Dagbani Wikipedia dagwiki https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Miidiya Diŋ'gahim Yɛltɔɣa Ŋun su Ŋun su yɛltɔɣa Wikipedia Wikipedia yɛltɔɣa Lahabali kɔligu Lahabali kɔligu yɛltɔɣa MiidiyaWiki MiidiyaWiki yɛltɔɣa Tɛmplet Tɛmplet yɛltɔɣa Sɔŋsim Sɔŋsim yɛltɔɣa Pubu Pubu yɛltɔɣa Salima Salima yɛltɔɣa MOS MOS yɛltɔɣa TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Spain 0 10952 147924 141700 2026-10-16T01:49:51Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147924 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{E-Class}} '''Spain''' pam ni mi shɛli '''Kingdom of Spain'''{{efn|name="nation name"}} nyɛla maŋsulunsi tiŋgbani n-be [[Tuure]]. Di nyɛla din be ''[[Europe]]'' nudirigu mini nuzaa polo ka ba daansi ni [[Afrika]] tingbana wulinpuhili polo{{efn|See [[list of transcontinental countries]].}}. Dini n-nyɛ maŋsulinsi tingbani karili ''[[Europe]]'' nudirigu polo ka pahi tingbana anahi din mali daadam biɛligu pam ''[[Europe]]'' tingbana nangbanyini laɣingu shɛli bi ni boli ''European Union(EU)'' la. ''Iberian Peninsula'' n nyɛ yaɣili din galisi (kul' kara yaɣa) puuni, din ba daansi ni yaɣishɛli n pahi n-nyɛ ''[[Canary Islands]]'', ''Atlantic Ocean'' nuzaa yaɣili la polo mi n-nyɛ; ''[[Balearic Islands]]'', ''Western Mediterranean Sea''; n ti pahi di kul' kara tiŋsi din be ''[[Ceuta (Autonomous city)|Ceuta]]'' mini ''[[Melilla]]'', din kpe gbansabila tingbana ni. [[File:2014 Castro de Santa Trega. Galiza-2.jpg|thumb|Celtic castro Galicia tingbani ni]] [[File:Teatro de Mérida, España, 2017 18.jpg|thumb|Roman Theatre Mérida tingbani ni]] [[File:Leon (San Isidoro, panteón).jpg|thumb|Royal Panteon of San Isidoro din bie León tingbani ni]] [[File:Ferdinand of Aragon, Isabella of Castile (cropped).jpg|thumb|left|[[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs ban bie Spain tingbani ni]]]] [[File:La sevilla del sigloXVI.jpg|thumb|upright=1.2|16th-century bahagu ha Seville tingbani ni, ka harbor diri dahi zaŋ chaŋ di ni mali sɔli ni di niŋ daabilim ni nira kam anduniya yaangi zuɣu ]] [[File:Spanish Empire (diachronic).svg|thumb|upright=1.2|Anfooni din wuhiri mappu din mali nahingbana ayi din wuhiri Spain kparibɔɣu]] [[File:Principales Rutas Comerciales del Imperio Español.jpg|thumb|upright=1.2|Daabiligu so' dahi din bie Spain kparibɔɣu puuni ]] [[File:Plaza Mayor de Madrid 06.jpg|thumb|upright=1.2|Plaza Mayor din bie Madrid tingbani ni daa mɛla yuuni 1619 saha shɛli Philip III. ni daa nye tingbani zuɣulana]] [[File:La familia de Felipe V (Van Loo).jpg|thumb|[[The Family of Philip V (1743)|Tingban zuɣulana Philip V mini o daŋa]] . [[Enlightenment in Spain]] saha,lala saha ka daŋapalo daa deei tingbaŋ maa yulibu ka bƐ daa bɔli daŋ ŋɔ [[House of Bourbon]].]] [[File:Monumento a la Constitución de 1812, Cádiz, España, 2015-12-08, DD 80.JPG|thumb|[[Monument to the Constitution of 1812|Anfooni mɛra din za tingbani zalisi din daa nam yuuni 1812]] ka bie [[Cádiz]]. tingbani puuni]] [[File:Fusilamiento de Torrijos (Gisbert).jpg|thumb| [[Execution of Torrijos and his Companions on the Beach at Málaga|Torrijos mini o bidibsi ban daa ny o tɔbbihi kubu yuuni]] 1831, [[Málaga]] tingbani ni. Zuɣulana Ferdinand VII daa nyɛla ŋun kuli zaŋ kpiɛŋ n daa tuhi liberal forces ban daa bie o tingbani puuni .]] [[File:01 eibar.jpg|thumb|paɣaba niŋdi bɛ piibu piibu [[Éibar]] tingbani ni yuuni 1933, din daa niŋ ka tingbani maa sahi n ti [[women's suffrage|paɣaba suffrage]] Deputy [[Clara Campoamor]] daa nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa zaŋ chaŋ zaligu ŋɔ naba zanibu polo ni di sahi n ti tingbani maa ni]] [[File:Reemplazo republicano.jpg|thumb|Republican volunteers [[Teruel]] tingbani puuni, yuuni 1936]] [[File:Meeting at Hendaye (en.wiki).jpg|thumb|right|Spain nima toondana [[Francisco Franco]] mini [[Adolf Hitler]] nii laɣim [[Meeting at Hendaye|laɣingu din daa niŋ Hendaye tingbani ni]], yuuni 1940]] [[File:De proclamatie en beëdiging van Prins Juan Carlos tot Koning van Spanje tijdens , Bestanddeelnr 254-9763.jpg|thumb|toondana Juan Carlos I pɔi ni Cortes Españolas, o ni daa yina n ti mɔli o zuɣulaan tali n ti salo maa dabsili 22 silimiin gɔli November yuuni 1975]] [[File:Spain topo.jpg|thumb|mappu din wuhiri Spain tingbana nahingbana (gbaai yiɣi Canary Islands)]] [[File:View of the bay at Calo des Moro, Mallorca (Spain) (23899506181).jpg|thumb|Anfooni din wuhiri Caló d'es Moro, din bie [[Mallorca]] island]] [[File:Roque Cinchado und Teide.jpg|thumb|[[Teide]], din na nye [[active volcano|zoli shɛli din tuɣiri buɣim]] ka bie [[Tenerife]] tingbani ni , Canary Islands zuɣu, ka lahi nye zɔli shɛli din du n nyaŋ zɔli kam din bie Spain.tingbani puuni]] [[File:Spain_Köppen.svg|thumb|[[Köppen climate classification|Köppen naawuni nam tiɛri pubu pubu]] mappu Spain tingbani ni]] [[File:Urriellu desde el Pozo de LaOracion.jpg|thumb|Urriellu peak ([[Naranjo de Bulnes]]) din yina Pozo de La Oracion, [[Picos de Europa]]]] [[File:Iberian Wolf AdF 001.jpg|thumb|binkɔbigu ŋun nye [[Iberian wolf]] ban zooi [[Castile and Leon|Castile mini Leon]] tingbana ni. Lala yaha ŋɔ malila di tingbana ka [[Natura 2000]] kuli deei kɔbigu puuni pishi ni anu zuɣu ]] ''Spain'' nyɛla tiŋgbani shɛli din bɛ ''[[Europe]]'' wulinluhili mini di nudirigu polo din ba daansi ni [[Afrika]] wulinpuhili polo maa.  Di nyɛla din be "south" polo yaɣali Europe [[Tiŋgbani|tingbani]]. Southern Europe puuni dini n-nyɛ tiŋgbani kari ka ''European Union membership state'' puuni ka di nyɛ din do bunahi zuɣu di yi kana tiŋgbani shɛli din mali salo. Dini n galisi din kana ''Iberian Peninsula''. Din lahi ba daansi ni tiŋ shɛŋa n nyɛ  ''[[Canary Islands]]'',  ''Atlantic Ocean'' Eastern yaɣali, Western yaɣali ''Mediterran sea'', nti pahi Cueta tiŋ'shɛŋa mini Melilla din be Mainland  Africa. ''Peninsula Spain''  lahi ba la daansi ni di wulinpuhili polo yaɣa tiŋsi kamani ''France Andorra'' mini ''Bay of Biscay''; di nuzaa polo yaɣali mini di wulinluhili polo yaɣali mi ''Mediterranean sea'' mini ''Gibraltar'' ka west mi gba yaɣali ''[[Portugal]]'' mini ''Atlantic ocean''.  ''Spain'' tiŋ zuɣu mini di tiŋ kari nyɛla ''[[Madrid]]'',  tiŋ kari shɛŋa din pahi n nyɛ ''[[Barcelona]]'', ''[[Valencia]]'', ''[[Sevilla|Seville]]'', ''Zaragoza  Málaga'', ''[[Murcia]]'' nti pahi ''Palma de Mallorca''. [[File:Felipe González firma el Tratado de Adhesión de España a la Comunidad Económica Europea en el Palacio Real de Madrid. Pool Moncloa. 12 de junio de1985.jpeg|thumb|right|Toondana [[Felipe González]] n dihir o nuu gbana zuɣu din daa jandi suhudoo [[European Economic Community]] lahingu paɣibu polo dabsili 12 silimiin goli June yuuni 1985]] [[File:Madrid October15.jpg|thumb|left|Ayirimo din daa niŋ ni di tuhi tingbani yɛlibiɛri din daa niŋda n ti pahi bi' pɔla ni daa ka tuma n tumda Madrid tingbani puuni , dabsili 15 silimiin gɔli October yuuni 2011]] [[File:01.10.2017 Referendum 1-OCT (4).jpg|thumb|right|Catalan nima ni niŋdi bɛ piibu piibu [[Barcelona]] tingbani puuni saha shɛli yuuni [[2017 Catalan independence referendum]] ni daa niŋda]] Saha waɣila puuni ''Iberian peninsula'' daa nyɛla ''Celts'', Iberians ni ''Pre - Roman'' shɛba ni daa bɛ shɛli. ''Roman'' nim daa nyɛla ban dɛigi Iberian peninsula, dini n daa nam Hispania tiŋgbani yaɣa, din daa ti taɣi ka ti lahi lɛbigi krestiɛniti. ''Western Roman Empire'' lubu nyaaŋa,peninsula daa nyɛla ''Central Europe'' zuliya nima ni dɛigi shɛli, bi shɛba n nyɛ Visigoths ban daa zali Visigoth kingdom laToledo puuni. 8th century piligu,Peninsula nim daa nyɛla ''Umayyad Caliphate'' nim ni su shɛli  ni Al- Andalus din bɛ ''[[Cordoba]]''. ''Northern kristiɛn kingdom'' ni daa lanchi Reconquista, din daa nyɛ din yihira ka nahira musilisi zalisi ''peninsula'' puuni belabela, ka di daa chɛ ka ''Nasrid Kingdom of Granada'' lu. ''Dynastic Union of the Crown of Castile'' mini Crown of Aragon nim, Yuuni 1479 ''Catholic Monarchs'' puuni  ka bɛ daa nyɛ laɣigu  Spain  tiŋgbani. Yuuni shɛli bini daa bori ni baŋ duniya, ''Spain'' n daa bɛ tiŋsi maa zaa tooni ka daa nyɛ ban nyɛ duniya pali la, ban daa lahi nyɛ tuli ban gɔ n gili duniya za, bi daa lahi zali ''empire'' kari zaɣi yini bihiguni, ka di gili ka lahi kpaŋsi duniya zaa dabiligu. 18th century puuni ''Naeve Planta decrees'' nim daa pa su Spain Bourbon zɛmani, ka bi daa kpaŋsi nam zalisi.19th century daa di bi Nasara maa shahara zaŋ Chanŋ Peninsular tɔbu maa ni (1808-1814) yuuni bi mini Napoleonic force ni American colonies maa pam ni daa lu shɛm amid liberal -absolutist tɔbu ni maa ni. Lala wahala ŋu daa yina Spanish Civil tɔbu la ni (1936-1939) yuuni mini ''Francoist Dictatorship'' (1939-1975) yuuni. ''Democracy'' lavisibu na ni bi EU puuni kpebu, Spain daa nyɛla ban nyɛ taɣibu bi ariziki polo ni bi tiŋgbani lɛbigimsi polo. Spanish Golden Age la saha ( Siglo de Oro)  Spanish ni taɣada nyɛla din gili duniya zaa balntɛi ''Western Europe'' nim mini ''[[United States|American]]'' nima. Spanish nyɛla balli shɛli niriba ban kalinli gari 600 million ni yɛri shɛli ka di nyɛla bi zuliya yɛtɔli n bala, dini n nyɛ din pahi ayi bala puuni duniya zaa niriba ni yɛri pam ka lahi nyɛ Roman balli shɛli bini yɛri pam. Spain nyɛla din pahiri ayi zaŋ chanŋ niriba pam ni kaagi tiŋ shɛli. Ban n lahi zali [[World Heritage Site|World Heritage Sites]] pam ka lahi nyɛ tiŋ shɛli ''Europeans'' shikuru bihi pam ni bɛ. Spain nyɛla ''Parliamentary Democracy'' mini ''Constitutional Monarchy'', ka King Felipe Iv nyɛ tiŋgbani zuɣu lana, lɛbigimsi tiŋgbani, ''Spain'' nyɛla din bɛ tooni diyi kana ariziki polo duniya ni, di yi kana bomma polo bi nyɛla ban bɛ tooni duniya ni. Spain n nyɛ din pahiri anahi ''European Union (EU)'' puuni di yi kana ariziki mini bomma polo. ''Spain'' nyɛla tiŋ shɛli ban kaya ni taɣada mali yaa hali ni yi tiŋ shɛŋa ni, bi lahi kpaŋsi bi kaya ni taɣada bi yi ti bɛ laɣiguni ni tiŋ shɛŋa bɛ forum, bani n nyɛ ''[[Europe]]'' nima mini Latin [[America]]  nim ni paɣaisiri shɛba ka di nyɛla bi yali kura zuɣu.<ref>{{Cite journal|last=Rivas Otero|first=José Manuel|last2=Bohigues|first2=Asbel|date=2024-04-02|title=Spain as the EU’s ‘champion’ in Latin America: elites, government trustworthiness, and free trade|url=https://doi.org/10.1080/14782804.2023.2271846|journal=Journal of Contemporary European Studies|volume=32|issue=2|pages=510–523|doi=10.1080/14782804.2023.2271846|issn=1478-2804}}</ref><ref>{{Cite web|title=The European Union and Latin America: Renewing the Partnership after Drifting Apart|url=https://www.giga-hamburg.de/en/publications/giga-focus/european-union-and-latin-america-renewing-partnership-after-drifting-apart|access-date=2025-12-13|website=www.giga-hamburg.de|language=en-GB|archive-date=2025-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251213185912/https://www.giga-hamburg.de/en/publications/giga-focus/european-union-and-latin-america-renewing-partnership-after-drifting-apart|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Spain, the European Union and Latin America: Governance and Identity in the Making of 'New' Inter-Regionalism|url=https://www.realinstitutoelcano.org/en/work-document/spain-the-european-union-and-latin-america-governance-and-identity-in-the-making-of-new-inter-regionalism/|access-date=2025-12-13|website=Elcano Royal Institute|language=en-US}}</ref> == Di yuli ni pili shɛm == '''Spain''' (España)  nyɛla yuli shɛli din yina ''Hispania'' ni,yuli shɛli ''daadaa Roman'' nim ni daa mali n tiri ''Iberian Peninsula Roman Republic'' mini ''Roman Empire''. ''Hispania'' nyɛla yuli shɛli din gbunni ka chiriti. Bachinima bolibu baŋdiba daa booni la lala tiŋa maa "i-shphan-im", ka din gbunni nyɛla soonsi tiŋgbani bee "hyraxes;"<ref>{{cite book | last=Castro | first=María Cruz Fernández | editor-last=Linch |editor-first=John |title=La Península Ibérica en época prerromana | publisher=El Pais | publication-place=Madrid | date=2007 | series=Historia de España |isbn=978-84-9815-764-2 | language=es |volume=2 |page=40 |chapter=La etimología de España; ¿tierra de conejos?}}</ref> 'kuriti tiŋgbani',<ref> kuriti tiŋgbani<ref>{{Cite web|date=2014-08-29|title=«I-span-ya», el misterioso origen de la palabra España|url=http://www.abc.es/espana/20140829/abci-donde-procede-palabra-espana-201408281811.html|access-date=2025-12-13|website=Diario ABC|language=es}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Aréchaga|first=Juan|date=2009-11-09|title=Science in Hispania: Spain and Portugal on the main route again|url=https://ijdb.ehu.eus/article/093019ja|journal=The International Journal of Developmental Biology|language=en|volume=53|issue=8-9-10|pages=1119–1122|doi=10.1387/ijdb.093019ja|issn=0214-6282}}</ref>bɛ ''northern island''<ref>{{cite book | last1=Dietler | first1=Michael | last2=López-Ruiz | first2=Carolina | title=Colonial Encounters in Ancient Iberia | . Roman nim laɣiri din daa nyɛ kuriti zuɣu paɣa anfooni n daa paya ka soonŋa do o nabani.<ref>{{Cite book|last=Burke|first=Ulick Ralph|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/103438726|title=A history of Spain, from the earliest times to the death of Ferdinand the Catholic|date=1895|publisher=Longmans, Green|location=London and New York}}</ref> Roman nima laɣiri gba daa malila paɣa ka o mali sooŋa o naba tiŋli anfooni di zuɣu<ref name=burke>{{cite book|last = Burke|first = Ulick Ralph|title = A History of Spain from the Earliest Times to the Death of Ferdinand the Catholic, Volume 1|publisher=Longmans, Green & Co|year = 1895|location = London|page = 12|hdl = 2027/hvd.fl29jg?urlappend=%3Bseq=36}}</ref>. ''Strabo'' nim gba daa booni li la soonsi tiŋgbani.<ref>{{Cite web|title=Catholic Encyclopedia (1913)/Spain - Wikisource, the free online library|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Spain|access-date=2025-12-13|website=en.wikisource.org|language=en}}</ref> == Piligu == === Pɔi ni taarihi ni Iberian niriba === '''Binkura baŋda''' vihigu Atapuerca wuhiya ni Iberian  peninsula daa mali dadam biɛlim ban yi yab' do yino ni na ka bi kalinli yiɣisi miliyɔŋ ni kɔbisita polo yuma din gari la.<ref>{{Cite news|date=2007-06-30|title='First west Europe tooth' found|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm|access-date=2025-12-13}}</ref> Daadam ban da kpe Iberian tuuli daa nyɛla ban north yaɣali, ka di nyɛla bi chanŋ la tiŋa 35,000 yuma nyaaŋa.<ref>{{Cite book|last=Phillips|first=William D.|url=https://books.google.com.gh/books?id=kWj4tnHCj04C&redir_esc=y|title=A Concise History of Spain|last2=Phillips|first2=Carla Rahn|date=2010-07|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-60721-6|language=en}}</ref> Bin shɛli bini mali n tɛri lala daada ninsalinim ŋɔ nyɛla bini panti ''Altamira Carve'' din bɛ cantabria northern Iberia la, bini daa niŋ shɛli 35,600 - 13,500 BCE  Cro- Magnon ni daa niŋ shɛli la.<ref>{{Cite journal|last=A.W.G.|first=Pike,|last2=D.L.|first2=Hoffman,|last3=M.|first3=García-Diez,|last4=P.B.|first4=Pettitt,|last5=J.|first5=Alcolea,|last6=R.|first6=De Balbín,|last7=C.|first7=González-Sainz,|last8=de las Heras, C.|last9=J.A.|first9=Lasheras,|last10=R.|first10=Montez,|last11=J.|first11=Zilhão,|date=2012-06|title=Uranium-series dating of Upper Palaeolithic art in Spanish caves. U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|url=https://durham-repository.worktribe.com/output/1498254|journal=Science|language=en|volume=336|issue=6087|doi=10.1126/|issn=0036-8075}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Valdés|first=Victoria Cabrera|last2=Guidotti|first2=Federico Bernaldo de Quirós|date=1994-01-01|title=Cronología del arte paleolítico|url=https://revistas.ucm.es/index.php/CMPL/article/view/CMPL9494120265A|journal=Complutum|language=es|volume=5|pages=265–265|issn=1988-2327|access-date=2025-12-13|archive-date=2023-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230912033428/https://revistas.ucm.es/index.php/CMPL/article/view/CMPL9494120265A|url-status=dead}}</ref> Archeological mini genetic  shahara wuhiya ni Iberian Peninsula daa bɛmi kamani tiŋ shɛŋa din maha ka northern Europe nim labi ʒini  a yi doli ice aged nim ma bahigu haŋ. Zuliya di baa ayi ban galisi ʒi Iberian Peninsula  maa poi ka Roman nim naa dɛigi daa nyɛla Iberians nim mini Celts nima.<ref>{{Cite web|last=admin|date=2019-01-29|title=THE HISTORY OF SPAIN|url=https://historyofspain.es/en/video/the-history-of-spain/|access-date=2025-12-13|website=History of Spain|language=en-US}}</ref> Iberians nim ŋɔ daa bɛla Mediterranean yaɣali Peninsula puuni. Celts nim mi gba daa nyɛla ban bɛ sunsuuni mini Atlantic yaɣali Peninsula puuni. Basques nim daa nyɛla ban bi Western yaɣali Pyrenees zoli maa polo n ti pahi fɔŋ shɛŋa. Phoenician-influence Tartessians mi bɛ Southwest yaɣali. Lusitanians mini Vettones nima central west yaɣali. Phoenicians daa nyɛla bon kpa tiŋsi pam coast yaɣali. Dabiligu daa bini ka Greek ni daa lɛ kana n ti dɛigi east yaɣali fukumsi. Bachinima baŋdiba daa nyɛla ban yɛligi kpe puuni zaŋ kpa meseta.  Amaa inland bala zaba maa zuɣu  Carthaginians nim ŋɔ daa ʒini iberian Peninsula coasts yaɣali. === Roman Hispania mini Visigothic Nam Tingbani === Din daa pahiri panic zabli ayi, roughly bin be 210 ni 205&nbsp;BCE, di daa yaligirila ''Roman Republic captured Carthaginian'' bidiriba colonies ka di doli Mediterranean coast. It took the Romans daa ku zang la yuma ayi n naagi ''conquer of the Iberian Peninsula''. Be daa bohamya ka gbeli yuma ayobu. Roman zal kpana daa lahm mi n ti zal pkana, balli, ni ''Roman road''.<ref name="hispania">{{cite web|last=Payne|first=Stanley G.|title=A History of Spain and Portugal; Ch. 1 Ancient Hispania|publisher=The Library of Iberian Resources Online|year=1973|url=http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm|access-date=9 August 2008|archive-date=8 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008122627/https://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm|url-status=live}}</ref> Kaya ni taada din be pɔi ni Roman nima daa lee rila Roman nima ŋɔ dini bɛla bɛla bee Latin nima dini, ka taɣibu nyɛla din niŋ konkɔba n doli yaɣa shɛli salo maa ni bie yaɣashɛli ka toondaanba daa ny`ela bɛ ni mali sh`eba m pahiri bɛ asanzanima puuni..{{efn|The ''[[latifundia]]'' (sing., ''latifundium''), large estates controlled by the aristocracy, were superimposed on the existing Iberian landholding system.}}<ref name="country">{{cite web|last1=Rinehart|first1=Robert|last2=Seeley|first2=Jo Ann Browning|title=A Country Study: Spain. Chapter 1 – Hispania|publisher=Library of Congress Country Series|year=1998|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+es0014)|access-date=9 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080922143456/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+es0014%29|archive-date=22 September 2008 }}</ref> Hispania,din nye Roman nima yuli n ti Iberian Peninsula, daa nyɛla biɛhigu shee n ti bin biɛla bindira bɛ Roman nima daa ni, ka di daa nye luɣi shɛli bɛ ni mali n yiɣiri salima, gumdi mihi, olive kpam, n ti pahi dam. Pukparilim daa niŋ la yaa din daa niŋ ka tingbani maa da zaŋ kɔm tabibi tabibi n zaŋ pahi bɛ pukparilim tuma ni, ka lala tabibi tabibi ŋɔ shɛŋa na biɛni hali ni zuŋɔ. Zuɣulaannima kamani Hadrian, Trajan, Theodosius n ti pahi Seneca daa nyɛla bɛ ni dɔɣi shɛba Hispania{{efn|The poets [[Martial]], [[Quintilian]] and [[Lucan]] were also born in Hispania.}} <ref name="hispania"/> Spain bala n ti pahi di adiini nima pam daa nyɛla din pili lala saha ŋɔ<ref name="hispania"/> Yuuni 170CE ni daa piligi, bɛ daa liri la North-Africa Mauri ban bie Baetica yaɣali. == Roman Hispania mini Visigothic kingdom == Punic tɔbu din pahi ayi la ni, kamani 210 - 205 BCE saha, Roman Republic daa nyɛla din yɛligi gbaagi  Carthaginian  colonies dabiligu zaŋ gbaagi Mediterranean cost. Roman nim daa zaŋ la century di baa ayi ka na tooi nyaŋa Iberian Peninsula nima. Bi daa nyɛla ban gbebi din sulinsi n gari centuries di baa ayɔbu. Roman sulinsi maa daa nyɛla din laɣim zalisi, balli, mini Roman palli.<ref name=":0">{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm|access-date=2025-12-14|website=libro.uca.edu}}</ref> Pre-Roman kaya daa nyɛla din Romanised (Latinised) konkoba n doli Peninsula yaɣa shɛli bini bɛ ni tiŋ maa ni niraba shɛba bini zaŋ niŋ bi Roman aristocratic Karim zuŋ ni. Hispania, nyɛla yuli shɛli Roman ni nyɛ Iberia Peninsula puuni. Ka di za luɣu shɛli bini zalindi bi puzuri  shɛli polo ka nyɛ luɣu shɛli bini mali salima, wool, kpam ni dam n yiri tiŋduya. Pukparim daa nyɛla din kpaŋsi bi daa gbe mɔɣa tiba ka mali yɔhiri bi ni kuri bin shɛŋa maa, din shɛŋa na nyɛla bin na mali shɛli n kuri bukata saha ŋɔ.  Emperor, Hadrain, Trajan,Theodosius I mini  Philosopher Seneca daa nyɛla bini dɔɣi shɛba Hispania{{efn|The poets [[Martial]], [[Quintilian]] and [[Lucan]] were also born in Hispania.}} . Kristiɛniti nyɛla bini daa zaŋ shɛli na Hispania 1st century CE saha ka di daa niŋ bayana tiŋsi ni 2nd century saharef name="country" /> Most of Spain's present languages and religions, as well as the basis of its laws, . Spain bala,  adiini ni bi zalisi saha ŋɔ nyɛbili nyɛla lala saha maa.<ref name=":0" /> 170 CE piligu, North African daa nyɛla bini dɛigi shɛli sulinsi saha bihi sunsuuni Mauri ni daa pirigi Baetica saha shɛli maa<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://repositorio.iaph.es/bitstream/11532/327602/1/Contribuci%C3%B3n%20al%20estudio%20de%20las%20invasiones%20mauritanas.pdf|access-date=2025-12-14|website=repositorio.iaph.es}}</ref>. Germanic Suebi mini Vandals n ti pahi Sarmatian Alans nima daa kpe Peninsula yuma 409 nyaaŋa, din daa chuɣim Western Roman Empire zalisi Hispania ni. Suebi nim daa zali bi kingdom north-western Iberia. Vandals nim maa gba daa nyɛla ban ʒini South Peninsula zaŋ chanŋ 420 saha maa poi ka bi naa baagari North Africa polo 429 yuma saha. empire ni daa wurim naa, bi bihigu mini bi bomma daa bi lahi to. Ban daa zani bi zaani maa daa nyɛla ban chɛ bi bihigu shɛhi maa mini bi zallisi shɛŋa din daa gbebi lala empire maa, kama kristiɛniti mini bi ni daa lahi paɣisiri Roman nim maa kaya. Byzantines nim daa zali Spania South yaɣali, ka bi niya nyɛmi ni bi labi niigi Roman nim zalisi Iberia tiŋgbani zaa puuni. Hispania daa nyɛla bini labi laɣim shɛli Visigothic zalisi puuni. == Musilinima saha mini Reconquesta == 711hali ni 718 saha maa, saha shɛli bini daa yiligiri Umayyad Caliphate maa  din daa dɛigi North Africa yaɣali Byzantine empire ni sani. Iberian Peninsula  daa nyɛla Misilim nim ni dɛigi shɛli  zaŋ hali ni Strait of Gibraltar  din daa ku Visigothic kingdom yuli. Gbaa yihi Tiŋkpaŋ bila shɛli di daa bi peninsula  north yaɣali zoya maa polo daa zaŋsi ka zabi bi maŋ zuɣu n zaŋsi lala fukumsi maa ni. Asturias - León kingdom ni daa laɣimya. Kristiɛn tiŋsi kamani Navarre mini Aragon din bɛ north zoya maa yaɣali ma  daa nyɛla ban kpaŋsi lala nagba yini maa  Carolingian Marca Hispanica tiŋsi ni<ref>{{cite web|last1=Rinehart|first1=Robert|last2=Seeley|first2=Jo Ann Browning|title=A . Musilinima mini kristiɛn nima daa nyɛla ban kpaŋsiri ni bi yaɣali zoogi Yuun gbaliŋ  Peninsula fɔŋdi kama Ebro mini Doura zolɔŋni. Ban daa niŋdi tuba n kperi Misilinsi ni daa zooya. Muladíes ( Muslims enthic Iberian origin)  da nyɛla dihi tabili ni bini ni bani n nyɛla ban galisi  Al-Andalus 10th century bahigu.<ref>{{Cite web|last=Glick|first=Thomas F.|title=Chapter 5: Islamic and Christian Spain in the Early Middle Ages|url=http://libro.uca.edu/ics/ics5.htm|access-date=2025-12-15|website=libro.uca.edu}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm|access-date=2025-12-15|website=libro.uca.edu}}</ref> Yuun kɔbsi ha ni, taɣibu taɣibu ŋɔ din daa bie musulimnima mini dolodolo nima ni daa su yaɣa shɛŋa sunsuuni da niŋdi la Ebro mini Douro zo'lɔŋa ni. Salo Musulimnima lɛbigibu daa nyɛla din niŋdi yom yom. Muladies nima (ban nye musulimnima ka yina Iberian zuliya ni na ) daa nyɛla ba nye ban zooi pam salo ban daa nye Al-Andalius zuliya saha shɛli yuuni kɔbga din daa pahi pia ni daa ti sahi naabu.<ref>{{Cite web|last=Glick|first=Thomas F.|title=Chapter 5: Islamic and Christian Spain in the Early Middle Ages|url=http://libro.uca.edu/ics/ics5.htm|access-date=2025-12-15|website=libro.uca.edu}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm|access-date=2025-12-15|website=libro.uca.edu}}</ref> Viking nim ŋɔ daa nyɛla ban dɛigi coasts yaɣaili Iberian Peninsula 9th mini 10th centuries saha.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://revistas.ucm.es/index.php/MILT/article/download/MILT9696110067A/3416/0|access-date=2025-12-15|website=revistas.ucm.es}}</ref> Tuuli lahabali din daa wuhiri ni Viking ni dɛigi Iberian daa niŋ la 844 saha. Seville daa nyɛla tiŋ shɛli bini zuba pam.di daa bi naagi ni zaŋ vili ka chɛ Vikings nim daa nyɛla Galicians ballistas nim ni ku shɛba pam. Viking nim ŋarima pihiyopoin daa nyɛla bini nyɛ shɛli mɔɣili gbeni  ka king Ramiro I  nyaa doliba daa dabili buɣim.11th century puuni Caliphate of Córdoba daa kpi.  Di daa nyɛla din piri zaŋa bihi  (Taifas),<ref>{{Cite book|last=Classen|first=Albrecht|url=https://books.google.com.gh/books?id=3RtpCgAAQBAJ&pg=PA237&redir_esc=y|title=Handbook of Medieval Culture. Volume 1|date=2015-08-31|publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|isbn=978-3-11-026730-3|language=en}}</ref> ka bi lɛbi bini yɛli ni shɛba yom laɣi shɛli bini boli gulibu laɣiri la (Parias) n ti northern kristiɛn kingdom nima din daa nyɛ din yaligi kpa southward yaɣili. din daa niŋ ka bɛ fa tiŋ yuli booni Toledo yuuni 1085 n daa leei saha shɛli yaa ni daa pa taɣiri n labiri na dolodolo nima yaɣa ni. Saha shɛli North-Africa nima ban daa nye musulimnima ban mali yaa polo bɛ ni daa mi shɛba Almoravids n ti pahi ban gba daa nye Almohads nima la ni daa kpɛna tiŋ maa ni ka bɛ daa nye nangbanyini din daa bɛ yuui musulim nima ni mali yaa yaɣa shɛli, ka bɛ musulinsi adiini maa ka kinkansi ti yaɣi, ka lala maa daa tooi che ka bɛ nya salo pala dolodolo nima ni. == Spanish Empire == Yuuni 1469 puuni  kristiɛn Castile nam dundoli mini  Aragon nam dundoli daa nyɛla ban niŋ nagbaŋyini ka di nyɛla bi toondaanima ni daa niŋ taba amiliya maa, van n nyɛ Isabella I mini Ferdinand II. 1492 saha, Spanish nim nahigu maa daa nyɛla gari Jews nim yaa ka di nyɛmi ni bi piigi bini lɛbigi Catholic nima bɛ bini yi tiŋ maa ni,<ref>{{Cite web|last=#author.fullName}|title=Spanish Inquisition left genetic legacy in Iberia|url=https://www.newscientist.com/article/dn16200-spanish-inquisition-left-genetic-legacy-in-iberia/|access-date=2025-12-19|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> Jews ban kalinli daa yiŋsi 200,000 daa nyɛla bi ni kari shɛba Castile mini Aragon tiŋgbani. 1492 yuuni ŋɔ daa lahi nyɛla yuun shɛli  Christopher Columbus ni kpe New world yuun shɛli, ka di nyɛla Isabella n daa su bi chandi yalikam. Tuuli Columbus nim ban daa yi ŋɔ daa nyɛla ban yaɣa Atlantic  n paagi Caribbean Island , din n daa nyɛla din piligi Europeans yɛligi gili mini bi daa dɛigi Americas sulinsi. Granada nagbanyini go maa chɛmi ka jilima pa bɛmisilisi adiini zuɣu,<ref>{{Cite web|title=The Treaty of Granada, 1492|url=https://www.cyberistan.org/islamic/treaty1492.html|access-date=2025-12-19|website=www.cyberistan.org|archive-date=2018-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023010108/http://www.cyberistan.org/islamic/treaty1492.html|url-status=dead}}</ref> yuun bihi ŋɔ sunsuni  ka bi naa yihi musilisi yuuni 1502 Castile mini yuuni 1527 Aragon,  ka di zuɣu daa chɛ ka musilinim bɛla shɛba ban daa kpalim maa lɛbi kristiɛn Moriscos. Yuun pihinahi nyaaŋa, Alpujarras tɔbu la nyaaŋa (1568-1571) Miriscos nim ban kalinli daa gari 300,000 daa nyɛla bini yihi shɛba, ka bi daa chanŋ n ʒini North Africa.<ref>{{Cite web|title=Spain : Country Studies - Federal Research Division, Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov:80/frd/cs/estoc.html|access-date=2025-12-19|website=lcweb2.loc.gov}}</ref> Nagbayini shɛli Aragon mini Castile nim ni daa niŋ ka di nyɛla bi kpamba maa amiliya naa niŋ bu maa zuɣu daa nyɛla daliri din zali modern Spain mini Spanish empire, amaa yaɣali kam din bɛ Spain daa na kuli nyɛla tiŋgbani kam din za bi gama zuɣu, di yi kana bi Bihigu,  siyaasa, legally, mini bi laɣiri n ti pahi bi bala.<ref>{{Cite web|title=European Voyages of Exploration: Imperial Spain|url=http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/Imperial.html|access-date=2025-12-19|website=www.ucalgary.ca}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brady|first=Thomas Allan|url=https://books.google.com.gh/books?id=Y84wAgaXxo4C&pg=PA472&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Structures and Assertions: Ed. by Thomas A. Brady; Heiko A. Oberman; James D. Tracy|last2=Oberman|first2=Heiko Augustinus|last3=Tracy|first3=James D.|date=1993-12-31|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-09760-5|language=en}}</ref> === Constitutional issues === Silimi gɔli October yuuni 2017, Catalan maŋsulinsi dɛibu pibupibu daa nyɛla din niŋ ka  Catalan Parliament nim daa vootiya ka din daa wuhi ni Catalan nim dɛigi bi maŋ sulinsi Spain ni sani n pa nyɛ Catalan Republic, dabsi shɛli Spanish Seneta ni daa yɛri ni O ni sahi ti  Catalonia  nim bi Spanish prime Minister nu ni. Lala dabsa maa no Seneta maa daa ti yiko ka bi tooi zali zaligu ka Rajoy daa wurimli Catalan parliament ka lahi labi zali pibupibu pali. Catalonia daa nyɛla tiŋ shɛli bini bi mi ni di nyɛla din waligi di ko. Silimi gɔli June, yuuni 2018, Congress of Deputies daa nyɛla ban zali zaligu ka di nyɛla din yihiri Rajoy ka zaŋ  PSOE kpema Pedro Sánchez n zali O zaani. Yuuni 2019, tuuli  gomlanti nim ban daa niŋ nagbanyini  Spain puuni daa nyɛla PSOE mini Unidas  podemos. Yuuni 2018 mini 2024 sunsuuni, Spain ni daa nyɛla yɛlimuɣisira bi tiŋgbani ka di gili General Council of the Judiciary  ( CGPJ) hali ka bi ti nahi labiv taɣi  lala fukumsi maa. Silimi gɔli January 2020, COVID-19 doro. maa daa nyɛla din wuligi gili Spain zaa ka din daa chɛ ka bi nyɛviya boogi n gari yuuni yini. European Commission daa nyɛla ban yihi  Generation EU ni bi suŋ EU nim ka bi yi COVID-19 doro mani, ka di nyɛ bi ni yan zaŋ shɛli n tum tuma yuuni 2021 hali ni 2026 puuni. Silimi gɔli March 2021yuuni Spain daa nyɛla din doni buyobu zuɣu di yi kana ban daa bo faakoo n ti lala doro ŋɔ. A yi doli pibupibu shɛli din daa niŋ silimi gɔli July 23 yuuni 2023, Prime Minister Pedro Sánchez da lahi niŋ nagbanyini ni O gomlanti kpei, saha ŋɔ O mini Sumar ( ŋun daa zani Unidas Podemos zaani maa). Yuuni 2024 tuuli gomlanti zaŋ ti Catalan yuuni pia nyaaŋa, ka bi maŋ sulinsi ni maa, Salvador Illa daa nyɛla bini piigi so . Bi ni daa niŋ vootin maa kalinli ŋun doya ŋɔ n daa yina 17.3% nim daa sahi ni bi nyɛla Catalan bilichinima, 46% mi yɛlini bi nyɛla Spanish Catalan nima, 21.8% nyɛ Catalan n gari bini nyɛ Spain shɛm, University of Barcelona nim gba polls daa wuhimi ni 50% of Catalan ni bɛ sahi ti Catalan maŋsulinsu dɛibu, ka kalinli din bi paagi 40% mi vooti n sahi ti Catalan maŋsulinsi maa. == Joograafi == 505,922 km² (195,365 sq mi) puuni,Spain nyɛ din do kalinli pianianu tiŋ shɛŋa din galisi ni duniya zaa ka Europe ni ka di nyɛ din do bu nahi zuɣu tiŋ kara ni. 3,715 m (12,188 ft) Mount  Teide (Tenerife) nyɛ zoli kari Spain ka nyɛ di do buta zuɣu duniya zaa a yi kpeɣili tiŋ zaŋ du zuɣusaa. Spain nyɛla Transcontinental tiŋgbani, ka mali yaɣa Europe mini Africa puuni. Spain dola latitude 27 ° mini 44° N mini Longitude 19°W ni 5°E sunsuuni. West yaɣali Spain nyɛla din ba daansi ni Portugal, South yaɣa mi di ba daansi ni Gibraltar mini Morocco, tiŋ shɛŋa din waligi n do North Africa puuni, (Ceuta mini Melilla ni Peninsula of des Vélez de la Gomera). Northeast yaɣali zaŋ labi Pyrenees  zoya la polo  di bala daansi ni France mini Andorra, Pyrenees Girona yaɣali  tiŋ kpaŋ bili waligi bini ka bi boli  Llívia nyɛla France ni gili shɛli. 1,214 km (754 mi) waɣilim, Portugal  - Spain tiŋtariga nyɛ din waɣa European Union puuni.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.dip-badajoz.es/cultura/ceex/reex_digital/reex_LXII/2006/T.%20LXII%20n.%202%202006%20mayo-ag/RV000827.pdf|access-date=2025-12-15|website=www.dip-badajoz.es|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525185331/http://www.dip-badajoz.es/cultura/ceex/reex_digital/reex_LXII/2006/T.%20LXII%20n.%202%202006%20mayo-ag/RV000827.pdf|archive-date=2017-05-25|url-status=dead}}</ref> == Island == Spain nyɛla din mali Balearic island din bɛ Mediterranean teeku,  Canary island din bɛ Atlantic Ocean n ti pahi niriba ni ka island shɛŋa ni di bɛ Mediterranean yaɣa zaŋ kpa Strait of Gibraltar bin mi shɛli plazas de Soberanía ( places at Sovereignty bɛ territories under Spanish Sovereignty) kama Chafarinas Island mini Alhucemas. Peninsula of de vélez de la Gomera nyɛla bini lahi boli shɛli Plaza de Soberanía. Isle of Alborán din bɛ Mediterranean din bɛ Spain mini North Africa sunsuuni, di nyɛ Spain nim ni su shɛli, balantɛ  di municipality Almeria, Andalusia. Pheasant Island bili din bɛ Bidasoa kuliga la ni maa nyɛla Spanish -French nim ni su shɛli. Spain nyɛla din mali island pia ni yini, ka di zaa mali ban su di fukumsi ( Cabildos Insulares din bɛ Canaries, Consells Insularsdin bɛ Baleares) === Zoya mini mɔɣa === Spain tiŋ puuni nyɛla din mali zoya, di nyɛla din mali kunkuna mini zuya pam, Pyrenees din nyaaŋa, zo kpana din lahi bini nyɛ Cordillera Cantábrica( Cantabrian Range),  Sistema Ibérico ( Iberian System), Sistema Central ( Central System), Montes de Toledo, Seirra Morena mini Sistema Bético (Baetic System) din waɣalim nyɛ 3,748-metre-high (11,411-foot). Mulhacén din bɛ Seirra Nevadan nyɛ zoli shɛli dim wɔɣa Iberian Peninsula tiŋgbani. Spain zaa shɛli polo di niŋ wɔɣa nnyɛ Teide, di nyɛla 3,718-metre(12,198 ft) din nyɛ bin tooi mali shɛli n kuri bi bukata Canary Island puuni.Meseta Central ( bini lɛbigi shɛli n boli ni inner plateau la) daa nyɛla kunkuni kari n bɛ Peninsular Spain puuni ka Sistema Central nyɛ din pirigili buyi. Mɔɣa galisiya pam Spain,  kamani Tagus, (Tajo),Ebro, Guadiana, Douro (Duero), Guadalwuivir, Júcar, Segura, Turia mini Minho( miño). Alluvial plains nyɛla fin bɛ coast polo ŋɔ, din galisi di zaa ni nyɛ Guadalquivir din bɛ Andalusia. == Siyaasa == Spain zalisi taarhi nyɛla din yi 1812 zalisi kundi la puuni, ŋun daa nyɛ Spain na palo maa Juan Carlos daa yihi Carlo Arias Navarro nam ni ka daa piigi Adolfo Suárez ka O lɛbi Prime Minister.<ref>{{Cite news|date=2008-01-04|title=Spain's fast-living king turns 70|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7171971.stm|access-date=2025-12-19}}</ref> 1977 pibupibu maa daliri daa  laɣim ban su zalisi zalibu fukumsi maa (Spanish  Parliamentnima, bi constitutional assembly kpaŋmaŋ puuni) ka di daliri nyɛmi ni bi gbaagi zalisi pali shɛli bini daa boli 1978 constitution la. Bi ni daa niŋ pibupibu shɛli silimi gɔli December da baa ayobu dali yuuni 1978 la nyaaŋa,<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://boe.es/legislacion/documentos/ConstitucionINGLES.pdf|access-date=2025-12-19|website=www.boe.es|archive-date=2024-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240630144315/https://boe.es/legislacion/documentos/ConstitucionINGLES.pdf|url-status=dead}}</ref> kɔbiga puuni vaabu 88% n daa sahi ti laa zalisi ma ( constitution) . Ka dinzuɣu chɛ ka Spain yi paati yini din daa gbebi tiŋgbani maa zaa maa n labisi yaɣali kam ni din tooni dana, din daa nyɛ tiŋsi pia ni ayopoin n ti pahi fɔŋtiŋsi ayi. Lala yaɣa maa daa nyɛla ban wum nyaɣisim lala Spanish zalisi din daa pirigi ba maa. Hali pirigibu ŋɔ ni daa niŋ vinyɛliga maa zaa yoli Spain  daa na kuli malila nagban yini ka ku too waligi. International IDEA's Global State of Democracy (GSoD) Indices mini Democracy  Tracker daa yɛliya ni Spain nyɛla din bɛ zuɣusaa di yi kan democratiyɛ zahimbu polo, diyi kana ni bi niŋ pibupibu bi nyɛla ban mali yaa n ti ŋun kam sahi vootibu ka lahi mali yɛlimaŋli n ti so kam.<ref>{{Cite web|title=Spain {{!}} The Global State of Democracy|url=https://www.idea.int/democracytracker/country/spain|access-date=2025-12-19|website=www.idea.int|language=en}}</ref> === Governance === ==== The Crown ==== Spanish zalisi nyɛla di piri yaa  n ti gomlanti yaɣa anu zuɣu, bi ni boli shɛli basic  institutions.<ref>{{Cite web|title=Spain 1978 (rev. 2011) Constitution - Constitute|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Spain_2011|access-date=2025-12-19|website=www.constituteproject.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Institutions of Spain|url=https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/espana/spanishinstitutions/paginas/index.aspx|access-date=2025-12-19|website=www.lamoncloa.gob.es|language=en}}</ref> Di bɛ tooni lala yaɣa ŋɔ ni n nyɛ  Crown  ( La Corona), di nyɛla Spanish tiŋgbani shihirili ka nyɛ kpalinkpa.<ref name=":3">{{Cite web|title=Spain 1978 (rev. 2011) Constitution - Constitute|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Spain_2011|access-date=2025-12-19|website=www.constituteproject.org|language=en}}</ref> Spain " Parliamentary Monarch nyɛla bi zalisi ni na so bɛ napaɣa so ŋun be nam ni n yɛn nyɛ ŋun su crown maa ka lahi nyɛ tiŋgbani maa zuɣulana.<ref>{{Cite web|title=Spain 1978 (rev. 2011) Constitution - Constitute|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Spain_2011|access-date=2025-12-19|website=www.constituteproject.org|language=en}}</ref><ref name=":3" /><ref>{{Cite book|last=Shelley|first=Fred M.|url=https://books.google.com.gh/books?id=Wui6CAAAQBAJ&pg=PA197&redir_esc=y|title=Governments around the World: From Democracies to Theocracies: From Democracies to Theocracies|date=2015-05-26|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-3813-2|language=en}}</ref> Amaa kani constitutional monarchies,  tiŋsi kamani Belgium,  Denmark, Luxembourg, Netherlands, Norway bɛi united kingdom, nanima ni ka yaa ni bi zali tiŋgbani naa zaligu bɛi bi piigi chief executive, amaa ka ni tooi bo maligu n niŋ tiŋgbani maa ni, di yi kana Spanish tiŋgbani lala nanim maa bori maligu n niŋdi bi gomlati yaɣa nim maa ni, bi bori maligu n niŋdi bi zalisi yɛlmuɣisirani ka lahi guri ka taɣiru firiminsi. Di yi kana crown  constitution yaɣali din pahi anu laa, nyɛla yaɣa shɛli din bi pahiri din yi ti kana zalisi shɛi mini bi yi yɛn ti tiŋgbani maa tuma, tumdimi di yi kana Spain gomlanti mini O wulanima piibu tiŋgbani maa zaa ni mini di tiŋ kuɣa maani, bi nyɛla ban lihiri ka tiŋgbani maa zalisi tumdi tuma, bani n lahi zabiri bɛi zaɣasira yɛli shaŋa,  ban n zabiri n tiri bini shɛli din tu ni di beni ni salo maa ni borisham. Yaɣa shɛŋa polo ban n lahi kpaŋsiri tiŋgbani maa nagbanyini  yiŋsi puuni, ka zani spanairds ni zaani sambani, ( kamani di yi kana tiŋgbani shɛli din mali bi taarihi), bi koaŋsiri ka Spanish gomlanti doli soli  vinyɛliga, ka zabiri ban daa zaani democracy zaani maa, ka lahi guri zalinsi.<ref>{{Cite web|title=Institutions of Spain|url=https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/espana/spanishinstitutions/paginas/index.aspx|access-date=2025-12-19|website=www.lamoncloa.gob.es|language=en}}</ref> Di wuhirimi ni lala Crown nim ŋɔ maa n guri Spanish zalisi, daadama fukumsi mini Spaniards ni zaa  yolisim.<ref>{{Cite journal|last=Bernecker|first=Walther L.|date=1998-01|title=Monarchy and Democracy: The Political Role of King Juan Carlos in the Spanish Transition|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/003200949803300104|journal=Journal of Contemporary History|language=en|volume=33|issue=1|pages=65–84|doi=10.1177/003200949803300104|issn=0022-0094}}</ref> Lala gulibu ŋɔ maa nyɛla din gbebi monarch solemn oath, bi daa nyɛla ban tumdi bi tuma maa n doli soli ni zalisi, ka kpaŋ bi maŋ ka bi tumdi doli soli ka tiri daadama jilima mini tiŋ shɛŋa din bɛ bi maŋ sulinsi ni.<ref>{{Cite web|title=Spain 1978 (rev. 2011) Constitution - Constitute|url=https://constituteproject.org/constitution/Spain_2011|access-date=2025-12-19|website=constituteproject.org|language=en}}</ref> === Daadama fukumsi === 1978 Spanish  constitution  nyɛla din gu Spaniards zaa mini daadam kam ŋun bɛ Spain zaŋ jɛndi nisalinima bɛrisuŋ, bi kaya ni taɣida, bala mini bi bihisi shɛi.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://boe.es/legislacion/documentos/ConstitucionINGLES.pdf|access-date=2025-12-16|website=www.boe.es|archive-date=2024-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240630144315/https://boe.es/legislacion/documentos/ConstitucionINGLES.pdf|url-status=dead}}</ref> Amnesty International (AI) nim yɛliya ni gomlanti vihigu zaŋ chanŋ prinsi nahigu polo din waɣaligimi amaa ka bi tibidarigibo bi galisi.<ref>{{Cite web|title=Spain 2015/2016|url=https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/spain/report-spain/|access-date=2025-12-16|website=www.amnesty.org|language=en}}</ref> Paɣaba nahimbu daa nyɛla din galisi ka gomlanti daa yiŋsi zaani di zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Analysis of 8 years of Gender Violence Law in Spain {{!}} Gender violence and justice|url=http://justiciadegenero.com/en/analysis-of-8-years-of-gender-violence-law-in-spain/|access-date=2025-12-16|website=justiciadegenero.com|language=en-US|archive-date=2017-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525185333/http://justiciadegenero.com/en/analysis-of-8-years-of-gender-violence-law-in-spain/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Analysis of 8 years of Gender Violence Law in Spain {{!}} Gender violence and justice|url=http://justiciadegenero.com/en/analysis-of-8-years-of-gender-violence-law-in-spain/|access-date=2025-12-16|website=justiciadegenero.com|language=en-US|archive-date=2017-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525185333/http://justiciadegenero.com/en/analysis-of-8-years-of-gender-violence-law-in-spain/|url-status=dead}}</ref> Spain nyɛla din yogi soli n ti ban niŋdi LGBT maa. Pew Research nim ni niŋ vihigu duniya zaa, lahabali yina n wuhi ni Spain n nyɛ tuuli ban sahi nti paɣa mini paɣa, doo mini doo bomi taba zaligu la, lala vihigu maa  wuhiya ni niriba 88% n sahi n ti lala niŋsim maa.<ref>{{Cite web|last=Author|first=No|date=2013-06-04|title=Global Acceptance of Homosexuality|url=https://www.pewresearch.org/global/2013/06/04/global-acceptance-of-homosexuality/|access-date=2025-12-16|website=Pew Research Center|language=en-US}}</ref> Cortes Generales nim nyɛla ban sahi n ti Gender Equality Act 2007, din niya daa nyɛ paɣaba mini dabba nyɛ yim di yi kana Spanish siyaasa mini liɣiri bomma polo.<ref>{{Cite web|last=Correspondents|first=I. P. S.|date=2007-03-15|title=SPAIN: No Turning Back from Path to Gender Equality|url=https://www.ipsnews.net/2007/03/spain-no-turning-back-from-path-to-gender-equality/|access-date=2025-12-16|website=Inter Press Service}}</ref> Di yi kana Inter Parliamentary Union  lahabali puuni silimi gɔli September yuuni, paɣaba daa nyɛla 137,  350 puuni niriba ban bɛ Congress puuni. Kɔbiga puuni di daa nyɛla vaabu 39.1%, ka di kana Senate yaɣa paɣaba daa nyɛla 101, 266 puuni, ka yiŋsi 39.9%, ka di daa chɛ ka Spain doni kalinli pia ni ayɔbu di ka tiŋ shɛŋa ban paɣaba bɛ yili gansi ni.<ref>{{Cite web|title=Women in Parliaments: World Classification|url=http://www.ipu.org/wmn-e/classif.htm|access-date=2025-12-16|website=www.ipu.org}}</ref> Yuuni 2008 , Gender Empowerment Measures of Spain United Nation  of Human DevelopmentReport  puuni  daa nyɛla 0.798 ka Spain daa dini 12th  duniya zaa<ref>{{Cite journal|last=Nations|first=United|date=2008-01-01|title=Human Development Report 2007/8|url=https://hdr.undp.org/content/human-development-report-20078|language=en}}</ref> === Tourism === Yuuni 2024 puuni Spain n daa nyɛ tiŋgbani shɛli din do buyi zuɣu di yi kana tiŋgbani shɛli niriba ni kaa, France nu ni yi dini n daa paya, daadama ban kalinli yiŋsi 94 million n daa nyɛ ninlihi lihiriba.<ref>{{Cite web|title=Número de turistas según país de residencia(23984)|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=23984|access-date=2025-12-17|website=INE|language=es}}</ref><ref>{{Cite web|title=Número de turistas según país de residencia(23984)|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=23984|access-date=2025-12-17|website=INE|language=es}}</ref> Bi tiŋduɣlya kaabu laɣi dibo daa yiŋsila kamani 126 billion euro yuuni 2024.<ref>{{Cite web|title=Gasto de los turistas internacionales según país de residencia(23994)|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=23994|access-date=2025-12-17|website=INE|language=es}}</ref> World Tourism Organization tuma du zuɣu nyɛla din bɛ Madrid  tiŋgbani. Spain ni za tiŋgbani ŋɔ yaɣa shɛli maa, din lahi nyɛ tiŋgbani shɛli din bɛ kom polo, tiŋgbani balibu, taarihi din mali yaa, kaya ni taɣada din ka kpei mini bi mɛbu shɛŋa din kpe kani maa zaa nyɛla daliri din chɛ ka tiŋgbani maa pa tiŋgbani shɛŋa din mali ninliha yulibu shɛhi pam. Spain tourism nyɛla yɛli kpeni di mali nu bi tiŋgbani maa bomma polo, ni tiŋduya ninlihi lihiriba mini bi tiŋgbani maa ninlihi lihiriba ni tohari 12.3% di yi kana Spain GDP yuuni 2023 la ni.<ref>{{Cite web|title=INEbase / Services /Hotel Industry and Tourism /Spanish Tourism Satellite Account / Latest data|url=https://www.ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736169169&menu=ultiDatos&idp=1254735576863|access-date=2025-12-17|website=INE|language=en}}</ref> Castile mini Leon nyɛ tiŋkpaŋ shɛŋa din bɛ tooni Spainish ninliha yulibu shɛi din tabi bi tiŋgbana mini bi mɛri shɛŋa,<ref>{{Cite web|last=Red|first=Palencia en la|date=2025-01-31|title=CyL se mantiene como líder en turismo rural en 2024, pero Palencia pierde un 10 % de viajeros|url=https://www.palenciaenlared.es/cyl-se-mantiene-como-lider-en-turismo-rural-en-2024-pero-palencia-pierde-un-10-de-viajeros/|access-date=2025-12-17|website=Palencia en la Red|language=es}}</ref> bini gbeba yuuni 2020 la saha hali ni zuŋɔ.<ref>{{Cite web|last=García|first=Ricardo|date=2024-01-02|title=Castilla y León consolida cinco años de liderazgo en turismo rural|url=https://www.diariodecastillayleon.es/castilla-y-leon/240102/11839/castilla-leon-consolida-cinco-anos-liderazgo-turismo-rural.html|access-date=2025-12-17|website=Diario de Castilla y León|language=es}}</ref> === Energy === Yuuni 2010, Spain daa lɛbi din bɛ tooni di yi kana Solar power  polo, di daa gari united State nim zuɣu bini daa zali La Florida din daa galisi ka mali yaa la n baɣili  Alvarado  Badajoz la.<ref>{{Cite news|last=N|last2=P|last3=R|date=2010-07-15|title=Spain Is World's Leader In Solar Energy|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2010/07/15/128532115/spain-is-worlds-leader-in-solar-energy|access-date=2025-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=European Future Energy Forum - Spain becomes solar power world leader|url=http://europeanfutureenergyforum.com/renewable-energy-news/spain-becomes-solar-power-world-leader|access-date=2025-12-17|website=europeanfutureenergyforum.com|archive-date=2010-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124024231/http://europeanfutureenergyforum.com/renewable-energy-news/spain-becomes-solar-power-world-leader|url-status=dead}}</ref> === Gorim soya === Spanish  palla nyɛla yim, ni palidahi dibaa ayobu, din tɔŋ  Madrid hali ni  Basque tinshee, Catalonia, Valencia, West Andalusia,  Extremadura mini Galicia.  Bi lahi mali palidahi Atlantic yaɣali ( Ferrol hali ni Vigo), Cantabrian ( Oviedo hali ni San Sebastián), mini Mediterranean ( Girona hali ni Cádiz) coasts. Spain nim mali niya ni bi mali niŋlim buɣim lora niima miliyoŋ yini bi pala maa zuɣu zaŋ chanŋ yuuni 2014, ka gomlanti niya nyɛmi ni O boogi bini mali energy shɛli maa ka lahi kpaŋsi energy zalibu.<ref>{{Cite news|last=paul-s|title=Algae Based Biofuels in Plain English: Why it Matters, How it Works. - Triple Pundit: People, Planet, Profit|language=en-US|work=Triple Pundit: People, Planet, Profit|url=http://www.triplepundit.com/2008/07/algae-based-biofuels-in-plain-english-why-it-matters-how-it-works/|access-date=2025-12-17|archive-date=2013-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518085937/http://www.triplepundit.com/2008/07/algae-based-biofuels-in-plain-english-why-it-matters-how-it-works/|url-status=dead}}</ref> Minister of Industry  Miguel Sebastian  daa yɛliya ni  ni lala niŋlim buɣim lora nim ŋɔ maa nyɛla sohabɛhani ka lahi nyɛ yɛli kpeni din yan kpaŋsi lala tuma du ŋɔ maa.<ref>{{Cite web|title=Environmental News Network - Spain to Put 1 million Electric Cars on the Road|url=https://www.enn.com/articles/37798|access-date=2025-12-17|website=www.enn.com}}</ref> Silimi gɔli February yuuni 2925 puuni Spanish ziligi palli ( high - speed rail network) n nyɛ HSP waɣali  Europe puuni ni 3,973 km(2,469 I'm)<ref>{{Cite web|title=404 - No encontrado - Adif - AV - Adif|url=https://www.adifaltavelocidad.es/404-not-found|access-date=2025-12-17|website=www.adifaltavelocidad.es|language=eu-ES}}</ref>, di lahi nyɛla di pahiri buyi zuɣu duuniya zaa, China nu yi yi. Di tɔŋ tiŋsi kama Málaga, Seville,  Madrid,  Barcelona, Velencia mini Valladolid, ni  ziligi so ŋun chani yɔm kamani 330 km/h ( 210 mph).<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://ropdigital.ciccp.es/pdf/publico/2015/2015_octubre_3569_07.pdf|access-date=2025-12-17|website=ropdigital.ciccp.es|archive-date=2020-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201214714/http://ropdigital.ciccp.es/pdf/publico/2015/2015_octubre_3569_07.pdf|url-status=dead}}</ref> Spanish ni ziligi ŋɔ n nyɛ ziligi shɛli din chana pampam duniya zaa, ka na zaŋ Japanese bullet train maa n pa, ka French TGV mi paya.<ref>{{Cite web|title=El AVE español, el más veloz del mundo y el segundo en puntualidad {{!}} elmundo.es|url=https://www.elmundo.es/mundodinero/2010/11/09/economia/1289304399.html|access-date=2025-12-17|website=www.elmundo.es}}</ref> Di yi kan din chani ni saha dini n do buyi zuɣu  duniya zaa ( 98.5% on time arrival)  di nyɛla din do Japanese Shinkansen di nyɛ (99%).<ref>{{Cite web|title=Rail Professional - The business magazine for railway managers|url=http://www.railpro.co.uk/magazine/?idArticles=34|access-date=2025-12-17|website=www.railpro.co.uk|language=en|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721092807/http://www.railpro.co.uk/magazine/?idArticles=34|url-status=dead}}</ref> Spain mali alapeke paakinim pihinahi ni awɔi (49).<ref>{{Cite web|title=Airports in Spain - Map, IATA Codes and list of international airports|url=https://traveling.com/en/blog/airports-in-spain/|access-date=2025-12-17|website=Traveling.com Blog|language=en-GB}}</ref> Din tumdi sahakam  nyɛla Madrid alapele paaki (Badajas) din mali so Chandiba ban kalinli yiŋsi 60 million yuuni 2023 la ni, duniya zaa ka nyɛ din pahiri pia ni anu ban tumdi sahakam ni, amaa ka lɛ nyɛ European Union ni bi nyɛ ban pahiri buta zuɣu din yi kana ban tumdi saha kam ni. Barcelona alapeke paaki gba nyɛla din mali anfaani, bi gba daa nyɛ 50 miliyoŋ so chandiba yuuni 2024 ni, duniya zaa dini pahiri pihita zuɣu ban tumdi saha kam ni.<ref>{{Cite web|title=List of Top 30 Airports in the World|url=https://www.world-airport-codes.com/world-top-30-airports.html|access-date=2025-12-17|website=World Airport Codes|language=en-US}}</ref> Alapele paaki din pahi n nyɛla din bɛ Mallorca, Málaga, Las Palmas (Gran Canaria) mini Alicante. === Immigration === Spanish National Institute of Statistics (INE) yɛligu puuni, silimi gɔli July yuuni 2025 la saha, kamani daadama ban kalinli yiŋsi  9.7 million  nyɛla bini dɔɣi shɛba silimin tiŋa, ka yiŋsi 19.64% salo mani  kɔbiga puuni. Bi puuni 6.4 million (13.23%) daa nyɛla bini bi dɔɣi shɛba Europe tingŋani<ref>{{Cite web|title=Nota de Prensa: Estadística Continua de Población (ECP). 1 de enero de 2025. Datos provisionales.|url=https://www.ine.es/dyngs/Prensa/es/ECP4T24.htm|access-date=2025-12-16|website=INE|language=es}}</ref> , ka daadama ban gari 7 million (14.3%) nyɛ tiŋ shɛŋa tiŋbihi.<ref>{{Cite web|title=Nota de Prensa: Estadística Continua de Población (ECP). 1 de enero de 2025. Datos provisionales.|url=https://www.ine.es/dyngs/Prensa/es/ECP4T24.htm|access-date=2025-12-16|website=INE|language=es}}</ref> Di yi kana saamba polo, Spain nyɛla din do bunahi zuɣu Europe puuni ka do buyopoin duniya zaa. Silimi gɔli December yuuni 2024 puuni, saamba maa puuni ban daa galisi daa nyɛla Morocco nima ( bi daa yaɣai 1 million zuɣu), ka Colombia nim mi daa nyɛ (856,616), Venezuela nim mi (599,769), Romania  nim mi daa nyɛla (532,456) n ti pahi Ecuador gba mi nyɛ (448,643).  Saamba maa pam daa nyɛla ban yina tiŋ shɛŋa fin ka EU ni, kamani, Latin America nim tiŋ shɛŋa fin daa ka salo pam maa ka mani United kingdom,  [[Ukraine]],  [[China]], [[Russia]], [[Pakistan]], [[Algeria]] mini [[Senegal.]]<ref>{{Cite web|title=News.bg - Europeans Favour Spain for Expat Jobs|url=http://international.ibox.bg/news/id_1406161495|access-date=2025-12-16|website=international.ibox.bg|language=en|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010033728/http://international.ibox.bg/news/id_1406161495|url-status=dead}}</ref> Lahabali wuhiya ni ban yi bi ya nu bi  taɣi tiŋsi  n ti bɛni kpalim zaa,  saamba bam chanŋ Spain lala chandi ŋɔ maa nyɛla din nabigi hali 21st century saha, saamba nyɛla ban nabigi kamani 1.6% salo maa puuni yuuni 1998 hali n gari 12% zaŋ chanŋ 2009 la saha. Di wuhiya ni saamba maa nabigiya  kamani kalinli 500,000 yuuni 1996 hali ni 5.2 million  yuuni 2008 puuni. Spain nyɛla Europe tiŋgbani shɛli din dɛigi saamba pam yuuni 2002 hali ni 2007, domishi daadama ban kalinli yiŋsi 2.5 million n daa nyɛ ban kpena. Yuuni 2005 Spain daa nyɛla din do buyi zuɣu din dɛigi saamba European Union, Cyprus nyaaŋa, mini ban kalinli galisi,<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-NK-06-001/EN/KS-NK-06-001-EN.PDF|access-date=2025-12-16|website=epp.eurostat.ec.europa.eu}}</ref> ka chɛ bini daa chɛ tiŋ shɛŋa taali nima daa nyɛla ban chɛ ka saamba ban kperi tiŋ maa ni kalinli maa pa nyɛ 700,000.<ref>{{Cite news|last=Tremlett|first=Giles|date=2005-05-09|title=Spain grants amnesty to 700,000 migrants|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2005/may/09/spain.gilestremlett|access-date=2025-12-16|issn=0261-3077}}</ref> Saamba maa nimani kpebu pam maa malila daliri, kamani,  Spain ni kaya nyɛla din yina Latin America, yaɣi shɛli polo tiŋgbani maa ni zaya maa, bi tiŋtarisi nyɛla din bɛ yoli, laɣi bobo din suɣi ka galisi bi tiŋgbani maa ni, mini yaa shɛli din bɛ bi pukparim mini bi mɛbu polo, di ka laɣiri ka ŋɔ kam nyɛ tumtuda ka ni tooi niŋ li. EU ninvuɣu shɛba ban bi lahi tum da nyɛla ba bɛ Spain Mediterranean coast yaɣali.<ref>{{Cite web|title=Instituto Nacional de Estad�stica. (Spanish Statistical Institute)|url=http://www.ine.es/inebase/cgi/um?M=/t20/e245/p08/&O=pcaxis&N=&L=0|access-date=2025-12-16|website=www.ine.es|archive-date=2007-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20071102141040/http://www.ine.es/inebase/cgi/um?M=/t20/e245/p08/&O=pcaxis&N=&L=0|url-status=dead}}</ref> Yuuni 2008, laɣibobo ni daa kpe yɔoɣu, Financial  Times  nim daa yɛli ya  Spain n daa nyɛ tiŋgbani shɛli din na so Western Europeans zaŋ kpa n yi bi tiŋgbani n chanŋ tiŋ shɛli ni n ti bori tuma EU puuni.<ref>{{Cite web|title=News.bg - Europeans Favour Spain for Expat Jobs|url=http://international.ibox.bg/news/id_1406161495|access-date=2025-12-16|website=international.ibox.bg|language=en|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010033728/http://international.ibox.bg/news/id_1406161495|url-status=dead}}</ref> Nahila yuuni 2014, ka saamba maa kalinli maa daa boogi ka di nyɛla bi laɣibobo yɛlmuɣisira la zuɣu,ni daadama ban gari million pirigili  daa yi Spain yuuni puuni 2011 konko -  bini daa lahi yi pa daa nyɛla yuuni pia din garila.<ref>{{Cite news|last=Nogueira|first=Charo|date=2011-10-08|title=580.000 personas se van de España|language=es|work=El País|url=https://elpais.com/diario/2011/10/08/sociedad/1318024802_850215.html|access-date=2025-12-16|issn=1134-6582}}</ref> Hali bini daa kuli mali yɛli mɔɣisira zaŋ chanŋ boma polo zaa yoli bi daa kuŋmi ni bi yɛli ba pa EU bilchinima ka bi tumdi tuma maa ni bi yima tiŋgbani maani,<ref>{{Cite web|title=Plan de Retorno Voluntario|url=https://www.planderetornovoluntario.es/index_uno.html|access-date=2025-12-17|website=www.planderetornovoluntario.es}}</ref>  saamba ban kperina tiŋ maa ni kalinli daa nyɛla ban shigi.<ref>{{Cite news|last=Catan|first=Thomas|date=2009-01-25|title=Spain's Jobs Crisis Leaves Immigrants Out of Work - WSJ|language=en-US|work=Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB123275552359911807|access-date=2025-12-17|issn=0099-9660}}</ref> Zaŋ chanŋ yuuni 2015 puuni, saamba maa kalinli maa daa lahi nyɛla din zoogi , ka Spain daa lahi lɛbi tiŋgbani shɛli saamba ni kperi pam, ka di nyɛmi ni gomlanti nuu n pa di zuɣu din yin chɛ ka bi nyɛ tumtumdiba  ka lahi kpaŋsi bi nyɛma.<ref>{{Cite news|last=Kassam|first=Ashifa|last2=correspondent|first2=Ashifa Kassam European community affairs|date=2025-02-18|title=How Spain’s radically different approach to migration helped its economy soar|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/18/how-spains-radically-different-approach-to-migration-helped-its-economy-soar|access-date=2025-12-17|issn=0261-3077}}</ref> Sanchez's gomlanti mali niya ni O ti niriba ban kalinli yiŋsi 900,000 ban pan bilichinima maa zaa ʒii gbana zaŋ chanŋ yuuni 2027.<ref>{{Cite web|date=2024-04-11|title=EU states must apply migration pact or face legal action: Commissioner|url=http://www.euronews.com/my-europe/2024/04/11/eu-countries-not-enforcing-migration-pact-could-face-legal-action-says-johansson|access-date=2025-12-17|website=euronews|language=en}}</ref> === Bala === Spain nyɛla bala pam tiŋgbani.