Dagbani Wikipedia dagwiki https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Miidiya Diŋ'gahim Yɛltɔɣa Ŋun su Ŋun su yɛltɔɣa Wikipedia Wikipedia yɛltɔɣa Lahabali kɔligu Lahabali kɔligu yɛltɔɣa MiidiyaWiki MiidiyaWiki yɛltɔɣa Tɛmplet Tɛmplet yɛltɔɣa Sɔŋsim Sɔŋsim yɛltɔɣa Pubu Pubu yɛltɔɣa Salima Salima yɛltɔɣa MOS MOS yɛltɔɣa TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Thieboudienne 0 26265 144062 118922 2026-07-16T12:30:24Z Ibn Dagara 1830 Removed red links 144062 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Short description|Traditional dish from Senegal}} {{more citations needed|article|date=October 2021}} {{Infobox food | name = Tiep | served = | other = | similar_dish = | carbohydrate = | fat = | protein = | calories = | variations = Meat | minor_ingredient = Vegetables | main_ingredient = Fish and rice | course = | image = | type = Main dish | maxtime = 4h | mintime = 2h | year = | creator = <!-- or | creators = --> | national_cuisine = | country = Senegal | alternate_name = Ceebu jën | caption = Ceebu jen }}[[Image:Thieboudienne.JPG|Thieboudienne|right|thumb]] [[File:White Thieboudienne.JPG|thumb|]] [[File:Red Thieboudienne.JPG|thumb|]] '''''Tiep''''' or '''''thieb''''' nyɛla kali bindirigu din yina [[Senegambia]] ka ninvuɣ shɛba ban gba be[[Guinea Bissau]], [[Guinea]], [[Mali]] n-ti pahi [[Mauritania]] nyɛ ban diri li. Di nyɛla Senegal tiŋgbani bindirigu.<ref>{{Cite web|url=http://www.saveur.com/article/Recipes/Senegal-Fish-Rice/|title=Senegalese Fish and Rice (Thiéboudienne) Recipe|website=Saveur|language=en|access-date=2019-12-14}}</ref> Tiep shɛba ni mi shɛli '''''thieboudienne''''' bee '''''chebu jen''''' ({{lang-wo|ceebu jën}}; {{lang-fr|thiéboudiène}}) nyɛla bɛn duɣiri shɛli ni zahim, [[broken rice]] ni kamantoonsi ka di nyɛla duɣi ni ka bɛ dɔɣiri li. Bɛ lahi mali '''''tiep yappa''''' (ni nimdi) n-ti pahi '''''tiep ganaar''''' (ni noo nimdi). Binshɛŋa bɛn mali pahiri duɣiri bindirigu ŋɔ nyɛ alibasa, carrots, cabbage, [[cassava|banchi]], hot pepper, lime n-ti pahi [[peanut oil]], mini [[stock cube]]s. == Taarihi == Taarihi puuni, tiep nyɛla bindiri shɛli din pahi [[Saint-Louis, Senegal|Saint-Louis]] bindira ni tum nineteenth century. Bindirigu ŋɔ yuli nyɛla din yina [[Wolof language|Wolof]] bachi nim puuni ka di gbuni nyɛ shinkaafa ({{Lang|wo|ceeb}}) mini zahim '({{Lang|wo|jën}}).<ref name="Wells2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ouz-AwAAQBAJ&pg=PA28|title=The World of Street Food: Easy Quick Meals to Cook at Home|author=Troth Wells|date=15 March 2007|publisher=New Internationalist| isbn=978-1-904456-50-6| pages=28–}}</ref> Pulaar bɛ booni li mi {{Lang|fuc|maaro e liddi}} ('rice and fish'). Bɛ yi ŋmɛ niŋ niriba ni bɛ di shinkaafa maa be gbuni ka zahim maa mi be zuɣusaa, di zooya ka di nyɛla [[white grouper]] (''Epinephelus aeneus''). == Serving == Kali puuni di nyɛla bindiri shɛli bɛn dira bɛ yi ti mali ʒilɛli ni tuma ni bɛ nuhi. Di lahi nyɛla Senegalese ''terranga'' (hospitality): daŋ, zo nim ban gari taba nyɛla ban laɣindi ʒini diri bindirigu ŋɔ (ka bɛ booni li ''bolus'') ka sokam diri ni dirigu (''couddou Pulaar'') bee ni paani. == Bindiri shɛŋa din ŋmani li == West African bindirigu din niŋ bayana ka bɛ booni [[jollof]] nyɛla bindirigu shɛli din piligi thieboudienne, amaa ka bɛ lee duɣiri li ni nimdi tooi gari di mini zahim, ka shinkaafa ŋɔ nyɛ bɛn laɣindi shɛli ni duɣili nima.<ref name="Sloley 2021">{{cite web | last=Sloley | first=Patti | title=Jollof Wars: Who does West Africa's iconic rice dish best? | website=BBC Travel | date=7 June 2021 | url=https://www.bbc.com/travel/article/20210607-jollof-wars-who-does-west-africas-iconic-rice-dish-best | access-date=16 July 2021}}</ref> [[Gullah]] shinkaafa ʒee nyɛla din ŋmani thieboudienne, West Africa din be New World. Like thieboudienne, lɛginal shinkaafa ʒee nyɛla din niŋ koŋkoba be [[Gullah/Geechee Cultural Heritage Corridor]], nyɛ [[Savannah red rice]] mini Charleston red rice.<ref name="Harris2011">{{cite book|last=Harris|first=Jessica B.|author-link=Jessica B. Harris|title=[[High on the Hog: A Culinary Journey from Africa to America]]|year=2011|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-59691-395-0|pages=[https://archive.org/details/highonhogculinar00harr_0/page/71 71]–}} - Registration required</ref><ref name="RosengartenRosengarten2008">{{cite book|author1=Dale Rosengarten|author2=Theodore Rosengarten|author3=Enid Schildkrout|author4=Judith Ann Carney|title=Grass roots: African origins of an American art|url=https://books.google.com/books?id=HqfYAAAAMAAJ|date=30 September 2008|publisher=Museum for African Art|isbn=978-0-945802-50-1|pages=123, 125}}</ref> == Recipe == Di nyɛla bindiri shɛli bɛn duɣiri ni zahim mahili bee zahim kuuni, ni shinkaafa kaba (rice Wolof), n-ti pahi duɣili nima kamani( cassava, pumpkin, cabbage, carrot, turnip, or eggplant), parsley, tomato paste, peppers, garlic n-ti pahi onions.<ref>{{Cite web |last= |date=2022-06-04 |title=Tiebou dieun |url=https://termcoord.eu/2022/06/i-ate-food-term-of-the-week-tiebou-dieun/ |access-date=2023-09-18 |website=[[European Parliament]] |language=en-GB |archive-date=2023-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005003153/https://termcoord.eu/2022/06/i-ate-food-term-of-the-week-tiebou-dieun/ |url-status=dead }}</ref> Ka bɛ niŋdi li ni zahim. == Variations == === By country === Di nyɛla din piligi Senegambia, kali puuni binshɛŋa bɛn mali pahiri duɣiri nyɛ zahim, shinkaafa, kamantoonsi n-ti pahi alibasa. Tiep nyɛla bindiri shɛli [[West Africa]] nim pam ni dira. Tiŋgbani kam mali la bɛn duɣiri shɛm mini bɛn mali binshɛŋa duɣiri bindirigu ŋɔ. Mali, tiep nyɛla bindiri shɛli bɛn booni ''tieb'', bindirigu din mali noo nimdi, shinkaafa n-ti pahi kamantoonsi mini alibasaa. Tiep nyɛla bindiri shɛli din ŋmani [[Jollof rice|jollof]] rice bɛn lahi booni shɛli {{Lang|wo|benachin}} ka di gbuni nyɛ 'one pot' in Wolof. Di nyɛla bindiri shɛli din niŋ bayana Nigeria mini Ghana. Cameroon mini Ivory Coast bindirigu ŋɔ yuli booni ''riz gras''. Binshɛŋa bɛn mali duɣiri bindirigu ŋɔ ŋmani la di piligu bɛn mali binshɛŋa duɣiri li kamani kamantoonsi, shinkaafa n-ti pahi alibasa. === By ethnicity === Senegal's nim balli shɛli nyɛla ban duɣiri bindirigu ŋɔ dabam mini ka bɛn diri li shɛm be di koŋko. Ninvuɣ shɛba ban be southern Senegal nyɛla ban tooi pahiri ''kouthia'',{{Definition needed|date=October 2021}} ka ninvuɣ shɛba ban yina [[Dakar]] mini [[Saint-Louis, Senegal|Saint-Louis]] nyɛ ban pahiri ''soul'' (Wolof). ==Other renderings== Shɛba ni lahi booni bindirigu ŋɔ yu shɛli nyɛ: ''ceebu jen'', ''cee bu jen'', ''ceeb u jen'', ''thebouidienne'', ''theibou dienn'', ''thiebou dienn'', ''thiebou dinne'', ''thiébou dieune'', ''tíe biou dienne'', ''thieb-ou-djien'', ''thiebu djen'' bee ''riz au poisson''.<ref name="Wells2007"/> ==Lihimi m-pahi== * [[Couscous]] * [[Jollof rice]] ==Kundivihira == {{reflist}} == Further reading == * [http://www.worldtravelguide.net/senegal: Senegal Travel Guide], World Travel Guide * [http://apps.fas.usda.gov/gainfiles/200701/146279961.pdf:Senegal agricultural situation country report]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, USDA Foreign Agricultural Service,Mbalo Ndiaye,2007 * [http://www.our-africa.org/senegal/food-daily-life: Food and daily life]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Our Africa * [http://digitalcollections.sit.edu/isp_collection/669/ Duffy, Megan, "Ceeb ak Jën: Deconstructing Senegal’s National Plate in Search of Cultural Values" (2009). ''Independent Study Project (ISP) Collection''. Paper 669.] {{African cuisine}} [[Pubu: Lahabaya zaa]] [[Pubu: Wiki World Heritage 2023]] [[Category:Senegalese cuisine]] [[Category:Mauritanian cuisine]] [[Category:Malian cuisine]] [[Category:Nigerian cuisine]] [[Category:Guinean cuisine]] [[Category:Gambian cuisine]] [[Category:Cameroonian cuisine]] [[Category:Fish dishes]] [[Category:Seafood and rice dishes]] ochwdc4o1ha6kws4vdkljs0b784iqsc 144063 144062 2026-07-16T12:39:20Z Ibn Dagara 1830 Removed red links 144063 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Image:Thieboudienne.JPG|Thieboudienne|right|thumb]] [[File:White Thieboudienne.JPG|thumb|]] [[File:Red Thieboudienne.JPG|thumb|]] '''''Tiep''''' or '''''thieb''''' nyɛla kali bindirigu din yina Senegambia ka ninvuɣ shɛba ban gba be[[Guinea Bissau]], [[Guinea]], [[Mali]] n-ti pahi [[Mauritania]] nyɛ ban diri li. Di nyɛla [[Senegal]] tiŋgbani bindirigu.<ref>{{Cite web|url=http://www.saveur.com/article/Recipes/Senegal-Fish-Rice/|title=Senegalese Fish and Rice (Thiéboudienne) Recipe|website=Saveur|language=en|access-date=2019-12-14}}</ref> Tiep shɛba ni mi shɛli '''''thieboudienne''''' bee '''''chebu jen''''' nyɛla bɛ ni duɣiri shɛli ni zahim, shinkaafa kaba ni kamantoonsi ka di nyɛla duɣi ni ka bɛ dɔɣiri li. Bɛ lahi mali '''''tiep yappa''''' (ni nimdi) n-ti pahi '''''tiep ganaar''''' (ni noo nimdi). Binshɛŋa bɛn mali pahiri duɣiri bindirigu ŋɔ nyɛ alibasa, kaarotinima, kaabɛj, banchi, naanzu tɔŋ, lime n-ti pahi sima kpam, mini "tock cube". == Taarihi == Taarihi puuni, tiep nyɛla bindiri shɛli din pahi [[Saint-Louis, Senegal|Saint-Louis]] bindira ni tum nineteenth century. Bindirigu ŋɔ yuli nyɛla din yina [[Wolof language|Wolof]] bachi nim puuni ka di gbuni nyɛ shinkaafa ({{Lang|wo|ceeb}}) mini zahim '({{Lang|wo|jën}}).<ref name="Wells2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ouz-AwAAQBAJ&pg=PA28|title=The World of Street Food: Easy Quick Meals to Cook at Home|author=Troth Wells|date=15 March 2007|publisher=New Internationalist| isbn=978-1-904456-50-6| pages=28–}}</ref> Pulaar bɛ booni li mi {{Lang|fuc|maaro e liddi}} ('rice and fish'). Bɛ yi ŋmɛ niŋ niriba ni bɛ di shinkaafa maa be gbuni ka zahim maa mi be zuɣusaa, di zooya ka di nyɛla [[white grouper]] (''Epinephelus aeneus''). == Serving == Kali puuni di nyɛla bindiri shɛli bɛn dira bɛ yi ti mali ʒilɛli ni tuma ni bɛ nuhi. Di lahi nyɛla Senegalese ''terranga'' (hospitality): daŋ, zo nim ban gari taba nyɛla ban laɣindi ʒini diri bindirigu ŋɔ (ka bɛ booni li ''bolus'') ka sokam diri ni dirigu (''couddou Pulaar'') bee ni paani. == Bindiri shɛŋa din ŋmani li == West African bindirigu din niŋ bayana ka bɛ booni [[jollof]] nyɛla bindirigu shɛli din piligi thieboudienne, amaa ka bɛ lee duɣiri li ni nimdi tooi gari di mini zahim, ka shinkaafa ŋɔ nyɛ bɛn laɣindi shɛli ni duɣili nima.<ref name="Sloley 2021">{{cite web | last=Sloley | first=Patti | title=Jollof Wars: Who does West Africa's iconic rice dish best? | website=BBC Travel | date=7 June 2021 | url=https://www.bbc.com/travel/article/20210607-jollof-wars-who-does-west-africas-iconic-rice-dish-best | access-date=16 July 2021}}</ref> [[Gullah]] shinkaafa ʒee nyɛla din ŋmani thieboudienne, West Africa din be New World. Like thieboudienne, lɛginal shinkaafa ʒee nyɛla din niŋ koŋkoba be [[Gullah/Geechee Cultural Heritage Corridor]], nyɛ [[Savannah red rice]] mini Charleston red rice.<ref name="Harris2011">{{cite book|last=Harris|first=Jessica B.|author-link=Jessica B. Harris|title=[[High on the Hog: A Culinary Journey from Africa to America]]|year=2011|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-59691-395-0|pages=[https://archive.org/details/highonhogculinar00harr_0/page/71 71]–}} - Registration required</ref><ref name="RosengartenRosengarten2008">{{cite book|author1=Dale Rosengarten|author2=Theodore Rosengarten|author3=Enid Schildkrout|author4=Judith Ann Carney|title=Grass roots: African origins of an American art|url=https://books.google.com/books?id=HqfYAAAAMAAJ|date=30 September 2008|publisher=Museum for African Art|isbn=978-0-945802-50-1|pages=123, 125}}</ref> == Recipe == Di nyɛla bindiri shɛli bɛn duɣiri ni zahim mahili bee zahim kuuni, ni shinkaafa kaba (rice Wolof), n-ti pahi duɣili nima kamani( cassava, pumpkin, cabbage, carrot, turnip, or eggplant), parsley, tomato paste, peppers, garlic n-ti pahi onions.