ref name="vadb"/><ref name="doi2"/><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/anime-spotlight/2012/spring/upotte|title=Anime Spotlight: UPOTTE!!|first=Justin |last=Sevakis | date=March 23, 2012 | work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |- | {{dts|2012|12|26|format=y}} || ''Jigoku Youchien'' || Kerubero-kun || Crowdsourced web-shorts project ||<ref>{{cite web|title=Crowdsourced Jigoku Youchien Project Gets Net Anime|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-11-29/crowdsourced-jigoku-youchien-project-gets-net-anime|author=|date=November 29, 2012|work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |- | {{dts|2013|01|11|format=y}} || ''[[Problem Children Are Coming from Another World, Aren't They?]]'' || Caroro Gandack, Algor || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2013|07|07|format=y}} || ''[[Blood Lad]] '' || Sakurako || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2013|07|12|format=y}} || ''[[Fate/kaleid liner Prisma Illya]]'' || Child || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2013|10|08|format=y}} || ''[[BlazBlue Alter Memory]]'' || [[List of BlazBlue characters#Nago and Gii|Gii]] || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2013|10|09|format=y}} || ''[[Noucome|My Mental Choices are Completely Interfering with my School Romantic Comedy]]'' || Class Rep || ||<ref name="vadb"/><ref name="doi2"/> |- | {{dts|2014|04|09|format=y}} || ''[[Dai-Shogun – Great Revolution]]'' || Okita Sōji || ||<ref name="vadb"/><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-03-19/fuun-ishin-dai-shogun-anime-1st-promo-streamed|title=Fūun Ishin Dai Shogun Robot Anime's 1st Promo Streamed|author=|date=March 19, 2014| work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |- | {{dts|2014|04|09|format=y}} || ''[[Chaika: The Coffin Princess|Chaika – The Coffin Princess]]'' series || [[Chaika - The Coffin Princess#Chaika Bohdan|Chaika Bohdan]] || Two seasons ||<ref name="vadb"/><ref name="doi2"/><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-08-14/chaika-the-coffin-princess-anime-2nd-season-previewed-in-promo/.77616|title=Chaika – The Coffin Princess Anime's 2nd Season Previewed in Promo|author=|date=August 14, 2014| work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |- | {{dts|2014|04|11|format=y}} || ''[[Date A Live (season 2)|Date A Live II]]'' || [[List of Date A Live characters#Shido Itsuka|Shiori Itsuka]] || ||<ref name="vadb"/><ref name="doi2"/><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-02-17/saeko-zogo-kanami-satou-join-date-a-live-ii-cast|title=Saeko Zogo, Kanami Satou Join Date A Live II Cast|author=|date=February 17, 2014| work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |- | {{dts|2014|07|09|format=y}} || ''[[Love Stage!!]]'' || Gagarull<br>ガガルル || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2014|07|11|format=y}} || ''[[Tokyo ESP]]'' || Rū Ryūshi || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2014|10|06|format=y}} || ''[[Amagi Brilliant Park]]'' || Chiba Mama<br>チバママ || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2015|01|07|format=y}} || ''[[The Testament of Sister New Devil]]'' || Shiho Aikawa || Also ''Burst'' ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2015|01|23|format=y}} || ''[[Isuca]]'' || Nadeshiko Sōma || ||<ref name="vadb"/><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/anime-spotlight/2015/winter/isuca/.82838|title=Anime Spotlight – ISUCA|first=Anthony |last=Foronda | date=January 28, 2015 | work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |- | {{dts|2015|04|08|format=y}} || ''[[Triage X]]'' || Siren<br>サイレン || ||<ref name="vadb"/><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-08/triage-x-anime-ads-promote-premiere-tease-censorship-removal/.86904|title=Triage X Anime's Ads Promote Premiere, Tease Censorship Removal|author=|date=April 8, 2015| work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-03-20/triage-x-anime-listed-at-10-episodes/.86166|title=Triage X Anime Listed at 10 Episodes|date=March 20, 2015| work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/anime-spotlight/2015/spring/triage-x/.86593|title=Anime Spotlight – Triage X|first=Anthony |last=Foronda | date=April 17, 2015 | work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |- | {{dts|2015|07|08|format=y}} || ''[[Sky Wizards Academy]]'' || Freon Flamel || ||<ref name="vadb"/><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-12-06/iori-nomizu-performs-kusen-madoshi-kohosei-no-kyokan-anime-opening-theme/.81843|title=Iori Nomizu Performs Kūsen Madōshi Kōhosei no Kyōkan Anime's Opening Theme|author=|date=December 6, 2014| work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/anime-spotlight/2015/summer/sky-wizards-academy/.90340|title=Anime Spotlight – Sky Wizards Academy|first= Anthony |last=Foronda | date=July 22, 2015 | work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |- | {{dts|2016|07|09|format=y}} || ''[[Qualidea Code]]'' || Student || ||<ref name="vadb"/> |- | {{dts|2017|01|08|format=y}} || ''[[Idol Incidents|Idol Jihen]]'' || Konatsu Sanjō || ||<ref>{{Cite news|publisher=アニメイト|work=アニメイトタイムズ|url=http://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1483725399|title=TVアニメ『アイドル事変』第2話より先行カット到着!アイドル議員たちが、かつて美しい自然で知られた村のゴミ問題解決に奔走!?|date=January 9, 2017|accessdate=January 9, 2017}}</ref><!-- doi2 --><ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-04/idol-incidents-anime-promo-video-introduces-tsunku-produced-opening-song/.109484|title=Idol Incidents Anime's Promo Video Introduces Tsunku-Produced Opening Song|author=|date=December 4, 2016| work=Anime News Network|accessdate=May 5, 2017}}</ref> |} <!-- NEED SOURCE ;2013 * ''[[Kuromajo-san ga Toru!!]]'' (Taiyō Hinata) ---> ===Video games=== {| class="wikitable plainrowheaders" ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable"| Notes ! class="unsortable"| Source<ref name="resume"/> |- | {{dts|2015|12|17|format=y}} || ''[[Fallout 4]]'' || Cait || PS4, Xbox One ||<ref name="vadb"/> |- | 2017 || ''[[For Honor]]'' || Kensei || PC, PS4, Xbox One ||<ref>{{Cite news|url=http://www.4gamer.net/games/305/G030582/20170125023/|title=「フォーオナー」,日本語版キャラクターボイスを務める声優陣を発表。新トレイラー「赤き道」の公開も|last=|first=|website=www.4gamer.net|access-date=2018-08-11|language=ja}}</ref> |- |} * ''[[Granado Espada]]'' (Adelina Esperanza) ===Dubbing=== ====Live-action==== * ''[[American Graffiti]]'' (Budda) * ''[[Blue Crush 2]]'' (The Roxy Rep) * ''[[District 9]]'' (Phyllis Sinderson) * ''[[Marley & Me: The Puppy Years]]'' (Axel) * ''[[The New Daughter]]'' (Pam) * ''[[Red Lights (2012 film)|Red Lights]]'' (Rina) * ''[[Ruby Sparks]]'' (Mabel) * ''[[Saw 3D]]'' (Joan, Kara)<ref>{{cite web|url= https://www.thecinema.jp/vod/childplay6-movie/|title= チャイルド・プレイ6/誕生の秘密|access-date= February 26, 2023|work= The Cinema}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''[[Scream 4]]'' (Jenny Randall) * ''[[Taken (film)|Taken]]'' (Ingrid) * ''[[Titanic (2012 TV miniseries)|Titanic]]'' ([[Dorothy Gibson]]) * ''[[The Ward (film)|The Ward]]'' (Tammy) ====Animation==== * ''[[Sofia the First]]'' (James) * ''[[Steven Universe]]'' (Sapphire) ==Discography== ===Singles=== * "Reach for Light" (Nippon Columbia, February 12, 2014) – Reached number 111 at Oricon.<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/561366/products/1054246/1/|title=Reach for Light – 藏合紗恵子|author=|date=|website=oricon.co.jp|accessdate=May 5, 2017}}</ref> * "Upon a Star" (Nippon Columbia, June 4, 2014)<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/561366/products/1070702/1/|title=UPON A STAR – 藏合紗恵子|author=|date=|website=oricon.co.jp|accessdate=May 5, 2017}}</ref> * "Triage" – Saeko Zogo Feat. Nagareda Project (Nippon Columbia, April 29, 2015) – Reached number 92 at Oricon.<ref>{{cite web|url=http://natalie.mu/music/news/143570|title=藏合紗恵子、流田Project迎えた「トリアージX」OP曲のMV解禁|author=Natasha|date=|website=natalie.mu|accessdate=May 5, 2017|access-date=March 15, 2025|archive-date=September 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927024736/https://natalie.mu/music/news/143570|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/product/COCC-17012|title=Triage [Regular Edition] Saeko Zogo feat. Nagareda Project CD Maxi|author=|date=|website=cdjapan.co.jp|accessdate=May 5, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/645961/products/1119997/1/|title = Triage &#124; 藏合紗恵子 featuring 流田Project}}</ref> ====As Two-Formula==== * "Somebody to Love" (5pb records, January 28, 2015) – ending theme song from [[Isuca]]. Reached number 135 at Oricon.<ref>{{Cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/598995/products/1108418/1/|title = Somebody to love(ISUCAコラボ盤) &#124; TWO-FORMULA(藏合紗恵子・佐土原かおり)}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://isuca.net/staffcast/|title=Kadokawaオフィシャルサイト|access-date=March 15, 2025|archive-date=July 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708005530/http://isuca.net/staffcast/|url-status=dead}}</ref> * {{Nihongo|"Taiyou to Tsuki no CROSS"|太陽と月のCROSS}} (5pb records, November 27, 2013) – theme song from [[Noucome]]. Reached number 83 at Oricon.<ref>{{Cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/598995/products/1042018/1/|title = 太陽と月のCross(のうコメコラボ盤) &#124; Two-Formula(藏合紗恵子・佐土原かおり)}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.amiami.com/top/detail/detail?scode=MED-CD2-14114|title = AmiAmi &#91;Character & Hobby Shop&#93;}}</ref> ==Kundivihira== {{reflist|refs= <ref name="doi2">{{cite web | url=http://www.usagi.org/doi-bin/seiyuu-lookup.pl?DB=ALL&value=Zougou+Saeko | title=Search results for "Zougou Saeko" in ALL database | work=Hitoshi Doi's Seiyuu Database | accessdate=May 5, 2017 | date=May 5, 2017 | last=Doi | first=Hitoshi | authorlink=Hitoshi Doi}} </ref> <ref name="resume">{{cite web|url=http://www.production-ace.co.jp/s/zougo/|title=藏合 紗恵子 – 声優事務所・タレント事務所 – プロダクション・エース|trans-title=Saeko Zogo – Voice acting office / Talent office|language=Japanese|location=Japan|work=Production Ace|accessdate=May 5, 2017|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330075058/http://www.production-ace.co.jp/s/zougo/|url-status=dead}}</ref> <ref name="vadb">{{cite web | url=http://gph.sakura.ne.jp/va_memo/system/vadb.cgi?action=view_ind&value=04600&namecode=2 | title=声優さん出演リスト 個別表示:藏合紗恵子 |trans-title=Voice actor's appearance list individual display: Saeko Zogo | work=Voice Artist Database | publisher=GamePlaza-HARUKA- | accessdate=May 5, 2017 | date=January 5, 2017 | language=Japanese}}</ref> }} ==External links== * {{Official website|http://www.production-ace.co.jp/s/zougo/|Official agency profile}} {{in lang|ja}} * {{anime News Network|people|95716}} * {{IMDb name|5778360}} * [http://www.oricon.co.jp/prof/561366/ Saeko Zōgō] at [[Oricon]] {{in lang|ja}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Zōgō, Saeko}} [[Category:1984 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Anime singers]] [[Category:Japanese women singers]] [[Category:Japanese video game actresses]] [[Category:Voice actresses from Okayama Prefecture]] bteni7f5yln33ul2eurntwbu9t39hi7 Shekhinah (singer) 0 31032 144037 128019 2026-07-16T04:42:42Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144037 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Short description|South African pop musician}} {{About|the South African musician|other uses|Shekhinah (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} {{Infobox musical artist | name = Shekhinah | image = Shekhinah.png | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = | birth_name = Shekhinah Thandi Donnell<ref>{{cite web|title=ABOUT - Shekhinah|url=http://shekhinahd.com/about/|website=Shekhinahd|accessdate=27 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Shekhinah Thandi Donnell - Bio|url=https://www.musicinafrica.net/directory/shekhinah-thandi-donnell|website=Music In Africa|accessdate=27 January 2018|access-date=20 March 2025|archive-date=20 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250320104332/https://www.musicinafrica.net/directory/shekhinah-thandi-donnell|url-status=dead}}</ref> | alias = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1990|10|02}} | birth_place = [[Pietermaritzburg]], [[KwaZulu-Natal]], [[South Africa]]<ref>{{cite web|title=Local lass will be singing for her life on 'Idols'|url=http://m.news24.com/news24/archives/witness/local-lass-will-be-singing-for-her-life-on-idols-20150430|website=News24|date=20 July 2012 |accessdate=4 February 2017}}</ref> | origin = [[Durban]], KwaZulu-Natal, South Africa | genre = {{flatlist| *[[Pop music|Pop]] *[[Contemporary R&B|R&B]]<ref>{{Cite news |url=https://www.okayafrica.com/in-the-lab-shekhinah|title=In The Lab: Shekhinah Is Working On A South African R&B Album That Could Change The Game. Author: Sabelo Mkhabela|work=[[OkayAfrica]] |accessdate=17 December 2021}}</ref> }} | occupation = Singer-songwriter | instrument = Vocals | years_active = 2011–present | label = [[Sony Music]]<ref>{{cite web|title=Shekhinah Signs To Sony Music|url=https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/shekhinah-signs-sony-music|website=People magazine|accessdate=27 January 2018|access-date=20 March 2025|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729155331/https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/shekhinah-signs-sony-music/|url-status=dead}}</ref> | associated_acts = {{hlist|DJ Sliqe|Kyle Deutsch|[[Sketchy Bongo]]|[[Rouge (rapper)|Rouge]]}} | website = {{URL|http://shekhinahd.com}} | module = | module2 = | module3 = }} '''Shekhinah Thandi Donnell''' (bɛ dɔɣi o la 2 October 1990), ka bɛ booni o yu'yini din nyɛ '''Shekhinah''', ka o nyɛ South Africa baaŋa mini yili sabira.<ref>{{Cite web|url=http://www.afda.co.za/shekhinah-donnell-rises-above-the-stars/?cat=awards&main=/afda-news/awards|title=Shekhinah Donnell rises above the stars : AFDA|website=www.afda.co.za|language=en-US|access-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803174909/http://www.afda.co.za/shekhinah-donnell-rises-above-the-stars/?cat=awards&main=%2Fafda-news%2Fawards|archive-date=2017-08-03|url-status=dead}}</ref> O tuuli yila din daa laɣim taba ka o boli li ''[[Rose Gold (album)|Rose Gold]]'' (2017), n daa nyɛ din da pam ka Multi-Platinum, [[Recording Industry of South Africa|RiSA]] saɣiti li.