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://easyweb.easynet.co.uk/conversi/smooth.pdf|access-date=2025-12-15|website=easyweb.easynet.co.uk}}</ref> Spanish nyɛla din bɛ 1978 Spanish constitution n nyɛ castellano (Castilian) nyɛla balli shɛli bini sahi ti ni di nyɛla bal zuɣu tiŋgbani maa ni yuuni 1931 la saha zaa.<ref>{{Cite book|last=Stickel|first=Gerhard|url=https://books.google.com.gh/books?id=fFYa2ooeVXgC&pg=PA129&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=National, regional and minority languages in Europe: contributions to the annual conference 2009 of EFNIL in Dublin|date=2011|publisher=Peter Lang|isbn=978-3-631-60365-9|language=en}}</ref> Din nyɛ din pahiri ata bi zalisi puuni. Spanish bala shɛŋa gba ni tooi nyɛ bal zuɣu tiŋ shɛŋa puuni bini yɛri. Bi ni daa zaŋ bala shɛŋa ni bi pahi bal zuɣu maa zuɣu daa nyɛla bini zaŋ shɛli n pahi bi 1978 zalisi kundi maa ni amaa ka di lɛi pa yim ni bal zuɣu maa, domishi Spanish nyɛla a ni tooi yɛli shɛli tiŋgbani maa yaɣa zaa amaa vis-à-vis bal shŋlɛŋa bini daa zaŋ n pahi maa daa nyɛla ani tooi yɛlai shɛŋa tiŋ shɛŋa ni di zuliya maa ni bɛ.<ref>{{Citation|last=Ramallo|first=Fernando|title=17. Linguistic diversity in Spain|date=2018-06-11|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110365955-018/html|work=Manual of Romance Sociolinguistics|pages=462–493|editor-last=Ayres-Bennett|editor-first=Wendy|publisher=De Gruyter|language=en|doi=10.1515/9783110365955-018/html|isbn=978-3-11-036595-5|access-date=2025-12-15|editor2-last=Carruthers|editor2-first=Janice}}</ref> Spanish nyaaŋa, bala din pahi n nyɛ Aragonese, Aranese,Astur-Loenese, Basque, Ceutan Arabic (Darija), Catalan, Galician,Portuguese, Valencian mini Tamazight, dini n nyɛ Romani Caló ka buɣusibu gba nyɛ bini tooi zaŋ shɛli n pahi.<ref>{{Citation|last=Ramallo|first=Fernando|title=17. Linguistic diversity in Spain|date=2018-06-11|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110365955-018/html|work=Manual of Romance Sociolinguistics|pages=462–493|editor-last=Ayres-Bennett|editor-first=Wendy|publisher=De Gruyter|language=en|doi=10.1515/9783110365955-018/html|isbn=978-3-11-036595-5|access-date=2025-12-15|editor2-last=Carruthers|editor2-first=Janice}}</ref> Kalinli zaŋ chanŋ bala maa yɛlibu polo nyɛla din bi konkoba, ka din milinsi ni niriba gba wali. Bal shɛŋa din di ka yaa maa nyɛla ban bi nyɛri gulibu.<ref>{{Citation|last=Ramallo|first=Fernando|title=17. Linguistic diversity in Spain|date=2018-06-11|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110365955-018/html|work=Manual of Romance Sociolinguistics|pages=462–493|editor-last=Ayres-Bennett|editor-first=Wendy|publisher=De Gruyter|language=en|doi=10.1515/9783110365955-018/html|isbn=978-3-11-036595-5|access-date=2025-12-15|editor2-last=Carruthers|editor2-first=Janice}}</ref> Bal shɛŋa bini mi bal zuɣu fɔŋ shɛla n nyɛ Catalan/Valencian, (Catalonia mini Baliaric Island bini mi shɛli Catalan la ni Valencian Community bi ni mi shɛli Vanecian), Galician ( din bɛ Galicia),  Basque ( di bɛ Basque tiŋgbani mini Navarre yaɣa shɛli Aranese din bɛ Catalonia. National Statistics Institute  nim ni daa niŋ dadaama kalinbu yuuni 2021 la, lahabali daa yina n wuhi ni Spanish n nyɛ tuuli ban Yurili kalinli yiŋsi 81.53%,  ka Catalan/Valencians ni mi kalini nyɛ 10.50%, Galician nim mi nyɛ 3.77% n ti pahi Basque  ban mi nyɛ 1.42% Spanish niriba ni. Tiŋduya bala puuni Arabic ka bi yɛri pam, kalinli 2.17% n yɛri li,  ka di nyɛ tuuli tiŋduya bala puuni, din doli n nyɛ siliminsili ban yɛri kalinli nyɛla 1.58%, Romania daa nyɛla 1.44%, French 0.98%, Portuguese nyɛ 0.54%, Chinese nyɛ 0.48%, German nyɛ 0.44% n ti pahi Italian ka bi mi nyɛ 0.41%.<ref>{{Cite web|title=INEbase / Demografía y población /Cifras de población y Censos demográficos /Encuesta de Características Esenciales de la Población y las Viviendas / Resultados|url=https://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177092&menu=resultados&idp=1254735572981#|access-date=2025-12-15|website=INE|language=es}}</ref> Daliri din tahi lala tiŋduya bala ŋɔ maa na nyɛ tiŋduya ni ban go n kana.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://gramatica.usc.es/att/montserrat.recalde/Recalde_2016.pdf|access-date=2025-12-15|website=gramatica.usc.es|archive-date=2021-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725112956/https://gramatica.usc.es/att/montserrat.recalde/Recalde_2016.pdf|url-status=dead}}</ref> Spanish nyɛla  balli din pahiri ayi duniya zaa bini yɛri balli shɛli ka lahi nyɛ  Roman balli shɛli bini yɛri pan duniya zaa.<ref name=":1">{{Cite web|last=Cervantes|first=Instituto|title=572 millones de personas hablan español, cinco millones más que hace un año, y aumentarán a 754 millones a mediados de siglo|url=https://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2017/noticias/Presentaci%C3%B3n-Anuario-2017.htm|access-date=2025-12-15|website=www.cervantes.es|language=es}}</ref> === Shikuru === Spain tiŋgbani shikuru nyɛla yoli ni talahi n ti bihi ban bɛ yuma ayɔbu zaŋ chanŋ yuun pia ni ayɔbu. Saha ŋɔ shikuru maa soya na nyɛla din doli yuuni 2006 educational law,LOE ( Ley Orgánica de Educatión) bɛ Fundamental Law of Education.<ref>{{Cite news|title=Noticias Jurídicas|language=es|work=Noticias Jurídicas|url=https://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/lo2-2006.html|access-date=2025-12-15}}</ref> Yuuni 2014 puuni LOE daa nyɛla bini labi mali ka taɣadi yuli maa LOMCE zaligu (Ley Orgánica para la Mejora de la Calidad Educativa) bɛ  Fundamental law of the Improvement of the Education System, ka  bi daa bolidili Ley Wert (Wert Law).<ref>{{Cite news|title=Noticias Jurídicas|language=es|work=Noticias Jurídicas|url=https://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/517990-lo-8-2013-de-9-dic-para-la-mejora-de-la-calidad-educativa.html|access-date=2025-12-15}}</ref> Yuuni 1970 zaŋ gbaagi yuuni 2014,  Spain nyɛla di mali zalisi din gbebi bi shikuriti balibu  ( LGE, LOECE, LODE, LOGSE, LOPEG,LOE mini LOMCE) Bi shikuriti maa yaɣa n nyɛ bi bihi baligu yaɣali ( preschool), ban zoona bɛla ( primary education) yaɣali,<ref>{{Cite web|title=Educación Primaria|url=http://www.educacionyfp.gob.es/contenidos/estudiantes/educacion-primaria.html|access-date=2025-12-15|website=www.educacionyfp.gob.es|language=es|archive-date=2020-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105082455/http://www.educacionyfp.gob.es/contenidos/estudiantes/educacion-primaria.html|url-status=dead}}</ref> secondary shikuru yaɣali<ref>{{Cite web|title=Educación Secundaria Obligatoria (ESO)|url=https://www.educacionyfp.gob.es/contenidos/estudiantes/educacion-secundaria.html|access-date=2025-12-15|website=www.educacionyfp.gob.es|language=es|archive-date=2021-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025224221/https://www.educacionyfp.gob.es/contenidos/estudiantes/educacion-secundaria.html|url-status=dead}}</ref> n ti pahi post - 16 - education ( ban yuma gari yuun pia ni ayɔbu zuɣu).<ref>{{Cite web|title=Bachillerato|url=https://www.educacionyfp.gob.es/contenidos/estudiantes/bachillerato.html|access-date=2025-12-15|website=www.educacionyfp.gob.es|language=es|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126220810/https://www.educacionyfp.gob.es/contenidos/estudiantes/bachillerato.html|url-status=dead}}</ref> Di yi kana shikuru yaɣa shɛli bini bolo Professional development shikuru bɛ Vocationa shikuru  yaɣali din nyɛla din pirigi buta zuɣu ka chɛ University shikurula, din n nyɛ Formacóin Profesional  Básica ( dini n nyɛ basic vocational education), the Ciclo Formative de Grado Medio bɛ CFGM (medium level vocation education, ka a ni tooi chanŋli ayi naagi secondary shikuru n ti pahi CicloFormative de Grado Superior bɛ CFGS( high level vocational education) ka ani tooi chanŋli di yi niŋ ka a naagi Post 16 education level la.<ref>{{Cite web|title=La Formación Profesional actual en el sistema educativo|url=https://www.todofp.es/sobre-fp/informacion-general/sistema-educativo-fp/fp-actual.html|access-date=2025-12-15|website=www.todofp.es|language=es|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031234851/https://www.todofp.es/sobre-fp/informacion-general/sistema-educativo-fp/fp-actual.html|url-status=dead}}</ref> Programme for international Students Assessment  (PISA), OECD nu ni pashɛli zuɣu la nyɛla din bɛ tooni di yi kana baŋsim mini tuumbaŋsim polo Spanish puuni, yuun pia ni anu ni ka di nyɛ din do tiŋ ni OECD karimbu, laasabu malibu yaɣali mini science kalinli din nyɛ 493<ref>{{Cite web|title=Compare your country - PISA 2018|url=https://www2.compareyourcountry.org/pisa/country/ESP?lg=en|access-date=2025-12-15|website=www2.compareyourcountry.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=PISA publications|url=https://www.oecd.org/en/about/programmes/pisa/pisa-publications.html|access-date=2025-12-15|website=OECD|language=en}}</ref> === Alaafee === Spain alaafee tuma yili ni (Spanish National Health System) nyɛla din pahi din gahim puuni duniya ni, World Health Organization ni zaŋ limi n suŋ kalinli ayopoin ni  duniya zaa. Bi alaafee tuma duri nyɛla sokam ni ni tooi chanŋ shɛli,  ka di lahi nyɛ yoli n ti tiŋgbani maa bilichinima.<ref>{{Cite web|title=Seguridad Social: Internet|url=https://www.seg-social.es/wps/portal/wss/internet/Inicio|access-date=2025-12-15|website=www.seg-social.es|language=es}}</ref> Bini diri shɛm n niŋdi alaafee ni nyɛla 9.4% GDP puuni, din gari 9.3% bɛla OECD puuni. Spain nim nyɛvilli waɣalim nyɛla din pahi yuma 79.1 yuuni 2000 puuni hali bi Yama 82.7 yuuni 2021 puuni.<ref>{{Cite web|title=Spain|url=https://data.who.int/countries/724|access-date=2025-12-15|website=datadot|language=en}}</ref> === Adiini === Roman Catholicism din n nyɛ adiini kuri  Spain, nyɛla din mali salo pam. Hali din kuli lahi ka zaashɛi  zalisi puuni,  amaa gomlanti shikuru kam din bɛ Spain ni,  shikuru bihi maa nyɛla ban piiri adiini bɛ zuliya Karim zuŋ. Catholicism nyɛla adiini shɛli bini tooi wuhiri pam, hali misilisi wuhibu,<ref>{{Citation|last=Jefatura del Estado|title=Ley 26/1992, de 10 de noviembre, por la que se aprueba el Acuerdo de Cooperación del Estado con la Comisión Islámica de España|date=1992-11-12|url=https://www.boe.es/eli/es/l/1992/11/10/26|issue=Ley 26/1992|pages=38214–38217|access-date=2025-12-15}}</ref> Judaism<ref>{{Citation|last=Jefatura del Estado|title=Ley 25/1992, de 10 de noviembre, por la que se aprueba el Acuerdo de Cooperación del Estado con la Federación de Comunidades Israelitas de España|date=1992-11-12|url=https://www.boe.es/eli/es/l/1992/11/10/25|issue=Ley 25/1992|pages=38211–38214|access-date=2025-12-15}}</ref> mini envangelical Christianity<ref>{{Citation|last=Jefatura del Estado|title=Ley 24/1992, de 10 de noviembre, por la que se aprueba el Acuerdo de Cooperación del Estado con la Federación de Entidades Religiosas Evangélicas de España|date=1992-11-12|url=https://www.boe.es/eli/es/l/1992/11/10/24|issue=Ley 24/1992|pages=38209–38211|access-date=2025-12-15}}</ref>wuhibu gba nyɛla din bɛ zaligu puuni. Saha ŋɔ vihigu mini lahabali wuhiya ni salo maa puuni kalinli ban yiŋsi 30% nyɛla ban ka adiini shɛli ni.<ref>{{Cite web|last=SA|first=Linguaserve IS,|title=·CIS·Centro de Investigaciones Sociológicas·Ficha del estudio|url=https://www.cis.es/cis/opencm/ES/1_encuestas/estudios/ver.jsp?estudio=14473&cuestionario=17452&muestra=24446|access-date=2025-12-15|website=www.cis.es|language=ES}}</ref><ref>{{Cite web|title=WVS Database|url=https://www.worldvaluessurvey.org/WVSOnline.jsp|access-date=2025-12-15|website=www.worldvaluessurvey.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/files/2015/04/WIN.GALLUP-INTERNATIONAL-RELIGIOUSITY-INDEX.pdf|access-date=2025-12-15|website=www.washingtonpost.com}}</ref> Spanish zaligu nyɛla din gu ka taɣi, kalahi ka yaɣali adiini puuni, ka lahi nyɛ tiŋgbani shɛli ani tooi piigi adiini bɛ soli shɛli ani bora, ka lahi yɛli ni di bi tu ni a gan adiini shɛli, ka bi zaa mali nagbanyini. Protestant chichi nim mali daadama ban kalinli nyɛ 1,200,000,<ref>{{Cite web|last=Federaci�n de Entidades Religiosas Evang�licas de Espa�a - FEREDE|title=Federaci�n de Entidades Religiosas Evang�licas de Espa�a - FEREDE|url=http://www.ferede.org/general.php?pag=estad#1|access-date=2025-12-15|website=www.ferede.org|archive-date=2011-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930083055/http://www.ferede.org/general.php?pag=estad#1|url-status=dead}}</ref> ka Jehovah Witness nim mali 105,000 niriba, bini boli chichi shɛli Church of Jesus Christ of Latter-day Saints nim mi maa kamani niriba 46,000 ban piri kamani 133.<ref>{{Cite web|title=Spain|url=http://newsroom.churchofjesuschrist.org/country/spain|access-date=2025-12-15|website=newsroom.churchofjesuschrist.org|language=en}}</ref> Spanish Center for Sociological Research (CIS) vihigu wuhiya ni kɔbiga puuni vaabu 36.6% nyɛ spaniards ban ka Catholic puuni, ka 18.8% nyɛ ban nyɛ catholic, 3.6% mi nyɛla ban doli addini din pahi kama( Musilisi, Protestant kristiɛniti, Judaism, Buddhism, Hinduism ni ban pahi) ka kɔbiga puuni 39% nyɛla ban ka adiini, dun mi n nyɛ atheists (15.8%), ban ka bini bɛ shɛli (12%), bɛ agnostics (11.2%) silimi gɔli Aoril 2025.d Spanairds ŋɔ pan nyɛla ban bi kpaŋsiri bakoi adiini jama la ni, silimi gɔli July yuuni 2021maa ni vihigu daa yina wuhi ni Spanairds ban daa boli bi maŋ kristiɛn maa, bi kalinli din yiŋsi  36% daa nyɛla bi ban daa na ʒin chanŋ chichi, 20.8% daa nyɛla ban chan ka bi chana, kalinli 19% n daa nyɛ ban Chandi mali kalinli yuuni pulini,ka 6.8% mi nyɛ ban chana buyi bɛ buta gɔli puuni, 13.4% mi n daa nyɛ nivuɣu shɛba ban chana alahari dalikam ni bi ti ka tuma, 2.9% mi nyɛ ban chana alahari dali ko.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://datos.cis.es/pdf/Es3330marMT_A.pdf|access-date=2025-12-15|website=datos.cis.es}}</ref>  Yuuni 2021 maa vihigu dindaa niŋ ni di zaham bi eemaani, ban daa chani saha shɛŋa yuuni puuni kalinli daa nyɛla 17.3% salo maani, ka bab chana gɔli puuni Dabsa shɛŋa mi nyɛ 9.3%, ban daa chana alahari dali kam mi kalinli nyɛ 14.9%, ba mi chani pam bakoi puuni maa mi nyɛ 4.3%. Judaism daa nyɛla din ka Spain yuuni 1492 sahala, nahala 19th century, bini daa lahi sahi ka Jews kpena tiŋ maa ni. Saha ŋɔ Jews nim kalinli pa yiŋsila 62,000 bɛ 0.14% salo maa puuni Spain tiŋgbani. === Kaya === Spain nyɛla tuŋgbani shɛli din bɛ Western tiŋgbana ni ka nyɛ Latin tiŋgbana maa puuni zaɣa yini Europe, ka din nyɛ bini mi tiŋ shɛli ka di mali zaŋsim ni tiŋduya kaya.<ref>{{Cite news|title=Spain - Culture, Cuisine, Traditions {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Spain/Daily-life-and-social-customs|access-date=2025-12-17}}</ref> Spanish kaya nyɛla din mali taarihi kpeni ka di tabi Catholic cheechi din mali nu tinbu ni tiŋgbani maa zalibu ni ni di baŋbu ni. Spanish baŋsim, mɛbu, bindira, mini biŋkumda zaa nyɛla ban daa su tiŋgbani saha waɣala nu ni bɛ shɛli ni, n ti pahi Mediterranean tiŋgbani climate  mini bi yaɣali  ma gba mali nu timbu. Bi ni daa bɛ sulinsi ni yuugi maa daa chɛmi ka bi bali mini bi Kali maa wuligi gili, ka Spain gba daa nyɛ ban dɛigi Kali shɛŋa mini dabiligu nima empire shɛŋa ni. Tum Spanish Golden Age, Spanish baŋsim, mɛbu, biŋkumda, boobu, literature mini bindira nyɛla duniya zaa zaŋsim ni bɛ shɛli kamani Western Europe mini Americas.<ref>{{Cite news|title=Spain - Culture, Cuisine, Traditions {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Spain/Daily-life-and-social-customs|access-date=2025-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gethin|title=Spain. Golden Age Literature. Innovations and Originality.|url=https://www.spainthenandnow.com/spanish-literature/spain-golden-age-literature-overview|access-date=2025-12-17|language=en-US}}</ref> Spain nyɛla din pahiri ayi zuɣu di yi kana tiŋgbani shɛli niriba ni kaagi pam, bi World Heritage site nyɛla din kalinli galisi ka lahi nyɛ tiŋ shɛli Europeans shikuru bihi ni tooi bɛ.<ref>{{Cite web|title=World Heritage Sites in Spain|url=https://www.spain.info/en/query/world-heritage-spain/|access-date=2025-12-17|website=Spain.info|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=UN Tourism Data Dashboard {{!}} Key Indicators|url=https://www.untourism.int/tourism-data/un-tourism-tourism-dashboard|access-date=2025-12-17|website=www.untourism.int|language=en|archive-date=2025-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20251202030537/https://www.untourism.int/tourism-data/un-tourism-tourism-dashboard|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=What are the most popular Erasmus destinations? {{!}} Wimdu {{!}} Holiday Rentals Worldwide|url=https://www.wimdu.co.uk/blog/discover-popular-erasmus-destinations|access-date=2025-12-17|website=Wimdu - Accommodation, Holiday Apartments & Villas|language=en-GB}}</ref> Niriba zaŋsim ni bɛ bi kali ŋɔ ni ŋɔ chɛmi ka niriba ban Kalinin yiŋsi 600 miliyoŋ nyɛ Hispanophone, ka di chɛ ka Spanish nyɛ din pahiri ayi duniya zaa di yi kana balli shɛli niriba pam ni yɛri shɛli, ka nyɛ din kanina tuuli din kana Roamace bala polo.<ref name=":1" /> === Mɛbu === [[Lahabali_kɔligu:Sagrada_Família._Façana_del_Naixement_(cropped).jpg|right|thumb|300x300px|Basilica [[Sagrada Família]] din bie [[Barcelona]] tingbani puuni]] Tankpaɣu n-nyɛ bɛ ni tooi mali mɛri binyɛra pam Spain (di bahi bahindi tiŋgbanu maa East polo, bɛ ni bɛ binyɛra balibu pam zali shɛli polo).Kamani ŋmahinli, "Islamicate" mɛbu, din nyɛ Musulinima ni mɛri shɛli nyɛla bɛ ni daa mɛ shɛŋa "Middle Ages" tinsi ni kamani Córdoba, Seville, bee [[Granada]]. Lala n lahi nyɛli Maghreb, stucco nachintɛri din niŋ Al-Andalus nyɛla mɛbu nachiinsi din pili "Middle Ages." Yaha, Asori nim gba nyɛla ban pili bɛ gba dina mɛbu; Bɛ daa tooi zooi la "Gothic" nim mɛbu. Din nyɛ bɛ ni daa booni shɛli "Mudéjar" mɛbu nyɛla din daa buɣisiri Musulinima mɛbu, Dolodolo nim mini "Jews" tiŋgbani shɛŋa Musulinima ni daa fa.{{Sfn|Bloom|2020|p=171}} Biɛhigu taɣibu nyɛla din ʒi taɣibu na pam "20th century." Mɛbu din yaa zooi [[Barcelona]]. Di tiŋ'duya kpamba shɛba n daa nyɛ GATEPAC. Spain pa taɣirilamɛbu kamani Rafael Moneo, Santiago Calatrava, Ricardo Bofill ni mɛri shɛm. Kamani ŋmahinli, "Islamicate" mɛbu, din nyɛ Musulinima ni mɛri shɛli nyɛla bɛ ni daa mɛ shɛŋa "Middle Ages" tinsi ni kamani Córdoba, Seville, bee [[Granada]]. Lala n lahi nyɛli Maghreb, stucco nachintɛri din niŋ Al-Andalus nyɛla mɛbu nachiinsi din pili "Middle Ages." === Binkumda mini Waa === [[File:Flamenco en el Palacio Andaluz, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 20.JPG|thumb|left|[[Flamenco]] nyɛlla Andalusian nuchee baŋsim bin namdii din pili [[Seguidilla]].]] Spain binkumda mini flamenco chaŋmi ti ŋmani taba, West Andalusian binkumda balishɛli, din dii bi yɛligi gili tiŋgbani maa zaa.<ref>{{cite book|last=Leblon|first=Bernard|url=https://books.google.com/books?id=farZoyKozikC|title=Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia|publisher=[[University of Hertfordshire Press]]|year=2003|isbn=978-1-902806-05-1|location=Hatfield|pages=72–73|translator-last=Ni Shuinear|translator-first=Sinead}}</ref>Binkumda balibu pam beni. "Pop, rock, hip hop" ni "heavy metal" gba nyɛla din niŋ bayana. Binkumda pubu puuni, Spain nyɛla din wumsi binkumdi ŋmɛriba pam kamani Isaac Albéniz, Manuel de Falla ni Enrique Granados ni baansi mini wa' wariba kamani Plácido Domingo, José Carreras, Montserrat Caballé, Alicia de Larrocha, Alfredo Kraus, Pablo Casals, Ricardo Viñes, José Iturbi, Pablo de Sarasate, Jordi Savall ni Teresa Berganza. Spain binkumda balibu kamani Orquestra Simfònica de Barcelona, Orquesta Nacional de España n-ti pahi Orquesta Sinfónica de Madrid beni. Dɛma shɛhi beni kamani Teatro Real, Gran Teatre del Liceu, Teatro Arriaga n-ti pahi El Palau de les Arts Reina Sofía. Ban bɔri yila yɛltɔɣa ninvuɣ'tuha lahi nyɛla ban gɔri chani Spain n-ti puhiri yila chuɣu Sónar ka ban tooi be din ni nyɛ "pop" mini "techno" kpɛrikpɛritiba, ni "Benicàssim. "<ref>{{cite web|title=Music Festivals, UK Festivals and London Festivals|url=http://www.spoonfed.co.uk/london/festivals/|archive-url=https://web.archive.org/web/20111028170946/http://www.spoonfed.co.uk/london/festivals/|archive-date=28 October 2011|access-date=1 November 2011|publisher=Spoonfed.co.uk}}</ref> Vitoria-Gasteiz jazz nyɛla di puuni yini.<ref>{{cite web|title=The History of the Guitar in Spain|url=http://www.linguatics.com/guitar.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429082016/http://www.linguatics.com/guitar.htm|archive-date=29 April 2011|access-date=30 April 2011|publisher=Linguatics.com}}</ref> === Bindira === [[Lahabali_kɔligu:Paella_de_marisco_01.jpg|left|thumb|Anfooni din wuhiri [[Paella]] mixta bindirigu]] Spanish bindira nyɛla din yirina tiŋgbani yaɣa pam ni, kaya ni taɣada mini tiŋgbani namtɛri. Di tooi yirila kom ni na tiŋgnani maa kom ni, ka di wuhiri tiŋgbani maa ni mali kom shɛm. Spain nyɛla din mali binra balibu taarihi ni. Di bahi bahindi, bindira balibu dibaata yi polo: '''''Mediterranean''''' Spain – teeku yaɣa, din gbaai Catalonia zaŋ chaŋ Andalusia –kom ni bindira zaŋ ku bukaata,kamani "''pescaíto frito"'' (zahim chimda); ʒe' maha kamani "''gazpacho"''; ni shinkaafa bindira balibu kamani ''paella din yina'' Valencia<ref name="paella2">{{cite news|last=Richardson|first=Paul|date=19 August 2007|title=Spain's perfect paella|work=The Times|location=London|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/article2277058.ece|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604174210/http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/article2277058.ece|archive-date=4 June 2010}}</ref>mini ''arròs negre'' (shinkaafa sabinli) din yina Catalonia.<ref>{{cite news|last=DiGregorio|first=Sarah|date=1 December 2009|title=Spain Gain at Mercat Negre|work=The Village Voice|location=New York|url=https://www.villagevoice.com/spain-gain-at-mercat-negre/|url-status=dead|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208050334/http://www.villagevoice.com/2009-12-01/restaurants/spain-gain-at-mercat-negre/|archive-date=8 December 2009}}</ref>Spain maŋmaŋa – "Castile"– ʒe' tula kamani "''Castilian" ʒɛri'', ni kpam kamani "''cocido madrileño''." Yɛlim ka bɛ tooi mali zaani bɛ bindira, kamani "Spanish ham", bee kamani "Manchego cheese." '''''Atlantic''''' Spain – Tuduu teeeku yaɣil, n-ti tabili Asturian, Basque, Cantabrian ni Galician cuisine – ʒegbana mini zahim kpam kamani ''caldo gallego'' mini ''marmitako''. Yaha, ni "''lacón'' ham." Bɛ bindira pam tooi zooi la kom ni bindira, kamani Basque cod, albacore bee anchovy bee Galician octopus ''polbo á feira'' mini zahi din be wɔri ni bindira. [[File:Palacio Real de Madrid Julio 2016 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Palace of Madrid|Tingbani Na'yili din bie Madrid]] tingbani ni.]] [[File:Solemne apertura de la XIV Legislatura 04.jpg|thumb|Jintɔri duu din nye [[Congress of Deputies]] nima ni jini da n gbaari saawara]] [[File:20140404193229!Cuatro Torres Business Area (cropped).jpg|thumb|[[Cuatro Torres Business Area|Cuatro Torres daabiligu luɣili shee bee fɔŋ]] [[Madrid]] tingbani ni]] [[File:Barcelona_Palau_Reial_de_Pedralbes_(51135781861).jpg|thumb|[[Royal Palace of Pedralbes|Nayili din bie Pedralbes]] Barcelona tingbani ni , din nye yiili zuɣu n ti lahingu din nye [[Union for the Mediterranean]]]] [[File:Spanish_amphibious_assault_ship_Juan_Carlos_I_(L-61)_underway_in_the_Adriatic_Sea,_22_February_2023_(230222-N-MW880-1248).JPG|thumb| [[Amphibious assault ship|ship din ni tooi bie kɔm ni n ti pahi duli zuɣu ka ni tooi kpu`yi alapele mini di shipi taba]], ka di yuli nye {{ship|Spanish ship|Juan Carlos I||2}}]] [[File:Torre_Glòries,_Barcelona_(51351746585).jpg|thumb|[[Torre Glòries]] n ti pahi [[22@]] daabiligu luɣili shee bee fɔŋ [[Barcelona]] tingbani puuni]] [[File:Vista de Benidorm, España, 2014-07-02, DD 65.JPG|thumb|[[Benidorm]], din pahi Europe tingbana shɛŋa sala pam ni tooi chana ni bɛ liɣi di teenku nɔli nam tieri ni lahiʒibisi ]] [[File:PS20andPS10.jpg|thumb|Lu`yi shɛli bɛ ni bɔli [[Solucar Complex]], din wuhiri [[PS10 Solar Power Plant]] din yi palo ka a tooi liɣiri gbaairi li anfooni maaa ni n ti pahi [[PS20 solar power plant|PS20]] i din bie di nyaaŋa ka a bɛ tooi liɣiri gbaairi li anfooni maaa ni]] [[File:Grantelescopio.jpg|thumb|Anfooni din wuhiri [[Gran Telescopio Canarias]] saha shɛli wuntaŋ ni lu.]] [[File:Estación de Zaragoza-Delicias, tren AVE Madrid-Barcelona, Siemens Velaro E, serie 103 de Renfe.JPG|thumb|[[AVE Class 103]] ziligi din guuri pam pam [[Zaragoza–Delicias railway station|Zaragoza station]] ni. Spain mali la ziligi din waɣa ka lahi n guuri pam n gari ziligi kam din biɛ [[High-speed rail in Spain|Europe]] tingbani puuni.<ref name="ADIF">{{cite web|url=https://www.adifaltavelocidad.es/red-ferroviaria/red-de-alta-velocidad|title=''Red de Alta Velocidad''|publisher=ADIF|access-date=20 February 2025|archive-date=20 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220154534/https://www.adifaltavelocidad.es/red-ferroviaria/red-de-alta-velocidad|url-status=live}}</ref>]] [[File:Population per km2 by municipality in Spain (2018).svg|thumb|daadam biɛligu galisim municipality yaɣa yaɣa Spain tingbani puuni , yuuni 2018]] [[File:Valencia, Ciudad de las Ciencias y de las Artes.jpg|thumb|[[Valencia]] tingbani. mediterranean coast nyɛla luɣi shɛli din daadam biɛligu pahiri yom yom n gari luɣi shɛli kam din pahi Spain tingbani ni]] [[File:Distribución de la población extranjera en España (2005).png|thumb|Zino nima ban bie Spain ʒii shɛhi kalinli yuuni 2005 ka ŋa galisim maa d`ɔli kobigu puuni vaabu. ]] [[File:Inicio de la Gran Vía edited.jpg|thumb|[[Madrid]], din nye tingbani shɛli din pahiri ayi din galiisi [[European Union]] tingbana nima puuni ka nye yiŋa n ti salo ban nye [[Latin Americans]] ban kalinli gari miliyon yini <ref name=":2">{{cite web | title=Madrid supera el millón de latinoamericanos, uno de cada siete habitantes | date=20 December 2024 |url=https://elpais.com/espana/madrid/2024-12-20/madrid-llega-ya-al-millon-de-latinos-uno-de-cada-siete-habitantes.html }}</ref>.]] [[File:Languages of Spain.svg|thumb|Bala din bie Spain tingbani puuni]] [[File:University of Salamanca Fray Luis de Leon edited.jpg|thumb|[[University of Salamanca|Kain zɔŋ titalli University of Salamanca]], din nye karimzɔŋ titali din pahi tuuli karimzɔna titaŋa din bie Europe puuni]] [[File:Santiago cathedral 2021.jpg|thumb|Anfooni din wuhiri [[Santiago de Compostela Cathedral]] din nye dolodolo duu]] [[File:Museo Guggenheim, Bilbao (31273245344).jpg|thumb|,Anfooni din wuhiri [[Guggenheim Museum Bilbao]] din nye yili shɛli din gbubi taarihi ni labiʒibisi binyɛra]] [[File:Alhambra Löwenhof mit Löwenbrunnen 2014.jpg|thumb|Anfooni din wuhiri [[Alhambra]], din bie [[Granada]]. tingbani ni]] [[File:Bronze statues of Don Quixote and Sancho Panza.jpg|thumb|right|210px|[[Don Quixote]] mini [[Sancho Panza]] Anfooni mɛranima b`e ni zaŋ Bronze n mali shɛli din bie [[Plaza de España (Madrid)|Plaza de España]] [[Madrid]] tingbani ni]] [[File:Fotografía anónima MNCARS 6.jpg|thumb|left|[[Federico García Lorca]] n ti pahi o taba ban gba daa bie kpɛri kpɛrita lahingu din nye "La Barraca".]] [[File:Les Demoiselles d'Avignon.jpg|thumb|right|''[[Les Demoiselles d'Avignon]]'' (yuuni 1907), [[Pablo Picasso]].]] [[File:Sagrada Família. Façana del Naixement (cropped).jpg|thumb|right|220px|Basilica [[Sagrada Família]] din bie [[Barcelona]] tingbani puuni]] [[File:Flamenco en el Palacio Andaluz, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 20.JPG|thumb|left|[[Flamenco]] nyɛlla Andalusian nuchee baŋsim bin namdii din pili [[Seguidilla]].]] [[File:Paella de marisco 01.jpg|thumbnail|left|Anfooni din wuhiri [[Paella]] mixta bindirigu]] [[File:2023FWWC Final (celebration) (cropped).jpg|thumb|[[Spain women's national football team|Spain]] bee ''La Roja'' nima ni diri nachiinsi din daa niŋ ka bɛ paɣasara di nasara zaŋ kpa yuuni [[2023 FIFA Women's World Cup]] bɔlli deein gɔɣu la polo]] [[File:2014 Castro de Santa Trega. Galiza-2.jpg|thumb|Celtic castro Galicia tingbani ni]] [[File:Teatro de Mérida, España, 2017 18.jpg|thumb|Roman Theatre Mérida tingbani ni]] [[File:Leon (San Isidoro, panteón).jpg|thumb|Royal Panteon of San Isidoro din bie León tingbani ni]] [[File:Ferdinand of Aragon, Isabella of Castile (cropped).jpg|thumb|left|[[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs ban bie Spain tingbani ni]]]] [[File:La sevilla del sigloXVI.jpg|thumb|upright=1.2|16th-century bahagu ha Seville tingbani ni, ka harbor diri dahi zaŋ chaŋ di ni mali sɔli ni di niŋ daabilim ni nira kam anduniya yaangi zuɣu]] [[File:Spanish Empire (diachronic).svg|thumb|upright=1.2|Anfooni din wuhiri mappu din mali nahingbana ayi din wuhiri Spain kparibɔɣu]] [[File:Principales Rutas Comerciales del Imperio Español.jpg|thumb|upright=1.2|Daabiligu so' dahi din bie Spain kparibɔɣu puuni]] [[File:Plaza Mayor de Madrid 06.jpg|thumb|upright=1.2|Plaza Mayor din bie Madrid tingbani ni daa mɛla yuuni 1619 saha shɛli Philip III. ni daa nye tingbani zuɣulana]] [[File:La familia de Felipe V (Van Loo).jpg|thumb|[[The Family of Philip V (1743)|Tingban zuɣulana Philip V mini o daŋa]] . [[Enlightenment in Spain]] saha,lala saha ka daŋapalo daa deei tingbaŋ maa yulibu ka bƐ daa bɔli daŋ ŋɔ [[House of Bourbon]].]] [[File:Monumento a la Constitución de 1812, Cádiz, España, 2015-12-08, DD 80.JPG|thumb|[[Monument to the Constitution of 1812|Anfooni mɛra din za tingbani zalisi din daa nam yuuni 1812]] ka bie [[Cádiz]]. tingbani puuni]] [[File:Fusilamiento de Torrijos (Gisbert).jpg|thumb|[[Execution of Torrijos and his Companions on the Beach at Málaga|Torrijos mini o bidibsi ban daa ny o tɔbbihi kubu yuuni]] 1831, [[Málaga]] tingbani ni. Zuɣulana Ferdinand VII daa nyɛla ŋun kuli zaŋ kpiɛŋ n daa tuhi liberal forces ban daa bie o tingbani puuni .]] [[File:01 eibar.jpg|thumb|paɣaba niŋdi bɛ piibu piibu [[Éibar]] tingbani ni yuuni 1933, din daa niŋ ka tingbani maa sahi n ti [[Women's suffrage|paɣaba suffrage]] Deputy [[Clara Campoamor]] daa nyɛla ŋun kpaŋ o maŋa zaŋ chaŋ zaligu ŋɔ naba zanibu polo ni di sahi n ti tingbani maa ni.]] [[File:Reemplazo republicano.jpg|thumb|Republican volunteers [[Teruel]] tingbani puuni, yuuni 1936]] [[File:Meeting at Hendaye (en.wiki).jpg|thumb|right|Spain nima toondana [[Francisco Franco]] mini [[Adolf Hitler]] nii laɣim [[Meeting at Hendaye|laɣingu din daa niŋ Hendaye tingbani ni]], yuuni 1940]] [[File:De proclamatie en beëdiging van Prins Juan Carlos tot Koning van Spanje tijdens , Bestanddeelnr 254-9763.jpg|thumb|toondana Juan Carlos I pɔi ni Cortes Españolas, o ni daa yina n ti mɔli o zuɣulaan tali n ti salo maa dabsili 22 silimiin gɔli November yuuni 1975]] [[File:Felipe González firma el Tratado de Adhesión de España a la Comunidad Económica Europea en el Palacio Real de Madrid. Pool Moncloa. 12 de junio de1985.jpeg|thumb|right|Toondana [[Felipe González]] n dihir o nuu gbana zuɣu din daa jandi suhudoo [[European Economic Community]] lahingu paɣibu polo dabsili 12 silimiin goli June yuuni 1985]] [[File:Madrid October15.jpg|thumb|left|Ayirimo din daa niŋ ni di tuhi tingbani yɛlibiɛri din daa niŋda n ti pahi bi' pɔla ni daa ka tuma n tumda Madrid tingbani puuni , dabsili 15 silimiin gɔli October yuuni 2011]] [[File:01.10.2017 Referendum 1-OCT (4).jpg|thumb|right|Catalan nima ni niŋdi bɛ piibu piibu [[Barcelona]] tingbani puuni saha shɛli yuuni [[2017 Catalan independence referendum]] ni daa niŋda]] [[File:Spain topo.jpg|thumb|mappu din wuhiri Spain tingbana nahingbana (gbaai yiɣi Canary Islands)]] [[File:View of the bay at Calo des Moro, Mallorca (Spain) (23899506181).jpg|thumb|Anfooni din wuhiri Caló d'es Moro, din bie [[Mallorca]] island]] [[File:Roque Cinchado und Teide.jpg|thumb|[[Teide]], din na nye [[Active volcano|zoli shɛli din tuɣiri buɣim]] ka bie [[Tenerife]] tingbani ni , Canary Islands zuɣu, ka lahi nye zɔli shɛli din du n nyaŋ zɔli kam din bie Spain.tingbani puuni]] [[File:Spain_Köppen.svg|thumb|[[Köppen climate classification|Köppen naawuni nam tiɛri pubu pubu]] mappu Spain tingbani ni]] [[File:Urriellu desde el Pozo de LaOracion.jpg|thumb|Urriellu peak ([[Naranjo de Bulnes]]) din yina Pozo de La Oracion, [[Picos de Europa]]]] [[File:Iberian Wolf AdF 001.jpg|thumb|binkɔbigu ŋun nye [[Iberian wolf]] ban zooi [[Castile and Leon|Castile mini Leon]] tingbana ni. Lala yaha ŋɔ malila di tingbana ka [[Natura 2000]] kuli deei kɔbigu puuni pishi ni anu zuɣu]] {{multiple image | align = right | total_width = 300 | image1 = Daiga Mieriņa tiekas ar Spānijas karali - 53814974005 (cropped)-2.jpg | caption1 = [[Felipe VI]]<br><small>[[Monarchy of Spain|Tingbaŋ Naa]] </small> | image2 = Foto oficial del presidente del Gobierno Pedro Sánchez 2023 (cropped).jpg | caption2 = [[Pedro Sánchez]]<br><small>[[Prime Minister of Spain|Tingbaŋ Zuɣulana]] </small> }} [[File:Palacio Real de Madrid Julio 2016 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Palace of Madrid|Tingbani Na'yili din bie Madrid]] tingbani ni.]] [[File:Solemne apertura de la XIV Legislatura 04.jpg|thumb|Jintɔri duu din nye [[Congress of Deputies]] nima ni jini da n gbaari saawara]] [[File:20140404193229!Cuatro Torres Business Area (cropped).jpg|thumb|[[Cuatro Torres Business Area|Cuatro Torres daabiligu luɣili shee bee fɔŋ]] [[Madrid]] tingbani ni]] [[File:Barcelona_Palau_Reial_de_Pedralbes_(51135781861).jpg|thumb|[[Royal Palace of Pedralbes|Nayili din bie Pedralbes]] Barcelona tingbani ni , din nye yiili zuɣu n ti lahingu din nye [[Union for the Mediterranean]]]] [[File:Spanish_amphibious_assault_ship_Juan_Carlos_I_(L-61)_underway_in_the_Adriatic_Sea,_22_February_2023_(230222-N-MW880-1248).JPG|thumb|[[Amphibious assault ship|ship din ni tooi bie kɔm ni n ti pahi duli zuɣu ka ni tooi kpu`yi alapele mini di shipi taba]], ka di yuli nye {{ship|Spanish ship|Juan Carlos I||2}}]] [[File:Torre_Glòries,_Barcelona_(51351746585).jpg|thumb|[[Torre Glòries]] n ti pahi [[22@]] daabiligu luɣili shee bee fɔŋ [[Barcelona]] tingbani puuni]] [[File:Vista de Benidorm, España, 2014-07-02, DD 65.JPG|thumb|[[Benidorm]], din pahi Europe tingbana shɛŋa sala pam ni tooi chana ni bɛ liɣi di teenku nɔli nam tieri ni lahiʒibisi]] [[File:PS20andPS10.jpg|thumb|Lu`yi shɛli bɛ ni bɔli [[Solucar Complex]], din wuhiri [[PS10 Solar Power Plant]] din yi palo ka a tooi liɣiri gbaairi li anfooni maaa ni n ti pahi [[PS20 solar power plant|PS20]] i din bie di nyaaŋa ka a bɛ tooi liɣiri gbaairi li anfooni maaa ni]] [[File:Grantelescopio.jpg|thumb|Anfooni din wuhiri [[Gran Telescopio Canarias]] saha shɛli wuntaŋ ni lu.]] [[File:Estación de Zaragoza-Delicias, tren AVE Madrid-Barcelona, Siemens Velaro E, serie 103 de Renfe.JPG|thumb|[[AVE Class 103]] ziligi din guuri pam pam [[Zaragoza–Delicias railway station|Zaragoza station]] ni. Spain mali la ziligi din waɣa ka lahi n guuri pam n gari ziligi kam din biɛ [[High-speed rail in Spain|Europe]] tingbani puuni.<ref name="ADIF" />]] [[File:Population per km2 by municipality in Spain (2018).svg|thumb|daadam biɛligu galisim municipality yaɣa yaɣa Spain tingbani puuni , yuuni 2018]] [[File:Valencia, Ciudad de las Ciencias y de las Artes.jpg|thumb|[[Valencia]] tingbani. mediterranean coast nyɛla luɣi shɛli din daadam biɛligu pahiri yom yom n gari luɣi shɛli kam din pahi Spain tingbani ni]] [[File:Distribución de la población extranjera en España (2005).png|thumb|Zino nima ban bie Spain ʒii shɛhi kalinli yuuni 2005 ka ŋa galisim maa d`ɔli kobigu puuni vaabu.]] [[File:Inicio de la Gran Vía edited.jpg|thumb|[[Madrid]], din nye tingbani shɛli din pahiri ayi din galiisi [[European Union]] tingbana nima puuni ka nye yiŋa n ti salo ban nye [[Latin Americans]] ban kalinli gari miliyon yini <ref name=":2" />.]] [[File:Languages of Spain.svg|thumb|Bala din bie Spain tingbani puuni]] [[File:University of Salamanca Fray Luis de Leon edited.jpg|thumb|[[University of Salamanca|Kain zɔŋ titalli University of Salamanca]], din nye karimzɔŋ titali din pahi tuuli karimzɔna titaŋa din bie Europe puuni]] [[File:Santiago cathedral 2021.jpg|thumb|Anfooni din wuhiri [[Santiago de Compostela Cathedral]] din nye dolodolo duu]] [[File:Museo Guggenheim, Bilbao (31273245344).jpg|thumb|,Anfooni din wuhiri [[Guggenheim Museum Bilbao]] din nye yili shɛli din gbubi taarihi ni labiʒibisi binyɛra]] [[File:Alhambra Löwenhof mit Löwenbrunnen 2014.jpg|thumb|Anfooni din wuhiri [[Alhambra]], din bie [[Granada]]. tingbani ni]] [[File:Bronze statues of Don Quixote and Sancho Panza.jpg|thumb|right|210px|[[Don Quixote]] mini [[Sancho Panza]] Anfooni mɛranima b`e ni zaŋ Bronze n mali shɛli din bie [[Plaza de España (Madrid)|Plaza de España]] [[Madrid]] tingbani ni]] [[File:Fotografía anónima MNCARS 6.jpg|thumb|left|[[Federico García Lorca]] n ti pahi o taba ban gba daa bie kpɛri kpɛrita lahingu din nye "La Barraca".]] [[File:Les Demoiselles d'Avignon.jpg|thumb|right|''[[Les Demoiselles d'Avignon]]'' (yuuni 1907), [[Pablo Picasso]].]] [[File:Sagrada Família. Façana del Naixement (cropped).jpg|thumb|right|220px|Basilica [[Sagrada Família]] din bie [[Barcelona]] tingbani puuni]] [[File:Flamenco en el Palacio Andaluz, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 20.JPG|thumb|left|[[Flamenco]] nyɛlla Andalusian nuchee baŋsim bin namdii din pili [[Seguidilla]].]] [[File:Paella de marisco 01.jpg|thumbnail|left|Anfooni din wuhiri [[Paella]] mixta bindirigu]] [[File:2023FWWC Final (celebration) (cropped).jpg|thumb|[[Spain women's national football team|Spain]] bee ''La Roja'' nima ni diri nachiinsi din daa niŋ ka bɛ paɣasara di nasara zaŋ kpa yuuni [[2023 FIFA Women's World Cup]] bɔlli deein gɔɣu la polo]] === Dɛma ni yiɣ' jam === [[File:2023FWWC Final (celebration) (cropped).jpg|thumb|[[Spain women's national football team|Spain]] bee ''La Roja'' nima ni diri nachiinsi din daa niŋ ka bɛ paɣasara di nasara zaŋ kpa yuuni [[2023 FIFA Women's World Cup]] bɔlli deein gɔɣu la polo]] Tum bola balibu ni ŋmɛri Spain Roman saha, Spain dɛma ni yiɣ' jam yaa dalimla bolli polo tum "20th century." Real Madrid CF mini FC Barcelona nyɛla din bol'ŋmeri dundɔna din di nasara pam dunia. Tiŋgbani maa paɣaba bol'ŋmɛri dundɔŋ daa kpuɣila jaashee din nyɛ "UEFA European Championship" yuma din gbaai 1964, 2008, 2012 ni 2024 n ti pahi "FIFA World Cup" yuuni 2010, ka ;lahi nyɛ bol'ŋmɛri dundɔŋ din kpuɣi kompateesa pa taba siɣim buta.<ref>{{Cite news|last1=Lyttleton|first1=Ben|last2=Bellos|first2=Alex|date=9 June 2021|title=Football School extract: how Spain won three tournaments in a row|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2021/jun/09/football-school-extract-how-spain-won-three-tournaments-in-a-row|access-date=11 July 2025|issn=0261-3077}}</ref>Spain paɣaba ŋɔ daa kpuɣila "2023 FIFA Women's World Cup", ka pahi dunia yaaŋa zuɣu paɣa bol'ŋmɛri dundɔna dibaaanu din naa kpuɣu dunia bolli jaashee. Barcelona Femení nyɛla ban kpuɣu tiŋ' puuni bolo jaashɛhi pam.<ref>{{cite web|title=Women's Football Honours|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/womens-football/honours|access-date=15 November 2025|website=FC Barcelona Official Channel}}</ref> "Basketball, tennis, cycling, handball, futsal, motorcycling" ni, pumpɔŋɔ na, "Formula One" gba nyɛla ban ni tooi ŋme nyɔɣu ni bɛ daa kpuɣi Spain jaashee. Saha ŋɔ, Spain nyɛla dunia bolli yaa shee, di bahi bahindi tum yuuni "1992 Summer Olympics" mini "Paralympics" din daa niŋ [[Barcelona]], ka di daa zaŋ niriba zaɣa pam chaŋ dɛma ni yiɣijam ni. Di ninliha lihibu yaɣa gba nyɛla ban sɔŋsi mali dɛma ni yiɣ' jam yaɣa, di bahi bahindi kom dɛma ni yiɣ' jam, "golf" mini "skiing".Di tiŋgbani yaɣa ni, 'Basque pelota' mini Valencian pilota dɛma ni yiɣ' jam nyɛla din niŋ bayana.<ref>{{cite web|title=Pelota: A Sport with Basque Roots|url=https://artsandculture.google.com/story/pelota-a-sport-with-basque-roots-fondation-du-patrimoine/VgXxLJfHvVFjLA?hl=en|access-date=15 November 2025|publisher=Google Arts & Culture (in collaboration with Fondation du patrimoine)}}</ref><ref>{{citation|title=History of the Valencian Pilota|url=http://fedpival.es/historia/completa|work=[[Federació de Pilota Valenciana]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614095324/http://fedpival.es/historia/completa|language=ca|access-date=5 December 2013|archive-date=14 June 2013|url-status=dead}}</ref> === '''Vuhim mini Churi dabisa''' === din nye Vuhim dabisa balibu din niŋdi Spain nyɛla Adiini yaɣili,tiŋgbani zaa mini tiŋ puuni nim ni tiri shɛŋa. Spain tiŋgbani dabisili (Fiesta Nacional de España) nyɛla din puhiri October goli biɛɣu pinaayi.<ref>Nogués y Secall (1862), [https://archive.org/stream/historiacritica00secagoog#page/n92/mode/2up 68].</ref><ref>Paloma Aguilar, Carsten Humlebæk, "Collective Memory and National Identity in the Spanish Democracy: The Legacies of Francoism and the Civil War", History & Memory, 1 April 2002, pag. 121–164</ref> Churi mini churi yɛla pam nyɛla din be Spain. Din niŋ bayana pam n-nyɛ San Fermín, [[Pamplona]].<ref>{{cite web|date=July 6, 2018|title=San Fermín 2018: Sanfermines in numbers: 10 facts you need to know|url=https://english.elpais.com/elpais/2018/07/04/inenglish/1530705165_316971.html|access-date=15 November 2025|publisher=El País English|quote=The San Fermín fiestas continue to be a major crowd-puller, with more than 1.45 million people attending last year’s fiestas, which included 425 different activities.}}</ref> Churi din pahi shɛŋa n-nyɛ La Tomatina kamantoonsi chuɣu din puhiri Buñol, Valencia, [[Canary Islands]], [[Falles]] din be [[Valencia]] bee Holy Week din niŋdi Andalusia mini Castile ni León. Yaɣili kam mali soli ni bɛ tooi ti vuhim dabisa kamani pinaanahi yuuni puli ni; tiŋgbani gɔmnanti tooi tiri paari kamani dibaa awɔi lala kalinli ŋɔ puuni ka tiŋ' puuni nim mi ni tooi piigi kamani dibaayi.<ref>{{cite web|title=Bank holidays in Spain|url=http://www.bank-holidays.com/holidays_2007_58.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918001803/http://www.bank-holidays.com/holidays_2007_58.htm|archive-date=18 September 2008|access-date=13 August 2008|publisher=bank-holidays.com}}</ref> == Kundivihira == {{Reflist}} [[Pubu:Tuure]] t7up5lfsptye7vc93woi5mjlwgl54r0 Cercopithecus lowei 0 12261 147936 74369 2026-10-16T08:44:28Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147936 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{E-Class}} '''Cercopithecus lowei''' nyɛla [[Cercopithecus]] zuliya la puuni zaɣa yini.<ref>{{Cite web|title=Mammal Species of the World - Browse: lowei|url=http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=12100474|access-date=2023-08-23|website=www.departments.bucknell.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413160318/http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=12100474|archive-date=2014-04-13|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=IUCN|date=2019-01-16|title=Cercopithecus lowei: Wiafe, E., Oates, J.F., Gonedelé Bi, S., Koné, I., Matsuda Goodwin, R. & Osei, D.: The IUCN Red List of Threatened Species 2019: e.T136931A92373680|url=https://www.iucnredlist.org/species/136931/92373680|language=en|doi=10.2305/iucn.uk.2019-1.rlts.t136931a92373680.en}}</ref> == Be Balibu == == Anfaani == == Kundivihira == {{stub}} [[Pubu:Binkɔbiri]] 0xt6kp1x5p309nbsbpe6n4binozxqbd Estonia 0 12492 147909 46621 2026-10-15T20:37:06Z Martin Macha 2111 5385 /* */ 147909 wikitext text/x-wiki <span style="background-color:fuchsia;">'''E-Class'''</span>[[Lahabali kɔligu:Symbol_e_class.svg|20px]] {{Country |country = Estonia Tiŋzuɣu<br>''Eesti Vabariik'' |tuuta = Flag of Estonia.svg |tiŋgbani shihira = Coat of arms of Estonia.svg |tiŋgbani nahingbani = [[Lahabali kɔligu:EU-Estonia.svg|190px]] |tinzuɣu = Tallinn |yɛltɔɣ' kpani = |palo = 45,335 |biɛligu = 1,362,954 |anthem = US Navy band - National anthem of Estonia.ogg }} '''Estonia''' (Estonia Tiŋzuɣu) nyɛla tingban' shɛli din be Europe. [[Pubu:Tuure]] [[Pubu:E-Class]] rc5gge5e865bhtvveyrwm800jnvp254 Chan Chan 0 16314 147937 115227 2026-10-16T08:46:49Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147937 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{E-Class}} '''Chan Chan''' n daa nyɛ tiŋ karili Columbian tuuli saha [[South America]] yaɣili.<ref>https://books.google.com/books?id=UZTU3VD-UYwC&q=chan%2520chan&pg=PA7{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Di pa nyɛla tandi mɛbu shee n-be [[La Libertad]] yaɣili 5 kilometres (3.1&nbsp;mi) [[Trujillo]], [[Peru]] wwulinluhili polo.<ref>https://web.archive.org/web/20200422225254/https://www.smithsonian.com/</ref> Chan Chan bela [[Moche Valley]] nangbangbriŋ.<ref>https://www.jstor.org/stable/1739056</ref> Dini n-daa nyɛ [[Chimor]] tinzuɣu yuuni 900 zaŋ chaŋ yuuni 1470,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier)</ref> bɛ ni daa nyaŋ ba ka zaŋba pahi [[Inca Empire]] la.<ref>Rowe, John (1948). "The Kingdom of Chimor". ''Acta Americana''.</ref> Chimor,bɛ ni fa tingbani shɛli,<ref>https://doi.org/10.1126%2Fscience.187.4173.219</ref> din pili Chimúr culture ka da mɛ n dolisi Peruvian coast 900AD saha.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)</ref> Chan Chan nyɛla din be bopiɛligu ni Northern Peru.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR_(identifier)</ref> Di ni niŋ ka saa bɛ miri ni la zuɣu, Chan Chan nima ni nyɛri ko'shɛli ka di ka yɛlim yirila ko'zorili din yirina [[Andes]].<ref>https://doi.org/10.7183%2F1045-6635.22.1.37</ref> Chan Chan mali la tingbani din galisim nyɛ 20&nbsp;km² ka di tiŋkarili su 6&nbsp;km² din extravagant ''ciudadelas.''<ref><nowiki>https://doi.org/10.1126%2Fscience.187.4173.219</nowiki></ref> ''Ciudadelas'' bɛ ni mɛ shɛli zaɣi kara ka di mali plazas,nema soŋbu sheei, nsheema soɣibu shei.<ref name=":2">Moore, Jerry (2002). ''Encyclopedia of Prehistory''. Human Relations Area Files, Inc.</ref> ''ciudadelas ŋɔ'' wuhiri la nanima zaashee.<ref name=":2"/> Ban pa yuya nima Chan Chan tingbani puuni nyɛla bɛ ni lahi mi shɛli ni small, irregular agglutinated rooms (SIARs).<ref name=":2"/> Lala SIARS ŋɔ nyɛla bɛ ni daa mali shɛba niŋdi workshops.<ref>Moore, Jerry (2002). ''Encyclopedia of Prehistory''. Human Relations Area Files, Inc</ref> Bɛ ni daa zaŋ shɛli baŋ Chan Chan yaɣa daa nyɛla "Figure 1: Archaeological Zone of Chan Chan" from Michael West's article, "Community Settlement Patterns at Chan Chan, Peru".<ref name="en.wikipedia.org">https://en.wikipedia.org/wiki/American_Antiquity</ref> Yaɣili ŋɔ ni tooi nya ka dama,Verlarde, Laberinto, ni Bandelier n laɣindi tiri nortern border of Chan Chan ka Uhle, Chaiguac, Tschudi, ni Rivero tiri toondini polo (southern) flanks.<ref name="en.wikipedia.org"/> Luɣishɛli di ni pii ti la'a yaɣa ŋɔ bela tiŋa maa sunsuuni ka di zaani tiri Chan Chan tingbani sunsuuni. == Etymology == Di yuli ŋɔ yina mi [[Quingnam]] "Jiang" bee "Chang" ka di gbunni nyɛ Sun, ka Chan-Chan gbunni nyɛ: Sun-Sun. Vihigu wuhiya ni di gbuuni ni yɛlimaŋli yɛn nyɛla:Great sun, resplendent Sun, splendid sun or refulgent sun (pirimila Quingnam yɛltɔɣa wuhiya ni yi ti niɣim zaɣ'bobigu din gbunni taɣirimi ). Vihigu shɛli lahi wuhiya ni tooi lahi yina bachi din nyɛ Shian bee Sian. "Shi" kukoli lɛbigili mi ni [[goli]] mini "An" ka di zani ti yili, ka di gbunni nyɛ; goli [[yili]], ka din wuhiri ni goli n daa nyɛ be bin jɛmda kpɛma. ==Taarihi ŋmaa== Di-hitabili bɛni ni Cha Chan nyɛla bini daa mɛ shɛli kamani 850 AD by the Chimú.<ref name="Chan Chan">{{Citation|title=Chan Chan|date=2022-10-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chan_Chan&oldid=1116783934|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-07}}</ref> Di daa nyɛla [[Chimor]] tiŋbɔbigu tiŋzuɣu ka mali daa dam bɛilihgu puɣisibu ka maa 40,000–60,000.<ref name="Chan Chan"/> Inca ni daa tuhi-deei Chimú ka maa 1470 AD, Chan Chan daa pili la nyaangi labu.<ref name="Chan Chan"/> Yuuni 1535 AD, Francisco Pizarro daa kpa Spanish tiŋzuɣu n-ti Trujillo ka di daa maan daa Chan Chan kpɛ nyaanga.<ref name="Chan Chan"/> Di mini din daa lan pa tiŋzuɣu titali ŋɔ, Chan Chan daa na ku nyɛla bini mi tiŋ shɛli ka di mali ariʒichi ka ku nyɛla Spaniards nim ni fari saha shɛli kam.<ref name="Chan Chan"/> Kotɔmsi din wuhiri Chimú ariʒichi ŋɔ nyɛla din be sixteenth-century nema yuya bini daa fa ka di nyɛla kum soɣibu sheei Chan Chan; ariʒichi din paai salima 80,000 pesos ka be  daa labi deeli [[($5,000,000 US dollars dii nyɛ salima).]]<ref name="Chan Chan"/> Yuuni 1969, Michael Moseley mini Carol J. Mackey daa piliga n-gbiri bɔri daadaa binkura Chan Chan; zuŋɔ, laa gbi m bɔ daadaa binkuramaa nyɛla din tuɣi m be  Peruvian Instituto Nacional de Cultura sulinsi ni.<ref name="Chan Chan"/> === Di gulibu soya === Yuuni 1998, "Master Plan for Conservation and Management of the Chan Chan Archeological Complex" , Freedom National Culture Institute zaŋti [[Peru]] n daa buɣisili ka World Heritage Foundation – WHR, ICCROM, mini GCI zaŋ bɛ nuu pahi. Ka Peruvian gɔmnanti daa saɣiti li.<ref>https://whc.unesco.org/document/135239</ref> so shɛŋa bɛ ni kpuɣi ni di guli n-nyɛ bɛ labi kpaŋsili ka lahi ba di mɛhi ŋɔ zali ka dambu kani ni nti gili Tschudi Palace, ka di nyɛla be zaŋla be maŋmaŋ baŋsim mini saha ŋɔ baŋsim tum di tuma.<ref>https://doi.org/10.1201%2Fb15164-4</ref> Chan Chan luɣa din saɣim ni nimmohi saha ŋɔ nyɛla pihinahi ni ayɔbu 46 , amaa di zaa saɣimbu yi laɣim taba di gari lala luɣa ŋɔ. Lala yaɣili ŋɔ gɔmnanti zaŋti La Libertad n nyɛ ŋun diri liɣiri niŋdi di malibu ni. ==== UNESCO World Heritage Site ==== Silimin goli 28 November yuuni 1986, UNESCO daa pii la Chan Chan ka di niŋ World Heritage Site<ref>http://www.rpp.com.pe/2012-11-23-chan-chan-la-ciudadela-de-barro-que-resiste-al-paso-del-tiempo-noticia_543097.html</ref> ka lahi kali li pahi World Heritage din mali barina ni. World Heritage nangbanyini laɣingu nima tuuli tiɛha daa nyɛla be nibyɛn niŋ shɛm guli, ka labi neeli, ni bɛ ni yɛn gbubi li shɛm; ka yihi binshɛŋa din yɛn chɛ ka di bɛ niŋ nyɛvuli ni. Pan-American bohimbu zaŋ chaŋ mɔɣu guli mini Management of Earthen Architectural and Archaeological Heritage nyɛla yaɣa pam ni daa laɣim zaŋ be kpalanzuya n-gbuni taba diri laɣiri niŋda, n-ti pahi ICCROM, Getty mɔɣu gubu nima, ni Peru gɔmnanti. Archeologist nyela ban kpuɣi soya dabam dabam ni bi tooi ku ka taɣi tiŋgbani maa. bi nyɛla ban ku be moli ni, ni bi bo sa pɔbirigu m pili dikpina maa, din yen che ka saa ku bu wurim ŋa. Bi lahi nyela ban bori ni bi ŋma ko soya n gili din yen che ka sakom tooi zori n yiri tiŋ maa ni yomyom. ==Archeological site== ↵Di ni mɛ n deei poli shɛli paai 20 square kilometers, Vihigu wuhiya ni dini n-nyɛ tiŋ titali America polo ka leei do buyi dunia zaa Di kpuna din laɣim taba titi lala tiŋ'titali ŋɔ n-nyɛ: {| class="wikitable" !Old name !Current name !Meaning |- |Chayhuac |Chayhuac An or Quixmic An |Chayhuac House or Beginning House |- |Uhle |Xllangchic An |East House or Sunrise House |- |Laberinto |Fechech An |West House or Sunset House |- |Gran Chimú |Utzh An |Big House |- |Squier |Fochic An |North House |- |Velarde |Ñing An |Sea House |- |Bandelier |Ñain An |Birds House |- |Tschudi |Nik An |Center House |- |Rivero |Chol An |New House or Final House |- |Tello |Tsuts An |Small House |} Yu kuri gbunni saha ŋɔ yuli gbunni Chayhuac Chayhuac An bee Quixmic An Chayhuac House bee yili din piina Uhle Xllangchic An toondini yili bee Sunrise House Laberinto Fechech An West House or Sunset House Gran Chimú Utzh An Big House Squier Fochic An North House Velarde Ñing An Sea House Bandelier Ñain An Birds House Tschudi Nik An Center House Rivero Chol An New House or Final House Tello Tsuts An Small House Walled compound Nik An (Ex Tschudi) "Nik An" n nyɛ kpɛma din zaani kom zaani, mɔɣili zaani, ni cult din gili li Chimu culture ni. Din soŋdi dikpuna ŋɔ pam zani mi ti zahim , ka di tiriti tuduu polo ni toondini (din ni tooi buɣisi kamani di zani ti yaɣa ayi din wuhiri Peruvian teeku noli: ni Humboldt, maasim, din yirina toondini ni El Niño yini, tulim, din yirina tuduu polo), waves, rombito (fishing nets), ni pelicans mini anzumitos (mixture of sea lion and otter).Chimucapac ŋun daa nyɛ zaa lana n daa su lala teeku noli tiŋa ŋɔ, ka talahi nangbanyini daa beni zaŋ kana niriba laɣim mali ni kom gulibu viɛnyɛla, ni varisigu din yiri shɛli polo na. "Nik An" complex mali la duno yini ka di dikpuna waɣilim paai twelve meters di ni taɣili viɛnyɛla, ka daa mali gbunni yɛliŋ (five meters) din gari di summits (one meter), din yɛn niŋ ka tiŋgbani damli din yɛn yina teeku ni di bi nyaŋli. ==Architecture/ Mɛbu== Tiŋ maa nyɛla din mali ciuddadeals goma pia, din daa mali laɣinsi duri, niribi soɣibu shee, jɛma shee,kom toobu shee ni luɣ'sheŋa Chimu nanima ni da be.<ref>{{Cite book|last=Moore|first=Jerry|title=Encyclopedia of Prehistory|publisher=Human Relations Area Files, Inc|year=2002}}</ref> Din pahi ciudadelas nim ŋo zuɣu,yaari shɛŋa din daa be Chan Chan n nyɛ, alikaali duri, bee audencias,<ref>{{Cite journal|first=Kiatinge|first2=Richard|date=1973|title=USocio-Economic Organization of the Moche Valley, Peru, during the Chimu Occupation of Chan Chan".|journal=Journal of Anthropological Researc|chapter=4|pages=275-295}}</ref> duri din pora <nowiki>''</nowiki>smallirregular agglutinated rioms ( SIARs) ni pina shɛŋa dini daa booni haucas.<ref>{{Cite book|last=Moore|first=Jerry|title=Encyclopedia of prehistory|publisher=Human Relations Area Files Inc.|year=2002}}</ref> Shehira din wuhiri lala binyɛra ŋo tuma bee di talahi nyɛla din kuli be funerary ceramics shɛŋa bini daa nya Chan Chan.<ref name=":3" /> Anfooninima pam nyɛla din wuhiri mɛbu mɛbu din ŋmani audencias<ref name=":3" /> din wuhiri mɛbu mɛbu ni nyɛ binshɛli Chimu nima ban beChan Chan ni tibgi. N pahi, lala binyɛra ŋo mɛbu nyɛla din wuhi ni ni tumtumdibi daa nyɛla ban be Chan Chan.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Keatinge|first=Richard W.|last2=Day|first2=kɛnt C.|date=1973|title=Socio-Economic Organization of the Moche Valley, Peru, during the Chimu Occupation of Chan Chan|url=https://www.jstor.org/stable/3629879|journal=Journal of Anthropological Research|volume=29|issue=4|pages=275–295|issn=0091-7710}}</ref> Ŋoloŋo lahi nyɛla din kpaŋsiri shahira shɛli din yɛri Chan Chan niribi pubu pubu dama di daa zooya ka di nyɛ niribi ban tumdi tuma n daa kuli nyɛ ban niŋdi mɛbu mɛbu maa.<ref name=":3" /> Chan Chan nyɛla din nyɛ triangular, ka gooni din waɣilim nyɛ( 15-18m ) ni 50-60 foot nyɛ din gilli.<ref>{{Cite journal|last=West|first=Michael|date=1970-01|title=Community Settlement Patterns at Chan Chan, Peru|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-antiquity/article/abs/community-settlement-patterns-at-chan-chan-peru/5AE10D507367FE7BB7C63E7F13228B9E|journal=American Antiquity|language=en|volume=35|issue=1|pages=74–86|doi=10.2307/278179|issn=0002-7316}}</ref> Kpɛbu shee daa ka di nuzaa zuɣu, dama gooni din daabe nuzaa zuɣu daa nyɛla wuntaŋ ni be shɛli pam, di zuɣu lala gooni ŋo daa kuli nyɛla din taɣiri pohim kpeeni ni wuntaŋa.Goon waɣili nyɛla din guri ka chɛri nudirigu wulinluhili pohim kpeeni din yirina moɣili maa gbini.Goma maa nyɛla bini zaŋ blookubihi mɛ,<ref name=":2" /> ka bimbom binyɛra n pa di zuɣu.Bombu balibu buyi maa nyɛla ka bi kuli me binyɛra kamani ŋmana, zahim, ni binkobi bihi,bee ka bi bombom lala binyɛra ŋo.Bombu bee mɛbu din be Chan Chan nyɛla din wuhiri jeensi, meeŋa ni laŋ shɛŋa dini mali gbahiri kom ni binnɛma( kamani Spondylus.) . Chan Chan nyɛla din kuli miri [[Pacific Ocean]].<ref>{{Cite book|last=Minelli|first=Laura Laurencich|url=https://books.google.com/books?id=-sUwZpIxB6UC&pg=PA101&lpg=PA101&dq=chan+chan+irrigation&source=bl&ots=gUGi8D9TI9&sig=tdhvZogjQP3O9H1Kd3I67eFhfG4&hl=en&ei=-WCPTczIH6TH0QGgzqGxCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CB0Q6AEwAQ#v=onepage&q=chan%20chan%20irrigation&f=false|title=The Inca World: The Development of Pre-Columbian Peru, A.D. 1000-1534|date=2000|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-3221-1|language=en}}</ref> === Irrigation === [[Kom]] nyɛla be ni mali shɛli zali Chan Chan tiŋgbani. Yɛlimaŋli tiŋgbani maa memi tam kobilisi zuɣu, din ziliŋ daa nyɛ kamani napɔŋ yaabu pia ni anu.<ref>{{Cite book|last=Minelli|first=Laura Laurencich|url=https://books.google.com/books?id=-sUwZpIxB6UC&pg=PA101&lpg=PA101&dq=chan+chan+irrigation&source=bl&ots=gUGi8D9TI9&sig=tdhvZogjQP3O9H1Kd3I67eFhfG4&hl=en&ei=-WCPTczIH6TH0QGgzqGxCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CB0Q6AEwAQ#v=onepage&q=chan%20chan%20irrigation&f=falseL|title=The Inca World: The Development of Pre-Columbian Peru, A.D. 1000-1534|date=2000|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-3221-1|language=en}}</ref> Binyara din vori kom na "Moche" kulibɔŋ la ni na daa nyɛla bɛ ni mali shɛli din kuli yɛn che ka kukɔri din baɣi tiŋ maa pahi bee n niŋ galisim.<ref>{{Cite web|date=2016-01-19|title=Chan Chan Tours|url=http://www.greentracks.com/Chan_Chan.htm|access-date=2022-12-13|website=web.archive.org|archive-date=2016-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119110622/http://www.greentracks.com/Chan_Chan.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> Lala ko vori mashina shɛŋa bɛ ni daa mali ŋɔ yi zani viɛnyɛlinga, tiŋgbani maa nu dirigu yaɣili ŋɔ na daa nyɛla ko kpɛɣu ni saɣim shɛli yuuni 1100 CE, din daa leegi ka di nyɛ yali kpaŋsiri li n zaŋ ti Chimu ni o lahi niŋ nimohi ni bɛ tiŋgbani maa yikɔnɔmi zaŋ jɛndi neein gahinda balantee kɔbu puuni.