<ref>{{Cite web |last= |date=2022-06-04 |title=Tiebou dieun |url=https://termcoord.eu/2022/06/i-ate-food-term-of-the-week-tiebou-dieun/ |access-date=2023-09-18 |website=[[European Parliament]] |language=en-GB |archive-date=2023-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005003153/https://termcoord.eu/2022/06/i-ate-food-term-of-the-week-tiebou-dieun/ |url-status=dead }}</ref> Ka bɛ niŋdi li ni zahim. == Variations == === By country === Di nyɛla din piligi Senegambia, kali puuni binshɛŋa bɛn mali pahiri duɣiri nyɛ zahim, shinkaafa, kamantoonsi n-ti pahi alibasa. Tiep nyɛla bindiri shɛli [[West Africa]] nim pam ni dira. Tiŋgbani kam mali la bɛn duɣiri shɛm mini bɛn mali binshɛŋa duɣiri bindirigu ŋɔ. Mali, tiep nyɛla bindiri shɛli bɛn booni ''tieb'', bindirigu din mali noo nimdi, shinkaafa n-ti pahi kamantoonsi mini alibasaa. Tiep nyɛla bindiri shɛli din ŋmani [[Jollof rice|jollof]] rice bɛn lahi booni shɛli {{Lang|wo|benachin}} ka di gbuni nyɛ 'one pot' in Wolof. Di nyɛla bindiri shɛli din niŋ bayana Nigeria mini Ghana. Cameroon mini Ivory Coast bindirigu ŋɔ yuli booni ''riz gras''. Binshɛŋa bɛn mali duɣiri bindirigu ŋɔ ŋmani la di piligu bɛn mali binshɛŋa duɣiri li kamani kamantoonsi, shinkaafa n-ti pahi alibasa. === By ethnicity === Senegal's nim balli shɛli nyɛla ban duɣiri bindirigu ŋɔ dabam mini ka bɛn diri li shɛm be di koŋko. Ninvuɣ shɛba ban be southern Senegal nyɛla ban tooi pahiri ''kouthia'',{{Definition needed|date=October 2021}} ka ninvuɣ shɛba ban yina [[Dakar]] mini [[Saint-Louis, Senegal|Saint-Louis]] nyɛ ban pahiri ''soul'' (Wolof). ==Other renderings== Shɛba ni lahi booni bindirigu ŋɔ yu shɛli nyɛ: ''ceebu jen'', ''cee bu jen'', ''ceeb u jen'', ''thebouidienne'', ''theibou dienn'', ''thiebou dienn'', ''thiebou dinne'', ''thiébou dieune'', ''tíe biou dienne'', ''thieb-ou-djien'', ''thiebu djen'' bee ''riz au poisson''.<ref name="Wells2007"/> ==Lihimi m-pahi== * [[Couscous]] * [[Jollof rice]] ==Kundivihira == {{reflist}} == Further reading == * [http://www.worldtravelguide.net/senegal: Senegal Travel Guide], World Travel Guide * [http://apps.fas.usda.gov/gainfiles/200701/146279961.pdf:Senegal agricultural situation country report]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, USDA Foreign Agricultural Service,Mbalo Ndiaye,2007 * [http://www.our-africa.org/senegal/food-daily-life: Food and daily life]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Our Africa * [http://digitalcollections.sit.edu/isp_collection/669/ Duffy, Megan, "Ceeb ak Jën: Deconstructing Senegal’s National Plate in Search of Cultural Values" (2009). ''Independent Study Project (ISP) Collection''. Paper 669.] {{African cuisine}} [[Pubu: Lahabaya zaa]] [[Pubu: Wiki World Heritage 2023]] [[Category:Senegalese cuisine]] [[Category:Mauritanian cuisine]] [[Category:Malian cuisine]] [[Category:Nigerian cuisine]] [[Category:Guinean cuisine]] [[Category:Gambian cuisine]] [[Category:Cameroonian cuisine]] [[Category:Fish dishes]] [[Category:Seafood and rice dishes]] e9e97mskjoizxh3ufu5uxpbw9lx3mkn 144064 144063 2026-07-16T12:43:50Z Ibn Dagara 1830 Edited 144064 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Image:Thieboudienne.JPG|Thieboudienne|right|thumb]] [[File:White Thieboudienne.JPG|thumb|]] [[File:Red Thieboudienne.JPG|thumb|]] '''''Tiep''''' or '''''thieb''''' nyɛla kali bindirigu din yina Senegambia ka ninvuɣ shɛba ban gba be[[Guinea Bissau]], [[Guinea]], [[Mali]] n-ti pahi [[Mauritania]] nyɛ ban diri li. Di nyɛla [[Senegal]] tiŋgbani bindirigu.<ref>{{Cite web|url=http://www.saveur.com/article/Recipes/Senegal-Fish-Rice/|title=Senegalese Fish and Rice (Thiéboudienne) Recipe|website=Saveur|language=en|access-date=2019-12-14}}</ref> Tiep shɛba ni mi shɛli '''''thieboudienne''''' bee '''''chebu jen''''' nyɛla bɛ ni duɣiri shɛli ni zahim, shinkaafa kaba ni kamantoonsi ka di nyɛla duɣi ni ka bɛ dɔɣiri li. Bɛ lahi mali '''''tiep yappa''''' (ni nimdi) n-ti pahi '''''tiep ganaar''''' (ni noo nimdi). Binshɛŋa bɛn mali pahiri duɣiri bindirigu ŋɔ nyɛ alibasa, kaarotinima, kaabɛj, banchi, naanzu tɔŋ, lime n-ti pahi sima kpam, mini "tock cube". == Taarihi == Taarihi puuni, tiep nyɛla bindiri shɛli din pahi Saint-Louis bindira ni tum nineteenth century. Bindirigu ŋɔ yuli nyɛla din yina Wolof bachinim puuni ka di gbuni nyɛ shinkaafa ({{Lang|wo|ceeb}}) mini zahim '({{Lang|wo|jën}}).<ref name="Wells2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ouz-AwAAQBAJ&pg=PA28|title=The World of Street Food: Easy Quick Meals to Cook at Home|author=Troth Wells|date=15 March 2007|publisher=New Internationalist| isbn=978-1-904456-50-6| pages=28–}}</ref> Pulaar bɛ booni li mi {{Lang|fuc|maaro e liddi}} ('rice and fish'). Bɛ yi ŋmɛ niŋ niriba ni bɛ di shinkaafa maa be gbuni ka zahim maa mi be zuɣusaa, di zooya ka di nyɛla "white grouper" (''Epinephelus aeneus''). == Serving == Kali puuni di nyɛla bindiri shɛli bɛn dira bɛ yi ti mali ʒilɛli ni tuma ni bɛ nuhi. Di lahi nyɛla Senegalese ''terranga'' (hospitality): daŋ, zo nim ban gari taba nyɛla ban laɣindi ʒini diri bindirigu ŋɔ (ka bɛ booni li ''bolus'') ka sokam diri ni dirigu (''couddou Pulaar'') bee ni paani. == Bindiri shɛŋa din ŋmani li == West African bindirigu din niŋ bayana ka bɛ booni [[jollof]] nyɛla bindirigu shɛli din piligi thieboudienne, amaa ka bɛ lee duɣiri li ni nimdi tooi gari di mini zahim, ka shinkaafa ŋɔ nyɛ bɛn laɣindi shɛli ni duɣili nima.<ref name="Sloley 2021">{{cite web | last=Sloley | first=Patti | title=Jollof Wars: Who does West Africa's iconic rice dish best? | website=BBC Travel | date=7 June 2021 | url=https://www.bbc.com/travel/article/20210607-jollof-wars-who-does-west-africas-iconic-rice-dish-best | access-date=16 July 2021}}</ref> [[Gullah]] shinkaafa ʒee nyɛla din ŋmani thieboudienne, West Africa din be New World. Like thieboudienne, lɛginal shinkaafa ʒee nyɛla din niŋ koŋkoba be [[Gullah/Geechee Cultural Heritage Corridor]], nyɛ [[Savannah red rice]] mini Charleston red rice.<ref name="Harris2011">{{cite book|last=Harris|first=Jessica B.|author-link=Jessica B. Harris|title=[[High on the Hog: A Culinary Journey from Africa to America]]|year=2011|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-59691-395-0|pages=[https://archive.org/details/highonhogculinar00harr_0/page/71 71]–}} - Registration required</ref><ref name="RosengartenRosengarten2008">{{cite book|author1=Dale Rosengarten|author2=Theodore Rosengarten|author3=Enid Schildkrout|author4=Judith Ann Carney|title=Grass roots: African origins of an American art|url=https://books.google.com/books?id=HqfYAAAAMAAJ|date=30 September 2008|publisher=Museum for African Art|isbn=978-0-945802-50-1|pages=123, 125}}</ref> == Recipe == Di nyɛla bindiri shɛli bɛn duɣiri ni zahim mahili bee zahim kuuni, ni shinkaafa kaba (rice Wolof), n-ti pahi duɣili nima kamani( cassava, pumpkin, cabbage, carrot, turnip, or eggplant), parsley, tomato paste, peppers, garlic n-ti pahi onions.<ref>{{Cite web |last= |date=2022-06-04 |title=Tiebou dieun |url=https://termcoord.eu/2022/06/i-ate-food-term-of-the-week-tiebou-dieun/ |access-date=2023-09-18 |website=[[European Parliament]] |language=en-GB |archive-date=2023-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005003153/https://termcoord.eu/2022/06/i-ate-food-term-of-the-week-tiebou-dieun/ |url-status=dead }}</ref> Ka bɛ niŋdi li ni zahim. == Variations == === By country === Di nyɛla din piligi Senegambia, kali puuni binshɛŋa bɛn mali pahiri duɣiri nyɛ zahim, shinkaafa, kamantoonsi n-ti pahi alibasa. Tiep nyɛla bindiri shɛli [[West Africa]] nim pam ni dira. Tiŋgbani kam mali la bɛn duɣiri shɛm mini bɛn mali binshɛŋa duɣiri bindirigu ŋɔ. Mali, tiep nyɛla bindiri shɛli bɛn booni ''tieb'', bindirigu din mali noo nimdi, shinkaafa n-ti pahi kamantoonsi mini alibasaa. Tiep nyɛla bindiri shɛli din ŋmani [[Jollof rice|jollof]] rice bɛn lahi booni shɛli {{Lang|wo|benachin}} ka di gbuni nyɛ 'one pot' in Wolof. Di nyɛla bindiri shɛli din niŋ bayana Nigeria mini Ghana. Cameroon mini Ivory Coast bindirigu ŋɔ yuli booni ''riz gras''. Binshɛŋa bɛn mali duɣiri bindirigu ŋɔ ŋmani la di piligu bɛn mali binshɛŋa duɣiri li kamani kamantoonsi, shinkaafa n-ti pahi alibasa. === By ethnicity === Senegal's nim balli shɛli nyɛla ban duɣiri bindirigu ŋɔ dabam mini ka bɛn diri li shɛm be di koŋko. Ninvuɣ shɛba ban be southern Senegal nyɛla ban tooi pahiri ''kouthia'',{{Definition needed|date=October 2021}} ka ninvuɣ shɛba ban yina [[Dakar]] mini [[Saint-Louis, Senegal|Saint-Louis]] nyɛ ban pahiri ''soul'' (Wolof). ==Other renderings== Shɛba ni lahi booni bindirigu ŋɔ yu shɛli nyɛ: ''ceebu jen'', ''cee bu jen'', ''ceeb u jen'', ''thebouidienne'', ''theibou dienn'', ''thiebou dienn'', ''thiebou dinne'', ''thiébou dieune'', ''tíe biou dienne'', ''thieb-ou-djien'', ''thiebu djen'' bee ''riz au poisson''.<ref name="Wells2007"/> ==Lihimi m-pahi== * [[Couscous]] * [[Jollof rice]] ==Kundivihira == {{reflist}} == Further reading == * [http://www.worldtravelguide.net/senegal: Senegal Travel Guide], World Travel Guide * [http://apps.fas.usda.gov/gainfiles/200701/146279961.pdf:Senegal agricultural situation country report]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, USDA Foreign Agricultural Service,Mbalo Ndiaye,2007 * [http://www.our-africa.org/senegal/food-daily-life: Food and daily life]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Our Africa * [http://digitalcollections.sit.edu/isp_collection/669/ Duffy, Megan, "Ceeb ak Jën: Deconstructing Senegal’s National Plate in Search of Cultural Values" (2009). ''Independent Study Project (ISP) Collection''. Paper 669.] {{African cuisine}} [[Pubu: Lahabaya zaa]] [[Pubu: Wiki World Heritage 2023]] [[Category:Senegalese cuisine]] [[Category:Mauritanian cuisine]] [[Category:Malian cuisine]] [[Category:Nigerian cuisine]] [[Category:Guinean cuisine]] [[Category:Gambian cuisine]] [[Category:Cameroonian cuisine]] [[Category:Fish dishes]] [[Category:Seafood and rice dishes]] 2e15n2x03xzq8yh9oob78ly06khb6fn Adamawa State Polytechnic 0 27635 144091 135218 2026-07-17T04:12:53Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144091 wikitext text/x-wiki {{short description| State Polytechnic in Nigeria}} {{Databox}} {{Infobox college | name = Adamawa State Polytechnic | type = Public | accreditation = National Board for Technical Education | affiliation = University of Maiduguri | city = Yola, Adamawa State | country = Nigeria | campus_type = Multiple sites }} '''Adamawa State Polytechnic''' nyɛla tertiary educational institution din be Yola, [[Adamawa State]], [[Nigeria]]. Di nyɛla bɛ ni daa pilli shikuru shɛli yuuni 1991 din daa niŋ ka bɛ laɣim College of Preliminary Studies [[Yola, Nigeria|Yola]] mini Staff Development Institute, Numan. <ref name=":0">{{Cite web |last=Fapohunda |first=Olusegun |date=2023-01-06 |title=List of Courses Offered by Adamawa State Polytechnic |url=https://www.myschoolgist.com/ng/adamawa-state-poly-courses/ |access-date=2023-09-11 |website=MySchoolGist |language=en}}</ref> Polytechnic palli ŋɔ nyɛla din tiri national diploma programs in [[computer science]], [[statistics]], [[accountancy]], business studies n-ti pahi secretarial studies.<ref>{{cite web |url = http://adspolyyola.net/ |title = Welcome to Adamawa Polytechnic |publisher = Adamawa Polytechnic |accessdate = 2010-03-24 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090922171022/http://adspolyyola.net/ |archivedate = 2009-09-22 |access-date = 2024-06-02 |archive-date = 2009-09-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090922171022/http://adspolyyola.net/ }}</ref> Polytechnic ŋɔ nyɛla din be State government sulinsi ni ka nyɛ din daa deei di pilibu shɛhira gbaŋ [[National Board for Technical Education]].<ref>{{cite web |url = http://www.nbte.gov.ng/downloads/ACCREDITATION_STATUS_OF_PROGRAMMES.pdf |title = Polytechnics in Nigeria |publisher = National Board for Technical Education |accessdate = 2010-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100920212241/http://nbte.gov.ng/downloads/ACCREDITATION_STATUS_OF_PROGRAMMES.pdf |archive-date = 2010-09-20 |url-status = dead }}</ref> Shikuru ŋɔ nyɛla din "affiliated" ni [[University of Maiduguri]] ka di nyɛla di daa borimi ni piligi degree programmes.<ref>{{Cite web|date=2021-02-02|title=Adamawa Poly set to begin degree programmes – Rector|url=https://thenationonlineng.net/adamawa-poly-set-to-begin-degree-programmes-rector/|access-date=2021-05-29|website=Latest Nigeria News, Nigerian Newspapers, Politics|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Adamawa State Poly to Commence Degree Programmes in 2021|url=https://www.lasu-info.com/2021/02/adamawa-state-poly-degree-programmes.html|access-date=2021-05-29|website=Lagos Universities Info (LASU-INFO) {{!