<ref>{{cite web|last1=Makhudu|first1=Tshegofatso|title=Shekhinah goes gold and platinum|url=https://www.channel24.co.za/The-Juice/News/Local/shekhinah-goes-gold-and-platinum-20180124|website=channel24|accessdate=26 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Shekhinah's Rose Gold goes gold|url=https://www.bona.co.za/shekhinahs-rose-gold-goes-gold/|website=BONA Magazine|accessdate=26 January 2018|access-date=20 March 2025|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729155329/https://www.bona.co.za/shekhinahs-rose-gold-goes-gold/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Shekhinah's Rose Gold Album Attain Gold Status|url=http://musicmagsa.co.za/2018/01/shekhinahs-rose-gold-album-attain-gold-status/|website=samusicmag|accessdate=26 January 2018|access-date=20 March 2025|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011035454/http://musicmagsa.co.za/2018/01/shekhinahs-rose-gold-album-attain-gold-status/|url-status=dead}}</ref> == Discography == === Singles === {{category see also|Shekhinah (singer) songs}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of singles as lead artist, with selected chart positions and certifications, showing year released and album name ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;" | Title ! scope="col" rowspan="2" | Year ! scope="col" colspan="1" | Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2" | Certification ! scope="col" rowspan="2" | Album |- ! scope="col" style="width:3em;"| South Africa ([[Entertainment Monitoring Africa|EMA]]) |- ! scope="row" | "Back To The Beach" <small>(with Kyle Deutsch )</small> | rowspan="2"| 2015 | | [[Recording Industry of South Africa|RiSA]]: Gold<ref>{{cite web|last1=Selekolo|first1=Kabelo|title=Shekhinah's Back To The Beach song reaches GOLD status|url=http://www.events-burg.com/news/shekhinah-back-to-the-beach-song-reaches-gold-status/|website=Events Burg|accessdate=26 January 2018|access-date=20 March 2025|archive-date=29 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729111841/http://www.events-burg.com/news/shekhinah-back-to-the-beach-song-reaches-gold-status/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Quma|first1=Babalwa|title=Shekhinah feels no pressure from the success of "Back to the Beach"|url=http://livemag.co.za/featured/shekhinah-feels-no-pressure-from-the-success-of-back-to-the-beach/|website=Live Mag|accessdate=26 January 2018}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Another Kyle and Shekhinah hit on the way|url=https://www.channel24.co.za/The-Juice/News/another-kyle-and-shekhinah-hit-on-the-way-20160913|website=channel24|date=27 November 2015 |publisher=The Juice|accessdate=26 January 2018}}</ref> |{{non-album single}} |- ! scope="row" | "[[Let You Know (Sketchy Bongo and Shekhinah song)|Let You Know]]" <small>(with [[Sketchy Bongo]] )</small> | 2<ref>{{cite web|title=Entertainment Monitoring Africa :: Local Chart|url=http://www.sa-ema.com/local-chart/?week=2016-03-15|website=Entertainment Monitoring Africa|accessdate=12 February 2017}}{{dead link|date=May 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | — | ''Unmasked'' |- ! scope="row" | "[[Suited (song)|Suited]]" | 2017 | 1 | [[Recording Industry of South Africa|RiSA]]: Diamond<ref name="okayafrica">{{cite web|title=Shekhinah's Hit Single 'Suited' Has Been Certified Platinum|url=http://www.okayafrica.com/shekhinah-suited-platinum/|website=okayafrica|date=24 January 2018 |accessdate=26 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Shekhinah's 'Suited' goes platinum|url=https://www.ecr.co.za/coca-cola-top-40/shekhinahs-suited-goes-platinum/|website=East Coast Radio|date=23 January 2018 |accessdate=26 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Shekhinah's #RoseGold album strikes gold|url=http://www.yomzansi.com/2018/01/24/shekhinah-album-rose-gold-goes-gold/|website=YoMzansi|date=24 January 2018 |accessdate=26 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Shekhinah Single 'Suited' Reaches Diamond Status|url=https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/local-celebrities/shekhinah-single-suited-reaches-diamond-status|website=People Magazine|accessdate=8 May 2018|access-date=20 March 2025|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729155330/https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/local-celebrities/shekhinah-single-suited-reaches-diamond-status/|url-status=dead}}</ref> | rowspan="3" | ''[[Rose Gold (album)|Rose Gold]]'' |- ! scope="row" | "Please Mr" | 2018 | 1 | RiSA: Platinum<ref name="auto1">{{cite web|title=Shekhinah's new record|url=https://www.zalebs.com/whats-hot/shekhinahs-new-record/|website=ZAlebs|accessdate=8 May 2018}}</ref><ref name="auto">{{cite web|title=Shekhinah's "Please Mr" Goes Gold|url=https://fakazanews.com/2018/04/02/shekhinahs-please-mr-goes-gold/|website=Fakaza|date=2 April 2018 |publisher=Fakaza News|accessdate=8 May 2018}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|title=Shekhinah's "Please Mr" Goes Gold|url=https://mzansinow.co.za/shekhinahs-please-mr-goes-gold/|website=MzansiNow|accessdate=8 May 2018|access-date=20 March 2025|archive-date=9 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013635/https://mzansinow.co.za/shekhinahs-please-mr-goes-gold/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | "Different" | 2018 | 1 | RiSA: Gold<ref name="auto1"/><ref name="auto"/><ref name="auto2"/> |- ! scope="row" | "Risk" <small>(ft. Moliy )</small> |rowspan=2|2024 |3<ref>{{Cite web|title=Local Radio Chart Top 10|url=https://theofficialsacharts.co.za/charts/radio/|access-date=2024-07-27|work=The Official South African Charts}}</ref> | |{{non-album single}} |- ! scope="row" | "Steady" |— | |{{non-album single}} |- | colspan="14" style="font-size:90%" | "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" |+ List of singles as featured artist, with selected chart positions and certifications, showing year released and album name |- ! scope="col" rowspan="2"| Title ! scope="col" rowspan="2"| Year ! scope="col" colspan="1"| Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;"| [[List of music recording certifications|Certifications]] ! scope="col" rowspan="2"| Album |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:100%;"|[[Entertainment Monitoring Africa|ZA]]<br /> |- ! scope="row" | "Whipped" <small>([[Tellaman]] ft. Shekhinah and [[Nasty C]] )</small> |2019 | 1 | 5× Platinum<ref>{{cite web|title=Tellaman Reaches 5× Platinum Status For ‘Whipped’ Single Feat. Shekhinah & Nasty C|url=https://sahiphopmag.co.za/2020/08/tellaman-reaches-5x-platinum-status-for-whipped-single-feat-shekhinah-nasty-c/|website=SA Hip Hop Mag|date=August 18, 2020}}</ref> | ''God Decides'' |- ! scope="row" |"God Laughs" <small>([[A-Reece]] ft. [[Sjava]] and Shekhinah )</small> |2023 |16<ref>{{cite web|url=https://theofficialsacharts.co.za/a-reece-marks-sensational-return-with-p2-the-big-hearted-bad-guy-ed-107/|title=A-Reece marks sensational return with P2: The Big Hearted Bad Guy|date=2023-11-02|access-date=2024-07-12|work=The Official South African Charts}}</ref> | |''[[P2: The Big Hearted Bad Guy]]'' |} ===Studio albums=== {{category see also|Shekhinah (singer) albums}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of studio albums, with selected information ! scope="col" style="width:11em;" | Title ! scope="col" style="width:18em;" | Album details !Certification |- ! scope="row" style="text-align: center;"| ''[[Rose Gold (album)|Rose Gold]]''<ref>{{cite web|title=Rose Gold by Shekhinah on Apple Music|url=https://music.apple.com/za/album/rose-gold/1276096107|website=Apple Music|date=6 October 2017 |access-date=9 October 2017}}</ref> | * Released: 6 October 2017 * Label: Sony Music Entertainment Africa * Formats: [[Compact Disc|CD]], [[Music download|Digital download]] |[[Recording Industry of South Africa|RISA]]: Multi-Platinum |- ! scope="row" style="text-align: center;"| ''Trouble In Paradise'' <ref>{{cite web|title=ALBUM: Shekhinah – Trouble In Paradise|url=https://afrohits.co.za/albumep-download/album-shekhinah-trouble-in-paradise/|website=Afrohits.co.za|accessdate=11 May 2021|access-date=20 March 2025|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511235733/https://afrohits.co.za/albumep-download/album-shekhinah-trouble-in-paradise/|url-status=dead}}</ref> |Released: 7 May 2021 Label: Sony Music Entertainment Africa Formats: [[Compact disc|CD]], [[Music download]], [[Streaming media|Streaming]] | RiSA: Gold |} == Pina mini piibu == {{Infobox musician awards | name = Shekhinah | image = | image_size = | alt = | caption = | wins = 9 | nominations = 14 | award1 = [[Metro FM Music Awards]] | award1W = 0 | award1N = 1 | award2 = [[South African Music Awards]] | award2W = 4 | award2N = 5 | award3 = [[MTV Africa Music Awards]] | award3W = 1 | award3N = | award4 = [[MTV European Music Awards]] | award4W = 0 | award4N = 1 | award5 = [[All Africa Music Awards]] | award5W = 2 | award5N = 5 | award6 =[[1st KZN Entertainment Awards]] | award6W = 0 | award6N = 1 | award7 = [[Basadi in Music Awards]] | award7W = 2 | award7N = 1 }} === Basadi in Music Awards === {{Awards table}} ! {{abbr|Ref.|References}} |- |rowspan=2|2022 |rowspan=3 div style="text-align: center";>|Herself |SAMPRA Highest Airplay |{{won}} |rowspan=2|<ref>{{cite web|title=Basadi in Music Awards 2022: All the winners |first=Ano |last=Shumba|date= October 15, 2022| publisher=Music in Africa |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/basadi-music-awards-2022-all-winners| access-date =2024-06-14}}</ref> |- |rowspan=2|Pop Artist of the Year |{{nom}} |- |2024 |{{won}} |<ref>{{cite web|date=2024-08-11|access-date=2024-08-12|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/basadi-music-awards-2024-all-winners|work=Music In Africa |first=Ano|last=Shumba|title=Basadi in Music Awards 2024: All the winners }}</ref> {{end}} ===Metro FM Music Awards=== {{awards table}} |- | 2016 |<div style="text-align: center;">''Back to the Beach'' (Shekhinah & Kyle Deutsch)</div> |Best Hit Single<ref>{{cite web|title=15th Metro FM Music Awards nominees (Full list)|url=http://www.sundayworld.co.za/shwashwi/2016/01/15/15th-metro-fm-music-awards-nominees-full-list|website=Sunday World|accessdate=4 February 2017|access-date=20 March 2025|archive-date=26 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160526201300/http://www.sundayworld.co.za/shwashwi/2016/01/15/15th-metro-fm-music-awards-nominees-full-list|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Metro FM Music Awards 2016 Nominations – Full List Announced|url=http://www.mytvnews.co.za/metro-awards-fm-2016-nominations/|website=Mytvnews|accessdate=4 February 2017|access-date=20 March 2025|archive-date=3 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203185032/http://www.mytvnews.co.za/metro-awards-fm-2016-nominations/|url-status=dead}}</ref> |{{nom}} {{end}} ===South African Music Awards=== {{awards table}} |- |2016 |<div style="text-align: center;">''Back to the Beach'' (Shekhinah & Kyle Deutsch)</div> |Best Collaboration<ref>{{cite web|title=All the nominees for the 2016 Samas|url=http://m.channel24.co.za/channel24/Music/News/all-the-nominees-for-the-2016-samas-20160421|website=Channel24|accessdate=4 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=#SAMA22: nominees announced|url=http://www.iol.co.za/tonight/music/sama22-nominees-announced-2012755|website=IOL|accessdate=4 February 2017}}</ref> |{{nom}} |- |rowspan="6"|2018 |rowspan="6"|<div style="text-align: center;">''[[Rose Gold (album)|Rose Gold]]''</div> |Best Pop Album<ref name="auto5">{{cite web|title=Shekhinah reigns supreme at SAMAs - scoops awards in top five categories|url=https://www.sowetanlive.co.za/sundayworld/lifestyle/2018-06-02-shekhinah-reigns-supreme-at-samas-scoops-awards-in-top-five-categories/|website=sowetanlive|accessdate=4 June 2018}}</ref> |{{nom}} |- |Best Produced Album<ref name="auto3">{{cite web|title=Shekhinah's SAMA sweep|url=https://www.iol.co.za/mercury/shekhinahs-sama-sweep-15288392|website=iol|accessdate=4 June 2018}}</ref> |{{nom}} |- |Record of the Year<ref name="auto3"/> |{{nom}} |- |New Comer of the Year<ref name="auto3"/> |{{won}} |- |Album of the Year<ref>{{cite web|title=Shekhinah scores big at the Samas|url=https://www.channel24.co.za/Music/News/shekhinah-scores-big-at-the-samas-20180603|website=channel24|accessdate=4 June 2018}}</ref> |{{won}} |- |Female Artist of the Year<ref name="auto5"/> |{{won}} |- |rowspan="2"|2022 |rowspan="2"|''Trouble in Paradise'' |Best Pop Album<ref>{{cite web|title=Ful list of 2022 SAMA nominees {{!}} Hype Magazine| access-date =2022-06-07| work=Hype Magazine| date =7 June 2022|url=https://hypemagazine.co.za/2022/06/07/ful-list-of-2022-sama-nominees/}}</ref> |{{won}} |- |Female Artist of the Year |{{nom}} {{end}} ===MTV Africa Music Awards=== {{awards table}} |- |2016 |<div style="text-align: center;">Shekhinah & Kyle Deutsch</div> |Best Pop & Alternative<ref>{{cite web|title=All the winners at the 2016 MAMAs|url=http://www.channel24.co.za/The-Juice/News/all-the-winners-at-the-2016-mamas-20161022|website=Channel24|accessdate=5 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=The Full List of MTV Africa Music Awards 2016 Winners|url=http://www.okayafrica.com/in-brief/mtv-africa-music-awards-2016-winners-mtvmama2016/|website=Okay Africa|date=23 October 2016|accessdate=5 February 2017|access-date=20 March 2025|archive-date=6 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206021849/http://www.okayafrica.com/in-brief/mtv-africa-music-awards-2016-winners-mtvmama2016/|url-status=dead}}</ref> |{{won}} {{end}} ===MTV European Music Awards=== {{awards table}} |- |2018 |style="text-align: center;"| ''Shekhinah'' |Best African Act |{{nom}} {{end}} ===All Africa Music Awards=== {{awards table}} |- |rowspan="7"|2018 |rowspan="7"|<div style="text-align: center;">''[[Rose Gold (album)|Rose Gold]]''</div> |- |Album of the Year<ref name="auto4">{{cite web|title=5TH AFRIMA WINNERS|url=https://afrima.org/post-view/5th-afrima-winners|accessdate=18 January 2019|archive-date=18 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218111211/https://afrima.org/post-view/5th-afrima-winners}}</ref> |{{nom}} |- |Best African Dance & Choreography<ref name="auto4"/> |{{nom}} |- |Best Artiste/Group In African RnB & Soul<ref name="auto4"/> |{{nom}} |- |Revelation Of The African Continent<ref name="auto4"/> |{{nom}} |- |Best Female Artist in Southern Africa<ref name="auto6">{{cite web|title=The 5Th AFRIMA Nominees List|url=https://afrima.org/5th-AFRIMA-Nominees-List.py|website=afrima.org|accessdate=18 January 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107080444/https://afrima.org/5th-AFRIMA-Nominees-List.py}}</ref> |{{won}} |- |Songwriter Of The Year<ref name="auto6"/> |{{won}} |- |2021 |"Fixate" | Best Female Artist in South Africa<ref>{{cite web|title=All Africa Music Awards 2021: All the nominees {{!}} Music In Africa|url= https://www.musicinafrica.net/magazine/all-africa-music-awards-2021-all-nominees|work=Music In Africa|first= Gabriel Myers |last=Hansen|date= 23 September 2021|access-date=23 September 2021}}</ref> |{{nom}} {{end}} ===KZN Entertainment Awards === {{Awards table}} |- |2020 |style="text-align: center";| Herself |Best Female Artist <ref>{{cite web|url=https://fakazanews.com/2020/12/17/see-all-the-winners-from-the-first-kzn-entertainment-awards/|website=Fakaza News|title=See all the winners from the first KZN Entertainment Awards|last=Bukola|date=17 December 2020}}</ref> |{{nom}} {{end}} == Kundivihira == {{Reflist}} == External links == * {{Twitter}} {{authority control}} <!--- Categories ---> [[Category:South African pop singers]] [[Category:South African women pop singers]] [[Category:1994 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Musicians from KwaZulu-Natal]] [[Category:21st-century South African women singers]] [[Category:South African singer-songwriters]] [[Category:Idols South Africa]] [[Category:People from Msunduzi Local Municipality]] [[Category:English-language singers from South Africa]] 3cpsdpf6pophelqeqxjlj2vtrfirgjt Sambasa Nzeribe 0 31713 144035 123211 2026-07-16T03:50:41Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144035 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Short description|Nigerian actor, model and entertainer}} {{Use dmy dates|date=September 2022}} {{Use Nigerian English|date=September 2022}} '''Sambasa Nzeribe''' {{Audio|Ig-Sambasa Nzeribe.ogg|listen|help=no}} (o suuna yuli n-nyɛ Chiedozie Nzeribe Siztus) ka o nyɛ Nigeria filim mini telivisa kpɛrikpɛrita. == O pilli == O zooi la [[Anambra State]] din be Nigeria. == Tuma == O be Nigeria filimnima ni pam kamani ''[[A Mile from Home]]'' (yuuni 2013) [[Out of Luck (2015 film)|''Out of Luck'' (yuuni 2015)]], ''[[Just Not Married]]'' (yuuni 2015),<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ekoiff-2016-just-not-married-ijeoma-grace-agu-muyiwa-ademola-among-winners/pjdy892|title="Just Not Married," Ijeoma Grace Agu, Muyiwa Ademola among winners|date=31 October 2016|website=pulse.ng|access-date=4 November 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/artistes-gather-just-not-married-premiere/|title=Artistes gather for Just Not Married premiere|date=10 May 2016|website=The Nation Newspaper|access-date=4 November 2019}}</ref> [[A Soldier's Story (2015 film)|''A Soldier's Story'' (2015)]],<ref>{{Cite web|url=http://www.bestofnollywood.tv/2015/09/03/a-soldier-story-new-film-set-to-hit-up-the-nigerian-screen/|title=A Soldier Story: New Film Set To Hit Up The Nigerian Screen – >>Best Of Nollywood|access-date=4 November 2019|archive-date=4 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104201905/http://www.bestofnollywood.tv/2015/09/03/a-soldier-story-new-film-set-to-hit-up-the-nigerian-screen/|url-status=dead}}</ref> ''Hotel Choco'' (yuuni 2016), [[The Wedding Party (2016 film)|''The Wedding Party'' (yuuni 2016)]], ''The Island'' (yuuni 2018), [[Slow Country (film)|''Slow Country'']] (yuuni 2018),<ref>{{Cite web|url=https://funtaqa.wordpress.com/2016/09/28/new-movie-trailer-slow-country-by-eric-aghimien/|title=New Movie Trailer: "SLOW COUNTRY" by Eric Aghimien|last=funtaqa|date=28 September 2016|website=funtaqa|access-date=4 November 2019}}</ref> ''[[Elevator Baby]]'' (yuuni 2019), ''Kasala'' (Yuuni 2018) ni ''[[The Ghost and the Tout]]'' (yuuni 2018).<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.thecable.ng/five-highest-grossing-nollywood-movies-2018/|title=Five highest grossing Nollywood movies so far in 2018|date=15 November 2018|website=TheCable Lifestyle|access-date=4 November 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://myfilmhouse.ng/watch-online/the-ghost-and-the-tout|title=MYFILMHOUSE|website=myfilmhouse.ng|access-date=4 November 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/the-ghost-and-the-tout-watch-toyin-aimakhu-chioma-chukwuka-chiwetalu-agu-sambasa/vv2h6rf|title=Watch Toyin Aimakhu, Chioma Chukwuka, Chiwetalu Agu, Sambasa Nzeribe in trailer|date=10 April 2018|website=pulse.ng|access-date=4 November 2019|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028183810/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/the-ghost-and-the-tout-watch-toyin-aimakhu-chioma-chukwuka-chiwetalu-agu-sambasa/vv2h6rf|url-status=dead}}</ref> == Maŋmaŋa biɛhigu == Sambasa piligu daa bi niŋ alaha. O zooi la Isolo, [[Lagos State]].