<ref>{{Cite web|title=Inca/History|url=https://riseofnations.fandom.com/wiki/Inca/History|access-date=2022-12-13|website=Rise of Nations Wiki|language=en}}</ref> ==== Dambu ( Threats) ==== Chan Chan du meri kuranima ŋɔ daa nyɛla binsheɣu " erosion " ni dam ka di pala shɛli n tahili m pahila taɣibu taɣibu zaŋ chaŋ weather ni sa miri biɛɣu, kokpɛɣu mini ʒɛɣu din mali yaa. Tiŋgbani ŋɔ nyɛla binshɛɣu ʒɛɣu din nyɛ zaɣi timsili din yina El Niño ni damdi saha shɛli kam, din kpaŋsiri ko yɔra, maligim, guhihu ni din kam pahi di zuɣu n ti pahi ko kpɛɣu din be Peruvian bɔbili la zuɣu. Chan Chan nyɛla tiŋ kari shɛli din mali bayaɣiti anduniya yaangi zuɣu, n ti pahi di neein ŋmara din tahi zaŋsim zaŋ chaŋ di polo. El Niño polo sa kara ŋɔ nyɛla din saɣim Chan Chan du mera ŋɔ mɛhi. Pahibu zaŋ chaŋ saa mibu polo gba nyɛla binshɛɣu din pahiri gulisigu din be pɔhim puuni ( humidity), dii yi lahi niŋ ka gulisigu ŋɔ laɣim n ti doni lala du mera ŋɔ gbunni, yalim saɣimbo n ti pahi tihi ni mɔri zoosim gba nyɛla din ni tooi niŋ tabbata, ka Chan Chan viɛlim zaŋ chaŋ di jilima polo saɣim bee ka di gbarigi. Tiŋgbani duɣili ( global warming ) yi ti niŋ kamani shɛba ni pun buɣisi la, di yan kpaŋsila lala niŋsim biɛri ŋɔ, jina lahi toya n wuhiri ni taɣibu zaŋ chaŋ climate puuni gba kpaŋsiri ko yɔra, guhigu, maligim ni dim kam pahi. == Tumtumdiba ni niriba == Chan Chan daa nyɛla luɣi shɛli tumtumdiba ni niribi balibu ni daa be. Bi daa nyɛla ban be classist society, bini daa kuli pu niriba ka nanima bee fukumsi nima bee fukumsinima ni buɣa be zuɣusaa ka bidiribi nyɛ ban daa kuli do gbunni. Tiŋ maa daa nyɛla din mali tarimba, pukpariba, daabihi, daba ni ban pahi. Bi daa mali baŋsimnima pam tiŋ maa ni ka bi nyɛ ban daa niŋdi tani viɛla, yaɣiri duɣu, ni ceramics.<ref>{{Cite web|title=What Was It Like to Live During the Peak of the Chimu Empire|url=https://artsandculture.google.com/story/what-was-it-like-to-live-during-the-peak-of-the-chimu-empire/BgXxPljelijKZA|access-date=2022-12-13|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref> Chimu sabiila na daa nyɛla bandihitabili ni wuntaŋa daa nyɛla din nam gala dibaata, salma zaŋti toondana ni ban daa kuli be zuɣusaa, silver daa nyɛla din nyɛ toodanima ŋo paɣibi dini ka copper mii nyɛ nivuɣ'shɛba ban ka yaɣa ayi ŋo puuni shɛlu dini.Elitenima n daa nyɛ ban be citadels. Sabiilanima ban kpalim daa nyɛla ban be yi bihi ni din daa lan nyɛ luɣ'shɛli bini tumdi bi tuma.<ref name=":0">{{Cite web|title=Tucuna {{!}} people {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Tucuna|access-date=2022-12-13|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> Di bahi bahindi bi daa nyɛla pukpari tiŋa,Chimu niribidaa nyɛla bankuli niŋdi bi yaɣiri tuma viɛnyɛla kalahi niŋdi bi tana viɛnyɛla, binshɛli zuɣu bini daa miba. Bi daa nyɛla ban tuma daa viɛlipam, kadi shɛŋa na kuli biɛni saha ŋo.<ref name=":0" /> == Mɛbu din be tiŋ maa ni == Chan Chan nyɛla din mali mɛbu balibu pam, ka di pam nyɛ din saɣim. Mɛbu maa pam daa nyɛla jɛma duri, yiya, ni kuya malibu shɛhi. Mɛbu maa pam daa nyɛlã din mali bombu din ŋmahindiri moɣili maa, kamani zahim, kopali, ŋmana ni din pahi. Chimunima ni daa niŋ paliti maa shɛm daa nyɛla din mali lahiʒiba pam. Bi daa nyɛla bam mɛ binshɛli bini mɛri maa ka di kuli nyɛ zaɣ'moɣiliŋ n shɛbi pali bili ni .<ref>{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Chan Chan Archaeological Zone|url=https://whc.unesco.org/en/list/366/|access-date=2022-12-13|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> Tiŋ maa daa nyɛla din mali citafel pia, amaa dibaa anhi ko n nyɛ bini nyɛ shɛli Ŋoloŋo wuhirimi ni Chan Chan tiŋ daa nyɛla din mali toodanima pia, Chimunima daa nyɛla ban kuli zaɣisiri <nowiki>''Great Lord on top''. Tiŋ maa kali daa nyɛla dini puri niriba, ka nanima ni buŋa daa nyɛ din be zuɣusaa ka kuli siriga hali ti paagi daba ban daa kuli nyɛ ban do gbinni. Citadel ŋo daa zooya ka di waɣilim nyɛ 40 feet ka nyɛ bini daa kuli mɛri shɛli ka di mali duuno yini. Di daa bɛmi ka nayili la ka mali binyɛra din kuli viɛligiri li ka daa nyɛ bini mɛri binshɛli tiri ''buɣili bee toondana''</nowiki>.<ref name=":1">{{Cite web|last=Orbegozo|first=Manuel|date=2017-04-03|title=Welcome to Chan Chan, Peru’s Abandoned Mud-Brick City|url=https://theculturetrip.com/peru/articles/welcome-to-chan-chan-perus-abandoned-mud-brick-city/|access-date=2022-12-13|website=Culture Trip|language=en|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213222822/https://theculturetrip.com/peru/articles/welcome-to-chan-chan-perus-abandoned-mud-brick-city/|url-status=dead}}</ref> == Adiini ni kali == Chimu daa malila citadel pia. Tschudi nyɛ shɛli dini kuli che ka niribi kpera di zaa puuni. Bi dihitabili ni Tschudi daa nyɛla dini mɛ shɛli nti Chimu God of the Sea <nowiki>''Ni''</nowiki>ŋoloŋo nyɛla dini dihi shɛli tabili dama niribi bee binyɛra din dalim moɣili maa nyɛla din zoogi di puuni. Kuli boŋ daa nyɛla din be di sunsuni, bini daa zaŋdi shɛli niŋdi adiini binyɛra bee laɣinsi, doɣim nyɛbu ni ko shɛli dini jɛmda.Binshɛli Chimu niribi ni jɛmdi pam nyɛla moɣili maa, bi nyɛla ban kuli miri Pacific Ocean ka nyɛ ban nyɛri bi bindira pam moɣili maa ni. Bi daa lahi nyɛlaban zoogi ka bi vori kom moɣili maa ni n tumdi bi pukarilim tuma ,lala ŋo zuɣu bi daa dihi tabili ni bi ni jɛmdi buɣili ŋun be moɣili maa ni nyɛla din daa niŋ talahi pam.<ref name=":1" /> Chan Chan niribi daa nyɛla ban toɣisiri <nowiki>''Mochica''</nowiki>balli. Dini daa niŋ ka Inca nim deegi tiŋ maa, lala balli daa nyɛla dini daa kuli yihi shɛli ka pumpoŋo gba di nyɛ bali shɛli niribi ni lahi mili. Sabbu biɛla n kuli nyɛ dini sabi shɛli wuhiri Mochica balli. Ka ti ka tini yɛn doli so shɛli wuhi lala balli ŋoni daa yɛri sham. Chimu sabiilanima daa nyɛla ban ka sabbu so shɛŋa bini daa zaŋdi sabiri kpari bi balli polo. Di daa pala ban kuli ka sabbu soli nti bi balli maa, bi daa lahi nyɛla ban ka sabbu soya din wuhiri binyɛra zahimbu. Ayi lihi Chan Chan anfooni, a ni nyɛ bini kuli mɛ bi yiya maa dili soli ka polo kuli be di sunsuuni. Di bahi bahindi bi daa ka sabbu ŋo, bi daa yɛliya ni bi daa sabiri soŋda ka bolli Khipus din daa kuli be ka Inca. Kipus daa nyɛla sabbu din daa mali knotted cords. Khipus daa lahi nyɛla bini daa naan too zaŋ binsɛli di alizama.<ref>{{Cite web|title=What Do We Know About Khipus?|url=https://artsandculture.google.com/story/what-do-we-know-about-khipus/9AXRnol-w-3crQ|access-date=2022-12-13|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref> == Amali Niiya ni a Chaŋ Chan Chan? == Chan Chan nyɛla duuniya Adobe tinsi di galisi la puuni yini. Di miɛhi din viela mini di nachin tieri vielim ka zaŋbuɣisi ka kuli tu mi ni a maŋmaŋ chaŋ n ti nya. Amaa, nin lihi lihiriba ni ni tooi caŋ yaɣisheli kuli nyɛla bi ni booni sheli Nik An la. Tiŋgbani nahingbana taɣibu nyela wurim miɛhi/luɣi shaŋa din kpalim maa pam. ka naan yi che bi kpari sheŋa zali m mali niŋ di vihigu. Ani tooi zaŋ awa gaŋ sunsuuni n go n gili yaɣa sheŋa din yooi maa zaa. Di duundoli yori nyɛla din kuli be asama. To amaa, ayi bi mi tiŋ maa foɣa foɣa sheei di tumi ni a bo tour guide ɣun yen zaŋa n go n gili tiŋ maa ka tɔm nieegi a nini zaŋ chaŋ tiŋ maa polo.<ref>{{Cite web|title=Chan Chan, Peru: Travel Guide|url=https://www.laidbacktrip.com/posts/chanchan-ruins-trujillo-travel-north-coast-peru|access-date=2022-12-13|website=LAIDBACK TRIP|language=en-US}}</ref>[[Lahabali kɔligu:Chan Chan.jpg|thumb|405x405px|Chan Chan, archaeological site in La Libertad Region (Peru).]] ==Lihi pahi== * [[Moche Valley]] * [[Chimú culture|Chimú Culture]] * [[Inca Empire|Inka empire]] * [[Andes|Andes mountains]] * [[Irrigation in Peru|Irrigation]] * [[Erosion]] * [[World Heritage Sites in Danger]] * [[Spondylus]] * [[Peru]] == External links == {{Commons category|Chan Chan}} * [https://whc.unesco.org/en/list/366 UNESCO World Heritage Center: Chan Chan] * [http://www.chanchan.gob.pe Chan Chan information ] * [https://web.archive.org/web/20221007194110/https://www.topworldimages.com/Chan_Chan.htm Chan Chan Multimedia Resources] * [http://www.peruviantimes.com/heavy-rains-threaten-ancient-city-in-northern-peru/ Heavy Rains Threaten Ancient City in Northern Peru] * [http://www.peruviantimes.com/archaeologists-restore-high-adobe-walls-in-ancient-chimu-city-of-chan-chan/ Archaeologists Restore High Adobe Walls in Ancient Chimu City of Chan Chan] ==Kundivihira== [[Pubu:WHD]] f6ncrj813laof1851tjjbxntyobyj2w Old Sana'a 0 16322 147914 121623 2026-10-15T23:28:55Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147914 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{E-Class}} '''Sanaa''' dini lahi too booni shɛli '''Sana'a''' bee '''Sana''' nyɛla [[Yemen]] tiŋzuɣu ka lahi nye tiŋ din galisi gari tinsi zaa Yemen, di lahi nyɛla Sanaa Governorate sunsuni. Tiŋ maa bi pahi Gɔmnanti maa zuɣu amaa di nyɛla " Amanat al-Asima" administrative district koŋkoba. Yemen zalisi puuni, Sanaa n-nyɛ tiŋ maa tiŋzuɣu <ref>{{Cite web|date=2015-07-11|title=dpa news - Yemen's embattled president declares southern base temporary capital|url=http://www.dpa-international.com/news/international/yemens-embattled-president-declares-southern-base-temporary-capital-a-44650685-img-2.html|access-date=2022-12-16|website=web.archive.org|archive-date=2015-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711155806/http://www.dpa-international.com/news/international/yemens-embattled-president-declares-southern-base-temporary-capital-a-44650685-img-2.html|url-status=bot: unknown}}</ref>bi bahi bahindi Yemeni gomnanti luɣi nyɛla din chaŋ Aden, din daa nyɛ tiŋzuɣu ti South Yemen, Houthi daabilim nyaanŋa. Aden daa nyɛla tiŋ maa toondana Abdrabbuh Mansur Hadi ni boli shɛli tiŋzuɣu March golini yuuni 2015.<ref>{{Cite web|title=Yemen has new 'temporary capital' – DW – 03/21/2015|url=https://www.dw.com/en/yemens-president-hadi-declares-new-temporary-capital/a-18332197|access-date=2022-12-16|website=dw.com|language=en}}</ref> Ayi kpuɣi ninilihi 2,300 meters( 7,500 ft) ,<ref>{{Cite book|last=McLaughlin|first=Daniel|url=https://books.google.com/books?id=eQvhZaEVzjcC&q=jabal+nuqum|title=Yemen|date=2008-02|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-212-5|language=en}}</ref>Sanaa nyɛla tiŋsi zuɣiri din du zaɣ'yini duniya ni, ka miri Sarawat zoya Jabal An-Nabi Shu'ayb ni Jabal Tiyal, zo shɛŋa dini yɛli ni dini n du ngari zoya zaa tingbani maa ni, ka lahi pahi zoya din du region maa ni. Sanaa malila niribi kamani 3,937,500 (yuuni 2012), lala ŋo zuɣu dinyɛla Yemen tiŋ karili din gari tinsi zaa. Yuuni 2020 ni Sanaa [[Tiŋgbani|tingbani]] daa malila kamani kobigu puuni vaabu pia niriba ban be Yemen puuni.<ref name=":11" /> Sanaa tiŋ kurili, din nyɛ [[UNESCO]] World Heritage Site, malila mɛbu gahinda, kamani jirambiasa nima shɛli dini pɛ viɛnyɛla. Yuuni 2015, zaba zaba maani, bompi daa nyɛla din gbaagi UNESCO luɣa tiŋ kurilimaa ni. <ref>{{Cite web|title=Conservation of the Old Walled City of Sana'a, Republic of Yemen|url=http://web.mit.edu/akpia/www/AKPsite/4.239/sanaa/yemen.html|access-date=2022-12-16|website=web.mit.edu}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hestler|first=Anna|url=https://books.google.com/books?id=JNJiTaTaEocC&pg=PA16|title=Yemen|last2=Spilling|first2=Jo-Ann|date=2010|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-4850-1|language=en}}</ref>Al Saleh jiŋli maa, jiŋ shɛli din gari jiŋa zaa Sanaa, be la tiŋ'kurila ni. Sanaa too nyɛri ko kpaɣu pam. Tiŋ maa nyɛla vihigu ni yɛli ni di yɛn koŋla kom zaazaa kamani yuuni 2030, din yɛn che ka di nya tiŋzuɣu shɛli anduniya yaangi zuɣu din yɛn nyɛ tuuli ka lala niŋ. Ko nyuri suŋ nyɛl binshɛli din dii ka Sanaa.<ref>{{Cite book|last=Al-Hamdi|first=Mohammed I.|url=https://books.google.com/books?id=eOCcu2VAfDQC&newbks=0|title=Competition for Scarce Groundwater in the Sana'a Plain, Yemen. A study of the incentive systems for urban and agricultural water use.|date=2000-01-01|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5410-426-1|language=en}}</ref> == Taarihi == === Saha kurili ha === Anabi Ibrahim adiini din kana nima yɛilya, ni Sanaa daa nyɛla di ni nyɛ shɛli Jabal Nuqum<ref name=":6">{{Cite book|last=McLaughlin|first=Daniel|url=https://books.google.com/books?id=eQvhZaEVzjcC&q=jabal+nuqum|title=Yemen|date=2008-02|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-212-5|language=en}}</ref> zoya gbinni ka di nyɛ Shem anabi Nuhu bia<ref name=":0">Aithe, p.30.</ref> <ref>Al-Hamdāni, al-Ḥasan ibn Aḥmad, The Antiquities of South Arabia - The Eighth Book of Al-Iklīl, Oxford University Press 1938, pp. 8-9</ref><ref>Minaret Building and Apprenticeship in Yemen, by Trevor Marchand, Routledge (27 April 2001), p.1.</ref> n- daa nyɛli anabi Nuhu kum nyaanga. Sanaa yulima nyɛla dini nyɛ shɛli Sabaic sn din gbinni nyɛ <nowiki>''</nowiki>well-fortified<nowiki>''</nowiki>.<ref name=":1">Smith, G.R. (1997). "ṢANʿĀʾ". In Bosworth, C.E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W.P.; Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Vol. IX (SAN-SZE) (PDF). Leiden: Brill. pp. 1–3. <nowiki>ISBN 90-04-10422-4</nowiki>. Retrieved 18 March 2022.</ref> <ref>{{Cite book|last=Bosworth|first=C. Edmund|url=https://books.google.com/books?id=CgawCQAAQBAJ&q=Sanaa+name+in+the+6th+century+yemen&pg=PA462|title=Historic Cities of the Islamic World|date=2007-08-31|publisher=BRILL|isbn=978-90-474-2383-6|language=en}}</ref><ref>Albert Jamme, inscriptions from Mahram Bilqis p.440</ref>Yuli maa nyɛla din be Sabaic Sabbu ni din daa yina 3rd Century CE ka nyɛ șn'w.<ref name=":1" /> Pumpoŋo, niribi yɛliya ni Sanaa zamiti di daabiligu toontibo, bombunima ni din pahi( din yina laribu asna). <ref name=":1" /> 10th century ni larigu taarihi baŋda al- Hamdani daa sabiya wuhi kamani, Sanaa saha kurili yuli daa nyɛla Azal''',''' bin'shɛli din bi sabi doya Sabaen sabbu nima ni. <ref name=":1" />Azal yuli maa nyɛla shɛli dini yɛli ni di mini Uzal, Qahtan biya, Shem yaantibichee injeela ni mali tuɣili.<ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Sana" . Encyclopædia Britannica. Vol. 24 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 125–126.</ref> Al- Hamdani daa sabiya wuhi ni sanaa daa nyɛla Sabeans ni me goma gili shɛli, Shar'Awtar sulinsi ni, ŋun daa lahi me Gumdan na'yili tiŋ maa ni. Dini niŋ ka di be luɣ' shɛli maa zuɣu, Sanaa nyɛla din daa nyɛ tiŋpuuni ti bali shɛba ban koɣili ka lahi nyɛ daabiligu shee Southern Arabia. Di daa bela daabiligu palichira zuɣu, ka zaŋdi Ma'rib wulinluhili zuɣu ti tiri Read Sea wulin luhili zuɣu.<ref name=":0" /> Sanaa daa nyɛla sojatuma tiŋzuɣu Sabaeans sulinsi ni. <ref name=":1" />Be daa zaŋlimi saha shɛli bini daa ŋme tobu Himyar din be di nudirigu zuɣu, sabbu pam lahi wuhiri tiri Sanaa yi ti ŋme tobu n di nasara.<ref name=":1" />Sanaa nyɛla sabbu ŋo ni yɛli ni di nyɛla tiŋa(hgr) ni mahram( mhrm), A.F.L Beeston ni yɛli ni di zamiti <nowiki>''tiŋ shɛli bini bi saɣiti di kpɛbu, di yi nyɛ adiini zuɣu bee din kuli pahi''</nowiki>.<ref name=":1" />Sabaean sabbu ŋo nyɛla din kuli lahi boli Ghumdan nayili yuli.<ref name=":1" /> Naa Yousef Athar (bee Dhu Nuwas), Himrayite nanima bahigu nidaa be nam ni, Saaa n- daa nyɛ tiŋzuɣu ti "Axumite viceroys".Taarihi daa tilahi wuhi ni Abrahah ŋun daa ŋme n deegi Abyssina daa nyɛla ŋun me asori duu Sanaa.<ref name=":1" /> ==== Musulinsi saha ==== [[Lahabali_kɔligu:SanaaQuoranDoubleVersions.jpg|thumb|The [[Sanaʽa manuscript]], found in Sanaʽa in 1972, is one of the oldest [[Qur'an|Quranic]] manuscripts in existence]] Anabi Muhammaŋ saha maa ( ca. 622 CE ) hali ni maŋsulinsi deebu Yemen Islamic Caliphate tinsi ni, Sanaa daa nyɛla din kuli nyɛ gomnanti kuɣu ni be shɛli. Caliph's zuɣulan paa n daa lihiri tiŋ maa, Yemen Makhalifs ata maa yini zaɣ'yini : Mikhlaf Sana'a, Mikhlaf al-Janad, ni Mikhlaf Hadharamaut. Tiŋ maa daa nyɛla din nyɛ tiŋ gahindili, ka Yemen tingbana daa kpaɣiriri ni bi dee di sulinsi. Imam Al- Shafi'i, 8th century musulinisi fukumsi lana ni ŋun kpa Shafi'i fukumsi karinzoŋ, daa kpuɣi napoŋ chaŋ Sanaa bushɛm. O daa salinidi tiŋ maa, ka sabi "La budda min San'a" din gbinni nyɛ di simsi ni niri nyɛ Sanaa. 9th mini 10th centuries ni, Yemen joographer al-Hamdani daa kpahin nya tiŋ maa kasi ka yɛli" din be ni mali la kobili yini bee dibaayi, gariche, saɣili bahibu shee din waligi ka che taba, din bi nyo biɛri biɛri dama concreti kpeŋ maa zuɣu ni mori din viɛla ni luɣi shɛŋa din vɛili ka nyɛ kashi" 10th century ni Persia joografi, Ibn Rustah daa sabiya "Di nyɛla Yemen tiŋa- niri ku too nyɛ tiŋa din gari tiŋ ŋɔ, din lɛbigimsim gari tiŋ ŋɔ bee din bɛbu viɛli gari tiŋ ŋɔ bee din bindira nyaɣisi gari tiŋ ŋɔ" Yuuni 1062 ni, Sanaa daa nyɛla Salayhid dynasty, ban toondana daa nyɛ Ali al- Sulayhi ni o paɣa, Napaɣa Asma. O daa zaŋda tiŋ maa leegi tiŋzuɣu zaŋti o tungbani bila, Haraz zoya gba daa pahi di zuɣu.Sulayhids maa daa dolila Ismaili Muslim leaning Fatimid Caliphate din be Egypt, ka bi doli Baghdad-based Abbasid Caliphate laribu nim pam ni daa doli. Al-Sulayhi daa nyɛla tiŋ maa toondana kamani yuun pishi ka o nyintaa Zabid- bases Najahids daa ti di nyɛvuli. O kum nyaanga, al-Sulayhi bipuɣinbila, Arwa al-Sulauhi n daa di kuɣu maa. O daa yiya ka che Sanaa, ka zaŋ Sulayhid tiŋzuɣu labi Jibla, luɣi shɛli o ni daa gbibi Yemen pam din gbaagi yuuni 1067 hali ni 1138. Sulayhid nim maa chandi maa zuɣu, Hamdanid dynasty daa deegu Sanaa sulinsi. <ref>McLaughlin, p.16.</ref>Kamani Sulayhid nima maa, Hamdanids daa nyɛla Isma'ilanima.<ref name=":1" /> Yuuni 1173 ni, Saladin, Egypt Ayyubid sultan daa tim o tuzodoo Turan- Shah ni o chaŋ ti ŋme ndi Yemen. Ayyubidinima maa daa deegi Sanaa sulinsi yuuni 1175 ka daa laɣim bala din be Yemen gbaa yihi din daa be nuzaazuɣu zoya,Zaydi limama ni daa su shɛli n leegi zaɣ'yini.<ref name=":2" />Ayyubidinima daa taɣi tiŋgbani maa adiini chaŋ Sunni Muslim Abbasids. Ayyubid emir Tughtekin ibn Ayyub nam ni, tiŋ maa daa nyɛ zoosim pam. Di shɛŋa n- nyɛ di daa zaŋ gariche paliti Sa'ilah wulinluhili dini daa mi shɛlu Bustan al- Sultan, Ayyubid ni daa me bi binyɛra zaɣiyini. <ref>Elsheshtawy, p.92.</ref>Ayyubidinima Sanaa sulinsi daa lu n- zahim viɛnyɛla. <ref name=":1" />Bi daa lee piila Ta'izz leegi bi tiŋzuɣu saha shɛli Aden ni daa nyɛ tiŋshɛli din tiri tiŋ maa arizichi pam. Dini daa niŋ ka Rasulidinima maa gbubi Yemen, n zaŋ Tahiridinima pa, Sanaa daa leegi Zaydi limama jintori tiŋa. <ref>Bosworth, p.463.</ref>Maelukenima daa shee Yemen yuuni 1517. ===== Ottoman Saha ===== [[Lahabali_kɔligu:San'a_şehir_haritası_(1874).png|thumb|Ottoman map of Sanaa, 1874]] Ottaman daa kpɛla Yemen yuuni 1538 saha shɛlu Suleiman the Magnificent daa nyɛ naa. Özdemir Pasha linjima sulinsi ni, ottomanima maa daa fa Sanaa yuuni 1547. Ottoman ni daa saɣi ti, Europens soojanima ban be Yemen Aden ni Mocha tinsi ni daa zooya ka bi chani Sanaa ni be ti kpaŋsi daabilim mabiligu.Yuuni 1602 ni Zaydi limama ban toondana daa nyɛ Imam al-Mu'ayyad daa labi deegi tiŋ maa sulinsi ka daa kari Ottomanima yuuni 1629. Di bahi bahindi Ottomanima maa daa zo n- yi al- Mu'ayyad nam ni, ŋun daa pa o zuɣu al- Mansur al- Qasim daa nyɛla ŋun daa gbarigi Ottaman sojanima zaa Sanaa ni Yemen. Saha ni European daabihi maa daa bi lahi nyɛri anfaani shɛli bini daa diri maa. Zayd limama daa kuli gbibila Sanaa hali ni 19th century sunsuni, Ottomanima ni daa lahi labina ni bi ti fa tiŋ maa. Yuuni 1835, Ottoman soojanima daa kpe Yemen kaebi ŋmahima daa lee be ka Egypt Muhammad Ali niriba.eBi daaebi too ŋme n- ndi Sanaa hali ni yuuni 1872 Ahmed Muhtar Pasha nidaa ti zaŋ niribi pa o maŋ zuɣu ka bi kpe tiŋ maa n i.Ottoman nima daa zaŋ Tanzimat taɣibu na tiŋkam bini daa deegi ni. Sanaa, tiŋ lɛbigibu daa nyɛla binshɛli din pili tuuli, pali pala daa nyɛla dinniŋ, karinzona ni ashibiti nima nyɛla binshɛŋa din daa me. Lala taɣibu maa daa nyɛla Ottomanimmaa ni niŋ shɛli yomyom din yɛn che ka bi gbibi Sanaa ni kpɛŋ ka bi mini Egypt shɛli din daa kuli zoori saha kam kpari. Lala taɣibu nim ŋo maa daa ku bahi nyɛla binshɛŋa din bi yaɣi laa. ====== North Yemen Saha ====== [[Lahabali_kɔligu:Dar_al_hajar_edit.jpg|left|thumb|[[Dar al-Hajar]], the residence of [[Imam Yahya]] in the Wādī Ẓahr ({{lang|ar|وادى ظهر}}) near Sanaʽa]] Yuuni 1904, Ottoman sulinsi ni daa gorigindi Yemen, Imam Yahaya ŋun daa ba Zaydi limama ni daa nyɛla ŋun deegi yaa Sanaa. O ni daa bori ni o deegi maŋsulinsi nti North Yemen maa, Yahya daa zali zaligu din taɣiri tiŋduya ni Laribu jintoritali, ka bi tohiri tiŋ maa zoosimni, ka lahi che ka Ottaman paɣibi karinzoŋ zani soli. Pirinla o ni daa niŋ lala ŋɔ zuɣu, Sanaa daa lee tiŋ din be saɣiti gomnanti tuma duu bee baŋsim taɣibu nima. Yuuni 1930s, tuma duri pam daa nyɛla ban bi saɣiti bee n bori taɣibu Zaydi limam tali daa gili tiŋ maa zaa, di daa jɛndila Fatat - Fulayhi, laɣingu din nyɛ Yemen Musulinsi baŋdibi ban be Sanaa Fulayhi Madrasa ni Haital- Nidal. Di daa ti yɛnpaagu yuuni 1936, lala laɣinsi maa toondaambi daa nyɛla bini gbahi shɛbi kpari. Yuuni 1941 ni laɣingu din daa be tiŋ maa ni, Shabab al-Amr bil- Maruf wal-Nahian al- Munkar daa yina ti yɛlu ni di bori taɣibu tiŋmaani ka lahi yɛli ni kpa jintori duu ka musulinsi nyɛ di zuɣu. Yahaya daa nyɛla ŋun bi saɣi ti Shabab ka ni kpambi pam daa nyɛ bini ku shɛba n doli o bia Ahmad yaa deebu yuuni 1948 ni. Lala yuuni maa, Ta'izz daa nyɛla dini zaŋ shɛli leegi tiŋzuɣu dini daa niŋ ka Ahmad be naa. Gɔmnanti duri gba daa doliya. Yuun'bihi nyaaŋa, tiŋmaa niribi ban nyɛ Jewish daa yinlabi egypt. Ahmad daa pili daabilim lɛbigibu amaa di daa ti yɛn paagi yuuni 1961 Sanaa daa nyɛla din nyɛri ayiriomo kara ni zaba n bori taɣibu yomyom. Ban daa be North Yemen sojaninimi ban daa saɣiti Gamal Abdel Nasser ŋun yi Egypt na ni pan-Arabist zalisi daa nyɛla ban yiɣisi Imamate gomnanti Septermber yuuni 1962 ni, bakoi Ahmad kum nyaamŋa. Sanaa tiŋzuɣu tali daa nyɛla dini labisi shɛli. Saudi Arabia din koɣili daa be saɣiti lala ŋo ka din zuɣu che ka bi daa soŋsi North Yemen tinkpan bihi maa ka bi yiɣisi zani tuhiri foŋ nima ban be Sanaa.North Yemen tobu maa daa nyɛla din tahi binyɛra saɣimbu na tiŋ maa ni hali ni yuuni 1968 dini daa ti niŋ ka shaawara gbaagi ka zuɣulan tali soli daa boogi. Sanaa daa na kuli bi zani di naba ayi zuɣu dama gomnanti yiɣisibu ni kubu kubu daa kuli nyɛla binshɛli din be tiŋmaa ni hali ni 1970 ni. [[Lahabali_kɔligu:Taizz_Road_1958.JPG|thumb|A 1958 view of [[Taizz Road]], just outside the [[Bab al-Yaman]]]] Gɔmnanti palli taɣibu daa nyɛla din taɣi Sanaa zaaha. Tahrir Square daa nyɛla dini me binshɛli, du shɛli dini daa mi ka di nyɛ limama nayili palo ni, ka bin pala daa lahi nyɛ dini me shɛli tiŋ maa nuzaa ni di nuzaa wulinluhili shee. Din daa doli ŋoloŋo n-nyɛ tiŋ kura maa dunoya wurimbu n ti pahi goma din gilli.<ref name=":3">{{Cite journal|last=LAMPRAKOS|first=MICHELE|date=2005|title=Rethinking Cultural Heritage: Lessons from Sana'a, Yemen|url=https://www.jstor.org/stable/41747744|journal=Traditional Dwellings and Settlements Review|volume=16|issue=2|pages=17–37|issn=1050-2092}}</ref> Dini daa niŋ ka tobu maa naagi yuuni 1970, Sanaa daa nyɛla din pili yɛligibu.<ref name=":3" /> Lala saha ŋɔ daa nyɛla Yemen tooni chɛndi saha ka daliri maa nyɛ Yemeni tumtumdibi daa kpiɣi napoŋ chaŋ Gulf tingbana ni ka daa kuli talindi liɣiri yiŋa. Tuuli, lala zoosim ŋo nyɛla binshɛli din daa kuli be tinsi kamani al- Tahrir, Bi'r al- Azab ni Bab al-Yaman. Amaa ŋolo daa nyɛla din taɣi chaŋ lala tinsi maa nangban kpansi dama niribi daa nyɛla ban kpe tiŋ maani ka nam bi biɛhigu shee. Tinsi ayi daa nyɛla din nyɛ zoosim lala saha ŋo: tuuli, fɔŋ shɛli din daa be Taizz palli nangban kpaŋa nu dirigu zuɣu, din pahi ayi, foŋ karili din daa be tiŋ maa wulinluhili shee, Bi'r al-Azab ni Sittin sunsuni.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Stadnicki|first=Roman|last2=Touber|first2=Julie|date=2008|title=Le grand Sanaa Multipolarité et nouvelles formes d'urbanité dans la capitale du Yémen / Greater Sana'a Multipolarity and New Forms of Urbanity in the Capital of Yemen|url=https://www.jstor.org/stable/23457582|journal=Annales de Géographie|volume=117|issue=659|pages=32–53|issn=0003-4010}}</ref>Palli daa nyɛla dini me shɛli yuuni 1970 ka di nyɛla United Nations Development Programme n daa ti lala yɛm ŋo ka di daliri ti che ka Sanaa daa lahi yɛligi pam.<ref name=":3" /> [[Lahabali_kɔligu:Jemen1988-142_hg.jpg|thumb|View of Wadi as-Sailah street in 1988, with the minaret of the [[al-Mahdi Mosque]] visible in the background]] Sanaa fɔŋ pala daa nyɛla din yi di ko ka che zaɣi kura maa. Yemen nima ban daa kpuɣi napoŋ chaŋ Gulf tinsi daa nyɛla ban tum mɛbu mɛbu tuma, ka daa baŋ Western ni Egypt mɛbu soya. Bi ni daa labina Yemen, bi daa ʒila lala mɛbu soya ŋo na. Mɛri pala daa nyɛla din mali concrete ni concrete bloku yiya, takoriti pam ni din pahi. Din daa lahi biɛni n- nye waligimsim ka che daŋwaɣinli ka loori nim malibu gba daa nyɛ bin shɛli din kpe ban daa be tiŋ kurili maa kore ka bi daa yin n-labi tiŋ pallimaa. To amaaa, tuŋ kurili maa mini di soya din bi ne, ko kpaɣu ni goota nim kalinsi, saɣiri daa nyɛla binshɛli din yihiri niribi kore ka che tiŋ ma nima. Alobo daa di luya yuuni 1970 puuni, ko soya daa nyɛla dini niŋ shɛli ni di soŋ ʒi kom kpɛna tiŋ kurili maa ni, amaa di yihibu na daa niŋ tɔm, lala ŋo zuɣu kom daa nyɛla din kpalim gbinni pam tiŋ maa ni. Ŋoloŋo daa nyɛla din che ka duri pam lu ka yiya pam gba nyɛ din saɣim.<ref name=":3" /> ====== Yoma Saha ====== [[Lahabali_kɔligu:Attabari_Elementary_School_is_situated_in_the_middle_of_the_Old_City_of_Sana'a,_a_UNESCO_World_Heritage_site.jpg|thumb|Attabari Elementary School, Old City of Sanaʽa]] Yemen nangban yini niŋbu nyaaŋa, Sanaa daa nyɛla dini piigi shɛli tiŋzuɣu zaŋti Yemen tiŋa. Di nyɛla luɣi shɛli tingban zuɣulani bɛhigu shee, jintori duu, kootu karili ni gomnanti tuma duri ni be shɛli. Gomnanti n zooi ka di kpuɣiri niribi pam tuma. Di ni niŋ ka niribi yiri maa, Sanaa zoogi yi di tiŋ kurili maa zuɣu amaa ka ŋoloŋo lee che ka miisim be tiŋmaa mɛbu din bi yihili di bahi bahindi kom. Sanaa daa nyɛla Arab League ni piigi shɛli , Arab Cultural tiŋzuɣu yuuni 2004 ni. Yuuni 2008 ni Al Saleh jiŋli daa nyɛla dini naagi shɛli. Di ni tooi deei niribi kamani 40,000. Yuuni 2011 ni, Sanaa din daa nyɛ Yemen tinzuɣu n daa nyɛ luɣi shɛli dini yiɣisi Yemeni gomnanti, President Ali Abdullah Saleh daa nyɛla dini ku so.May mini November goli sunsuni, tiŋ maa daa nyɛla tobushee, binshɛli niribi daa mi " 2011 Battle of Sanaa". Silimin goli May 2012 ni, ŋun kuri niribi ka kuri O maŋa tabiliri niribi daa nyɛla ŋun kpe Sanaa, ka o kpɛbu maa daa dusojanima 120 nyɛvili. Silimin gɔli 23 January 2013, niribi ayi daa nyɛla ban kpi ka di nyɛla droni sababi ni, Radhya Al- Mutawakel ni Abdulrasheed Al-Faqih ni Open Societies foundations n daa sabi lala yɛltoɣili ŋɔ. ====== Houthi Gbibbu ( yuuni 2014 hali ni woyyo) ====== Silimin goli 21 September 2014, Houthi daa nyɛla ban deegi Sanaa sulinsi. Silimin goli 12 June 2015, pohim zuɣu tɔbu nɛma din daa yi Saudiya na ka di niya nyɛ ni di gbaagi Shiite zalizaɣisirbi daa nyɛla din saɣim yi gahinda tiŋ zuɣu maa ni. UNESCO World Heritage Site daa nyɛla din gba saɣim pam.<ref>{{Cite web|title=Bombs Level 'Magnificent' Homes in 2,500-Year-Old City|url=https://www.nbcnews.com/news/world/unseco-condemns-suspected-saudi-led-airstrike-yemens-sanaa-old-city-n374216|access-date=2022-12-15|website=NBC News|language=en}}</ref> Silimin gɔli 8 October 2016, pohim zuɣu tobunɛma din yi Saudi na daa nyɛla din saɣim duu din be Sanaa, kuli daa nyɛla bini maani shɛli lala duu ŋo ni. Niribi kamani 140 daa nyɛla ban koŋ bi nyɛvuli ka niribi 600 nyɛ ban nyɛ dansi. Tuuli bi daa bi saɣiti ni bani n be lala gamo ŋo nyaaŋa, amaa Coalition's Joint Incident Assesment Team daa saɣiti ni bani n saɣim ni maa ni maa ka lee lahi yɛli ni di daa nyɛla chirimbu din nyɛ lahibali biɛri ni tahi shɛli na.<ref>{{Cite web|last=agencies|first=Staff and|date=2016-10-15|title=Saudi-led coalition admits to bombing Yemen funeral|url=http://www.theguardian.com/world/2016/oct/15/saudi-led-coalition-admits-to-bombing-yemen-funeral|access-date=2022-12-15|website=the Guardian|language=en}}</ref> May 2017 ni, International Committee of Red Cross nim daa ti lahibali wuhi ni tiri ka nyɛri daa nyɛla din di niribi 115 nyevili ka che niribi 8,500 soŋ barigu ni. <ref>{{Cite web|date=2017-05-14|title=Houthis declares state of emergency in Sanaa over cholera outbreak|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2017/05/14/115-dead-as-Yemen-cholera-outbreak-spreads|access-date=2022-12-15|website=Al Arabiya English|language=en}}</ref>Yuuni 2017 bahigu, tobu daa lan nyɛla din lu Houthis ni tingban zuɣulani Saleh bini daa di so nyɛvili ninvuɣ'kpɛma sunsuni. Silimin goli Μay 2022 ni, yuma ayobu ni, tuuli matuuka yiɣirigu daa nyɛla din kpiɣi napoŋ Sanaa International Airport ni din daa be UN- brokered dabisa pihoyobu nangbanyini tali Houthi nima mini tiŋduya gomnanti.<ref>{{Cite web|date=2022-05-16|title=First commercial flight in six years leaves Yemen's Sanaa amid fragile truce|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20220516-first-commercial-flight-in-years-takes-off-from-yemen-s-sanaa-amid-fragile-truce|access-date=2022-12-15|website=France 24|language=en}}</ref> == Joografi ni Climate == === Tiŋ maa biɛhigu === Sanaa bɛla Haql Saana, din nyɛ kamani 2,200m dubu gari kuligi dini. Lala luɣili maa nyɛla 50-60km waɣilim nudirigu zangbaagi nuzaa ni 25km wulinluhili zaŋ chaŋ wulinpuhil, ka be Sanaa nuzaa zuɣu ka lee ti nyɛ zaɣi moɣu ayi kpa nudirigu polo. Wulinpuhili zanchaŋ wulinluhili Sanaa plain nyɛla zoya ni gili shɛli, ka vinvama sheeri di zuɣu na. Di nuzaa zuɣu nyɛla din du bɛla zaŋ kpari Arhab, dini mi shɛli al- Khashab taarihi ni. Sanaa plain maa nyɛla din kom zori kpɛri Wadi al-Kharid, din zori nuzaazuɣu, hali zan chaŋ nuzaa wulinpuhili, n kpa al-Jawf din nyɛ kosoli zaɣi karili ka Yemen koma zori kpɛri dini. Plain maa nudirigu zuɣu bɛla al-Kharid mini Wadu Siham sunsuni ka di kom zori kuni Yemeni Tihama.<ref name=":4">{{Cite book|last=Wilson|first=Robert T. O.|url=https://books.google.com/books?id=SnMrAAAAMAAJ&newbks=0|title=Gazetteer of Historical North-West Yemen in the Islamic Period to 1650|date=1989|publisher=G. Olms|isbn=978-3-487-09195-2|language=en}}</ref> Sanaa maŋmaŋ bɛla plain maa moɣisilinli shee Jabal Nuqum mini Jabal an- Nabi sunsuni. Jabal an- Nabi zuɣusaa nyɛla 25km Sanaa wulin luhili zuɣu.<ref name=":4" />Di biɛhigu shee ŋo zuɣu, tiŋ maa bɛla zoya sunsuni di wulinpuhili ni wulinluhili zuɣu, tiŋ maa yɛligibu dolila di nuzaa-nudirigu zuɣu.<ref>{{Cite journal|last=Bank|first=World|date=2009-10-05|title=Sana'a : A City Development Strategy|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/17679|language=en-US}}</ref> Jabal Nuqum dula kamani 500 metres gari Sanaa.<ref name=":4" /> 10th century sasabira al-Hamdani, zoli maa daa nyɛla luɣi shɛli dini gbiri iron, di bahi bahindi di ku too lahi dolisi li zuŋo; o daa lahi boli onyx bali shɛli din yina Nuqum.<ref name=":4" />Muhammad ibn Zakariya al-Razi daa buɣisi moɣili din be Nuqum; lala moɣili ŋo nyɛla dini bi mi shɛli shee.<ref name=":4" /> Lala moɣili ŋo daa biɛnimi ni di yihiri kom din yina zoli maa wulinpuhili shee ka gu ka taɣi kokpɛli Sanaa. Ko kpɛli ŋo nyɛla din daa niŋ 692(73 AH), poi ka di daa naan yi gbi moɣili maa, di buɣisiya ni lala kokpɛliŋo daa saɣim Sanaa yiya.Di bahi bahindi di ni miri tiŋ maa,Jabal Nuqum daa bi nyɛ binshɛli dini nyara hali ni yuuni 1607 ( 1016 AH) saha shɛli dini daa ti me bini dini yɛn lihiri luɣi shɛli ka lahi che ka bi baŋ bi dimbi yi ti miriti ba. Sanaa plain maa mali tingbani barina dini boli shɛli volcano ŋmahima ka mali volcano cones ni lava ni niŋ yaɣi shɛŋa. Lala luɣili ŋo shɛli bɛla nuzaa zuɣu, palli din chɛni Qa al-Bawn plain shɛli din do nuzaa zuɣu ka be Amran ni Raydah shee. ==== Mɛbu Mɛbu ==== Sanaa tiŋ kurili nyɛla dini mi shɛli di yi waɣila zuɣu ka di nyɛ dini zaŋ kuɣa ni blooku shɛŋa di ni niŋ buɣim kuhi mɛra ka di ni too paagi jiramisa dibaa anii waɣilim. Di duunoya ni takoriti nyɛla dini zaŋ plaster yoobu n niŋ shɛli ka di vɛla. Tuuli maa ha di daa nyɛla dini gbibi ba yili daŋ niriba, ka duu pala daa nyɛ dini mɛri shɛli di yi ti niŋ ka bihi kpiɣi paɣaba ka pili zuliya nambu. Gbinni maa daa nyɛla dini mali bin bira soŋdi shɛli ni ka lahi mali binkobiri niŋdi dini. Pumpoŋo bi bi lahi mali binkobiri bee bin bila ŋo niŋdi dini, din zuɣu ban su yiya ŋo nyɛla ban zaŋli yoogi shitori ( ŋo maa nyɛla din tahiri gadama na yili yidaa nima min ban lihiri mɛbu mɛbu tingbani maa ni, dama di nyɛla binshɛli zaligu ni bi saɣ'ti). <ref name=":3" />Duu din be zuɣu saa maa dini boli shɛli mafraj nyɛla dini deeri saamba du shɛli ni ka lahi nyɛ du shɛli ni di ni ʒiina di yi ti niŋ ka bit yɛn nyu qat.<ref name=":1" /> Yi waɣila nyɛla dini na kuli mɛri shɛli Sanaa, ka di nyɛla saha ŋo mɛbu nɛma ka di mali niŋdili; dini n nyɛ conret blookunima din viɛla. <ref name=":3" />Lala yi waɣila ŋo maa nyɛla din be district pala ni tiŋ kurili maa ni.<ref name=":5" /> Yi pala shɛli dini mɛ Sanaa nyɛla dini zaŋ pumpoŋo na mɛbu mɛbu soya niŋ shɛli. Din zoogi di puni nyɛ "new villas" din nyɛ dini mɛ gariche nima gilu shɛli ka di too zoogi ka di be tiŋ maa nudirigu ni di wulinluhilipolo. Mɛbu mɛbu din lahi pahi n nyɛ zaɣi bihi " Egypt- yiya ni be shɛm". Lala yiya ŋo nyɛla din zoogi ka di be tiŋ maa nuzaa ni di wulinpuhili zuɣu Sanaa tingbani ni.<ref name=":5" /> ===== Tiŋ maa buɣisibu ===== Sanaa nyɛla dini pirigi shɛli buyi zuɣu dini n nyɛ Old City Dustrict ( al- Qadeemah) ni New city ( al- Jadid). Old City district maa nyɛla din pora ka mali tiŋ maa saha kura nɛma tiɛri ka bi biɛhigu n nyɛ saha kurili ha biɛhigu ka Al- Jadid nyɛla foŋ ni ka mali saha ŋo na mɛbi mɛbu. Tiŋ maa foŋ pala daa nyɛla dini lɛbigi shɛli yuuni 1960 ni hali zan chana dini daa piigi Sanaa ni di ni n nyɛ tiŋzuɣu. Saha bihi din gari Sanaa nyɛla din zoogi n leegi foŋ karili din mali binyɛra pam, ka foŋ bihi pam din biɛni nyɛ dini niŋdi daabiligu pam shɛli.Di lɛbigimsim maa nyɛla tiŋ maa fukumsinima ni bi kpiɣi di soya. Di pam daa nyɛla din pili n yi tinkpansi kana. Palo liɣiri pahibu nyɛla binshɛli din gba che ka niribi pam yi tiŋ maa ni ka zaŋ bi daabiligu yi. Souks nyɛla binshɛli din mali anfaani pam tinsi maa lɛbigibu ni.<ref name=":5" /> ====== Foŋdi foŋdi ====== [[Lahabali_kɔligu:Bab_Al_Yemen_Sanaa_Yemen.jpg|thumb|The 1,000-year-old [[Bab al-Yaman|Bab Al-Yemen]] (Gate of The Yemen) at the centre of the old town]] [[Lahabali_kɔligu:Old_Sanaa,_Yemen_(10035455156).jpg|thumb|Evening in the Old City]] [[Lahabali_kɔligu:Old_City_Market,_Sanaa_(10035332343).jpg|thumb|Market in the Old City]] [[Lahabali_kɔligu:Vegetable_Garden_in_Old_Sana'a_(2286045031).jpg|thumb|Vegetable garden in the old city]] Sanaa tiŋ kurili<ref name=":6" /> (Arabic: مَدِيْنَة صَنْعَاء ٱلْقَدِيْمَة, <small>romanized:</small> ''Madīnat Ṣanʿāʾ Al-Qadīmah'') UNESCO nim ni boli shɛli World Heritage Site. Tiŋ kuriili maa nyɛla niribi ni daa be shɛli n gari yuma 2,500 ka mali mɛbu mɛbu din kuli za dede pam. Mɛbu shɛli din yuugi gari mɛbu zaa Sanaa tingbani ni n nyɛ Ghumdam Nayili.Tiŋ maa daa nyɛla UNESCO nim niboli shɛli World Heritage Site yuuni 1986. Kpaŋ maŋ nyɛla dini niŋ dishɛli din yɛn che la tiŋ maa mɛbu kura maa be viɛnyɛla di puuni shɛŋa n nyɛ Samsarh ni Great Mosque of Danaa din gari yuma 1,400 zuɣu. Di nyɛla saha kurili uaɣori gooni din dubu paagu 9-16 meters, tiŋkurili maa mali gari jiŋa kobiga, shinshɛri pinaayi ni yiya 6,500. Di pam nyɛla din chaŋ ti ŋmani saha kurili skyscrapers, la nyɛ din waɣi pam ka di zaŋ bin pati pilli. Di daa nyɛla dini zaŋ frame nima, glass nima din bombom n pahi li viɛlim. British sadabira ŋun yuli nyɛ Jonathan Raban daa nyɛlaŋun kpuɣi napoŋ chaŋ tiŋ maa ni yuuni 1970 ka daa buɣisi tiŋ maa ka di mɛbu mɛbu ni di zaashe chaŋ ti ŋmani labyrinth ka da lahi yɛli ni tiŋ maa kotomsi daa ŋmanila niri ni yi kpiɣi buku ka anfoonima kuli pali dini la. A yi yi tiŋ maa pala zuɣu, di daa kuli malila sabbu din miri taba ni bombu na. Luɣi shɛli din daa zoogi ka di gbaari niribi hanlali pujni yini, Sq al Milh ( yalim daa) luɣi shɛli niri ni daa naan to da paanu, yalim, gumdu, loɣu, siliba nima, binyoma ni din pahi. 7th century Jãmi' al Kabīr ( jiŋ karili) nyɛla duniya yaangi zuɣu jiŋa din yuugi puuni zaɣ'yini. Bab al- Yaman ( Yemen duunoli) nyɛla tiŋ maa kpɛbu shee din gari yuun tuhili. Tiŋ maa daabilgu ni zoogi ka di niŋdi shɛli nyɛla Al Madina, shɛli polo lɛbigimsim ni kuli cheniviɛnyɛla.Din pahi hotel kara dibaata zuɣu n daa nyɛ shitori ni bindirigu dibu shee. Tiŋ maa lahi malila paaki dibaata ni tingban zuɣulana yiŋa. Yemen National Museum gba nyɛla din be dini. Tiŋ kurili maa daa nyɛla din mali quateersinima, din daa be luɣi shɛli jiŋli ni be, shinshɛɣu ni bindira puu. Bina din yiiri salinima sani daa nyɛla dini bahiri shɛli doli chutes. Zoya maa pohim maa zuɣu, di daa nyɛla din kuuri yom ka bi daa zaŋdili leeri buɣim tiri shinshɛri maa. Amaa bindira garichenima maa daa nyɛla dini zaŋdi ko shɛli dini paɣi puhi jiŋli yoɣira.<ref name=":5" /> === Al-Tahrir === Al- Tahrir daa nyɛla dini me shɛli ka di nyɛ foŋ palli ni daabilgu shee n zaŋ ti Sanaa yuuni 1960 saha.Di na nyɛla foŋ gahindili zaŋ titiŋ maa amaa daabiligu nyɛla din siɣi tiŋ pam. 21st century saha lɛbigimsim daa nyɛla dini bori ni di nyɛ dɛma dɛma tiŋzuɣu.<ref name=":5" /> ==== Bi'r Al- Azab ==== Di nyɛla Ottoman ni Jewish tiŋ kurili din be Sanaa tiŋ kurili<ref name=":5" /> maa wulinluhili zuɣu, Bi'r al-Azab daa nyɛla dini tuu boli shɛli taarihi kundunima ni yuuni 1627 ( 1036 AH), Ghayat al- amanni din daa nyɛ Yahya ibm al- Husayn ni sabi shɛli. Di ni daa niŋ ka di pahi Sanaa zuɣu maa, Bi'r al-Azab daa nyɛla foŋdi zaɣiyini dini daa miri cho di lɛbigimsim yuuni 1970 ni. Pumpoŋo di pa nyɛla luɣi shɛli niribi ni be, ka tuma du zuɣuri gba be, Prime Minnister wofici ni o zuɣulan pahi gba tuma duri nyɛla din be kpe.<ref name=":4" /> ===== Din pahi ===== Foŋ shɛli din be pali kara diba ayi tiŋ maa ni (Ring road ni Sittin ) sunsuni nyɛla din kuli daha, ka niribi nyɛ ban galisi tiŋ maa ni pam ka lahi kuli be nimmohi ni saha kam. Lala foŋdi ŋo nyɛla pali kara ni dili shɛli kamani al- Zubayr ni Abd- al Mughni Pala, ka lora kuli nyɛ ban dolli. District shɛŋa din mali dariza pam lala findi ŋo ni n nyɛ al- Hasabah din be nuzaa zuɣu ni Shumayla din be nudirigu zuɣu. Al- Hasaba daa nyɛla tinkpaŋ din walihi Sasabiribi Al- Hamdani ni Al- Razu ni daa buɣisili shɛm, amaa din daa ti yɛn paagi 1980 ni di daa leela fiŋ din be Sanaa.<ref name=":5" /> Foŋ shɛŋa din daa be Haddah Palli nudiriguwulinluhili zuɣu daa nyɛla din mali kom ka tingbani maa kuli lahi nyɛ kasi. Niribi pam daa nyɛla ban yi Aden labi lala foŋdi ŋo ni Yemeni nim ni daa niŋ nangban yini yuuni 1990. Yuuni 1990 hali na ni zuŋo, tiŋ maa nyɛla dini kuli mɛri yiwaɣila ka di soŋsiri tiŋ maa lɛbigimsim.<ref name=":4" /> ====== Administration ====== Yuuni 1983 ni, Sanaa daa nyɛla niribi di kuli zoogi luɣi shɛli, ka bi daa zaŋ tiŋ maa leegi di toli governorate din yuli daa nyɛ Amanat al- Asimah. <ref name=":11" />Lala governorate daa lahi nyɛla dini pirigi shɛli districts dibaa awoi yuuni 2001, tingbani zuɣulana Decree No. 2; district din pahi pia, Bani Al Harith District daa nyɛla dini zaŋ shɛli pahi lala yuuni maa.<ref name=":11" /> Amaa Amanat al- Asimah Governorate fukumsi ni di pubu daa bi neegi ti salo.<ref name=":11" />Lala saha ŋo hali ni zuŋo Sanaa daa malila district niim ŋo * Old City District * Al Wahdah District * As Sabain District * Assafi'yah District * At Tahrir District * Ath'thaorah District * Az'zal District * Bani Al Harith District * Ma'ain District * Shu'aub District == Daabiligu == [[Lahabali_kɔligu:Market_Stall,_Sanaa_(10035122126).jpg|thumb|Market stall in Sanaa]] Taarihi ni, Sanaa daa mali luɣi shɛli dini gbiri tingbani .Zoya din be Sanaa daa nyɛla dini gbiri shɛli yihiri onyx, chalcedony ni cornelian. <ref>{{Cite web|title=Arabia.|url=https://www.loc.gov/item/a22000920/|access-date=2022-12-15|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref>Di daa mila tiŋ maa di kuriti tuma zuɣu, British ni buɣisi shɛli " ni di mali yuli" 20th century ni,ka yuli maa daa lee sheegi. <ref>{{Cite web|title=Arabia.|url=https://www.loc.gov/item/a22000920/|access-date=2022-12-15|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref>Yuuni 1920 Sanaa daa nyɛla British ni buɣisi shɛli "ni di mali binwola ni kosuŋ".<ref>{{Cite web|title=Arabia.|url=https://www.loc.gov/item/a22000920/|access-date=2022-12-15|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> Dini daa nyɛ Yemen tiŋzuɣu maa, tuma kobigu puuni vaabu pihinahi nyɛla gomanti tuma. <ref name=":7">{{Cite journal|last=Bank|first=World|date=2009-10-05|title=Sana'a : A City Development Strategy|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/17679|language=en-US}}</ref>Tiŋ maa lahi nyɛla Yemen daabiligu gahindili shee.<ref name=":7" />M-pahi,kamani tinsi din zoora, Sanaa mali jɛngama zuɣu tuma din nyɛ kamani kobigi puuni vaabu pihitanaayi yuuni 2002 ni.<ref name=":7" /> Yuuni 2004 ni kobigi puuni vaabu 58.9% binyɛra din be tiŋmaa zaa ni, ni 31.3% tuma din be Sanaa bela daabiligu yaɣili. Binyɛra malibu n pahi ata zuɣu. Sanaa lahi mali saambidugbɛra ni bindira dandi shee gari tiŋmaa ni luɣili kam.<ref name=":7" /> Tuma 62% din be Sanaa tumdimi tiri ban ka gomnanti yaɣili, ban su bi maŋ maŋ ta, ka zaŋ gomnanti tuma din kpiɣiri 31%. Waqfs tiŋduya kampani nima, ni tuma din pahi n kuli pa banbala maa zuɣu ka di shɛli bi kpiɣiri yaɣiri 2%. Sanaa daabiligu nyɛla din galisi di yi niŋ ka di zaŋli ŋmahindi niribi ban be tiŋmaa ni: yuuni 2004 ni, di daa nyɛla yiŋ zaŋti yemennima 9% amaa ka nyɛ 16% zaŋ ti tiŋ maa daabiligu ni 22% zaŋti tumanima. Sanaa kohimma nyɛla din pora, kamani din ni too kpiɣi niribi 3.88 tuma; amaa ka lee gari Yemen zaa dini din nyɛ 2.87 ka Aden ko dini n-galisi dini n-nyɛ 6.88 niriba. Yuuni 1992 ni 2006 sunsuuni, 39% tuma din be Yemen daa nyɛla shɛli din be Sanaa, nti pahi 33% kohimma pala. <ref name=":7" />Ayi lihi tuma bobu, Sanaa mali tuma gari tiŋ kam din be Yemen buta zuɣu ni.<ref name=":7" /> === Fakari === Di bahi bahindi sanaa daa nyɛ tiŋ din biiri maa zaa yoli, ka daabiligu chɛni viɛnyɛla ka tuma be tiŋ maa ni gari tiŋ kam Yemen, di lahi mali fakari gari tiŋ kam tiŋ maa ni. Di nyɛla yiŋ zaŋti niribi 6.5% fakari ni mali shɛba tiŋ maa ni ka lahi nyɛ yiŋ ti niribi 23% fakari nim ban be foŋ ni. Kamani niribi 15% nyɛla ban be tingbani maa fakari gbinni yuuni 2007 ni. Niribi pam lahi biɛni ka du n gari fakari line maa amaa ka fara na kuli nyɛ dini mali ba.Tuma kalinsi lahi nyɛla yɛli muɣisirili zaɣ'yini , vihigu wuhiya ni niribi ban paagi 25% nyɛla ban ka tuma tiŋ maani . Liɣiri nyɛbi garitaba lahi nyɛla din pahiri : din gbaagi 1998 hali ni 2005, Gini coefficient zaŋti Sanaa daa nyɛla din pahi 37% hali ti paagi 44%. Ka di nyɛ 21% zaa ka di pahi, lala pahibu ŋo nyɛla pahiri shɛli din naʒin niŋ tiŋ maa zaa. ==== Daabihi Yɛli muɣisira ==== Yuuni 2005, Mitsubishi Research Institute ni daa pu Yɛmeni daabilgu 488 Sanaa dina daa nyɛla dinnyɛ 175 di puuni. <ref name=":7" />Bi daa nyɛla ban yɛli yɛlimuɣisira din ŋmani taba bi daabiligu niŋbu ni tiŋ maa ni.<ref name=":7" />Farigu dibu daa nyɛla din nyɛ yɛlu muɣisiri gahindili zaŋchaŋ bi daabilm mini gomnanti yɛltoɣa. <ref name=":7" />Daabilgu shɛŋa daa nyɛla ban too zaŋdi bi milinsi ka bi yori farigu ka ŋo lo ŋo zaŋ daabiligu shɛŋa din kpalim niŋ miɣisiɣu ni dama bani n kuli yɛn yo farigu maa. <ref name=":7" /><ref name=":7" />Yuubi di yi ti niŋ ka nɛma yi tiŋ duya paana daa nyɛla din siɣisiri daablim dama shɛba daa too lahi yorilaɣi para tiri ban yɛn yihi nɛma maaa din kuli yɛn niŋ ka nɛma maa yihi yom.<ref name=":7" /> Laɣiri yɛltoɣa gba nyɛla din kuli paari daabihi pam ban be Sanaa: dama banki sama.nyɛla din du zuɣusaa., ka ban tiri laɣipaŋda nyɛ ban bori ni bi zaŋ bin kara zali di zaani la lala ŋo nyɛbu too to.<ref name=":7" /> Mɛbu mɛbu yɛltoɣa gba nyɛla yɛli muɣisirili zaɣ'yini, ŋmahinli dini niŋ ka niɣilim buɣim yɛla to maa, daabiligu nim pam nyɛla ban bori bi toli nɛma din yɛn tiba niɣilim buɣim ka bi niŋ bi daabilim.<ref name=":7" /> ===== Energy ===== Poi ni tobu maa, Yɛmen niɣilim buɣim daa nyɛla dini nyɛri shɛlu Ma'rib gas- fired pawa plant, din daa du pohim zuɣu yuuni 2009 ka daa tiri 27 halini40% tiŋ maa niɣilim buɣim saha shɛli dini daa be tuma ni. <ref name=":11" />( poi ka lala ŋo daa niŋ, niɣilim buɣim daa nyɛla din yi diesel pawa plants din be Sanaa). <ref name=":11" /> Ma'rib plant nyɛla din gbuni kpalanzuya ni Bani Hushaysh teesa bila pawa line shɛli din yaa nyɛ 400kV, ni Bani Hushaysh teesa gba tuɣi teesa shɛŋa din be Hizyaz. <ref name=":11" />Amaa Ma'rib Sanaa pawa soli maa daa nyɛla niribi ni tuhiri pam, 54 ka bi daa tuhili pawa line maa zuɣu din gbaabi yuuni 2010 ni 2013. <ref name=":11" />Ma'rib plant maa daa nyɛla din che tuma yuuni 2015 ni. <ref name=":11" />Dhaban ni Hizyaz teesa nima maa daa nyɛla luɣi shɛli din gba tiri buɣim ka.daa lahi nyɛ din tiri Ma'rib plant.<ref name=":11" /> Dhahban teesa.n nyɛ teesa kpani Sanaa; ka.be 10km nuzaawulinluhili tiŋ maani, di daa na mali la 20MW yaa ka laɣim nyɛ 50MV.<ref name=":11" />Hizyaz teesa daa nyɛla din mali pawa plantnima ata tuuli dini din yaa daa.nyɛ 30MW.daa nyɛla dini naa shɛli yuuni 2002.<ref name=":11" />Din pahi daa nyɛla 60MW ka bi daa zaŋlu pahi yuuni 2004 ka yuuni 2007 din pahi ata maa daa nyɛla dini zaŋ shɛli pahi ka di yaa nyɛ 30MW.<ref name=":11" /> Dini daa kuli niŋ ka prewar.pam Sanaa daa nyɛla dini zaŋ shɛli gohi niɣilim buɣim maa, n ti pahi tiŋ maa 35 luɣi shɛŋa niribini be niɣilim buɣim gbaabu daa bi za viɛnyɛla. <ref name=":11" />Laati daa nyɛla dini kuli kpihiri shɛli ka vihigu din niŋ yuuni 2011 daa wuhi ni niɣilim buɣim daa nyɛla din biɛni hour yini biɛɣu kam.<ref name=":11" /> Tobu maa daa nyɛla din dahimbuɣim yaɣili maa Yemen ni, ka.diliri nyɛ dini daa kuli liriti tiŋ maa, laɣiri kalinsi din yɛn gbibili viɛnyɛla ni kpam dii bi saɣi. <ref name=":11" />Di daa ti yɛn paagi yuuni 2018, 43%Sanaa buɣim nɛma daa nyɛla din kuli saɣim zaa ka 38% din kpalim gba saɣim bɛla; din pahi 81% daa bi tumda.<ref name=":11" /> Lala ŋo zuɣu salo pawa tibu Sanaa daa nyɛla din kuli lahi kani: dabisili puuni 50MW buɣim ka tiŋ maa daa bora amaa bi daa nyɛrila 40MW. <ref name=":11" />Salo buɣim tibu nyɛla binshɛli Hizyaz teesa ni pa niŋdi shɛli di toli amaa ka di yaa nyɛ din boogi chaŋ 7MW. <ref name=":11" />Salo niɣilim buɣim tibu kuli gbaarila 2% niribi salo maa zaa ni, saha pam foŋ shɛŋa dinkoɣi koɣi niɣilim buɣum nyɛla din mali liɣiri pam.<ref name=":11" /> Jengama zuɣu nima ban mali bi toli generatanima gba kohiri niɣilim buɣum tiri niriba , ka too nyɛri niribi kobigu puuni vaabu 2.8% ka di liɣiri maa kuli nyɛ kamani gomnanti niɣilim buɣim liɣiri.<ref name=":11" />Niɣilim buɣim pam din be.Sanaa nyɛla din yi jengama zuɣu nim ŋo sani ban mali sola panelnima bee diesel generatanima, ka di daa lihiri niribi kobigu puuni vaabu bu pihita. <ref name=":11" />Sola buɣim maa nyɛla din daa nyɛ yuli pam Yemen yuuni 2015 ni, ka yuuni 2016 ni ka di daa leegi binshɛli din tiri niɣilim buɣim pam tiŋ maani.<ref name=":11" /> Kpam liɣiri ni diesel liɣiri nyɛla din pahi pam tum tobumaa ni pili ; pumpoŋo di liɣiri nyɛla 150% gari dini daa nyɛ sham yuuni 2017 ni. Kpakparishɛli din daa yoli niŋSanaa daa nyɛla din niŋ September 2019 ka daa che ka kpam dabu shee muɣi.<ref name=":11" /> == Baŋsim bobu/bohimbu == ISanaa nyɛla luɣi shɛli baŋsim ni be Yemeni tinsi ni ka mali gari tiŋmuni maa zaa.<ref name=":21">{{Cite journal|last=Bank|first=World|date=2009-10-05|title=Sana'a : A City Development Strategy|url=http://hdl.handle.net/10986/17679|language=en-US}}</ref> Jengama zuɣu baŋsim soya nyɛla niribi ban be tiŋ maa ni ni bori shɛli pam, amaa di nyɛbu shee di bi viɛli ti paagi din be tiŋshɛŋa ni.<ref name=":21" /> Sanaa district nim maa malila bi dintoli baŋsim bobu shee ka.gomnanti karinzona galisi di zaɣiyini pam ni.<ref name=":22">{{Cite web|title=Yemen war leaves harsh impact on education - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East|url=https://www.al-monitor.com/originals/2018/09/yemen-war-children-schools-education.html|access-date=2022-12-16|website=www.al-monitor.com|language=en}}</ref> Tobu shɛli dini daa tuhi Yɛmen maa daa nyɛla din dam baŋsim bobu Sanaa. <ref name=":22" />Poi ka gomnanti maa daa kpiɣi national bank maa Sanaa n tahi Aden yuuni 2016 ni di daa nyɛla din che gomnanti tum tumdibi yobu Houthi ni daa deegi tiŋ shɛŋa. <ref name=":22" />Karimbanima pam daa nyɛla ban che.wuhibu, lala ŋo zuɣu bi daa zaŋla niribi zali karimbanima ŋo zaani ka lala niribi ŋo daa lee ka karimbatali baŋsim.<ref name=":22" /> Sanaa University daa nyɛla dini me shɛli yuuni1970 ka di niya nyɛ di ni soŋsi niribi ban be Yemen ka bi tum karimbatali tuma.<ref name=":23">{{Cite book|last=Johnson|first=J. K.|url=https://books.google.com/books?id=PW9YAAAAYAAJ&newbks=0|title=The Admission and Academic Placement of Students from Bahrain, Oman, Qatar, United Arab Emirates, Yemen Arab Republic: A Workshop Report, October-November 1983|date=1984|publisher=National Association for Foreign Student Affairs|language=en}}</ref>Di daa ti yɛn paagi yuuni 1984, di ko n daa nyɛla karinzoŋ karili din be Yemen. <ref name=":23" />Lala saha ŋo di kpiɣibu daa dumi chaŋ 68 karimbihi yuuni 1970 ni 71, n chaŋ 9,700 yuuni 1983 zaŋ chaŋ 1984.<ref name=":23" /> Di tuuli yuma ni, Sanaa University daa nyɛla Kuwait ni gbibi shɛli ka profesanima, administratanima, ni karimbu nɛma nyɛ din yiri Kuwait chani Yemen. <ref name=":23" />Di daa ti yɛn paagi yuuni 1980s profesanima pam daa yi Ain Shams University din be Cairo.<ref name=":23" /> Lala saha ŋo, kobigi puuni vaabu pia karimbihi daa nyɛla bipuɣinsi.<ref name=":23" />Karinzoŋ maa yuuni daa malila semester dibaa ayi ka semesta kam nyɛ bakoi pishiayika. <ref name=":23" />Ka bakoi anii vuhibu saha. 1984 saha, karim wuhibu daa nyɛla laribu ni kariŋzoŋ yaɣa maa zaa gbaa yihi tabiibi yaɣili, luɣi shɛli dini daa wuhiri karimbihi siliminsili ni. <ref name=":23" />Yaɣa din be Engineering ni Medical Sciences daa gbaaya ni di wuhiri karimbihi siliminsili ni.<ref name=":23" /> Yuuni 1984, karim bipala ban daa nyɛ niribi anu Sanaa University ni zaɣ'yini daa nyɛla ban karim siɣisi yuma anahi.<ref name=":23" /> == Alaafee == Di daa ti yɛn paagi October yuuni 2016 ni, alaafeei bobu shee kalinli daa nyɛla 88 Sanaa metro foŋ ni.<ref name=":11" /> Ŋo lo ŋo daa nyɛla tuuli niribi lihibu shee dibaa anu ( ka lihiri niribi 1,000-5,0000 yini kam) 56 alaafeei centres ni ashibiti nima 19. <ref name=":11" />Lala ashibiti nima ŋo mali goriti kamani 6.9 niribi 10, 000 kam zuɣu, din gari tiŋ muni maa zaa average din nyɛ 6.2 amaa ka gba lee be gbinii gari dini simsi nidi mali shɛm dini nyɛ goiriti 10.<ref name=":11" /> Di daa ti yɛn paagi yuuni 2016 ambulancinima daa nyɛla 25. Di daa ti yɛn paagi yuuni 2019, alaafeei tuma duri din kalinli nyɛ 77 n be Sanaa daa nyɛla Health Cluster partners ni soŋdi shɛli , soŋ sim maa n daa nyɛ barinima lihibu, tima tibu, kpam ni kom soŋsim ni tumtumdibi baŋsim lɛbu.<ref name=":11" /> Alaafee tuma duri daa nyɛla ban lahi lihiri niribi ban be.tinsi din koɣi sanaa. <ref name=":11" />Di nyɛla Yemen tinsi ayi puuni zaɣyini shɛli dini lihiri barinima pam. <ref name=":11" />Tiŋmuni maa ʒim vobu shee dibaa ayobu yini bɛla Sanaa As- Sabeen Maternal Hospital. <ref name=":11" />Din pahi, ban tiri alaafeeu yemen ni, din jɛndi zuɣu lɛbili daa nyɛla din be Sanaa yuuni 2016.<ref name=":11" /> Zaba zaba din be Sanaa daa nyɛla din dam alaafee bomma shee. <ref name=":11" />Yuuni 2018 ni saɣimbu nim maa zaa samili daa yisila 191 million ni US$233 million sunsuni. <ref name=":11" />Yuuni 2016 saha, alaafeei tumtumdibi 20 kam daa nyɛla ban yɛn lihiri niri 10,000, lala ŋo daa nyɛla din boogu chaŋ 14 yuuni 2018 ni, din kuli do gbinni garu World Health Organization nim ni saɣiti shɛli dini n nyɛ alaafeei tumtumdibi 22 zaŋti niribi 10,000. <ref name=":11" />Tima nyɛla din ka Sanaa ka Cancer doriti din kalinli paagi 57 ni yaan nina doriti 8 tima kani. <ref name=":11" />Ti shɛŋa din bɛni nyɛla din liɣiri kuli dara. Silimin gili 27, April 2018, As-Sabeen Maternal Hospital daa nyɛla zuɣusaa tobu nɛma ni gbaagi shɛli ka di daa che tuma.<ref name=":11" /> Yuuni 2020, lahibali daa kani wuhiri ashibiti maa zaa ni pa nyɛ shɛli.<ref name=":11" /> Din pahi, dini daa kpari Sanaa International Airport silimin goli August 2016 ni daa nyɛla din che ka Yemenima ku too go n chaŋ tiŋ duya ti deegi alaafee soya din ka tiŋ maa ni.<ref name=":11" /> Poi ka di daa naan yi kpari, niribi ban kalinli paagu 7,000 yemenima daa gori chani ti bori alaafee tiri suhu, yaan nina, sabili, ʒim doriti ni cancer doriti.<ref name=":11" /> Sanaa daa lahi nyɛla tiri ka nyɛri doro ni kpe shɛli Yemen tum yuuni 2016, ka Bani al- Harith District daa ti lahibali wuhi ni doriti pam daa nyɛla din niŋ January goli hali ni August goli yuuni 2016. <ref name=":11" />Amanat al- Asimah gobernorate gba daa nyala din paya diyi kana gbankoɣu doriti kalinli Yemen yuuni 2019, ka be.Saada Governorate nyaaŋa.<ref name=":11" /> === Corona Virus === Silimin goli May 2020, dini daa niŋ ka coronavirus kuli gili luɣili kam maa, Houthi fulumsinima daa nyɛla ban kpari dahi pam ka lahi kpari pala disttrict pii ni di ni daa niŋ ka doro maa kalinli daa du zuɣusaa.<ref name=":20">{{Cite web|date=2021-04-20|title=Coronavirus spreads in Yemen with health system in shambles|url=https://apnews.com/article/virus-outbreak-united-nations-yemen-ap-top-news-the-vulnerable-d90f7e476595082159fed0a941ef0d48|access-date=2022-12-16|website=AP NEWS|language=en}}</ref> Lala saha maa yaha, bi daa lahi nyɛla bam kuli soɣiri lajibali din wuhiri doro maa ni daa gili tiŋ maani sham, ka daa lahi zaɣisi ni bi wuhi ninvuɣ'shɛba doro maa ni daa gbaagi, ka lahi nyɛ ban daa kuli niŋ alaafeei tumtumdiba, lahibali sabiriba ni daŋ fukumsi din kuli yɛn che ka bi bi yaagi bi noli zaŋkpa doro maa polo. <ref name=":20" />Ninvuɣ'yino daa ti yɛliya ya, ni di yi ti niŋ ka bi zahim so ka doro maa ka o ningbina ni bi malila di gbaŋ maa tiriba ka lee kuli soɣiri din kpalim. <ref name=":20" />Di daa ti yɛn paagi Silimin goli May yuuni 2020, ashibti gaŋ shɛli dim daa kuli be Sanaa ka nyɛ din mali nɛma din ni too tibi coronavirus n daa nyɛ Kuwait University Hospital.<ref name=":20" />Barinima daa kuli nyɛla ban kpe ashibiti ŋo ni pam silim goli May tuuli bakoi, alaafeei tumtumdibi maa daa nyɛla ban kuli dihitabili ni lala niribi ŋo nyɛla coronavirus ni gbaagi shɛba; Houthi fukumsinima daa nyɛla ban kuli bi yihiri shɛhira gbana maa naa, amaa gbaŋ shɛŋa daa ti yina silimin goli May 4 2020, ka daa wuhi shɛhira gbana ata din wuhi ni lala niribi ŋo daa nyɛla doro ŋo ni mali shɛba ka di daa kuli nyɛ dini bahiri shɛli pohim zuɣu.<ref name=":20" /> == Kali == [[Lahabali_kɔligu:House_Interior,_Sanaa_(10720986825).jpg|thumb|A [[Majlis#Residential|majlis]] (sitting room) in Sanaa, 2013]] [[Lahabali_kɔligu:Store_Models,_Sanaa_(10035280434).jpg|thumb|Store models showing traditional Sanʽani women's clothes]] [[Lahabali_kɔligu:Art_Gallery,_Sana'a,_Yemen_(15335689380).jpg|left|thumb|Art gallery in Sanaa]] === [[Yila]] === Sanaadaa nyɛla dini kuli mi shɛli di yila zuɣu dini daa booni shɛlu al-Ghina [[al-San'ani]]([[Arabic]]: الغناء الصنعاني ''al-ġināʾ aṣ-Ṣanʿānī) bee "song of Sanaa'' dini daa mi shɛli tum 14th century ka [[UNESCO]] nima daa zaŋ [[Intangible Cultural Heritage]] tili yuuni 2003 ni. <ref name=":16">{{Cite web|title=UNESCO - Song of Sana’a|url=https://ich.unesco.org/en/RL/song-of-sanaa-00077|access-date=2022-12-15|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref>Bi yila ŋo da pala din be Sanaa ko, di daa lahi nyɛla din be Yemen foŋ shɛŋa yaha, amaa di nyɛla dini daa kuli zaŋ shɛli ti Sanaa.<ref name=":16" /> Di nyɛla genres bee colors dibaanu zaɣ'yini Yɛmeni yila ni n pahi Yafi'i, Laheji, Adeni ni Hadharami.<ref name=":17">{{Cite book|last=Miller|first=Flagg|url=https://books.google.com/books?id=qEa3rA3tQ-sC|title=The Moral Resonance of Arab Media: Audiocassette Poetry and Culture in Yemen|date=2007|publisher=Harvard CMES|isbn=978-0-932885-32-6|language=en}}</ref> Di nyɛla din pahi bi laɣinsi ni, ka samra nyɛ din pahi bee yuŋ amiliya laɣinguu, ni magyal bee zo nima yi ti laɣim.<ref name=":16" /> Di ni niŋdili shɛm nyɛla, yili yiini ni niribi ayi ban ŋmeri binkumda,yino yɛn ŋmerila qanbus ( Yemeni lute) ka ŋun pahi maa ŋmeri sahn nuhasi, din nyɛ tahi ʒiɛɣu dini zaŋ tu yili yiini nubiho ni, ka zaŋ nubihi anii maa pahi kparisirili ka di kumda.<ref name=":16" /> Yila maa nyɛla dini yiini shɛli laribu ni ka yila nim ŋo nyɛ dini mi shɛli di yɛltoɣa diɛma ni namboɣu yɛltoɣa zuɣu. <ref name=":17" />Yili yiinibi nyɛla ban zaŋdi kukoli viɛla,ka di yili buni, di zaani mi di yi ti niŋ ka binkumda maa yɛn ŋme.<ref name=":16" /> Tuuli yila ŋmabu Yemen, din daa gbaagi yuuni 1983 hali ni 1940s ni Sanaai yila daa nyɛla din nye din galisi gari yila kam Yemeni baan taa too nyaŋdi dari yila casetina ni [[anfooninima]] ( Aden). <ref name=":17" />Di daa ni daa lu, Saani yila daa nyɛla din kuli nyɛ niribi ni daa baŋ shɛli pam ka daa lahi nyɛ yila dabam ni daa kpari shɛli, [[Western]] ni India yila daa nyɛla din pahi nti pahi yila din daa kuli be laribu tingbana ni.<ref name=":17" /> Sanaani piligu baansi daa nyɛla ban yi adiini daŋnima ban daa mali [[arizichi]] pam.<ref name=":17" /> Niribi ni daa kuli mi so n nyɛ Ali Abu Bakr Ba Sharahil, ŋun daa ŋmaagi ti Odeon Records; baansi ban daa kuli lahi biɛni n daa nyɛ Muhammad ni Ibrahim al-Mas, Ahmad Awad al-Jarrash ni Muhammad Abd al Rahman al- Makkawi.