}} Nigerian Schools and Exam News}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-02|title=Adamawa Poly set to begin degree programmes – Rector|url=https://thisnigeria.com/adamawa-poly-set-to-begin-degree-programmes-rector/|access-date=2021-05-29|website=ThisNigeria|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Admin|title=Adamawa Poly set to begin degree programmes|url=https://www.adamawatimes.com/2021/02/02/adamawa-poly-set-to-begin-degree-programmes/|access-date=2021-05-29|language=en-US|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213005/https://www.adamawatimes.com/2021/02/02/adamawa-poly-set-to-begin-degree-programmes/|url-status=dead}}</ref> == Taarihi == Yuuni 2007, polytechnic ŋɔ nyɛla din daa mali karimba nima kɔbishi. Din daa niŋ ka lala karimba nima ŋɔ tum yuma ayi ka bɛ nya yori, bɛ daa zaŋ state government tahi kootu ni. Silimiin goli December yuuni 2009, chief judge ni daa wum lala lahabali ŋɔ daa yɛliya ni ninvuɣ shɛba ban to ni yo lala karimba nima ŋɔ yima.<ref>{{cite web |url=http://allafrica.com/stories/200912160168.html |title=Religious Bias - Crisis Looms in Adamawa Poly |work=Daily Champion |author=Terfa Ayaga |date=15 December 2009}}</ref> Silimiin goli November yuuni 2008, alikaali niriba ban daa vihiri Polytechnic ŋɔ yɛltɔɣa zuɣu daa sabi gbaŋ zaŋ n-ti Governor [[Murtala Nyako]] ni bɛ yo lala karimba nima ŋɔ.<ref>{{cite web |url=http://allafrica.com/stories/200811120218.html |title= Panel Indicts Adamawa Polytechnic |work=This Day |author=Matthew Onah |date=11 November 2008 |accessdate=2010-03-24}}</ref> Silimiin goli December yuuni 2009, State government daa bo liɣiri din yiɣisi N20.1 million ni bɛ zaŋ li pilli shikuru ŋɔ karimbu shee, karimba nima biɛhigu shee n-ti pahi gooni miɛ gili shikuru ŋɔ, gooni shɛli miɛbu bɛ ni chɛ bahi tum yuuni 2001.<ref>{{cite web |url=http://allafrica.com/stories/200912071297.html |work=Leadership (Abuja) |title=Adamawa Govt Votes N20 Million for State Polytechnic |author=Ibrahim Mista-Ali |date=4 December 2009 |accessdate=2010-03-24}}</ref> Silimiin goli March yuuni 2021, din daa niŋ ka shikuru bihi naai bɛ bahigu zahimbu ka diri dari, bɛ daa saɣim shikuru maa neema pam. Din bɔŋɔ zuɣu daa chɛ ka bɛ kpari shikuru maa zali silimiin goli March biɛɣ'pishi ni anu dali.<ref>{{Cite web|last=Ochetenwu|first=Jim|date=2021-03-25|title=Adamawa Poly shut as celebration turns violent|url=https://dailypost.ng/2021/03/25/adamawa-poly-shut-as-celebration-turns-violent/|access-date=2021-05-29|website=Daily Post Nigeria|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-25|title=Adamawa Poly shut as students burn hostel, others {{!}} The Nation|url=https://thenationonlineng.net/adamawa-poly-shut-as-students-burn-hostel-others/|access-date=2021-05-29|website=Latest Nigeria News, Nigerian Newspapers, Politics|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-26|title=Adamawa poly shut after police raid|url=https://guardian.ng/news/adamawa-poly-shut-after-police-raid/|access-date=2021-05-29|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2023-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002035322/https://guardian.ng/news/adamawa-poly-shut-after-police-raid/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=editing|date=2021-03-25|title=Adamawa Polytechnic Shut Indefinitely Over Students' Rampage|url=http://saharareporters.com/2021/03/25/adamawa-polytechnic-shut-indefinitely-over-students-rampage|access-date=2021-05-29|website=Sahara Reporters}}</ref> Bɛ daa labi yoogi shikuru ŋɔ silimiin goli April biɛɣ'pishi ni ayobu dali yuuni 2021. Bɛ daa zali shikuru bihi ŋɔ laɣiri ni yo ka bɛ zaŋ mali neen shɛŋa din daa saɣim maa, shikuru bihi shɛba ban daa tooi yo lala liɣiri ŋɔ n-daa labi na ti naai.<ref>{{Cite web|date=2021-04-26|title=Adamawa poly reopens after students unrest|url=https://punchng.com/adamawa-poly-reopens-after-students-unrest/|access-date=2021-05-29|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-04-27|title=Adamawa poly reopens - one month after students' unrest|url=http://lifestyle.thecable.ng/adamawa-poly-reopens/|access-date=2021-05-29|website=TheCable Lifestyle|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-04-28|title=Adamawa poly reopens after unrest|url=https://scholarshipboard.org.ng/blog/adamawa-poly-reopens-after-unrest/|access-date=2021-05-29|website=Latest Scholarships to Finance Your Study - ScholarshipBoard|language=en-US|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029095114/https://scholarshipboard.org.ng/blog/adamawa-poly-reopens-after-unrest/|url-status=dead}}</ref> == Staff == Vice Chancellor kuro Professor Kaleptapwa Farauta. <ref name=":1" /> Dr Stephen Lagu nyɛ Acting Vice Chancellor<ref name=":1">{{Cite web |last=Ochetenwu |first=Jim |date=2022-12-22 |title=Adamawa varsity names acting VC as Farauta resigns |url=https://dailypost.ng/2022/12/22/adamawa-varsity-names-acting-vc-as-farauta-resigns/ |access-date=2023-09-16 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Hammangabdo |first=Hussaini |date=2022-12-23 |title=Adamawa Varsity To Get New VC |url=https://leadership.ng/adamawa-varsity-to-get-new-vc/ |access-date=2023-09-16 |language=en-US}}</ref> Chairman zaŋ n-ti University Council nyɛ Dr Awwal Tukur.<ref name=":1" /> Dr Stephen Lagu nyɛ Acting VC, bɛ daa dɔɣi o la Gulak Local Government Area yuuni 1959. O nyɛla ŋun mali B.Ed. in English Language ka di yina University of Maiduguri, master's degree ka di gba nyɛ din yina lala shikuru maa yuuni 2005 n-ti pahi doctorate ka di yina Modibbo Adama University yuuni 2016. O daa nyɛla Dean of the ADSU Faculty of Education.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Library == Polytechnic maa karimbu shee nyɛla din be di shikuru titali ni ka mali lahabali kam karimba nima mini shikuru bihi ni bori shikuru ŋɔ ni. Ŋun nyɛ Chief Librarian nyɛ Mrs. Mary Chiwar tum yuuni 2020 hali ni zuŋɔ.<ref>{{Cite web |title=LIBRARY – Adamawa State Polytechnic |url=https://adamawapoly.edu.ng/library/ |access-date=2024-01-24 |language=en-US}}</ref> Karimbu shee ŋɔ nyɛla bɛ ni pirigi shɛli buta zaŋ n-ti ban mali tumdi tuma," adult users', 'student users", n-ti pahi "special interest Users".<ref>{{Cite journal |last=Salihu |first=Bello |date=2018 |title=Assessment of the use of Academic Library system and services by staff and students of Adamawa Polytechnic Yola |url=https://www.ajol.info/index.php/iijikm/article/view/183205 |journal=Information Impact: Journal of Information and Knowledge Management |language=en |volume=9 |issue=4 |pages=83–90 |doi=10.4314/iijikm.v9i4.8 |issn=2360-994X|doi-access=free }}</ref> Karimbu shee ŋɔ nyɛla din mali 'physical and digital collections".<ref>{{Cite web |title=LIBRARY – Adamawa State Polytechnic |url=https://adamawapoly.edu.ng/library/ |access-date=2024-02-01 |language=en-US}}</ref> == Courses offered == Din doli na ŋɔ nyɛla bɔhimbu yaɣa shɛŋa din be shikuru ŋɔ ni;<ref>{{Cite web|title=Official List of Courses Offered in Adamawa State polytechnic (ADAMAWAPOLY) - Myschool|url=https://myschool.ng/classroom/institution-courses/adamawa-state-polytechnic|access-date=2021-05-29|website=myschool.ng|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Admin|first=I. J. N.|date=2020-10-15|title=Full List of Courses Offered In Adamawa State polytechnic (ADAMAWAPOLY)|url=https://itsjambnews.com.ng/jamb/adamawapoly-courses/|access-date=2021-05-29|website=ITSJAMBNEWS|language=en-US|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129221022/https://itsjambnews.com.ng/jamb/adamawapoly-courses/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Academy|first=Samphina|date=2019-07-27|title=Courses Offered in Adamawa State Polytechnic, Yola (ADAMAWAPOLY)|url=https://samphina.com.ng/adamawa-state-polytechnic-undergraduate-courses/|access-date=2021-05-29|website=Samphina Academy|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Departments in Adamawa State Polytechnic, Yola |url=https://www.manpower.com.ng/company/204/departments |access-date=2023-09-11 |website=www.manpower.com.ng}}</ref><ref name=":0" /> * [[Accounting|Accountancy]] * Agricultural and Bio-Environmental Engineering/Technology * Business Administration and Management * [[Civil engineering|Civil Engineering]] * [[Computer science|Computer Science]] * [[Mass communication|Mass Communication]] * [[Mechanical engineering|Mechanical Engineering]] * Office Technology and Management * [[Public administration|Public Administration]] * [[Quantity surveying|Quantity Surveying]] * Science Laboratory Technology * Social Development * [[Statistics]] * Surveying and Geo-informatics * Urban and Regional Planning == Campus == Polytechnic ŋɔ nyɛla din mali shikuruti dibaa ata. Di shikuru titali maa nyɛla din be [[Jimeta]] -Yola, capital city zaŋ n-ti Adamawa State. Jambutu campus gba nyɛla din be Jimeta ka [[Numan, Nigeria|Numan]] campus nyɛ din be Numan Local Government Area of the State.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|date=2021-03-27|title=Adamawa State Polytechnic: Courses, Portal, School Fees, Application Form, and More|url=http://educated.com.ng/adamawa-state-polytechnic-courses-portal-school-fees-application-form-and-more/|access-date=2021-05-29|website=School Reviews by Real Students.|language=en-US|archive-date=2024-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528092617/https://educated.com.ng/adamawa-state-polytechnic-courses-portal-school-fees-application-form-and-more/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Adamawa State Poly Resumption Date 2019/2020|url=https://www.lasu-info.com/2020/09/adamawa-state-poly-resumption-date.html|access-date=2021-05-30|website=Lagos Universities Info (LASU-INFO) {{!}} Nigerian Schools and Exam News}}</ref> == Affiliations == Shikuru maa nyɛla din lahi mali saawara ni [[Ahmadu Bello University|Ahmadu Bello University, Zaria]] mini [[Federal University Dutse]], [[Jigawa State]].<ref>{{Cite web|date=2018-10-25|title=Adamawa Poly To Begin Nine New Degree Programmes Next Month|url=http://saharareporters.com/2018/10/25/adamawa-poly-begin-nine-new-degree-programmes-next-month|access-date=2021-05-29|website=Sahara Reporters}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-10-25|title=Adamawa Polytechnic to begin degree courses from November|url=https://www.pulse.ng/communities/student/adamawa-polytechnic-to-begin-degree-courses-from-november/jtfqvbw|access-date=2021-05-29|website=Pulse Nigeria|language=en}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Lihimi m-pahi== *[[List of polytechnics in Nigeria]] ==Kundivihira== {{reflist}} {{authority control}} {{coord|9|28|1|N|12|1|58|E|display=title}} [[Category:Polytechnics in Nigeria]] [[Category:Education in Adamawa State]] [[Category:1991 establishments in Nigeria]] [[Category:Educational institutions established in 1991]] [[Category:Public universities in Nigeria]] {{Nigeria-university-stub}} hsgyeuqpr7b69p6an5j8jsvjpn2pq26 Ayisha Fuseini 0 29430 144106 97930 2026-07-17T10:42:48Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144106 wikitext text/x-wiki {{Bio }} '''Ayisha Fuseini''' nyɛla Ghana daabia. O daa biligu jɛndi ninsalinim biɛhagu polo. Ayisha n pili Aseba Enterprise, ka lahi yɛ di toondana. Kompini ŋɔ pili la tuma yuuni 2013, [[Ghana]],<ref>{{Cite web|title=ASHEBA ENTERPRISE|url=https://fledge.co/fledgling/asheba/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815171303/https://fledge.co/fledgling/asheba/|archive-date=August 15, 2020|access-date=November 3, 2019|website=FLEDGE}}</ref><ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.ashebasheabutter.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103100611/https://www.ashebasheabutter.com/|archive-date=2019-11-03|access-date=2019-11-03|website=Asheba Shea Butter|language=en-US}}</ref> ka paɣaba ban yina Tamale; [[Northern Region|Northern region]] ka be tumdi ni din kalinli gari kɔbisiyɔbu.<ref name="Graphic Business in IIA" /><ref name="Graphic Bus" /> O daa pilila tuma duu din baligiri paɣaba wahala. O tuma duu maa sɔŋdi paɣaba zaŋ chaŋ fakari polo.<ref>{{Cite news|date=29 March 2018|title=''MTN Heroes of Change: Ayisha Fuseini empowers shea butter processers''|work=B&FT Online|url=https://thebftonline.com/2018/business/companies/mtn-heroes-of-change-ayisha-fuseini-empowers-shea-butter-processers/|access-date=19 April 2019|archive-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142247/https://thebftonline.com/2018/business/companies/mtn-heroes-of-change-ayisha-fuseini-empowers-shea-butter-processers/|url-status=dead}}</ref><ref name="Al Jazeera">{{Cite news|date=31 October 2015|title=''Going Places: Girls' Education in Ghana''|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/programmes/women-make-change/2015/09/places-girls-education-ghana-150922132906690.html|access-date=19 April 2019}}</ref> O tuma duu maa ni maa di binshɛŋa n-nyɛ kpa'ʒɛrim, chibo ni din pahi pahi. Kpakahali ka o mali maani din boŋɔ zaa saa<ref name="Al Jazeera" /> == O Biɛhagu == Ayisha mini o yidana chɛla taba ni bihi ata.