<ref>{{Cite web |date=4 November 2019 |title=5 Minutes With Sambasa Nzeribe |url=https://guardian.ng/life/spotlight/5-minutes-with-sambasa-nzeribe/ |access-date=4 November 2019 |website=guardian.ng}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 March 2017 |title=WHO IS SAMBASA NZERIBE? |url=https://twmagazine.net/tw-opinion/articles/who-is-sambasa-nzeribe/ |access-date=4 November 2019 |website=TW Magazine Website |archive-date=28 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028184039/https://twmagazine.net/tw-opinion/features/who-is-sambasa-nzeribe/ |url-status=dead }}</ref> == Pina == Yuuni 2016, o daa di o [[Africa Magic Viewers' Choice Awards|AMVCA]] pini "Best Actor in a Drama" din bahiri buyi.<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nea-2016-joseph-benjamin-faithia-balogun-sambasa-nzeribe-among-winners/8mb2phl|title=Joseph Benjamin, Faithia Balogun, Sambasa Nzeribe among winners|date=6 September 2016|website=pulse.ng|access-date=4 November 2019|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028213900/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nea-2016-joseph-benjamin-faithia-balogun-sambasa-nzeribe-among-winners/8mb2phl|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://xplorenollywood.com/eric-aghimiens-award-winning-slow-country-to-premiere-in-may/|title=Eric Aghimien's Award Winning "Slow Country" To Premiere in May {{!}} Xplorenollywood|last=Kareem|first=Tolu|access-date=4 November 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm9005530/|title=Sambasa Nzeribe|publisher=IMDb|access-date=6 November 2019}}</ref> == Filimnima == * Four Crooks And A Rookie (yuuni 2011) * ''[[A Mile from Home]]'' (yuuni 2013) * [[Out of Luck (2015 film)|''Out of Luck'' (yuuni 2015)]] as Tanimu * ''[[Just Not Married]]'' (yuuni 2015) as Ghetto * [[A Soldier's Story (2015 film)|''A Soldier's Story'' (yuuni 2015)]] as Ghetto *''Hotel Choco'' (yuuni 2016) * [[The Wedding Party (2016 film)|''The Wedding Party'' (yuuni 2016)]] *''[[My Wife & I (2017 film)|My Wife & I]]'' (yuuni 2017) as Emeka Okadigbo *[[Slow Country (film)|''Slow Country'']] (yuuni 2018) as Tuvi *''The Island'' (yuuni 2018) as Hamza *''[[Kasala (film)|Kasala]]'' (yuuni 2018) as Bambi *''[[Coming From Insanity]]'' (yuuni 2018) as Detective Hammed * ''[[The Ghost and the Tout]]'' (yuuni 2018) as Mike * ''[[Elevator Baby]]'' (yuuni 2019) as Stevo * ''Unroyal Majesty (yuuni 2020) as Prince Gozie'' * ''High Horse (yuuni 2021) as Perfect'' * ''Don't Leave Me (yuuni 2022)<ref>{{Citation |last=Amenechi |first=Andy |title=Don't Leave Me |date=2022-01-15 |type=Drama |url=https://www.imdb.com/title/tt17005556/?ref_=nm_flmg_t_12_act |access-date=2024-06-20 |others=Frances Nsonwu Ikoroha, Okolo Kizmary, Larry Koldsweat |publisher=Mela Movies, Rok Studios}}</ref>'' * ''Nze Secret (yuuni 2023)'' * ''Oloture: The Journey (yuuni 2024)'' == Pina mini piibu == {| class="wikitable" !Year !Award ceremony !Category !Film !Result !Ref |- |2016 |[[Africa Magic Viewers' Choice Awards]] |Best Supporting Actor in a Drama |[[A Soldier's Story (2015 film)|''A Soldier's Story'']] |{{Won}} | |- | rowspan="3" |2017 |[[Africa Magic Viewers' Choice Awards]] |Best Actor in a Drama Movie/TV Series |''[[Slow Country (film)|Slow Country]]'' |{{Won}} |<ref>{{Cite web |last=Abayomi |first=John |date=2017-03-05 |title=AMVCA 2017: See full list of winners |url=https://punchng.com/amvca-2017-see-full-list-of-winners/ |access-date=2025-03-01 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" |[[2017 Best of Nollywood Awards|Best of Nollywood Awards]] |Best Actor in a Lead role - English |''[[Slow Country (film)|Slow Country]]'' |{{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|date=23 November 2017|title=BON Awards 2017: Kannywood's Ali Nuhu receives Special Recognition Award|url=https://dailytrust.com/bon-awards-2017-kannywood-s-ali-nuhu-receives-special-recognition-award|access-date=7 October 2021|website=Daily Trust|language=en|archive-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007214920/https://dailytrust.com/bon-awards-2017-kannywood-s-ali-nuhu-receives-special-recognition-award|url-status=dead}}</ref> |- |Best Supporting Actor –English |''[[Tatu (film)|Tatu]]'' |{{nom}} |} ==Lihi pahi== * [[List of Nigerian actors]] == Kundivihira == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Nzeribe, Sambasa}} [[Category:Living people]] [[Category:21st-century Nigerian male actors]] [[Category:Nigerian male film actors]] [[Category:Nigerian male television actors]] [[Category:Nigerian male models]] [[Category:Nigerian entertainers]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Male actors from Anambra State]] [[Category:Male actors from Lagos State]] [[Category:Igbo actors]] [[Category:Actors from Anambra State]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] {{Nigeria-actor-stub}} 3yw8gl29pam9c7ph0ndhaevi4vrv653 Mr Macaroni 0 31793 144017 111013 2026-07-15T21:57:19Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144017 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Short description|Nigerian comedian (born 1993)}} {{Use dmy dates|date=November 2021}} '''Adebowale''' "'''Debo'''" '''Adedayo''' {{Pronunciation|Yo-Adebowale Debo Adedayo.ogg|Listen|(|help=no}} (bɛ dɔɣi o la Anashaara goli 3 May yuuni 1993),<ref name=":1">{{Cite news|title=Mr Macaroni, from Nigerian comedian to EndSARS activist|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-56067641|access-date=2 March 2021}}</ref> ka niriba pam booni '''Mr Macaroni''', ka o nyɛ Nigeria asaafihili kpɛrikpɛrita.<ref>{{Cite web |title=Adebowale Adedayo |url=http://www.imdb.com/name/nm12354481/ |access-date=2022-09-27 |website=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web|date=9 October 2020|title=Mr Macaroni, others in marathon #EndSARSProtest in Lagos|url=https://www.vanguardngr.com/2020/10/mr-macaroni-others-in-marathon-endsarsprotest-in-lagos/|access-date=2 March 2021|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 January 2021|title=Broda Shaggi, Mr. Macaroni others top the list of digital content creators|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/439364-broda-shaggi-mr-macaroni-others-top-list-of-digital-content-creators.html|work=Premium Times|access-date=2 March 2021|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gatefield |date=2022-05-03 |title=Gatefield's People Journalism Prize for Africa 2021 Winners |url=http://gatefield.co/gatefields-people-journalism-prize-for-africa-2021-winners/ |access-date=2024-10-05 |website=Gatefield |language=en-US |archive-date=27 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927102508/http://gatefield.co/gatefields-people-journalism-prize-for-africa-2021-winners/ |url-status=dead }}</ref> O kpɛri kpɛriti kamani ''[[Ponzi (film)|Ponzi]]'' (2021), ''[[Ayinla (film)|Ayinla]]'' (2021), ''[[Aníkúlápó]]'' (2022), ''[[Freedom Way]]'' (2024), ni ''[[Lisabi: The Uprising]]'' (2024).<ref>{{Cite web |last=Elfadl |first=Murtada |date=2024-09-17 |title='Freedom Way' Review: From Nigeria, a Kinetic Thriller Juggles Many Intertwining Narratives |url=https://variety.com/2024/film/festivals/freedom-way-review-1236144598/ |access-date=2024-10-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cletus |first=Confidence |date=2024-09-28 |title=MOVIE REVIEW: 'Lisabi the Uprising' is Nollywood's best epic yet |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/739744-movie-review-lisabi-the-uprising-is-nollywoods-best-epic-yet.html |access-date=2024-10-05 |website=Premium Times Nigeria |language=en}}</ref> Adedayo yuli pilila dubu yuuni 2019.<ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2024-06-11 |title=Mr Macaroni Speaks on The Character "Daddy Wa" & Finding Success in Entertainment With Teju Babyface |url=https://www.bellanaija.com/2024/06/mr-macaroni-with-teju-babyface/ |access-date=2024-10-05 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=MrMacaroni (@mrmacaroni1) • Instagram photos and videos |url=https://www.instagram.com/mrmacaroni1/ |access-date=2022-09-27 |website=www.instagram.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Egbas |first=Jude |date=2020-10-09 |title=Mr Macaroni, #EndSARS protesters, spend cold night at Lagos House of Assembly |url=https://www.pulse.ng/news/local/mr-macaroni-endsars-protesters-spend-night-at-lagos-house-of-assembly/q8x50wc |access-date=2024-10-05 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=biodunbusari@vanguardngr.com |date=2023-10-20 |title=[Photos] #EndSARS: Mr Macaroni, others stage walk at 3rd Anniversary of Lekki Tollgate shootings |url=https://www.vanguardngr.com/2023/10/photos-endsars-mr-macaroni-others-stage-3rd-anniversary-of-lekki-tollgate-shootings/amp/ |access-date=2024-10-05 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Okogba |first=Emmanuel |date=2021-02-14 |title=#OccupyLekkiTollgate: They beat, threatened to kill us - Mr Macaroni tells experience with police [video] |url=https://www.vanguardngr.com/2021/02/occupylekkitollgate-they-beat-threatened-to-kill-us-mr-macaroni-tells-experience-with-police-video/ |access-date=2024-10-05 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Odutuyo |first=Adeyinka |date=2022-04-30 |title=I use my 'freaky freaky' character and art to drive social change: Mr Macaroni |url=https://www.legit.ng/entertainment/celebrities/1467975-my-freaky-freaky-role-is-talk-about-issues-country-mr-macaroni-using-entertainment-change/ |access-date=2024-10-05 |website=Legit.ng - Nigeria news. |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=THE TOYIN FALOLA INTERVIEWS: A CONVERSATION WITH DEBO ADEDAYO, PART3 |url=https://groups.google.com/g/yorubaaffairs/c/EGcJ75bYL-s?pli=1 |access-date=2024-10-09 |website=groups.google.com}}</ref> Yuuni 2022 mini yuuni 2023 o daa di [[Trendupp Awards]]'.<ref>{{Cite web |date=2023-07-11 |title=Trendupp Awards: Mr Macaroni Emerges Force Of Influence Winner, Goes Home With Brand New Car - Brand Communicator |url=https://brandcom.ng/2023/07/trendupp-awards-mr-macaroni-emerges-force-of-influence-winner/#:~:text=The%20most%20coveted%20award%20of,between%20March%202022%20%E2%80%93%20March%202023. |access-date=2024-10-05 |language=en-US}}</ref> == Tuma == Adedayo pilila tuma ni kpɛrigu<ref>{{Cite web|date=30 January 2021|title=Mr Macaroni: I'm single, but not searching|work=The Nation Nigeria|url=https://thenationonlineng.net/mr-macaroni-im-single-but-not-searching/|access-date=2 March 2021|language=en-US}}</ref> [[Nollywood]] ni pɔi ka naan yi pili asaafihili niŋbu.<ref>{{Cite web|date=26 December 2020|title=Mr. Macaroni walks through narrow tubes|work=The Nation Nigeria|url=https://thenationonlineng.net/mr-macaroni-walks-through-narrow-tubes/|access-date=2 March 2021|language=en-US}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|title=Naughty requests from ladies are appreciation of my works –Mr. Macaroni|url=https://punchng.com/naughty-requests-from-ladies-are-appreciation-of-my-works-mr-macaroni/|access-date=2 March 2021|website=Punch Newspapers|date=10 January 2020|language=en-US}}</ref><ref name="auto" /><ref name="auto" /> == EndSARS == Adedayo be la [[End SARS]] laɣingu ni.<ref>{{Cite web|date=14 February 2021|title=#OccupyLekkiTollgate: They beat, threatened to kill us – Mr Macaroni tells experience with police|url=https://www.vanguardngr.com/2021/02/occupylekkitollgate-they-beat-threatened-to-kill-us-mr-macaroni-tells-experience-with-police-video/|access-date=2 March 2021|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|date=22 February 2021|title=WATCH: Mr Macaroni hails #OccupyLekki protesters in 'One Coward, 39 Heroes' skit|url=http://lifestyle.thecable.ng/watch-mr-macaroni-hails-occupylekki-protesters-in-one-coward-39-heroes-skit/|access-date=2 March 2021|website=TheCable Lifestyle|language=en-US}}</ref> Asibiri dali, 13 February yuuni 2021, pirinsi daa gbaagi o mi [[2020 Lekki shooting|Lekki Toll Gate]] bɛ ni daa niŋdi "#OccupyLekkiTollgate protest".<ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/news/mr-macaroni-arrested-by-police-at-occupylekkitollgate-protest/|title=Mr Macaroni arrested by Police at #OccupyLekkitollgate protest|access-date=2 March 2021|website=guardian.ng|date=13 February 2021}}</ref><ref name="auto1" /><ref name="Adediran 2021">{{cite web | last=Adediran | first=Ifeoluwa | title=#EndSARS Memorial: Police disperse protesters at Lekki tollgate | website=Premium Times Nigeria | date=2021-10-20 | url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/490786-endsars-memorial-police-disperse-protesters-at-lekki-tollgate.html | access-date=2022-07-28}}</ref><ref name="Quartz 2021">{{cite web | title=The EndSARS memorial paid due respect to a Nigerian tragedy - Quartz Africa | website=Quartz | date=2021-10-20 | url=https://qz.com/africa/2076571/the-endsars-memorial-paid-due-respect-to-a-nigerian-tragedy/ | access-date=2022-07-28}}</ref><ref name="Punch Newspapers 2021">{{cite web | title=EndSARS: Mr Macaroni, Falz reject Sanwo-Olu's invite for peace walk | website=Punch Newspapers | date=2021-11-30 | url=https://punchng.com/endsars-mr-macaroni-falz-reject-sanwo-olus-invite-for-peace-walk/ | access-date=2022-07-28}}</ref> == Filimnima == === Movies === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Notes !Ref |- |2020 |''Doubt'' |Otunba |Directed by Ubong Bassey Nya | |- | rowspan="2" |2021 |''[[Ponzi (film)|Ponzi]]'' |Uchenna |''Ponzi'' is a 2021 Nigerian comedy movie that was based on the 2016 MMM Ponzi scheme. |<ref>{{Cite web|date=9 March 2021|title=Kayode Kasum: People's experience with MMM inspired 'Ponzi'|url=http://lifestyle.thecable.ng/kayode-kasum-how-mmm-experience-inspired-ponzi/|access-date=3 April 2021|website=TheCable Lifestyle|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tv|first=Bn|date=1 March 2021|title=Meet the Star-Studded Cast of Kayode Kasum's Comedy Film "Ponzi" + Watch the Trailer|url=https://www.bellanaija.com/2021/03/kayode-kasum-ponzi/|access-date=3 April 2021|website=BellaNaija|language=en-US}}</ref> |- |''[[Ayinla (film)|Ayinla]]'' |Bayowa |''Ayinla'' is a musical film based on the life of Ayinla Yusuf, popularly known as [[Ayinla Omowura]], an Apala musician who was stabbed to death by his manager Bayewu in a bar fight on 6 May 1980 at Abeokuta. |<ref>{{Cite web|date=11 July 2021|title=Shades of a Tragic Hero|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/07/11/shades-of-a-tragic-hero/|access-date=14 July 2021|website=THISDAYLIVE|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 December 2020|title=Tunde Kelani commences movie on late Apala legend, Ayinla Omowura|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/430729-tunde-kelani-commences-movie-on-late-apala-legend-ayinla-omowura.html|access-date=14 July 2021|language=en-GB}}</ref> |- | rowspan="4" |2022 |''[[Survivors (2022 film)|Survivors]]'' | |''Survivors'' is a story about two roadside technicians battling for financial success. They ultimately ran upon a criminal named David, who taught them the ropes of kidnapping. | |- |''[[Aníkúlápó]]'' |Akanji |''Aníkúlápó'' narrates the tale of Saro, a man who was looking for a greener pasture. However, due to the course of events and his relationship with the king's wife, he met his untimely death and an enigma known as Akala, a mystical bird thought to grant and revoke life. |<ref>{{Cite web |date=2022-08-15 |title=TRAILER: Kunle Remi, Sola Sobowale, Mr Macaroni star in 'Anikulapo' |url=http://lifestyle.thecable.ng/trailer-kunle-remi-sola-sobowale-mr-macaroni-star-in-anikulapo/ |access-date=2022-10-02 |website=TheCable Lifestyle |language=en-US}}</ref> |- |''[[King of Thieves (2022 film)|King of Thieves]]'' | | | |- |''[[Brotherhood (2022 film)|Brotherhood]]'' |Adura |Action / Crime | |- | rowspan="2" |2023 |''[[Gangs of Lagos]]'' |Wemimo |Crime / Thriller Directed by Jadesola Osiberu | |- |''[[Jagun Jagun]]'' |Moyale |Drama / History Directed by Tope Adebayo and Adebayo Tijani | |- | rowspan="2" |2024 |''[[The Legend of the Vagabond Queen of Lagos]]'' |Abisoro |Crime / Drama / Mystery / Thriller | |- |''[[Lisabi: The Uprising]]'' |Osokenu |Drama / History | |} === TV series === {| class="wikitable" ! Title !! Role !! References |- | ''Okirika''|| Alaga || <ref>{{cite web | last=Online | first=Tribune | title='Okirika' revamped as Nollywood stars, StarTimes collaborate on new comedy series | website=Tribune Online | date=2021-09-23 | url=https://tribuneonlineng.com/okirika-revamped-as-nollywood-stars-startimes-collaborate-on-new-comedy-series/ | access-date=2022-07-28}}</ref> |- | ''[[Ile Alayo]]''|| Sweet Daddy || <ref>{{cite web | title=Mr Macaroni, Broda Shaggi to star in "Ile Alayo" showing on StarTimes | website=Vanguard News | date=2021-07-13 | url=https://www.vanguardngr.com/2021/07/mr-macaroni-broda-shaggi-to-star-in-ile-alayo-showing-on-startimes/ | access-date=2022-07-28}}</ref> |- | ''Flatmates''|| AK 47 || <ref>{{cite web | title=My Flatmates – Mr macaroni on this one as AK47 | website=Abidon TV | date=2021-10-16 | url=https://www.abidontv.com/my-flatmates-mr-macaroni-on-this-one-as-ak47/ | access-date=2022-07-28 | archive-date=12 December 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221212204024/https://www.abidontv.com/my-flatmates-mr-macaroni-on-this-one-as-ak47/ | url-status=dead }}</ref> |- | ''The Johnsons''|| Casper || <ref>{{cite web | title=Mr Macaroni debuts on The Johnsons on Africa Magic | website=News Express Nigeria Website | date=2021-05-16 | url=https://newsexpressngr.com/maggies-blog/123379-Mr-Macaroni-debuts-on-The-Johnsons-on-Africa-Magic | access-date=2022-07-28 | archive-date=12 December 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221212205525/https://newsexpressngr.com/maggies-blog/123379-Mr-Macaroni-debuts-on-The-Johnsons-on-Africa-Magic | url-status=dead }}</ref> |} == Pina mini piibu == {| class="wikitable" |+ !Year !Award !Category !Result !References |- |2018 |[[Best of Nollywood Awards]] |Revelation of the Year (male) |{{nom}} |<ref name=":02">{{Cite web|last=Augoye|first=Jayne|date=10 December 2018|title=BON Awards 2018: Tope Oshin, Tana Adelana win big|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/300174-bon-awards-2018-tope-oshin-tana-adelana-win-big.html|access-date=9 October 2021|language=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |[[The Future Awards Africa]] |Content Creation |{{Won}} |<ref>{{Cite web|date=28 November 2020|title=Drum rolls! 