<ref name=":17" /> ==== Kpɛrigu ==== Yemen nyɛla din kali kpɛrigu mali arizichi pam.Sanaani, kpɛriti maa pam nyɛla dini niŋdi shɛli Markaz al- Thaqafi,<ref name=":18">Hennessey, Katherine (2014). "Yemeni Society in the Spotlight: Theatre and Film in Yemen Before, During, and After the Arab Spring". In Lackner, Helen (ed.). Why Yemen Matters: A Society in Transition. <nowiki>ISBN 9780863567827</nowiki>. Retrieved 14 February 2021.</ref> dini daa tuu mali shɛli ka di nyɛ du shɛli dini niŋdi laɣingu.<ref name=":19">{{Cite journal|last=Hennessey|first=Katherine|date=2014|title=Drama in Yemen: Behind the Scenes at World Theater Day|url=https://www.jstor.org/stable/24426557|journal=Middle East Report|issue=271|pages=36–39|issn=0899-2851}}</ref>Di malila laati ni binkumda ka mali kpinkpama zaɣi bihi <ref name=":19" />amaa ka polo lee kani ni di zaŋdi kpɛrigu nɛma soŋda. Yaha, di bahi bahindi, liɣiri ni dii kani maa, <ref name=":19" />di nyɛla dini laɣisiri kpɛri kpɛritiba ka bi kpɛriti wuhiri niriba ban kore be dini, di yi ti niŋ ka niri be viɛnyɛla kpɛrigu maani, ka ban lihiri maa daa la ka kpahi nuhi ka lahi nyɛ bankuhiri di yi ti niŋ ka kpɛri kpɛriti tum birigi bee n yɛli binshɛli din tahi gadama na. <ref name=":19" />[[Katherine Hennessey]] daa nyɛla ŋun zaŋ niribi haŋkali kana ka dama.Yemeni paɣiba daa nyɛla ban mini dabba kpɛrita, ka sabira ka lahi directiri kpɛriti (Nargis Abbad nyɛla dini daa mi so pam),ka nyɛ ban zoogi ka bi be ban lihiri kpɛrigu maani ka zaŋdi bi bihi pahiri bi maŋ zuɣu. O daa zaŋ lala ŋo maɣisi tiŋshɛŋa din be laribu kamani Qatar ni Saudi Arabia mali la tuma niɛma pam, amaa ka dii ka kpɛrigu, ka kpɛri kpɛritibi ni banlihiri kpɛrigu daa nyɛla dini waligiri paɣibi nidabba.<ref name=":19" /> Yemeni nim ni daa niŋ nangban yini naagi, yuuni 1990s piligu,gomnanti daa nyɛla ŋun soŋsi national theatre yuuni churi, dini daa zaŋ shɛli ka di min World Theatre Day din luri silimin goli March 27 doli taba.21st century ni, kpɛrikpɛritibi ni ban lihiri ka bi kpɛritimaa daa nyɛ ban zoogi ka bi yina Sanaa. <ref name=":19" />Yuuni 2012 ni, n pahi chuɣu maa zuɣu, kpɛrigu compateesa daa nyɛla Equal Access Yemen ni Future Partners for Development ni soŋsi shɛli, ka kpɛriti laɣinsi dibaata tiŋ maa ni daa nyɛ banbe dini.Di daa mali la chandi buyi, tuuli chandi maa daa nyɛla dini niŋ shɛli governorates dibaa ayobu ni ka chandi a yi maa daa nyɛ dini daa niŋ shɛli Sanaa.<ref name=":18" /> Sanaa kpɛrigu daa nyɛla tobu ni kum ni saɣim shɛli yuuni 2010 ni. Maan pahi, dini daa niŋ ka Houthis daa deegi tiŋmaa sulinsi yuuni 2014 ni bi daa nyɛla banzaŋ zali kpana niŋ paɣaba ni dabba laɣimbu, nɛma yabu ni diɛma tiŋzuɣu maa ni. Silimin goli December 2020, laɣingu zaɣ'yini daa nyɛla ban kpɛri ka di nyɛla ni dibori mi ni di labi duhi tiŋmaa nima suhupiɛlli tobu maa nyaanga ni coronavirus doro la zuɣu.Mohammmed Khaled, n daa lihi ka kpɛrigu maa chaŋ viɛnyɛla, ka niribi pam daa nyɛ ban chaŋ ti lihili,paɣaba, dabba ni bihi daa nyɛla ban chaŋ .<ref>{{Cite web|date=2020-12-29|title=Theatre troupe bring smiles and comic relief to war-weary Yemenis|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20201229-theatre-troupe-bring-smiles-and-comic-relief-to-war-weary-yemenis|access-date=2022-12-16|website=France 24|language=en}}</ref> ===== Diɛma ni yiɣjam ===== Bolli ŋmɛbu n nyɛ diɛma dini kuli zoogi ka bi ŋmɛrili Sanaa. Tiŋ maa nyɛla yiŋ zaŋti Ali Muhesen Stadium, ka lahi nyɛ yiŋ zaŋti Yemen tiŋboli ŋmɛriba ka nyɛ luɣi shɛli dini tooo zoogi ka bi ŋmɛri bollli tiŋ maani. Bolli ŋmɛbu shee maa nyɛla din kpiɣiri niribi kamani 25,000. ====== Binkobiri biɛhigu shee ====== Kamani Ta'izz binkobiri biɛhigu shee, lala binkobiri biɛhigu shee ŋo nyɛla dini daa gbaabi binkobori moɣini kamani Arabian leipard, ka lahi ʒi binkobiri yi tiŋ duya kuna kamani Africa gbiɣima ni gazelles. <ref>{{Cite web|title=เว็บไซต์รวมบทความเกมออนไลน์ ทั้งโทรศัพท์ Mobile PC Tablet - wmenews.com|url=https://www.wmenews.com/|access-date=2022-12-16|website=www.wmenews.com|language=en-US|archive-date=2022-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211104240/https://www.wmenews.com/|url-status=dead}}</ref>Gbiɣima maa daa nyɛla dini tiɛhi ka shɛbi yi tiŋ yuli booni Ethiopia na amaa dini daa kuli niŋ vihigu di daa wuhiya ka bi mini gbiɣima ban be Ethiopia Adis ababa binkobiri biɛhigu shee ŋo wali ka daa lee ŋmani binkobi shɛba dini zaŋ yi Africa wulinpuhili ni nudirigu polo na.<ref>{{Cite journal|last=Bruche|first=Susann|last2=Gusset|first2=Markus|last3=Lippold|first3=Sebastian|last4=Barnett|first4=Ross|last5=Eulenberger|first5=Klaus|last6=Junhold|first6=Jörg|last7=Driscoll|first7=Carlos A.|last8=Hofreiter|first8=Michael|date=2013-04-01|title=A genetically distinct lion (Panthera leo) population from Ethiopia|url=https://doi.org/10.1007/s10344-012-0668-5|journal=European Journal of Wildlife Research|language=en|volume=59|issue=2|pages=215–225|doi=10.1007/s10344-012-0668-5|issn=1439-0574}}</ref> == Lahibali wuligubu ni Gobu gobu == [[Lahabali_kɔligu:Sana'a_(2286828534).jpg|thumb|A few of Sanaa's many dababs]] Transport din be Sanaa daa nyɛla dini piri shɛli doli paɣaba ni dabba ka dabbba kobigu puuni vaabu pininuni yini nya ban kpɛri lora ni din pahi ka paɣaba kobigu puuni vaabu pihinu ni ayobu nyɛ ban too zoogi ka bi kuli chani tiŋa.<ref name=":11">United Nations Human Settlements Programme in Yemen (2020). Sana'a City Profile (PDF). Retrieved 27 February 2021.</ref>Ŋo lo ŋozaa ni niribi ban daa too zoogi ka bi mali bi din toli binbara daa kuli bi galisi tiŋ maa ni ( kobigu puuni vaabu pihita yinika dabba n daa mali bi dintoli binbara ka kobigu puuni vaabu pishi paɣaba puuni n daa mali bi din toli bin bara).<ref name=":11" />Chechenima ni motor nim babu gba daa kuli nyɛla din bi zoogi tiŋ maa ni ka dabba kobigu puuni vaabu dibaanu ko daa nyɛ banbari cheche ka paɣabi ban bari cheche daa kuli bi galisi tuŋ maa ni.<ref name=":11" /> Lora nima ni binbara din daa kuli kpɛri sanaa daa nyɛla niribi dintoli binyɛra. <ref name=":11" /> Passaja nim ni daa zoogi ka bi kpɛri shɛli n nyɛ boosu bihi dini daa mi shɛli dababs, ka yuuni 2005 ni di kalinli daa nyɛla dini zahim shɛli kamani 4- 7,000 Sanaa; boosu bihi dini daa mi shɛli nuss-buss daa nyɛla din kalinli be 5,500 ni 7,300 sunsuni; taxinima din daa kuli zoogi daa nyɛla kamani kalinli 33,000.<ref name=":11" /> Lora kpɛbbu daa nyɛla din lɛbigi tiŋ zuɣu maa ni pam ka boosu nima ni boosubihi ni boosunima kpɛbu shee daa kuli nyɛ din zoogi pam be tiŋpuuni, Amaa, tiŋsi din be Sanaa kpaŋ kpaŋa daa nyɛla dini daa bitoo mali lora na ŋo chɛni shɛli, ka di zaya ni lala tiŋ ŋo niriba chaŋ ti paagi palu kara maa zaɣyini kanaan yi nya lora ŋo puuni shɛlu kpe.Soya pam daa nyala dini bi waɣa, ka di euhi kamani di taa ti yan chaŋchandi waɣila, di zami ni di kuli yiri kpɛri lora.<ref name=":11" /> M pahi, boosuna ŋo kalinli din daa be pala maa zuɣu daa nyɛla din wali biɛɣu kuli kam, dama droba nima shɛhira gbaŋ daa bi wuhi ni droobanima ŋo kuli be palli maa zuɣu saha kam. <ref name=":11" />Coachiima gba daa lahi biɛni ti tiŋkara kamni Aden mini Taiz. Sanaa pala daa nyɛla din kulu galisi ka daabiligu nyɛ dini luli niŋdi shɛli sahakam.<ref name=":11" /> Tiŋ maa pala pamdaa kulu nyɛla din yiri nuzaa kuni nudirigu, ka pala din ŋmaari yira daa kulu nyɛ dibaayi konko.<ref name=":11" /> Traffic daa kulu nyɛla din zoogi ka di be pali shɛŋa din be sunsuni maa. <ref name=":11" />Pala maa daa nyɛla din kulu muɣira, ka di daliri kuli nyami sabisi nima din daa kulu tumdi tuŋ maani daa nyɛla din zoogi ka niribi ka dini ka di galisim ŋo nyɛ din daa tahiri vuhibu yɛli muɣisira na pam tiŋ maa ni.<ref name=":11" />pohim maa saɣimbu maa daa lahi nyɛla din daa kulu nyɛ din dii jahi dama kamani Mexico City bee Kathmandu, Sanaa bɛla ŋmanni ka zoya n kulu gilli ka lala ŋo zuɣu che ka tulim labiri luri tiŋ maa ni lala tulim ŋodaa nyɛla din gbaa pahi ka pohim saɣimbo maa daa bi too yira di yi ti niŋ ka di niŋ.<ref>{{Cite journal|last=Bank|first=World|date=2009-10-05|title=Sana'a : A City Development Strategy|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/17679|language=en-US}}</ref> Sanaa n daa mali trafiki saratu nima n gari tiŋ kam Yemeni tingbani ni, ka di kalinli daa nyɛ 2,898 yuuni 2013, din daa nyɛ Ta'izz saratinima buyi zuɣu, ka Ta'izz ŋo gba nyɛla tiŋ din daa pahi buyi sarati nima kalinli polo.<ref name=":11" />Din daa too zoogi ka saratinima ŋo niŋ di maa puuni shɛli n yɛ; pala zuɣu zali kpana daa bi nyɛ binshɛli bini dola, pala zuɣu bombu nima din wuhiri daa nyɛla din kanai, ban chɛni tiŋa pala yaɣibu shee kalinsi ni lora zaŋzalu yiriŋ,di daa naaan too niŋ ka lora nyɛ dini zaŋ shɛli zali pali yini yaɣa a yi zaa.<ref name=":11" /> Pala zuɣu saratunima maa kalinli daa nyɛla din kuli boogi kobigu puuni vaabu pihinu zaa yuuni 2015 nidama zaba din daa be Yemen daa chɛmi ka niribi bi lahi too yori chani shɛlu, ka kpam gba daa nyɛbinshɛlu din kani ka niribi daa kpalim zaŋdi bi dintoli lora chani bi chamdi shee.<ref name=":11" /> Yuuni 2017 ni Saudi ni daa kuli ŋmaagi Yemen bahi ŋo daa nyɛla din che ka kpam laɣiri pahi hali n gari kobigu puuni vaabu kobiga Sanaa tungbani ni, ka daa nyɛ binshɛli din gbarigi gobu gobu soya ka daa lahi che ka ti niŋ tom ni nirbi nyɛ bindiri suŋ ni ko nyuiri suŋ nti pahi alaafeei. <ref name=":12">Alles, Larissa (2017). Missiles and Food: Yemen's man-made food security crisis (PDF). Oxford: Oxfam International. <nowiki>ISBN 978-1-78748-129-9</nowiki>. Retrieved 20 February 2021.</ref>Di daa ti yɛn paagi silimin goli August yuuni 2019, diesel kpam liɣiri daa nyɛla din paagi riyaalu 430 lita kam zuɣu ka daa nyɛ kobigi puuni vaabu 186.7% pahibu n gari saha shɛli tobu maa ni daa na bi tuhira.Lala saha ŋo yaha, gadoline liɣiri bee di daa daa lahi nyɛla din dun chaŋ 365 riyal lita kam zuɣu, din gba daa nyɛ kobigi puuni vaabu 143.3% pahibu n gari poi ka tobu maa daa naan yi tuhi.<ref name=":11" /> === Zuɣusaa gobu gobu === Sanaa International Airport n nyɛ Yemeni luɣi shɛli dini yiɣiri chɛni yɛmeni tinsi ni tiŋ duya ka nyɛ din kpiɣiri kobigu puuni vaabu pihinii niribi ban yiɣiri yiri tiŋ maa ni yuuni 2007 ni. <ref name=":11" />Yiɣibu shee maa nyɛla din daa saɣim pam dini daa niŋ ka zaba daa nyɛ din niŋ Yemen, <ref name=":11" />ka di nyɛ dini kparu shɛli zali ka niribi bi lahi yiɣiri chani tuŋ duya tum August yuuni 2016. <ref name=":11" /><ref name=":12" /> Ŋo lo ŋo nyɛla din che ka Yemen nim bi lahi too gori chani tuŋduya n ti bori alaafeei. Man pahi, Saudi kparibu maa piligu, Sanaa yiɣubu shee.daa nyɛla dini kulu kpari shɛli zali dabisa pinaayobu hali ka daa ti yooli ti ninsalinima gobu silimin golu 22nd November. Sanaayiɣibu shee zaɣ'palli daa nyɛla dini pili mɛbu yuuni 2008 ka daa nyɛ din zali soli yuuni 2011 hali ni woyyo ka na bi lagi pili tuma.<ref name=":12" /> Yemenia, din nyɛ yemen tiŋzuɣu yiɣibu soli, mali la di tuma di zuɣu ka di be Sanaa tiŋ ni.<ref>Yemenia Archived 26 November 2009 at the Wayback Machine." Arab Air Carriers Organization. Retrieved 26 October 2009</ref> ==== Lahabali tibu ==== [[Lahabali_kɔligu:Internet_Cafe_in_Sana'a.JPG|left|thumb|Internet cafe in Sanaa, 2006]] Yemen telecommunications nɛma nyɛla din be Sanaa tingbani ni, lala n nyɛli zaŋ ti Yemen tecommunications tuma du zuri.<ref name=":11" /> Internet daa nyɛla dini tuu yoogi shɛli Yemeni ni yuuni 1996, amaa kobigu puuni vaabu dibaanu niribi daa nyɛla ban zaŋdili tumdi tuma hali ni yuuni 2007.<ref name=":11" /> Niribi kalinli ban be Yemen ka zaŋdi internet tumdi tuma daa nyɛla din du 1.25% zuɣu yuuni 2006 ni hali ni 26.7% yuuni 2017. <ref name=":11" />Sanaa tingbani ni, ŋun su internet wuligibu nyɛla YemenNet, dini daa tuuzaŋ shɛli wuhi yuuni 2002 ka lahi nyɛ di ko din tiri 3G.<ref name=":11" /> Internet gbaabu duri nyɛla din zoogi ka di be Sanaa, ka ninvuɣ'shɛba ban ku tooi yo bin din toli din zuɣu bee n kuli da bi din toli kpatuɣa nyɛ ban chani ni nti gbarri li. <ref name=":11" />Di nyɛla karimbihi ban be karinzoŋ kara shɛli dini boli University ni mi pam, ka daliri nyɛmi bi kuli malila lahibali shɛli din be di zuɣu ŋo tumdi bi shikuru tuma. <ref name=":11" />Tuuli internet cafe din daa kuli nyɛ paɣibi ko dini Sanaa tingbani ni daa nyɛla dini tuu yoogi shɛli yuuni 2013.<ref name=":11" /> Di daa ti yɛn paagi yuuni 2017, Sanaa tiŋ daa nyɛla din mali internet duri din Kalinli nyɛ 407, ka di pubu dibaata ni vaabu bu yi ni be Yemen. <ref name=":11" />Dini daa pu internet duri pihinahi naa nu yuuni 2018 vihigu daa nyɛla din wuhi kadama ni pihinahi ayika daa nyɛla din tumdi tuma ka bi baa ayopoin nyɛ din kpari zaya.<ref name=":11" />Di puuni zaɣyini daa nyɛla din tumdi solar power zuɣu, ka niɣilim buɣim daa nyɛ din be dini hours biɛɣu kulo kam.<ref name=":11" /> == Kom ni Sabita == [[Lahabali_kɔligu:Water_crisis_in_sana'a.jpg|thumb|A [[UNICEF]] project to provide water in Sanaa, 2015]] Yemen nyɛla tiŋgbani shɛli din nyɛ kom kpaɣu ni be dini pam an duniya yaangi zuɣu, ka Sanaa ni too ti nyɛ tiŋzuɣu an duniya yaangi zuɣu din ni tooi naagi di kom zaaha.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Lichtenthaeler|first=Gerhard|date=2010|title=Water Conflict and Cooperation in Yemen|url=https://www.jstor.org/stable/40660903|journal=Middle East Report|issue=254|pages=30–35|issn=0899-2851}}</ref>Tiŋ maa nyɛla din be Tawilah aquiger, dini daa tuu nyɛ shɛli yuuni 1972. Aquifer maa nyɛla din chaajiri di toli 42Mm3/a, din nyɛ pam ni too zoogi ka di yirina ko shɛli din zori wadinima shɛŋa din kuli baɣili n kpɛri Sanaa plain maa ni. Kom pam dii pa din yirina saa mibu ni. Yuuni 1995 nu kom maa daa nyɛla din paagi kamani kobigu puuni vaabu 300%. <ref name=":14">{{Cite book|last=Al-Hamdi|first=Mohammed I.|url=https://books.google.com/books?id=eOCcu2VAfDQC&newbks=0|title=Competition for Scarce Groundwater in the Sana'a Plain, Yemen. A study of the incentive systems for urban and agricultural water use.|date=2000-01-01|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5410-426-1|language=en}}</ref>Vihigu din kuli niŋ yoma wuhiya ni di daa du n gari lala la wuhi ni di paagu 400-500%.<ref name=":11" />Ŋo li ŋo nyɛla din che ka tingbanni kom boogi meter ayobu ni meter anii sunsuni yuuni kam,<ref name=":11" /> hali ti paagi ka di zaya ni kobilisi nyɛla din yɛn gbi shɛli gbinni halini 2,600 hali ni 3,900 feet. <ref name=":13" />Di wuhiya ni aquifier, din tiri sanaa kom maa yɛn nyɛla din kom yɛn naagi kamani yuuni 2030 ni .<ref name=":13" /><ref name=":14" /> Dini kuli bahi niŋ ka Yɛmen kom kobigu puuni vaabu pihiwoi nyɛla dini mali shɛli niŋdi koli, ka pu shɛŋa dini bahiri kom nyɛla din kalinli pahi 37,000 hectanima hali ni kalinli 407,000 yuuni 2004 ni.<ref name=":13" />Poi ni yuuni 1970 puuni, koli daa nyɛla din kom bini zaŋdi shɛli mini ni labisibu kuli nyɛ yim.<ref name=":14" /><ref name=":13" /> Yinsi kom Sanaa ni daa nyɛla dini nyɛri shɛli kobilisi din bi gbi nkpe gbinni,ka ko kpaɣu daa nyɛ din che ka niribi zaŋdi ko biɛɣu bahiri puri ni. Amaa koli, tinkpaŋ shɛŋa din kuli koɣi sanaa da nyɛla dini zaŋdi sakomyoɣiri shɛli, ka bi daa kuli lahi niŋ sataɣirisi din yɛn gbibi kom dama saa daa dii bitoo mira tiŋ maani. <ref name=":14" />To amaa dini daa niŋka bi zaŋ kobilisi din gbibu zilima, ka Tawliah aquifier gba nyɛ dini nyɛ shɛli la, koli daa nyɛla din dii niŋ bayaana Sanaa tingbani ni.<ref name=":13" /> <ref name=":14" />Di daa ti yɛn paagi yuuni 1995, kobilisi daa nyɛla din kalinli gari 5,00 Sanaa;<ref name=":14" />di daa ti yɛn paagi yuuni 2010 kobilisi maa kalinli daa nyɛla din paagi 13,500. <ref name=":13" />Lala saha ŋo yaha ti shɛŋa din daa kuli bɛni ka bi bori kom pam ka lahi too nyɛ din ni too na luli zaya hali saa yi bi mira daa nyɛla dini zaŋ tihi din bori kom pam taɣi shɛli kamani leemu,kodu,<ref name=":13" />sinsaba niʒe gbana<ref name=":14" /> ka qat daa kuli nyɛ din galisi dini pam ka daa lahi nyɛ ti shɛŋa din tahiri liɣiri na,di daa ti yɛn paagi yuuni 2010 lala tihi ŋo daa nyɛla din pahi Yemen GDP kobigu puuni vaabu dibaayobu. <ref name=":13" />Sanaa tingbani ni, puri maa zaa kobigu puuni vaabu 27% daa nyɛla dini kulu mali shɛli kori qat;<ref name=":14" /> ka di daa ti yɛn paagi yuuni 2010 kalinli maa da nyɛla din paagi kobigu puuni vaabu bu pihinu.<ref name=":13" /> Sanaa tiŋkarili la puuni, pompi kom daa kuli nyɛla din yɛligira ka National Water and Sanitation Authority ( NSWA) su di fukumsi hali ni yuuni 1990 bahigu, amaa di daa kuli nyɛla tiŋ maa niribi ni ti zoogi gari shɛli.Salo kom tibu daa nyɛla din kuli saɣiri kobigu puuni vaabu 40-50% niribi ban be Sanaa yuuni 2000<ref name=":14" />.Lala ŋo nyɛla din daa lahi boogi yuma din kuli gari ŋo : yuhni 2009 ni vihigu daa wuhiya ni kobigi puuni vaabu pihinunaanu salo maa ni daa nyɛla bini kuli zaŋ shɛbi gohi kom tibu soya; yuuni 20018 ni kobigu puuni vaabu pininahi ni ata<ref name=":11" /> n daa kuli nyɛ ban gohili. Niribi ban daa bi gohili, bi ni daa kuli nyɛri ko nyurim shɛli nyɛla kom tanki nima ni din daa mali liɣiri pam.<ref name=":15">{{Cite web|title=DSpace|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/17679|access-date=2022-12-15|website=openknowledge.worldbank.org}}</ref>pompi kom nyɛbu daa nyɛla din kuli bi za n tuhi foŋdi maanu hali gba ni luɣ'shɛŋa kom ni be gba kom maa nyɛla din bi yiri pam ka di che ka kom nyɛbuaa bi doli soli zaŋ ti yinsi pam.<ref name=":11" />Yinsi pam daa nyɛla dini tiri shɛbi kom bakoi kam puuni dabisi yini ka saha shɛli di bi paagi dabisili gba.<ref name=":14" /> Yɛlimuɣisira daa kuli lahi nyɛ din bɛni dama pompi nima daa nyɛla din yiina ka kom kobigu puuni vaabu 40% - 60% nyɛ din bahiri yoli ka di nyɛla pompi ŋmama ŋo sababi ni.<ref name=":11" /> Maan pahi, yɛli muŋisira daa nyɛla din kuli be ko shɛli dini tiriba ŋo viɛlim polo, dama kobiɛri daa nyɛla din kpɛri pompi nim ni ka daa lahi nyɛ din kperi binshɛli din tiri kom maani.<ref name=":14" />2018 vihigu daa nyɛla din wuhi ni kom ni daɣiri daa nyɛla din gari dini simdi ni di ne shɛm, dama binyɛra daa nyɛla din kuli wuligi kom ŋo ni ni binnɛma gba nyɛla din daa kuli be kom maani.<ref name=":11" /> Niribi ban be Sanaa daa kpalim lihimi ka di nyɛla bi pompi kom nyɛla zaɣ'daɣiri ka daa kpalim dari ko shɛli dini tiɛ niŋ gbambihi ni niŋdi ko nyurim ni ko duɣira din daa lee che ka bi diri liɣiri pam.<ref name=":14" /> Di daa ti yɛn paagi yuuni 2009, ko shɛli dini daa mali tiri salo ka bi zaŋdi kuri bi bukaata nim Sanaa daa nyɛla 30 zaŋ gbaagi 50 liters biɛɣu kulo kam din daa kuli be tiŋ gari niribi ban be Middle East nim ni deeri shɛm.<ref name=":15" /> === Kobiɛɣu gbibbu === Binshɛli dini bahiri kobiɛri Sanaa ni daa nyɛla din waɣilim gari 500 kilometers .<ref name=":11" />Di daa malila binyɛra ayi din paɣiri neeri kom tiŋ maani : di jɛnda, din daa be Bani al-Harith District daa nyɛla dini daa zaŋ shɛli pili tuma yuuni 2000 ka biɛɣu kulo ni dini too niŋ paagi 50,000m3 ; din pahi ayi ka be al-Hashishiyah, nyɛ din kuli nyɛ zaɣi bila ka paɣiri kom paari 500m3 ka nyɛ dini daa che ka shɛli deeri kobiɛri tankanima ni.<ref name=":11" /> Bani al Harith kom paɣibu ma/ʒini daa nyɛla bin shɛli din na bi saɣim hali ni yuuni 2018,ka na kuli be tuma ni di bahi bahindi di nyɛla din tumdi gari dini simsi ni di tum shɛm ka dikpatuɣa maa shɛli nya din bi be viɛnyɛla. Al- Hashishiyah dini maa daa nyɛla din che tuma tum zaba maa ni daa kuli pili .<ref name=":11" /> Sanaa niribi zaa ha kobigi puuni vaabu pihinahi n nyɛ ninvuɣu shɛba bini zaŋ ga ko paɣibo soya ŋo yuuni 2018 ni ( din daa nyɛ 45% yuuni 2014 ni) ka salo maa pirigili nyɛ ban kuli doli ʒɛn gama yili soya bahiri bi kobiɛri.<ref name=":11" /> Ko biɛri maa nyɛla din yɛn kpe gbinni bee tingbani maa Wastewater and Sanitation Local Corporation nim nyɛla ban yɛn pompili bahi.<ref name=":11" /> Sanaa fondi pihitanaanu maa, foŋdi dibaayi ko ( Madhbah ni Bayt Maiyad) nyɛla dini zaŋ shɛli gohi tiŋ maa ko paɣibo soya, ka tinsi ban kpalim nyɛ ban bahirili cesspits maani.<ref name=":11" />Suq Shamlan ni, kobiɛɣu ni bina nyɛla dini bahiri shɛli boɣu shɛli bini yaa ni.<ref name=":11" /> ==== Saɣiri malibu malibu ==== Vihigu wuhiya ni saɣiri 1500 tonnes nyɛla dini nyari shɛli biɛɣu kulo kam Sanaa metro area ni. Tiŋ maa nyɛla Al-Azraqayn landfill nima n nyɛ ban kuli maanili, bani n lahi nyɛ ban lihiri tiri Sanaa Governorate n ti pahi Amran Governorate.<ref name=":11" /> Saɣiri bahibu shee maa nyɛla din daa kuli be tuma ni tum yuuni 1970 ka pumpoŋo di kuli che bɛla ni di pali. <ref name=":11" />Saɣiri bahibu shee ŋo ka binshɛli din pibiri di gbinni bee di zuɣ'saa di zuɣu ko shɛli din be saɣiri ŋo ni nyuri kpɛri gbinni. <ref name=":11" />Luɣi shɛli dini bahiri alaafee bobu shee gba nyɛla din be Al- Azraqayn boɣili ni; din nyɛ tuuli Yemen tingbani ni, di daa nyɛla dini daa yɛn pili shɛli silimin goli March 2015, amaa dini daa niŋ ka zaba luli biɛni maa nti pahi liɣiri kalinsi zuɣu daa nyɛla dini tirisi di yoobu hali na niwoyyo.<ref name=":11" /> Tum Yemen tobu maa ni daa kuli kpaŋsi yuuni 2015 ni Azraqayn saɣili boɣili ŋo daa nyɛla din daa bi too lahi tumda. <ref name=":11" />Saɣili deebu daa nyɛla daa nyɛla dini kuli boogi chaŋ tripu bu pihita goli kam, ka saɣili shɛli dini deemaa biɛla kuli nyɛe din yɛn paagi boɣili maa ni.<ref name=":11" />Saɣili bahibu shee shɛli dini daa me Azraqayn daa nyɛla din saɣim yuuni 2015 ka boɣili maa nyɛ din gaagi ka bi lahi tumdi tuma.<ref name=":11" />Di daa ti yɛn paagi yuuni 2018, tiŋ maa saɣili vabu tipa nima daa nyɛla din saɣim zaba maa saha, ka kobigu puuni vaabu pishi ayika daa nyɛ din bi tumdi tuma.<ref name=":11" />Sanaa tiŋkoɣa koɣa yuuni 2018 nidaa nyɛla ban di alizama wuhiri ni saɣiri vabu nyɛla din dii bi paari ni tinsi maani.<ref name=":11" /> Di daa ti yɛn paagi yuuni 2018, tiŋ maa saɣiri vabu soya daa nyɛla din gbaari niribi kobigi puuni vaabu pihiyopoin, din daa du n garial- Hudaydah ( kobigi puuni vaabu pihinu) ka lahi nya din be tiŋ gari Aden ( 80%).<ref name=":11" /> Silimin goli August yuuni 2015 daati yɛn paagi, Sanaa daa nyɛla din kpiɣi niribi pishiyinika ni bi vari saɣiri ka lɛbigirili: niribi anahi n daa be al- Azraqayn ka niribi pinaanu ( pinaayi daa nyɛla dabba ka niribi Ata nyɛ bidibisi) ka be Sanaa Transit Teesa maani.<ref name=":11" /> == Gallery == <gallery> File:Sanaa, Yemen (39).jpg|Houses in old Sana'a. Ibex and Bull were sacred animals in ancient Yemen. Yemenis put Ibex or Bull horns at top of houses to protect from evil eyes.<ref>{{Citation|last=Rachad|first=Madiha|title=VIII. Thèmes de l'art rupestre|date=2016-12-13|url=http://books.openedition.org/cefas/1630|work=Art rupestre et peuplements préhistoriques au Yémen|pages=83–94|series=Histoire et société de la péninsule Arabique|publisher=Centre français d’archéologie et de sciences sociales|language=fr|isbn=978-2-909194-61-5|access-date=2020-04-02}}</ref> File:Sanaa, Yemen (32).jpg|A house in Sana'a File:Sanaa, Yemen (13).jpg|House with traditional <nowiki>''Qamariah''</nowiki> File:Sanaa, Yemen (29).jpg|A dome in old Sana'a File:Sana, Yemen (4325153574).jpg|thumb|Night streetscene in Sanaʽa, Yemen File:Sana'a, Yemen (11009474166).jpg|Narrow street in Sanaa Sana'a.jpg|Tower houses in Sanaa Sana'a_House.JPG|Tower houses in Sanaa Sanaa,_Yemen_(10716776275).jpg|Ground-level view of a tower house </gallery> == Lan lihi == * Mahwa Aser * Sanaʽa manuscript – fragments from over 1,000 early Quranic codices, discovered at the Great Mosque in Sanaʽa in 1972. * Yemeni Revolution * Jabal an Nabi Shu'ayb, the highest measured mountain in Yemen and the Arabian Peninsula, nearby. * near Sanaʽa. == Karim Pahi == * Eric Hansen, Sanaʽa rising, ''Saudi Aramco World'', 2006. Vol. 57 No. 1 * Tim Mackintosh-Smith, The Secret Gardens of Sanaʽa. ''Saudi Aramco World'', 2006 Vol. 57 No. 1 * Traditional housing in the old quarter of Sanaa in 1972 ==Ban Pahi== ==Tiŋbani biɛhigu/Climate== Sanaa bɛla desert dini mahi ni ( Köppean : BWk).<ref>{{Cite web|title=Sana'a Weather & Climate {{!}} Temperature & Weather By Month - Climate-Data.org|url=https://en.climate-data.org/asia/yemen/san%ca%bfa%ca%be/sana-a-3171/|access-date=2022-12-15|website=en.climate-data.org}}</ref> Sanaa nyɛrila sa kom 265mm yuuni kam. Dini niŋ ka di nyɛ din du maa, di biisim nyɛla din nyɛ din be tiŋ gari tinsi pam Arabian Peninsula; di biisim nyɛla din kuli bi taɣiri pam yuuni ni Sanaa, the goli shɛli dini mahi pam nyɛ January ka di goli shɛli dini tuli pam nyɛ July. Hali di yi lihi ŋo lo ŋo, di ni niŋ ka di nyɛ din du maa, wuntaŋ nyɛla din kpɛri tiŋ maa pam n gari saha shɛli dini ni ti niŋ ka tulim be Arab peninsula nuzaa zuɣu. Tiŋ maaa nyɛla din dii bi nyɛri biisim pam ni maabu pam. Foŋ shɛŋa din koɣi tiŋ maa ni tooi ti nya ka di biisim lu n paagi -9°C ( 16°F) bee -7°C ( 19°F) di yi ti niŋ maasim saha. Maasim pam din be ka blookunima nyɛpa din niŋdi asiba mahili maasim saha, ka pohim gba nyʋ din maagi ka be tiŋ zuɣu maa din che ka asiba maha maa nyɛ shɛli din to pam. Wuntaŋ nyɛla din biiri tiŋ maa kamani di yi ti bii pam15-20°C ( 59-68°F) bee di yi bi biigi pam 21-26°C(70-79°C) agbaa saha amaa ka lahi lu di yi ti niŋ ka yuŋ paagi. Tiŋ maa nyɛla din nyɛri climate bihi district kamni ka di nyɛla dini be luɣi shɛli Sanaa kunkuna tiŋ maa zaa ni. Tulim ni too bɛni ka lahi maagi yom yuŋ, balintee di yiti niŋ ka saa mimbaagi. Sanaa nyɛrila di saamibu pirigili silimin goli April hali ni August.Saa mibu nyɛla din nyɛ din taɣiri yuuni kam, yuun shɛŋa ni too nya 500-60mm ( 20-24 inches) sa kom, ka yuun shɛŋa ni too nya kamani150mm ( 5.9 inches.). Tulim nyɛla din niŋdi pam di yi tiniŋ sama saha amaa ka maasim lee bɛni winter saha.{{Weather box |width = auto |metric first=yes |single line=yes |location=Sanaa, Yemen |Jan record high C=30 |Feb record high C=31 |Mar record high C=32 |Apr record high C=32 |May record high C=37 |Jun record high C=39 |Jul record high C=41 |Aug record high C=38 |Sep record high C=40 |Oct record high C=34 |Nov record high C=33 |Dec record high C=31 |Jan high C=22.3 |Feb high C=24.7 |Mar high C=25.6 |Apr high C=24.8 |May high C=25.7 |Jun high C=28.2 |Jul high C=26.6 |Aug high C=25.9 |Sep high C=25.1 |Oct high C=22.2 |Nov high C=20.3 |Dec high C=20.5 |Jan mean C=12.6 |Feb mean C=14.1 |Mar mean C=16.3 |Apr mean C=16.6 |May mean C=18.0 |Jun mean C=19.3 |Jul mean C=20.0 |Aug mean C=19.6 |Sep mean C=17.8 |Oct mean C=15.0 |Nov mean C=12.9 |Dec mean C=12.4 |Jan low C=3.0 |Feb low C=3.6 |Mar low C=7.0 |Apr low C=8.5 |May low C=10.4 |Jun low C=10.5 |Jul low C=13.4 |Aug low C=13.3 |Sep low C=10.6 |Oct low C=7.9 |Nov low C=5.5 |Dec low C=4.4 |Jan record low C=-4 |Feb record low C=-1 |Mar record low C=1 |Apr record low C=4 |May record low C=1 |Jun record low C=9 |Jul record low C=5 |Aug record low C=0 |Sep record low C=3 |Oct record low C=1 |Nov record low C=-1 |Dec record low C=-2 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm=5 |Feb precipitation mm=5 |Mar precipitation mm=17 |Apr precipitation mm=48 |May precipitation mm=29 |Jun precipitation mm=6 |Jul precipitation mm=50 |Aug precipitation mm=77 |Sep precipitation mm=13 |Oct precipitation mm=2 |Nov precipitation mm=8 |Dec precipitation mm=5 |Jan rain days=2 |Feb rain days=3 |Mar rain days=4 |Apr rain days=5 |May rain days=5 |Jun rain days=4 |Jul rain days=4 |Aug rain days=5 |Sep rain days=3 |Oct rain days=3 |Nov rain days=2 |Dec rain days=1 |Jan humidity=39.3 |Feb humidity=35.8 |Mar humidity=38.5 |Apr humidity=41.1 |May humidity=36.0 |Jun humidity=27.2 |Jul humidity=40.1 |Aug humidity=45.5 |Sep humidity=29.9 |Oct humidity=29.0 |Nov humidity=38.1 |Dec humidity=37.7 |year humidity=36.5 |Jand sun=8 |Febd sun=8 |Mard sun=8 |Aprd sun=9 |Mayd sun=9 |Jund sun=8 |Juld sun=6 |Augd sun=7 |Sepd sun=8 |Octd sun=9 |Novd sun=9 |Decd sun=8 |source 1= ''Climate-Data.org'' (altitude: 2259m),<ref name="Climate-Data.org"/> ''Weather2Travel'' (rainy days, sunshine)<ref>{{Cite web |url=http://www.weather2travel.com/climate-guides/yemen/sana.php |title=Sana Climate and Weather Averages, Yemen |publisher=Weather2Travel |access-date=2014-02-23 }}</ref> |source 2= ''Climatebase.ru'' (humidity),<ref>{{Cite web |url=http://climatebase.ru/station/41404/?lang=en |title=Sanaa, Yemen |publisher=Climatebase.ru |access-date=2014-02-23 }}</ref> ''Voodoo Skies'' (records)<ref>{{Cite web |url=http://voodooskies.com/weather/yemen/sanaa |title=Sanaa, Yemen |publisher=Voodoo Skies |access-date=2014-02-23 }}</ref> }} ==Demographics== [[File:Market Scene in Yemen.jpg|thumb|People of Sanaʽa]] [[File:Souq@Sana'a.JPG|thumb|A market scene in Sanaʽa]] {| | valign="right" | {| class="wikitable" ! Year || Population |- | 1911 || align="right" | 18,000<ref>Wavell, p.245.</ref> |- | 1921 || align="right" | 25,000<ref>[https://books.google.com/books?id=OHU6AQAAIAAJ&dq=Sanaa+population&source=gbs_navlinks_s Statesman's Year Book], 1922, p.1367.</ref> |- | 1931 || align="right" | 25,000 |- | 1940 || align="right" | 80,000 |- | 1963 || align="right" | 100,000 |- | 1965 || align="right" | 110,000 |- | 1975 || align="right" | 134,600<ref>Hestler, p.56.</ref> |- | 1981 || align="right" | 280,000 |- | 1986 || align="right" | 427,505 |- | 1994 || align="right" | 954,448 |- | 2001 || align="right" | 1,590,624 |- | 2004 || align="right" | 1,748,000 (Census-Metro<ref name=":2">Aldosari, p.134.</ref>) |- | 2005 || align="right" | 1,937,451<ref name="Bosworth463"/> |} |} Tiŋ maa niribi kalinli daa nyɛla din kuli du pam yuuni 1960 ni hali zaŋ chana ka di daliri nyɛla tinkpana daa kuli nyɛla ban kpe tiŋ maa ni pam ka di nyɛla ta ka bi bora ka lahi bori nibi biɛhigulɛbigi. <ref name=":9">Ring and Salkin, p.631.</ref>Sanaa n nyɛ tiŋzuɣu din zoori gari tinsi zaa duniya yaangi zuɣu ka di nyɛ kobigi puuni vaabu 7%<ref>{{Cite web|title=Sana'a running out of water with no plan to save it|url=http://globalurbanist.com/2010/03/23/sanaa-running-out-of-water-with-no-plan-to-save-it|access-date=2022-12-15|website=globalurbanist.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118135315/http://globalurbanist.com/2010/03/23/sanaa-running-out-of-water-with-no-plan-to-save-it|archive-date=2018-11-18|url-status=dead}}</ref> ka Yemen zoobu lee nyɛ kobigi puuni vaabu3.2%.<ref>"At a glance: Yemen – Statistics". UNICEF</ref>Tiŋ maa niribi zaa kobigi puuni vaabu pia nyɛla ban be tiŋkurili maa, kaban kpalim maa nye banbe district shɛŋa din be tiŋmaa sambanni.<ref name=":9" /> Tiŋ maa nyɛla din mali bipola pam, ka kobigi puuni vaabu pihiyobu ban be Amanat Al- Asimah Governorate nyɛ ban yuma bi paagi yuma pishi ayika. Niribi ban kuli be Sanaa nyɛla ban niŋdi Zaydi Musulinsi, ka Sunninima ni Ismaailanima nyɛ ban kuli bi galisi. <ref name=":10">{{Cite book|last=Amirahmadi|first=Hooshang|url=https://books.google.com/books?id=WFAPEAAAQBAJ&dq=sanaa+zaydi+majority&pg=PT181|title=Urban Development in the Muslim World|date=2017-09-08|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-31819-8|language=en}}</ref>Sunnanima nyɛla ban zoogi ka bi be tiŋ maa yaɣipala maa ni.<ref name=":10" /> === Niribi biɛhigu === Poi ka taɣibu daa kana yuuni 1962 ni, Sanaani tiŋ daa nyɛla dini kuli piri shɛli zali niribi timsim.<ref name=":8">{{Cite book|last=Marchand|first=Trevor|url=https://books.google.com/books?id=NV1UAQAAQBAJ|title=Minaret Building and Apprenticeship in Yemen|date=2013-10-11|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-85950-2|language=en}}</ref>Laɣinsi dibaa anu n daa nyɛ din bɛni, din pili ban kuli du hali ni ban be tingbani nin daa nyʋ; sayyids, qadis,mansibs,Bani Khumis ( dini daa lahi mi shɛba muzayyin) ni akhdam.<ref name=":8" /> Tum lala saha maa niribi zaashee tingbani ni nyɛla din kuli taɣi viɛnyɛlinga ayi lihi daabilimni.<ref name=":8" /> Ayi lihi tiŋ maa kali zaasheee sayyids n daa be zuɣusaa, ka daa nyɛ banyɛli ni bi nyɛla Muhammad niriba ka di zuɣu daa che ka bi nya ni binyɛla ninvuɣ'shɛba ban ni too kuli gbibi tiŋmaa. <ref name=":8" />Ban daa kuli pa bizuɣu n daa nyɛ qadis, ban gba daa yɛli ni bi nyɛla ban yi Alikaali nim zuliya ni na. <ref name=":8" />Di bahi bahindi bi naa kpuɣi ba zali shɛli tingbani maa ni maa, sayyidna maa daa nyɛla bini daa kuli lihiri ni be ŋme shɛba yuuni 1962 amaa bimini qadinima maa na kuli nyɛla ba na kuli mali zaashee tiŋ maani.<ref name=":8" /> Ban be lala nima ŋo n daa nyɛ Manasib din gbinni nyɛ dariza bee jaashee.<ref name=":8" />Ban daa pahi bi zuɣu n daa nyɛ ban mɛri ka bi kpiɣiba niŋ tuma ni tumanima maa shɛŋa n daa nye, macheligu ( salima, silba, copa ni iron ka bi daa niŋda) , kaapintanima, ban mɛra, ʒi ʒiriba, ban bomda ni ban pahi.<ref name=":8" /> Dini daaa niŋ ka bi lihiri lala tuma nim ŋo ka di pa tum lara maa, bi daa lahi nyɛlabini kuli tiri shɛbi jilima pam ka saha shɛŋa sayyids ni qadis nyɛla ban yɛn kpiɣiba fa ni . <ref name=":8" />Manasib daa nyɛla dini lihi ka shɛb mali zuliya nyɛ dini daa kpiɣiri shɛba ni bi zabi ti tiŋ maa di yi ti niŋ ka bi liriba na.<ref name=":8" /> Bani Khumis, din gbinni daa kuli nyɛ di bi nyɛla ban pahi ani bihi daa nyɛla ban niŋdi daabiligu shɛli ban bwn zuɣusaa dibaata maa ni daa ku niŋ shɛli.<ref name=":8" /> Dini n daa nyɛ namdi shɛbi, ban niŋdibinkobiri gbaŋ, blooku ŋmariba, zuɣu chɛriba, bansuri niribikom,nakohinima, banlihiri ʒɛ gbana ni banpahi.<ref name=":8" />Ban daa pa Bani Khumis zuɣu n daa nyɛ akhdam, ban daa kulu do gbinni ka daa kuli nyɛla ninvuɣ'shɛba ban kolindi saɣiri.<ref name=":8" /> Lala zaashɛhi maa daa nyɛla din daa kuli pili taɣibu yuuni 1962 niŋbu maa nyaanŋa.<ref name=":8" />Hali gba yuuni1970 nizaashɛhi maa daa nyɛla din taɣira, ka bi taɣiri doli zuliya shɛli dini doɣi niri niŋ ka daa kuli nyɛla din taɣiri doli arizichi. <ref name=":8" />Ŋmahinli, niribi baan daa tumdi tuma kamani ( bankohiri qat, ban tiri niribi kofi ka bi nyuri bahi ni ) daaa nyɛla sayyidna ni qabilis ni lihiri ʒɛmdi shɛba amaa bi daabiligu ni daa pili tooni chɛndi yuuni 1970 puuni, di daa pa nyɛla niribi ni tirishɛba jilima ka niribi ban daa be zuɣusaa ma nyɛ ban daa pa bori ni bi gba niŋ lala daabiligu maa.<ref name=":8" />(ŋoloŋo daa bi zanti daabiligu din mali nyori zaa, di bahi bahindi nakohigu ŋmahinli na nyɛla niribi ni lihiri ʒɛmdi shɛli, dini kuli nyɛ din tiri niribi liɣiri maa zaa yoli).<ref name=":8" /> Lala taɣibu ŋo nyɛla din kuli nɛ n doya Sanaa, dini niŋ ka di nyɛ tiŋkarili ka ariziki kuli nyɛ dini be luɣ'shɛli gari tinkpansi . <ref name=":8" />Din daa kuli tahi taɣibu ŋo pam daa nyɛla, karinzoŋ sopala, dini daa lihi Egypt ka niŋshɛli; Yemeni dabba ni daa kuli yiri tiŋmaanin kuni tiŋshɛŋa din mali kpam ka be laribu, ni Yɛmeni ni daa kpe an duniya yaangi zuɣu daabilim ni.<ref name=":8" /> ==== Jewish ʒilɛli ==== [[Lahabali_kɔligu:Hermann_Burchardt.jpg|left|thumb|Jewish children in Sana'a, Yemen (ca. 1909)]] [[Lahabali_kɔligu:Abraham_b._Abraham_Yitzhak_Halevi_and_family.jpg|left|thumb|Yemeni Jewish family from Sanaʽa, ca. 1940]] Jewnima daa kuli nyɛla ban be Yemen tum 5th century BCE ka lahi nyɛ din pahi Jewish taarihi din be tiŋ duya ni.<ref>Jacob Saphir, in his ethnographic work Iben Safir (vol. 1 – ch. 43), Lyck 1866, p. 99 – folio A (Hebrew), states that the Jews of Yemen have a tradition that there settlement in Yemen began 42 years before the destruction of the First Temple. The Jewish year for the destruction of the First Temple is traditionally given in Jewish computation as 3338 AM or 421/2 BCE. This differs from the modern scientific year, which is usually expressed using the Proleptic Julian calendar as 587 BCE.</ref>Sanaa tingbani ni, Jewna daa nyɛla ban tuu ʒini citadel din daa pobi maa ni, dini daa mi shɛlu al-Qasr, din daa miri dabari shɛli din yuli daa nyɛ Ghadam Palace, ka bi daa nyɛ ŋun daa lihiri tiŋ maa ni yihi shɛba nimaaani 6th century ni , ka daa lahi labi tiŋ maa yaɣ'shɛli dini mi al-Marbaki ( dini lahi mi shɛlu Falyhi Quater). Bi daa lahi nyɛla bini yiɣisi shɛba ka daa che ka bi chaŋ ti ʒini tiŋ maa yaɣ'shɛli dini mi al-Quzali ka daa lahi yiɣisi chaŋ ti ʒini al-Sa'ilah. Yuuni 1679 ni, Mawza Exile maa saha, bi daa lahi nyɛla dini yiɣisi shɛba bi biɛhigu shee maa. Bini daa labi tiŋ maa ni yuuni 1680, bi daa nyɛla bini ti shɛba polo tiŋ maa gima nyaaŋa, ka bi daa me new Jewish Quater, al-Qã ( dini pa mi shɛli Qa'al-Ulufi), bi ni daa kpalim shɛli hali ni tiŋ maa wurimbu saha 20th century sunsuni.<ref>Yosef Tobi (ed.), Studies in 'Megillat Teman' by Yiḥyah Salaḥ, The Magnes Press: Hebrew University, Jerusalem 1986, p. 67</ref> Yuuni 1839 Reverend Joseph Wolff, ŋun daa ti chaŋ Bukhara ni o chaŋ ti tiligi Lieutenant Colonel Charles Stoddort ni Captain Arthur Collony, din be Yemen ka di mini Sanaa kuli miri taba, bali shɛli ban daa yɛli ni bi nyɛla Jehonadab zuliya. <ref>{{Cite web|title=M. G. Easton: Easton's Bible Dictionary - Christian Classics Ethereal Library|url=http://www.ccel.org/ccel/easton/ebd2.html?term=Rechabites|access-date=2022-12-15|website=www.ccel.org|language=en}}</ref>Dini daa mɛ Israel political State yuuni 1948, Jewnima ban niribi daa paagi kamani 49,000 daa nyɛla bini yiŋu sɛba chaŋ Israel, ka niribi kamani 10,000 daa nyɛ ban yi Sanaa. Jewish nima daa pa nyɛla ban kuli lahi ka Sanaa halu ka Shia tobu daa ti nyɛ din niŋ Yemen nuzaazuɣu yuuni 2004. Houthinima daa nyɛla ban yɛli ni bin ŋme Jewish ʒileli yuuni 2007 ni, ka lala ŋo zuɣu daa che ka gomnanti President Salah ʒamani ni, daa soŋ ba ka bi tilgi Sanaa. Di daa ti yɛn paagi yuuni 2010, Jewish nima niribi kalinli 700 daa nyɛla ban tiŋ zuɣu maa ni ka gomnanti nyɛ ŋun nuu daa kuli pa bizuɣu. <ref>{{Cite web|date=2010-04-13|title=Persecuted Yemeni Jews to be given sanctuary in Britain|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/persecuted-yemeni-jews-to-be-given-sanctuary-in-britain-1944075.html|access-date=2022-12-15|website=The Independent|language=en}}</ref>Silimin goli April yuuni 2017, lahibali daa yina wuhi ni niribi ban kalinli nyɛ pihinahi jewish pihinu ban daa kpalim maa puuni daa nyɛla ban be zoloŋni din miri America Embassy din be Sanaa ka Houthinima lahi nyɛ ban daaa kuli po tii ni bin nyahi ba. <ref>{{Cite web|title=http://jewishrefugees.blogspot.com/2017/04/houthis-ethnically-cleansing-last.html|url=http://jewishrefugees.blogspot.com/2017/04/houthis-ethnically-cleansing-last.html|access-date=2022-12-15|website=jewishrefugees.blogspot.com|language=en}}</ref>Silimin goli April yuuni 2020,Yemenite Minister ŋun yuli daa nyɛ Moammer al-Iryani daa yɛliya ni o bi lahi mi Jewish niribi bahibu pihinu maa ni kpalim shɛli.<ref>{{Cite web|last=staff|first=T. O. I.|title=Yemen minister says fate of country’s last 50 Jews unknown|url=http://www.timesofisrael.com/yemeni-minister-says-fate-of-countrys-remaining-jews-unknown/|access-date=2022-12-15|website=www.timesofisrael.com|language=en-US}}</ref> Silimin goli 16th July yuuni 2020 ni Houthinima daa che ka Jewnima ban kalinli daa nyɛ niribi anu daa nyɛla dini saɣi ka shɛbi Yemen tingbani ni ka di daa che Jewnima niribi pihitanaata tingbani maani.<ref>{{Cite web|title=Houthis (Arianize) Arabianize Jewish property in Yemen and force Jews to flee|url=http://jtf.org/forum/index.php?topic=92931.0|access-date=2022-12-15|website=jtf.org|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726000010/http://jtf.org/forum/index.php?topic=92931.0|url-status=dead}}</ref>Silimin goli July yuuni 2020 Mona Relief daa zaŋ lahibali bahi bi Website zuɣu ni di daa ti yɛn paagi silimin goli July 19, 2020 jewishnima ban be Yemeni tingbani ni, ni ribi bɛla n daa kuli be Sanaa.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.monarelief.ngo/|access-date=2022-12-15|website=Mona Relief|language=en-US|archive-date=2022-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221214175525/https://www.monarelief.ngo/|url-status=dead}}</ref> == Kundivihira == {{Reflist}} # # '''^''' # '''^''' # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> <sup>'''''j'''''</sup> <sup>'''''k'''''</sup> <sup>'''''l'''''</sup> <sup>'''''m'''''</sup> <sup>'''''n'''''</sup> <sup>'''''o'''''</sup> <sup>'''''p'''''</sup> <sup>'''''q'''''</sup> <sup>'''''r'''''</sup> <sup>'''''s'''''</sup> <sup>'''''t'''''</sup> <sup>'''''u'''''</sup> <sup>'''''v'''''</sup> <sup>'''''w'''''</sup> <sup>'''''x'''''</sup> <sup>'''''y'''''</sup> <sup>'''''z'''''</sup> <sup>'''''aa'''''</sup> <sup>'''''ab'''''</sup> <sup>'''''ac'''''</sup> <sup>'''''ad'''''</sup> <sup>'''''ae'''''</sup> <sup>'''''af'''''</sup> <sup>'''''ag'''''</sup> <sup>'''''ah'''''</sup> <sup>'''''aiaj'''''</sup> <sup>'''''ak'''''</sup> <sup>'''''al'''''</sup> <sup>'''''am'''''</sup> <sup>'''''an'''''</sup> <sup>'''''ao'''''</sup> <sup>'''''ap'''''</sup> <sup>'''''aq'''''</sup> <sup>'''''ar'''''</sup> <sup>'''''as'''''</sup> <sup>'''''at'''''</sup> <sup>'''''au'''''</sup> <sup>'''''av'''''</sup> <sup>'''''aw'''''</sup> <sup>'''''ax'''''</sup> <sup>'''''ay'''''</sup> <sup>'''''az'''''</sup> <sup>'''''ba'''''</sup> <sup>'''''bb'''''</sup> <sup>'''''bc'''''</sup> <sup>'''''bd'''''</sup> <sup>'''''be'''''</sup> <sup>'''''bf'''''</sup> <sup>'''''bg'''''</sup> <sup>'''''bhbi'''''</sup> <sup>'''''bj'''''</sup> <sup>'''''bk'''''</sup> <sup>'''''bl'''''</sup> <sup>'''''bm'''''</sup> <sup>'''''bn'''''</sup> <sup>'''''bo'''''</sup> <sup>'''''bp'''''</sup> <sup>'''''bq'''''</sup> <sup>'''''br'''''</sup> <sup>'''''bs'''''</sup> <sup>'''''bt'''''</sup> <sup>'''''bu'''''</sup> <sup>'''''bv'''''</sup> <sup>'''''bw'''''</sup> <sup>'''''bx'''''</sup> <sup>'''''by'''''</sup> <sup>'''''bz'''''</sup> <sup>'''''ca'''''</sup> <sup>'''''cb'''''</sup> <sup>'''''cc'''''</sup> <sup>'''''cd'''''</sup> <sup>'''''ce'''''</sup> <sup>'''''cf'''''</sup> <sup>'''''cgch'''''</sup> <sup>'''''ci'''''</sup> <sup>'''''cj'''''</sup> <sup>'''''ck'''''</sup> <sup>'''''cl'''''</sup> <sup>'''''cm'''''</sup> <sup>'''''cn'''''</sup> <sup>'''''co'''''</sup> <sup>'''''cp'''''</sup> <sup>'''''cq'''''</sup> <sup>'''''cr'''''</sup> <sup>'''''cs'''''</sup> <sup>'''''ct'''''</sup> <sup>'''''cu'''''</sup> <sup>'''''cv'''''</sup> <sup>'''''cw'''''</sup> <sup>'''''cx'''''</sup> <sup>'''''cy'''''</sup> <sup>'''''cz'''''</sup> # '''^''' # '''^''' # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> <sup>'''''j'''''</sup> <sup>'''''k'''''</sup> <sup>'''''l'''''</sup> <sup>'''''m'''''</sup> <sup>'''''n'''''</sup> # '''^''' Al-Hamdāni, al-Ḥasan ibn Aḥmad, ''The Antiquities of South Arabia - The Eighth Book of Al-Iklīl'', Oxford University Press 1938, pp. 8-9 # '''^''' Minaret Building and Apprenticeship in Yemen, by Trevor Marchand, Routledge (27 April 2001), p.1. # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> Aithe, p.30. # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> <sup>'''''j'''''</sup> <sup>'''''k'''''</sup> <sup>'''''l'''''</sup> # '''^''' # '''^''' Albert Jamme, inscriptions from Mahram Bilqis p.440 # '''^''' # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> McLaughlin, p.16. # '''^''' Elsheshtawy, p.92. # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> Bosworth, p.463. # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> Dumper, p.330. # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> Dumper, p.331. # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> Ring and Salkin, p.631. # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> # '''^''' # '''^''' # '''^''' # '''^''' # '''^''' # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> <sup>'''''j'''''</sup> <sup>'''''k'''''</sup> <sup>'''''l'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> <sup>'''''j'''''</sup> <sup>'''''k'''''</sup> <sup>'''''l'''''</sup> <sup>'''''m'''''</sup> <sup>'''''n'''''</sup> <sup>'''''o'''''</sup> <sup>'''''p'''''</sup> <sup>'''''q'''''</sup> <sup>'''''r'''''</sup> <sup>'''''s'''''</sup> <sup>'''''t'''''</sup> <sup>'''''u'''''</sup> <sup>'''''v'''''</sup> <sup>'''''w'''''</sup> <sup>'''''x'''''</sup> <sup>'''''y'''''</sup> <sup>'''''z'''''</sup> <sup>'''''aa'''''</sup> <sup>'''''ab'''''</sup> <sup>'''''ac'''''</sup> <sup>'''''ad'''''</sup> <sup>'''''ae'''''</sup> <sup>'''''af'''''</sup> <sup>'''''ag'''''</sup> <sup>'''''ah'''''</sup> <sup>'''''ai'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> # '''^''' # '''^''' # '''^''' # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> # '''^''' # '''^''' # '''^''' # '''^''' Wavell, p.245. # '''^''' Statesman's Year Book, 1922, p.1367. # '''^''' Hestler, p.56. # '''^''' Aldosari, p.134. # '''^''' # '''^''' # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> <sup>'''''j'''''</sup> <sup>'''''k'''''</sup> <sup>'''''l'''''</sup> <sup>'''''m'''''</sup> <sup>'''''n'''''</sup> <sup>'''''o'''''</sup> <sup>'''''p'''''</sup> <sup>'''''q'''''</sup> <sup>'''''r'''''</sup> <sup>'''''s'''''</sup> # '''^''' Jacob Saphir, in his ethnographic work ''Iben Safir'' (vol. 1 – ch. 43), Lyck 1866, p. 99 – folio A (Hebrew), states that the Jews of Yemen have a tradition that there settlement in Yemen began 42 years before the destruction of the First Temple. The Jewish year for the destruction of the First Temple is traditionally given in Jewish computation as 3338 AM or 421/2 BCE. This differs from the modern scientific year, which is usually expressed using the Proleptic Julian calendar as 587 BCE. # '''^''' Yosef Tobi (ed.), ''Studies in 'Megillat Teman''' by Yiḥyah Salaḥ, The Magnes Press: Hebrew University, Jerusalem 1986, p. 67 # '''^''' Rechabites - ''Easton's Bible Dictionary'' # '''^''' Persecuted Yemeni Jews to be given sanctuary in Britain, ''The Independent'', 14 April 2010. # '''^''' Jewish Blog spot April 17, 2017. # '''^''' See .A 2020 World Population Review with a Census of Jewish population by country has ''no'' listing of ''any'' Jews in Yemen.See] # '''^''' Houthis (Arianize) Arabianize Jewish property in Yemen and force Jews to flee July 24,2020 # '''^''' # '''^''' # '''^''' # '''^''' # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> <sup>'''''j'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> # '''^''' "Yemenia Archived 26 November 2009 at the Wayback Machine." Arab Air Carriers Organization. Retrieved 26 October 2009. # ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> <sup>'''''c'''''</sup> <sup>'''''d'''''</sup> <sup>'''''e'''''</sup> <sup>'''''f'''''</sup> <sup>'''''g'''''</sup> <sup>'''''h'''''</sup> <sup>'''''i'''''</sup> <sup>'''''j'''''</sup> <sup>'''''k'''''</sup> <sup>'''''l'''''</sup> # '''^''' [[Pubu:WHD]] lywamxws925kxvrmtg69ghgfblnooqo Osita Iheme 0 19455 147915 86942 2026-10-15T23:36:21Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147915 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Osita Iheme'''{{IPAc-en||audio=Ig-Osita Iheme.ogg}}, [[Order of the Federal Republic|MFR]] (bɛ dɔɣi o la silimin gɔli February biɛɣ'pishi dali yuuni 1982) o nyɛla [[Nigerian]] kpɛrikpɛrita ,<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.maravipost.com/who-is-older-between-aki-and-paw-paw-as-aki-celebrates-his-41st-birthday/|title=Who is older between Aki and Paw Paw?? As Aki celebrates his 41st birthday|last=M'bwana|first=Lloyd|website=www.maravipost.com|access-date=11 September 2019|archive-date=28 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228225436/http://www.maravipost.com/who-is-older-between-aki-and-paw-paw-as-aki-celebrates-his-41st-birthday|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nollywood needs ministry of entertainment - Osita Iheme - P.M. News |url=https://pmnewsnigeria.com/2020/06/27/nollywood-needs-ministry-of-entertainment-osita-iheme/ |access-date=2022-03-12 |language=en-US}}</ref> shinii ŋmaara ni sabira.<ref>{{cite web | url=https://www.carmart.ng/public/blog/about-osita-iheme/ | title=Osita Iheme Net Worth, Cars, House & Latest Biography in 2022 | date=4 September 2022 | access-date=15 June 2023 | archive-date=4 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230404083807/https://www.carmart.ng/public/blog/about-osita-iheme/ | url-status=dead }}</ref> Sokam mi o la Pawpaw din daa niŋ ka o kpɛri shinii yuli booni ''[[Aki na Ukwa|Aki na Ukwa,]]'' [[Chinedu Ikedieze]] ni lala yuli maa.<ref>{{Cite web |last=Jimmy |date=2022-05-10 |title=Osita Iheme Net Worth, Cars, House & Latest Biography |url=https://www.carmart.ng/public/blog/about-osita-iheme/ |access-date=2022-07-19 |website=Carmart auto blog |language=en-US |archive-date=2022-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719225040/https://www.carmart.ng/public/blog/about-osita-iheme/ |url-status=dead }}</ref> Osita Iheme nyɛ ŋun piligi Inspired Movement Africa din ka o daa piligi ka o nia nyɛ o kpaŋsi Nigerian mini African bipola. Yuuni 2007, Iheme daa nyɛla ''Lifetime Achievement Award'' , [[African Movie Academy Awards]] ni ka o daa nyɛ li.<ref name="mshale">{{cite news|url=http://www.mshale.com/article.cfm?articleID=1407|title=Africa Celebrates Film Industry at AMAA 2007|last=Coker|first=Onikepo|date=4 May 2007|work=Mshale Newspaper|publisher=Mshale Communications|access-date=5 September 2010|location=Minneapolis, USA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303204433/http://www.mshale.com/article.cfm?articleID=1407|archive-date=3 March 2012}}</ref> O pahi la Nigeria nim kpɛrikpɛrita shɛba sokam ni mi la zuɣu.<ref name="bbcnews">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3674322.stm|title=Nigerian film lights Zambia's screens|last=Muchimba|first=Helen|date=23 September 2004|work=[[BBC News]]|publisher=[[BBC]]|access-date=5 September 2010|location=London, UK|archive-date=17 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717170238/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3674322.stm|url-status=live}}</ref> Yuuni 2011, Osita Iheme daa pahi [[Order of the Federal Republic]] (MFR) ka di nyɛla tiŋgbani zuɣulan [[Goodluck Jonathan]] n-daa piigi o pahi ŋɔ.<ref>{{cite web | url=http://www.bellanaija.com/2011/11/15/bn-bytes-genevieve-nnaji-stephanie-okereke-amaka-igwe-aliko-dangote-jim-ovia-receive-national-honours-photos-from-the-ceremony/ | title=BN Bytes: Genevieve Nnaji, Stephanie Okereke, Amaka Igwe, Aliko Dangote & Jim Ovia receive National Honours – Photos from the Ceremony | date=15 November 2011 | publisher=bellanaija.com | access-date=24 September 2019 | archive-date=12 April 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150412233900/http://www.bellanaija.com/2011/11/15/bn-bytes-genevieve-nnaji-stephanie-okereke-amaka-igwe-aliko-dangote-jim-ovia-receive-national-honours-photos-from-the-ceremony/ | url-status=live }}</ref> O mali la estimated net worth din yiɣisi 560 million naira.<ref>{{cite web | url=https://www.carmart.ng/public/blog/about-osita-iheme/ | title=Osita Iheme Net Worth, Cars, House & Latest Biography in 2022 | date=4 September 2022 | access-date=15 June 2023 | archive-date=4 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230404083807/https://www.carmart.ng/public/blog/about-osita-iheme/ | url-status=dead }}</ref> ==Piligu biɛhigu== Bɛ dɔɣi la Osita Iheme pahi anu o daŋ puuni ka o tizodabba mini o tizopaɣaba n-ti pahi o lamba zaa waɣa gari o, o ba nyɛ Mr Herbert Iheme ka o ma nyɛ Mrs Augustina Iheme.<ref name="newswirengr.com">{{cite web | url=https://newswirengr.com/2022/06/08/osita-iheme-pawpaw-biography-wife-children-movies-awards-cars-and-more/ | title=Osita Iheme (Pawpaw): Biography, Wife, Children, Movies, and More | date=8 June 2022 | access-date=13 July 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230203022326/https://newswirengr.com/2022/06/08/osita-iheme-pawpaw-biography-wife-children-movies-awards-cars-and-more/ | archive-date=3 February 2023 | url-status=dead }}</ref> Bɛ dɔɣi o la silimin gɔli February biɛɣ'pishi dali yuuni 1982,<ref>{{cite web | url=https://www.carmart.ng/public/blog/about-osita-iheme/ | title=Osita Iheme Net Worth, Cars, House & Latest Biography in 2022 | date=4 September 2022 | access-date=15 June 2023 | archive-date=4 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230404083807/https://www.carmart.ng/public/blog/about-osita-iheme/ | url-status=dead }}</ref><ref name="newswirengr.com"/> bɛ dɔɣi la Iheme [[Mbaitoli]], [[Imo State]], Nigeria. O zooi la [[Abia State]] ka mali MBA degree ka di yina [[Institute of Management and Technology, Enugu]]<ref name="sun1">{{cite news|url=http://www.sunnewsonline.com/webpages/features/showtime/2005/may/06/showtime-06-05-2005-001.htm|title=.DYNAMITES. That's what we are|last=Cornel-Best|first=Onyekaba|date=6 May 2005|newspaper=Daily Sun|access-date=5 September 2010|location=Lagos, Nigeria|archive-url=https://web.archive.org/web/20050510225149/http://sunnewsonline.com/webpages/features/showtime/2005/may/06/showtime-06-05-2005-001.htm|archive-date=10 May 2005}}</ref> (IMT). O ni daa naai o bɔhimbu IMT nyaaŋa, o daa borimi ni o lɛbi alikaali nira, amaa ka daa lee bɔhim o tuma shinii kpɛribu ni yuuni 1998 ka daa tooi pahi kpɛri shinii shɛŋa.<ref>{{Cite web |date=2021-10-18 |title=Osita Iheme Biography: Age, Wife, Net Worth, Height, Children, Popular Memes & Movies |url=https://www.ubetoo.com/artists/osita-iheme-biography-age-wife-net-worth-height-children-popular-memes-movies/ |access-date=2022-07-20 |website=Ubetoo |language=en-US}}</ref> == Tuma == [[File:Aki and Paw Paw.jpg|thumb|right|[[Chinedu Ikedieze|Aki]] and Paw Paw]] O tuma, Osita Iheme daa zooi ka o nyɛla [[Typecasting|typecast]] ka nyɛ bia shinii ni. Yuuni 2002, niriba pam daa baŋ o din daa niŋ ka o mini [[Chinedu Ikedieze]] kpɛri asafihili(comedy) shinii ''[[Aki na Ukwa]]'' din ni ka o daa nyɛ Pawpaw.<ref>{{Cite web |title=Osita Iheme, Biography |url=https://mobile.ghanaweb.com/person/Osita-Iheme-4846 |access-date=2022-07-19 |website=mobile.ghanaweb.com |archive-date=2023-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205004834/https://mobile.ghanaweb.com/person/Osita-Iheme-4846 |url-status=dead }}</ref> O nyɛla New Generation Ambassador zaŋti Rotary International District 9110 ka nyɛ ŋun sabi buku shɛli din yuli booni ''INSPIRED 101''. Osita Iheme nyɛla ŋun pahi ka bɛ kpɛri shinii nim din gari kɔbigi.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://thisisafrica.me/arts-and-culture/osita-iheme-meme-used-by-fenty-beauty-50-cent-a-win-for-nollywood/|title=Is Osita Iheme's meme used by Fenty Beauty and 50 Cent a win for Nollywood?|date=10 July 2019|website=This is africa|language=en-US|access-date=16 November 2019|archive-date=13 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013145632/https://thisisafrica.me/arts-and-culture/osita-iheme-meme-used-by-fenty-beauty-50-cent-a-win-for-nollywood//|url-status=live}}</ref> Kamani o mini ŋun tooi kpɛrita [[Chinedu Ikedieze]], Iheme nyɛla ŋun mali niŋgban bila ka di chɛ ka o be o koŋko ka chɛ kpɛrikpɛrita ban be [[Nollywood|Nigerian movie industry]].<ref>{{Cite web|title=Chinedu Ikedieze writes to Osita Iheme as he turns 38|url=https://oyogist.com/2020/02/chinedu-ikedieze-writes-to-osita-iheme-as-he-turns-38/|date=21 February 2020|website=OYO Gist|language=en-US|access-date=9 May 2020|archive-date=13 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013143217/https://oyogist.com/2020/02/chinedu-ikedieze-writes-to-osita-iheme-as-he-turns-38//|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Read why actor and Chinedu Ikedieze are friendship goals!|url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/osita-iheme-read-why-actor-and-chinedu-ikedieze-are-friendship-goals/5phtk3f|date=3 October 2018|website=Pulse Nigeria|language=en-US|access-date=9 May 2020|archive-date=13 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013145617/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/osita-iheme-read-why-actor-and-chinedu-ikedieze-are-friendship-goals/5phtk3f/|url-status=live}}</ref> O nyɛla ŋun piligi o kpɛrigu tuma ni asafihili kpɛrigu(comedic actor) hali ni kpɛrigu kam kpɛribu .<ref name="sun1"/> Chinedu mini Osita nyɛla ban be diɣi zuɣu saha kam ka di nyɛ jilima zaŋti Nollywood fraternity. O daa yɛli ya yuuni 2018, ni o mali nia ni o lɛbi [[politician|siyaasa nira]] suhibiɛɣu ni.<ref>{{Cite web|title=My political ambition is still alive — Osita Iheme|url=https://punchng.com/my-political-ambition-is-still-alive-osita-iheme/|access-date=2021-03-06|website=Punch Newspapers|date=4 March 2018 |language=en-US|archive-date=2019-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615225107/https://punchng.com/my-political-ambition-is-still-alive-osita-iheme/|url-status=live}}</ref> == O filim ŋmaara == {{div col|colwidth=28em}} * Welcome To Africa (2023) * [[Aki and Pawpaw]] (2022) * [[Christmas in Miami]] (2021) * Games men play 5: Computer Games is our Game (2018) * Ada My Love (2018) * The Self-Destruction of Little Mark (2017) * Double Mama (2015) * [[Mirror Boy]] (2010) * Markus D Millionaire (2008) * Stubborn Flies (2007) * Boys from Holland (2006) * Brain Box (2006) * Criminal Law (2006) * Jadon (2006) * Last Challenge (2006) * Remote Control (2006) * Royal Messengers (2006) * Winning Your Love (2006) * Colours of Emotion (2005)* Final World Cup (2005) * Holy Diamond (2005) * I Think Twice (2005) * My Business (2005) * The Last Orphan * Reggae Boys (2005) * Secret Adventure (2005) * Spoiler (2005) * Village Boys (2005) * American Husband (2004) * Big Daddies (2004) * Columbia Connection (2004) * Daddy Must Obey (2004) * Mr.Ibu (2004) * [[Baby Police| Baby Police 2]] (2004) * John and Johnny Just Come (2003) * Green Snake (2003) * [[2 Rats]] (2003) * [[Aki na ukwa]] (2003) * I'm in Love (2003) * [[Baby Police]] (2003) * Back from America 2 (2003) * Charge & Bail (2003) * Tell Them (2003) * Oke Belgium (2003) * Good Mother (2003) * Informant (2003) * Johnny Just Come (2003) * Nicodemus (2003) * Nwa Teacher (2003) * Twin Brothers (2003) * Aka Gum (2002) * Okwu na uka (2002) *''Aki na Ukwa'' {{div col end}} == Kundivihira == {{Reflist}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] cd0i1gk3eq2076e4w01eqaogm8qor13 Sunny Leone filim nima mini pina 0 24244 147925 147058 2026-10-16T02:00:14Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147925 wikitext text/x-wiki {{short description|none}} {{EngvarB|date=September 2018}} {{Use dmy dates|date=August 2020}} '''Sunny Leone''' Canada mini America paɣa ŋun nyɛ kpɛrikpɛrita mini modil, ka nyɛ ŋun tumdi India filim nima ni pam saha ŋɔ ni.