<ref name="lavanguardia">{{Cite web|date=2019-02-07|title=La convivencia de cuatro esposas y un marido es difícil|url=https://www.lavanguardia.com/lacontra/20190207/46274445226/la-convivencia-de-cuatro-esposas-y-un-marido-es-dificil.html|access-date=2019-03-23|website=La Vanguardia}}</ref> == Shikuru == O malila Diploma in Business Administration ka daa yɛ kpaŋmaŋa ni yuli zaŋɔ chɛŋ 'Investment business programmer by Invest in Africa's (IIA) Business Linkage Programme (BLP) in 2016'.<ref name="lavanguardia"/> == Kpaŋmaŋ Pina == Bu yi ka o di kpaŋmaŋ pini din yuli booni Invest in Africa awards in January 2018: Female Entrepreneur of the Year (2018) and Business Innovation of the Year. == Kundivihira == {{Reflist}} [[Pubu:Ninsala ŋun be o nyɛvuli ni]] [[Pubu:Paɣaba]] [[Pubu:Ghana paɣaba]] [[Pubu:Ghana daa bihi]] rtkj7sldwbulbxfpqycv2ljfddjex6a Adasa Cookey 0 30047 144093 137017 2026-07-17T04:18:21Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144093 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Adasa Cookey''' ( bɛ dɔɣi o la '''Adasa Rawlinson Cookeygam''') o nyɛla bɛ ni dɔɣi so [[Nigerian|Nigeria]] ka o tuma nyɛ binkumda shiniinima yaabu dareta, shinii yaara, daabiligu dareta, peenta-peenta, n ti pahi Filim yaara.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtelegraphng.com/adasa-cookey-10-year-journey-of-a-self-taught-music-video-director/|title=Adasa Cookey: 10-Year Journey Of A Self-Taught Music Video Director|date=August 9, 2020 |access-date=September 8, 2021}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://punchng.com/nigerian-music-videos-best-in-africa-adasa-cookey/|title=Nigerian music videos best in Africa –Adasa Cookey|date=December 1, 2019 |access-date=September 8, 2021}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.legit.ng/1235496-movie-director-adasa-cookey-saves-job-a-teller-paid-n43m-n432k.html|title=Movie director Adasa Cookey saves the job of a teller who paid him N4.3m instead of N432k |date=April 26, 2019 |access-date=September 8, 2021}}</ref> O nyɛla ŋun tumdi ka lahi dareetiri n tiri Squareball Media Productions Limited nimaani ka o lahi nyɛ Chief Executive Officer n ti lala tuma duu maa din nyɛ din na min gbubi [[1da Banton]] mini [[Eli Jae]].<ref>{{Cite web|url=https://www.maff.tv/credit/adasa-cookey|title=ADASA COOKEY|date=July 3, 2020|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160217/https://www.maff.tv/credit/adasa-cookey|url-status=dead}}</ref> ==O pilli taarihi== Adasa nyɛla bɛ ni dɔɣi so Silimin goli October bɛɣu pini yini dali , yuuni 1981, yaɣili yuli booni [[Port Harcourt]], [[Rivers State]], [[Nigeria]]. O nyɛla ŋun niŋ o bilim ni Port Harcourt, ni ka o chaŋ [[secondary school]] shikuru din yuli booni Bereton College and Federal Government College. Din nyaanga, o daa nyɛla ŋun tuɣi chaŋ shikuru yuli booni [[Rivers State University of Science and Technology]] n daa ti naagi ni shɛhira gbaŋ din yuli booni Bachelor of Technology din jendi Architecture.<ref>{{Cite web|url=https://www.musicinafrica.net/directory/adasa-cookey|title=Adasa Cookey|date=September 23, 2015|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160215/https://www.musicinafrica.net/directory/adasa-cookey|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://infobusstop.com/top-10-video-directors-in-nigeria-2021/|title=Top 10 Video Directors In Nigeria (2021)|date=May 12, 2021|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160216/https://infobusstop.com/top-10-video-directors-in-nigeria-2021/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://imvdb.com/n/adasa-cookey/videography-by-position/dir|title=Adasa Cookey|date=June 1, 2020 |access-date=September 8, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tooxclusive.com/video-simi-duduke-dir-by-adasa-cookey/|title=[Video] SIMI – "Duduke" (Dir. By Adasa Cookey|date=April 19, 2020|access-date=September 8, 2021}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==O Selected videography nima== *[[Burna Boy]] – Like To Party ( yuuni 2013) <ref>{{cite web| url = https://www.pulse.ng/lifestyle/events/new-video-like-to-party-by-burna-boy/pt7dqw9| title = New Video- Like To Party By Burna Boy {{!}} Pulse Nigeria}}</ref> *[[D'Prince]] – Goody Bag ( yuuni 2013) *Ketchup- Show Me Yuh Rozay ( yuuni 2013) *Mavins All Stars - Adaobi ( yuuni 2014) <ref>{{cite web| url = https://www.bellanaija.com/2014/10/trending-video-catch-the-visuals-for-adaobi-by-the-mavins-crew/| title = Trending Video: Catch the Visuals for Adaobi by the Mavins Crew {{!}} BellaNaija}}</ref> *[[DJ Xclusive]] ft [[Davido]] – Wo Le ( yuuni 2015) *[[Adekunle Gold]] - Sade ( yuuni 2015) <ref>{{cite web| url = https://newsghana.com.gh/adekunlegold-releases-video-for-his-single-sade/| title = AdekunleGold Releases video for his single, Sade {{!}} News Ghana}}</ref> *[[Adekunle Gold]] - Ready ( yuuni 2016) *[[Ric Hassani]] -Only You ( yuuni 2017) *[[Orezi]]-Cooking Pot ( yuuni 2017) <ref>{{cite web| url = https://www.naijaloaded.com.ng/video/video-orezi-cooking-pot-dir-adasa-cookey| title = [Video] Orezi – Cooking Pot (Dir. By Adasa Cookey) » Naijaloaded}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Idahams]]-Toast ( yuuni 2017) *[[Simi (singer)|Simi]] – Selense ( yuuni 2019) <ref>{{cite web| url = https://www.okayafrica.com/simi-selense-video-watch-nigerian-music/| title = Watch Simi's Beautiful Music Video For 'Selense' - OkayAfrica}}</ref> *[[Simi (singer)|Simi]] – Ayo ( yuuni 2019) *[[Simi (singer)|Simi]] – [[Duduke]] ( yuuni 2020) <ref>{{cite web| url = https://trendybeatz.com/download-video/8676/simi-duduke-official-video| title = Simi - Duduke Official Video {{!}} Download Video MP4 » TrendyBeatz}}</ref> *[[Simi (singer)|Simi]] ft [[Patoranking]] – Jericho ( yuuni 2019) <ref>{{cite web| url = https://natirovibe.com/video-mp4/simi-patoranking-jericho/| title = Download Video: Simi ft. Patoranking - Jericho| access-date = 2024-12-29| archive-date = 2021-09-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20210908160223/https://natirovibe.com/video-mp4/simi-patoranking-jericho/| url-status = dead}}</ref> *[[Bebe Cool]] ft Rudeboy - Feeling ( yuuni 2020) *[[Runtown]] ft. [[Bella Shmurda]], [[Darkovibes]] – Body Riddim (Video) ( Yuuni 2020) <ref>{{cite web| url = https://www.bellanaija.com/2020/02/runtown-darkovibes-body-riddim/| title = New Video: Runtown feat. Darkovibes & Bella Shmurda – Body Riddim {{!}} BellaNaija}}</ref> *[[Simi (singer)|Simi]] ft. [[Adekunle Gold]] – By You ( yuuni 2019) *[[Praiz]] – Madu ( yuuni 2020) *[[Niniola]] – Addicted ( yuuni 2020) *[[Wande Coal]] ft. [[Wale (rapper)|Wale]] – Again (Remix) ( yuuni 2020) *[[Wande Coal]] – Again ( yuuni 2020) *[[Idahams]]-Billion Dollar ( yuuni 2019) *[[Idahams]]-Ada ( yuuni 2020) *[[Idahams]]-Enter My Eye ( yuuni 2020) *[[Stonebwoy]] ft. [[Zlatan (musician)|Zlatan]]- Critical ( yuuni 2021) <ref>{{cite web| url = https://grungecake.com/stonebwoy-critical-zlatan/articles/77850| title = Watch Stonebwoy’s new video for ‘Critical’ featuring Nigerian artist Zlatan – GRUNGECAKE| access-date = 2024-12-29| archive-date = 2024-11-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20241127115353/https://grungecake.com/stonebwoy-critical-zlatan/articles/77850| url-status = dead}}</ref> ==O kpaŋmaŋ pina mini nintiɣibɔ== {| class="wikitable" |- ! Year ! Project ! Ceremony ! Category ! Result |- | rowspan="1"| 2016 | rowspan="1"| "himself" | rowspan="1"|[[City People Entertainment Awards|City People Entertainment]] | ''Best Music Video Director of the Year'' <ref>{{Cite web|url=https://jaguda.com/music-news/wizkid-tiwa-savage-olamide-lead-the-2016-city-people-entertainment-award-nominees/|title=Wizkid, Tiwa Savage & Olamide Lead The 2016 City People Entertainment Award Nominees|date=July 6, 2016|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925085402/https://jaguda.com/music-news/wizkid-tiwa-savage-olamide-lead-the-2016-city-people-entertainment-award-nominees/|url-status=dead}}</ref> | {{nom}} |- | rowspan="1"| 2020 | rowspan="1"| [[Simi (singer)|Simi]] ft [[Patoranking]] "Jericho" | rowspan="1"|[[Soundcity MVP Awards Festival]] | ''Video of the Year'' <ref>{{Cite web |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/soundcity-mvp-awards-2020-all-winners|title=Soundcity MVP Awards 2020: All the winners|date=January 13, 2020 |access-date=September 8, 2021}}</ref> | {{nom}} |- | rowspan="1"| 2020 | rowspan="1"| "Himself" | rowspan="1"|GALAXY AWARDS | ''Video Director of the Year'' | {{won}} |- | rowspan="1"| 2019 | rowspan="1"| [[Simi (singer)|Simi]] ft [[Patoranking]] "Jericho" | rowspan="1"|[[Afrima|AFRIMA Award]] | ''Best African Video'' <ref>{{Cite web|url=https://newscentral.africa/2019/11/25/full-list-winners-2019-afrima-awards/|title=Burna Boy, 2Baba, Nadia win big at 2019 AFRIMA. See full list of winners|date=November 25, 2019|access-date=September 8, 2021|archive-date=October 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022233913/https://newscentral.africa/2019/11/25/full-list-winners-2019-afrima-awards/|url-status=dead}}</ref> | {{nom}} |- | rowspan="1"| 2017 | rowspan="1"| Orezi, "Cooking Pot" | rowspan="1"|[[Afrima|AFRIMA Award]] | ''Best African Video of the Year'' <ref>{{Cite web|url=https://silverbirdtv.com/entertainment/38535/afrima-2017-full-list-of-winners/|title=AFRIMA 2017: Full List Of Winners|date=November 14, 2017|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908042408/https://silverbirdtv.com/entertainment/38535/afrima-2017-full-list-of-winners/|url-status=dead}}</ref> | {{won}} |- | rowspan="1"| 2016 | rowspan="1"| [[Adekunle Gold]], "Pick Up the Call" | rowspan="1"|Nigeria Music Video Awards | ''Best Cinematography'' <ref>{{Cite web|url=https://jaguda.com/music-news/2016-nigeria-music-video-awards-see-list-winners/|title=2016 Nigeria Music Video Awards: See the list of winners|date=December 16, 2016|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160216/https://jaguda.com/music-news/2016-nigeria-music-video-awards-see-list-winners/|url-status=dead}}</ref> | {{won}} |- | rowspan="1"| 2016 | rowspan="1"| Ranti ,"Iwe Ki Ko" | rowspan="1"|Nigeria Music Video Awards | ''Best Editor'' <ref>{{Cite web|url=https://acceleratetv.com/wip/?p=22764|title=NMVA 2016 Nominees List|date=November 17, 2016|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160217/https://acceleratetv.com/wip/?p=22764|url-status=dead}}</ref> | {{nom}} |- | rowspan="1"| 2016 | rowspan="1"| Ranti ,"Iwe Ki Ko" | rowspan="1"|Nigeria Music Video Awards | ''Best Director'' <ref>{{Cite web |url=https://thenet.ng/full-list-winners-2016/|title=2016 Nigeria Music Video Awards: See the list of winners|date=November 16, 2016 |access-date=September 8, 2021}}</ref> | {{nom}} |} ==Kundivihira== {{reflist}} ==External links== *{{Official website|adasacookey.com}} {{DEFAULTSORT:Adasa, Cookey}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Pubu:Ninsala]] [[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]] 2v6dc12ab9esr8zv7rpa551k59e2qlc Adaora Ukoh 0 31312 144092 109070 2026-07-17T04:16:28Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 144092 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Adaora Ukoh''' nyɛla Nigeria [[Nollywood]] kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa ŋun pahi kpɛri siniinima kamani ''Thy Kingdom Come'', ''Black Bra'' mini ''[[Lekki Wives]]''. She is the host of Divas Dynasty and the CEO of Adaora couture for over-sized women.<ref>{{Cite web |title=DIVAS DYNASTY HOSTED BY BIG BOLD AND BEAUTIFUL ACTRESS(ADAORA UKOH) DEBUTS ON AIR |url=https://www.thenigerianvoice.com/movie/35714/divas-dynasty-hosted-by-big-bold-and-beautiful-actressadaor.html |access-date=6 August 2022 |website=Nigerian Voice}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 April 2019 |title=. Adaora Ukoh Abumere Biography {{!}} Profile {{!}} Fabwoman |url=https://fabwoman.ng/adaora-ukoh-biography-profile-fabwoman/ |access-date=6 August 2022 |website=FabWoman {{!}} News, Style, Living Content For The Nigerian Woman |language=en-US}}</ref> She also spoke out when the [[Chibok schoolgirls kidnapping|Chibok girls]] went missing.<ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |title=#BringBackOurGirls – Adaora Ukoh & Keira Hewatch Let their Shirts Do the Talking |url=https://www.bellanaija.com/2014/05/bringbackourgirls-adaora-ukoh-keira-hewatch-let-their-shirts-do-the-talking/ |access-date=6 August 2022 |website=www.bellanaija.com |date=6 May 2014 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |website=T. S. B. News |date=6 May 2014 |title=Adaora Ukoh & Keira Hewatch Let their Shirts Speak #BringBackOurGirls |url=https://tsbnews.com/2014/05/adaora-ukoh-keira-hewatch-let-their-shirts-speak-bringbackourgirls/ |access-date=6 August 2022 |language=en-US}}</ref> == Piligu biɛhigu mini shikuru baŋsim == Ada nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so Silimiin goli April biɛɣ'pishi ni ayopɔin dali yuuni 1976 tiŋ yuli booni [[Anambra State]].<ref>{{Cite web |last=Tayo |first=Ayomide O. |date=27 April 2015 |title=Lolo, Adaora Ukoh, Lisa Omorodion a year older today |url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/celebrity-birthday-lolo-adaora-ukoh-lisa-omorodion-a-year-older-today/58qv10r |access-date=6 August 2022 |website=Pulse Nigeria }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=izuzu |first=chibumga |date=27 April 2016 |title=7 things you should know about "Lekki Wives" actress |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/adaora-ukoh-7-things-you-should-know-about-lekki-wives-actress/xp1zv9y |access-date=6 August 2022 |website=Pulse Nigeria |language=en |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806042450/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/adaora-ukoh-7-things-you-should-know-about-lekki-wives-actress/xp1zv9y |url-status=dead }}</ref> O nyɛla ŋun chan St. John college ka daa lahi bɔhim alikaali tali shikuru yuli booni [[University of Lagos]]. O nyɛla ŋun daa piligi kpɛrigu tuma saha shɛli o ni daa nyɛ yuun pishi yini ka dali yuuni 1995 din daa niŋ ka o pahi kpɛri sinii yuli booni ''[[Deadly Affair (film)|Deadly Affair]]''. Di nyaaŋa, o nyɛla ŋun pahi kpɛri siniima ni. ''Lekki wives puuni o daa nyɛla'' Miranda.<ref>{{Cite web |last=Nwogu |first=Precious 'Mamazeus' |date=12 July 2022 |title=A 'Lekki Wives' sequel is officially in the works! |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/a-lekki-wives-sequel-is-officially-in-the-works/s6bfhjc |access-date=6 August 2022 |website=Pulse Nigeria}}</ref> O siniinima kpɛribu nyɛla din bi galisi pirinla o barilim zuɣu.<ref>{{Cite web |last=nigeriafilms.com |date=30 November 2009 |title='I want people to see me and get turned on.'----Adaora Ukoh |url=https://www.modernghana.com/nollywood/5989/i-want-people-to-see-me-and-get-turned-on-adaora-ukoh.html |access-date=6 August 2022 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Daily Post Staff |date=13 November 2011 |title=Adaorah Ukoh talks about discrimination against plus size people |url=https://dailypost.ng/2011/11/13/adaorah-ukoh-talks-about-discrimination-against-plus-size-people/ |access-date=6 August 2022 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=demola |date=26 April 2020 |title=The secret of my success as a plus size actress – Adaora Ukoh - |url=https://thenewsnigeria.com.ng/2020/04/26/the-secret-of-my-success-as-a-plus-size-actress-adaora-ukoh/ |access-date=6 August 2022 |website=The NEWS |language=en-US}}</ref> Adaora daa nyɛla pakoli sinii yuli booni ''Thy Kingdom Come''.<ref>{{Cite web |date=9 February 2013 |title=Actresses who dare to go bald in Movies |url=https://www.vanguardngr.com/2013/02/actresses-who-dare-to-go-bald-in-movies/ |access-date=6 August 2022 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> == Maŋmaŋ biɛhigu == O nyɛla ŋun daa kuli Basil Eriofolor ka bɛ nyɛ ban mali bia ŋun nyɛ doo.<ref>{{Cite web |last=Rapheal |date=13 April 2019 |title=My 20 hours experience in labour room –Adaora Ukoh |url=https://www.sunnewsonline.com/my-20-hours-experience-in-labour-room-adaora-ukoh/ |access-date=6 August 2022 |website=The Sun Nigeria |language=en-us}}</ref> == Filmography == * ''Onyeegwu (yuuni 2023) ka daa nyɛ Alex sister'' * ''The Apartment (yuuni 2022) ka daa nyɛ Meg'' * ''The 3 Sides (yuuni 2022) ka daa nyɛ Gloria'' * ''The Ex Wife (yuuni 2021) ka daa nyɛ Nene'' * ''Broken Vine (yuuni 2021) ka daa nyɛ Mofe'' * ''Half Measure (yuuni 2020) ka daa nyɛ Aunty Aanu'' * ''The Bosslady (yuuni 2019) ka daa nyɛ Omotola'' * ''Taunting Faith (yuuni 2019) ka daa nyɛ Patricia'' * ''Fit Fam (yuuni 2018) ka daa nyɛ Cordelia'' * ''Price of Deceit (yuuni 2017) ka daa nyɛ Uju'' * ''Cajole (yuuni 2016)'' * ''Palace War (yuuni 2014) ka daa nyɛ Martina'' * ''[[Lekki Wives]]<ref>{{Cite web |date=7 August 2013 |title=Lekki wives: The dust in the diamond |url=https://www.vanguardngr.com/2013/08/lekki-wives-the-dust-in-the-diamond/ |access-date=6 August 2022 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> (yuuni 2013 hali ni yuuni 2015) ka daa nyɛ Miranda'' * ''A Better Tomorrow (yuuni 2011) ka daa nyɛ Florence'' * ''Behind a Smile (yuuni 2009) ka daa nyɛ Maria'' * ''Four Sisters (yuuni 2008) ka daa nyɛ Angela'' * ''Keziah (yuuni 2007) as Monica'' * ''Johnbull & Rosekate (yuuni 2007) ka daa nyɛ Sarah'' * ''The High Class (yuuni 2006) ka daa nyɛ Blessing'' * ''Only Love (yuuni 2005) Uloma'' * ''Standing Alone (yuuni 2004) ka daa nyɛ Tessy'' * ''Final Whistle (yuuni 2000) ka daa nyɛ Tina'' * ''Evil Genius (yuuni 1998)'' * ''Curse from Beyond (yuuni 1999)'' * ''Black Bra (yuuni 2005)'' * ''[[Karishika]]<ref>{{Cite web |last=izuzu |first=chibumga |date=27 October 2016 |title=20 years ago, Nollywood released the classic "Karishika" |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/throwbackthursday-20-years-ago-nollywood-released-the-classic-karishika/wn2vgzr |access-date=6 August 2022 |website=Pulse Nigeria}}</ref> (yuuni 1998) ka daa nyɛ Esther'' * ''Rituals (yuuni 1997)'' * ''[[Karishika|Karishika II]] (yuuni 1999) ka daa nyɛ Ratoka'' * ''Deadly Affair (yuuni 1995)'' * ''[[Blood Money (1997 film)|Blood Money]] (yuuni 1997)'' == Kundivihira == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Ukoh, Adaora}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:Living people]] [[Category:1976 births]] [[Category:21st-century Nigerian actresses]] [[Category:Nigerian film actresses]] [[Category:University of Lagos alumni]] [[Category:Igbo actresses]] [[Category:Nigerian television presenters]] [[Category:Nigerian film producers]] [[Category:Nigerian women film producers]] [[Category:Nigerian women in business]] [[Category:Nigerian chief executives]] [[Category:Actresses from Anambra State]] [[Category:20th-century Nigerian actresses]] 9y83854c4qdw14cuad1jatkvjxcw06a Banga soup 0 33552 144060 144059 2026-07-16T12:20:22Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144060 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == 1do0ss8lwaair0gdp5sspvpx4bsbhh7 144061 144060 2026-07-16T12:26:13Z Maltima Rabia 5146 Added picture 144061 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == m7gngdh4ixdga58xythl4ig3q6imvov 144065 144061 2026-07-16T13:15:39Z Maltima Rabia 5146 Added content 144065 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == 95962vacv86ualcfmap5s4i35nmu5vm 144066 144065 2026-07-16T13:16:28Z Maltima Rabia 5146 Added description 144066 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == bqwbq54er3edzuo1h4jijnpilhzorh6 144067 144066 2026-07-16T13:18:20Z Maltima Rabia 5146 Added description 144067 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == h78jvrbysgh1egubitps8uqhpns4buz 144068 144067 2026-07-16T13:19:29Z Maltima Rabia 5146 Added description 144068 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px]] abe ʒiɛri == Kundivihira == 9zws4uk0n7qbaoyg3cplxop1wbi7nkt 144069 144068 2026-07-16T13:20:26Z Maltima Rabia 5146 144069 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]]Abe ʒiɛri mini.zahim[[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px]] == Kundivihira == 966pba9bjh5vesly6647uf7wdx6njlq 144070 144069 2026-07-16T13:21:36Z Maltima Rabia 5146 Added description 144070 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Kundivihira == 0mylfeobrjtuikxf6vohhywr4h6dc1h 144071 144070 2026-07-16T13:24:17Z Maltima Rabia 5146 Added description 144071 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Kundivihira == b0gu9oocq9y7fj7bck3h9gvz2lnzi6q 144072 144071 2026-07-16T13:30:26Z Maltima Rabia 5146 Added heading 144072 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == == Kundivihira == 7b61nddya4pd1h2qn7ei4r45vt93sxf 144073 144072 2026-07-16T13:31:19Z Maltima Rabia 5146 Added content 144073 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == * Groundnut soup * Kpekpele * List of soups == Kundivihira == lboulv99y631g1ynftj7m2f1zlje5fr 144074 144073 2026-07-16T13:32:21Z Maltima Rabia 5146 Edited 144074 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, sakɔro, shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == * Simoli ʒiɛri * Kpekpele * Ʒiɛri balibu == Kundivihira == ixm9da40tixu7j2rgat8boqcwkrk1db 144075 144074 2026-07-16T13:33:59Z Maltima Rabia 5146 Linked 144075 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, [[Sakoro|sakɔro]], shinkaafa kpela, bonku, fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == * Simoli ʒiɛri * Kpekpele * Ʒiɛri balibu == Kundivihira == qvbtij5b98y03bkdv4z5acvkzk2l6ac 144076 144075 2026-07-16T13:35:08Z Maltima Rabia 5146 Linked 144076 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, [[Sakoro|sakɔro]], shinkaafa kpela, [[Banku|bonku]], fonio bee shinkaafa. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == * Simoli ʒiɛri * Kpekpele * Ʒiɛri balibu == Kundivihira == 33qc4o0ryqoi9eg76kkxyn9tozlc86a 144077 144076 2026-07-16T13:35:57Z Maltima Rabia 5146 Linked 144077 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, [[Sakoro|sakɔro]], shinkaafa kpela, [[Banku|bonku]], fonio bee [[Shinkafa|shinkaafa]]. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini kawana /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == * Simoli ʒiɛri * Kpekpele * Ʒiɛri balibu == Kundivihira == bnt4n2a4v61i4smzhb7689uk6oyvveb 144078 144077 2026-07-16T13:38:38Z Maltima Rabia 5146 Linked 144078 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, [[Sakoro|sakɔro]], shinkaafa kpela, [[Banku|bonku]], fonio bee [[Shinkafa|shinkaafa]]. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini [[kariwana]] /banchi ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == * Simoli ʒiɛri * Kpekpele * Ʒiɛri balibu == Kundivihira == gc7m93q4eh89vm6ex9cf9c7lwbgk8zh 144079 144078 2026-07-16T13:39:13Z Maltima Rabia 5146 Linked 144079 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, [[Sakoro|sakɔro]], shinkaafa kpela, [[Banku|bonku]], fonio bee [[Shinkafa|shinkaafa]]. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini [[kariwana]] /[[banchi]] ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi zahim, nanzua, nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == * Simoli ʒiɛri * Kpekpele * Ʒiɛri balibu == Kundivihira == dhojzvwjh0p6iuscqxd3bx3ivepjyo2 144080 144079 2026-07-16T13:41:16Z Maltima Rabia 5146 Linked 144080 wikitext text/x-wiki [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up 02.jpg|thumb|abe ʒiɛri]] '''Abe ʒiɛri''' bee '''banga''' nyɛla ʒiɛri shɛli bini za abe wala n duɣi, ka di nyɛ din niŋ bayana  [[Cameroon]], [[Sierra leone|Sierra Leone,]] [[Ghana]],  [[Nigeria]], Democratic Republic of Congo mini [[Ivory Coast]]. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla bini zaŋ abe kom n duɣi shɛli ni nimdi, zahim gora mini aromatic.  Di nyɛla bini diri shɛli ni starch, eba, [[Sakoro|sakɔro]], shinkaafa kpela, [[Banku|bonku]], fonio bee [[Shinkafa|shinkaafa]]. == Di yi kana regions ni == === Cameroon === Mbanga ʒiɛri nyɛla abe wala ʒiɛri Camerooonian bindira<ref>{{Cite book|last=Osseo-Asare|first=Fran|title=Food culture in sub-Saharan Africa|date=2005|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-32488-8|series=Food culture around the world|location=Westport, Conn}}</ref><ref>{{Cite book|title=Rapid Urbanisation, Urban Food Deserts and Food Security in Africa|date=2016|publisher=Springer International Publishing : Imprint: Springer|isbn=978-3-319-43567-1|editor-last=Battersby|editor-first=Jane|edition=1st ed. 2016|location=Cham|editor-last2=Crush|editor-first2=Jonathan}}</ref> ni mini African bindira ni.