🥁 Introducing the Winners of The Future Awards Africa #TFAA2020|url=https://www.bellanaija.com/2020/11/the-future-africa-awards-2020-winners/|access-date=2 March 2021|website=BellaNaija|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 November 2020|title=FULL LIST: Mr. Macaroni, Rema, Sam Adeyemi win big at TFAA 2020|url=http://lifestyle.thecable.ng/full-list-mr-macaroni-rema-sam-adeyemi-win-big-at-tfaa-2020/|access-date=2 March 2021|website=TheCable Lifestyle|language=en-US}}</ref> |- |[[City People Entertainment Awards|City People Music Award]] |Comedy Act of the Year |{{Won}} |<ref>{{Cite web|date=7 December 2020|title=Winners Emerge At 2020 City People Music Awards [Full List]|url=http://www.citypeopleonline.com/winners-emerge-at-2020-city-people-music-awards-full-list/|access-date=2 March 2021|website=City People Magazine|language=en-US}}</ref> |- |2021 |Net Honours |Most Popular Comedian |{{nom}} |<ref>{{Cite web|title=Net Honours – The Class of 2021|url=https://thenet.ng/net-honours-class-of-2021/|access-date=7 September 2021|website=Nigerian Entertainment Today|language=en-US}}</ref> |- |2022 |[[2022 Africa Magic Viewers' Choice Awards|Africa Magic Viewers' Choice Awards]] |Best Online Social Content Creator |{{nom}} |<ref>{{Cite news |title=2022 Africa Magic Awards Nominees don land- See who dey list |work=BBC News Pidgin |url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-60818021 |access-date=2022-03-26}}</ref>''<ref name=":2">{{Cite news |title=Stan Nze, Osas Ighodaro win big - Full list of all di winners from 2022 AMVCA |work=BBC News Pidgin |url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-61452928 |access-date=2022-05-15}}</ref>'' |- |2021 |Gage Awards |Online Comedian of the Year |{{Won}} |<ref>{{Cite web |date=2021-02-22 |title=Mr Macaroni, Nengi, Erica, Aisha Yesufu, Airopay make Gage awards 2021 nomination |url=https://guardian.ng/appointments/c29-appointments/mr-macaroni-nengi-erica-aisha-yessufu-airopay-make-gage-awards-2021-nomination/ |access-date=2022-10-27 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> |} == Kundivihira == * [[List of Nigerian comedians]] == Lihi pahi == {{reflist}} == External links == * {{IMDb name|id=12354481}} *{{official website|https://mrmacaronitv.com}} {{authority control}} [[Category:1993 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Nigerian male comedians]] [[Category:Redeemer's University Nigeria people]] [[Category:Nigerian Internet celebrities]] [[Category:21st-century Nigerian male actors]] [[Category:Nigerian male film actors]] [[Category:Nigerian activists]] [[Category:Actors from Ogun State]] [[Category:People from Ogun State]] [[Category:Yoruba actors]] [[Category:Nigerian comedians]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] qxu7l8bolgkemfvkpoz5kpr6g2mhsbx Condom 0 32640 143972 135863 2026-07-15T12:54:14Z Yakubu Asana Neena 8847 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */ 143972 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''Condom''' nyɛla binshɛli bini mali piriti tooni di yi niŋ ka paɣa mini [[doo]] yen laɣim, din yen gu ka taɣi puli bee paɣa ni doo laɣambu doriti.<ref name="Hat2007">{{Cite book|last=Hatcher|first=Robert Anthony|last2=M.D|first2=Anita L. Nelson|title=Contraceptive Technology|date=2007|publisher=Ardent Media|isbn=9781597080019|pages=297–311|url=https://books.google.com/books?id=txh0LpjjhkoC&pg=PA297|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918185600/https://books.google.com/books?id=txh0LpjjhkoC&pg=PA297|archive-date=2017-09-18}}</ref> Di mali paɣaba ni dabba dini.<ref name="WHO2008">{{Cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=372}}</ref> Di yi niŋ ka di piri vienyɛla ,paɣaba ban mama piriti condomnima puli kpiɣibu tomi, ka di nyɛla kobigi puuni vaabu buyi ni ka bi ni tooi kpiɣi puli yuuni ni.<ref name="Hat2007" /> Niriba ban laɣindi yi zoogi ka bi piritili, di nyɛla din guriba ka chɛri laɣambu doriti kamani HIV/AIDS, hepatitis B ni din pahi pahi.<ref name="Hat2007" /> Di lahi bori gubu biɛla n tiriba ka chɛri doriti kamani "genital herpes" , "human papillomavirus(HPV)", ni syphilis.<ref name="Hat2007" /> Dabba condom ŋo nyɛla doo ni yen zaŋ shɛli n piri o tooni, poi ka o mini paɣa naa yi laɣim, ka di nye din taɣiri manee ka di ku kpe paɣa maa tooni.<ref name="Hat2007" /><ref name="Sp2011" /> Dabba dina maa nyɛla bini mali roba bali shɛli din yuli nye "latex" la n maana, saha shɛŋa bi mali "polyurethane", "polyisoprene", bee piɛɣu binyori.<ref name="Hat2007" />Dabba dini maa piribu bi to, ka lahi niŋ bayaana, ka di yɛligola nye din bi galisi.<ref name="Hat2007" /> Ninvuɣ<nowiki>'shɛba ban ningbuna mini roba ''</nowiki>latex" nyɛla ban simsi ni bi mali bini zaŋ polyurethane ni din pahi pahi n mali kuri bi bukaata. or other <ref name="Hat2007" /> Paɣaba dina maa nyɛla bini zaŋ "polyurethane" n mali shɛli, ka be ni tooi di zaɣ'yini n ku bukaata bu shɛm zuɣu.<ref name="Sp2011">{{Cite book|last=Speroff|first=Leon|last2=Darney|first2=Philip D.|title=A Clinical Guide for Contraception|date=2011|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9781608316106|pages=305–307|url=https://books.google.com/books?id=f5XJtYkiJ0YC&pg=PT420|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114203840/https://books.google.com/books?id=f5XJtYkiJ0YC|archive-date=2016-11-14}}</ref> Condomnima ŋo piribu nyɛla din pili tum yuuni 1564.<ref name="Hat2007" /> Ka bi ni zaŋ loba mali shɛŋa la daa yina yuuni 1855, n zaŋ bini zaŋ "latex" mali shɛŋa la pa yuuni 1920 saha.<ref name="Al2011">{{Cite book|last=Allen|first=Michael J.|title=The Anthem Anthology of Victorian Sonnets|date=2011|publisher=Anthem Press|isbn=9781843318484|page=51|url=https://books.google.com/books?id=GQxdE8Ryz9YC&pg=PR51|language=en}}</ref><ref name="Mc2000">{{Cite book|last=McKibbin|first=Ross|title=Classes and Cultures: England 1918–1951|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198208556|page=305|url=https://books.google.com/books?id=xYuoPxzjnXUC&pg=PA305|language=en}}</ref>Di nyɛla din pahi duniya yaanga zuɣu alaafeei tuma duu "World Health Organization" ni pu ti shɛŋa ni di niŋ talahi la puuni yini. Di nyɛla binshɛli niriba ban be tingbana din lɛbigi ni zoogi ka bi mali kuri bukaata n gari tigbana din be lɛbigi.<ref name="Ch2012">{{Cite book|last=Chen|first=Lincoln C.|last2=Amor|first2=Jaime Sepulveda|last3=Segal|first3=Sheldon J.|title=AIDS and Women's Reproductive Health|date=2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781461533542|page=6|url=https://books.google.com/books?id=8KWvBQAAQBAJ&pg=PA6|language=en}}</ref> == References == <references /> [[Pubu:Translated from MDWiki]] 8mxq9uy3ptvo9x9pgho8wdheijeaqx4 Nyakijima River 0 33289 144025 138937 2026-07-16T00:31:26Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144025 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{short description|River in Burundi}} {{Infobox river | name = Nyakijima River | native_name = {{native name|fr|Rivière Nyakijima}} | name_other = Nyacijima River | name_etymology = | nickname = | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = Burundi | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | pushpin_map_alt = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Burundi]] | subdivision_type2 = [[Provinces of Burundi|Provinces]] | subdivision_name2 = [[Ngozi Province|Ngozi]], [[Kayanza Province|Kayanza]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{cvt|28.9|km}}{{sfn|Linke|Lehner|Ouellet Dallaire|Ariwi|2019}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= Mouth{{sfn|Linke|Lehner|Ouellet Dallaire|Ariwi|2019}} | discharge1_min = {{cvt|0.636|m3|adj=ri3|sigfig=4}} | discharge1_avg = {{cvt|2.039|m3|adj=ri2|sigfig=4}} | discharge1_max = {{cvt|4.54|m3|adj=ri2|sigfig=4}} <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = [[Commune of Busiga]] | source1_coordinates= {{coord|2|52|58|S|29|43|4|E}} | source1_elevation = {{cvt|1707|m}} | mouth = [[Kinyankuru River]] | mouth_location = [[Commune of Gashikanwa]] (Border) | mouth_coordinates = {{coord|-2.969615|29.928011|display=it}} | mouth_elevation = {{cvt|1531|m}} | progression = Kinyankuru → [[Ruvubu River|Ruvubu]] → [[Kagera River|Kagera]] → [[Lake Victoria]] → [[White Nile]] → [[Nile]] → [[Mediterranean Sea]] | river_system = | basin_size = {{cvt|238.6|km2}}{{sfn|Linke|Lehner|Ouellet Dallaire|Ariwi|2019}} | basin_landmarks = | basin_population = 250,000{{sfn|Liu|Cao|Li|Jie|2024}} | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Nyakijima Mɔɣili''' ({{langx|fr|Rivière Nyakijima}}), bee '''Nyacijima Mɔɣili''', nyɛla mɔɣili din be Burundi, di nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti [[Kinyankuru River]]. ==Course== Nyakijima Mɔɣili ŋɔ nyɛla din waligi tiŋ yuli booni Gashikanwa bahi wulinpuhili ka chɛ tiŋ yuli booni Ngozi bahi wulinluhili.{{sfn|Ngozi DMA}} MƆɣili maa nyɛla din piligi Ngozi wulinluhili polo ka nyɛ din zori chani n ti chirigiri [[Nyamuswaga River]]. Di nyɛla din zori chani n ti luri [[Kinyankuru River]].{{sfn|Ngozi DMA}} Kinyankuru mɔɣili ŋɔ gba nyɛla mɔɣ'bila zaŋ n ti Ruvubu mɔɣili.{{sfn|Investment opportunities in renewable energy}} ==Environment== Nyacijima mɔɣili Ŋɔ tiŋgbani maa ni polo ŋɔ nyɛla bɛ ni mali shɛli niŋdi pukparilim ka sari tihi.{{sfn|nasalandcover}} Nyacijima ŋɔ yaɣili maa nyɛla din mali slo pam kamani niriba kɔbisinahi ni pihinahi ni ayi "per square kilometer" bin din gbaai yuuni 2016.{{sfn|nasapop}} Lala yaɣili maa nyɛla din mali tulim kamani {{convert|19|C}} yuuni puuni. Goli shɛli din mali tulim pam nyɛ Silimiin goli September, di ni ka tulim nyɛ {{convert|21|C}} ka goli shɛli puuni maasim ni beni pam nyɛ Silimiin goli April ni {{convert|17|C}}.{{sfn|nasa}} Lala yaɣili maa lahi nyɛla din nayri sa'kom yuuni puuni kaman {{convert|1,149|mm}}. Goli shɛli puuni bɛ ni nyari sa'kom pam lala yaɣili ŋɔ nyɛ Silimiin goli December ni {{convert|175|mm}} ka goli shɛli puuni lala yaɣili ŋɔ ni bi tooi nyari sa'kom nyɛ Silimiin goli July ni {{convert|1|mm}}.{{sfn|nasarain}} ==Pukparilim == Nyacijima mɔɣili ŋɔ shee nyɛla din mali yikanima kamani kɔbisinahi ni pihinu ka bɛ ni tooi mali lala polo ŋɔ kɔri bindira shɛli tooi nyɛ Shinkaafa, bɛ kɔrilimi la Ngozi yaɣili.{{sfn|Lamentations des riziculteurs}} Silimiin goli November yuuni 2019 [[Pascal Nyabenda]], zuɣulan zaŋ n ti National Assembly nyɛla ŋun daa chaŋ Nyavyamo Marsh shɛli Prodema mini Prodefi lin Ruhororo ''colline ni daa piligi shɛli''. Di nyɛla din galisim paai kamani yikanima kɔbisinu ni pihita ni anii.{{sfn|Descente conjointe sur terrain}} ==Lihimi m pahi == *[[List of rivers of Burundi]] ==Kundivihira == {{reflist|25em}} ==Din yi shɛli na == {{refbegin}} *{{citation |url=https://burundi-eco.com/alimentation-en-eau-potable-un-secteur-presque-oublie/ |accessdate=2024-09-01 |title=Alimentation en eau potable : un secteur presque oublié |date=23 February 2024 |work=Burundi Eco|ref={{harvid|Alimentation en eau potable}} }} *{{citation |url=https://assemblee.bi/archive/spip.php?page=imprimer&id_article=2119 |accessdate=2024-09-01 |language=fr |title=Descente conjointe sur terrain des Députés et des hauts cadres du ministère de l’Environnement, de l’agriculture et de l’élevage |publisher=National Assembly of Burundi |ref={{harvid|Descente conjointe sur terrain}} |archive-date=2024-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240901221532/https://assemblee.bi/archive/spip.php?page=imprimer&id_article=2119 |url-status=dead }} *{{citation |url=https://proreds.eu/wp-content/uploads/2014/02/Investment-opportunities-in-renewable-energy-Burundi.pdf |accessdate=2024-08-31|page=14 |title=Investment opportunities in renewable energy Burundi |publisher=Minister for Energy and Mines |date=October 2012 |ref={{harvid|Investment opportunities in renewable energy}} }} *{{citation |url=https://abpinfo.bi/2023/01/04/lamentations-des-riziculteurs-du-marais-de-nyacijima/ |accessdate=2024-09-01 |language=fr |title=Lamentations des riziculteurs du marais de Nyacijima |date=4 January 2023 |work=Agence Burundais de Presse |ref={{harvid|Lamentations des riziculteurs}} }} *{{citation |last1=Linke |first1=Simon |last2=Lehner |first2=Bernhard |last3=Ouellet Dallaire |first3=Camille |last4=Ariwi |first4=Joseph |last5=Grill |first5=Günther |last6=Anand |first6=Mira |last7=Beames |first7=Penny |last8=Burchard-Levine |first8=Vicente |last9=Maxwell |first9=Sally |last10=Moidu |first10=Hana |last11=Tan |first11=Florence |last12=Thieme |first12=Michele |date=2019-12-09 |title=Global hydro-environmental sub-basin and river reach characteristics at high spatial resolution |url=https://www.nature.com/articles/s41597-019-0300-6 |journal=Scientific Data |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-019-0300-6 |issn=2052-4463 |pmc=6901482 |pmid=31819059}} *{{Citation |last=Liu |first=Luling |title=A 31-year (1990–2020) global gridded population dataset generated by cluster analysis and statistical learning |date=2024-01-24 |volume=11 |issue=1 |doi=10.1038/s41597-024-02913-0 |issn=2052-4463 |pmc=10808219 |pmid=38267476 |last2=Cao |first2=Xin |last3=Li |first3=Shijie |last4=Jie |first4=Na}} *{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |accessdate=30 January 2016 |ref={{harvid|nasapop}} |publisher=NASA/SEDAC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archivedate=9 February 2016}} *{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |accessdate=30 January 2016 |ref={{harvid|nasa}} |publisher=NASA |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archivedate=28 November 2017}} *{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM) |ref={{harvid|nasarain}} |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |accessdate=30 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |archivedate=19 April 2019}} *{{citation|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification |accessdate=30 January 2016 |ref={{harvid|nasalandcover}} |publisher=NASA/MODIS |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |archivedate=28 February 2016}} *{{citation |url=https://www.iwacu-burundi.org/un-procede-innovateur-dirrigation-pour-mettre-fin-a-la-faim/ |accessdate=2024-09-01 |language=fr |last=Ndabashinze |first=Rénovat |title=Un procédé innovateur d’irrigation pour mettre fin à la faim |work=Iwacu |date=25 January 2019 }} *{{citation |url=https://maps.lib.utexas.edu/maps/topo/burundi/ngozi-burundi-50k-4775ii-1981.pdf |accessdate=2024-09-01 |title=Ngozi |publisher=United States Government Defense Mapping Agency |year=1994 |ref={{harvid|Ngozi DMA}} }} {{refend}} [[Category:Rivers of Burundi]] [[Category:Ngozi Province]] == Kundivihira == itl7lp84wo7052rv1mdxtuhrebyuet6 Yɛltɔɣa taɣimalisi - Sanzali 0 33489 143999 143621 2026-07-15T14:15:28Z Ubdul Majeed 7421 143999 wikitext text/x-wiki '''Sanzali''' Tingbani kuuya kiri kiri ka kurigu Kobilisi nyuuya, kulibona ŋuna m bilanyɛra Nahkpariba suhu gabindi ka nihi laan dini gari lala Bɛ dangili moɣu zaa ka bi gbaai lahibali ka pili bɛ suhiri bɔhibu Nihi va n gili kuligini girigiri n ti maai n zani nyiɛm Nahkpariba birimya dama bɛ wahala zaa bahiyoli Sanzali zaniya! Ka pukpariba ni mii bɛ maŋ zaa Puzuri pili kuuibu, ka bɛ bindira meei gba pili naaibu Yili yidaan paɣa pili tiɛha dama o ʒiɛri kpalim la biɛla   Yili yidana koŋ o ni gbaari shɛm dama o zaŋ o buni gbaliŋ chaŋ n ti biri tingbani   Saa kpaɣi pani zuɣusaa n zahisi lubu na Ka daadama ni binkɔbiri zaa niŋdi halaka ni gindi tingbani yaaŋa zuɣu   Sanzali zaniya! Ka Naa mini o kpambaliba gbaai saawara din ka naabu   Bɛ mali tingbana hali ka di ti wum ba   Ka bɛ buɣim baɣisi hali ka bɛ nyee ti nyoni Ni tiŋ bia n tum taali ka di mali nahindi tiŋ zaa O zaŋ la paɣa doni? O zu mii? So mi bi mi!! Baɣa buɣisi chiba nima mo ni je ka koŋ taali maa ni nyɛ shɛli   Saa ku n-sabigi ka sokam suhupiɛlli ka ŋmali   Ka paɣiba mali bɛ kɔ ŋmana zali ni guhiri o luna Pukpariba zaa yiɣisi puuni ni labi yiŋa Daabihi kahiri bɛ nema daani, ni dama ni saa beni   Saa kumya ka sihisi o loŋni Ka bembe n-ti balana ni kom, kom din ka ŋmali   Pukpariba suhu maa ya   Nahkpariba wahala baligi ya Maa mini o kpambaliba niŋ m bo yaaŋa Yili yidana mini o malibu ni maa ya bom ka yaɣiri la   Saa luna ka pukpariba di n tihi ka guui kpaai bahi   q6x2h1rrv631b9ewb7kiq0usdiapgle 144000 143999 2026-07-15T16:31:28Z Mbahayam 8851 Added text 144000 wikitext text/x-wiki '''Sanzali''' Tingbani kuuya kiri kiri ka kurigu Kobilisi nyuuya, kulibona ŋuna m bilanyɛra Nahkpariba suhu gabindi ka nihi laan dini gari lala Bɛ dangili moɣu zaa ka bi gbaai lahibali ka pili bɛ suhiri bɔhibu Nihi va n gili kuligini girigiri n ti maai n zani nyiɛm Nahkpariba birimya dama bɛ wahala zaa bahiyoli Sanzali zaniya! Ka pukpariba ni mii bɛ maŋ zaa Puzuri pili kuuibu, ka bɛ bindira meei gba pili naaibu Yili yidaan paɣa pili tiɛha dama o ʒiɛri kpalim la biɛla   Yili yidana koŋ o ni gbaari shɛm dama o zaŋ o buni gbaliŋ chaŋ n ti biri tingbani   Saa kpaɣi pani zuɣusaa n zahisi lubu na Ka daadama ni binkɔbiri zaa niŋdi halaka ni gindi tingbani yaaŋa zuɣu   Sanzali zaniya! Ka Naa mini o kpambaliba gbaai saawara din ka naabu   Bɛ mali tingbana hali ka di ti wum ba   Ka bɛ buɣim baɣisi hali ka bɛ nyee ti nyoni Ni tiŋ bia n tum taali ka di mali nahindi tiŋ zaa O zaŋ la paɣa doni? O zu mii? So mi bi mi!! Baɣa buɣisi chiba nima mo ni je ka koŋ taali maa ni nyɛ shɛli   Saa ku n-sabigi ka sokam suhupiɛlli ka ŋmali   Ka paɣiba mali bɛ kɔ ŋmana zali ni guhiri o luna Pukpariba zaa yiɣisi puuni ni labi yiŋa Daabihi kahiri bɛ nema daani, ni dama ni saa beni   Saa kumya ka sihisi o loŋni Ka bembe n-ti balana ni kom, kom din ka ŋmali   Pukpariba suhu maa ya   Nahkpariba wahala baligi ya Maa mini o kpambaliba niŋ m bo yaaŋa Yili yidana mini o malibu ni maa ya bom ka yaɣiri la   Saa luna ka pukpariba di n tihi ka guui kpaai bahi   == Kundivihira == 8wcwsizclv3wbjktf0117caw7aqwlpm Afang soup 0 33539 144045 143868 2026-07-16T09:31:10Z Maltima Rabia 5146 Correct a word 144045 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, zahim, (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, naanzua, kom ni vaɣu, afang vari, alibalisa, yalim, ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Kundivihira == <references /> 2wvlkh6k03ihnzp8myctiq1lcpxoite 144046 144045 2026-07-16T09:32:25Z Maltima Rabia 5146 Linked 144046 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, naanzua, kom ni vaɣu, afang vari, alibalisa, yalim, ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Kundivihira == <references /> j5v6upomh8o49nd1wexk9bsn6rsypol 144047 144046 2026-07-16T09:32:47Z Maltima Rabia 5146 Linked 144047 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, alibalisa, yalim, ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Kundivihira == <references /> c92zwp2txikwtqw8yy5vrhlsi2pozcj 144048 144047 2026-07-16T09:33:13Z Maltima Rabia 5146 Linked 144048 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, alibalisa, [[yalim]], ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Kundivihira == <references /> pefkknce8jnelnd2udla1c1ondyxqsy 144049 144048 2026-07-16T09:33:36Z Maltima Rabia 5146 Added links 144049 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, [[alibalisa]], [[yalim]], ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Kundivihira == <references /> dg1m60nvsfyjpvboazkpwts6hfpv6i3 144050 144049 2026-07-16T09:42:59Z Maltima Rabia 5146 Added heading 144050 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, [[alibalisa]], [[yalim]], ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Anfooni nima == == Kundivihira == <references /> 5udqa3pl6xs821ru4935fhoe4d2v53e 144051 144050 2026-07-16T09:44:20Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144051 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, [[alibalisa]], [[yalim]], ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Afangsoup1.jpg|left|thumb]] == Kundivihira == <references /> 2sk81owubk5wjp4nvagl6ek7tx4awmw 144052 144051 2026-07-16T09:51:59Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144052 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, [[alibalisa]], [[yalim]], ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Afangsoup1.jpg|left|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Afang Soup.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == <references /> jlctachgrlf980au870gv6jk3g6jo5n 144053 144052 2026-07-16T09:53:59Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144053 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, [[alibalisa]], [[yalim]], ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Afangsoup1.jpg|left|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Afang Soup.jpg|center|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Afang soup.jpg|left|thumb]] == Kundivihira == <references /> bdedct2fuz0qdex755lw57vrnl0xms5 144054 144053 2026-07-16T09:54:59Z Maltima Rabia 5146 Added content 144054 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, [[alibalisa]], [[yalim]], ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Afangsoup1.jpg|left|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Afang Soup.jpg|center|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Afang soup.jpg|left|thumb]] Afang ʒiɛri == Kundivihira == <references /> g5d771ndrymsj5ii9s70u9azx8d16ri 144055 144054 2026-07-16T09:56:54Z Maltima Rabia 5146 144055 wikitext text/x-wiki {{databox}} '<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Afang soup''' nyɛla ʒiɛvari ka Efik nima ban be kuliga duli lmaa duɣiri li, [[Nigeria]] tingbanni. Lala ʒiɛri ŋɔ lahi nyɛla din nye ʒiɛri n-ti Oron niriba bam be Akwa Ibom State<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/202068-nollywood-actress-omoni-oboli-falls-love-afang-soup.html|access-date=2026-07-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Badiru|first=Deji|url=https://books.google.com.gh/books?id=pDj5SB3KF8UC&q=afang+soup&pg=PA40&redir_esc=y#v=snippet&q=afang%20soup&f=false|title=Isi Cookbook: Collection of Easy Nigerian Recipes|last2=Badiru|first2=Iswat|date=2013-02-19|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-7671-7|language=en}}</ref>. Ibibio niriba bam be Akwa Ibom zaŋla lala ʒiɛri maa ka di lebi bɛ kali bindirigu.<ref>{{Cite news|title=Top Exotic Nigerian Dishes You Must Taste This Week|language=en-US|newspaper=Nigerian Bulletin|url=https://www.nigerianbulletin.com/threads/top-exotic-nigerian-dishes-you-must-taste-this-week.188054/|access-date=2017-02-20}}</ref> Bɛ tooi dirili li mi yiŋa, shɛlini mi [[amiliya]] yiya, [[dɔɣim]] yiya [[Chuɣu|churi puhibuni,]]<nowiki/>kuyiya,ni suunayiyanima,ka tooi zooi ka di diri [[Nigeria]] wulinluhili polo. Afang ʒiɛri maa nyɛla din nyaɣisi pam ka di duɣibu dii pala din diri liɣiri. == Di Neen Bora == Bɛ ni mali ziɛri ziɛri shɛli n duɣiri afang ziɛri maa n nyɛ: naɣ' nimdi, [[zahim]], (zaɣ' kuma mini zaɣ' maha), kpa ziɛɣu, [[naanzua]], kom ni vaɣu, afang vari, [[alibalisa]], [[yalim]], ni binnyɔma.<ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Di duɣibu == A yɛn zaŋla naanzuwa mini bim n gabi taba ni n tamli ka di biigi. Ka a zaŋ kpam la gba n tam ka di gba biigi, ka a niŋ alibalisa n niŋ kamani minti yin sunsuuni, ka a niŋ zahim niŋ, ni nimdi kam ani pun duɣi, ka niŋ binnyɔma niŋ. Ka dam dam n gabi tabani ka naan yi zaŋ afang vari maa n niŋ, ka dam dam di gba, ka piigi buɣim maa ka che bela kamani minti ayi pɔi ka naan yi kpihim buɣum maa zaa ka suugi a ziɛri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=Jibril|first=Mutalib|date=2026-05-15|title=How to prepare a low-budget afang soup with in 2026|url=https://tribuneonlineng.com/how-to-prepare-a-low-budget-afang-soup-with-in-2026/|access-date=2026-07-02|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Afangsoup1.jpg|left|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Afang Soup.jpg|center|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Afang soup.jpg|left|thumb|220x220px]] Afang ʒiɛri == Kundivihira == <references /> r5qugrn3w0nbfg8u12nprgdgz39ofw5 Banga soup 0 33552 144056 142229 2026-07-16T10:03:54Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144056 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px]] == Kundivihira == 5w9cs6438ov5c5vkp3pzdt3akt7jooc 144057 144056 2026-07-16T10:08:57Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144057 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == shozfd2tc9zrnhjoocpqk683cm46eoy 144058 144057 2026-07-16T10:16:19Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144058 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == 3es4aychrfze71i62sfevjzcin3km90 144059 144058 2026-07-16T10:22:56Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144059 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px]] == Kundivihira == 4pdy3n8qoinjj72nn3c3ysbs6e86vre Nsala soup 0 33559 144024 142790 2026-07-16T00:21:51Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144024 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nsala ʒiɛri'''  wumma , bini lahi mi shɛli "'''white soup'''" maa, ka Igbo nim mi bolindili ofe nsala<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Guardian|date=2021-03-28|title=How to Make Ofe Nsala (White Soup)|url=https://guardian.ng/life/how-to-make-ofe-nsala-white-soup/|access-date=2026-07-04|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> nyɛla bindiri shɛli dini yina eastern yaɣali [[Nigeria]] tiŋgbani.<ref>{{Cite web|last=Okelenyi|first=Bill|date=2023-09-29|title=Nsala Soup: All You Need to Know About White Soup - OneTouch.ng|url=https://onetouch.ng/1915/ofe-nsala-soup-white-soup/|access-date=2026-07-04|language=en-GB}}</ref> Di ʒiɛvari kpeeni n nyɛ [[zahim]] shɛli bini bolin catfish maa din nyɛ din tiri ʒiɛri maa nyɛmsim din yi di ko. Di nyɛla bini lahi ŋahiri [[nyuli]] bee [[bankani]] bihi n ti pahi utazi vari niŋdi shɛli ni. Nsala nyɛla din bi ka Afia Efere din nyɛ din yoli Efik zuliya ni maa.<ref>{{Cite web|date=2014-11-06|title=How to prepare nsala soup with goat meat/Chicken meat|url=https://africandelicacy.wordpress.com/how-to-prepare-nsala-soup-with-goat-meat/|access-date=2026-07-04|website=TASTY AFRICAN TRADITIONAL DELICACIES!!!|language=en}}</ref> Bini bolindili white soup maa bi shɛli na ka di nyɛl bini bi niŋdi mamʒi n niŋdi dini maa di duɣibu shɛ kamani bi kali ʒiɛri shɛŋa din pahi. Bini doli soli shɛli n duɣirili ka bi niŋdi mamʒi n pahira maa nyɛla din chɛ ka di pɛila, ka gberisa, di gberisim maa yila nuli shɛŋa bini niŋ niŋdini maa.<ref>{{Cite web|title=Authentic Ofe Nsala (White Soup) Recipe – Light, Comforting & Flavorful {{!}} Joyful Cook|url=https://joyfulcook.com/recipe/ofe-nsala-soup/|access-date=2026-07-04|language=en-US}}</ref> == Recipe == Ʒiɛgbaŋ shɛŋa bini niŋdi pahiri n duri ʒiɛri ŋɔ n nyɛ igiri bee iru, utazi, catfish, nuli, [[yalim]], maagi, zahim ŋɔra mini zahim kuma. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini diri shɛli ni sakɔro, eba, semolina, semovita, bee bindiri shɛli bini muni ka bi dirili ni kom bee binyorili shɛli ani bora.<ref>{{Cite web|title=Nsala Soup|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/nsala-soup/|access-date=2026-07-04|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref> Ʒiɛri ŋɔ ʒiɛgbaŋ kpeeni nyɛla nuli mini catfish. Catfish n kuli  nyɛ yɛli kpeeni pam, amaa saha shɛŋa bi tooi niŋdi nimdi n niŋdi dini kamani bua nimdi, noo nimdi mini tripe.<ref>{{Cite news|last=Brown|first=Ed|date=2019-08-24|title=Nsala Soup (White Soup): How to Cook Ofe Nsala|language=en-US|work=Royac Shop|url=https://www.royacshop.com/2072-nsala-soup-white-soup-how-to-cook-ofe-nsala.html|access-date=2026-07-04|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209114208/https://www.royacshop.com/2072-nsala-soup-white-soup-how-to-cook-ofe-nsala.html|url-status=dead}}</ref> == Di ni mali alaafee shɛm == Nsala nyɛla ʒiɛri shɛli din mali alaafee yɛli bora kamani Vitamin C, Protein, Omega ʒ fatty acid, selenium, phosphorus, carbohydrates, fiber, potassium, vitamin B12 n ti pahi amino acid pam.<ref>{{Cite web|last=Nwokolo|first=Collins|date=2021-09-22|title=8 Accurate Health Benefits of Nsala Soup|url=https://healthguide.ng/health-benefits-of-nsala-soup/|access-date=2026-07-04|website=Health Guide NG|language=en-US}}</ref> Di nyɛla din kariti waari, ka bi yi za uzazi ʒi n duɣili di nyɛla din mali antioxidant din guri ka taɣiri ti niŋgbena ka chɛ cancer ka kpaŋsiri suhu daa alaafee.<ref>{{Cite web|last=Adesina .O (Teekay)|date=2023-06-30|title=What are the Health Benefits of Uziza Seeds|url=https://www.withinnigeria.com/piece/2023/06/30/what-are-the-health-benefits-of-uziza-seeds/|access-date=2026-07-04|website=PIECE — WITHIN NIGERIA|language=en-US}}</ref> Ʒiɛri ŋɔ nyɛla paɣa duɣiso nim ni diri shɛli ni di ku bi pulini yuma.<ref>{{Cite web|last=Osewezina|first=Williams|date=2023-03-28|title=Real White Soup [Nsala] Ingredients, Spices {{!}} Health Benefits|url=https://sohealthyng.com/real-white-soup-nsala-ingredients-spices-health-benefits/|access-date=2026-07-04|website=So Healthy|language=en-GB}}</ref> Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni nanzua shɛli bini boli negro pepper, bini yɛli ni shɛli nyɛla din paɣuri pulini maa.<ref>{{Cite journal|last=Adetunji|first=Ademola|last2=Wewers|first2=F|last3=Giwa|first3=Abdur-Rahim|date=2020-06-20|title=Assessment of Negro pepper (Xylopia aethiopica) Fruit extracts as Corrosion Inhibitors for Mild Steel|url=https://www.researchgate.net/publication/342335060_Assessment_of_Negro_pepper_Xylopia_aethiopica_Fruit_extracts_as_Corrosion_Inhibitors_for_Mild_Steel?__cf_chl_rt_tk=mc9T1Yss0wliMNlUhdw0zO2xdvYl.JEMQCJGtOZ5j1Q-1783198628-1.0.1.1-ZHUEttQrAMLYaXKS8kbPo3j44jLP__RngbKag13MwGE|pages=1100–1111}}</ref> Negro nanzua nyɛla bini mali shɛli kuri bukaata ka di nyɛla din nyɛ tim maa zuɣu, n tibiri puuni doro bee  suhuni doro.<ref>{{Cite web|last=David|first=Samuel|date=2023-09-28|title=Uda Seed (Negro Pepper): 12 Health Benefits, Uses & Side Effects|url=https://www.withinnigeria.com/piece/2023/09/28/uda-seed-negro-pepper-12-health-benefits-uses-side-effects/|access-date=2026-07-04|website=PIECE — WITHIN NIGERIA|language=en-US}}</ref> == Lahi nyama == * Afia Efere * List of soups == Kundivihira == 3pke3ed8u98y0i3o1b9kld54cyz8d4b Pastilla 0 33574 144027 143897 2026-07-16T01:35:53Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144027 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Pastilla''' ({{langx|ar|بسطيلة|basṭīla}}, ka bɛ lahi boonili '''bastilla'''<ref>{{Cite news|title=Learn to Make Traditional Moroccan Chicken Bastilla (Chicken Pie)|language=en|work=The Spruce Eats|url=https://www.thespruceeats.com/chicken-bastilla-recipe-2394641|access-date=2026-07-14|archive-date=2025-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329185527/https://www.thespruceeats.com/chicken-bastilla-recipe-2394641|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Plum|date=2019-07-01|title=Traditional Chicken Bastilla of Morocco|url=https://foodwaysandmemes.com/traditional-chicken-bastilla-of-morocco/|access-date=2026-07-14|website=Food Ways and Memes|language=en-US}}</ref>bee '''North African pie''') di nyɛla nimdi bee [[kom]] ni bindira maa shɛli m be Maghrebi bindira puuni ka bɛ niŋdi li ni ''warqa'' dough ({{lang|ar|ورقة}}), din ŋmani filo la. [[Morocco]] nima bindir' gahindili n bala, ni Algeria ni Tunisia.