<ref>{{cite news |author=Vickey Lalwani, Mumbai Mirror |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/People-in-India-are-conservative-Sunny-Leone/articleshow/23691999.cms? |title=People in India are conservative: Sunny Leone|work=Times Of India |date=8 August 2013 |access-date=27 December 2015}}</ref> O nyɛla ŋun daa na be taba golibu filim nima ŋmaabu ni.<ref name="sunnyleone.com">{{cite web|url=http://www.sunnyleone.com/en|title=Desi Porn|work=sunnyleone.com|access-date=2 September 2023|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225170019/https://www.sunnyleone.com/en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Sunny Leone profile|url=http://www.avn.com/porn-stars/Sunny-Leone-274888.html|publisher=AVN|access-date=27 December 2015|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225165959/https://avn.com/porn-stars/sunny-leone-274888.html|url-status=dead}}</ref> O daa di "[[Penthouse (magazine)|''Penthouse'']] [[List of Penthouse Pets of the Year|Pet of the Year]]" yuuni 2003, o daa nyɛla ŋun dɛmdi contracti n tiri [[Vivid Entertainment]], ka ''[[Maxim (magazine)|Maxim]]'' daa piigi o mpahi ninvuɣi pia ni ayi ban niŋdi taba golibu filim nima ka di biri puuni yuuni 2010. O tum o maŋa maŋa tumani nima pam,ni filim nima hali ti tabili dɛma nima. O maŋmaŋa zuɣu tuma yihibu daa yina la yuuni 2005, o ni daa niŋ "red carpet" lahabali tira n-ti [[MTV Video Music Awards]], [[MTV India]] zuɣu. O daa be India telivisa dɛma din yuli booni ''[[Bigg Boss 5|Bigg Boss]]'' (2011–12). O lahi nyɛla ŋun tabiri sɔŋdi India TV dɛma din nyɛ ''[[MTV Splitsvilla|Splitsvilla]]'' (2014–zaŋ kana zuŋɔ). Yuuni 2012 O daa niŋ o tuuli [[Bollywood]] luɣ'shɛli din yuli booni [[Pooja Bhatt]]'s [[erotic thriller]] ''[[Jism 2]]'' (2012) ka daa naai yi zaŋ o zaɣa n niŋ kpɛrigu din ni yɛlimaŋli ni ka ''[[Jackpot (2013 film)|Jackpot]]'' (2013), ''[[Ragini MMS 2]]'' (2014), ''[[Leela (2015 film)|Ek Paheli Leela]]'' (2015), ''[[One Night Stand (2016 film)|One Night Stand]]'' (2016) n-ti pahi''[[Tera Intezaar]]'' (2017) daa doli na di nyaaŋa. ==O ni yaai filim shɛŋa== ===India filim nima=== {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFCC;"| {{dagger|alt=Films that has not yet released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"|Year ! scope="col"|Title ! scope="col"|Role ! scope="col"|Language ! class="unsortable" scope="col"|Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|References}} |- | rowspan="1"|2012 | scope="row" |''[[Jism 2]]'' | Izna | [[Hindi]] | Hindi film debut | |- | rowspan="2"|2013 |scope="row" |''[[Jackpot (2013 film)|Jackpot]]'' | Maya | Hindi | | |- | scope="row"| ''[[Shootout at Wadala]]'' | Special appearance in the song "Laila" | Hindi | | |- | rowspan="5" | 2014 | scope="row" | ''[[Ragini MMS 2]]'' | Sunny Leone | Hindi | | |- | scope="row" | ''[[Vadacurry]]'' | rowspan="3" | Herself | [[Tamil language|Tamil]] | Tamil film debut,<br>Special appearance in the song "Low Aana Lifeu" |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Gs9J7hW1ip4%22Low|title=Low Aana Lifeu - Vadacury - Jai, Sunny Leone - Anirudh, Andrea|last=Meeka Entertainment|date=27 December 2014|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Hate Story 2]]'' | Hindi | Special appearance in the song "Pink Lips" |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=w5VFOKKAbQQ%22Pink|title=Pink Lips Full Video Song - Sunny Leone - Hate Story 2 - Meet Bros Anjjan Feat Khushboo Grewal|last=T-Series|date=2 July 2014|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Balwinder Singh Famous Ho Gaya]]'' | Hindi | Special appearance in the song "Shake That Booty" |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=fT--5F9jW_I%22Shake|title=Shake That Booty - Balwinder Singh Famous Ho Gaya - Mika Singh, Sunny Leone - Latest Sexy Song 2014|last=Tips Official|date=18 August 2014|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Current Theega]]'' | Sunny | [[Telugu language|Telugu]] | Telugu film debut,<br>[[cameo appearance]] |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=tfVfNsfWRKc%22Sunny|title=Sunny O Sunny Full Video Song - Manchu Manoj - Sunny Leone - Rakul Preet|date=11 December 2014|publisher=Times Music South|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | rowspan="5" | 2015 | scope="row" | ''[[DK (film)|DK]]'' | Herself | [[Kannada]] | Kannada film debut,<br>Special appearance in the song "Sesamma" |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=6Fvx3zi-VpI%22Sesamma%7CSunny|title=Sunny Leone's "Sesamma" Song From DK - Prem, Chaitra Chandranath - Kannada Full HD Song|last=Anand Audio|date=27 February 2015|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Ek Paheli Leela]]'' | Leela / Meera | Hindi | | |- | scope="row" | ''[[Kuch Kuch Locha Hai]]'' | Shanaya | Hindi | | |- | scope="row" | ''[[Luv U Alia]]'' | Herself | Kannada | Special appearance in the song "Kamakshi" |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=9jGA-q8WuzY%22Kamakshi%7CSunny|title=Luv U Alia - Full HD Video Song " Kamakshi" - Sunny Leone - Indrajit Lankesh - Hot Song|last=Anand Audio|date=5 October 2015|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Singh Is Bliing]]'' | Airline passenger | Hindi | Cameo appearance | |- | rowspan="5" | 2016 | scope="row" | ''[[Mastizaade]]'' | Laila Lele / Lily Lele | Hindi | | |- | scope="row" | ''[[One Night Stand (2016 film)|One Night Stand]]'' | Celina / Ambar Kapoor | Hindi | | |- | scope="row" |''[[Beiimaan Love]]'' | Sunaina Verma | Hindi | | |- | scope="row" |''[[Fuddu]]'' | rowspan="9" | Herself | Hindi | Special appearance in the song "Tu Zaroorat Nahi Tu Zaroori Hai |"<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=5_u7CHkFZYk%22Tu|title=Tu Zaroorat Nahi Tu Zaroori Hai- Fuddu - Sunny Leone - Sharman Joshi - Shreya Ghoshal|last=Zee Music Company|date=21 September 2016|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Dongari Ka Raja]]'' | Hindi | Special appearance in the song "Choli Blockbuster" |<ref>{{cite news|title=Sunny gets a new voice for her item song |website=DNA India |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-mamta-sharma-to-sing-an-item-number-for-sunny-leone-2260735}}</ref> |- | rowspan="8" | 2017 | scope="row" |''[[Raees (2017 film)|Raees]]'' | Hindi | Special appearance in the song "[[Laila Main Laila]]" |<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-sunny-leone-to-share-screen-space-in-raees/|title=Shah Rukh Khan, Sunny Leone to share screen space in Raees|date=18 March 2016|newspaper=Indian Express |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | scope="row" |''[[Noor (film)|Noor]]'' | Hindi | Cameo appearance |<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/more/news/view/id/20741206%22Sunny|title=Sunny Leone to play Bollywood actress in Sonakshi Sinha starrer Noor |date=8 August 2016|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=14 October 2017}}{{dead link|date=July 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |- | scope="row" |''[[Baadshaho]]'' | Hindi | Special appearance in song "Piya More" |<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/more/news/view/id/20768732%22Sunny|title=Sunny Leone to do a special number in Milan Luthria's Baadshaho |date=10 August 2016|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=14 October 2017}}{{dead link|date=July 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Boyz (film)|Boyz]]'' | [[Marathi language|Marathi]] | Marathi film debut, Special appearance in song "Kuth Kuth Jayacha Honeymoon La" |<ref>{{cite news |title=Sunny makes her Marathi debut with an item song |newspaper=Deccan Chronicle |url=http://www.deccanchronicle.com/videos/kuth-kuth-jayacha-honeymoon-la-sunny-leone-boyz-marathi-movie.html |access-date=2 September 2023 |archive-date=3 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181103004853/https://www.deccanchronicle.com/videos/kuth-kuth-jayacha-honeymoon-la-sunny-leone-boyz-marathi-movie.html |url-status=dead }}</ref> |- | scope="row" |''[[Bhoomi (2017 film)|Bhoomi]]'' | Hindi | Special appearance in song "Trippy Trippy" |<ref>{{cite news |title=Sunny Leone to shake leg in Sanjay Dutt's comeback film |website=Bollywood Life |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/after-shah-rukh-khan-and-emraan-hashmi-sunny-leone-to-shoot-a-special-song-for-sanjay-dutts-comeback-film-bhoomi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120453/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/after-shah-rukh-khan-and-emraan-hashmi-sunny-leone-to-shoot-a-special-song-for-sanjay-dutts-comeback-film-bhoomi/ |archive-date=10 November 2018 |access-date=2 September 2023 |url-status=dead}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Shrestha Bangali]]'' | [[Bengali language|Bengali]] |Special appearance in the song "Chaap Nishna" | Bengali film debut, Special appearance in song "Chaap Nishna" |<ref name=":1">{{cite news |url=http://www.dhakatribune.com/showtime/2017/09/09/sunny-leone-chaap-nishna/|title=Sunny Leone in Chaap Nishna|newspaper=Dhaka Times |access-date=9 September 2017}}</ref> |- | scope="row" | ''[[PSV Garuda Vega]]'' |[[Telugu language|Telugu]] | Special appearance in song "Deo Deo"<ref name="Sunny Leone to shoot item song for PSV Garuda Vega in Mumbai">{{cite news |title=Sunny Leone's song in 'PSV Garuda Vega' to be shot in Mumbai |newspaper=The Times of India |url=http://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/movies/news/sunny-leones-song-in-psv-garuda-vega-to-be-shot-in-mumbai/articleshow/58067469.cms}}</ref> | <ref name=":0" /> |- | scope="row" |''[[Tera Intezaar]]'' | Rounak | Hindi | | <ref name=":0">{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sunny-arbaaz-start-shooting-for-tera-intezaar-2941118/|title=Sunny, Arbaaz start shooting for 'Tera Intezaar'|date=28 July 2016|newspaper=Indian Express |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | rowspan="4"| 2019 | scope="row" |''[[Jhootha Kahin Ka]]'' | Herself | Hindi | special appearance in song "Funk Love" | |- | scope="row" |''[[Arjun Patiala]]'' | Baby Narula | Hindi | 2 roles as it's a [[story within a story|film inside film]] | |- | scope="row" |''[[Madhura Raja]]'' | rowspan="2" | Herself | [[Malayalam]] | Special appearance in item song "Moha Mundiri" | |- | scope="row" |''[[Motichoor Chaknachoor]]'' | Hindi | Special appearance in song "Battiyan Bujhaado" | |- | rowspan="3"| 2022 | scope="row" |''[[Ginna (film)|Ginna]]'' | Renuka | Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title='Ginna' trailer: Sunny Leone-Vishnu Manchu promise frothy mix of thrill, comedy and action |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/ginna-trailer-sunny-leone-vishnu-manchu-promise-frothy-mix-of-thrill-comedy-and-action-439678 |access-date=2022-10-23 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> |- | ''Champion'' | Herself | Kannada | Special appearance in the song "Dingar Billi" | |- | ''[[Oh My Ghost (film)|Oh My Ghost]]'' | Mayasena | Tamil | | |- | rowspan="2"| 2023 | Quotation Gang | Padma | Tamil | | |- | ''[[Kennedy (film)|Kennedy]]'' | Charlie | Hindi | premier at [[2023 Cannes Film Festival]] | |- | rowspan="9" |TBA | style="background:#FFCC;" | ''[[Rangeela (upcoming film)|Rangeela]]''{{dagger|alt=Film has yet to be released}} | {{TBA}} | Malayalam | Malayalam film debut, Filming | |- | style="background:#FFCC;" | ''[[Veeramadevi]]''{{dagger|alt=Film has yet to be released}} |[[Veeramadevi]] | rowspan="2" | [[Tamil language|Tamil]] | Filming | |- | style="background:#FFCC;" | ''Shero''{{dagger|alt=Film has yet to be released}} |{{TBA}} |Filming | |- | style="background:#FFCC;" | ''Koka Kola''{{dagger|alt=Film has yet to be released}} | {{TBA}} | rowspan="3" | Hindi | Filming | |- | style="background:#FFCC;" | ''Helen''{{dagger|alt=Film has yet to be released}} | Naina | Filming | |- | style="background:#FFCC;" | ''[[The Battle of Bhima Koregaon (film)|The Battle of Bhima Koregaon]]''{{dagger|alt=Film has yet to be released}} | {{TBA}} | Special appearance in song | |- |} === Nepalese filim nima === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"|Year ! scope="col"|Title ! scope="col"|Role ! scope="col"|Language ! class="unsortable" scope="col"|Notes !Ref. |- | 2019 | scope="row" |''[[Password (2019 Nepali film)|Password]]'' | Item girl in "Aajako Sham" | Nepali | Nepali debut |<ref>{{Cite web|date=2019-06-15|title=Sunny Leone, now ready to earn a name in this neighboring country|url=https://english.newstracklive.com/news/sunny-leone-now-ready-to-earn-a-name-in-this-neighboring-country-sc87-nu-1015639-1.html|access-date=2021-10-14|website=News Track|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|last=Navbharat|first=Times Now|title=Times Now Navbharat: Hindi News, हिन्दी समाचार, हिंदी न्यूज़, Latest Hindi News, Breaking News|url=https://www.timesnowhindi.com/|access-date=2021-10-14|website=Times Now Navbharat|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|last=Marathi|first=TV9|date=2019-06-14|title=सनी लिओनी बॉलिवूडनंतर आता नेपाळी चित्रपटात|url=https://www.tv9marathi.com/latest-news/sunny-leone-share-her-first-song-in-first-nepali-movie-password-72527.html|access-date=2021-10-14|website=TV9 Marathi|language=mr}}</ref> |} ===Bangladeshi filim nima=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"|Year ! scope="col"|Title ! scope="col"|Role ! scope="col"|Language ! class="unsortable" scope="col"|Notes |- | 2022 |''Bikkhov'' | Item girl in Chap Nishna | [[Bengali language|Bangla]] | Special appearance in the song |} ===Binkuumda filim nima=== {| class="wikitable sortable" ! Year !! Title !! Singer(s) !! Music !! Ref. |- | 2014 |''Saree Wali Girl'' |Girik Aman |Girik Aman |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=YXe-0BOgNBU%22Saree|title=Sunny Leone - Saree Wali Girl - Girik Aman|last=Sony Music India|date=29 May 2014|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | 2015 |''Super Girl From China'' |[[Kanika Kapoor]], [[Mika Singh]] |[[Kanika Kapoor]] | <ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=yeyBEpsZfrs%22Super|title=Super Girl From China Video Song - Kanika Kapoor Feat Sunny Leone Mika Singh - T-Series|last=T-Series|date=2 December 2015|via=YouTube |access-date=14 October 2017}}</ref> |- | 2017 |''Loca Loca'' |Ariff Khan, Shivi |Ariff Khan, Rap by [[Raftaar (rapper)|Raftaar]] | <ref>{{cite news|title=Sunny Leone goes Loca Loca|url=https://www.ndtv.com/entertainment/sunny-leones-loca-loca-song-with-raftaar-is-the-new-party-anthem-1752440|website=NDTV}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://m.youtube.com/watch?v=M-2OBxZvZzQ|title=Loca Loca - Sunny Leone, Raftaar and Shivi -Ariff Khan- Official video|publisher=Zee Music Company on YouTube}}</ref> |- |rowspan="1"|2018 |''Lovely Accident'' |[[Kaushik Hossain Taposh|Taposh]], Harjot Kaur |rowspan="1"|Kaushik Akash Guddu (KAG) for [[JAM8]] |rowspan="1"| <ref>{{cite AV media |url=https://m.youtube.com/watch?v=uFfcjTPjgc8|title=Lovely Accident - Official video - Taposh Featuring Sunny Leone - JAM8 |publisher=Zee Music Company on YouTube}}</ref> |- |2019 |''Hollywood Wale Nakhre'' | Upesh Jangwal |Tanveer Singh Kohli |<ref>{{Cite web|date=2019-02-16|title=Sunny Leone's single Hollywood Wale Nakhre is just another fun Punjabi song|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/sunny-leone-song-hollywood-wale-nakhre-video-5587054/|access-date=2021-10-14|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |- | rowspan="6" |2021 |''Barbie Doll'' |D Cali |Meet Sehra |<ref>{{Cite web|date=2021-10-13|title=बार्बी डॉल बनकर सामने आईं सनी लियोनी, पिंक बालों वाले लुक में ढाया कहर, वीडियो में दिखाई अदाएं|url=https://www.abplive.com/entertainment/sunny-leone-new-music-video-barbie-doll-out-see-video-1981829|access-date=2021-10-14|website=www.abplive.com|language=hi}}</ref> |- |''Pardesi'' |Asees Kaur, [[Arko Pravo Mukherjee]] |[[Arko Pravo Mukherjee]] |<ref>{{Cite web|title=Watch Latest Hindi Song Music Video - 'Pardesi' Sung By Arko Featuring Asees Kaur {{!}} Hindi Video Songs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/pardesi-sunny-leone-arko-ft-asees-kaur-zee-music-originals/videoshow/87014566.cms|access-date=2021-10-14|website=[[The Times of India]]|language=en}}</ref> |- |''Machli'' |[[Shahid Mallya]], [[Pawni Pandey]] |Karan Lakhan, Oye Kunaal | |- |''Panghat'' |[[Kanika Kapoor]], Arindam Chakraborty |[[Shaarib Sabri]], [[Toshi Sabri]] |<ref>{{Cite web|date=2021-12-22|title=Madhuban: Sunny Leone stands out in Kanika Kapoor's unimpressive dance track|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/madhuban-sunny-leone-stands-out-in-kanika-kapoors-unimpressive-dance-track-7685420/|access-date=2021-12-23|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |- |''Dushtu Polapain'' |[[Fatima Tuz Zahra Oyshee]] | |<ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/movies/sunny-leone-grooves-to-bangladeshi-number-dushtu-polapain-watch-video-4671929.html | title=Sunny Leone Grooves to Bangladeshi Number Dushtu Polapain; Watch Video | date=18 January 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/music/sunny-leones-sizzling-bengali-dance-number-dushtu-polapain-sets-a-new-record/articleshow/93185592.cms | title=Sunny Leone's sizzling Bengali dance number 'Dushtu Polapain' sets a new record | website=[[The Times of India]] }}</ref> |- |''Sharam Lihaaj'' |[[Sakshi Holkar]] | |<ref>{{cite web | url=https://www.bollywoodmascot.com/features/sunny-leone-movie-item-number-1-with-sreesanth/ | title=Sunny Leone Once Again to be Seen Dancing in 'Item Number 1' with Cricketer Sreesanth - Bollywood Mascot | date=18 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-new-hindi-hit-song-music-video-sharam-lihaaj-sung-by-sakshi-holkar/videoshow/90223399.cms | title=Check Out New Hindi Hit Song Music Video - 'Sharam Lihaaj' Sung by Sakshi Holkar &#124; Hindi Video Songs | website=[[The Times of India]] }}</ref> |} ==America filim nima== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col"| Language !scope="col"| Notes |- | 2003 | scope="row" | ''[[Mega Scorpions (2003 film)|Mega Scorpions]]'' | Hot Tub Girlfriend | [[English language|English]] | Hollywood Debut [[Cameo appearance]] |- | 2004 | scope="row" | ''[[The Girl Next Door (2004 film)|The Girl Next Door]]'' | Herself | [[English language|English]] | [[Cameo appearance]] |- | 2008 | scope="row" | ''Pirate's Blood'' | Sunny | English | |- | 2010 | scope="row" | ''[[The Virginity Hit]]'' | Sunny | English | |- | 2016 | scope="row" | ''[[Mostly Sunny (film)|Mostly Sunny]]'' | Herself | English |Documentary biography |} ===Taba gɔlibu filim nima=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! Year ! Title ! Role |- |2002 | scope="row" | ''Penthouse Video: Virtual Harem'' | Sunny |-a |- |rowspan="3"| 2004 | scope="row" | ''Mystique Presents H20hh'' | |- | scope="row" | ''Busty Cops'' | Taluca Lake |- | scope="row" | ''Lingerie: The Secret Art of Seduction'' | Sunny |- |rowspan="3"| 2005 | scope="row" | '' Centerfold Fetish'' | |- | scope="row" | ''Sunny'' | |- | scope="row" | '' Alabama Jones and the Busty Crusade'' | Queen of the Jungle |- |rowspan="4"| 2006 | scope="row" | ''Busty Cops 2'' | Taluca Lake |- | scope="row" | ''Virtual Vivid Girl Sunny Leone'' | Sunny Leone |- | scope="row" | ''Sunny & Cher'' | Sunny |- | scope="row" | ''The Female Gardener'' | |- |rowspan="4"| 2007 | scope="row" | ''[[Debbie Does Dallas ... Again]]'' | Corky |- | scope="row" | ''Sunny Loves Matt'' | Sunny |- | scope="row" | ''It's Sunny in Brazil'' | |- | scope="row" | '' The Sunny Experiment'' | |- |rowspan="5"| 2008 | scope="row" | ''The Other Side of Sunny'' | |- | scope="row" | ''Dark Side of the Sun'' | |- | scope="row" | ''Descent Into Bondage'' | |- | scope="row" | ''Costumed Damsels in Distress'' | Gypsy girl |- | scope="row" | '' The House of Naked Captives '' | |- |rowspan="5"| 2009 | scope="row" | ''Undress Me'' | |- | scope="row" | ''Deviance'' | |- | scope="row" | ''Naughty America 4 Her 6'' | |- | scope="row" | ''Sunny's Slumber Party'' | Sunny |- | scope="row" | ''Sunny's B/G Adventure'' | |- |rowspan="10"| 2010 | scope="row" | ''Live Gonzo'' | |- | scope="row" | ''Shut Up and Fuck Me'' | |- | scope="row" | ''Sunny's Casting Couch: I Wanna Be a Pornstar'' | |- | scope="row" | ''All Sunny All the Time'' | |- | scope="row" | ''Sunny Leone Loves HD Porn'' | |- | scope="row" | ''Sunny Leone Loves HD Porn 2'' | |- | scope="row" | ''Girlfriends 2'' | |- | scope="row" | ''Hocus Pocus XXX'' | Townsfolk |- | scope="row" | ''Gia: Portrait of a Porn Star'' | Gia |- | scope="row" | ''Not Charlie's Angels XXX'' | Kelly |- |rowspan="4"| 2011 | scope="row" | ''Roleplay'' | |- | scope="row" | ''Sunny & the Suitcase'' | Sunny |- | scope="row" | ''Lies: Diary of an Escort'' | |- | scope="row" | ''Bang Van Blowout with Nick Swardson'' | |- |rowspan="4"| 2012 | scope="row" | ''Sunny Leone: Goddess'' | |- | scope="row" | ''Lesbian Workout'' | |- | scope="row" | ''Sunny Leone: Erotica'' | |- | scope="row" | ''Home Alone'' | |- | 2013 | scope="row" | ''Charlie's Girl: Georgia Jones'' | |} ==Telivisa== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! class="unsortable" scope="col" |Notes !Ref. |- |2005 | scope="row" |''[[MTV Video Music Awards|MTV Awards]]'' |Reporter | | |- |2007 | scope="row" |''Debbie Does Dallas'' |Herself | | |- | rowspan="2" |2008 | scope="row" |''[[My Bare Lady|My Bare Lady 2: Open for Business]]'' |Contestant | | |- | scope="row" |''[[Co-Ed Confidential]]'' |Stripper | | |- |2011–2012 | scope="row" |''[[Bigg Boss (Hindi season 5)|Bigg Boss (season 5)]]'' |Contestant |6th place | |- |2014 |''Haunted Weekends with Sunny Leone'' |Host | |<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/screen/sunny-leone-hosts-a-horror-show/|title=Sunny Leone hosts a horror show|date=14 March 2014}}</ref> |- | 2014–present | scope="row" |''[[MTV Splitsvilla]]'' |Host | |<ref>{{Cite web|last=Sardesai|first=Shreya|date=2014-05-06|title=MTV Splitsvilla 7: Sunny Leone makes the temperature rise! Watch exclusive video|url=https://www.india.com/viral/mtv-splitsvilla-7-sunny-leone-makes-the-temperature-rise-watch-exclusive-video-51532/|access-date=2021-10-14|website=India News, Breaking News {{!}} India.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Parande|first=Shweta|date=2015-07-25|title=MTV Splitsvilla 8: Sunny Leone casts a spell on contestants (Watch Episode 1 video)|url=https://www.india.com/viral/mtv-splitsvilla-8-sunny-leone-casts-a-spell-on-contestants-watch-episode-1-video-476840/|access-date=2021-10-14|website=India News, Breaking News {{!}} India.com|language=en}}</ref> |- |2016 | scope="row" |''[[Box Cricket League|Box Cricket League (season 2)]]'' |Contestant |Team Member of Chennai Swaggers |<ref>{{Cite web|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-actors-10-teams-and-1-winner-let-the-game-begin/articleshow/50219718.cms|access-date=2021-10-14|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |2018 | scope="row" |''[[Man vs. Wild|Man vs. Wild with Sunny Leone]]'' | Host | |<ref>{{Cite web|date=2017-12-15|title=Sunny Leone in Discovery JEET's show Man Vs Wild|url=https://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/gecs/sunny-leone-in-discovery-jeet-s-show-man-vs-wild-171215|access-date=2021-10-14|website=Indian Television Dot Com|language=en}}</ref> |} == Web series == {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Platform !Ref. |- |2018–2019 |''[[Karenjit Kaur – The Untold Story of Sunny Leone]]'' |Herself |[[Zee5]] |<ref>{{cite news |url=http://zeenews.india.com/people/sunny-leones-biopic-to-premiere-on-zee5-from-july-16-watch-teaser-2121675.html |title=Sunny Leone's biopic to premiere on ZEE5 from July 16—Watch teaser |accessdate = 2018-07-02|publisher=Zee News}}</ref><ref>{{cite news |title=Karenjit Kaur: The Untold Story Of Sunny Leone second season announced; to premiere on 18 September- Entertainment News, Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/karenjit-kaur-the-untold-story-of-sunny-leone-second-season-announced-to-premiere-on-18-september-5007831.html |work=Firstpost |date=21 August 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/sunny-leone-karenjit-kaur-season-3-release-date-zee5-trailer-the-untold-story-2007343|title=Sunny Leone's ZEE5 Biopic Will Conclude With Season 3 on April 5|website=NDTV Gadgets 360|language=en|access-date=2020-02-13}}</ref> |- |2019 |[[Ragini MMS: Returns]] |Meena |[[ALTBalaji]] | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/sunny-leone-collaborate-ekta-kapoor-dance-number-ragini-mms-returns/|title = Sunny Leone to collaborate with Ekta Kapoor for a dance number in Ragini MMS Returns : Bollywood News|work=Bollwood Hungama|date = 13 November 2019}}</ref> |- | 2021 |''[[Bullets (2021)|Bullets]]'' |Tina |[[MX Player]] |<ref>{{Cite web|date=January 8, 2021|first=Shweta|last=Keshri|title=Sunny Leone is all excited to do high-octane action in new web series Bullets|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/sunny-leone-is-all-excited-to-do-high-octane-action-in-new-web-series-bullets-1757146-2021-01-08|access-date=2021-08-23|website=India Today|language=en}}</ref> |- | 2021 | ''One Mic Stand'' | Herself |[[Amazon prime]] | |- |2022 |''Anamika'' |Anamika |[[MX Player]] | |- |} ===Pɔhim zuɣu yaɣ'shɛŋa zuɣu yibu na din pahi=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col"| Type ! class="unsortable" scope="col"|Notes |- | 2001 | scope="row" | ''[[Livin' It Up (Ja Rule song)|Livin' It Up]]'' | Dancer | [[Music video|Videoclip]] | Song by [[Ja Rule]] |- | 2007 | scope="row" | ''[[Pocket Pool]]'' | ''[[List of Penthouse Pets|Penthouse Pet]]'' | [[PlayStation Portable]] game | |} ==Pina mini piibu== {| class="wikitable" style="width:75%;" |+ Awards and nominations of Sunny Leone |- ! style="width:10%;"|Year ! style="width:18%;"|Award ! style="width:34%;"|Category ! style="width:34%;"|Nominated work ! style="width:12%;"| Result ! style="width:4%;"|{{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |align=center|2007 |align=center|[[AVN Awards]] |Best All-Girl Sex Scene - Video |''Virtual Vivid Girl Sunny Leone'' |{{nom}} | |- |align=center|2008 |rowspan="2" style="text-align:center;"|[[XBIZ Award]] |Web Babe of the Year | |{{won}} |<ref name=xbizwinners>{{cite web|url=http://www.xbizawards.com/winners.php|title=XBIZ Award Winners|access-date=22 September 2014|archive-date=3 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120103173201/http://www.xbizawards.com/winners.php|url-status=dead}}</ref> |- |rowspan="7" style="text-align:center;"|2009 |Crossover Star of the Year |''My Bare Lady 2'' <small>(with Brooke Haven, Casey Parker and Veronica Rayne)</small> |{{nom}} | |- |rowspan="10" style="text-align:center;"|AVN Awards |Best All-Girl Couples Sex Scene |''Sunny Loves Matt'' <small>(with Anne Marie Rios)</small> |{{nom}} | |- |Best Couples Sex Scene |''Sunny Loves Matt'' <small>(with Matt Erickson)</small> |{{nom}} | |- |Best Tease Performance |''Sunny Loves Matt'' |{{nom}} | |- |Best Solo Sex Scene |''The Sunny Experiment'' |{{nom}} | |- |Female Performer of the Year | |{{nom}} | |- |Jenna Jameson Crossover Star of the Year |''My Bare Lady 2'' <small>(with Brooke Haven, Casey Parker and Veronica Rayne)</small> |{{nom}} | |- | rowspan="5" style="text-align:center;"|2010 |Best All-Girl Group Sex Scene |''Deviance'' <small>(with [[Eva Angelina]], Teagan Presley and [[Alexis Texas]])</small> |{{won}} |<ref>{{cite web | title =2010 AVN Award Winners Announced | publisher =AVN.com | url =http://business.avn.com/articles/37142.html | date =10 January 2010 | access-date =10 January 2010 | archive-date =13 January 2010 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100113093712/http://business.avn.com/articles/37142.html | url-status =dead }}</ref> |- |Web Starlet of the Year | |{{won}} |<ref>{{cite web |url=http://avnawards.avn.com/past-shows/past-winners/ |title=AVN – 2010 AVN Awards Show&nbsp;— AVN Award Winners for 2010 |publisher=Avnawards.avn.com |access-date=22 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719165434/http://avnawards.avn.com/past-shows/past-winners/ |archive-date=19 July 2011}}<!--Live version shows 2012 winners; archived version shows 2010 winners.--></ref> |- |Best All-Girl Couples Sex Scene |''Sunny's Slumber Party'' <small>(with Jenna Haze)</small> |{{nom}} | |- |Best All-Girl Group Sex Scene |''Sunny's Slumber Party'' <small>(with Monique Alexander, Alyssa Reece and Alexis Texas)</small> |{{nom}} | |- |align=center|[[Fans of Adult Media and Entertainment Award|F.A.M.E. Awards]] |Favorite Breasts | |{{won}} |<ref name=fame10>{{cite web |title=The F.A.M.E. Awards Reveals 2010 Winners |publisher=AVN.com |url=http://business.avn.com/articles/The-F-A-M-E-Awards-Reveals-2010-Winners-402778.html |date=10 July 2010 |access-date=11 July 2010 |archive-date=13 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100713010747/http://business.avn.com/articles/The-F-A-M-E-Awards-Reveals-2010-Winners-402778.html |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="9" style="text-align:center;"|2011 |align=center|[[XRCO Awards]] |Mainstream Adult Media Favourite | |{{nom}} | |- | rowspan="11" style="text-align:center;"|AVN Awards |Best All-Girl Group Sex Scene |''Girlfriends 2'' <small>(with Ann Marie Rios, Hailie Vanderven and Sarah Vandella)</small> |{{nom}} | |- |Best All-Girl Group Sex Scene |''Girlfriends 2'' <small>(with Miles Long, Hailie Vanderven, Ann Marie Rios and Sarah Vandella)</small> |{{nom}} | |- |Crossover Star of the Year | |{{nom}} | |- |Best Actress |''Gia: Portrait of a Porn Star'' |{{nom}} | |- |Best Three-Way Sex Scene (G/G/B) |''Sunny's Big Adventure'' <small>(with Daisy Marie and Voodoo)</small> |{{nom}} | |- |Best All-Girl 3-Way Sex Scene |''Sunny's Big Adventure'' <small>(with Devi Emmerson and Karlie Montana)</small> |{{nom}} | |- |Best All-Girl Group Sex Scene |''Hocus Pocus XXX'' <small>(with Eva Angelina, [[Nikki Benz]], Kiara Diane, [[Audrey Hollander]] and Madelyn Marie)</small> |{{nom}} | |- |Best All-Girl Couples Sex Scene |''Gia: Portrait of a Porn Star'' <small>(with [[Tori Black]])</small> |{{nom}} | |- | rowspan="4" style="text-align:center;"|2012 |Best Girl/Girl Sex Scene |''Roleplay'' <small>(with Daisy Marie)</small> |{{nom}} | |- |Crossover Star of the Year | |{{nom}} | |- |Best Solo Sex Scene |''Lies: Diary of an Escort'' |{{nom}} | |- |align=center|XBIZ Awards |Porn Star Site of the Year |''sunnyleone.com '' |{{won}} |<ref name="xbiz2012">{{cite web | last=Miller | first=Dan | title=2012 XBIZ Award Winners Announced | date=12 January 2012 |url=http://www.xbiz.com/news/143012 | access-date=22 January 2012}}</ref> |- | rowspan="4" style="text-align:center;"|2013 | rowspan="2" style="text-align:center;"|AVN Awards |Crossover Star of the Year <small>(tied with [[James Deen]])</small> | |{{won}} |<ref name="avnwin2013">{{Cite web|url=http://avnawards.avn.com/2013-winners/|title=Winners of the 2013 AVN Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128021819/http://avnawards.avn.com/2013-winners/|archive-date=28 January 2013}}</ref> |- |Best Tease Performance |''Lesbian Workout'' <small>(with Daisy Marie)</small> |{{nom}} | |- |align=center|[[AEBN VOD Award]]s |Performer of the Year |{{n/a}} |{{won}} |<ref>https://avn.com/business/press-release/technology/aebn-announces-winners-of-2013-vod-awards-518614.html</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center;"|[[Ghanta Awards]] |Worst Breakthrough |[[Jism 2]] |{{won}} | |- | rowspan="2" style="text-align:center;"|2016 | rowspan="2"|Worst Actress |''[[Ek Paheli Leela]]'' |{{nom}} | |- |''[[Kuch Kuch Locha Hai]]'' |{{nom}} | |- | style="text-align:center;"|2018 |align=center|AVN Awards |[[List of members of the AVN Hall of Fame|Hall of Fame]] |{{n/a}} |{{won}} |<ref>https://avn.com/business/articles/video/class-of-2018-meet-the-new-avn-hall-of-famers-755332.html</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center;"|2023 |align=center|[[Pinkvilla Style Icons Awards]] |Super Stylish Haute Stepper |{{n/a}} |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/pinkvilla-style-icons-awards-2023-bhumi-pednekar-is-the-stylish-pathbreaker-ananya-bags-most-glamorous-icon-1215865|title=Pinkvilla Style Icons Edition 2 Winners list: Kiara Advani, Janhvi to Kartik Aaryan, a look at who won what!|date=7 April 2023|website=PINKVILLA|access-date=2 September 2023|archive-date=11 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411065217/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/pinkvilla-style-icons-awards-2023-bhumi-pednekar-is-the-stylish-pathbreaker-ananya-bags-most-glamorous-icon-1215865|url-status=dead}}</ref> |- |align=center|[[Bollywood Hungama Style Icons]] |Most Stylish Glam Star |{{n/a}} |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=Complete List of Winners of Bollywood Hungama Style Icon Awards |url=https://www.bollywoodhungama.com/style-icons/winners.php |access-date=2023-04-24 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |} ==Kundivihira== {{Reflist}} ==External links== * {{IMDb name|1293381|Sunny Leone filmography}} * [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/sunny-leone/ Sunny Leone] at [[Bollywood Hungama]] {{Commons category|Sunny Leone}} {{Portal bar|Bollywood|Film|Canada|United States}} {{DEFAULTSORT:Leone, Sunny}} [[Category:Indian filmographies]] [[Category:Actress filmographies]] [[Category:American filmographies]] [[Category:Canadian filmographies]] reiuspqk6drrx0fni8nah9jy7if3zsn Erik Everhard 0 25954 147941 81326 2026-10-16T10:50:33Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147941 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Short description|Canadian pornographic actor}} {{Infobox adult biography | name = Erik Everhard | image = Erik Everhard AVN Awards 2013.jpg | caption = Everhard at [[AVN Award]]s in [[Las Vegas, Nevada]] in 2013 | birth_name = Mitchell Hartwell<ref name="lawsuit" /> | birth_date = {{birth date and age|1976|12|2}} | birth_place = [[Calgary, Alberta]], Canada | death_date = | death_place = | height = {{height|ft=5|in=10}} | alias = | website = }} '''Erik Everhard''' (bɛ doɣi o la anashaara gɔli December dabaa ayi dali, yuuni 1976) o nyɛla [[stage name]] zaŋ ti '''Mitchell Hartwell''',<ref name="lawsuit" /> o nyɛla [[Canadians|Canadian]] [[pornographic actor]] ni director, known for [[gonzo pornography]] films. ==Biography== Everhard nyɛla Canadian national of [[Ukrainians|Ukrainian]] ancestry. Yuuni 1995, o daa chaŋla [[Vancouver]], British Columbia ni o chaŋ university. Everhard<nowiki>'s ''adult''</nowiki> filim tuma pilila Canada performing for websites. O daa chaŋla [[Los Angeles, California|Los Angeles]] yuuni 1999 ni ti bohim o tuma maa. O tuuli filim shɛli o ni daa ŋmaagi United States daa nyɛla [[Jules Jordan|Jules Jordan ni darɛti shɛli]].<ref name='RogRev06'>{{cite web|url=http://www.rogreviews.com/interviews/erik_everhard_2.asp |title=Erik Everhard Interview 2006 |access-date=2008-08-22 |last=Pipe |first=Roger |date=June 2006 |publisher=RogReviews.com }}</ref> Everhard daa pilila filim nim darɛtibu Anabolic mini [[Diabolic Video]] yuuni 2001. Yuuni 2003, o daa niŋla <nowiki>''distribution deal''</nowiki> ni [[Red Light District Video|Redlight District]]. Yuuni 2005, <nowiki>''</nowiki>Everhard left Redlight, suing the company for [[breach of contract]], [[conversion (law)|conversion]], [[claim and delivery]], and accounting. He won the suit.<ref name="lawsuit">{{cite web|last=Javors |first=Steve |url=http://www.xbiz.com/news/video/88019 |title=Jury Awards Erik Everhard $141K in Red Light District Case |publisher=XBIZ.com |date=2007-12-19 |access-date=2013-05-22}}</ref> He was then hired by Evil Angel Video<nowiki>''</nowiki>. O ni daa ŋmaagi filim nim pam ni Evil Angel, Everhard daa nyɛla ŋun labi n-ti tumdi ni Jules Jordan. E<nowiki>'verhard performed in about 2,400 films in his pornographic career.''</nowiki><ref name="iafd">{{cite web|title=Erik Everhard|publisher=[[Internet Adult Film Database]]|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=eeverhard/gender=m/erik-everhard.htm}}</ref> ==Pina== {|class="infobox" style="width: 20em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle;" |+ <span style="font-size: 9.5pt">'''Erik Everhard awards and nominations'''''</span> |- |colspan=3| {|class="collapsible collapsed" width=100% !colspan=3 style="background-color: #48BF91; text-align: center;"|Awards and nominations |- |-style="background:#d9e8ff; text-align:center;" |style="text-align:center;"|'''Award''' |style="text-align:center; background:#66FF66; text-size:0.9em; width:50px;"|'''Won''' |style="text-align:center; background:#FA8072; text-size:0.9em; width:50px;"|'''Nominated''' |- |style="text-align:center;"| ; [[AVN Award]]s |{{won|14}} |{{nom|1}} |- |style="text-align:center;"| ; [[Adam Film World|Adam Film World Guide Awards]] |{{won|1}} |{{nom|0}} |- |style="text-align:center;"| ; [[NightMoves Award]]s |{{won|2}} |{{nom|0}} |- |style="text-align:center;"| ; [[XBIZ Award]]s |{{won|2}} |{{nom|0}} |- |style="text-align:center;"| ; [[XRCO Award]]s |{{won|3}} |{{nom|0}} |} |-style="background:#5FA778;" |style="text-align:center;" colspan="3"| ; '''Total number of wins and nominations''' |- |{{yes2|'''Totals'''}} |{{won|'''23'''}} |{{no|'''1'''}} |} {|class="wikitable" |+ style="text-align:center; background:#fcd;"|[[AVN Awards]] |- ! Year ! Category ! Nominated work ! Co-nominees ! Result ! {{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |rowspan="2"|'''[[24th AVN Awards|2007]]''' |Best Group Sex Scene (Video) |''Fashionistas Safado: The Challenge'' |[[Belladonna (actress)|Belladonna]], Melissa Lauren, [[Jenna Haze]], Gianna, Sandra Romain, Adrianna Nicole, Flower Tucci, [[Sasha Grey]], Nicole Sheridan, Marie Luv, Caroline Pierce, Lea Baren, Jewell Marceau, [[Jean Val Jean (actor)|Jean Val Jean]], Christian XXX, Voodoo, [[Chris Charming]], Mr. Pete & [[Rocco Siffredi]] |rowspan="12" {{won}} |rowspan="2"|<ref name=avn07>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2007-AVN-Award-Winners-Announced-29596.html|title= 2007 AVN Award Winners Announced|access-date= 2013-08-29|date= 2007-01-14|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2016-01-21|archive-url= https://archive.ph/20160121024320/http://business.avn.com/articles/video/2007-AVN-Award-Winners-Announced-29596.html|url-status= dead}}</ref> |- |Best Sex Scene in a Foreign-Shot Production |''Outnumbered 4'' |Isabel Ice, Sandra Romain, Dora Venter, Cathy, Karina, Nicol, Puma Black, [[Steve Holmes (actor)|Steve Holmes]], Robert Rosenberg |- |rowspan="3"|'''[[26th AVN Awards|2009]]''' |Best POV Sex Scene |''Double Vision 2'' |Tory Lane & Katja Kassin |rowspan="3"|<ref name=avn09>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2009-AVN-Award-Winners-Announced-56551.html|title= 2009 AVN Award-Winners Announced|access-date= 2013-08-29|author= David Sullivan|date= 2009-01-11|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2013-05-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20130524093131/http://business.avn.com/articles/video/2009-AVN-Award-Winners-Announced-56551.html|url-status= dead}}</ref> |- |Best POV Series |''Double Vision'' |rowspan="2" {{n/a}} |- |Best Young Girl Release |''Jailbait 5'' |- |rowspan="2"|'''[[27th AVN Awards|2010]]''' |Best Anal Sex Scene |''Anal Cavity Search 6'' |[[Sasha Grey]] |rowspan="2"|<ref name=avn10>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2010-AVN-Award-Winners-Announced-378238.html|title= 2010 AVN Award Winners Announced|access-date= 2013-08-29|date= 2010-01-13|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2012-07-08|archive-url= https://archive.ph/20120708134222/http://business.avn.com/articles/video/2010-AVN-Award-Winners-Announced-378238.html|url-status= dead}}</ref> |- |Best POV Release |''Anal Prostitutes on Video 6'' |{{n/a}} |- |rowspan="2"|'''[[28th AVN Awards|2011]]''' |Best Double Penetration Sex Scene |''Asa Akira Is Insatiable'' |[[Asa Akira]] & [[Toni Ribas]] |rowspan="2"|<ref name=avn11>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2011-AVN-Awards-421782.html|title= AVN Announces the Winners of the 2011 AVN Awards|access-date= 2013-08-29|date= 2011-01-09|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2011-01-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20110110172712/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2011-AVN-Awards-421782.html|url-status= dead}}</ref> |- |Best Orgy/Gangbang Release |''Out Numbered 5'' |{{n/a}} |- |rowspan="4"|'''[[29th AVN Awards|2012]]''' |Best Group Sex Scene |''Asa Akira Is Insatiable 2'' |[[Asa Akira]], [[Toni Ribas]], Danny Mountain, Jon Jon, Broc Adams, [[Ramon Nomar]] & [[John Strong (actor)|John Strong]] |rowspan="3"|<ref name=avn12>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html|title= AVN Announces the 2012 AVN Award Winners|access-date= 2013-08-29|date= 2012-01-22|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2012-06-29|archive-url= https://archive.ph/20120629195808/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html|url-status= dead}}</ref> |- |Best POV Sex Scene |rowspan="2"|''Double Vision 3'' |Andy San Dimas & [[Bobbi Starr]] |- |Best POV Release |rowspan="2" {{n/a}} |- |[[AVN Hall of Fame]] inductee |{{n/a}} |{{yes2|Honoured}} |<ref>[https://web.archive.org/web/20130329124455/http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf AVN AWARDS 2012 – NOMINATIONS]. Retrieved August 29, 2013.</ref> |- |rowspan="2"|'''[[30th AVN Awards|2013]]''' |Best Group Sex Scene |''Asa Akira Is Insatiable 3'' |[[Asa Akira]], [[Ramon Nomar]] & [[Mick Blue]] |rowspan="2" {{won}} |rowspan="2"|<ref name=avn13>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/And-Now-The-2013-AVN-Award-Winners-503520.html|title= And Now... The 2013 AVN Award Winners!|access-date= 2013-08-29|date= 2013-01-23|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2013-02-15|archive-url= https://archive.ph/20130215142432/http://business.avn.com/articles/video/And-Now-The-2013-AVN-Award-Winners-503520.html|url-status= dead}}</ref> |- |Best POV Release |''Eye Fucked Them All'' |{{n/a}} |- |'''[[36th AVN Award|2019]]''' |[[AVN Award for Male Foreign Performer of the Year|Male Foreign Performer of the Year]] |{{n/a}} |{{n/a}} |{{nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://avn.com/awards/nominees|title=2019 Nominees AVN Awards|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |publisher=AVN Media Network|access-date=January 28, 2019}}</ref> |} {|class="wikitable" |+ style="text-align:center; background:#fcd;"|[[XRCO Awards]] |- ! Year ! Category ! Nominated work ! Co-nominees ! Result ! {{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2001''' |Unsung Swordsman |rowspan="3" {{n/a}} |rowspan="3" {{n/a}} |rowspan="2" {{won}} |<ref>{{cite web |url=http://dirtybob.com/xrco/oldies.html |title=BEST OF 2002 (2003 Show) |website=www.DitryBob.com |publisher=X-Rated Critics Organization |access-date=10 December 2022}}</ref> |- |'''2003''' |Male Performer of the Year |<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/Evil-Angel-s-i-The-Fashionistas-i-Big-Winner-At-XRCOs-Thursday-Night-32315.html|title= Evil Angel's The Fashionistas Big Winner At XRCOs Thursday Night|access-date= 2013-08-29|author= Heidi Pike-Johnson|date= 2003-04-04|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2016-01-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20160116100743/http://business.avn.com/articles/video/Evil-Angel-s-i-The-Fashionistas-i-Big-Winner-At-XRCOs-Thursday-Night-32315.html|url-status= dead}}</ref> |- |'''2010''' |[[XRCO Hall of Fame]] inductee |{{yes2|Honoured}} |<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2010-XRCO-Award-Winners-Announced-395384.html|title= 2010 XRCO Award Winners Announced|access-date= 2013-08-29|author= Peter Warren|date= 2010-04-30|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2016-05-17|archive-url= https://web.archive.org/web/20160517141448/http://business.avn.com/articles/video/2010-XRCO-Award-Winners-Announced-395384.html|url-status= dead}}</ref> |} {|class="wikitable" |+ style="text-align:center; background:#fcd;"|[[XBIZ Awards]] |- ! Year ! Category ! Nominated work ! Co-nominees ! Result ! {{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2013''' |Best Scene - Vignette Release |''In Riley's Panties'' |[[Riley Steele]] |rowspan="2" {{won}} |<ref>{{cite web|url= http://www.xbiz.com/news/158425|title= 2013 XBIZ Award Winners Announced|access-date= 2013-08-29|author= Dan Miller|date= 2013-01-12|publisher= [[XBIZ]]}}</ref> |- |'''2015''' |Best Scene - Non-Feature Release |''Gangbang Me'' |[[Adriana Chechik]], [[Mick Blue]], [[James Deen]], Criss Strokes and [[John Strong (actor)|John Strong]] |<ref name="xbizwinners2015">[http://xbizawards.xbiz.com/winners.php XBIZ Award Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208230831/http://xbizawards.xbiz.com/winners.php |date=2015-12-08 }}, ''[[XBIZ]]'', January, 2015</ref> |} {|class="wikitable" |+ style="text-align:center; background:#fcd;"|[[NightMoves Award]]s |- ! Year ! Category ! Nominated work ! Co-nominees ! Result ! {{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2013''' |Best Male Performer (Editor's Choice) |rowspan="2" {{n/a}} |rowspan="2" {{n/a}} |rowspan="2" {{won}} |<ref>{{cite web|url= http://www.xbiz.com/news/170020|title= NightMoves 2013 Award Winners Announced|access-date= 2013-10-21|author= Bob Johnson|date= 2013-10-14|publisher= [[XBIZ]]}}</ref> |- |'''2014''' |Best Male Performer (Fan's Choice) |<ref>{{cite web|url= http://www.xbiz.com/news/186246|title= NightMoves Awards Winners Announced|access-date= 2014-10-13|author= Bob Johnson|date= 2014-10-13|publisher= [[XBIZ]]}}</ref> |} {|class="wikitable" |+ style="text-align:center; background:#fcd;"|[[Adam Film World|Adam Film World Guide Awards]] |- ! Year ! Category ! Nominated work ! Co-nominees ! Result ! {{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2007''' |Male Performer Of The Year |{{n/a}} |{{n/a}} |{{won}} |<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html|title= Adam Film World Announces Annual Award Winners|access-date= 2013-08-29|author= Nelson X|date= 2007-03-29|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2012-07-07|archive-url= https://archive.ph/20120707022059/http://business.avn.com/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html|url-status= dead}}</ref> |} == Kundivihira == {{reflist}} {{Portal|Erotica and pornography}} == External links == * [http://blog.adultdvdtalk.com/2007/02/erik_everhard_ees_cumming.html Podcast Interview at Adult DVD Talk] * {{IMDb name|0263582|Erik Everhard}} * {{iafd name|id=EEverhard|gender=male|name=Erik Everhard}} * {{afdb name|id=1251|gender=male|name=Erik Everhard}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Everhard, Erik}} [[Category:1976 births]] [[Category:Canadian male pornographic film actors]] [[Category:Canadian people of Ukrainian descent]] [[Category:Canadian pornographic film directors]] [[Category:Canadian pornographic film producers]] [[Category:Living people]] [[Category:Film directors from Calgary]] [[Category:Male actors from Calgary]] j5yj1q5yid3mjvzoponj9n0u1xwd4rn Salman Khan Filmograph 0 27409 147919 87282 2026-10-16T01:01:07Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147919 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} {{pp-protected|small=yes}} {{Use Indian English|date=May 2019}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} [[File:Salman Khan.jpg|thumb|alt=Photograph of Salman Khan|Khan at an event in 2014]] [[Salman Khan]] nyɛla India nima kpɛrikpɛrita mini sinii yaara ka niriba pam mi o ka di nyɛla o tuma [[Hindi]] sinii nima ni. O ni daa tuui yina sinii shɛli nyɛ ''[[Biwi Ho To Aisi]]'' (1988) pɔi ni sinii yuli booni [[Sooraj Barjatya]]'s [[blockbuster (entertainment)|blockbuster]] romance ''[[Maine Pyar Kiya]]'' (1989) ka di daa di [[Filmfare Award for Best Male Debut]].<ref>{{cite web|last1=Goyal |first1=Divya |title=Debut Deception: You Might or Might Not Know the Real First Films of These Stars |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/debut-deception-you-might-or-might-not-know-the-real-first-films-of-these-stars-660974 |publisher=[[NDTV]] |access-date=13 February 2015 |date=8 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216231637/http://movies.ndtv.com/bollywood/debut-deception-you-might-or-might-not-know-the-real-first-films-of-these-stars-660974 |archive-date=16 December 2014 }}</ref> Yuuni 1990s piligu, o daa nya nasara ni sinii nima yuya booni ''[[Baaghi: A Rebel for Love]]'' (1990) mini yurilim sinii ''[[Sanam Bewafa]]'', ''[[Saajan]]'' (di zaa yuuni 1991).<ref>{{cite web|title=Box Office 1990 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=196&catName=MTk5MA== |publisher=[[Box Office India]] |access-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115230135/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=196&catName=MTk5MA%3D%3D |archive-date=15 January 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Box Office 1991 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=197&catName=MTk5MQ== |publisher=Box Office India |access-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115230117/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=197&catName=MTk5MQ%3D%3D |archive-date=15 January 2013 |url-status=dead}}</ref><ref name="films">{{cite web|last1=Malhotra |first1=Navneet |title=Salman Khan turns 47: How the loveable 'Prem' became 'Dabangg' Chulbul Pandey |url=http://www.ibnlive.com/news/india/salman-turns-47-how-prem-became-physicsfail-pandey-528591.html |publisher=[[CNN-IBN]] |access-date=7 February 2015 |date=27 December 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827183210/http://www.ibnlive.com/news/india/salman-turns-47-how-prem-became-chulbul-pandey-528591.html |archive-date=27 August 2015 }}</ref> Sinii shɛŋa o ni daa yihi na di nyaaŋa daa nyɛla din bi nya daa ka dizuɣu daa na dam o sinii tuma tooni chandi.<ref name="films"/><ref>{{cite web|last1=Tuteja |first1=Joginder |title=Reflections: Salman Khan – Has the sleeping lion been woken up? |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2180/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=7 February 2015 |date=11 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207172920/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2180/ |archive-date= 7 February 2015 }}</ref> ==Film== {{pending films key}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ List of Salman Khan film credits |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role(s) ! scope="col" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{refh}} |- | rowspan="2" | 1988 ! scope="row" |''[[Falak (1988 film)|Falak]]'' |{{n/a}} |assistant director | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/jackie-shroff-says-salman-khan-handled-his-clothes-and-boots-as-assistant-director-i-was-instrumental-in-him-getting-a-break-101621217725070.html|title=Jackie Shroff says Salman Khan 'handled his clothes and boots' as AD: 'I was instrumental in him getting a break'|date=17 May 2021|website=Hindustan Times}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Biwi Ho To Aisi]]'' |{{Sort|Bhandari|Vikram "Vicky" Bhandari}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Biwi Ho To Aisi (1988)|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/|website=[[Bollywood Hungama]]|date=13 August 2011 |access-date=20 September 2014|archive-date=4 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304081732/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55848/Biwi%20Ho%20To%20Aisi|url-status=live}}</ref> |- | 1989 ! scope="row" |''[[Maine Pyar Kiya]]'' | {{Sort|Choudhary|Prem Choudhary}} | | style="text-align:center;" |<ref name="awards">{{cite web|title = Salman Khan: Awards & Nominations|url = http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10961/index.html|website = [[Bollywood Hungama]]|access-date = 4 February 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20110629150300/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10961/index.html|archive-date = 29 June 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Maine Pyar Kiya (1989) |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=13 August 2011 |access-date=20 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207172223/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201788/Maine%20Pyar%20Kiya |archive-date= 7 February 2015 }}</ref> |- | 1990 ! scope="row" |''[[Baaghi (1990 film)|Baaghi]]'' |{{Sort|Sood|Saajan Sood}} | Also writer | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Baaghi (1990) |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=13 August 2011 |access-date=20 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071015/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538869/Baaghi |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="5" | 1991 ! scope="row" |''[[Sanam Bewafa]]'' |{{Sort|Khan|Salman Khan}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Sanam Bewafa (1991) |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=13 August 2011 |access-date=20 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070401/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508563/Sanam%20Bewafa |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Patthar Ke Phool]]'' |{{Sort|Verma|Suraj Verma}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Patthar Ke Phool (1991) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508307 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901060714/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508307 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kurbaan (1991 film)|Kurbaan]]'' | Akash | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Kurbaan (1991) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539746 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913123705/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539746 |archive-date=13 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Saajan]]'' |{{Sort|Varma|Akash Varma}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Saajan (1991) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201633 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901043227/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201633 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Love (1991 film)|Love]]'' | Prithvi | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Love (1991) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534621 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902140750/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534621 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 1992 ! scope="row" |''[[Suryavanshi (film)|Suryavanshi]]'' |{{Sort|Singh|Suryavanshi Vikram Singh}} / Vicky{{efn|name=dual|Khan played dual roles in the film.