<ref>{{Cite web|last=Adamu|first=Imma|date=2023-06-07|title=Palm Nut Soup (Banga)|url=https://www.africanbites.com/mbangapalmnut-soup/|access-date=2026-07-03|website=Immaculate Bites|language=en-US}}</ref> Di nyɛla bini diri shɛli ni Kwacoco. Ʒiɛri ŋɔ nyɛla Cameroon nim gba ʒiɛri balibu zaŋ ti Africa  banga, abe wala ʒiɛri shɛli bini diri tiŋsi ni kani Nigeria. Cameroon puuni mbanga nyɛla bini mali abe wala n duɣiri ʒiɛri shɛli. A yi tiŋ maa ni bɛ tooi mani canned wala n duɣiri li.<ref>{{Cite news|date=2018-07-21|title=Mbanga (Palm Nut) Soup|language=en-US|work=The Congo Cookbook|url=http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|access-date=2026-07-03|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805141214/http://www.congocookbook.com/soup-and-stew-recipes/mbanga-palm-nut-soup/|url-status=dead}}</ref> === Nigeria === [[Lahabali kɔligu:Eba served with Fresh fish banga soup in a clay pot.jpg|thumb|Eba mini abe ʒiɛri ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Eating Banga (Pam Seed) Rice..jpg|thumb|Shinkaafa mini manʒi bee banga]] Banga nyɛla abe ʒiɛri balli  southern (Niger Delta) Nigeria, din tooi bɛ tiŋ shɛŋa n nyɛ itsekiri, isoko, ijaw mini urhobo zuliya nim maa ni.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup {{!}} Original Recipe from Delta State Nigeria|url=https://allnigerianfoods.com/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref> Lala bindirigu ŋɔ nyɛla din bɛ fi ko ka chɛ ofe akwu, bindirigu balli shɛli din bɛ Igbo kali ni. Binis nim mali ʒiɛri shɛli bini mali abe n duɣira ka di bɛ ka ofe akwu din yi kana bini mali ʒiɛvari shɛŋa mini di duɣibu soli.<ref>{{Cite web|title=Banga Soup (Ofe Akwu)|url=https://www.allnigerianrecipes.com/soups/banga-soup/|access-date=2026-07-03|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jemimah|first=Sisi|date=2015-09-22|title=Ofe Akwu - Igbo Style Banga Soup|url=https://sisijemimah.com/2015/09/22/ofe-akwu/|access-date=2026-07-03|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref> Itsekiri nim bolindi la obieyen, urhobo ni gba bolindili ame edi, ka isoko nim gba nyɛ ban bolindi izuwo ibiedi.<ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-05-21|title=Banga Soup Recipe - African Food Network|url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/soup-stew-recipes/banga-soup-recipe/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Nigeria puuni bi diri ʒiɛri maa ni bindira kamani  starch (usi) mini (Eba) nti itsekiri nim maa ban bɛ Delta State, Nigeria, starch mini gari  nyɛla itsekiri nim ni daa zaŋ shɛli na ka di nyɛla bi daa nyɛla banchi gbaŋpɛila shɛba ban daa lahi wuhiba di niŋbu maa sani.<ref>{{Cite book|last=Dapper|first=Olfert|url=http://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_africa-being-an-accurat_dapper-olfert_1670|title=Africa: being an accurate description, ... 1670|date=1670|others=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barbot|first=Jean|url=http://archive.org/details/descriptionofcoa00barb|title=A description of the coasts of north and south-Guinea, and of Ethiopia inferior, vulgarly Angola ... And a new relation of the province of Guiana, and of the great rivers of Amazons and Oronoque in South-America. With an appendix being a general account of the first discoveries of America, in the fourteenth century, and some observations thereon. And a geographical, political, and natural history of the Antilles-Islands, in the North-Sea of America ..|date=1732|others=Duke University Libraries}}</ref> Igbo nim mali kpam mini ʒiɛri bali shɛli ka di nyɛla abe ka bi zaŋ n niŋli. Ofe akwu nyɛla kpam dini maa ka tooi dirili ni shinkaafa, ka chɛ ka bini yihi di kom shɛli maa nyɛ Anambra nim ni mali shɛli n duɣiri  ohamini onugbu ʒiɛri ka bi dirili ni bidiri valinda, starch bindirigu shɛli din bi kpema ka bi mali nu n dirili kamani bi yi to banchi (utara bee akpu) mini [[kariwana]] /[[banchi]] ʒim bindirigu (nni oka). Abe wala ŋɔ nyɛla bini nyɛla shɛli abe tia zuɣu, bini papalist vinyɛliga, ka duɣili ka nayi toli n yihi di kom maa, din nyɛ yɛli kpɛɛni ayi yɛn duɣi banga ʒiɛri. Banga ʒiɛri nyɛla bini duɣiri shɛli ni beletete, aidan binwala,rohojie, binyoma vari shɛli bini boli obenetietien ( scent bee bitter vari nyɛla bini mali shɛli nzali di zaani) oburunbebe murisi, ka ŋahi alibasa, zahim shɛli bini boli crayfish maa, nanzua bee scotch bonnet ni yalim din yɛn chɛ ka di niŋ nyɛɣisim. Ʒiɛri ŋɔnyɛla bini diri shɛli ni starch bini zaŋ banchi n moni shɛli la di mini manʒi bee shinkaafa di yi kana southern yaɣali Nigeria puuni. Banga ʒiɛri nyɛla bini tooi duɣiri shɛli ni zahim shɛli bini bolindi catfish maa, din kuugi bee di ŋɔbee nimdi, mana nyɛla bini tooi mali shɛli n pahira.  Di nyɛla bini kpahindi abe kom n duɣiri shɛli.<ref>{{Cite web|title=How to prepare Banga Soup or Obe Eyin|url=https://igboists.forumotion.com/t10-how-to-prepare-banga-soup-or-obe-eyin|access-date=2026-07-03|website=igboists.forumotion.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six Savoury and Sumptuous Soups|url=https://artsandculture.google.com/story/six-savoury-and-sumptuous-soups/6QUBPDixwYYcKA|access-date=2026-07-03|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iresi Eyin- Yoruba Style Local Jollof – 9jafoodie {{!}} Nigerian Food Recipes|url=https://9jafoodie.com/iresi-eyin-yoruba-style-local-jollof/|access-date=2026-07-03|language=en-US}}</ref> Din zuɣu bi niŋdi ʒiɛri nɛima kamani crayfish, nimdi [[zahim]], [[naanzua]], nahu nimdi n pahira. Bi dirili ni Eba (Garri) bee usi (starch).<ref>{{Cite web|last=Yemmie|first=Sisi|date=2014-08-28|title=BANGA SOUP RECIPE AND STARCH - THE NIGER DELTA WAY!!!|url=http://www.sisiyemmie.com/2014/08/banga-soup-recipe-and-starch-niger.html|access-date=2026-07-03|website=SISIYEMMIE: Nigerian Food & Lifestyle Blog}}</ref> == Anfooni nima == [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup with fish.jpg|alt=Abe ʒiɛri|left|thumb|165x165px|abe Ʒiɛri mini zahin]] [[Lahabali kɔligu:Akan Ghanaian Palm Nut Soup.jpg|thumb|220x220px|Ghana Akans nim abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]][[Lahabali kɔligu:Palm nut soup close up.jpg|left|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] [[Lahabali kɔligu:Fufu with palm nut soup, snail and tilapia.JPG|thumb|220x220px|sakɔdo mini abe ʒiɛri n ti pahi giŋgalayɔɣu ni zahim]] [[Lahabali kɔligu:Palm nut soup on fire.jpg|center|thumb|165x165px|abe ʒiɛri ]] == Lahi nyama == * Simoli ʒiɛri * Kpekpele * Ʒiɛri balibu == Kundivihira == kyoxm0axmg2sh6ha36vniwuhhxyl3pd Benachin 0 33567 144094 142371 2026-07-17T08:30:32Z Maltima Rabia 5146 Added content 144094 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. Geographical range mini balibu Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Jalaafatu zabazaba == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu ni be shɛm, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon ka di nyɛla bɛ ni ŋmeri nangbankpeeni ni shɛli ni bɛ yɛli ni ŋun mi di duɣibu n gari o kpee. Yuuni 2010 sunsuuni ha lala bɛni ŋo maa daa tahi"Jalaafatu zabazaba na".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] Ghana Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == m3yc8xqozoy07yedm31ul1y06hc8jih 144095 144094 2026-07-17T08:31:05Z Maltima Rabia 5146 Added heading 144095 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Jalaafatu zabazaba == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu ni be shɛm, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon ka di nyɛla bɛ ni ŋmeri nangbankpeeni ni shɛli ni bɛ yɛli ni ŋun mi di duɣibu n gari o kpee. Yuuni 2010 sunsuuni ha lala bɛni ŋo maa daa tahi"Jalaafatu zabazaba na".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] Ghana Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == k3r6e0g7hkf1sbsykn2s3frakzs4a8j 144096 144095 2026-07-17T08:31:46Z Maltima Rabia 5146 Added sub heading 144096 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Jalaafatu zabazaba == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu ni be shɛm, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon ka di nyɛla bɛ ni ŋmeri nangbankpeeni ni shɛli ni bɛ yɛli ni ŋun mi di duɣibu n gari o kpee. Yuuni 2010 sunsuuni ha lala bɛni ŋo maa daa tahi"Jalaafatu zabazaba na".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == 4z9nv9fcfqnkiuxuuiqyiaunhnwiai5 144097 144096 2026-07-17T08:33:35Z Maltima Rabia 5146 Added content 144097 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. Di ʒiɛvari mino di duɣibu Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. == Jalaafatu zabazaba == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu ni be shɛm, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon ka di nyɛla bɛ ni ŋmeri nangbankpeeni ni shɛli ni bɛ yɛli ni ŋun mi di duɣibu n gari o kpee. Yuuni 2010 sunsuuni ha lala bɛni ŋo maa daa tahi"Jalaafatu zabazaba na".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == l13i7z0e5706cgphp6hhgq9on431t2s 144098 144097 2026-07-17T08:34:11Z Maltima Rabia 5146 Added heading 144098 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Di ʒiɛvari mino di duɣibu == Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. == Jalaafatu zabazaba == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu ni be shɛm, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon ka di nyɛla bɛ ni ŋmeri nangbankpeeni ni shɛli ni bɛ yɛli ni ŋun mi di duɣibu n gari o kpee. Yuuni 2010 sunsuuni ha lala bɛni ŋo maa daa tahi"Jalaafatu zabazaba na".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == a21hse26icoub6g75z5jhxbim0znf42 144099 144098 2026-07-17T08:35:49Z Maltima Rabia 5146 Added content 144099 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Di ʒiɛvari mino di duɣibu == Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. Binidiriguaa shɛŋa bi mali shinkaafa waɣala n duɣurili, shɛb mali shinkaafa jihi, ka shɛb mali shinkaafa kaba, ka shɛb mi mali bini boli shinkaafa shɛli parboiled rice maa. Kamantoonsi shɛli bini niɛm maa, tii kamantoosi, alibalisa, yalim, mini chilies maa nyɛla bini yɛn zaŋ shɛŋa n pahi kpam maa zuɣu ka di duɣi bɛla poi ka bi naayi niŋ shinkaafa maa n niŋ ka di duɣi. == Jalaafatu zabazaba == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu ni be shɛm, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon ka di nyɛla bɛ ni ŋmeri nangbankpeeni ni shɛli ni bɛ yɛli ni ŋun mi di duɣibu n gari o kpee. Yuuni 2010 sunsuuni ha lala bɛni ŋo maa daa tahi"Jalaafatu zabazaba na".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == 93brbqhc80nln5xbt0k0sp9xpvwm1lv 144100 144099 2026-07-17T08:37:29Z Maltima Rabia 5146 Correct a word 144100 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Di ʒiɛvari mino di duɣibu == Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. Binidiriguaa shɛŋa bi mali shinkaafa waɣala n duɣurili, shɛb mali shinkaafa jihi, ka shɛb mali shinkaafa kaba, ka shɛb mi mali bini boli shinkaafa shɛli parboiled rice maa. Kamantoonsi shɛli bini niɛm maa, tii kamantoosi, alibalisa, yalim, mini chilies maa nyɛla bini yɛn zaŋ shɛŋa n pahi kpam maa zuɣu ka di duɣi bɛla poi ka bi naayi niŋ shinkaafa maa n niŋ ka di duɣi. == Jalaafatu nangbaŋ'kpɛɛni == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu ni be shɛm, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon ka di nyɛla bɛ ni ŋmeri nangbankpeeni ni shɛli ni bɛ yɛli ni ŋun mi di duɣibu n gari o kpee. Yuuni 2010 sunsuuni ha lala bɛni ŋo maa daa tahi"Jalaafatu zabazaba na".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == svh68qcvoa9p3nceja0k7d6z2u7bae6 144101 144100 2026-07-17T08:42:30Z Maltima Rabia 5146 Corrected 144101 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Di ʒiɛvari mino di duɣibu == Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. Binidiriguaa shɛŋa bi mali shinkaafa waɣala n duɣurili, shɛb mali shinkaafa jihi, ka shɛb mali shinkaafa kaba, ka shɛb mi mali bini boli shinkaafa shɛli parboiled rice maa. Kamantoonsi shɛli bini niɛm maa, tii kamantoosi, alibalisa, yalim, mini chilies maa nyɛla bini yɛn zaŋ shɛŋa n pahi kpam maa zuɣu ka di duɣi bɛla poi ka bi naayi niŋ shinkaafa maa n niŋ ka di duɣi. == Jalaafatu nangbaŋ'kpɛɛni == West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu balibu, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon nyɛla ban ŋmeri nangbankpeeni ni tiŋ shɛli din mi jalaafatu duɣibu n gari di kpee. Yuuni 2010 sunsuuni ha lala bɛni ŋo maa daa tahi"Jalaafatu zabazaba na".