<ref>{{Cite book|last=Albala|first=Ken|url=https://books.google.com.gh/books?id=NTo6c_PJWRgC&pg=PA8&redir_esc=y|title=Food Cultures of the World Encyclopedia: [4 Volumes]|date=2011-05-25|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-0-313-37626-9|language=en}}</ref> Shɛli polo di mali balibu balibu ka bɛ mili malsouka.<ref>{{Cite book|last=Marks|first=Gil|url=https://books.google.com.gh/books?id=gFK_yx7Ps7cC&redir_esc=y|title=Encyclopedia of Jewish Food|date=2010-11-17|publisher=HMH|isbn=978-0-544-18631-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=TAJIK-PASTILLA BÔNOISE PIGEONS ET NOIX|url=https://cuisinebonoisedezika.blogspot.com/2020/02/tajik-pastilla-bonoise-pigeons-et-noix.html|access-date=2026-07-15|website=TAJIK-PASTILLA BÔNOISE PIGEONS ET NOIX}}</ref> Di yoli yila poloni ka di nyɛla yɔriba nbkana n ti zini France, Israel, ni North [[America]] nbyihili na. == Taarihi == Lala yuli maa yila Spanish bachi ni na ''pastilla'', ka di gbunni nyɛ"zaɣ' kpulibila" "bindir' kpulli".<ref>{{Cite web|title=CliffordAWright.Com|url=https://cliffordawright.com/caw/food/entries/display.php/topic_id/3/id/66|access-date=2026-07-15|website=cliffordawright.com|language=en}}</ref> Taarihi tira Anny Gaul attests buku maani wuhiya ni din gbubi "bi tinduli din ŋmani binshɛli din tabi sarika shɛli ni din be yira" 13th century saha maa Andalusi duɣibu bukunima ni kamani, ibn Razīn al-Tujībī's {{lang|ar|فضالة الخوان في طيبات الطعام والألوان}} {{transliteration|ar|fuḍālat al-k̲iwān fī ṭayyibāti ṭ-ṭaʿāmi wa-l-ʾalwāni}}.<ref>{{Cite web|last=ahmet|date=2019-11-27|title=Bastila and the Archives of Unwritten Things|url=https://themaydan.com/2019/11/bastila-and-the-archives-of-unwritten-things/|access-date=2026-07-15|website=Maydan|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fuḍālat al-k̲iwān fī ṭayyibāt al-ṭaʻām wa-al-alwān : ṣūra min fann al-ṭabk̲ fī al-Andalus wa-al-Maġrib fī bidāyat ʻaṣr Banī Marīn li-Ibn Razīn al-Tuǧībī {{!}} WorldCat.org|url=https://search.worldcat.org/title/776451991|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org|language=en}}</ref> Ken Albala yɛliya, ni pastilla maa ni di binshɛɣu kam nyɛla din daa zaŋla Morocco ka di nyɛla Musulinima shɛba ban daa zo al-Andalus 16th century maa sahakam di nyɛla [[Morocco]] nima ni daa karimba. == Nohi pastilla == [[//en.wikipedia.org/wiki/File:بسطيلة_د_الدجاج.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%84%D8%A9_%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%AC%D8%A7%D8%AC.jpg|thumb|A slice of chicken pastilla]] Nohi pastilla nyɛla bɛ ni niŋ shɛli ka di, amaa noo nimdi ka shɛba tooi mali n niŋdi li saha ŋɔ. bɛ zaŋla binnyaɣisa ni binnyɔma n laɣim taba niŋli, bɛ yem duɣili a nimdi maa ka niŋ binnyɔma n niŋ dinni, bɛ ŋmahiri ŋmahiri la nimdi maa ka pahi cinnamon, ni sichiri. Bɛ yi naai bɛ niŋdila bɔra n niŋ noo maa. Ka ŋmahi ŋmahi alibalisa n niŋ, kom, ni binnyɔma ka che li ka di niŋ zaa. Di yi maai naai, bɛ yɛn yihila nimdi maa ni kɔba maa zaa ka labi ŋmahi ŋmahi li. Ka di puuni kom maa nyuri n kpalim bela ni lebi di bim ka di lee ŋmani kpam laasabu.dimdi maa din mini bim maa daŋdi niŋbu dabisili pɔi. == Seafood pastilla == Seafood pastilla din dii bɛ nyaɣisa din malila binnyɔman. poultry pastilla ŋuna bɛ ni niŋdi sichiri mini cinnamon ni ziɛrili maa, seafood pastilla ŋuna cheese leemu nyaaŋa bela ka bɛ kuli yɛn niŋ n yɔɣi yɔɣi li. Morocco nima [[amiliya]] yiya ka bɛ niŋdili.<ref>{{Cite web|title=في العرس المغربي: صناديق مبتكرة لتقديم الهدايا وطقوس عريقة {{!}} مجلة سيدتي|url=https://www.sayidaty.net/node/468046/%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A9-%D9%88%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%B9/%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%A9/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D9%82-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%B7%D9%82%D9%88%D8%B3-%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%82%D8%A9|access-date=2026-07-15|website=www.sayidaty.net|language=ar}}</ref> == Pastilla mini milki == Di nyɛla kali bindir pariga shɛli, pastilla lahi nyɛla bɛ ni ni tooi di shɛli bindirigu bobu nyaaŋa, kamani wula, lala pastilla yuli ''jowhara'' ({{Lang|ar|جوهرة}}, ''jewel'') bee "pastilla mini miliki". Ka bɛ zaŋ cinnamon mini sichiri n pahili viɛlim.<ref>{{Cite web|last=moroccanzest)|first=Safaa (founder of|date=2018-07-28|title=Moroccan Food: Delicious & Surprising Dishes to Try|url=https://moroccanzest.com/moroccan-food-you-must-try/|access-date=2026-07-15|website=Moroccanzest|language=en-US}}</ref> == Lahi nyama == * [[Morocco]] nima [[bindirigu]] * [[Algeria]] nima bindirigu * Morocco bindira * Middle Eastern bindira * Andalusia nima bindira * Sephardic Jewish bindirigu * Berber nima bindirigu * Pigeon pie == Kundivihira == dcdrgwwyfnj60u3pag75jqf414fp0me Couscous 0 33578 143951 143950 2026-07-15T12:10:22Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143951 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /> Algeria maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria. Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu. Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 3rmucg8jav52nq5ee5jlq91dpio4qma 143952 143951 2026-07-15T12:11:20Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143952 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> Algeria maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria. Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu. Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 5yxg4aqq27zesjmy277k56djrx60oy1 143953 143952 2026-07-15T12:13:13Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143953 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> Algeria.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria. Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu. Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == haj0d3fg0ispq3vuhxlxspudinz8xre 143954 143953 2026-07-15T12:14:57Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143954 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> Algeria.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria. Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu. Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 9l9fr6u6otxgurpquu9kvl8f6m7016y 143955 143954 2026-07-15T12:15:48Z Maltima Rabia 5146 Edited 143955 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria. Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu. Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 47ic8b6epwyzpdog9t51eecv5lf6scx 143956 143955 2026-07-15T12:17:07Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143956 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu. Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == rvyz8p59k1yi9g8529u7zka4aawu72m 143957 143956 2026-07-15T12:19:49Z Maltima Rabia 5146 Delete reference 143957 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu. Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == lnonspnbvxz6p5sqsi3iqbpbv5n2wf3 143958 143957 2026-07-15T12:23:17Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143958 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni. == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 29fjrx3l83nwm78230241ke9nn864cj 143959 143958 2026-07-15T12:26:28Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143959 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref>{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == kzh1limtci5y9aej6gb0pg7msjhiyrw 143960 143959 2026-07-15T12:28:32Z Maltima Rabia 5146 Correct a reference 143960 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba , ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 2dx2popaqwacdfihu83wlkulu0yree6 143961 143960 2026-07-15T12:31:53Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143961 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni. == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == dsbhxeq1dia4q1dupzr6x2236a0hw6p 143962 143961 2026-07-15T12:33:54Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143962 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == oo7gk7pejg0bekinvewe0mitk0mlq6a 143964 143962 2026-07-15T12:35:17Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143964 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 8psvp4c4shsodi3mprn0dh5jz99euov 143965 143964 2026-07-15T12:38:33Z Maltima Rabia 5146 Added picture 143965 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == es0xl9ltrgkqrbcrisx4t29bpzxkzys 143966 143965 2026-07-15T12:40:56Z Maltima Rabia 5146 Added picture 143966 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == n9620w604yn2nyrgqm0dtm1ejfnfdlm 143967 143966 2026-07-15T12:43:11Z Maltima Rabia 5146 Added picture 143967 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, Tunisia, Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 3joej5h9qjm8zmhtugz19kti5k4vgo2 143968 143967 2026-07-15T12:43:57Z Maltima Rabia 5146 Linked 143968 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], Mauritania, [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == jomax9gv6bk3pjdk23isohr4r2gs70p 143969 143968 2026-07-15T12:44:25Z Maltima Rabia 5146 Linked 143969 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni Libya<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == o73uz2dbc5efh7742dlmiiosf88naon 143970 143969 2026-07-15T12:45:00Z Maltima Rabia 5146 Linked 143970 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini European nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == g0kiqq9tgbmsdf8itdq1w9gi3c9lwrp 143971 143970 2026-07-15T12:46:08Z Maltima Rabia 5146 Linked 143971 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == 228z7s1yb8phdqyh620wmwihpztqpu7 143973 143971 2026-07-15T13:26:43Z Maltima Rabia 5146 Added content 143973 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu. Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ == Kundivihira == r4wjc7vcujn1vf7kbxdnn1r2etjl9gs 143974 143973 2026-07-15T13:27:39Z Maltima Rabia 5146 Edited 143974 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu. Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous == Kundivihira == aq8ht7bvn3y4syyipx14idup2oifqng 143975 143974 2026-07-15T13:29:23Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143975 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu. Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous == Kundivihira == kv01g0bwzcr980lgaxuq1vq3mr16qvx 143976 143975 2026-07-15T13:33:48Z Maltima Rabia 5146 Added reference 143976 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini Ghana. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous == Kundivihira == m673asa8kmz3tx33su9vgv3nfez4d8m 143977 143976 2026-07-15T13:36:12Z Maltima Rabia 5146 Linked 143977 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani shikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni dobino, zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == 79bs3l1om5c09ctc5omz7qd7hygmiwx 143978 143977 2026-07-15T13:38:29Z Maltima Rabia 5146 Linked 143978 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, Togo mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == aeonymods9dcgy0qoe4rh5und5rce39 143979 143978 2026-07-15T13:39:09Z Maltima Rabia 5146 Linked 143979 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], zinzam mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == rx4g6tb6x2ex4o7uvm41dz77wnemnq5 143980 143979 2026-07-15T13:39:46Z Maltima Rabia 5146 Linked 143980 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ kom n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == kn7q3674lg37cs1nxdjnaw7p9p0105m 143981 143980 2026-07-15T13:40:35Z Maltima Rabia 5146 Linked 143981 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili ʒiɛri ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == cb4djy5gfcqeqah6yrgq68b31ciamgg 143982 143981 2026-07-15T13:41:16Z Maltima Rabia 5146 Linked 143982 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi nimdi mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == 9vxqte3rydlj9iaxzrp6ne3vn0pphds 143983 143982 2026-07-15T13:42:05Z Maltima Rabia 5146 Linked 143983 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la ()  bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == oc9zwnk9ms977sybz695nv85hfuw3p5 143984 143983 2026-07-15T13:44:17Z Maltima Rabia 5146 Added content 143984 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (called a ''taseksut'' in the Berber language, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' in Arabic or a ''couscoussier'' in French). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == tpptt7bktginehx7zvjfmeivsjbtj0y 143985 143984 2026-07-15T13:45:53Z Maltima Rabia 5146 Edited 143985 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Couscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini Turkey ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == ksjazyep9zxdfs4f34u904jfkag3t4e 143986 143985 2026-07-15T13:50:27Z Maltima Rabia 5146 Linked 143986 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini (shinkaafa) . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == eya3n39ze0l9k9stqbtprczgg7gi3gx 143987 143986 2026-07-15T13:51:51Z Maltima Rabia 5146 Linked 143987 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti UNESCO  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == fftyc1i3errxy9ghju6rri8z9yjiveh 143988 143987 2026-07-15T13:53:07Z Maltima Rabia 5146 Linked 143988 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  Benin, [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == bko8wp9uoapxm6s8i3ywwv9nc1k5sce 143989 143988 2026-07-15T13:54:05Z Maltima Rabia 5146 Linked 143989 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mino shiri zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  [[Benin]], [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == pjhgnhcxb6kyfszwvw0l9fr2u79vo8v 143990 143989 2026-07-15T13:56:15Z Maltima Rabia 5146 Linked 143990 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mini [[shiri]] zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ tuya n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  [[Benin]], [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == kuwnhgmwm3iue147qyip03yog6zw402 143992 143990 2026-07-15T13:57:13Z Maltima Rabia 5146 Linked 143992 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mini [[shiri]] zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ [[tuya]] n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  [[Benin]], [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani Jordan, Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == 57a1tjvip15qcyv1mn6pksit45628jf 143993 143992 2026-07-15T13:58:28Z Maltima Rabia 5146 Linked 143993 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mini [[shiri]] zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ [[tuya]] n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ Nigeria tiŋgbani,  [[Benin]], [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani [[Jordan]], Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == cwxojwuspjurpfpn36mit73j89ihjhd 143994 143993 2026-07-15T13:59:08Z Maltima Rabia 5146 Linked 143994 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mini [[shiri]] zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ [[tuya]] n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ [[Nigeria]] tiŋgbani,  [[Benin]], [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani [[Jordan]], Lebanon mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == k4fyqfgab0xokisn2t8hyhr3ewz804o 143995 143994 2026-07-15T13:59:49Z Maltima Rabia 5146 Linked 143995 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mini [[shiri]] zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ [[tuya]] n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ [[Nigeria]] tiŋgbani,  [[Benin]], [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani [[Jordan]], [[Lebanon]] mini Syria.<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == b543q6xarykfsiu85dhz79brtoo8m98 143996 143995 2026-07-15T14:00:52Z Maltima Rabia 5146 Linked 143996 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mini [[shiri]] zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ [[tuya]] n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi Greece mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ [[Nigeria]] tiŋgbani,  [[Benin]], [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani [[Jordan]], [[Lebanon]] mini [[Syria|Syria.]]