<ref>{{cite video|title=Suryavanshi |url=https://www.youtube.com/watch?v=sh1wwILGvp0 |date=2 November 2011 |access-date=18 February 2015 |publisher=Venus Movies |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150607060613/https://www.youtube.com/watch?v=sh1wwILGvp0 |archive-date= 7 June 2015 }}</ref><ref>{{cite book|last=Ghosh |first=Tapan K |title=Bollywood Baddies: Villains, Vamps and Henchmen in Hindi Cinema |url=https://books.google.com/books?id=0d6GAwAAQBAJ |date=26 March 2013 |publisher=[[SAGE Publishing|SAGE Publications]] |isbn=978-81-321-1326-3 |page=185 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222200437/https://books.google.com/books?id=0d6GAwAAQBAJ |archive-date=22 February 2017 }}</ref><ref>{{cite web|title=Judwaa |website=Amazon |url=https://www.amazon.com/Judwaa-Salman-Khan/dp/B00009QNV4 |access-date=18 February 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218154505/http://www.amazon.com/Judwaa-Salman-Khan/dp/B00009QNV4 |archive-date=18 February 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last1=Adarsh |first1=Taran |title=Heroes (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/56203 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=18 February 2015 |date=23 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218155439/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/56203 |archive-date=18 February 2015 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Guha |first1=Kunal |title=Film Review: Prem Ratan Dhan Payo |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Film-review-Prem-Ratan-Dhan-Payo/articleshow/49774631.cms |access-date=15 November 2015 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=14 November 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151115112811/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Film-review-Prem-Ratan-Dhan-Payo/articleshow/49774631.cms |archive-date=15 November 2015 }}</ref>}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Suryavanshi (1992) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508211 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902041041/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508211 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jaagruti]]'' | Jugnu | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Ek Ladka Ek Ladki (1992) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534269 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902012723/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534269 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Nishchaiy]]'' | Vasudev Gujral / Rohan Yadav | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Jagruti (1992) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534804 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920220806/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534804 |archive-date=20 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ek Ladka Ek Ladki]]'' |Raja | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Ek Ladka Ek Ladki (1992) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534269 |website=[[Bollywood Hungama]] |accessdate=20 September 2014 |archive-date=2 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902012723/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534269 |url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 1993 ! scope="row" |''[[Chandra Mukhi]]'' | {{Sort|Rai|Raja Rai}} | Also writer | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Chandramukhi Cast List |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/chandramukhi-2/cast/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=22 October 1993 |access-date=28 January 2024}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dil Tera Aashiq]]'' | Vijay Singh | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dil Tera Aashiq (1993) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534238 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901215247/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534238 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 1994 ! scope="row" |''[[Hum Aapke Hain Koun..!]]'' |Prem Nath | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Verma |first1=Sukyana |title=Why I like Andaz Apna Apna |url=http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11andaz.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=11 August 2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030023655/http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11andaz.htm |archive-date=30 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Chaand Kaa Tukdaa]]'' | Shyam Malhotra | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Hegde |first1=Rajul |title=Hum Aapke Hain Koun comes once in a lifetime |url=http://www.rediff.com/movies/interview/hum-aapke-hain-koun-comes-once-in-a-lifetime-tv/20120314.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=14 March 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119191702/http://www.rediff.com/movies/interview/hum-aapke-hain-koun-comes-once-in-a-lifetime-tv/20120314.htm |archive-date=19 January 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Andaz Apna Apna]]'' |Prem Bhopali | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Chaand Ka Tukdaa (1994) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534099 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901202304/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534099 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sangdil Sanam]]'' | Kishan | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Sangdil Sanam (1994) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508568 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901205325/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508568 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="2" | 1995 ! scope="row" |''[[Karan Arjun]]'' | Ajay / Karan{{efn|name=dual}} | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Karan Arjun (1995) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201865 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101350/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201865 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Veergati]]'' | Ajay | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Veergati (1995) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508686 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901122833/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508686 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 1996 ! scope="row" |''[[Majhdhaar]]'' | Gopal | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Majhdhaar (1996) |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=13 August 2011 |access-date=29 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061203/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534775/Yeh%20Majhdhaar |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Khamoshi: The Musical]]'' | Raj Kashyap | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Khamoshi (1996) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118170849/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201933/Khamoshi%20The%20Musical |archive-date=18 January 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jeet (1996 film)|Jeet]]'' | Raju Sahai | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Jeet (1996) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539581 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901014515/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539581 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dushman Duniya Ka]]'' | Salman | Special appearance. | style="text-align:center;" |<ref name="GulazāraChatterjee2003">{{cite book|author1=Gulazāra |author2=Saibal Chatterjee |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema |url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&pg=PT513 |year=2003 |publisher=[[Popular Prakashan]] |isbn=978-81-7991-066-5 |page=489 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117120716/https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC |archive-date=17 January 2017 }}</ref> |- | rowspan="3" | 1997 ! scope="row" |''[[Judwaa]]'' |Raja / Prem{{efn|name=dual}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Judwaa (1997) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124211352/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201902/Judwaa |archive-date=24 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Auzaar]]'' |{{Sort|Prakash|Suraj Prakash}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Auzaar (1997) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028143649/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201663/Auzaar |archive-date=28 October 2012 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Deewana Mastana]]'' | Prem Kumar | Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Deewana Mastana (1997) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533188 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903090655/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533188 |archive-date= 3 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="5" | 1998 ! scope="row" |''[[Pyaar Kiya To Darna Kya (1998 film)|Pyaar Kiya To Darna Kya]]'' |{{Sort|Khanna|Suraj Khanna}} | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Pyar Kiya To Darna Kya (1963) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540246 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831110700/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540246 |archive-date=31 August 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jab Pyaar Kisise Hota Hai]]'' |{{Sort|Dhanrajgir|Suraj Dhanrajgir}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Jab Pyar Kisi Se Hota Hai (1995) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539472 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902101442/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539472 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bandhan (1998 film)|Bandhan]]'' | Raju | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Bandhan (1998) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538941 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901184753/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538941 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kuch Kuch Hota Hai]]'' |{{Sort|Mehra|Aman Mehra}} |Extended special appearance | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Kuch Kuch Hota Hai (1998) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201863 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901150757/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201863 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sar Utha Ke Jiyo]]'' |Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web | url=https://www.gqindia.com/binge-watch/collection/after-powerful-performance-rrr-watch-ajay-devgn-5-best-cameo-roles-movies-netflix-zee5-more/ | title=After his powerful performance in 'RRR', watch Ajay Devgn's 5 best cameo roles in these movies on Netflix, ZEE5 and more | date=29 March 2022 | access-date=3 May 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221105113117/https://www.gqindia.com/binge-watch/collection/after-powerful-performance-rrr-watch-ajay-devgn-5-best-cameo-roles-movies-netflix-zee5-more/ | archive-date=5 November 2022 | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="6" | 1999 ! scope="row" |''[[Jaanam Samjha Karo]]'' | Rahul | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Jaanam Samjha Karo (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534949 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902163023/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534949 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Biwi No.1]]'' | Prem Mehra | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Biwi No. 1 (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534076 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831210805/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534076 |archive-date=31 August 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sirf Tum]]'' | Prem | Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Sirf Tum (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54588 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903070731/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54588 |archive-date= 3 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hum Dil De Chuke Sanam]]'' | Sameer Rosselline | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite news|title=Hum Dil De Chuke Sanam (1999) |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/230229/Hum-Dil-De-Chuke-Sanam/overview |access-date=26 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227022650/http://www.nytimes.com/movies/movie/230229/Hum-Dil-De-Chuke-Sanam/overview |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |author=Mark Deming |date=2015 |archive-date=27 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hello Brother (1999 film)|Hello Brother]]'' | Hero | Also playback singer for song "Chandi Ki Daal Par" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Hello Brother (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201830 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901013644/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201830 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hum Saath-Saath Hain]]'' | Prem Chaturvedi | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Chopra |first1=Anupama |title=More family values |url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-hum-saath-saath-hain-salman-khan-karisma-kapoor-saif-ali-khan/1/254891.html |access-date=26 February 2015 |work=India Today |date=15 November 1999 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227013345/http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-hum-saath-saath-hain-salman-khan-karisma-kapoor-saif-ali-khan/1/254891.html |archive-date=27 February 2015 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2000 ! scope="row" |''[[Dulhan Hum Le Jayenge]]'' |{{Sort|Oberoi|Raja Oberoi}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dulhan Hum Le Jayenge (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201727 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902044016/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201727 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Chal Mere Bhai]]'' |{{Sort|Oberoi|Prem Oberoi}} | Also playback singer for song "Chal Mere Bhai" With Sanjay Dutt | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Chal Mere Bhai (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54482 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903021718/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54482 |archive-date= 3 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Har Dil Jo Pyar Karega]]'' | Raj / Romi{{efn|name=single|Khan played a single character in the film who has two different names.}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Har Dil Jo Pyaar Karega |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201760 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227172239/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201760 |archive-date=27 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dhai Akshar Prem Ke]]'' | Truck Driver |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dhaai Akshar Prem Ke (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54492 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902043959/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54492 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kahin Pyaar Na Ho Jaaye]]'' |{{Sort|Kapoor|Prem Kapoor}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Kahi Pyaar Na Ho Jaaye (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534411 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902093444/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534411 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- | 2001 ! scope="row" |''[[Chori Chori Chupke Chupke]]'' |{{Sort|Malhotra|Raj Malhotra}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Verma |first1=Sukyana |title=It's finally out! |url=http://www.rediff.com/movies/2001/mar/09cccc.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=9 March 2001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124104455/http://www.rediff.com/movies/2001/mar/09cccc.htm |archive-date=24 January 2016 }}</ref> |- | rowspan="3" | 2002 ! scope="row" |''[[Tumko Na Bhool Paayenge]]'' | Ali / Veer Singh Thakur{{efn|name=single}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Tumko Na Bhool Paayenge (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55961 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901161323/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55961 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hum Tumhare Hain Sanam]]'' | Suraj Singh | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Hum Tumhare Hain Sanam (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55962 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922061216/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55962 |archive-date=22 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Yeh Hai Jalwa]]'' |{{Sort|Mittal|Raj Mittal}} / Raj "Raju" Saxena{{efn|name=single}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Yeh Hai Jalwa (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201817 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006113720/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201817 |archive-date= 6 October 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2003 ! scope="row" |''[[Love at Times Square]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Love At Times Square (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534630 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902035546/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534630 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Stumped (film)|Stumped]]'' | Himself | Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Stumped (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201652 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901211317/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201652 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tere Naam]]'' | Radhe Mohan | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Tere Naam (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533202 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006122625/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533202 |archive-date= 6 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Baghban (2003 film)|Baghban]]'' |{{Sort|Malhotra|Alok Malhotra}} | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Baghban (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538505 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074617/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538505 |archive-date= 6 October 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2004 ! scope="row" |''[[Garv: Pride & Honour]]'' |{{Sort|Ranavat|[[Assistant Commissioner of Police (India)|ACP]] Arjun Ranavat}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Garv (2004) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510905 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006100258/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510905 |archive-date= 6 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Mujhse Shaadi Karogi]]'' |{{Sort|Malhotra|Sameer Malhotra}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Verma |first1=Sukyana |title='Mujhse Shaadi Karogi' is another 'Main Hoon Na' |url=http://www.rediff.com/movies/2004/jul/30mujhse.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=30 July 2004 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101214911/http://www.rediff.com/movies/2004/jul/30mujhse.htm |archive-date= 1 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Phir Milenge (2004 film)|Phir Milenge]]'' |{{Sort|Manchanda|Rohit Manchanda}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Phir Milenge (2004) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54568 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018070355/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54568 |archive-date=18 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dil Ne Jise Apna Kahaa]]'' | Rishabh | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dil Ne Jise Apna Kahaa (2004) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55989 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401104917/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55989 |archive-date= 1 April 2015 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2005 ! scope="row" |''[[Lucky: No Time for Love]]'' | Aditya | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Lucky – No Time For Love (2005) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54547 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401153957/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54547 |archive-date= 1 April 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Maine Pyaar Kyun Kiya?]]'' |{{Sort|Malhotra|Dr. Sameer Malhotra}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Maine Pyaar Kyun Kiya (2005) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012221100/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54551/Maine%20Pyaar%20Kyun%20Kiya |archive-date=12 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[No Entry]]'' | Prem Khanna | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite news|last1=Chopra |first1=Anupama |title=Comic wane |url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-no-entry-starring-anil-kapoor-salman-khan-bipasha-basu/1/193145.html |access-date=26 February 2015 |work=India Today |date=12 September 2005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227011334/http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-no-entry-starring-anil-kapoor-salman-khan-bipasha-basu/1/193145.html |archive-date=27 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kyon Ki]]'' | Anand Rai Singhania | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Kyon Ki (2006) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080739/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508854/Kyon%20Ki |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2006 ! scope="row" |''[[Shaadi Karke Phas Gaya Yaar]]'' | Ayaan | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Jain |first1=Priyanka |title=Salman and Shilpa don't arouse interest |url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/04shaadi.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=4 August 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221317/http://www.rediff.com/movies/2006/aug/04shaadi.htm |archive-date= 3 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Saawan... The Love Season|Saawan]]'' | Sameer || | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Saawan – The Love Season (2006) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055828/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/505074/Saawan%20-%20The%20Love%20Season |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Baabul (2006 film)|Baabul]]'' |{{Sort|Kapoor|Avinash Kapoor}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Gates |first1=Anita |title=From Bollywood to New York, a Tale of Lovers Lost and Found |url=https://www.nytimes.com/2006/10/20/movies/20swee.html?_r=0 |access-date=26 February 2015 |work=The New York Times |date=20 October 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161202040101/http://www.nytimes.com/2006/10/20/movies/20swee.html?_r=0 |archive-date= 2 December 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jaan-E-Mann]]'' |{{Sort|Kapoor|Suhaan Kapoor}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Baabul (2006) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224200/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54349/Baabul |archive-date= 3 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2007 ! scope="row" |''[[Salaam-e-Ishq]]'' |{{Sort|Khanna|Rahul Khanna}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Salaam-e-Ishq |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/531137 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214095724/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/531137 |archive-date=14 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Partner (2007 film)|Partner]]'' | Prem | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Partner (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538407 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330135353/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538407 |archive-date=30 March 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Marigold (2007 film)|Marigold]]'' | Prem |English film | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |title=Marigold: An Adventure in India (2007) |date=13 August 2011 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065913/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/507990/Marigold%3A%20An%20Adventure%20in%20India |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Om Shanti Om]]'' | Himself |Special appearance in song "Deewangi Deewangi" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Prabhakar|first1=Jyothi|title=Salman Khan: The king of cameos|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Salman-Khan-The-king-of-cameos/articleshow/14430633.cms|access-date=26 February 2015|work=The Times of India|date=28 June 2012|archive-date=5 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105211659/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Salman-Khan-The-king-of-cameos/articleshow/14430633.cms|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Saawariya]]'' | Imaan Qazi | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Saawariya (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201636 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903084811/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201636 |archive-date= 3 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2008 ! scope="row" |''[[God Tussi Great Ho]]'' |{{Sort|Prajapati|Arun Prajapati}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=God Tussi Great Ho (2008) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070134/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54393/God%20Tussi%20Great%20Ho |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hello (2008 film)|Hello]]'' | Himself |Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Hello (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58517 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901061623/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58517 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Heroes (2008 film)|Heroes]]'' |{{Sort|Singh|Balkar Singh}} / Parminder Singh{{efn|name=dual}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Heroes (2008) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012130945/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56203/Heroes |archive-date=12 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Yuvvraaj]]'' |{{Sort|Yuvvraaj|Deven Yuvvraaj}} | Also playback singer for song "Main Hoon Yuvraaj" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Yuvvraaj (2008) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065651/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56206/Yuvvraaj |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2009 ! scope="row" |''[[Wanted (2009 film)|Wanted]]'' | Rajveer "Radhe" Shikhawat{{efn|name=single}} | Also playback singer for song "Most Wanted Track" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Wanted (2009) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301180107/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538456/Wanted |archive-date= 1 March 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Main Aurr Mrs Khanna]]'' |{{Sort|Khanna|Sameer Khanna}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Main Aurr Mrs Khanna (2009) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224553/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65160/Main%20Aurr%20Mrs%20Khanna |archive-date= 3 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[London Dreams]]'' |{{Sort|Khosla|Manjit Khosla}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=London Dreams (2009) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003354/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65185/London%20Dreams |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510223 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901091748/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510223 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2010 ! scope="row" |''[[Veer (2010 film)|Veer]]'' | Veer |Also writer | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Veer (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540541 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213124535/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540541 |archive-date=13 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Prem Kaa Game]]'' | The Sutradhaar (Narrator) |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Prem Kaa Game (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508418 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924041114/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508418 |archive-date=24 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dabangg]]'' |{{Sort|Pandey|[[Chulbul Pandey]]}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Mande |first1=Abhishek |title=Dabangg is for Salman fans |url=http://movies.rediff.com/report/2010/sep/10/review-dabangg.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=10 September 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217045837/http://movies.rediff.com/report/2010/sep/10/review-dabangg.htm |archive-date=17 February 2015 }}</ref><ref>{{cite news|title=It's SRK vs Salman at Filmfare |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Its-SRK-vs-Salman-at-Filmfare/articleshow/7276967.cms? |access-date=7 February 2015 |work=The Times of India |date=13 January 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141223134223/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Its-SRK-vs-Salman-at-Filmfare/articleshow/7276967.cms |archive-date=23 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tees Maar Khan (2010 film)|Tees Maar Khan]]'' | Himself |Special appearance in song "Wallah Re Wallah" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Adarsh |first1=Taran |title=Tees Maar Khan review: It?s Akshay and Farah?s show all the way! |url=http://www.sify.com/movies/i-tees-maar-khan-i-review-it-s-akshay-and-farah-s-show-all-the-way-review-bollywood-pclxNmcdfadid.html |website=[[Sify]] |access-date=26 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810082631/http://www.sify.com/movies/i-tees-maar-khan-i-review-it-s-akshay-and-farah-s-show-all-the-way-review-bollywood-pclxNmcdfadid.html |archive-date=10 August 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Isi Life Mein...!]]'' | {{N/A}} |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Isi Life Mein (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537916 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901114554/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537916 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2011 ! scope="row" |''[[Ready (2011 film)|Ready]]'' |{{Sort|Kapoor|Prem Kapoor}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|author-link=Nikhat Kazmi|title=Ready: Movie Review|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Ready/movie-review/8696671.cms|work=[[The Times of India]]|access-date=3 June 2011|date=2 June 2011|archive-date=11 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511024014/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/ready/movie-review/8696671.cms|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Chillar Party]]'' | {{N/A}} | Producer only | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Chillar Party (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/504525 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=7 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214203938/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/504525 |archive-date=14 December 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title='Chillar party' wins National Award for best children's film |url=http://www.ibnlive.com/news/india/national-awards-chillar-best-childrens-film-453423.html |publisher=CNN-IBN |access-date=7 February 2015 |date=7 March 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827183203/http://www.ibnlive.com/news/india/national-awards-chillar-best-childrens-film-453423.html |archive-date=27 August 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Yeh Dooriyan]]'' | Himself | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Yeh Dooriyan (2011) |url= https://www.bollywoodhungama.com/movie/yeh-dooriyan/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date= 26 August 2011 |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214032752/http://www.bollywoodhungama.com/movie/yeh-dooriyan/|archive-date=14 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bodyguard (2011 Hindi film)|Bodyguard]]'' |{{Sort|Singh|Lovely Singh}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Bodyguard (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537944 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214032752/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537944 |archive-date=14 December 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title=Nominations for 57th Idea Filmfare Awards 2011 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations+for+57th+Idea+Filmfare+Awards+2011 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=7 February 2015 |date=11 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715230452/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations%2Bfor%2B57th%2BIdea%2BFilmfare%2BAwards%2B2011 |archive-date=15 July 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tell Me O Kkhuda]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Tell Me O Kkhuda (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/546178 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901201159/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/546178 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="3" | 2012 ! scope="row" |''[[Ek Tha Tiger]]'' |{{Sort|Chandra|Manish Chandra}} / [[Tiger (YRF Spy Universe)|Avinash Singh Rathore / Tiger]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Ek Tha Tiger (2012) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545809 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402211617/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545809 |archive-date= 2 April 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Son of Sardaar]]'' | Pathan | Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=FIRST LOOK: Salman Khan in Son of Sardaar item song |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/first-look-salman-khan-in-son-of-sardaar-item-song/story-Edx7PlVrngyV8GYXmTpr0H.html |access-date=26 February 2015 |work=Hindustan Times |date=2 October 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120125/http://www.hindustantimes.com/bollywood/first-look-salman-khan-in-son-of-sardaar-item-song/story-Edx7PlVrngyV8GYXmTpr0H.html |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dabangg 2]]'' |{{Sort|Pandey|[[Chulbul Pandey]]}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Sen |first1=Raja |title=Review: Dabangg 2 is better than the first |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-dabangg-2-is-better-then-the-first/20121221.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=21 December 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227015557/http://www.rediff.com/movies/review/review-dabangg-2-is-better-then-the-first/20121221.htm |archive-date=27 February 2015 }}</ref><ref>{{cite news|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here! |url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html |access-date=7 February 2015 |work=[[Filmfare]] |date=13 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227075057/http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html |archive-date=27 December 2014 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2013 ! scope="row" |''[[Ishkq in Paris]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Ishkq in Paris (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/547317 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=1 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123180920/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/547317 |archive-date=23 January 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Phata Poster Nikhla Hero]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Phata Poster Nikhla Hero (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/563932 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018052721/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/563932 |archive-date=18 October 2014 }}</ref> |- | rowspan="8" | 2014 ! scope="row" |''[[Jai Ho (film)|Jai Ho]]'' |{{Sort|Agnihotri|Jai Agnihotri}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Jai Ho (2014) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/587748 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211010332/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/587748 |archive-date=11 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[O Teri]]'' | Himself || Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=O Teri (2014) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/597971 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001081613/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/597971 |archive-date= 1 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Main Tera Hero]]'' | God | Voiceover | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Salman Khan dubs for God in 'Main Tera Hero' |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-dubs-for-god-in-main-tera-hero/ |access-date=26 February 2015 |work=[[The Indian Express]] |date=5 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227013648/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-dubs-for-god-in-main-tera-hero/ |archive-date=27 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Lai Bhaari]]'' | Bhau | Marathi film; cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Lai Bhaari: Salman Khan speaks great Marathi, says Riteish Deshmukh |url=http://www.ibnlive.com/news/india/salman-khan-speaks-great-marathi-riteish-deshmukh-636156.html |publisher=CNN-IBN |access-date=1 February 2015 |date=2 September 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827113053/http://www.ibnlive.com/news/india/salman-khan-speaks-great-marathi-riteish-deshmukh-636156.html |archive-date=27 August 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Fugly (film)|Fugly]]'' | Himself | Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Fugly (2014) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/660170 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920190013/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/660170 |archive-date=20 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kick (2014 film)|Kick]]'' |Devilal "Devil" Singh | Also playback singer for songs "Hangover", "Jumme Ki Raat", "Tu Hi Tu" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Kick (2014) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119191356/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/546231/Kick |archive-date=19 January 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-kicks-music-is-paisa-vasool/20140720.htm |title=Review: Kick's music is paisa vasool |last=Vijayanand |first=Nishevitha |work=Rediff.com |date=20 July 2014 |access-date=13 November 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030055/http://www.rediff.com/movies/report/review-kicks-music-is-paisa-vasool/20140720.htm |archive-date=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''Being Bhaijaan'' | Himself | Documentary | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Sharma |first1=Suparna |title=Movie review 'Being Bhaijaan' (documentary): Being Salman |url=http://www.deccanchronicle.com/140913/entertainment-movie-review/article/movie-review-being-bhaijaan-documentary-being-salman |access-date=20 February 2015 |work=[[Deccan Chronicle]] |date=13 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220220855/http://www.deccanchronicle.com/140913/entertainment-movie-review/article/movie-review-being-bhaijaan-documentary-being-salman |archive-date=20 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dr. Cabbie]]'' | {{N/A}} | Producer only | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Bhushan |first1=Nyay |title=Bollywood Star Salman Khan Backs Canadian Project 'Dr Cabbie' |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/canadian-film-dr-cabbie-backed-438206 |access-date=7 February 2015 |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=4 December 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141123083254/http://www.hollywoodreporter.com/news/canadian-film-dr-cabbie-backed-438206 |archive-date=23 November 2014 }}</ref> |- | rowspan="3" | 2015 ! scope="row" |''[[Bajrangi Bhaijaan]]'' | Pawan Kumar Chaturvedi / Bajrangi Bhaijaan{{efn|name=single}} |Also producer | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Nominations for the 61st Britannia Filmfare Awards |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |work=Filmfare |date=11 January 2016 |access-date=11 January 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413161505/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |archive-date=13 April 2016 }}</ref><ref name="63rdaward">{{cite press release|title=63rd National Film Awards|url=http://dff.nic.in/writereaddata/Winners_of_63rd_NFA_2015.pdf|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|date=28 March 2016|access-date=28 March 2016|archive-date=7 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007194418/http://dff.nic.in/writereaddata/Winners_of_63rd_NFA_2015.pdf|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hero (2015 Hindi film)|Hero]]'' | {{N/A}} | Producer and playback singer for song "Main Hoon Hero Tera" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Lavish budget for 'Hero' like my other films, says Salman Khan |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lavish-budget-for-hero-like-my-other-films-says-salman-khan/ |access-date=11 September 2015 |work=The Indian Express |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911010157/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lavish-budget-for-hero-like-my-other-films-says-salman-khan/ |archive-date=11 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Prem Ratan Dhan Payo]]'' | Prem Dilwale / Yuvraj Vijay Singh{{efn|name=dual}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Prem Ratan Dhan Payo review: Double dose of Salman adds nothing to this regressive, low-IQ Rajshri film |url=http://www.firstpost.com/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-review-a-double-dose-of-salman-not-enough-to-lift-this-half-baked-lifeless-low-iq-rajshri-film-2504642.html |last=Vetticad |first=Anna M. M. |work=Firstpost |date=13 November 2015 |access-date=13 November 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113104625/http://www.firstpost.com/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-review-a-double-dose-of-salman-not-enough-to-lift-this-half-baked-lifeless-low-iq-rajshri-film-2504642.html |archive-date=13 November 2015 }}</ref> |- | 2016 !scope="row" | ''[[Sultan (2016 film)|Sultan]]'' |Sultan Ali Khan | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title= 'Sultan' poster: Salman Khan will floor you with his killer intensity |url= https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sultan-poster-Salman-Khan-will-floor-you-with-his-killer-intensity/articleshow/50940838.cms |access-date= 18 January 2021 |archive-date= 19 July 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180719095056/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sultan-poster-Salman-Khan-will-floor-you-with-his-killer-intensity/articleshow/50940838.cms |url-status= live}}</ref> |- | rowspan="4" | 2017 ! scope="row" |''[[Hanuman: Da' Damdaar]]'' |[[Hanuman]] |Animated film; Voiceover | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/hanuman-da-damdaar-lacks-power-and-punch/article18707609.ece|title=Hanuman Da Damdaar: lacks power and punch|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=2 June 2017|access-date=2 June 2017|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211083750/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hanuman-da-damdaar-lacks-power-and-punch/article18707609.ece|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tubelight (2017 Hindi film)|Tubelight]]'' |Laxman Singh Bisht | Also producer | style="text-align:center;" |<ref name="time_Soha">{{Cite web|title=Sohail Khan: "I am only doing 'Tubelight' so that I can be around Kabir and Salman bhai" |last=Kotwani |first=Hiren |work=The Times of India |date=29 July 2016 |access-date=17 September 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sohail-Khan-I-am-only-doing-Tubelight-so-that-I-can-be-around-Kabir-and-Salman-bhai/articleshow/53443932.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803205012/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sohail-Khan-I-am-only-doing-Tubelight-so-that-I-can-be-around-Kabir-and-Salman-bhai/articleshow/53443932.cms |archive-date= 3 August 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Judwaa 2]]'' |Raja / Prem | Cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Salman khan's cameo in Judwaa 2 |date=23 September 2017 |url=https://www.mensxp.com/entertainment/bollywood/39785-we-finally-get-a-glimpse-of-salman-khan-rsquo-s-cameo-in-lsquo-judwaa-2-rsquo-and-it-rsquo-s-electrifying.html |access-date=23 September 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923132735/https://www.mensxp.com/entertainment/bollywood/39785-we-finally-get-a-glimpse-of-salman-khan-rsquo-s-cameo-in-lsquo-judwaa-2-rsquo-and-it-rsquo-s-electrifying.html |archive-date=23 September 2017 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tiger Zinda Hai]]'' |[[Tiger (YRF Spy Universe)|Tiger / Avinash Singh Rathore]] | | style="text-align: center;" |<ref name="m.mid-day.com">{{cite web|title=Tiger Zinda Hai shooting to start in March |date=30 January 2017 |url=http://m.mid-day.com/articles/salman-khan-katrina-kaif-movies-ali-abbas-zafar-tiger-zinda-hai-bollywood-news/17952161 |access-date=31 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131042933/http://m.mid-day.com/articles/salman-khan-katrina-kaif-movies-ali-abbas-zafar-tiger-zinda-hai-bollywood-news/17952161 |archive-date=31 January 2017 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2018 ! scope="row" |''[[Welcome to New York (2018 film)|Welcome to New York]]'' |Himself |Cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |title=Welcome To New York: Salman Khan, Sonakshi Sinha reunite in new song Nain Phisal Gaye |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/welcome-to-new-york-salman-khan-sonakshi-sinha-reunite-in-new-song-nain-phisal-gaye/story-HKZkoHOtNagn7wxr1zz0GN.html |access-date=22 June 2018 |work=Hindustan Times |date=12 February 2018 |language=en |archive-date=23 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623004727/https://www.hindustantimes.com/bollywood/welcome-to-new-york-salman-khan-sonakshi-sinha-reunite-in-new-song-nain-phisal-gaye/story-HKZkoHOtNagn7wxr1zz0GN.html |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Race 3]]'' | Sikander "Sikku" Singh | Also producer, lyricist and playback singer | style="text-align: center;" |<ref name="m.mid-day.com" /> |- ! scope="row" |''[[Yamla Pagla Deewana: Phir Se]]'' | Himself | Special appearance in the song "Rafta Rafta Medley" | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |last1=Chauhan |first1=Soumyata |title='Yamla Pagla Deewana Phir Se' trailer lacks jokes but makes do with Salman Khan, Rekha's cameos – Watch |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-yamla-pagla-deewana-phir-se-trailer-lacks-jokes-but-makes-do-with-salman-khan-rekha-s-cameos-watch-2648180 |access-date=20 October 2018 |work=Daily News and Analysis |date=10 August 2018 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112000726/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-yamla-pagla-deewana-phir-se-trailer-lacks-jokes-but-makes-do-with-salman-khan-rekha-s-cameos-watch-2648180 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loveyatri]]'' | {{N/A}} | Producer; Voiceover for the Teaser | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://gulfnews.com/life-style/celebrity/case-charged-against-salman-khan-for-his-latest-movie-love-yatri-1.2281460|title=Case charged against Salman Khan for his latest movie "Love Yatri"|last=IANS|date=23 September 2018|publisher=gulfnews.com|access-date=7 October 2018|archive-date=25 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925031550/https://gulfnews.com/life-style/celebrity/case-charged-against-salman-khan-for-his-latest-movie-love-yatri-1.2281460|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Zero (2018 film)|Zero]]'' | Himself |Cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |title=Salman Khan's special cameo – 'Zero': Interesting facts about the Shah Rukh Khan starrer film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/zero-interesting-facts-about-the-shah-rukh-khan-starrer-film/Salman-Khans-special-cameo/photostory/62377089.cms |access-date=22 June 2018 |work=The Times of India |archive-date=17 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717083007/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/zero-interesting-facts-about-the-shah-rukh-khan-starrer-film/Salman-Khans-special-cameo/photostory/62377089.cms |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 ! scope="row" |''[[Notebook (2019 film)|Notebook]]'' | {{N/A}} | Special appearance in a song; also producer | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/salman-khan-films-produced-notebook-starring-pranutan-bahl-zaheer-iqbal-gets-a-release-date/328768|title='The most beautiful love story', Salman Khan's Notebook to release on March 29, 2019|first=Gaurang|last=Chauhan|date=10 December 2018|publisher=Times Now|access-date=16 February 2019|archive-date=16 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416131639/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/salman-khan-films-produced-notebook-starring-pranutan-bahl-zaheer-iqbal-gets-a-release-date/328768|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bharat (film)|Bharat]]'' | Bharat Kumar | Also producer | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html|title=Bharat Box Office Collection Day 22: Salman Khan's film breaches Rs 325-crore mark worldwide|website=www.businesstoday.in|date=27 June 2019 |access-date=2 July 2019|archive-date=2 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702162011/https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-celebs-instagram-pics-you-should-not-miss/Bharat-Director-Ali-Abbas-Zafar-gives-us-a-sneak-peek-from-the-first-day-of-the-films-shoot/photostory/63794393.cms |title='Bharat': Director Ali Abbas Zafar gives us a sneak peek from the first day of the film's shoot – Bollywood celebs' Instagram pics you should not miss! |work=The Times of India |date=25 June 2018 |access-date=20 October 2018 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330230337/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-celebs-instagram-pics-you-should-not-miss/Bharat-Director-Ali-Abbas-Zafar-gives-us-a-sneak-peek-from-the-first-day-of-the-films-shoot/photostory/63794393.cms |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dabangg 3]]'' ||{{Sort|Pandey|[[Chulbul Pandey]]}} | Also producer and screenwriter | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://bollywoodmascot.com/bollywood-news/salman-khan-starrer-dabangg-3-shooting-begins-today/|title=Salman Khan starrer Dabangg 3 Shooting Begins Today|first=Gaurav|last=Bhardva|date=1 April 2019|publisher=Bollywood Mascot|access-date=1 April 2019|archive-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401134235/https://bollywoodmascot.com/bollywood-news/salman-khan-starrer-dabangg-3-shooting-begins-today/|url-status=live}}</ref> |- |rowspan="3"| 2021 ! scope="row" |''[[Kaagaz]]'' | {{N/A}} | Producer only | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/television/news-pankaj-tripathi-starrer-kagaaz-to-stream-on-zee5-film-presented-by-salman-khan-2862085/amp|title=Pankaj Tripathi starrer 'Kagaaz' to stream on Zee5; film presented by Salman Khan|date=15 December 2020|work=Daily News & Analysis|access-date=21 December 2019|archive-date=18 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818181046/https://www.dnaindia.com/television/news-pankaj-tripathi-starrer-kagaaz-to-stream-on-zee5-film-presented-by-salman-khan-2862085/amp|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Radhe (2021 film)|Radhe]]'' | Radhe | {{no wrap | Also producer}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/salman-khan-begins-shooting-of-Radhe-with-disha-patani-and-randeep-hooda-see-pic-1614808-2019-11-01|title=Salman Khan begins Radhe shoot with Disha Patani and Randeep Hooda|date=1 November 2019|publisher=India Today|access-date=1 November 2019|archive-date=1 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101110451/https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/salman-khan-begins-shooting-of-radhe-with-disha-patani-and-randeep-hooda-see-pic-1614808-2019-11-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"|''[[Antim: The Final Truth|Antim]]'' |Rajveer Singh | {{no wrap | Also producer}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/salman-khan-begins-shooting-aayush-sharma-antim-nikitin-dheer-joins-cast/|title=Salman Khan begins shooting with Aayush Sharma for Antim; Nikitin Dheer joins the cast|date=10 December 2020|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=21 December 2020|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218054936/https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/salman-khan-begins-shooting-aayush-sharma-antim-nikitin-dheer-joins-cast/|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2"|2022 ! scope="row"|''[[Godfather (2022 film)|Godfather]]'' | Masoom Bhai |[[Telugu film]]; cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|date=10 November 2021|title=Mega Collaboration! S Thaman Confirms Salman Khan, Chiranjeevi's Dance Number in ''Godfather''|url=https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-mega-collaboration-s-thaman-confirms-salman-khan-chiranjeevis-dance-number-in-godfather/400429|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=1 February 2022|archive-date=25 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325183636/https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-mega-collaboration-s-thaman-confirms-salman-khan-chiranjeevis-dance-number-in-godfather/400429|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Ved (film)|Ved]]'' | Bhau |Marathi film; cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |title=Riteish Deshmukh pens emotional note for Salman Khan as he shares their pictures from ''Ved'' set: 'Love you Bhau' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/riteish-deshmukh-pens-sweet-note-for-salman-khan-as-he-shares-pics-from-ved-sets-101657439167118-amp.html |access-date=10 July 2022 |work=Hindustan Times |date=10 July 2022 |language=en |archive-date=18 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818181048/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/riteish-deshmukh-pens-sweet-note-for-salman-khan-as-he-shares-pics-from-ved-sets-101657439167118-amp.html |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 ! scope="row" | ''[[Pathaan (film)|Pathaan]]'' | [[Tiger (YRF Spy Universe)|Avinash Singh Rathore / Tiger]] | Cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=10 November 2020 |title=Shah Rukh Khan's Film Pathan To Have Salman Khan's Cameo? Details Inside |url=https://www.zee5.com/zee5news/shah-rukh-khans-film-pathan-to-have-salman-khans-cameo-details-inside |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005100828/https://www.zee5.com/zee5news/shah-rukh-khans-film-pathan-to-have-salman-khans-cameo-details-inside |archive-date=5 October 2021 |access-date=5 October 2021 |website=[[ZEE5]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kisi Ka Bhai Kisi Ki Jaan]]'' | Bhaijaan | {{no wrap |Also producer}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=27 June 2022 |title=EXCLUSIVE: After parting ways with DSP aka Devi Sri Prasad, Salman Khan ropes in KGF fame Ravi Basrur for background score & a special track for Bhaijaan |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-parting-ways-dsp-aka-devi-sri-prasad-salman-khan-ropes-kgf-fame-ravi-basrur-background-score-special-track-bhaijaan/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tiger 3]]'' | [[Tiger (YRF Spy Universe)|Avinash Singh Rathore / Tiger]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |title=Salman Khan snapped at a studio as he begins 'Tiger Zinda Sequel' shoot with Katrina Kaif |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/salman-khan-snapped-at-a-studio-as-he-begins-tiger-3-shoot-with-katrina-kaif/articleshow/81431043.cms |access-date=21 March 2021 |work=The Times of India |date=10 March 2021 |language=en |archive-date=12 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210312055424/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/salman-khan-snapped-at-a-studio-as-he-begins-tiger-3-shoot-with-katrina-kaif/articleshow/81431043.cms |url-status=live}}</ref> |} <!--Do not include future events. Only content that has a source indicating Khan has actually done the work. See [[WP:CRYSTAL]].