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == qk41ffw97s6pgqu19zfeuxhqyuhzd8p 144102 144101 2026-07-17T08:45:29Z Maltima Rabia 5146 Corrected 144102 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Di ʒiɛvari mino di duɣibu == Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. Binidiriguaa shɛŋa bi mali shinkaafa waɣala n duɣurili, shɛb mali shinkaafa jihi, ka shɛb mali shinkaafa kaba, ka shɛb mi mali bini boli shinkaafa shɛli parboiled rice maa. Kamantoonsi shɛli bini niɛm maa, tii kamantoosi, alibalisa, yalim, mini chilies maa nyɛla bini yɛn zaŋ shɛŋa n pahi kpam maa zuɣu ka di duɣi bɛla poi ka bi naayi niŋ shinkaafa maa n niŋ ka di duɣi. == Jalaafatu nangbaŋ'kpɛɛni == West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu balibu, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon nyɛla ban ŋmeri nangbankpeeni ni tiŋ shɛli din mi jalaafatu duɣibu n gari di kpee. Yuuni 2010 sunsuuni hal lala jalaafatu nangbaŋ'kpeeni ŋɔ daa nyɛla din kpaŋsi".nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == plogwas9l9f5l9ib04nopll4ow844tm 144103 144102 2026-07-17T08:51:04Z Maltima Rabia 5146 Added content 144103 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Di ʒiɛvari mino di duɣibu == Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. Binidiriguaa shɛŋa bi mali shinkaafa waɣala n duɣurili, shɛb mali shinkaafa jihi, ka shɛb mali shinkaafa kaba, ka shɛb mi mali bini boli shinkaafa shɛli parboiled rice maa. Kamantoonsi shɛli bini niɛm maa, tii kamantoosi, alibalisa, yalim, mini chilies maa nyɛla bini yɛn zaŋ shɛŋa n pahi kpam maa zuɣu ka di duɣi bɛla poi ka bi naayi niŋ shinkaafa maa n niŋ ka di duɣi. == Jalaafatu nangbaŋ'kpɛɛni == West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu balibu, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon nyɛla ban ŋmeri nangbankpeeni ni tiŋ shɛli din mi jalaafatu duɣibu n gari di kpee. Yuuni 2010 sunsuuni hal lala jalaafatu nangbaŋ'kpeeni ŋɔ daa nyɛla din kpaŋsi". Lala gastronationalismnuli ŋɔ daa nyɛla din mali yaa Nigeria mini.Ghana sunsuni la di nyɛ din zaŋ diɛma pam na, kamani duɣibu compatisa mini pohim zuɣu lahabali campaign, ka di nyɛ din kpaŋsiri kali. Yuuni 2016 yili yulindi so bini boli Sister Deborah daa yihi yili na ka boli <nowiki>''Ghana Jollof''</nowiki>  ka di daa nyɛ din fɛigi  Nigerian nim jalaafatu maa n Nigeria nima ka di nyɛ nini ni tiŋ bi jalaafatu maa. Saha bihi sunusuni, din daa niŋ ka niriba daa nyɛ ban zabi jalaafatu zuɣu Ghana ŋɔ siyaasa rally ni di daa nyɛla din ti Nigeria nim suhupiɛla ka bi malindi Ghana ni ansarisi. nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. == Kundivihira == 42u2mtjepvgwsl7l2b4p6172l6g1zp5 144104 144103 2026-07-17T08:53:50Z Maltima Rabia 5146 Added content 144104 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Di ʒiɛvari mino di duɣibu == Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. Binidiriguaa shɛŋa bi mali shinkaafa waɣala n duɣurili, shɛb mali shinkaafa jihi, ka shɛb mali shinkaafa kaba, ka shɛb mi mali bini boli shinkaafa shɛli parboiled rice maa. Kamantoonsi shɛli bini niɛm maa, tii kamantoosi, alibalisa, yalim, mini chilies maa nyɛla bini yɛn zaŋ shɛŋa n pahi kpam maa zuɣu ka di duɣi bɛla poi ka bi naayi niŋ shinkaafa maa n niŋ ka di duɣi. == Jalaafatu nangbaŋ'kpɛɛni == West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu balibu, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon nyɛla ban ŋmeri nangbankpeeni ni tiŋ shɛli din mi jalaafatu duɣibu n gari di kpee. Yuuni 2010 sunsuuni hal lala jalaafatu nangbaŋ'kpeeni ŋɔ daa nyɛla din kpaŋsi". Lala gastronationalismnuli ŋɔ daa nyɛla din mali yaa Nigeria mini.Ghana sunsuni la di nyɛ din zaŋ diɛma pam na, kamani duɣibu compatisa mini pohim zuɣu lahabali campaign, ka di nyɛ din kpaŋsiri kali. Yuuni 2016 yili yulindi so bini boli Sister Deborah daa yihi yili na ka boli <nowiki>''Ghana Jollof''</nowiki>  ka di daa nyɛ din fɛigi  Nigerian nim jalaafatu maa n Nigeria nima ka di nyɛ nini ni tiŋ bi jalaafatu maa. Saha bihi sunusuni, din daa niŋ ka niriba daa nyɛ ban zabi jalaafatu zuɣu Ghana ŋɔ siyaasa rally ni di daa nyɛla din ti Nigeria nim suhupiɛla ka bi malindi Ghana ni ansarisi. nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. Nigeria jalaafatu Hali di kul mali balibu maa zaa yoli, Nigeria nim jalaafatu kuli nyɛla shinkaafa waɣala (kamani golden Sella bee basmati shinkaafa) kamantoonsi din niɛm bee tii kamantoosi, alibalisa, nanzua (scotch bonnet bee habanera nanzua; poblanos bee bell nanzua)  kpam, bimim ni binyoma din pahi kamani thyme, bay vari, curry zim, nanzu pɛili, (bɛla),nutmeg mini maagi. Converted shinkaafa shɛli din biɛhigu bɛ kamani shinkaafa shɛli bini boli long grain parboiled shinkaafa la ( ka U.K tiŋgbani bi bolindili shinkaafa shɛli din duɣibu bi to) bee Golden Sella Basmati shinkaafa ( di gba duɣibu bi to) ka di nyɛ bini tooi mali shɛli n duɣira U.K tigbani, ka di nyɛ din yɛligira == Kundivihira == h6ktl7lolga8ve5mo4gwd95paftlww8 144105 144104 2026-07-17T08:54:51Z Maltima Rabia 5146 Added sub heading 144105 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Benachin bee Jollof''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|'|l|ɒ|f}}), nyɛla [[Senegal]] nima bindirigu, West Africa tingbanni.<ref>{{Cite web|title=Ceebu Jën, a culinary art of Senegal - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ceebu-jn-a-culinary-art-of-senegal-01748|access-date=2026-07-06|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> [[Shinkafa|shinkaafa]] chɔhi ka bɛ mali n duɣiri li, ni kamantoonsi, binnyɔma, [[alibalisa]], ni ziɛ'vari vari, nimdi bee zahim, ka tiŋ kam mali bɛ ni duɣiri li shɛm. Lala [[bindirigu]] ŋo malila nangbankpeeni zaŋ chaŋ tiŋshɛŋa polo, ballee [[Nigeria Entertainment Awards|Nigeria]] mini Ghana. Yuuni 2010 ti daa ti niŋla zɔri nti tabili ka bɛ boli li "jalaafatu zabili" == Taarihi == Lala '''Jolof''' bee '''Wolof Empire''' daa nyɛla din be tiŋ titali shɛli din daa gbubi '''West Africa''' yaɣishɛŋa din be '''modern-day Senegal''', Mali, ni Gambia mii '''Mauritania''' yuun shɛŋa bin din gbaai '''12th century'''  pɔi ka bɛ ti naai bolili Jolof Kingdom. Gbaŋsabila bindira taarihi baŋda Fran Osseo-Asare nima yɛliya, ni nira ni tooi biɛhi di naba n kpa lala yaɣili maa polo,ni ni polo ka bɛ tooi kori shinkaafa. Di zaɣ'maŋli maa bɛ daa ni li mi thieboudienne bee thiebou djeun, ka di lee mali shinkaafa, zahama ni bin vari. Bɛ yi duɣili ni nimdi, bɛ booni li la ceebu yapp. Saint-Louis fɔŋ shɛŋa ban gbahiri [[Zahama|zahima]] maa daa nyɛla bɛ ni ti yuli n booni li thieboudienne dɔɣim shee. '''Bindirigu''' mini '''pukparilim''' taarihi baŋda James C. McCann daa ŋme nangbankpeeni ni di ni tooi n niŋ ka bindirigu ŋo tooi mali [[Naawuni]] nama bin din gbaai [[Senegal]] hali ni di ni be shɛli ŋo dini niŋ ka di ŋmahinli na kani'''.''' Hal'gba, o daa yɛlimi ni di tuya ka bindira shɛŋa ŋan zooi Mali empire maa, ballee Djula daabihi maa bin tooi chani ni ginda bɛ bɔra zuɣu maa ni bɛ tiŋ puuni maa, bɛ ni tooi zaŋ daabiligu maa n sɔŋ ballee"ban daguya bi galisi maa, ni shinkaafa mŋeriba" n ti pahi musulinima.<ref>{{Cite news|last=Komolafe|first=Yewande|date=2023-09-18|title=The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/dining/thieboudienne-rice-recipe-senegal-national-dish.html|access-date=2026-07-06|issn=0362-4331}}</ref> Marc Dufumier, ŋun nyɛ emeritus professor ni zaŋti agronomy la, daa yɛliya ni di tu ka bɛ baŋ lala bindirigu ŋo saha ŋo duɣibu, din kuli yɛn che ka di yina polo ni wuhi di saha ŋo di baliginsim zan chaŋ di kɔbu polo central Senegal puuni din yɛn che ka bɛ French oil industry maa, n ti pahi shɛli polo bɛ ni kɔri ŋa maa yina za mini chi nima zaa daa nyɛla bɛ ni saɣI ti shɛli ni di kperi na shinkaafa ŋo zuɣu Southeast Asia tingbanni. Ŋo maa daa chɛmi ka bindir' duɣiriba kɔŋ bɛ ni yɛn niŋ shɛm m pahila bɛ kuli kpuɣi ziɛgban shɛŋa din be lala saha maa biɛhigu maa ni. Jalaafatu binbɔra kuli nyɛla shinkaafa, [[Kpam (Petroleum)|kpam]], kamantoonsi, alibalisa, yalim, binnyɔma, ni ti pahibinyɛri shɛŋa ŋan gabi taba ni, kamani kamantoon gati, naanzua, garlic, kaakaafiro, thyme, curry powder, bay leaves, grains of selim, and bouillon bim; di duɣibu maa di nyɛla din jɛndi sokam ni o duɣibu ni tiŋ kam ni bɛ ni bɔrili shɛm. Noo nimdi, tolotolo, bua, biɛɣuniboee zahim nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli ni o duɣira. Tiŋshɛŋa beni, ziɛvari kamani cabbage, green peas, bee carrots zaa nyɛla din beni. Bindir'shɛŋa beni n bɔrila shinkaafa waɣila, ka shɛŋa bori shinkaafa jihi,ka shɛŋa bori shinkaafa ŋmahi. Shɛŋa bori kamantoonkpula, kamantoon gati, alibalisa,yalim zaa yɛn laɣimdi nbniŋ kpam ni pɔi ka shinkaafa maa naan yi bi. == Geographical range mini balibu == Jalaafatu nyɛla bindiri shili din yoli West Africa. Di nyɛla din nyɛ balibu di yi kana tiŋsini kamani di yuli mini bini mali ʒiɛvari shɛli n duɣurili;  shahara Mali tiŋ shɛli bini boli Bamanankan nim bolindili mi zaamé. Yuli shɛli sokam ni mi lala binidirigu ŋɔ nyɛla 'jollof' ka lala yuli ŋɔ nyɛla din yina wolof zuliya ni na, hal Senegal, Mauritania mini Gambia nim nyɛla ban bolindi lala binidiri ŋɔ wolof puuni ceebu jën bee benachin. French yɛriba tiŋgbani bi bolindili mi riz au gras.  Din niŋ ka  nyɛ balibu maa, lala binidirigu ŋɔ nyɛla <nowiki>''</nowiki>mutually intangible <nowiki>''</nowiki> n gili tiŋsi ni ka di nyɛ African binidiri shɛli bini mi pam tiŋduya ni. Di nyɛla din bɛ tiŋduya ni, tiŋ shɛŋa Afrika nim ni go n chaŋ n ti zini. == Di ʒiɛvari mino di duɣibu == Jalaafatu nyɛla bini mali shinkaafa n duɣiri shɛli, kpam shɛli bini mali n duɣira, kamantoosi shɛli din niɛm, alibalisa, chilies, ni ʒiɛvari shɛŋa din pahi kamani tii kamantoonsi, naanzu bua, garlic, kaakaaduro, thyme, curry zim, bay vari, selim ʒi mini bouillon cube bee bim. Binidirigu ŋɔ nyɛla balibu zaŋ jɛndi tiŋsi maa mini duɣibu. Noo nimdi, tɔrɔtɔro nimdi, nahu nimdi, piɛɣu nimdi, bee zahim nyɛla bini tooi zaŋdi shɛli n pahiri n duɣira bee ka bi diri di minli. Tiŋ shɛŋa vari vari kamani cabbage, green peas, bee carrots nyɛla bini niŋdi shɛli n pahira. Binidiriguaa shɛŋa bi mali shinkaafa waɣala n duɣurili, shɛb mali shinkaafa jihi, ka shɛb mali shinkaafa kaba, ka shɛb mi mali bini boli shinkaafa shɛli parboiled rice maa. Kamantoonsi shɛli bini niɛm maa, tii kamantoosi, alibalisa, yalim, mini chilies maa nyɛla bini yɛn zaŋ shɛŋa n pahi kpam maa zuɣu ka di duɣi bɛla poi ka bi naayi niŋ shinkaafa maa n niŋ ka di duɣi. == Jalaafatu nangbaŋ'kpɛɛni == West Africa tiŋsi zaa nyɛla ban mali jalaafatu duɣibu balibu, ayi lihi Ghana, Nigeria, Sierra Leone, [[Liberia]] ni ti pahi Cameroon nyɛla ban ŋmeri nangbankpeeni ni tiŋ shɛli din mi jalaafatu duɣibu n gari di kpee. Yuuni 2010 sunsuuni hal lala jalaafatu nangbaŋ'kpeeni ŋɔ daa nyɛla din kpaŋsi". Lala gastronationalismnuli ŋɔ daa nyɛla din mali yaa Nigeria mini.Ghana sunsuni la di nyɛ din zaŋ diɛma pam na, kamani duɣibu compatisa mini pohim zuɣu lahabali campaign, ka di nyɛ din kpaŋsiri kali. Yuuni 2016 yili yulindi so bini boli Sister Deborah daa yihi yili na ka boli <nowiki>''Ghana Jollof''</nowiki>  ka di daa nyɛ din fɛigi  Nigerian nim jalaafatu maa n Nigeria nima ka di nyɛ nini ni tiŋ bi jalaafatu maa. Saha bihi sunusuni, din daa niŋ ka niriba daa nyɛ ban zabi jalaafatu zuɣu Ghana ŋɔ siyaasa rally ni di daa nyɛla din ti Nigeria nim suhupiɛla ka bi malindi Ghana ni ansarisi. nyuli di daa beni pirinla bɛ bori ni bɛ nya ŋun mi di duɣibu ŋo zuɣu ballee Nigeria mini Ghana,daa che ka di tahi yɛltɔɣa kara na, kamani duɣibu compatisa ni pɔhim zuɣu yɛli' nyaŋ taba. Yuuni 2016, Sister Deborah daa yihi yila na ni boli li "Ghana Jollof", din daa che ka Nigeria nini daa tiɣI bɛ maŋa. Ni yɛra ŋo yuuya,zabili daa niŋ Ghana siyaasa ka Nigeria nima daa maani Ghana nima ansarisi. == Regional variations == mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ === Cameroon === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Cameroon nima dima maa ŋuna , shɛli ni bɛ booni li la shinkaafa chimda "fried rice", kabdi tooi nyɛ din mali naanzuu ziee, carrots, green beans ni smoked paprika. === The Gambia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Kɔbiri shɛra nyɛla bɛ kali bidirigu Gambian cuisine ni. [[Lahabali kɔligu:Jollof rice and Dodo.jpg|thumb]] === Ghana === Ghana Jalaafatu maa bɛ zaŋla vegetable kpam, alibalisa, kaakaadro,garlic, chillies, kamantoon gati, piɛɣu bee bua bee zahim (saha shɛli bɛ pahiri vegitabils), [[Dagbamba]] bee shinkaafa piɛlli, ni naanzuu sabinli. bɛ dii bɛ tooi mali green leafy ni duɣiri Ghana Jalaafatu. Bɛ ni mali yɛm shɛli n duɣiri [[Ghana]] Jalaafatu piligu nyɛla bɛ yɛn zaŋla kaakaadro ni zaŋ malila bɛ zahim bee bɛ nimdi viɛnyɛlinga ni ti pahi alibalisa mini garlic. N zaŋli gabi dinni ni chimdi hali ka di ti ni zaa. Ka binnyɔma kam din kpalim maa naan yi pahi chim . piligu alibalisa naanzua kamantoonsi ni kpaŋmi bɛnnɔma ni ŋan pahipahi. Binnyɔma maa zaa yi chim ni ni naai, bɛ ni pahi shinkaafa maa dinni ka chɛli ka di ti ni zaa. Ghana Jalaafatu nyɛla bɛ ni diri shɛli ni zahim bee nimdi ni ti pahi vegetables.bɛ lahi mali shitɔ ni diri li ni salaadi diyi ti niŋ ka bɛ mali di ka nyu. === Liberia === mali niŋmali mi di yibu sheena n-niŋ Liberia Jalaafatu din kuli nyɛla kom ni bindirigu. === Nigeria jalaafatu === Hali di kul mali balibu maa zaa yoli, Nigeria nim jalaafatu kuli nyɛla shinkaafa waɣala (kamani golden Sella bee basmati shinkaafa) kamantoonsi din niɛm bee tii kamantoosi, alibalisa, nanzua (scotch bonnet bee habanera nanzua; poblanos bee bell nanzua)  kpam, bimim ni binyoma din pahi kamani thyme, bay vari, curry zim, nanzu pɛili, (bɛla),nutmeg mini maagi. Converted shinkaafa shɛli din biɛhigu bɛ kamani shinkaafa shɛli bini boli long grain parboiled shinkaafa la ( ka U.K tiŋgbani bi bolindili shinkaafa shɛli din duɣibu bi to) bee Golden Sella Basmati shinkaafa ( di gba duɣibu bi to) ka di nyɛ bini tooi mali shɛli n duɣira U.K tigbani, ka di nyɛ din yɛligira == Kundivihira == qvt3h0udnxx0fgrc24i8yiilvszy1av Bunny chow 0 33572 144081 142485 2026-07-16T15:21:08Z ToadetteEdit 3740 /* */ 144081 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Bunny chow''', saha shɛŋa bi lahi booni li la '''bunny'''<ref>{{Cite web|title=Facts About Durban - Bunny Chow|url=https://www.fad.co.za/Resources/bunny.htm|access-date=2026-07-07|website=www.fad.co.za}}</ref>, Di nyɛla [[India]] polo bindirigu din be [[South Africa]] ka bi kɔhiri li pala zuɣu. Di nyɛla paanu kpulli zaɣ' piɛlli ka mali vɔlli ka bin' nyaɣisili be di sunsuuni ka niŋ bindir' vari vari n baɣili li. Di yi la India din be South Africa tiŋ yuli booni Durban.<ref>{{Cite book|last=Jaffrey|first=Madhur|url=https://books.google.com.gh/books?id=yAgfQ6uxhRgC&pg=184&redir_esc=y|title=From Curries to Kebabs: Recipes from the Indian Spice Trail|date=2003|publisher=Clarkson Potter|isbn=978-0-609-60704-6|language=en}}</ref> Zaŋ gbaagi [[South Africa]] tiŋ kpansi,nira ni tooi kpuɣi shɛba kali zaɣ' maŋli din nyɛ bunny din mali paabu ŋmaa ka saha shɛli bɛ booni li ''skhambane,'' ''kota'' bee ''shibobo'', lala yuli maa nyɛla sphatlho nima, South African [[bindirigu]] din be ka bunny chow maa.<ref>{{Cite book|last=Kraig|first=Bruce|url=https://books.google.com.gh/books?id=9XCjAQAAQBAJ&pg=PA306&redir_esc=y|title=Street Food around the World: An Encyclopedia of Food and Culture: An Encyclopedia of Food and Culture|last2=Ph.D|first2=Colleen Taylor Sen|date=2013-09-09|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-955-4|language=en}}</ref> == Taarihi == Bunny chow daa nyɛla bɛ ni kpa shɛli Durban, [[South Africa]] tingbanni, din nyɛ Indian tiŋshɛŋa din yina. Amaa bɛ dii bɛ saɣi n-ti tiŋ' shɛli di ni yina maa, amaa di kpabu dabisili daa nyɛla din wuhiri ni yuuni 1940s. Bɛ lahi kɔhiri li mi Gwelo, Rhodesia (bɛ ni pa mi shɛli [[Zimbabwe]] maa), dunia zaba zaba maa saha din daa pahi ayi la hali ni zuŋɔ bɛ na kuli kɔhirilimi tiŋ' shɛŋa ŋan miri miri maa ni kamani Kadoma, bɛ ni mi shɛli Gatooma maa. == Din yina shɛli == yɛltɔɣa nima wuhiya ni South Africa baa shɛli Banias ni su la ni nyɛ din nyɛ tuuli n duɣi lala [[bindirigu]] maa bɛ ni bolili Kapitan, ka di be Victoria mini Albert soli zuɣu Durban tingbanni. == Cuisine == Bunny chow nyɛla din yoli India nima ni bɛ bal' shɛŋa ŋan be Durban yaɣili maa. Bunny chow nyɛla bɛ zaŋ binnaɣisa ni niŋ di puuni ka di nyɛla kali binyɛra ka bɛ zaŋ n niŋli din yina Durban na: lala binnaɣisa mali noo dini, [[zahim]] dini, tuya dini, kpam dini. == Kundivihira == j7rtgqimbwlk8vrtpblyhbhnxmxo2qm Nanuŋ gbungbaliga 0 33591 144090 143635 2026-07-16T22:46:36Z Wumbei Nurudeen024 7425 M wuhila Gbungbaliga nam ni pili yu shɛli 144090 wikitext text/x-wiki '''Nanuŋ Gbungbaliga: <small>Di</small>''' biɛla Nanumba South yaɣili Wulehi District. Gbungbaligi nam yuli pilila LAAJI NAA bs42l6rgf5kekhzgbghxaqazeughl57 Cape Malay curry 0 33603 144082 2026-07-16T19:23:50Z K.D.Nburidiba 4111 Created an article 144082 wikitext text/x-wiki '''Curry''' (silimiinsili: /kəɹiː/, Tamil: &#x5B;kɐri&#x5D;) nyɛla bindirigu din nyaɣisa, di tooi nyɛla India nima bindirigu, ka di lee kuli chaŋ hali ka Portugue nima gba ti diri li, ni British nima, hali gba tiŋduya zaa. bx3blotd5a3fdntp9lrxz4a3mo90ihg 144083 144082 2026-07-16T19:31:23Z K.D.Nburidiba 4111 Added a content 144083 wikitext text/x-wiki '''Curry''' (silimiinsili: /kəɹiː/, Tamil: &#x5B;kɐri&#x5D;) nyɛla bindirigu din nyaɣisa, di tooi nyɛla India nima bindirigu, ka di lee kuli chaŋ hali ka Portugue nima gba ti diri li, ni British nima, hali gba tiŋduya zaa. currie nima pam nyɛla di be lala binira ŋan be Southeast Asia ni East Asia. Ayi yuli medieval India tingbanni, proto-curries nyɛla bɛ ni niŋdi binnyɔma n niŋdi shɛli puuni kamani asafoetida, cardamom, coriander, cumin, ni kaakaaduro, ni naanzua. cyp8x8jbfipgp0cjrrblajmnl6y7vtv 144084 144083 2026-07-16T19:49:17Z K.D.Nburidiba 4111 Added a content 144084 wikitext text/x-wiki '''Curry''' (silimiinsili: /kəɹiː/, Tamil: &#x5B;kɐri&#x5D;) nyɛla bindirigu din nyaɣisa, di tooi nyɛla India nima bindirigu, ka di lee kuli chaŋ hali ka Portugue nima gba ti diri li, ni British nima, hali gba tiŋduya zaa. currie nima pam nyɛla di be lala binira ŋan be Southeast Asia ni East Asia. Ayi yuli medieval India tingbanni, proto-curries nyɛla bɛ ni niŋdi binnyɔma n niŋdi shɛli puuni kamani asafoetida, cardamom, coriander, cumin, ni kaakaaduro, ni naanzua. curry balibu pam nyɛla din be tiŋsi pam puuni. Ayi yuli Southeast Asia, curry nyɛla bɛ ni tooi mali binnyɔma zaɣ' gari ni kpaakpa milki n niŋdi shɛli. Ka a kana India, ka ban chimdi binnyɔma maa kpam puuni; ka naan yi niŋ kom niŋ, bee milki bee kpaakpa milki. 44jmz8qik9fjjpsiru25dy4yuzfsvou 144085 144084 2026-07-16T19:51:32Z K.D.Nburidiba 4111 Added a content 144085 wikitext text/x-wiki '''Curry''' (silimiinsili: /kəɹiː/, Tamil: &#x5B;kɐri&#x5D;) nyɛla bindirigu din nyaɣisa, di tooi nyɛla India nima bindirigu, ka di lee kuli chaŋ hali ka Portugue nima gba ti diri li, ni British nima, hali gba tiŋduya zaa. currie nima pam nyɛla di be lala binira ŋan be Southeast Asia ni East Asia. Ayi yuli medieval India tingbanni, proto-curries nyɛla bɛ ni niŋdi binnyɔma n niŋdi shɛli puuni kamani asafoetida, cardamom, coriander, cumin, ni kaakaaduro, ni naanzua. curry balibu pam nyɛla din be tiŋsi pam puuni. Ayi yuli Southeast Asia, curry nyɛla bɛ ni tooi mali binnyɔma zaɣ' gari ni kpaakpa milki n niŋdi shɛli. Ka a kana India, ka ban chimdi binnyɔma maa kpam puuni; ka naan yi niŋ kom niŋ, bee milki bee kpaakpa milki.amaa China mini Korea, curries ban kuli dahala curry zaɣ' zim. i4l61zlsfjfqa6gvgjr89enrlarsy18 144086 144085 2026-07-16T20:00:48Z K.D.Nburidiba 4111 Added a section 144086 wikitext text/x-wiki '''Curry''' (silimiinsili: /kəɹiː/, Tamil: &#x5B;kɐri&#x5D;) nyɛla bindirigu din nyaɣisa, di tooi nyɛla India nima bindirigu, ka di lee kuli chaŋ hali ka Portugue nima gba ti diri li, ni British nima, hali gba tiŋduya zaa. currie nima pam nyɛla di be lala binira ŋan be Southeast Asia ni East Asia. Ayi yuli medieval India tingbanni, proto-curries nyɛla bɛ ni niŋdi binnyɔma n niŋdi shɛli puuni kamani asafoetida, cardamom, coriander, cumin, ni kaakaaduro, ni naanzua. curry balibu pam nyɛla din be tiŋsi pam puuni. Ayi yuli Southeast Asia, curry nyɛla bɛ ni tooi mali binnyɔma zaɣ' gari ni kpaakpa milki n niŋdi shɛli. Ka a kana India, ka ban chimdi binnyɔma maa kpam puuni; ka naan yi niŋ kom niŋ, bee milki bee kpaakpa milki.amaa China mini Korea, curries ban kuli dahala curry zaɣ' zim. == Din yina shɛli == [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:To_make_a_Currey_the_India_Way_-_Hannah_Glasse_1748.jpg|thumb|Hannah Glasse's recipe for "Currey the India Way", first published in her 1747 book ''The Art of Cookery Made Plain and Easy''. It is the first known use of the word in English (the recipe uses the long s, "ſ").]] Silimiinsili ni bachi "curry"nyɛla din yina Dravidian balli dɔɣim puuni, dintooi kuli nyɛ Dutch ''carrijl'', Portuguese ''caris'' bee ''caril'', bee shɛli ni ka di laɣim taba ni. Lala Dravidian dini maa ni tooi nyɛ Tamil {{lang|ta|கறி}} ''kaṟi'' n87qyrsubblz11bdgcwv0fqxspq63ta 144087 144086 2026-07-16T20:01:40Z K.D.Nburidiba 4111 Correction 144087 wikitext text/x-wiki '''Curry''' (silimiinsili: /kəɹiː/, Tamil: &#x5B;kɐri&#x5D;) nyɛla bindirigu din nyaɣisa, di tooi nyɛla India nima bindirigu, ka di lee kuli chaŋ hali ka Portugue nima gba ti diri li, ni British nima, hali gba tiŋduya zaa. currie nima pam nyɛla di be lala binira ŋan be Southeast Asia ni East Asia. Ayi yuli medieval India tingbanni, proto-curries nyɛla bɛ ni niŋdi binnyɔma n niŋdi shɛli puuni kamani asafoetida, cardamom, coriander, cumin, ni kaakaaduro, ni naanzua. curry balibu pam nyɛla din be tiŋsi pam puuni. Ayi yuli Southeast Asia, curry nyɛla bɛ ni tooi mali binnyɔma zaɣ' gari ni kpaakpa milki n niŋdi shɛli. Ka a kana India, ka ban chimdi binnyɔma maa kpam puuni; ka naan yi niŋ kom niŋ, bee milki bee kpaakpa milki.amaa China mini Korea, curries ban kuli dahala curry zaɣ' zim. == Din yina shɛli == Silimiinsili ni bachi "curry"nyɛla din yina Dravidian balli dɔɣim puuni, dintooi kuli nyɛ Dutch ''carrijl'', Portuguese ''caris'' bee ''caril'', bee shɛli ni ka di laɣim taba ni. Lala Dravidian dini maa ni tooi nyɛ Tamil {{lang|ta|கறி}} ''kaṟi'' cxnnfigsaley2qncek7ucfdiicv5yhy 144088 144087 2026-07-16T20:24:37Z K.D.Nburidiba 4111 Added a content 144088 wikitext text/x-wiki '''Curry''' (silimiinsili: /kəɹiː/, Tamil: &#x5B;kɐri&#x5D;) nyɛla bindirigu din nyaɣisa, di tooi nyɛla India nima bindirigu, ka di lee kuli chaŋ hali ka Portugue nima gba ti diri li, ni British nima, hali gba tiŋduya zaa. currie nima pam nyɛla di be lala binira ŋan be Southeast Asia ni East Asia. Ayi yuli medieval India tingbanni, proto-curries nyɛla bɛ ni niŋdi binnyɔma n niŋdi shɛli puuni kamani asafoetida, cardamom, coriander, cumin, ni kaakaaduro, ni naanzua. curry balibu pam nyɛla din be tiŋsi pam puuni. Ayi yuli Southeast Asia, curry nyɛla bɛ ni tooi mali binnyɔma zaɣ' gari ni kpaakpa milki n niŋdi shɛli. Ka a kana India, ka ban chimdi binnyɔma maa kpam puuni; ka naan yi niŋ kom niŋ, bee milki bee kpaakpa milki.amaa China mini Korea, curries ban kuli dahala curry zaɣ' zim. == Din yina shɛli == Silimiinsili ni bachi "curry"nyɛla din yina Dravidian balli dɔɣim puuni, dintooi kuli nyɛ Dutch ''carrijl'', Portuguese ''caris'' bee ''caril'', bee shɛli ni ka di laɣim taba ni. Lala Dravidian dini maa ni tooi nyɛ Tamil {{lang|ta|கறி}} ''kaṟi'' "Binnyɔma din mini zahim,nimdi, ziɛ'vari gabi taba, ka bɛ dirili ni shinkaafa duɣira"), bee ban palli bala pam puuni. tordhe1eu7b0oe6tmd1vmgx28g3ji82 144089 144088 2026-07-16T20:27:42Z K.D.Nburidiba 4111 Added a content 144089 wikitext text/x-wiki '''Curry''' (silimiinsili: /kəɹiː/, Tamil: &#x5B;kɐri&#x5D;) nyɛla bindirigu din nyaɣisa, di tooi nyɛla India nima bindirigu, ka di lee kuli chaŋ hali ka Portugue nima gba ti diri li, ni British nima, hali gba tiŋduya zaa. currie nima pam nyɛla di be lala binira ŋan be Southeast Asia ni East Asia. Ayi yuli medieval India tingbanni, proto-curries nyɛla bɛ ni niŋdi binnyɔma n niŋdi shɛli puuni kamani asafoetida, cardamom, coriander, cumin, ni kaakaaduro, ni naanzua. curry balibu pam nyɛla din be tiŋsi pam puuni. Ayi yuli Southeast Asia, curry nyɛla bɛ ni tooi mali binnyɔma zaɣ' gari ni kpaakpa milki n niŋdi shɛli. Ka a kana India, ka ban chimdi binnyɔma maa kpam puuni; ka naan yi niŋ kom niŋ, bee milki bee kpaakpa milki.amaa China mini Korea, curries ban kuli dahala curry zaɣ' zim. == Din yina shɛli == Silimiinsili ni bachi "curry"nyɛla din yina Dravidian balli dɔɣim puuni, dintooi kuli nyɛ Dutch ''carrijl'', Portuguese ''caris'' bee ''caril'', bee shɛli ni ka di laɣim taba ni. Lala Dravidian dini maa ni tooi nyɛ Tamil {{lang|ta|கறி}} ''kaṟi'' "Binnyɔma din mini zahim,nimdi, ziɛ'vari gabi taba, ka bɛ dirili ni shinkaafa duɣira"), bee ban palli bala pam puuni. Dravidian bala pam puuni, kamani Malayalam (കറി ''kari'', "hot condiments; nimdi, vari vari"), Middle Kannada, Kodava, ni Telugu malila bachi yinsi. e67qsby13th16cfr37s9nsqa3fadhz8