<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == fhz0g5yhjbnliisnwuahkrd3vwnqmkh 143997 143996 2026-07-15T14:02:07Z Maltima Rabia 5146 Linked 143997 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ƐCouscous ( Tanzania)'''nyɛla kali zaŋ ti Africa wuluŋ puhili polo bindirigu<ref>{{Cite web|date=2026-06-02|title=Couscous {{!}} Definition, Ingredients, & Preparation {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714?via=ihub|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref> shɛli bini zaŋ semolina n niŋ shɛli, bini kpilisi semolina<ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-15|issn=0362-4331}}</ref> zaɣa kpili bihi ka waali, bi diri dimini ʒiɛri ni durigu. Chi, za bulgur ni bin bira shɛŋa din bɛ ka  ŋɔ nima ka di duɣibu nyɛ yim di yi kana West Africa, ka binidiri shɛli din yɛn yina di duɣibu maa nyaaga nyɛ bini bolindi shɛli  couscous anashara silini, French mini Hassaniya Arabic puuni.<ref>{{Cite web|last=Advanced Solutions International, Inc.|title=Sign In|url=https://my.cerealsgrains.org/AACC/Contact_Management/Sign_In.aspx?WebsiteKey=994dc4ac-7f6f-45bc-aaf5-a65d3fb6583f&LoginRedirect=true&returnurl=%2fcustom%2fcagredirect.aspx%3fReturn%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2f_layouts%2f15%2fAuthenticate.aspx%3fSource%3d%2fpublications%2fplexus%2fcfw%2fpastissues%2f2010%2fDocuments%2fCFW-55-1-0016.pdf|access-date=2026-07-15|website=my.cerealsgrains.org|language=en}}</ref> Couscous nyɛla bindiri shɛli din kuli beni Saha shɛli kam Maghrebi bindira puuni [[Algeria]] tingbanni, [[Tunisia]], [[Mauritania]], [[Morocco]], ni [[Libya]]<ref>{{Cite book|last=Naylor|first=Phillip Chiviges|title=Historical dictionary of Algeria|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7918-8|edition=Fourth edition|series=Historical dictionaries of Africa|location=Lanham}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shulman|first=Martha Rose|date=2009-02-23|title=Couscous: Just Don’t Call It Pasta|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/02/24/health/23recipehealth.html|access-date=2026-07-12|issn=0362-4331}}</ref>. Bɛ daa zaŋ li mi ma pahi French mini [[Europe]] nima bindira ni twentieth century piligu,<ref>{{Cite journal|last=Sainéan|first=L.|date=1921|title=L'HISTOIRE NATURELLE DANS L'OEUVRE DE RABELAIS (8 e et dernier article)|url=https://www.jstor.org/stable/41851648|journal=Revue du Seizième siècle|volume=8|issue=1/2|pages=1–41|issn=0151-1823}}</ref> ka di nyɛla French colonial empire mini Pieds-Noirs of Algeria nima tuma ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Wagda|first=Marin|date=1997|title=L'histoire d'une migration culinaire|url=https://www.persee.fr/doc/homig_1142-852x_1997_num_1207_1_2982|journal=Hommes & Migrations|volume=1207|issue=1|pages=163–166|doi=10.3406/homig.1997.2982}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tabois|first=Stéphanie|date=2005|title=Cuisiner le passé. Souvenirs et pratiques culinaires des exilés pieds-noirs|url=https://www.persee.fr/doc/diasp_1637-5823_2005_num_7_1_1016|journal=Diasporas. Histoire et sociétés|volume=7|issue=1|pages=81–91|doi=10.3406/diasp.2005.1016}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Albert-Llorca|first=Marlène|date=2004|title=La mémoire des Pieds-noirs : une transmission impossible ?|url=https://www.persee.fr/doc/horma_0984-2616_2004_num_51_1_2250|journal=Horizons Maghrébins - Le droit à la mémoire|volume=51|issue=1|pages=169–176|doi=10.3406/horma.2004.2250}}</ref> == Di yibu shee na == Lala bachi ŋo maa "couscous" (din nyɛ ''cuscus'' bee ''kuskus'') daa nyɛla bɛ ni tu baŋ shɛli yɛla 17th century piligu French puuni, di yi kana Arabnim gba polo, kaskasa polo di nyɛla tuobu ( to pound),<ref>{{Citation|title=Centre de Recherche Berbère|date=2025-11-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_de_Recherche_Berb%C3%A8re&oldid=1323983475|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-12}}</ref>Ka di nyɛla din yi Berber na. Bachi ŋɔ Sekus nyɛla dihi tabili ni bɛni ni di bɛla Berber balibu ni kamani kabyle mini Ruffians ka Saharan Berber balibu kamani Touareg mini Ghadames nyɛla din waligi bɛla ka chɛ keskesu. María Teresa Santamaría Hernández, ni lala musulim yuli maa kuskūs, daa yuuni n kpe gbana ni 13th century maa saha ka di nyɛla Al-Andalus n daa sabili niŋ, ka di ni tooi wuhi di gbunni ni nyɛ shɛli bachi nima puuni *coscosus. Lala Latin bachi namdili ŋo maa nyɛla din yibu na shee tinsi pam, ka di nyɛ zaɣ' gɔm nee zaɣ' kpulli. Ka lahi zaŋ ti ni niɛma kamani tambaɣinsi,sambarisi ni ŋan pahi pah. == Taarihi == [[Lahabali kɔligu:Algerian couscous from Kabylia.jpg|thumb|Algeria nim ni zaŋ kabylia n duɣi couscous shɛli]] Lala bindirigu ŋɔ maa yinima shee na dii mi ne. Binyɛra shɛŋa din be couscoussiers nyɛla bɛ ni nyɛ shɛli Tichitt culture sites din be Mauritania wulinpuhili polo ka di dabisa nyɛ 700-400 BCE, shɛli polo bɛ ni daa kɔri za ka mali li n duɣiri couscous. Bindirigu taarihi baŋda Lucie Bolens dihi tabili ni couscous daa yimina saha wɔɣila ha, ni Masinissa ban daa beni ancient kingdom din daa be Numidia<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hammami|first=Rifka|last2=Barbar|first2=Reine|last3=Laurent|first3=Marie|last4=Cuq|first4=Bernard|date=2022-03-22|title=Durum Wheat Couscous Grains: An Ethnic Mediterranean Food at the Interface of Traditional Domestic Preparation and Industrial Manufacturing|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35406989|journal=Foods|volume=11|issue=7|pages=902|doi=10.3390/foods11070902|issn=2304-8158|pmc=8998045|pmid=35406989}}</ref> saha ŋɔ din pa nyɛ Algeria maa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6QEOwAACAAJ|title=La cuisine andalouse, un art de vivre}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Couscous {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/sports-and-everyday-life/food-and-drink/food-and-cooking/couscous|access-date=2026-07-15|website=www.encyclopedia.com|language=en}}</ref> maa saha maa ha. Ŋnan shɛŋa bini mali n duɣiri couscoussiers nyɛla bini daa nyɛ shɛŋa 3rd century BC, Berber Naa n ti Numidia zamani, Kabylia, Algeria.<ref>{{Cite journal|last=Chemache|first=Loucif|last2=Kehal|first2=Farida|last3=Namoune|first3=Hacène|last4=Chaalal|first4=Makhlouf|last5=Gagaoua|first5=Mohammed|date=2018-09|title=Couscous: Ethnic making and consumption patterns in the Northeast of Algeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618118300714|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en-US|volume=5|issue=3|pages=211–219|doi=10.1016/j.jef.2018.08.002|issn=2352-6181}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-13|title=Can North Africa unite over couscous?|url=https://www.france24.com/en/20180213-can-north-africa-unite-over-couscous|access-date=2026-07-15|website=France 24|language=en}}</ref> Duɣili ŋman shɛŋa din ŋmani couscoussier zaŋ labi 9th century puuni daa nyɛla bini nyɛ shɛli Tiaret, Algeria.  Couscoussier yuuni 12 century puuni daa nyɛla din bɛ Igiliz, din bɛ Sous Morocco zoli zuɣu.<ref>{{Cite web|title=n2:2820-6908 - Search Results|url=https://search.worldcat.org/search?q=n2:2820-6908|access-date=2026-07-15|website=search.worldcat.org}}</ref> Bindirigu taarihi baŋda, Maxime Rodinson daa nyɛla couscous duɣibu 13th century Arabic duɣibu buku puuni ''Kitab al-Wusla ila al-Habib'', ka Ayyubid sabili, Arabic duɣibu buku ''Kitab al tabikh'' ni Ibn Razin al-Tujibi's ''Fadalat al-khiwan'' gba mali di duɣibu dinni.<ref name=":2" /> == Di duɣibu == [[Lahabali kɔligu:Femme semoule couscous.jpg|thumb|paɣa malila semolina n niŋdi couscous]] Couscous  nyɛla bini zaŋdi semolina n niŋdi shɛli, lala ʒi ( drum wheat) maa yaɣa shɛli din kpɛm maa (alikama ni puuni lala dini maa n nyɛ din kpem pam), din baɣisibu to ayi zaŋ baɣasi kuɣuli. A ni niŋ kom n yohi Semolina ka zaŋ Anuhi n kpilisili zaɣa bihi , a ni niŋ zim kuma n yuɣisili din yɛn chɛ ka di bi tabili taba, ka zaŋ mataŋkali n jahili. Di poripora maa nyɛla din yɛn yi mataŋkali maa ni ka bi labi n kpilisili n pahi ka lahi ni zim n yoɣusi. A ni niŋ lala hali ka di zaa ti sahi dini bori shɛm. Kali puuni bini yɛn ni couscous,  salo nyɛla ban yɛn laɣim na n ti niŋli pam, bini zaŋ dabisa n niŋ ka bi diɛli ka di kuugi kabi zaŋ zali n mali duɣira chiri gbaliŋ. Bini zaŋ nuhi n niŋ couscous shɛli maa nyɛla bini niŋdi kom n niŋdi shɛli diyi kana di duɣibu polo. A ni niŋ [[kom]] n mahigili ka duɣili [[Ʒeri|ʒiɛri]] ni hali ni a ni borili ni di bali shɛm. Tiŋ shɛŋa puuni couscous nyɛla bini zaŋdi farina bee coarsely ground barley  bee pearl millet. Saha ŋɔ bi mali machina n niŋdi couscouse ŋɔ, ka di nyɛ bini kohiri shɛli duniya zaa. Lala couscous nyɛla ani tooi Waagi shɛli ka nayi zaŋli n niŋ kom ni n duɣi. Couscous yi duɣi vinyɛliga di nyɛla di bala ka berigi di ka girigima. [[Lahabali kɔligu:Couscoussier.jpg|thumb|duɣu shɛli bini mali n niŋdi couscous]] North African nim zaŋ di binshɛli bini bolindi food steamer la (bini bolindi shɛli ''taseksut'' Berber balli nimaa, a {{lang|ar|كِسْكَاس}} ''kiskas'' Arabic puuni bee ''couscoussier'' French puuni). bini zaŋ duɣu shɛli din galisi ka bɛ ka kpam duɣu maa , din ka bi zaŋdi [[nimdi]] mini vari vari n niŋda n duɣili kamani ʒiɛri maa. Lala duɣu maa zuɣu bini zaŋ tahashɛli bini chibi di gbeni n tam di zuɣu, din ni ka bi yɛn zaŋ couscous maa n niŋ duɣi,  di nyɛla ʒiɛri maa gulisigu ni yɛn kperi shɛli . Lala tahali maa liŋ maa nyɛla din yɛn mali voya din yɛn chɛ ka gulisigu maa too yira. Voya maa ni baribara a ni tooi mahigi binchɛra kom ka zaŋli n pobili. Bini pa kohiri couscous shɛŋa western grocery shitori puuni maa nyɛla bini waagi shɛŋa da diɛli. Din zuɣu  ani yɛn duɣili a kuliyan zahimla kom tulim kamani 1.5 n niŋ din ni  bee bimim, n pahi a ni zahim couscous shɛli maa ka pobili vinyɛliga n zali kamani minti 5. Bini pun waagi couscous shɛli duɣibu bi diri saha kamani couscous maŋli, pasta shɛli din kuugi bee  ʒi kuma kamini [[Shinkafa|(shinkaafa)]] . Saha ŋɔ European grocery shitori nim ni mini dabihi ni bi pa laɣimdi couscous ni vari vari din bɛ kunkonanim ni n ti pahi nimdi zuɣu. Couscous nyɛla bini tooi diri shɛli france yaɣa shɛli Maghreb ban daa go n chaŋ ni maa ni zaŋ shɛli n wuhiba,<ref>{{Cite web|title=French abandon traditional cuisine in favour of couscous|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1514459/French-abandon-traditional-cuisine-in-favour-of-couscous.html|access-date=2026-07-15|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ka nyɛ binidirigu shɛli bini daa piigi n pahi ata yuuni 2011 vihigu puuni.<ref>{{Cite web|last=http://www.think.eu|first=TH_NK,|title=Les plats préférés des Français|url=http://www.tns-sofres.com/points-de-vue/79A4BE8A098F4BBFA11B939A135302CA.aspx|access-date=2026-07-15|website=www.tns-sofres.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Magret is the No1 dish for French|work=https://www.connexionfrance.com|url=http://www.connexionfrance.com/article/Archive/Magret-is-the-No1-dish-for-French|access-date=2026-07-15}}</ref> == Recognition == yuuni 2020 puuni [[Algeria]] [[Mauritania]] [[Morocco]] mini [[Tunisia]] nim daa nyɛla bini baŋ shɛba yɛla bi baŋsim, bini mi shɛm ka tooi niŋdi binshɛŋa zaŋ jɛndi couscous malibu mini di dibu ni daa nyɛla ban pahi Intangible Cultural Heritage of Human n ti [[UNESCO]]  ni gbaŋ puuni. Tiŋsi dibaa anahi ŋɔ ni daa tim nu n zaŋ lala bindirigu ŋɔ n wuhi salo maa  daa nyɛla din wuhiri nagbani yini shɛli din bɛ tiŋduya ni puuni.<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous|url=https://ich.unesco.org/en/RL/knowledge-know-how-and-practices-pertaining-to-the-production-and-consumption-of-couscous-01602|access-date=2026-07-13|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Couscous joins intangible heritage list|url=https://www.dw.com/en/couscous-joins-unesco-intangible-cultural-heritage-list/a-55967754|access-date=2026-07-13|website=dw.com|language=en}}</ref> == Balibu == [[Lahabali kɔligu:Algerian Couscous from Biskra.jpg|thumb|Algeria tiŋgbani couscous din yi Biskra na]] [[Lahabali kɔligu:CouscousDromadaire (2).JPG|thumb|Mauritania nim couscous ni laakumi nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Couscous Tfaya 3.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni Tfaya n ti pahi noo nim chimda]] [[Lahabali kɔligu:MoroccanCouscous.jpg|thumb|Morocco nim couscous ni vari vari, nimdi mini tfaya]] [[Lahabali kɔligu:Fish couscous from Kerkenah, Tunisia, August 16th, 2007.jpg|thumb|Tunisia nim ni zaŋ zahim n niŋ couscous shɛli]] Couscous zaɣa maŋli nyɛla din nyɛ 2mm di yi kana di waɣalim polo. Amaa di mali din bara n garili kamani (3mm bee ka si gari) ka bi bolindi li berkoukes, n ti pahi din bi bari pam kamani 1mm). Morocco, Algeria, [[Tunisia dinaari|Tunisia]] mini Libya,  di nyɛla bini diri shɛli ni varivari kamani ( carrots, potatoes mini turnips) ka bi duɣiri  li ka di ni nyaɣasim, bee broth bee kpam saha shɛŋa ni nimdi  kamani ( noo nimdi, pɛiɣu nimdi bee bu nimdi) === Algeria === Couscous nyɛla kali bindiri kpeni Algeria tigbani, ka di yi kana Algeria binidira ni di nyɛla bindiri kpani. Di nyɛla bini diri shɛli ni varivari, nimdi bee zahim. Algeria puuni couscous nyɛla di nyɛla din mali balibu. === Egypt === Egypt puuni couscous nyɛla bi kali puuni binidiri shɛli bini duɣiri ka dira ka di nyɛ bi <nowiki>''sweet dish''</nowiki>, ka di nyɛ din bɛ di ko ka chɛ  couscous bindira din yina North [[Afrika]] yaɣali maa . Di nyɛla bini tooi diri shɛli asibasi nagbaŋsuuli, yuŋ binidiri shɛli din bi timsa   bee ka bi zali n zali desert zaani. Di duɣibu ani zaŋ waali bee ka a zaŋ couscous n luhi magirim din nyɛligi ni mini ko tulim ni, din nyaaga a ni tooi niŋ bin nyɛɣisa balibu kam n pahi di zuɣu kamani sikiri, cinnamon, kpaakpa zim, raisins  mini assorted nut kamani almonds, walnutsbee hazelnut. Di bali shɛŋa ni bi tooi niŋdi bihim shɛli bini boli condensed milk maa n pahira.<ref>{{Cite news|date=2011-03-12|title=Pasta for Dessert?! Egyptian-style Sweet Couscous|language=en-US|work=Fulbright Feasting|url=https://fulbrightfeasting.wordpress.com/2011/03/12/egyptian-couscous/|access-date=2026-07-13}}</ref> === Libya === Libya puuni couscouse nyɛla bini diri shɛli ni piɛɣu nimdi ( amaa saha shɛŋa bi niŋdi laakumi nimdi bee nahu nimdi) Tripoli mini Libya western yaɣali, amaa bi bi duɣirili churi ni  bee amiliya yili. Bi tooi lahi nyɛla bi dessert. Bi duɣirili ni [[dɔbino]], [[zinzam]] mini [[shiri]] zuɣu ka bi bolindi  maghrood. === Malta === Malta puuni, pasta kpeli bihi din bari bɛla n gari couscous nyɛla bini mi shɛli kusksu. Bi tooi mali niŋdi bindiri shɛli din gba yuli bolindi lala, ka di nyɛ bini zaŋ [[tuya]] n niŋ shɛli  (Maltese puuni bi mi li ful) mini gbejniet, bi gba kali puuni cheese n bala.<ref>{{Cite news|date=2016-01-05|title=Kusksu - A traditional Maltese soup made with broad beans, peas and giant couscous. - A Maltese Mouthful|language=en-US|work=A Maltese Mouthful|url=https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|access-date=2026-07-13|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719094532/https://www.amaltesemouthful.com/kusksu-beautiful-maltese-soup-start-new-year/|url-status=dead}}</ref> === Mauritania === Mauritania puuni couscous maa nyɛla bini mali alikama ʒi kara n niŋdi shɛli,ka di nyɛ din sabigi n gari Morocco nim couscous shɛli din nyɛ zaɣa dozim maa. Di nyɛla bini duɣiri shɛli ni piɛɣu nimdi,nahu nimdi bee laakumi nimdi n ti pahi varivari zuɣu alibalisa, kamantoosi mini carrots ka bi zaŋ li n gabi ʒiɛri puuni ka gbahili ni ghee bini mi shɛli dhen maa. === Morocco === Morocco puuni couscous bi kali binidirigu kpani shɛli bini diri alizuma shɛŋa din lu yuuni pirigili chuɣu la . Bi ni tooi diri couscous  shɛli bini diri ni varivari maa, ka bi tooi niŋdi nahu nimdi, piɛɣu nimdi bee noo nimdi n pahiri di zuɣu, varivari din waagi kamani carrots, turnips , pumpkin, zucchini mini cabbage n fi pahi chickpeas. Di balishɛli bini lahi niŋdi  n pahira n nyɛ couscous tfaya, di nyɛla din nyɛɣisa , din n nyɛ bini waari semolina ka niŋ nimdi n pahi n ti pahi alibalisa , raisins, cinnamon  almonds shɛli din chim.