--> ==Television== {| class="wikitable unsortable plainrowheaders" |+ List of Salman Khan television credits |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{refh}} |- | 2008–2009;2018 ! scope="row" |''[[10 Ka Dum]]'' | rowspan="4" |Host | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=Krishna|first1=Sonali|title=Dus Ka Dum|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-06-10/news/27691692_1_average-rating-tvr-amap|access-date=21 September 2014|work=[[The Economic Times]]|date=10 June 2008|archive-date=28 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228160756/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-06-10/news/27691692_1_average-rating-tvr-amap|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=How To Watch Salman Khan's Dus 10 Ka Dum 2018 Online Free On Mobile, TV |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/how-to-watch-salman-khan-dus-10-ka-dum-2018-online-free-on-mobile-tv/1193077/ |access-date=18 August 2022 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |date=4 June 2018 |language=en |archive-date=18 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818181045/https://www.financialexpress.com/entertainment/how-to-watch-salman-khan-dus-10-ka-dum-2018-online-free-on-mobile-tv/1193077/ |url-status=live}}</ref> |- | 2010–present ! scope="row" |[[Bigg Boss (Hindi TV series)|''Bigg Boss'']] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=A |first=Kameswari |date=2021-10-03 |title=Bigg Boss 15: Everything you need to know about Salman Khan's show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-15-everything-we-know-about-salman-khans-show-7542171/ |access-date=18 August 2022 |work=[[The Indian Express]] |language= |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726061007/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-15-everything-we-know-about-salman-khans-show-7542171/ |url-status=live}}</ref> |- |2013 ! scope="row" | [[Star Guild Awards|8th Star Guild Awards]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Salman to host 8th Renault Star Guild Awards |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1712577/Salman-to-host-8th-Renault-Star-Guild-Awards |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=7 February 2015 |date=12 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162428/http://www.bollywoodhungama.com/news/1712577/Salman-to-host-8th-Renault-Star-Guild-Awards |archive-date= 7 February 2015 }}</ref> |- | 2014 ! scope="row" | [[Star Guild Awards|9th Star Guild Awards]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=9th Star Guild Awards |url=http://archive.indianexpress.com/news/salman-khan-to-host-star-guild-awards-2014/1212321/ |access-date=21 September 2014 |work=The Indian Express |date=27 December 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140509132004/http://archive.indianexpress.com/news/salman-khan-to-host-star-guild-awards-2014/1212321/ |archive-date= 9 May 2014 }}</ref> |- | 2017 ! scope="row" |''[[Super Night with Tubelight]]'' |Guest | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Priyanka |title=Super Night With Tubelight: Salman Khan episode got aired a day before leaving fans shocked. But the reason is justified |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/super-night-with-tubelight-salman-khan-episode-got-aired-a-day-before-leaving-fans-shocked-but-the-reason-is-justified-4710025/ |access-date=18 August 2022 |work=The Indian Express |date=18 June 2017 |language=en |archive-date=28 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228100155/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/super-night-with-tubelight-salman-khan-episode-got-aired-a-day-before-leaving-fans-shocked-but-the-reason-is-justified-4710025/ |url-status=live}}</ref> |- | 2019–present ! scope="row" |''[[The Kapil Sharma Show]]'' | rowspan="2" |Producer | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last1=Farzeen |first1=Sana |title=The Kapil Sharma Show: Bharat stars Salman Khan, Katrina Kaif ready to enthrall the audience |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/the-kapil-sharma-show-preview-bharat-stars-salman-khan-katrina-kaif-photos-5759902/ |access-date=18 August 2022 |work=The Indian Express |date=1 June 2019 |language=en |archive-date=14 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190614184234/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/the-kapil-sharma-show-preview-bharat-stars-salman-khan-katrina-kaif-photos-5759902/ |url-status=live}}</ref> |- | 2019 ! scope="row" |''[[Nach Baliye|Nach Baliye 9]]'' | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Nach Baliye 9: Everything that happened in the grand premiere of Salman Khan show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-9-everything-that-happened-in-the-grand-premiere-of-salman-khan-show-5838884/ |access-date=18 August 2022 |work=The Indian Express |date=20 July 2019 |archive-date=29 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229071038/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-9-everything-that-happened-in-the-grand-premiere-of-salman-khan-show-5838884/ |url-status=live}}</ref> |- | 2021 ! scope="row" |''[[Bawara Dil]]'' |Narrator |Voiceover for first episode |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Salman Khan lends his voice for upcoming show Bawara Dil |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/salman-khan-lends-his-voice-for-upcoming-show-bawara-dil-215926 |access-date=18 August 2022 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=22 February 2021 |language=en |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304094130/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/salman-khan-lends-his-voice-for-upcoming-show-bawara-dil-215926 |url-status=live}}</ref> |- |rowspan="2"| 2023 !scope="row"|[[Bigg Boss OTT (Hindi TV series)|''Bigg Boss OTT 2'']] |Host | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=After Karan Johar, Salman Khan is all set to host Bigg Boss OTT Season 2. Details here |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/after-karan-johar-salman-khan-is-all-set-to-host-bigg-boss-ott-season-2-details-here-2384605-2023-05-26 |website=[[Living Media|India Today]] |access-date=21 September 2023 |date=26 May 2023}}</ref> |- ! scope="row"|''[[The Romantics (TV series)|The Romantics]]'' | Himself | Documentary | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last1=Wagmeister|first1=Elizabeth|date=23 June 2020|title=Netflix Orders Unscripted Indian Matchmaking Series and Autism Dating Show (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2020/tv/news/netflix-dating-shows-indian-matchmaking-love-on-the-spectrum-1234646974/|access-date=21 July 2020|website=Variety|language=en}}</ref> |} ==Lihimi m-pahi== * [[List of awards and nominations received by Salman Khan]] ==Notes== ===Footnotes=== {{notelist}} ===Kundivihira === {{Reflist}} ==External links== * [https://m.imdb.com/name/nm0006795/filmotype?ref_=m_nm_flmg/ Salman Khan filmography] on [[IMDb]] * [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/salman-khan/filmography/ Salman Khan filmography] on [[Bollywood Hungama]] {{Salman Khan}} {{featured list}} {{DEFAULTSORT:Khan, Salman filmography}} [[Category:Indian filmographies]] [[Category:Male actor filmographies]] [[Category:Salman Khan|Filmography]] qcl7o4noz9ttp445b17clu4eqm1ibas 147920 147919 2026-10-16T01:01:13Z KiranBOT 6331 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 147920 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} {{pp-protected|small=yes}} {{Use Indian English|date=May 2019}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} [[File:Salman Khan.jpg|thumb|alt=Photograph of Salman Khan|Khan at an event in 2014]] [[Salman Khan]] nyɛla India nima kpɛrikpɛrita mini sinii yaara ka niriba pam mi o ka di nyɛla o tuma [[Hindi]] sinii nima ni. O ni daa tuui yina sinii shɛli nyɛ ''[[Biwi Ho To Aisi]]'' (1988) pɔi ni sinii yuli booni [[Sooraj Barjatya]]'s [[blockbuster (entertainment)|blockbuster]] romance ''[[Maine Pyar Kiya]]'' (1989) ka di daa di [[Filmfare Award for Best Male Debut]].<ref>{{cite web|last1=Goyal |first1=Divya |title=Debut Deception: You Might or Might Not Know the Real First Films of These Stars |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/debut-deception-you-might-or-might-not-know-the-real-first-films-of-these-stars-660974 |publisher=[[NDTV]] |access-date=13 February 2015 |date=8 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216231637/http://movies.ndtv.com/bollywood/debut-deception-you-might-or-might-not-know-the-real-first-films-of-these-stars-660974 |archive-date=16 December 2014 }}</ref> Yuuni 1990s piligu, o daa nya nasara ni sinii nima yuya booni ''[[Baaghi: A Rebel for Love]]'' (1990) mini yurilim sinii ''[[Sanam Bewafa]]'', ''[[Saajan]]'' (di zaa yuuni 1991).<ref>{{cite web|title=Box Office 1990 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=196&catName=MTk5MA== |publisher=[[Box Office India]] |access-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115230135/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=196&catName=MTk5MA%3D%3D |archive-date=15 January 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Box Office 1991 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=197&catName=MTk5MQ== |publisher=Box Office India |access-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115230117/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=197&catName=MTk5MQ%3D%3D |archive-date=15 January 2013 |url-status=dead}}</ref><ref name="films">{{cite web|last1=Malhotra |first1=Navneet |title=Salman Khan turns 47: How the loveable 'Prem' became 'Dabangg' Chulbul Pandey |url=http://www.ibnlive.com/news/india/salman-turns-47-how-prem-became-physicsfail-pandey-528591.html |publisher=[[CNN-IBN]] |access-date=7 February 2015 |date=27 December 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827183210/http://www.ibnlive.com/news/india/salman-turns-47-how-prem-became-chulbul-pandey-528591.html |archive-date=27 August 2015 }}</ref> Sinii shɛŋa o ni daa yihi na di nyaaŋa daa nyɛla din bi nya daa ka dizuɣu daa na dam o sinii tuma tooni chandi.<ref name="films"/><ref>{{cite web|last1=Tuteja |first1=Joginder |title=Reflections: Salman Khan – Has the sleeping lion been woken up? |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2180/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=7 February 2015 |date=11 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207172920/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2180/ |archive-date= 7 February 2015 }}</ref> ==Film== {{pending films key}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ List of Salman Khan film credits |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role(s) ! scope="col" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{refh}} |- | rowspan="2" | 1988 ! scope="row" |''[[Falak (1988 film)|Falak]]'' |{{n/a}} |assistant director | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/jackie-shroff-says-salman-khan-handled-his-clothes-and-boots-as-assistant-director-i-was-instrumental-in-him-getting-a-break-101621217725070.html|title=Jackie Shroff says Salman Khan 'handled his clothes and boots' as AD: 'I was instrumental in him getting a break'|date=17 May 2021|website=Hindustan Times}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Biwi Ho To Aisi]]'' |{{Sort|Bhandari|Vikram "Vicky" Bhandari}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Biwi Ho To Aisi (1988)|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/|website=[[Bollywood Hungama]]|date=13 August 2011 |access-date=20 September 2014|archive-date=4 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304081732/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55848/Biwi%20Ho%20To%20Aisi|url-status=live}}</ref> |- | 1989 ! scope="row" |''[[Maine Pyar Kiya]]'' | {{Sort|Choudhary|Prem Choudhary}} | | style="text-align:center;" |<ref name="awards">{{cite web|title = Salman Khan: Awards & Nominations|url = http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10961/index.html|website = [[Bollywood Hungama]]|access-date = 4 February 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20110629150300/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10961/index.html|archive-date = 29 June 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Maine Pyar Kiya (1989) |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=13 August 2011 |access-date=20 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207172223/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201788/Maine%20Pyar%20Kiya |archive-date= 7 February 2015 }}</ref> |- | 1990 ! scope="row" |''[[Baaghi (1990 film)|Baaghi]]'' |{{Sort|Sood|Saajan Sood}} | Also writer | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Baaghi (1990) |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=13 August 2011 |access-date=20 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071015/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538869/Baaghi |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="5" | 1991 ! scope="row" |''[[Sanam Bewafa]]'' |{{Sort|Khan|Salman Khan}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Sanam Bewafa (1991) |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=13 August 2011 |access-date=20 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070401/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508563/Sanam%20Bewafa |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Patthar Ke Phool]]'' |{{Sort|Verma|Suraj Verma}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Patthar Ke Phool (1991) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508307 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901060714/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508307 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kurbaan (1991 film)|Kurbaan]]'' | Akash | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Kurbaan (1991) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539746 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913123705/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539746 |archive-date=13 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Saajan]]'' |{{Sort|Varma|Akash Varma}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Saajan (1991) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201633 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901043227/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201633 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Love (1991 film)|Love]]'' | Prithvi | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Love (1991) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534621 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902140750/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534621 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 1992 ! scope="row" |''[[Suryavanshi (film)|Suryavanshi]]'' |{{Sort|Singh|Suryavanshi Vikram Singh}} / Vicky{{efn|name=dual|Khan played dual roles in the film.<ref>{{cite video|title=Suryavanshi |url=https://www.youtube.com/watch?v=sh1wwILGvp0 |date=2 November 2011 |access-date=18 February 2015 |publisher=Venus Movies |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150607060613/https://www.youtube.com/watch?v=sh1wwILGvp0 |archive-date= 7 June 2015 }}</ref><ref>{{cite book|last=Ghosh |first=Tapan K |title=Bollywood Baddies: Villains, Vamps and Henchmen in Hindi Cinema |url=https://books.google.com/books?id=0d6GAwAAQBAJ |date=26 March 2013 |publisher=[[SAGE Publishing|SAGE Publications]] |isbn=978-81-321-1326-3 |page=185 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222200437/https://books.google.com/books?id=0d6GAwAAQBAJ |archive-date=22 February 2017 }}</ref><ref>{{cite web|title=Judwaa |website=Amazon |url=https://www.amazon.com/Judwaa-Salman-Khan/dp/B00009QNV4 |access-date=18 February 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218154505/http://www.amazon.com/Judwaa-Salman-Khan/dp/B00009QNV4 |archive-date=18 February 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last1=Adarsh |first1=Taran |title=Heroes (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/56203 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=18 February 2015 |date=23 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218155439/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/56203 |archive-date=18 February 2015 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Guha |first1=Kunal |title=Film Review: Prem Ratan Dhan Payo |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Film-review-Prem-Ratan-Dhan-Payo/articleshow/49774631.cms |access-date=15 November 2015 |work=[[Mumbai Mirror]] |date=14 November 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151115112811/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Film-review-Prem-Ratan-Dhan-Payo/articleshow/49774631.cms |archive-date=15 November 2015 }}</ref>}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Suryavanshi (1992) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508211 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902041041/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508211 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jaagruti]]'' | Jugnu | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Ek Ladka Ek Ladki (1992) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534269 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902012723/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534269 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Nishchaiy]]'' | Vasudev Gujral / Rohan Yadav | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Jagruti (1992) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534804 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920220806/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534804 |archive-date=20 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ek Ladka Ek Ladki]]'' |Raja | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Ek Ladka Ek Ladki (1992) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534269 |website=[[Bollywood Hungama]] |accessdate=20 September 2014 |archive-date=2 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902012723/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534269 |url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 1993 ! scope="row" |''[[Chandra Mukhi]]'' | {{Sort|Rai|Raja Rai}} | Also writer | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Chandramukhi Cast List |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/chandramukhi-2/cast/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=22 October 1993 |access-date=28 January 2024}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dil Tera Aashiq]]'' | Vijay Singh | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dil Tera Aashiq (1993) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534238 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901215247/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534238 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 1994 ! scope="row" |''[[Hum Aapke Hain Koun..!]]'' |Prem Nath | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Verma |first1=Sukyana |title=Why I like Andaz Apna Apna |url=http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11andaz.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=11 August 2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030023655/http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11andaz.htm |archive-date=30 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Chaand Kaa Tukdaa]]'' | Shyam Malhotra | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Hegde |first1=Rajul |title=Hum Aapke Hain Koun comes once in a lifetime |url=http://www.rediff.com/movies/interview/hum-aapke-hain-koun-comes-once-in-a-lifetime-tv/20120314.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=14 March 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119191702/http://www.rediff.com/movies/interview/hum-aapke-hain-koun-comes-once-in-a-lifetime-tv/20120314.htm |archive-date=19 January 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Andaz Apna Apna]]'' |Prem Bhopali | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Chaand Ka Tukdaa (1994) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534099 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901202304/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534099 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sangdil Sanam]]'' | Kishan | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Sangdil Sanam (1994) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508568 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901205325/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508568 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="2" | 1995 ! scope="row" |''[[Karan Arjun]]'' | Ajay / Karan{{efn|name=dual}} | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Karan Arjun (1995) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201865 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101350/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201865 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Veergati]]'' | Ajay | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Veergati (1995) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508686 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=20 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901122833/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508686 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 1996 ! scope="row" |''[[Majhdhaar]]'' | Gopal | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Majhdhaar (1996) |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date=13 August 2011 |access-date=29 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061203/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534775/Yeh%20Majhdhaar |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Khamoshi: The Musical]]'' | Raj Kashyap | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Khamoshi (1996) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118170849/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201933/Khamoshi%20The%20Musical |archive-date=18 January 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jeet (1996 film)|Jeet]]'' | Raju Sahai | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Jeet (1996) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539581 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901014515/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539581 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dushman Duniya Ka]]'' | Salman | Special appearance. | style="text-align:center;" |<ref name="GulazāraChatterjee2003">{{cite book|author1=Gulazāra |author2=Saibal Chatterjee |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema |url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&pg=PT513 |year=2003 |publisher=[[Popular Prakashan]] |isbn=978-81-7991-066-5 |page=489 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117120716/https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC |archive-date=17 January 2017 }}</ref> |- | rowspan="3" | 1997 ! scope="row" |''[[Judwaa]]'' |Raja / Prem{{efn|name=dual}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Judwaa (1997) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124211352/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201902/Judwaa |archive-date=24 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Auzaar]]'' |{{Sort|Prakash|Suraj Prakash}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Auzaar (1997) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028143649/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201663/Auzaar |archive-date=28 October 2012 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Deewana Mastana]]'' | Prem Kumar | Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Deewana Mastana (1997) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533188 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903090655/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533188 |archive-date= 3 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="5" | 1998 ! scope="row" |''[[Pyaar Kiya To Darna Kya (1998 film)|Pyaar Kiya To Darna Kya]]'' |{{Sort|Khanna|Suraj Khanna}} | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Pyar Kiya To Darna Kya (1963) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540246 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831110700/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540246 |archive-date=31 August 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jab Pyaar Kisise Hota Hai]]'' |{{Sort|Dhanrajgir|Suraj Dhanrajgir}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Jab Pyar Kisi Se Hota Hai (1995) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539472 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902101442/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539472 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bandhan (1998 film)|Bandhan]]'' | Raju | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Bandhan (1998) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538941 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901184753/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538941 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kuch Kuch Hota Hai]]'' |{{Sort|Mehra|Aman Mehra}} |Extended special appearance | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Kuch Kuch Hota Hai (1998) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201863 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901150757/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201863 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sar Utha Ke Jiyo]]'' |Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web | url=https://www.gqindia.com/binge-watch/collection/after-powerful-performance-rrr-watch-ajay-devgn-5-best-cameo-roles-movies-netflix-zee5-more/ | title=After his powerful performance in 'RRR', watch Ajay Devgn's 5 best cameo roles in these movies on Netflix, ZEE5 and more | date=29 March 2022 | access-date=3 May 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221105113117/https://www.gqindia.com/binge-watch/collection/after-powerful-performance-rrr-watch-ajay-devgn-5-best-cameo-roles-movies-netflix-zee5-more/ | archive-date=5 November 2022 | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="6" | 1999 ! scope="row" |''[[Jaanam Samjha Karo]]'' | Rahul | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Jaanam Samjha Karo (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534949 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902163023/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534949 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Biwi No.1]]'' | Prem Mehra | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Biwi No. 1 (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534076 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831210805/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534076 |archive-date=31 August 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sirf Tum]]'' | Prem | Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Sirf Tum (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54588 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903070731/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54588 |archive-date= 3 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hum Dil De Chuke Sanam]]'' | Sameer Rosselline | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite news|title=Hum Dil De Chuke Sanam (1999) |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/230229/Hum-Dil-De-Chuke-Sanam/overview |access-date=26 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227022650/http://www.nytimes.com/movies/movie/230229/Hum-Dil-De-Chuke-Sanam/overview |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |author=Mark Deming |date=2015 |archive-date=27 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hello Brother (1999 film)|Hello Brother]]'' | Hero | Also playback singer for song "Chandi Ki Daal Par" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Hello Brother (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201830 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901013644/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201830 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hum Saath-Saath Hain]]'' | Prem Chaturvedi | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Chopra |first1=Anupama |title=More family values |url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-hum-saath-saath-hain-salman-khan-karisma-kapoor-saif-ali-khan/1/254891.html |access-date=26 February 2015 |work=India Today |date=15 November 1999 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227013345/http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-hum-saath-saath-hain-salman-khan-karisma-kapoor-saif-ali-khan/1/254891.html |archive-date=27 February 2015 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2000 ! scope="row" |''[[Dulhan Hum Le Jayenge]]'' |{{Sort|Oberoi|Raja Oberoi}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dulhan Hum Le Jayenge (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201727 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902044016/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201727 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Chal Mere Bhai]]'' |{{Sort|Oberoi|Prem Oberoi}} | Also playback singer for song "Chal Mere Bhai" With Sanjay Dutt | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Chal Mere Bhai (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54482 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903021718/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54482 |archive-date= 3 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Har Dil Jo Pyar Karega]]'' | Raj / Romi{{efn|name=single|Khan played a single character in the film who has two different names.}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Har Dil Jo Pyaar Karega |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201760 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227172239/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201760 |archive-date=27 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dhai Akshar Prem Ke]]'' | Truck Driver |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dhaai Akshar Prem Ke (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54492 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902043959/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54492 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kahin Pyaar Na Ho Jaaye]]'' |{{Sort|Kapoor|Prem Kapoor}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Kahi Pyaar Na Ho Jaaye (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534411 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902093444/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534411 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- | 2001 ! scope="row" |''[[Chori Chori Chupke Chupke]]'' |{{Sort|Malhotra|Raj Malhotra}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Verma |first1=Sukyana |title=It's finally out! |url=http://www.rediff.com/movies/2001/mar/09cccc.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=9 March 2001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124104455/http://www.rediff.com/movies/2001/mar/09cccc.htm |archive-date=24 January 2016 }}</ref> |- | rowspan="3" | 2002 ! scope="row" |''[[Tumko Na Bhool Paayenge]]'' | Ali / Veer Singh Thakur{{efn|name=single}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Tumko Na Bhool Paayenge (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55961 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901161323/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55961 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hum Tumhare Hain Sanam]]'' | Suraj Singh | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Hum Tumhare Hain Sanam (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55962 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922061216/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55962 |archive-date=22 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Yeh Hai Jalwa]]'' |{{Sort|Mittal|Raj Mittal}} / Raj "Raju" Saxena{{efn|name=single}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Yeh Hai Jalwa (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201817 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006113720/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201817 |archive-date= 6 October 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2003 ! scope="row" |''[[Love at Times Square]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Love At Times Square (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534630 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902035546/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534630 |archive-date= 2 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Stumped (film)|Stumped]]'' | Himself | Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Stumped (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201652 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901211317/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201652 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tere Naam]]'' | Radhe Mohan | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Tere Naam (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533202 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006122625/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533202 |archive-date= 6 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Baghban (2003 film)|Baghban]]'' |{{Sort|Malhotra|Alok Malhotra}} | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite web|title=Baghban (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538505 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074617/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538505 |archive-date= 6 October 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2004 ! scope="row" |''[[Garv: Pride & Honour]]'' |{{Sort|Ranavat|[[Assistant Commissioner of Police (India)|ACP]] Arjun Ranavat}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Garv (2004) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510905 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006100258/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510905 |archive-date= 6 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Mujhse Shaadi Karogi]]'' |{{Sort|Malhotra|Sameer Malhotra}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Verma |first1=Sukyana |title='Mujhse Shaadi Karogi' is another 'Main Hoon Na' |url=http://www.rediff.com/movies/2004/jul/30mujhse.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=30 July 2004 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101214911/http://www.rediff.com/movies/2004/jul/30mujhse.htm |archive-date= 1 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Phir Milenge (2004 film)|Phir Milenge]]'' |{{Sort|Manchanda|Rohit Manchanda}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Phir Milenge (2004) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54568 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018070355/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54568 |archive-date=18 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dil Ne Jise Apna Kahaa]]'' | Rishabh | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dil Ne Jise Apna Kahaa (2004) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55989 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401104917/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55989 |archive-date= 1 April 2015 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2005 ! scope="row" |''[[Lucky: No Time for Love]]'' | Aditya | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Lucky – No Time For Love (2005) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54547 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401153957/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54547 |archive-date= 1 April 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Maine Pyaar Kyun Kiya?]]'' |{{Sort|Malhotra|Dr. Sameer Malhotra}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Maine Pyaar Kyun Kiya (2005) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012221100/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54551/Maine%20Pyaar%20Kyun%20Kiya |archive-date=12 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[No Entry]]'' | Prem Khanna | | style="text-align:center;" |<ref name="awards" /><ref>{{cite news|last1=Chopra |first1=Anupama |title=Comic wane |url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-no-entry-starring-anil-kapoor-salman-khan-bipasha-basu/1/193145.html |access-date=26 February 2015 |work=India Today |date=12 September 2005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227011334/http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-no-entry-starring-anil-kapoor-salman-khan-bipasha-basu/1/193145.html |archive-date=27 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kyon Ki]]'' | Anand Rai Singhania | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Kyon Ki (2006) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080739/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508854/Kyon%20Ki |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2006 ! scope="row" |''[[Shaadi Karke Phas Gaya Yaar]]'' | Ayaan | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Jain |first1=Priyanka |title=Salman and Shilpa don't arouse interest |url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/04shaadi.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=4 August 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221317/http://www.rediff.com/movies/2006/aug/04shaadi.htm |archive-date= 3 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Saawan... The Love Season|Saawan]]'' | Sameer || | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Saawan – The Love Season (2006) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055828/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/505074/Saawan%20-%20The%20Love%20Season |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Baabul (2006 film)|Baabul]]'' |{{Sort|Kapoor|Avinash Kapoor}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Gates |first1=Anita |title=From Bollywood to New York, a Tale of Lovers Lost and Found |url=https://www.nytimes.com/2006/10/20/movies/20swee.html?_r=0 |access-date=26 February 2015 |work=The New York Times |date=20 October 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161202040101/http://www.nytimes.com/2006/10/20/movies/20swee.html?_r=0 |archive-date= 2 December 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jaan-E-Mann]]'' |{{Sort|Kapoor|Suhaan Kapoor}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Baabul (2006) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224200/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54349/Baabul |archive-date= 3 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2007 ! scope="row" |''[[Salaam-e-Ishq]]'' |{{Sort|Khanna|Rahul Khanna}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Salaam-e-Ishq |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/531137 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214095724/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/531137 |archive-date=14 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Partner (2007 film)|Partner]]'' | Prem | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Partner (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538407 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330135353/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538407 |archive-date=30 March 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Marigold (2007 film)|Marigold]]'' | Prem |English film | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |title=Marigold: An Adventure in India (2007) |date=13 August 2011 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065913/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/507990/Marigold%3A%20An%20Adventure%20in%20India |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Om Shanti Om]]'' | Himself |Special appearance in song "Deewangi Deewangi" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Prabhakar|first1=Jyothi|title=Salman Khan: The king of cameos|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Salman-Khan-The-king-of-cameos/articleshow/14430633.cms|access-date=26 February 2015|work=The Times of India|date=28 June 2012|archive-date=5 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105211659/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Salman-Khan-The-king-of-cameos/articleshow/14430633.cms|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Saawariya]]'' | Imaan Qazi | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Saawariya (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201636 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903084811/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201636 |archive-date= 3 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2008 ! scope="row" |''[[God Tussi Great Ho]]'' |{{Sort|Prajapati|Arun Prajapati}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=God Tussi Great Ho (2008) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070134/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54393/God%20Tussi%20Great%20Ho |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hello (2008 film)|Hello]]'' | Himself |Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Hello (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58517 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901061623/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58517 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Heroes (2008 film)|Heroes]]'' |{{Sort|Singh|Balkar Singh}} / Parminder Singh{{efn|name=dual}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Heroes (2008) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012130945/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56203/Heroes |archive-date=12 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Yuvvraaj]]'' |{{Sort|Yuvvraaj|Deven Yuvvraaj}} | Also playback singer for song "Main Hoon Yuvraaj" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Yuvvraaj (2008) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065651/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56206/Yuvvraaj |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2009 ! scope="row" |''[[Wanted (2009 film)|Wanted]]'' | Rajveer "Radhe" Shikhawat{{efn|name=single}} | Also playback singer for song "Most Wanted Track" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Wanted (2009) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301180107/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538456/Wanted |archive-date= 1 March 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Main Aurr Mrs Khanna]]'' |{{Sort|Khanna|Sameer Khanna}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Main Aurr Mrs Khanna (2009) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224553/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65160/Main%20Aurr%20Mrs%20Khanna |archive-date= 3 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[London Dreams]]'' |{{Sort|Khosla|Manjit Khosla}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=London Dreams (2009) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003354/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65185/London%20Dreams |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510223 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901091748/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510223 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2010 ! scope="row" |''[[Veer (2010 film)|Veer]]'' | Veer |Also writer | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Veer (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540541 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213124535/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540541 |archive-date=13 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Prem Kaa Game]]'' | The Sutradhaar (Narrator) |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Prem Kaa Game (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508418 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924041114/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508418 |archive-date=24 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dabangg]]'' |{{Sort|Pandey|[[Chulbul Pandey]]}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Mande |first1=Abhishek |title=Dabangg is for Salman fans |url=http://movies.rediff.com/report/2010/sep/10/review-dabangg.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=10 September 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217045837/http://movies.rediff.com/report/2010/sep/10/review-dabangg.htm |archive-date=17 February 2015 }}</ref><ref>{{cite news|title=It's SRK vs Salman at Filmfare |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Its-SRK-vs-Salman-at-Filmfare/articleshow/7276967.cms? |access-date=7 February 2015 |work=The Times of India |date=13 January 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141223134223/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Its-SRK-vs-Salman-at-Filmfare/articleshow/7276967.cms |archive-date=23 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tees Maar Khan (2010 film)|Tees Maar Khan]]'' | Himself |Special appearance in song "Wallah Re Wallah" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Adarsh |first1=Taran |title=Tees Maar Khan review: It?s Akshay and Farah?s show all the way! |url=http://www.sify.com/movies/i-tees-maar-khan-i-review-it-s-akshay-and-farah-s-show-all-the-way-review-bollywood-pclxNmcdfadid.html |website=[[Sify]] |access-date=26 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810082631/http://www.sify.com/movies/i-tees-maar-khan-i-review-it-s-akshay-and-farah-s-show-all-the-way-review-bollywood-pclxNmcdfadid.html |archive-date=10 August 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Isi Life Mein...!]]'' | {{N/A}} |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Isi Life Mein (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537916 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901114554/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537916 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2011 ! scope="row" |''[[Ready (2011 film)|Ready]]'' |{{Sort|Kapoor|Prem Kapoor}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|author-link=Nikhat Kazmi|title=Ready: Movie Review|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Ready/movie-review/8696671.cms|work=[[The Times of India]]|access-date=3 June 2011|date=2 June 2011|archive-date=11 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511024014/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/ready/movie-review/8696671.cms|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Chillar Party]]'' | {{N/A}} | Producer only | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Chillar Party (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/504525 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=7 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214203938/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/504525 |archive-date=14 December 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title='Chillar party' wins National Award for best children's film |url=http://www.ibnlive.com/news/india/national-awards-chillar-best-childrens-film-453423.html |publisher=CNN-IBN |access-date=7 February 2015 |date=7 March 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827183203/http://www.ibnlive.com/news/india/national-awards-chillar-best-childrens-film-453423.html |archive-date=27 August 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Yeh Dooriyan]]'' | Himself | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Yeh Dooriyan (2011) |url= https://www.bollywoodhungama.com/movie/yeh-dooriyan/ |website=[[Bollywood Hungama]] |date= 26 August 2011 |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214032752/http://www.bollywoodhungama.com/movie/yeh-dooriyan/|archive-date=14 December 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bodyguard (2011 Hindi film)|Bodyguard]]'' |{{Sort|Singh|Lovely Singh}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Bodyguard (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537944 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214032752/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537944 |archive-date=14 December 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title=Nominations for 57th Idea Filmfare Awards 2011 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations+for+57th+Idea+Filmfare+Awards+2011 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=7 February 2015 |date=11 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715230452/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations%2Bfor%2B57th%2BIdea%2BFilmfare%2BAwards%2B2011 |archive-date=15 July 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tell Me O Kkhuda]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Tell Me O Kkhuda (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/546178 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=22 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901201159/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/546178 |archive-date= 1 September 2014 }}</ref> |- | rowspan="3" | 2012 ! scope="row" |''[[Ek Tha Tiger]]'' |{{Sort|Chandra|Manish Chandra}} / [[Tiger (YRF Spy Universe)|Avinash Singh Rathore / Tiger]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Ek Tha Tiger (2012) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545809 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402211617/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545809 |archive-date= 2 April 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Son of Sardaar]]'' | Pathan | Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=FIRST LOOK: Salman Khan in Son of Sardaar item song |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/first-look-salman-khan-in-son-of-sardaar-item-song/story-Edx7PlVrngyV8GYXmTpr0H.html |access-date=26 February 2015 |work=Hindustan Times |date=2 October 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120125/http://www.hindustantimes.com/bollywood/first-look-salman-khan-in-son-of-sardaar-item-song/story-Edx7PlVrngyV8GYXmTpr0H.html |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dabangg 2]]'' |{{Sort|Pandey|[[Chulbul Pandey]]}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Sen |first1=Raja |title=Review: Dabangg 2 is better than the first |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-dabangg-2-is-better-then-the-first/20121221.htm |work=Rediff.com |access-date=26 February 2015 |date=21 December 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227015557/http://www.rediff.com/movies/review/review-dabangg-2-is-better-then-the-first/20121221.htm |archive-date=27 February 2015 }}</ref><ref>{{cite news|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here! |url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html |access-date=7 February 2015 |work=[[Filmfare]] |date=13 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227075057/http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html |archive-date=27 December 2014 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2013 ! scope="row" |''[[Ishkq in Paris]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Ishkq in Paris (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/547317 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=1 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123180920/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/547317 |archive-date=23 January 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Phata Poster Nikhla Hero]]'' | Himself |Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Phata Poster Nikhla Hero (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/563932 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018052721/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/563932 |archive-date=18 October 2014 }}</ref> |- | rowspan="8" | 2014 ! scope="row" |''[[Jai Ho (film)|Jai Ho]]'' |{{Sort|Agnihotri|Jai Agnihotri}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Jai Ho (2014) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/587748 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211010332/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/587748 |archive-date=11 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[O Teri]]'' | Himself || Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=O Teri (2014) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/597971 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001081613/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/597971 |archive-date= 1 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Main Tera Hero]]'' | God | Voiceover | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Salman Khan dubs for God in 'Main Tera Hero' |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-dubs-for-god-in-main-tera-hero/ |access-date=26 February 2015 |work=[[The Indian Express]] |date=5 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227013648/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-dubs-for-god-in-main-tera-hero/ |archive-date=27 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Lai Bhaari]]'' | Bhau | Marathi film; cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Lai Bhaari: Salman Khan speaks great Marathi, says Riteish Deshmukh |url=http://www.ibnlive.com/news/india/salman-khan-speaks-great-marathi-riteish-deshmukh-636156.html |publisher=CNN-IBN |access-date=1 February 2015 |date=2 September 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827113053/http://www.ibnlive.com/news/india/salman-khan-speaks-great-marathi-riteish-deshmukh-636156.html |archive-date=27 August 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Fugly (film)|Fugly]]'' | Himself | Cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Fugly (2014) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/660170 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=29 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920190013/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/660170 |archive-date=20 September 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kick (2014 film)|Kick]]'' |Devilal "Devil" Singh | Also playback singer for songs "Hangover", "Jumme Ki Raat", "Tu Hi Tu" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Kick (2014) |date=13 August 2011 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=31 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119191356/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/546231/Kick |archive-date=19 January 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-kicks-music-is-paisa-vasool/20140720.htm |title=Review: Kick's music is paisa vasool |last=Vijayanand |first=Nishevitha |work=Rediff.com |date=20 July 2014 |access-date=13 November 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030055/http://www.rediff.com/movies/report/review-kicks-music-is-paisa-vasool/20140720.htm |archive-date=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''Being Bhaijaan'' | Himself | Documentary | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Sharma |first1=Suparna |title=Movie review 'Being Bhaijaan' (documentary): Being Salman |url=http://www.deccanchronicle.com/140913/entertainment-movie-review/article/movie-review-being-bhaijaan-documentary-being-salman |access-date=20 February 2015 |work=[[Deccan Chronicle]] |date=13 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220220855/http://www.deccanchronicle.com/140913/entertainment-movie-review/article/movie-review-being-bhaijaan-documentary-being-salman |archive-date=20 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dr. Cabbie]]'' | {{N/A}} | Producer only | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last1=Bhushan |first1=Nyay |title=Bollywood Star Salman Khan Backs Canadian Project 'Dr Cabbie' |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/canadian-film-dr-cabbie-backed-438206 |access-date=7 February 2015 |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=4 December 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141123083254/http://www.hollywoodreporter.com/news/canadian-film-dr-cabbie-backed-438206 |archive-date=23 November 2014 }}</ref> |- | rowspan="3" | 2015 ! scope="row" |''[[Bajrangi Bhaijaan]]'' | Pawan Kumar Chaturvedi / Bajrangi Bhaijaan{{efn|name=single}} |Also producer | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Nominations for the 61st Britannia Filmfare Awards |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |work=Filmfare |date=11 January 2016 |access-date=11 January 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413161505/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |archive-date=13 April 2016 }}</ref><ref name="63rdaward">{{cite press release|title=63rd National Film Awards|url=http://dff.nic.in/writereaddata/Winners_of_63rd_NFA_2015.pdf|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|date=28 March 2016|access-date=28 March 2016|archive-date=7 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007194418/http://dff.nic.in/writereaddata/Winners_of_63rd_NFA_2015.pdf|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hero (2015 Hindi film)|Hero]]'' | {{N/A}} | Producer and playback singer for song "Main Hoon Hero Tera" | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Lavish budget for 'Hero' like my other films, says Salman Khan |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lavish-budget-for-hero-like-my-other-films-says-salman-khan/ |access-date=11 September 2015 |work=The Indian Express |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911010157/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lavish-budget-for-hero-like-my-other-films-says-salman-khan/ |archive-date=11 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Prem Ratan Dhan Payo]]'' | Prem Dilwale / Yuvraj Vijay Singh{{efn|name=dual}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Prem Ratan Dhan Payo review: Double dose of Salman adds nothing to this regressive, low-IQ Rajshri film |url=http://www.firstpost.com/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-review-a-double-dose-of-salman-not-enough-to-lift-this-half-baked-lifeless-low-iq-rajshri-film-2504642.html |last=Vetticad |first=Anna M. M. |work=Firstpost |date=13 November 2015 |access-date=13 November 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113104625/http://www.firstpost.com/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-review-a-double-dose-of-salman-not-enough-to-lift-this-half-baked-lifeless-low-iq-rajshri-film-2504642.html |archive-date=13 November 2015 }}</ref> |- | 2016 !scope="row" | ''[[Sultan (2016 film)|Sultan]]'' |Sultan Ali Khan | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title= 'Sultan' poster: Salman Khan will floor you with his killer intensity |url= https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sultan-poster-Salman-Khan-will-floor-you-with-his-killer-intensity/articleshow/50940838.cms |access-date= 18 January 2021 |archive-date= 19 July 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180719095056/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sultan-poster-Salman-Khan-will-floor-you-with-his-killer-intensity/articleshow/50940838.cms |url-status= live}}</ref> |- | rowspan="4" | 2017 ! scope="row" |''[[Hanuman: Da' Damdaar]]'' |[[Hanuman]] |Animated film; Voiceover | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/hanuman-da-damdaar-lacks-power-and-punch/article18707609.ece|title=Hanuman Da Damdaar: lacks power and punch|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=2 June 2017|access-date=2 June 2017|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211083750/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hanuman-da-damdaar-lacks-power-and-punch/article18707609.ece|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tubelight (2017 Hindi film)|Tubelight]]'' |Laxman Singh Bisht | Also producer | style="text-align:center;" |<ref name="time_Soha">{{Cite web|title=Sohail Khan: "I am only doing 'Tubelight' so that I can be around Kabir and Salman bhai" |last=Kotwani |first=Hiren |work=The Times of India |date=29 July 2016 |access-date=17 September 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sohail-Khan-I-am-only-doing-Tubelight-so-that-I-can-be-around-Kabir-and-Salman-bhai/articleshow/53443932.