<ref>{{Cite web|last=Benlafquih|first=Christine|date=2017-10-06|title=Moroccan Couscous with Seven Vegetables - Couscous Bidaoui|url=https://tasteofmaroc.com/moroccan-couscous-with-seven-vegetables/|access-date=2026-07-13|website=Taste of Maroc|language=en-US}}</ref> Bi tooi gbari li n niŋdi laa shɛli bini zaŋ yaɣari n mali ka bolindi Gsaa. === Tunisia === Tunisia tiŋgbani, couscous nyɛla din niŋ ',spicy', ka bi mali jarissa ʒiɛri n niŋdili ka si nyɛ bini tooi diri shɛli ni varivari ni nimdi kamani piɛɣu nimdi, zahim, kuligini bindira, nahu nimdi ka saha shɛli (southern regions puuni) bi zaŋdi laakumi nimdi n duɣiri li. Zahim couscous nyɛla Tunisia nim ni bori shɛli pamka bi tooi mali zahim kamani octopus squid bee koluligini binkɔbiri maa shɛŋa n niŋdi ʒiɛri din tula,k ka moha, ka lahi nyɛɣisa. Couscous lahi nyɛla bi dessert  saha shɛŋa. Bi bolindili masfuf. Masfuf nyɛla bini niŋdi  raisins , grapes bee pomegranate ʒi. === West Africa === Sahel tiŋgbani, couscous shɛli  bini zaŋdi za bee kaʒiɛɣu n niŋdi shɛli n nyɛ di yoli, ka nyɛ bi bindiri kpani. Bi tooi duɣirili ni Maana bee baobab vari din yɛn chɛ ka di tooi tum n ti niŋgbina. A ni tooi lahi gabi couscous mini yogurt din yɛn chɛ ka din ni Chakary, dessert bee snack. == Binidiri shɛŋa din gbani li == [[Lahabali kɔligu:Thiere Senegalese couscous with lamb.jpg|thumb|Senegal nim couscous (thiere) ni piɛɣu nimdi]] [[Lahabali kɔligu:Palestinian couscous.jpg|thumb|Mafroul, Palestine nim couscous shɛli bini zaŋ bulgur n duɣi ]] Couscous nyɛla bini zaŋ alikama zim n niŋ, bi ni kpelisi li zaɣa bihi ka di waligi din ko ka chɛ pasta, hali pasta kamani orzo mini risoni din mini li barilim nyɛ yim maa, bini zaŋ alikama zim n niŋshɛ ka poɣuli maa. Couscous mini past nyɛla din mali alaafee binbora yini, hali din kuli ni ka pasta nyɛ bi bala maa zaa yoli. Duniya nyaga zuɣu binidira pam nyɛla bini kpelisiri shɛŋa, kamani couscous kpilimda din yi za bee chi zim ni na bee binbilida shɛŋa sin dabisa ni na. * Attiéké: nyɛla Côte d'lvoire mini tiŋ shɛŋa din gili West Africa ni maa binidirigu, ka bi mali banchi shɛli bini wurigi n niŋdi shɛli. * Dambou: nyɛla binidiri shɛli din bɛ ka couscous maa n bɛ Nigeria tiŋgbani. Bi tooi mali semolina n niŋdili diyi nyɛ chuɣu bee zama din kpem dali, amaa bi tooi mali shinkaafa za bee chi  n niŋdili. Moringa vari nyɛla bini mali shɛli n pahiri lala binidirigu maa zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Adaptive Farms, Resilient Tables: Building secure food systems and celebrating distinct culinary traditions in a world of climate uncertainty|url=https://www.undp.org/publications/adaptive-farms-resilient-tables-building-secure-food-systems-and-celebrating-distinct-culinary-traditions-world-climate-uncertainty-0|access-date=2026-07-13|website=UNDP|language=en}}</ref> France puuni  lala Nigeria nim bindirigu ŋɔ nyɛla bini kpeɣi shɛli  amaa ka di waligi.(bi bolindi couscous aux èpinards) di n nyɛ Maghreb-syle couscous din n tooi bɛni, ka bi tooi mali spinach n zalindi Moringa zaa shɛi.<ref>{{Cite web|last=Sophie|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger) - Recettes végétales|url=https://www.recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2026-07-13|website=Recettes végétales|language=fr-FR}}</ref> * Fregula nyɛla pasta balishɛli di yi Sardinia ni na. Di nyɛla din bɛ kamani North African Berkoukes mini Middle Eastern Moghrabieh. Fregula nyɛla din kana ka di barilim maa nyɛ balibu a maa ka di kuli nyɛla semolina zim din ŋuri ka bi kpilisira zaɣa kpila kamani 2mm hali ni 3mm din barilim ni ka bi zaŋ oven n duɣili. * Kouskousaki: (koʋókoʋóàkι( Greek puuni)bee kuskus ( Turkey puuni)) nyɛla pasta n yi [[Greece]] mini [[Turkey]] ni na, din nyɛ bini duɣiri shɛli ka diri dimini cheese mini walnuts.<ref>{{Citation|last=Hammami|first=Rifka|title=Durum Wheat Products, Couscous|date=2020|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-34163-3_15|work=Wheat Quality For Improving Processing And Human Health|pages=347–367|editor-last=Igrejas|editor-first=Gilberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-34163-3_15|isbn=978-3-030-34163-3|access-date=2026-07-13|last2=Sissons|first2=Mike|editor2-last=Ikeda|editor2-first=Tatsuya M.|editor3-last=Guzmán|editor3-first=Carlos}}</ref> * Wusu-Wusu: di nyɛla couscous shɛli bini zaŋ fonio n duɣiri shɛli Gbɛngbɛ tiŋsi din bɛ [[Nigeria]] tiŋgbani,  [[Benin]], [[Togo]] mini [[Ghana]]. === Cuscuz === Cuscuz ( Portuguese bilibu ni [Kus'kus]) nyɛla bindiri shɛli din bɛ couscous bini niŋdi shɛli northeast region yaɣali Brazil. Di nyɛla bini zaŋdi kawana zim n niŋdi shɛli ka di yi tula bi dirili ni nimdi, di mi yi maagi bi dirili ni bihim.<ref>{{Cite web|title=Receitas|url=http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0,6993,EEC533123-1488-4,00.html|access-date=2026-07-14|website=revistagloborural.globo.com|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129120634/http://revistagloborural.globo.com/GloboRural/0%2C6993%2CEEC533123-1488-4%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana São Paulo tiŋgbani, di zaɣa gahindili bɛni ka ni bolindili cuscuz-paulistanyɛla bini zaŋ kawana zim, kamantoosi ʒiɛri, kamantoosi ŋajira,olive oil, gali duɣiran ti pahi ʒiɛvari kamani peas, kawan malisa, heart palm mini sardine. Bi tooi lahi duɣiri binidirigu ŋɔ maa ni noo nimdi, tuna bee shrimp. Ʒiɛvari maa zaa nyɛla bini yɛn laɣim shɛli n niŋ duɣu ni n duɣi. === Moghrabieh === Levant puuni, binidiri shɛli bini mi maghrabieh  nyɛla bini mali semolina zim n iŋdi shɛli amaa ka din nyɛ bini kpilimdi zaɣa kpili kara ka bi mali n duɣiri binidirigu tiŋsi kamani [[Jordan]], [[Lebanon]] mini [[Syria|Syria.]]<ref>{{Cite news|last=Hutcherson|first=Aaron|date=2021-05-14|title=A guide to couscous: The history, different types and how to cook with it|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/food/2021/05/14/couscous-moroccan-pearl-israeli/|access-date=2026-07-14|issn=0190-8286}}</ref> Bi zaŋdili n pahiri ʒiɛri ni n duɣira bee ka bi ni cinnamon n pahi di zuɣu n duɣi ka bi diri dimini noo nimdi mini chickpeas broth.<ref>{{Cite web|date=2022-04-26|title=My mother-in-law's moghrabieh is what my family gathers around|url=https://www.sbs.com.au/food/article/my-mother-in-laws-moghrabieh-is-what-my-family-gathers-around/tp73fmv5v|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Moghrabieh (pearl couscous)|url=https://www.sbs.com.au/food/recipe/moghrabieh-pearl-couscous/fle9imr8u|access-date=2026-07-14|website=SBS Food|language=en}}</ref> === Maftoul === Palestine nim maftoul bini zaŋ granules shɛli niŋli maa nyɛla din bari n gari North Africa dini amaa ka lɛi pora n gari moghrabieh pearls din ŋuna nuhi ka bi zaŋ n kpilisili, bulgur ka bɛ lɛbigiri zim. Bini lohili kom ni poi ka nayi kpilisili. Bi kpilisili n naagi bini waali ka dɛli ka di kuugi din yɛn chɛ ka dini tooi zani.<ref>{{Cite web|date=2020-06-10|title=The Ultimate Guide to Palestinian Food|url=https://www.souschef.co.uk/blogs/the-bureau-of-taste/the-ultimate-guide-to-palestinian-food|access-date=2026-07-14|website=Sous Chef|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Doja.Daoud|title=المفتول الفلسطيني... وجبة الشتاء وجمعة العائلة|language=ar-AR|work=العربي الجديد|url=https://www.alaraby.co.uk/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%AA%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mishan|first=Ligaya|date=2020-02-12|title=The Rise of Palestinian Food|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/02/12/t-magazine/palestinian-food.html|access-date=2026-07-14|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ottolenghi|first=Yotam|date=2013-04-26|title=Yotam Ottolenghi's maftoul recipes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/26/maftoul-couscous-recipes-yotam-ottolenghi|access-date=2026-07-14|issn=0261-3077}}</ref> Bi mali semolina, zim pɛili bee zim maŋli n niŋdi di shɛŋa, kpam gba nyɛla bini tooi niŋdi shɛli n pahira. Din nyɛ nuhi ka bi mali n niŋdili maa di chɛmi ka di barilim maa mini di bɛ shɛm maa pa yim a yi yɛn zaŋ li n maɣasi moghrabieh mini binidiri shɛŋa din bɛ kali maa.<ref name=":0" /> Di gba nyɛla bini diri shɛli ni noo nimdi mini broths. <nowiki>''</nowiki>Maftoul<nowiki>''</nowiki> nyɛla Laribanchili bachi shɛli bini yihina <nowiki>''</nowiki>fa-ta-la<nowiki>''</nowiki> ni na ka di gbeni nyɛ kpilisibu bee milisibu, ka di buɣisiri bini zaŋ nuhi n bilisi li maa zuɣu.<ref>{{Cite news|last=Kalla|first=Joudie|date=2017-02-09|title=Palestinian recipes for maftoul tabbouleh and za’atar chicken|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/09/maftoul-tabbouleh-zaatar-chicken-recipe-palestinian-food-joudie-kalla-cook-residency|access-date=2026-07-15|issn=0261-3077}}</ref> Di nyɛla bini dihi shɛli n tabili ni di daa nyɛla din bɛni yuuni 1907 la saha,  Elihu Grant's Peasantry of Palestine. == Binidiri shɛŋa din gba yuli bolindi lala == Israeli couscous nyɛla bini kpelim shɛŋa ka chim li, ka di binyoma mini di duɣibu soya waligi ka chɛ couscous. == Kundivihira == pk3959f7jzcpvlh0cvu26o4kt2sm3ei Schools in Bimbilla 0 33586 143991 143123 2026-07-15T13:56:27Z Ubdul Majeed 7421 143991 wikitext text/x-wiki '''Bimbilla''' nyɛla tiŋ karili din be ti Nanuŋ yaɣili ŋɔ na, di ni n nyɛ Nanuŋ yaɣili ŋɔ tiŋ' zuɣu, ka shikuru ti pam bɛ din ni, lala shikuru ti ŋɔ n nyɛ.<ref>{{Cite journal|last=Salifu|first=Anas Seidu|date=2021-01-15|title=Pre-Service Teachers Achievement and Mastery Levels in Solid Geometry at E. P. College of Education, Bimbilla-Ghana|url=https://doi.org/10.9734/arjom/2020/v16i1130246|journal=Asian Research Journal of Mathematics|pages=89–108|doi=10.9734/arjom/2020/v16i1130246|issn=2456-477X}}</ref> # Central A primary and kindergarten school. # Central B primary and kindergarten school. # Central A J HS . # Central B JHS # Jilo A primary school. # Jilo B primary school. # Jilo A JHS. # Jilo B JHS. # Our Lady Of Peace primary school. # Our Lady of peace JHS. # E P Demonstration kindergarten and primary school. # E P Demonstration JHS. # E P College of Education Bimbilla. # Tadammuni English and Arabic kindergarten and primary school. # Tadammuni English and Arabic JHS. # Nuria English and Arabic kindergarten and primary school. # Nuria English and Arabic JHS. # Kassimiya English and Arabic kindergarten and primary school. # Kassimiya English and Arabic JHS. # Presby kindergarten and primary school. # Presby JHS. # Yapalsi kindergarten and Primary school. # Gmantambu JHS. # Bimbilla JHS. # Ponaa Girls Model JHS. # Little flower kindergarten and primary school. # Little flower kindergarten school Masaka. # Naa Abdulai primary school. # Ummah Islamic primary school. # Banuhassim Islamic kindergarten and primary school. # Feeding the sheep kindergarten and Primary school. # Feeding the sheep JHS. # Bright hope Academy Kindergarten and primary school. # Bright hope Academy JHS. # Light house Academy Kindergarten and primary school. # Light house Academy JHS. # Winners international kindergarten and primary school. # Wumpini school academy. # Dahinsheli kindergarten and Primary school. # Haalikia Islamic school. == Kundivihira == d9qzb1235aepcodmf1hxoln5yp2qbqm 143998 143991 2026-07-15T14:04:46Z Ubdul Majeed 7421 143998 wikitext text/x-wiki '''[[Bimbilla]]''' nyɛla tiŋ karili din be ti Nanuŋ yaɣili ŋɔ na, di ni n nyɛ Nanuŋ yaɣili ŋɔ tiŋ' zuɣu, ka shikuru ti pam bɛ din ni, lala shikuru ti ŋɔ n nyɛ.<ref>{{Cite journal|last=Salifu|first=Anas Seidu|date=2021-01-15|title=Pre-Service Teachers Achievement and Mastery Levels in Solid Geometry at E. P. College of Education, Bimbilla-Ghana|url=https://doi.org/10.9734/arjom/2020/v16i1130246|journal=Asian Research Journal of Mathematics|pages=89–108|doi=10.9734/arjom/2020/v16i1130246|issn=2456-477X}}</ref> # Central A primary and kindergarten school. # Central B primary and kindergarten school. # Central A J HS . # Central B JHS # Jilo A primary school. # Jilo B primary school. # Jilo A JHS. # Jilo B JHS. # Our Lady Of Peace primary school. # Our Lady of peace JHS. # E P Demonstration kindergarten and primary school. # E P Demonstration JHS. # E P College of Education Bimbilla. # Tadammuni English and Arabic kindergarten and primary school. # Tadammuni English and Arabic JHS. # Nuria English and Arabic kindergarten and primary school. # Nuria English and Arabic JHS. # Kassimiya English and Arabic kindergarten and primary school. # Kassimiya English and Arabic JHS. # Presby kindergarten and primary school. # Presby JHS. # Yapalsi kindergarten and Primary school. # Gmantambu JHS. # Bimbilla JHS. # Ponaa Girls Model JHS. # Little flower kindergarten and primary school. # Little flower kindergarten school Masaka. # Naa Abdulai primary school. # Ummah Islamic primary school. # Banuhassim Islamic kindergarten and primary school. # Feeding the sheep kindergarten and Primary school. # Feeding the sheep JHS. # Bright hope Academy Kindergarten and primary school. # Bright hope Academy JHS. # Light house Academy Kindergarten and primary school. # Light house Academy JHS. # Winners international kindergarten and primary school. # Wumpini school academy. # Dahinsheli kindergarten and Primary school. # Haalikia Islamic school. == Kundivihira == mk7lg8osps9op2cr8mgdxs5dh2cnpc5 144001 143998 2026-07-15T16:35:03Z Mbahayam 8851 Added text 144001 wikitext text/x-wiki '''[[Bimbilla]]''' nyɛla tiŋ karili din be ti Nanuŋ yaɣili ŋɔ na, di ni n nyɛ Nanuŋ yaɣili ŋɔ tiŋ' zuɣu, ka shikuru ti pam bɛ din ni, lala shikuru ti ŋɔ n nyɛ.<ref>{{Cite journal|last=Salifu|first=Anas Seidu|date=2021-01-15|title=Pre-Service Teachers Achievement and Mastery Levels in Solid Geometry at E. P. College of Education, Bimbilla-Ghana|url=https://doi.org/10.9734/arjom/2020/v16i1130246|journal=Asian Research Journal of Mathematics|pages=89–108|doi=10.9734/arjom/2020/v16i1130246|issn=2456-477X}}</ref> === Shikuruti Din Be Bimbila === # Central A primary and kindergarten school. # Central B primary and kindergarten school. # Central A J HS . # Central B JHS # Jilo A primary school. # Jilo B primary school. # Jilo A JHS. # Jilo B JHS. # Our Lady Of Peace primary school. # Our Lady of peace JHS. # E P Demonstration kindergarten and primary school. # E P Demonstration JHS. # E P College of Education Bimbilla. # Tadammuni English and Arabic kindergarten and primary school. # Tadammuni English and Arabic JHS. # Nuria English and Arabic kindergarten and primary school. # Nuria English and Arabic JHS. # Kassimiya English and Arabic kindergarten and primary school. # Kassimiya English and Arabic JHS. # Presby kindergarten and primary school. # Presby JHS. # Yapalsi kindergarten and Primary school. # Gmantambu JHS. # Bimbilla JHS. # Ponaa Girls Model JHS. # Little flower kindergarten and primary school. # Little flower kindergarten school Masaka. # Naa Abdulai primary school. # Ummah Islamic primary school. # Banuhassim Islamic kindergarten and primary school. # Feeding the sheep kindergarten and Primary school. # Feeding the sheep JHS. # Bright hope Academy Kindergarten and primary school. # Bright hope Academy JHS. # Light house Academy Kindergarten and primary school. # Light house Academy JHS. # Winners international kindergarten and primary school. # Wumpini school academy. # Dahinsheli kindergarten and Primary school. # Haalikia Islamic school. == Kundivihira == oge8wxd1va5po8dbvim57mexeloma3a Ponaaa Girls Junior High School 0 33600 144002 2026-07-15T17:32:07Z Ubdul Majeed 7421 N namla lahabali 144002 wikitext text/x-wiki Ponaaa Girls Junior High School nyɛla bipuɣinsi middle Shikuru din be Bimbilla tiŋ' puuni, yuuni 2012/2013 ka shikuru maa daa kpa, ni be kpaŋsi bipuɣinsi shikuru Nanuŋ yaɣili ŋɔ, bipuɣinsi Pia in ayi ka bɛ daa zaŋ pili shikuru maa. Mr. Kalakana n-daa nyɛ shikuru maa karimba kpɛma tuuli.<ref>{{Cite web|last=Abdulai|first=Abdul-Majeed|date=15th July, 2026|title=Ponaa Girls Junior High School|url=|url-status=live}}</ref> Shikuru maa taachi n nyɛ; Bipuɣinga shikuru ni soŋ Ghana lebiginsim.<ref>{{Cite news|last=Abdulai|first=Abdul-Majeed|date=15th July,2025|title=Ponaaa Girls Junior High School}}</ref> rgky6tgcpc6nytdff90ju81qp7nsrzt Tɛmplet:TJ 10 33601 144013 2026-07-15T21:26:09Z Axolitl 8884 Capitilization 144013 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tɛmplet:Tj]] cdqaj70km70gqbummbdkcfts4boub5q Module:Shortcut/styles.css 828 33602 144015 2026-07-15T21:30:09Z Axolitl 8884 Copying from [[:en:Module:Shortcut/styles.css]] 144015 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .module-shortcutboxplain { float: right; margin: 0 0 0 1em; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #fff); padding: 0.3em 0.6em 0.2em 0.6em; text-align: center; font-size: 85%; } .module-shortcutboxleft { float: left; margin: 0 1em 0 0; } .module-shortcutlist { display: inline-block; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); margin-bottom: 0.2em; } .module-shortcutboxplain ul { font-weight: bold; } .module-shortcutanchordiv { position: relative; top: -3em; } li .module-shortcutanchordiv { float: right; /* IE/Edge in list items */ } .mbox-imageright .module-shortcutboxplain { padding: 0.4em 1em; line-height: 1.3; margin: 0; float: initial; } iy0abv0s7wkq06bjcild5vh6fo8vjrr