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803205012/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sohail-Khan-I-am-only-doing-Tubelight-so-that-I-can-be-around-Kabir-and-Salman-bhai/articleshow/53443932.cms |archive-date= 3 August 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Judwaa 2]]'' |Raja / Prem | Cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|title=Salman khan's cameo in Judwaa 2 |date=23 September 2017 |url=https://www.mensxp.com/entertainment/bollywood/39785-we-finally-get-a-glimpse-of-salman-khan-rsquo-s-cameo-in-lsquo-judwaa-2-rsquo-and-it-rsquo-s-electrifying.html |access-date=23 September 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923132735/https://www.mensxp.com/entertainment/bollywood/39785-we-finally-get-a-glimpse-of-salman-khan-rsquo-s-cameo-in-lsquo-judwaa-2-rsquo-and-it-rsquo-s-electrifying.html |archive-date=23 September 2017 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tiger Zinda Hai]]'' |[[Tiger (YRF Spy Universe)|Tiger / Avinash Singh Rathore]] | | style="text-align: center;" |<ref name="m.mid-day.com">{{cite web|title=Tiger Zinda Hai shooting to start in March |date=30 January 2017 |url=http://m.mid-day.com/articles/salman-khan-katrina-kaif-movies-ali-abbas-zafar-tiger-zinda-hai-bollywood-news/17952161 |access-date=31 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131042933/http://m.mid-day.com/articles/salman-khan-katrina-kaif-movies-ali-abbas-zafar-tiger-zinda-hai-bollywood-news/17952161 |archive-date=31 January 2017 }}</ref> |- | rowspan="5" | 2018 ! scope="row" |''[[Welcome to New York (2018 film)|Welcome to New York]]'' |Himself |Cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |title=Welcome To New York: Salman Khan, Sonakshi Sinha reunite in new song Nain Phisal Gaye |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/welcome-to-new-york-salman-khan-sonakshi-sinha-reunite-in-new-song-nain-phisal-gaye/story-HKZkoHOtNagn7wxr1zz0GN.html |access-date=22 June 2018 |work=Hindustan Times |date=12 February 2018 |language=en |archive-date=23 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623004727/https://www.hindustantimes.com/bollywood/welcome-to-new-york-salman-khan-sonakshi-sinha-reunite-in-new-song-nain-phisal-gaye/story-HKZkoHOtNagn7wxr1zz0GN.html |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Race 3]]'' | Sikander "Sikku" Singh | Also producer, lyricist and playback singer | style="text-align: center;" |<ref name="m.mid-day.com" /> |- ! scope="row" |''[[Yamla Pagla Deewana: Phir Se]]'' | Himself | Special appearance in the song "Rafta Rafta Medley" | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |last1=Chauhan |first1=Soumyata |title='Yamla Pagla Deewana Phir Se' trailer lacks jokes but makes do with Salman Khan, Rekha's cameos – Watch |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-yamla-pagla-deewana-phir-se-trailer-lacks-jokes-but-makes-do-with-salman-khan-rekha-s-cameos-watch-2648180 |access-date=20 October 2018 |work=Daily News and Analysis |date=10 August 2018 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112000726/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-yamla-pagla-deewana-phir-se-trailer-lacks-jokes-but-makes-do-with-salman-khan-rekha-s-cameos-watch-2648180 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loveyatri]]'' | {{N/A}} | Producer; Voiceover for the Teaser | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://gulfnews.com/life-style/celebrity/case-charged-against-salman-khan-for-his-latest-movie-love-yatri-1.2281460|title=Case charged against Salman Khan for his latest movie "Love Yatri"|last=IANS|date=23 September 2018|publisher=gulfnews.com|access-date=7 October 2018|archive-date=25 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925031550/https://gulfnews.com/life-style/celebrity/case-charged-against-salman-khan-for-his-latest-movie-love-yatri-1.2281460|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Zero (2018 film)|Zero]]'' | Himself |Cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |title=Salman Khan's special cameo – 'Zero': Interesting facts about the Shah Rukh Khan starrer film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/zero-interesting-facts-about-the-shah-rukh-khan-starrer-film/Salman-Khans-special-cameo/photostory/62377089.cms |access-date=22 June 2018 |work=The Times of India |archive-date=17 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717083007/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/zero-interesting-facts-about-the-shah-rukh-khan-starrer-film/Salman-Khans-special-cameo/photostory/62377089.cms |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 ! scope="row" |''[[Notebook (2019 film)|Notebook]]'' | {{N/A}} | Special appearance in a song; also producer | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/salman-khan-films-produced-notebook-starring-pranutan-bahl-zaheer-iqbal-gets-a-release-date/328768|title='The most beautiful love story', Salman Khan's Notebook to release on March 29, 2019|first=Gaurang|last=Chauhan|date=10 December 2018|publisher=Times Now|access-date=16 February 2019|archive-date=16 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416131639/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/salman-khan-films-produced-notebook-starring-pranutan-bahl-zaheer-iqbal-gets-a-release-date/328768|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bharat (film)|Bharat]]'' | Bharat Kumar | Also producer | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html|title=Bharat Box Office Collection Day 22: Salman Khan's film breaches Rs 325-crore mark worldwide|website=www.businesstoday.in|date=27 June 2019 |access-date=2 July 2019|archive-date=2 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702162011/https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-celebs-instagram-pics-you-should-not-miss/Bharat-Director-Ali-Abbas-Zafar-gives-us-a-sneak-peek-from-the-first-day-of-the-films-shoot/photostory/63794393.cms |title='Bharat': Director Ali Abbas Zafar gives us a sneak peek from the first day of the film's shoot – Bollywood celebs' Instagram pics you should not miss! |work=The Times of India |date=25 June 2018 |access-date=20 October 2018 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330230337/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-celebs-instagram-pics-you-should-not-miss/Bharat-Director-Ali-Abbas-Zafar-gives-us-a-sneak-peek-from-the-first-day-of-the-films-shoot/photostory/63794393.cms |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dabangg 3]]'' ||{{Sort|Pandey|[[Chulbul Pandey]]}} | Also producer and screenwriter | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://bollywoodmascot.com/bollywood-news/salman-khan-starrer-dabangg-3-shooting-begins-today/|title=Salman Khan starrer Dabangg 3 Shooting Begins Today|first=Gaurav|last=Bhardva|date=1 April 2019|publisher=Bollywood Mascot|access-date=1 April 2019|archive-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401134235/https://bollywoodmascot.com/bollywood-news/salman-khan-starrer-dabangg-3-shooting-begins-today/|url-status=live}}</ref> |- |rowspan="3"| 2021 ! scope="row" |''[[Kaagaz]]'' | {{N/A}} | Producer only | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/television/news-pankaj-tripathi-starrer-kagaaz-to-stream-on-zee5-film-presented-by-salman-khan-2862085/amp|title=Pankaj Tripathi starrer 'Kagaaz' to stream on Zee5; film presented by Salman Khan|date=15 December 2020|work=Daily News & Analysis|access-date=21 December 2019|archive-date=18 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818181046/https://www.dnaindia.com/television/news-pankaj-tripathi-starrer-kagaaz-to-stream-on-zee5-film-presented-by-salman-khan-2862085/amp|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Radhe (2021 film)|Radhe]]'' | Radhe | {{no wrap | Also producer}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/salman-khan-begins-shooting-of-radhe-with-disha-patani-and-randeep-hooda-see-pic-1614808-2019-11-01|title=Salman Khan begins Radhe shoot with Disha Patani and Randeep Hooda|date=1 November 2019|publisher=India Today|access-date=1 November 2019|archive-date=1 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101110451/https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/salman-khan-begins-shooting-of-radhe-with-disha-patani-and-randeep-hooda-see-pic-1614808-2019-11-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"|''[[Antim: The Final Truth|Antim]]'' |Rajveer Singh | {{no wrap | Also producer}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/salman-khan-begins-shooting-aayush-sharma-antim-nikitin-dheer-joins-cast/|title=Salman Khan begins shooting with Aayush Sharma for Antim; Nikitin Dheer joins the cast|date=10 December 2020|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=21 December 2020|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218054936/https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/salman-khan-begins-shooting-aayush-sharma-antim-nikitin-dheer-joins-cast/|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2"|2022 ! scope="row"|''[[Godfather (2022 film)|Godfather]]'' | Masoom Bhai |[[Telugu film]]; cameo | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|date=10 November 2021|title=Mega Collaboration! S Thaman Confirms Salman Khan, Chiranjeevi's Dance Number in ''Godfather''|url=https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-mega-collaboration-s-thaman-confirms-salman-khan-chiranjeevis-dance-number-in-godfather/400429|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=1 February 2022|archive-date=25 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325183636/https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-mega-collaboration-s-thaman-confirms-salman-khan-chiranjeevis-dance-number-in-godfather/400429|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Ved (film)|Ved]]'' | Bhau |Marathi film; cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |title=Riteish Deshmukh pens emotional note for Salman Khan as he shares their pictures from ''Ved'' set: 'Love you Bhau' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/riteish-deshmukh-pens-sweet-note-for-salman-khan-as-he-shares-pics-from-ved-sets-101657439167118-amp.html |access-date=10 July 2022 |work=Hindustan Times |date=10 July 2022 |language=en |archive-date=18 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818181048/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/riteish-deshmukh-pens-sweet-note-for-salman-khan-as-he-shares-pics-from-ved-sets-101657439167118-amp.html |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 ! scope="row" | ''[[Pathaan (film)|Pathaan]]'' | [[Tiger (YRF Spy Universe)|Avinash Singh Rathore / Tiger]] | Cameo | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=10 November 2020 |title=Shah Rukh Khan's Film Pathan To Have Salman Khan's Cameo? Details Inside |url=https://www.zee5.com/zee5news/shah-rukh-khans-film-pathan-to-have-salman-khans-cameo-details-inside |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005100828/https://www.zee5.com/zee5news/shah-rukh-khans-film-pathan-to-have-salman-khans-cameo-details-inside |archive-date=5 October 2021 |access-date=5 October 2021 |website=[[ZEE5]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kisi Ka Bhai Kisi Ki Jaan]]'' | Bhaijaan | {{no wrap |Also producer}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=27 June 2022 |title=EXCLUSIVE: After parting ways with DSP aka Devi Sri Prasad, Salman Khan ropes in KGF fame Ravi Basrur for background score & a special track for Bhaijaan |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-parting-ways-dsp-aka-devi-sri-prasad-salman-khan-ropes-kgf-fame-ravi-basrur-background-score-special-track-bhaijaan/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Tiger 3]]'' | [[Tiger (YRF Spy Universe)|Avinash Singh Rathore / Tiger]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news |title=Salman Khan snapped at a studio as he begins 'Tiger Zinda Sequel' shoot with Katrina Kaif |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/salman-khan-snapped-at-a-studio-as-he-begins-tiger-3-shoot-with-katrina-kaif/articleshow/81431043.cms |access-date=21 March 2021 |work=The Times of India |date=10 March 2021 |language=en |archive-date=12 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210312055424/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/salman-khan-snapped-at-a-studio-as-he-begins-tiger-3-shoot-with-katrina-kaif/articleshow/81431043.cms |url-status=live}}</ref> |} <!--Do not include future events. Only content that has a source indicating Khan has actually done the work. See [[WP:CRYSTAL]].--> ==Television== {| class="wikitable unsortable plainrowheaders" |+ List of Salman Khan television credits |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{refh}} |- | 2008–2009;2018 ! scope="row" |''[[10 Ka Dum]]'' | rowspan="4" |Host | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=Krishna|first1=Sonali|title=Dus Ka Dum|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-06-10/news/27691692_1_average-rating-tvr-amap|access-date=21 September 2014|work=[[The Economic Times]]|date=10 June 2008|archive-date=28 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228160756/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-06-10/news/27691692_1_average-rating-tvr-amap|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=How To Watch Salman Khan's Dus 10 Ka Dum 2018 Online Free On Mobile, TV |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/how-to-watch-salman-khan-dus-10-ka-dum-2018-online-free-on-mobile-tv/1193077/ |access-date=18 August 2022 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |date=4 June 2018 |language=en |archive-date=18 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818181045/https://www.financialexpress.com/entertainment/how-to-watch-salman-khan-dus-10-ka-dum-2018-online-free-on-mobile-tv/1193077/ |url-status=live}}</ref> |- | 2010–present ! scope="row" |[[Bigg Boss (Hindi TV series)|''Bigg Boss'']] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=A |first=Kameswari |date=2021-10-03 |title=Bigg Boss 15: Everything you need to know about Salman Khan's show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-15-everything-we-know-about-salman-khans-show-7542171/ |access-date=18 August 2022 |work=[[The Indian Express]] |language= |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726061007/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-15-everything-we-know-about-salman-khans-show-7542171/ |url-status=live}}</ref> |- |2013 ! scope="row" | [[Star Guild Awards|8th Star Guild Awards]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Salman to host 8th Renault Star Guild Awards |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1712577/Salman-to-host-8th-Renault-Star-Guild-Awards |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=7 February 2015 |date=12 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162428/http://www.bollywoodhungama.com/news/1712577/Salman-to-host-8th-Renault-Star-Guild-Awards |archive-date= 7 February 2015 }}</ref> |- | 2014 ! scope="row" | [[Star Guild Awards|9th Star Guild Awards]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=9th Star Guild Awards |url=http://archive.indianexpress.com/news/salman-khan-to-host-star-guild-awards-2014/1212321/ |access-date=21 September 2014 |work=The Indian Express |date=27 December 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140509132004/http://archive.indianexpress.com/news/salman-khan-to-host-star-guild-awards-2014/1212321/ |archive-date= 9 May 2014 }}</ref> |- | 2017 ! scope="row" |''[[Super Night with Tubelight]]'' |Guest | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Priyanka |title=Super Night With Tubelight: Salman Khan episode got aired a day before leaving fans shocked. But the reason is justified |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/super-night-with-tubelight-salman-khan-episode-got-aired-a-day-before-leaving-fans-shocked-but-the-reason-is-justified-4710025/ |access-date=18 August 2022 |work=The Indian Express |date=18 June 2017 |language=en |archive-date=28 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228100155/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/super-night-with-tubelight-salman-khan-episode-got-aired-a-day-before-leaving-fans-shocked-but-the-reason-is-justified-4710025/ |url-status=live}}</ref> |- | 2019–present ! scope="row" |''[[The Kapil Sharma Show]]'' | rowspan="2" |Producer | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last1=Farzeen |first1=Sana |title=The Kapil Sharma Show: Bharat stars Salman Khan, Katrina Kaif ready to enthrall the audience |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/the-kapil-sharma-show-preview-bharat-stars-salman-khan-katrina-kaif-photos-5759902/ |access-date=18 August 2022 |work=The Indian Express |date=1 June 2019 |language=en |archive-date=14 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190614184234/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/the-kapil-sharma-show-preview-bharat-stars-salman-khan-katrina-kaif-photos-5759902/ |url-status=live}}</ref> |- | 2019 ! scope="row" |''[[Nach Baliye|Nach Baliye 9]]'' | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Nach Baliye 9: Everything that happened in the grand premiere of Salman Khan show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-9-everything-that-happened-in-the-grand-premiere-of-salman-khan-show-5838884/ |access-date=18 August 2022 |work=The Indian Express |date=20 July 2019 |archive-date=29 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229071038/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/nach-baliye-9-everything-that-happened-in-the-grand-premiere-of-salman-khan-show-5838884/ |url-status=live}}</ref> |- | 2021 ! scope="row" |''[[Bawara Dil]]'' |Narrator |Voiceover for first episode |style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Salman Khan lends his voice for upcoming show Bawara Dil |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/salman-khan-lends-his-voice-for-upcoming-show-bawara-dil-215926 |access-date=18 August 2022 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=22 February 2021 |language=en |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304094130/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/salman-khan-lends-his-voice-for-upcoming-show-bawara-dil-215926 |url-status=live}}</ref> |- |rowspan="2"| 2023 !scope="row"|[[Bigg Boss OTT (Hindi TV series)|''Bigg Boss OTT 2'']] |Host | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=After Karan Johar, Salman Khan is all set to host Bigg Boss OTT Season 2. Details here |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/after-karan-johar-salman-khan-is-all-set-to-host-bigg-boss-ott-season-2-details-here-2384605-2023-05-26 |website=[[Living Media|India Today]] |access-date=21 September 2023 |date=26 May 2023}}</ref> |- ! scope="row"|''[[The Romantics (TV series)|The Romantics]]'' | Himself | Documentary | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last1=Wagmeister|first1=Elizabeth|date=23 June 2020|title=Netflix Orders Unscripted Indian Matchmaking Series and Autism Dating Show (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2020/tv/news/netflix-dating-shows-indian-matchmaking-love-on-the-spectrum-1234646974/|access-date=21 July 2020|website=Variety|language=en}}</ref> |} ==Lihimi m-pahi== * [[List of awards and nominations received by Salman Khan]] ==Notes== ===Footnotes=== {{notelist}} ===Kundivihira === {{Reflist}} ==External links== * [https://m.imdb.com/name/nm0006795/filmotype?ref_=m_nm_flmg/ Salman Khan filmography] on [[IMDb]] * [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/salman-khan/filmography/ Salman Khan filmography] on [[Bollywood Hungama]] {{Salman Khan}} {{featured list}} {{DEFAULTSORT:Khan, Salman filmography}} [[Category:Indian filmographies]] [[Category:Male actor filmographies]] [[Category:Salman Khan|Filmography]] sswirmmttm2hakgpif5aqucq6vt8iua Federal Medical Centres 0 27829 147943 137690 2026-10-16T11:23:47Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147943 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Nigeria, [[primary healthcare]] nyɛla [[Local government|Local Governments]] ni tiri shɛli, [[Secondary health care|secondary]] [[health care]] mi ka [[State government|State Governments]] tiri li n-ti pahi [[Tertiary health care|tertiary]] health care ka [[Federal government of Nigeria|Federal Government]] mi nyɛ ŋun tiri.<ref>{{cite book|last=Ministry of Health|title=Nigerian National Health Policy|year=1995|publisher=Federal Government of Nigeria|location=Abuja, Nigeria}}</ref> Federal Government nyɛla ŋun daa yɛli ni bɛ pilli mi tertiary health shikuruti zaŋ n-ti State kam di be Nigerian Federation.<ref>{{cite web|title=Federal Medical Centre Abeokuta: A Case Study in Hospital Management pp 1|url=http://www.docstoc.com/docs/21999635/Federal-Medical-Centre_-Abeokuta_-A-Case-Study-in-Hospital-Management|publisher=docstoc|accessdate=13 June 2011}}</ref> Federal Medical Centres (FMCs), nyɛla bɛ ni daa pilli shɛli tiŋgbani maa yaɣa shɛŋa zaa din ka Federal University Teaching Hospitals. Bɛ daa bɛ lahi ti [[Lagos State]],<ref>{{Cite web |title=Lagos State Government |url=https://lagosstate.gov.ng/ |access-date=2022-04-22 |website=Lagos State Government |language=en-US}}</ref> dama di nyɛla din pun mali "centre" n-ti Teaching Hospital. == List of Federal Medical Centres == Tiŋgbani maa nyɛla din mali FMCs nima pishi ni ata.<ref name="Charters 1">{{cite web|title=Reviewed Charters for Federal Medical Centres pp 1|url=http://www.servenigeria.com/charters/health-medicalcentres.doc|work=Servicom Charters|publisher=servenigeria.com|accessdate=13 June 2011}}</ref> Lala xenter nima ŋɔ zaa nyɛla din be yaɣili maa tiŋzuɣu. * Federal Medical Centre, [[Abakaliki]], [[Ebonyi State]].<ref>{{Cite web |date=2021-09-29 |title=Senate passes bill to establish Federal Medical Centre in Ebonyi |url=https://editor.guardian.ng/news/senate-passes-bill-to-establish-federal-medical-centre-in-ebonyi/ |access-date=2022-04-22 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=2022-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422131716/https://editor.guardian.ng/news/senate-passes-bill-to-establish-federal-medical-centre-in-ebonyi/ |url-status=dead }}</ref> * [[Federal Medical Center, Abeokuta|Federal Medical Centre]], [[Abeokuta]], [[Abeokuta]], [[Ogun State]].<ref>{{Cite web |last1=Centre |first1=Federal Medical |last2=Centre |first2=Abeokuta Federal Medical |last3=Ways |first3=Abeokuta 7 0 1 10 2 reviews unavailable Healthy |last4=clinics |first4=Abeokuta Ogun State Nigeria 7 1437993 3 3782774 jimeds is an online service for booking patient to private |last5=State |first5=diagnostics centres of Nigeria Ogun |last6=Ways |first6=Healthy |last7=Sat: 08:00-17:00 |first7=Abeokuta Abeokuta South Mon: 08:00-17:00 Tue: 08:00-17:00 Wed: 08:00-17:00 Thu: 08:00-17:00 Fri: 08:00-17:00 |title=Federal Medical Centre, Abeokuta |url=https://jimeds.ng/clinic/federal-medical-centre-abeokuta |access-date=2022-04-22 |website=jimeds.ng |language=ru |archive-date=2021-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128205601/https://jimeds.ng/clinic/federal-medical-centre-abeokuta |url-status=dead }}</ref> * Federal Medical Centre, [[Asaba, Nigeria|Asaba]], [[Delta State]].<ref>{{Cite web |last=tenders |date=2018-08-23 |title=THE FEDERAL MEDICAL CENTER ASABA, DELTA STATE-INVITATION FOR TENDER/EXPRESSION OF INTEREST {{!}} ETENDERS |url=https://www.etenders.com.ng/the-federal-medical-center-asaba-delta-state-invitation-for-tender-expression-of-interest/ |access-date=2022-04-22 |language=en-US |archive-date=2024-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616140731/https://etenders.com.ng/the-federal-medical-center-asaba-delta-state-invitation-for-tender-expression-of-interest/ |url-status=dead }}</ref> *Federal Medical Centre, [[Abuja, Nigeria]], [[Federal Capital Territory, Nigeria|Federal Capital Territory]].<ref>{{Cite web |last=tenders |date=2018-11-14 |title=FEDERAL MEDICAL CENTER (FMC) AIRPORT ROAD, JABI, ABUJA-INVITATION TO TENDER/EXPRESSION OF INTEREST {{!}} ETENDERS |url=https://www.etenders.com.ng/federal-medical-center-fmc-airport-road-jabi-abuja-invitation-to-tender-expression-of-interest/ |access-date=2022-04-22 |language=en-US |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506154615/https://www.etenders.com.ng/federal-medical-center-fmc-airport-road-jabi-abuja-invitation-to-tender-expression-of-interest/ |url-status=dead }}</ref> * Federal Medical Centre, [[Azare]], [[Bauchi State]].<ref>{{Cite web |last=tenders |date=2018-09-19 |title=FEDERAL MEDICAL CENTRE AZARE, BAUCHI STATE-INVITATION TO TENDER FOR THE EXECUTION OF 2018 CAPITAL PROJECTS {{!}} ETENDERS |url=https://www.etenders.com.ng/federal-medical-centre-azare-bauchi-state-invitation-to-tender-for-the-execution-of-2018-capital-projects/ |access-date=2022-04-22 |language=en-US |archive-date=2024-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616140734/https://etenders.com.ng/federal-medical-centre-azare-bauchi-state-invitation-to-tender-for-the-execution-of-2018-capital-projects/ |url-status=dead }}</ref> *[[Federal Medical Centre (Bida)]], [[Bida]], [[Niger State]].<ref>{{Cite web |title=Federal Medical Centre |url=https://www.finelib.com/listing/Federal-Medical-Centre/21995/ |access-date=2022-04-24 |website=www.finelib.com}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Birnin-Kebbi]], [[Kebbi State]].<ref>{{Cite web |title=Federal Medical Centre - Birnin Kebbi • Clinics - Public • Birnin, Unknown |url=https://www.medpages.info/sf/index.php?page=organisation&orgcode=351107 |access-date=2022-04-24 |website=www.medpages.info}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Birnin Kudu]], [[Jigawa State]].<ref>{{Cite web |title=Homepage |url=https://fmcbkd.gov.ng/ |access-date=2022-04-24 |website=FMCBKD |language=en-US}}</ref> * [[Federal Medical Centre Ebute Metta|Federal Medical Centre Ebute]], [[Ebute-Meta]], [[Lagos State]].<ref>{{Cite web |date=2014-01-14 |title=Pregnant women denied antenatal at Lagos federal hospital {{!}} Premium Times Nigeria |url=https://www.premiumtimesng.com/news/153314-pregnant-women-denied-antenatal-lagos-federal-hospital.html |access-date=2022-04-24 |language=en-GB}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Gombe, Nigeria|Gombe]], [[Gombe State]]. * Federal Medical Centre, [[Gusau]], [[Zamfara State]].<ref>{{Cite journal |last1=Abdulkadir |first1=Isa |last2=Rufai |first2=Hafsah Ahmad |last3=Ochapa |first3=Sunday Onazi |last4=Malam |first4=Mado Sani |last5=Garba |first5=Bilkisu Ilah |last6=Oloko |first6=Adebayo Ganiyu Yusuf |last7=George |first7=Idemudia Itoya |date=2015-07-01 |title=Malaria rapid diagnostic test in children: The Zamfara, Nigeria experience |journal=Nigerian Medical Journal |language=en |volume=56 |issue=4 |pages=278–282 |doi=10.4103/0300-1652.169744 |issn=0300-1652 |pmid=26759514|pmc=4697217 |doi-access=free }}</ref> * Federal Medical Centre, [[Ido Ekiti]], [[Ekiti State]]<ref>{{Cite web |title=Federal Medical Centre - Ado Ekiti • Hospitals - Public • Ado Ekiti, Ado Ekiti |url=https://www.medpages.info/sf/index.php?page=organisation&orgcode=267976 |access-date=2022-04-24 |website=www.medpages.info}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Jalingo]], [[Taraba State]].<ref>{{Cite web |last=Fatunmole |first=Marcus |date=2022-03-05 |title=Taraba: Consultants resign, shun new equipment at FMC Jalingo for overseas jobs |url=https://www.icirnigeria.org/taraba-consultants-resign-shun-new-equipment-at-fmc-jalingo-for-overseas-jobs/ |access-date=2022-04-24 |website=International Centre for Investigative Reporting |language=en-GB}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Katsina]], [[Katsina State]].<ref>{{Cite web |date=2021-06-18 |title=NCDC commissions 5th infectious disease treatment centre in Kastina |url=https://www.vanguardngr.com/2021/06/ncdc-commissions-5th-infectious-disease-treatment-centre-in-kastina/ |access-date=2022-04-24 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Keffi]], [[Nasarawa State]].<ref>{{Cite web |date=2019-06-17 |title=FMC Keffi workers accuse MD of fraud, high-handedness |url=https://www.vanguardngr.com/2019/06/fmc-keffi-workers-accuse-md-of-fraud-high-handedness/ |access-date=2022-04-24 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Lokoja]], [[Kogi State]].<ref>{{Cite web |date=2022-03-10 |title=Sad, our medical students in Kogi use UniIlorin, Abuja teaching hospitals for practicals - Rep Member, Joseph |url=https://www.vanguardngr.com/2022/03/sad-our-medical-students-in-kogi-use-uniilorin-abuja-teaching-hospitals-for-practicals-rep-member-joseph/ |access-date=2022-04-24 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Makurdi]], [[Benue State]].<ref>{{Cite web |date=2018-04-10 |title=The transformation of FMC, Makurdi |url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/transformation-fmc-makurdi/ |access-date=2022-04-24 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Nguru, Nigeria|Nguru]], [[Yobe State]].<ref>{{Cite web |title=FEDERAL MEDICAL CENTRE, NGURU, YOBE STATE– INVITATION TO TENDER FOR EXECUTION OF 2020 CAPITAL PROJECT {{!}} Public Procurement NG |url=https://www.publicprocurement.ng/federal-medical-centre-nguru-yobe-state-invitation-to-tender-for-execution-of-2020-capital-project/ |access-date=2022-04-24 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=NEONATAL CONCERNS FOR AFRICA - FEDERAL MEDICAL CENTRE NGURU |url=https://www.neonatalconcerns.org/medical-centre-nguru.html |access-date=2022-04-24 |website=www.neonatalconcerns.org}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Owerri]], [[Imo State]].<ref>{{Cite web |date=2021-06-05 |title=35 unidentified corpses dumped in FMC Owerri, Residents of S/East cry out: We're bleeding, hiding, living in fear |url=https://www.vanguardngr.com/2021/06/35-unidentified-corpses-dumped-in-fmc-owerri-residents-of-s-east-cry-out-were-bleeding-hiding-living-in-fear/ |access-date=2022-04-24 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> *[[Federal Medical Centre (Owo)]], [[Owo]] [[Ondo State]].<ref>{{Cite web |title=Federal Medical Centre – Channels Television |url=https://www.channelstv.com/tag/federal-medical-centre/ |access-date=2022-04-24}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Umuahia]], [[Abia State]].<ref>{{Cite web |date=2013-10-29 |title=Health Minister's thoughts on transformation at FMC Umuahia |url=https://www.vanguardngr.com/2013/10/health-ministers-thoughts-transformation-fmc-umuahia/ |access-date=2022-04-24 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Yenagoa]], [[Bayelsa State]]<ref>{{Cite web |title=Federal Medical Centre Yenagoa – Service for Excellence |url=https://fmcyenagoa.org.ng/ |access-date=2022-04-24 |language=en-US}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Yola, Nigeria|Yola]], [[Adamawa State]]<ref>{{Cite web |last=Oyeyemi |first=Tunji |date=2019-03-21 |title=FG Re-Appoints MD of Federal Medical Centre Yola, Adamawa State. |url=https://fmic.gov.ng/fg-re-appoints-md-of-federal-medical-centre-yola-adamawa-state/ |access-date=2022-04-24 |website=Federal Ministry of Information and Culture |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831095449/https://fmic.gov.ng/fg-re-appoints-md-of-federal-medical-centre-yola-adamawa-state/ |archive-date=2022-08-31 |url-status=dead}}</ref> * Federal Medical Centre, [[Ikole Ekiti]], [[Ekiti State]]<ref>{{Cite web |title=Federal Medical Centre IKOLE – Service for Excellence |url=https://fmcyenagoa.org.ng/ |access-date=2022-04-24 |language=en-US}}</ref> == Kundivihira == {{reflist}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:Medical and health organizations based in Nigeria]] 27tnfh7lhq2awofqdk38un5jllvs4g9 Mount Kenya University 0 27948 147911 89662 2026-10-15T21:49:02Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147911 wikitext text/x-wiki {{Short description|Private university in Kenya}} {{Databox}} {{Infobox university |logo = |logo_size = 100px |name = Mount Kenya University |motto = Unlocking Infinite Possibilities |type = Private university |vice_chancellor = Deogratius Jaganyi |students = 52,000+ (2015)<ref name="Rwa">{{cite web|url=http://www.businessdailyafrica.com/Corporate-News/MKU-barred-from-offering-medical-courses-in-Rwanda/-/539550/2864614/-/item/0/-/lapf6hz/-/index.html|title=Africa|location=Nairobi|access-date=2024-06-26|archive-date=2017-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510095748/http://www.businessdailyafrica.com/Corporate-News/MKU-barred-from-offering-medical-courses-in-Rwanda/-/539550/2864614/-/item/0/-/lapf6hz/-/index.html|url-status=dead}}</ref> |staff = |faculty = 5,000+ |city = [[Thika]] |country = Kenya |other_name = MKU |colours = Light blue, light orange, and cream {{color box|#ADD8E6}}{{color box|#FFD580}}{{color box|#FFFDD0}} |free_label = Publications |academic_affiliations = IUCEA, ACU, UC-USA, NKU-USA |website = {{URL|www.mku.ac.ke}} | pushpin_map = Kenya | pushpin_map_caption = Location of the university in [[Kenya]] }} [[File:Mount Kenya University, Nakuru.jpg|thumb|One of the university's campuses in [[Nakuru]]]] '''Mount Kenya University''' (MKU) nyɛla ʒingam univɛrsiti din be tiŋa titali zaŋ n-ti [[Thika]], [[Kenya]]. Di nyɛla univɛrsiti shɛli [[Simon Gicharu|Prof. Simon N. Gicharu]] ni daa piligi shɛli ka nyɛ din pahi ʒingama univɛrsiti shɛŋa din mali jilima Kenya.<ref>{{Cite web |date=2024-02-02 |title=Survey shows MKU now among the top 10 universities in Kenya |url=https://nation.africa/kenya/brand-book/mount-kenya-university-now-among-top-10-in-kenya-4511720 |access-date=2024-04-12 |website=Nation |language=en}}</ref> MKU nyɛla din mali shikuru bihi ban kalinli paai 52,000 bin din gbaai silimiin goli September yuuni 2015.<ref>{{Cite web |title=Mount Kenya University Ranking & Review 2003 {{!}} uniRank |url=https://www.4icu.org/reviews/13381.htm |access-date=2023-07-26 |website=www.4icu.org |language=en}}</ref> MKU nyɛla "chartered" mini [[ISO 9001:2015]] ni saɣi n-ti shɛli.<ref>{{Cite web |title=Quality Management Systems(ISO 9001:2015) |url=https://www.kebs.org/index.php?option=com_content&view=article&id=212&Itemid=408 |access-date=2023-07-26 |website=www.kebs.org}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-28 |title=Focus on quality keeps Mount Kenya University in good books |url=https://nation.africa/kenya/brand-book/focus-on-quality-keeps-mount-kenya-university-in-good-books-135150 |access-date=2023-07-26 |website=Nation |language=en}}</ref> ==List of Campuses== Shikuru tital zaŋ n-ti MKUnyɛla din be Thika ka di waɣilim nyɛ din be kamani {{convert|47|km|0}} ka chɛ soli zaŋ chaŋ [[Nairobi]], tiŋzuɣu mini tiŋa titali zaŋ n-ti Kenya.<ref>{{cite web|last=GFC |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Kenya_Distance_Result.asp?fromplace=Nairobi%2C%20Kenya&toplace=Mount%20Kenya%20University%2C%20Thika%2C%20Kenya%2C&dt1=ChIJp0lN2HIRLxgRTJKXslQCz_c&dt2=ChIJFd3SF_VOLxgRFlmvPTgHfY4 |title= Distance between Nairobi, Kenya and Mount Kenya University, Thika, Kenya | publisher=Globefeed.com (GFC)|access-date=24 March 2016 |date=24 March 2016}}</ref> Tarisi zaŋ n-ti univɛrsiti maa shikuru titali nyɛla 1°02'44.0"S, 37°04'54.0"E (-1.045559 37.081669).<ref>{{google maps|title=Location of Mount Kenya University Main Campus| url=https://www.google.com/maps/place/1%C2%B002'44.0%22S+37%C2%B004'54.0%22E/@-1.0455536,37.0794857,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x0:0x0 |access-date=24 March 2016}}</ref> Univɛrsiti maa nyɛla din mali shikuru shɛŋa din doli na ŋɔ bin din gbaai silimiin goli April yuuni 2020.<ref>{{cite web|title=Mount Kenya University Campuses|last=MKU |url=http://www.mku.ac.ke/index.php/mku-campuses|access-date=24 March 2016| date=24 March 2016|publisher=Mount Kenya University (MKU) |location=Thika}}</ref> * Thika di shikuru titali * [[Mombasa]] shikuru * [[Nairobi]] shikuru * [[Parklands, Nairobi|Parklands]] Alikaali shikuru * Open Distance and Electronic Learning (ODEL) ka di be shikuru titali ni * [[Nakuru]] shikuru * [[Eldoret]] shikuru * [[Meru County|Meru]] shikuru * [[Kigali]], [[Rwanda]] shikuru * [[Kampala]], [[Uganda]] shikuru ==Taarihi== Shikuru maa nyɛla bɛ ni daa na booni shɛli '''Thika Institute of Technology,''' Dr. Simon Gicharu nyɛla ŋun daa piligi li yuuni 1996. Tuuli shikuru maa nyɛla sin daa mali bɔhimbu yaɣa din jandi manajibu mini tabibi wuhibu. Lala yuuni maa,, Kenya's Ministry of Education, Science, and Technology daa saɣi n-ti shikuru maa pilibu maa. Yuuni 2005, shikuru maa nyɛla din daa leei tuuli ʒingama shikuru din be Kenya ka bɛ ti soli ni di wuhimi [[Pharmaceutics|pharmaceutical]] technologists din yina Pharmacy mini Poisons Board zaŋ n-ti [[Ministry of Health (Kenya)|Kenya Ministry of Health]].<ref name="Hist" /><ref>{{Cite web |last=Ongwae |first=Evans |date=2023-05-18 |title=15 factors that make Mount Kenya University attractive to students |url=https://nation.africa/kenya/brand-book/15-factors-that-make-mount-kenya-university-attractive-to-students-4239434 |access-date=2023-06-13 |website=Nation |language=en}}</ref> [[File:Dr. Simon Gicharu, CBS, Founder and Chairman, Mount Kenya University.jpg|thumb|Founder Mt. Kenya University]] Yuuni 2006 the Commission for Higher Education (CHE), bɛ daa taɣi shɛli '''Commission for University Education Kenya''<ref name="cue.or.ke">{{Cite web|title=Commission for University Education - Home|url=https://www.cue.or.ke/|access-date=2022-01-28|website=www.cue.or.ke}}</ref> (CUE), nyɛla ban daa saɣi n-ti ni shikuru maa amli saawara ni [[Jomo Kenyatta University of Agriculture and Technology|JKUAT]] din yɛn chɛ ka di tooi niŋdi diploma mini degree bɔhimbu yaɣa. Din daa niŋ ka di nya Commission for Higher Education yɛlibora shɛŋa din yɛn chɛ ka MKU leei univɛrsiti din za di gama nyaaŋa.<ref name="Hist">{{cite web|access-date=24 March 2016 |url=http://www.mku.ac.ke/index.php/mount-kenya-university/our-history |title=Mount Kenya University: Our History |date=24 March 2016| last=MKU| publisher= Mount Kenya University (MKU) |location=Thika}}</ref> Yuuni 2011, univɛrsiti maa nyɛla gomnanti zaŋ n-ti Kenya nyɛla ŋun daa ti univɛrsiti maa "charter" din daa niŋ ka Commission of Higher Education daa yɛli ni di to ni di mali nyaaŋa.<ref name="cue.or.ke"/><ref name="Chart">{{cite web|url=http://www.standardmedia.co.ke/article/2000027027/mt-kenya-university-to-receive-charter|title=Mount Kenya University to receive a charter |access-date=24 March 2016|date=11 January 2011 |first=Fredrick |last=Ob |newspaper=[[The Standard (Kenya)]]|location=Nairobi}}</ref> Yuuni 2023, di shikuru kurili din be Kigali, Rwanda nyɛla din daa leei univɛrsiti di za di gama ka bɛ daa boli [[Mount Kigali University]].<ref>{{Cite web |last=Ciuri |first=Simon |date=2023-04-24 |title=Mt Kenya University Kigali campus renamed after receiving Charter |url=https://nation.africa/kenya/news/education/-mt-kenya-university-kigali-campus-renamed-after-receiving-charter--4210234 |access-date=2023-06-13 |website=Nation |language=en}}</ref> ==Academics== Univɛrsiti maa nyɛla din mali collagɛ nima ata, shikuruti pinaayi n-ti pahi instituti nima dibaa ata:<ref>{{cite web|access-date=24 March 2016|date=24 March 2016|url=http://mku.ac.ke/images/pdfdocuments/Thika%20%20Nairobi%20prospectus%202015.pdf|title=Mount Kenya University: Academic Year 2015 - 2016 Prospectus|publisher=Mount Kenya University (MKU)|location=Thika|last=MKU|archive-date=11 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511052914/http://mku.ac.ke/images/pdfdocuments/Thika%20%20Nairobi%20prospectus%202015.pdf|url-status=dead}}</ref> ===Institutes=== * Institute of Security Studies, Justice and Ethics * Institute of Film, Creative and Performing Arts * Equip Africa Institute ===Colleges=== * College of Graduate Studies and Research * College of Health Sciences * Equip College of Medical and Health Sciences ===Schools=== *College of Health Sciences **Medical School **School of Pharmacy **School of Clinical Medicine **[[Nursing school|School of Nursing]] **School of Public Health *School of Business and Economics * School of Education * School of Engineering, Energy and the Built Environment * School of Pure and Applied Sciences * School of Social Sciences * School of Law<ref>{{cite web|access-date=24 March 2016|location=Nairobi | url=http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188694/mount-kenya-university-in-court-over-council-for-legal-education-accreditation| date=20 January 2016| title=Mount Kenya University in court over Council for Legal Education accreditation|first=Faith |newspaper=[[The Standard (Kenya)]]|last=Karanja}}</ref> * School of Computing and Informatics == Lihimi m-pahi == * [[List of universities in Kenya]] * [[Education in Kenya]] ==Kundivihira== {{reflist}} ==External links== *[http://www.mku.ac.ke/ Mount Kenya University Official Website] {{Kenyan universities}} {{coord| -1.045559|37.081669|format=dms|type:edu|display=title}} {{Association of African Universities}} {{authority control}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:Mount Kenya University| ]] [[Category:Universities in Kenya]] [[Category:1996 establishments in Kenya]] [[Category:Private universities and colleges in Kenya]] [[Category:Educational institutions established in 1996]] [[Category:Universities and colleges established in 1996]] kluu05qbzxir2aw4jmj6meuyraosiby Atriplex argentea 0 28259 147933 132308 2026-10-16T07:31:51Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147933 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Short description|Species of flowering plant}}'''''Atriplex argentea''''' nyɛla tihi yuli booni [[Atriplex|saltbush]] balishɛli ka bɛ booni li yuya kamani '''silverscale saltbush''' mini '''silver orache'''.<ref name=usda>[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATAR2 USDA Plants Profile: ''Atriplex argentea'']{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=fna>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242415533 Flora of North America]</ref> Di bela North America zaŋ chaŋ southern Canada ni Mexico, ka di tooi bindi di tiŋgbani balibu ni pam, di bahi bahindi "[[Soil salinity|saline soils]]".<ref name=fna/><ref name=jeps>{{Cite web |url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3089,3090 |title=Jepson Manual Treatment - ''Atriplex argentea'' |access-date=2024-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812111904/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3089,3090 |archive-date=2022-08-12 |url-status=dead}}</ref> ==Buɣisibu== ''Atriplex argentea'' nyɛla tia din zoori kamani "80 centimeters" ka teeri tiŋgbani ni.<ref name=jeps/> Di vari maa malila gɔna dibaa ata ka lahi mulim ka di waɣilim nyɛ kamani "1-4 centimeters".<ref name=jeps/><ref name=fna/><ref name=jeps/> Di nyolini malila fulaawaasi baligu,ka mali fulaawaasi dobba mini paɣa din be konkɔba.<ref name=fna/> ==Bukaata== [[Zuni people|Zuni niriba]] puuni, bɛ ŋubirila di jila m-puhiri sariti yuma mini ningbungbaŋ zuɣu dɔriti. DI lahi nyɛla bɛ ni mali shɛli n-tibiri puuni dɔriti.<ref>Camazine, Scott and Robert A. Bye 1980 A Study Of The Medical Ethnobotany Of The Zuni Indians of New Mexico. Journal of Ethnopharmacology 2:365-388, p.384</ref> ==Kundivihira== {{Reflist}} ==External links== *[http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-taxon=Atriplex+argentea Calflora Database: ''Atriplex argentea'' (silver saltweed, silverscale saltbush)] *[https://web.archive.org/web/20220812111904/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3089,3090 Jepson Manual treatment for ''Atriplex argentea''] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Atriplex+argentea ''Atriplex argentea'' — UC Photo gallery] {{Taxonbar|from=Q8208716}} [[Pubu:Tia]] [[Category:Atriplex|argentea]] [[Category:Halophytes]] [[Category:Flora of Western Canada]] [[Category:Flora of the Western United States]] [[Category:Flora of Northwestern Mexico]] [[Category:Flora of Northeastern Mexico]] [[Category:Flora of the United States]] [[Category:Flora of California]] [[Category:Flora of Nevada]] [[Category:Flora of Washington (state)]] [[Category:Flora of the Sierra Nevada (United States)]] [[Category:Flora of the Rocky Mountains]] [[Category:Flora of the California desert regions]] [[Category:Flora of the Great Basin]] [[Category:Flora of the Sonoran Deserts]] [[Category:Natural history of the Colorado Desert]] [[Category:Natural history of the Mojave Desert]] [[Category:Plants used in traditional Native American medicine]] [[Category:Flora without expected TNC conservation status]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] {{Amaranthaceae-stub}} {{medicinal-plant-stub}} 2fnk8thvujqbpgwapos25aayg1lwlhe Corydalis aurea 0 28316 147939 91159 2026-10-16T09:24:39Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147939 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Short description|Species of flowering plants in the poppy family}}'''''Corydalis aurea''''' ('''scrambled eggs''', '''golden smoke''', '''golden corydalis''') nyɛla fulaawaasi balishɛli Siliminsi ni boli "poppy" ([[Papaveraceae]]) ni, Di bela [[North America]]. Di ni tooi be luɣ'shɛŋa n-nyɛ [[sagebrush steppe]].<ref name=":0">{{Cite book|last=Taylor|first=Ronald J.|url=https://www.worldcat.org/oclc/25708726|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=rev.|location=Missoula, MT|pages=40–41|language=en|oclc=25708726|orig-year=1992}}</ref> Di jila din teei n-nyɛ [[caudex]]. Di maŋmaŋa niŋla "decumbent", ka zoori paari kamani waɣilim 40&nbsp;cm, Ka di vari niŋ chirachira<ref name=":0" /> ka mulimmulim. Di vaɣu maa pirigila buyi zuɣu, zaɣ'dozim,<ref name=":0" />din waɣilim nyɛ 1&nbsp;cm , ka mali koligu laasabu di gbunni,<ref name=":0" /> di ni`ndi paari fulaawaasi pihita, ka di zaa yini kam niŋdi tamdi wulibili zuɣu.<ref name=":0" /> Di wɔla nyɛla zaɣ'chohi.<ref name=":0" /> ==Kundivihira== {{Reflist}} ==External links== {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20201205011942/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5547,5555,5556 Jepson Manual Treatment] *{{CalPhotos|Corydalis|aurea}} *[http://www.pfaf.org/database/plants.php?Corydalis+aurea Plants For A Future] {{Taxonbar|from=Q3703186}} [[Category:Corydalis|aurea]] [[Category:Medicinal plants of North America]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Pubu:Tia]] {{medicinal-plant-stub}} {{Papaveraceae-stub}} 0g5albjxw1cun7cs4lkf0hjtx22mj2v Boys Abre: The Preacher 0 29173 147934 137461 2026-10-16T08:15:17Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147934 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Orphan|date=June 2020}} {{italic title}} '''''Boys Abre: The Preacher''''' nyɛla [[Ghana]] asaafihili ni dɛma din nyɛ TV biɛlima ka Abraham Kofi Davies dareti ka produsi li. [[United Television Ghana|United Television Ghana (UTV)]] ka bɛ niŋdi li.<ref>{{Citation|title=SALINKO TV- THE PREACHER EPISODE 1|url=https://www.youtube.com/watch?v=FnUPfxlGJI4|language=en|access-date=2019-11-09}}</ref><ref>{{Citation|title=SALINKO TV- THE PREACHER EPISODE 2|url=https://www.youtube.com/watch?v=JT3aesTQMc4|language=en|access-date=2019-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ghgossip.com/mmebusem-as-salinko-asks-mmebusem-to-return-the-ghana-jesus-costume/|title=Mmebusem & Salinko Fight Over Boys Abr3 TV Series Cash Settlement; As Salinko Asks Mmebusem To Return The 'Ghana Jesus' Costume|date=2019-10-08|website=GhGossip|language=en-AU|access-date=2019-11-09|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109135117/https://www.ghgossip.com/mmebusem-as-salinko-asks-mmebusem-to-return-the-ghana-jesus-costume/|url-status=dead}}</ref> ==Ban be din ni yuya== * Abraham Kofi Davies (Salinko) * Justice Hymns (Mmebusem) * Matilda Asare * Ama Odumaa Odum (Safoa Hemaa) * Koo Appiah * Quappiah * Wofa K * Kompany * Amankwah ==Pina== * Lala kpɛrigu maa daa dila yuuni 2018-2019 [[Radio & TV Personality Awards]] (RTP) pini din nyɛ "local TV series" zaŋ ti lala yuuni maa .<ref>{{Cite web|url=http://ghheadlines.com/agency/ghana-web-/20191013/131916742/rtp-awards-2019-full-list-of-winners-announced|title=RTP Awards 2019: Full List of Winners Announced|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224012428/http://ghheadlines.com/agency/ghana-web-/20191013/131916742/rtp-awards-2019-full-list-of-winners-announced|archive-date=2025-02-24|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ispics.com/p/B3BzTOYHmO8/|title=UTV Ghana utvghana - Vote Boys Abre to win #rtpawards19 'Televis...|website=ispics.com|language=en|access-date=2019-11-09|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122043956/https://ispics.com/p/B3BzTOYHmO8/|url-status=dead}}</ref> ==Kundivihira== {{Reflist}} [[Category:Ghanaian television shows]] [[Category:2019 Ghanaian television series debuts]] [[Category:United Television Ghana original programming]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] {{Ghana-tv-prog-stub}} 79u2w53632xo5ggp4nx125s2fcaxsl5 Simon Norfolk 0 29947 147923 146452 2026-10-16T01:37:36Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147923 wikitext text/x-wiki '''Simon Norfolk''' (bɛ dɔɣi o la yuuni 1963 ni) o nyɛla is a Nigerian-born British ŋun tumdi nucheeni tuma silimiingi ni boli ni architectural mini landscape photographer.<ref name="simonnorfolk">{{cite web|url=http://www.simonnorfolk.com/text/cv.html|title=Simon Norfolk|accessdate=October 12, 2013|website=simonnorfolk.com|access-date=December 25, 2024|archive-date=October 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014051123/http://www.simonnorfolk.com/text/cv.html|url-status=dead}}</ref><ref name="norfolk-guardian">{{cite news | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2008/oct/23/photography-iraq | date = 23 October 2008 | accessdate = 5 October 2015 | first = Simon | last = Norfolk | work = [[The Guardian]] | location = London | title = Simon Norfolk's best shot}}</ref> O nyɛla ŋun kpaŋmaŋ puuni ŋun mali anfooni nim buku bee kundi nim din kalinli paai di baa nahi . O nyɛla ŋun tumdi ka be tiŋyuli booni [[Brighton and Hove|Brighton & Hove]]. O daa na min lahi tiŋyuli booni [[Kabul]]. O tuma nim pam nyɛla din be ''[[National Geographic]]'', ni ''[[New York Times Magazine]]'' nti pahi ''[[The Guardian|The Guardian Weekend]]''.<ref>{{Cite news|url=http://bleek-magazine.com/interviews/simon-norfolk/|title=Simon Norfolk: "Photography Has to Turn into a Moral Imperative" {{!}} Bleek Magazine|date=2016-07-14|work=Bleek Magazine|access-date=2018-01-25|language=en-US|archive-date=2016-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160719230859/http://bleek-magazine.com/interviews/simon-norfolk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icp.org/browse/archive/constituents/simon-norfolk?all/all/all/all/0|title=Simon Norfolk|work=International Center of Photography|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616034056/https://www.icp.org/browse/archive/constituents/simon-norfolk?all/all/all/all/0|url-status=dead}}</ref> Norfolk nyɛla ŋun daa di kpaŋmaŋ pini din yuli booni Prix Dialogue de l'Humanite la yaɣali yuli booni [[Rencontres d'Arles]] puuni , yuuni 2005, dini n daa jendi [[World Press Photo]] n ti pahi [[World Photography Organisation|Sony World Photography Awards]],<ref name="bjp">{{cite web|url=http://www.bjp-online.com/british-journal-of-photography/news/2145402/simon-norfolk-wins-portrait-prize-world-press-photo|title=Simon Norfolk wins a portrait prize in World Press Photo|publisher=[[British Journal of Photography]]|accessdate=October 12, 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014131634/http://www.bjp-online.com/british-journal-of-photography/news/2145402/simon-norfolk-wins-portrait-prize-world-press-photo|archivedate=October 14, 2013|access-date=December 25, 2024|archive-date=October 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014131634/http://www.bjp-online.com/british-journal-of-photography/news/2145402/simon-norfolk-wins-portrait-prize-world-press-photo}}</ref> ni Foreign Press Club of America Award, [[European Publishers Award for Photography]]<ref name="europhotobookaward">"[http://www.europhotobookaward.eu/previous-winners Previous winners] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215142755/http://www.europhotobookaward.eu/previous-winners |date=2015-02-15 }}", European Publishers Award for Photography. Accessed 8 May 2014.</ref> n ti pahi Infinity Prize din daa yina [[International Center of Photography]], yuuni 2004.<ref>{{Cite web|url=https://www.icp.org/browse/archive/constituents/simon-norfolk?all/all/all/all/0|title=Simon Norfolk|work=International Center of Photography|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616034056/https://www.icp.org/browse/archive/constituents/simon-norfolk?all/all/all/all/0|url-status=dead}}</ref> ==O pilli mini shikuru chandi == Norfolk nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so [[Lagos]], din be Nigeria amaa ka o daa lee nyɛ ŋun zoogi England. Norfolk nyɛla ŋun bɔhim anfooni nim tuma shikuru yuli booni [[University of Wales, Newport|Newport College of Art]]. O daa lahi nyɛla ŋun chaŋ shikuru yuli booni[[University of Bristol]] n ti pahi [[Hertford College, Oxford|Hertord College]], din be Oxford, n daa deegi shɛhira gbaŋ din jendi Philosophy and Sociology.<ref name="norfolk-guardian" /> ==O kpaŋmaŋ pina nima== *2001: [[World Press Photo]]<ref name="bjp" /> *2002: [[European Publishers Award for Photography]]<ref name="europhotobookaward" /> *2003: Citibank Prize, shortlisted<ref name="citibank">{{cite web|title=London Photography Exhibitions|url=https://www.jffrank.com/home/latest/london-photography-exhibitions-28-april-2016/|website=jfFrank|date=28 April 2016|accessdate= 3 November 2017}}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/04/photography.artsfeatures | date = 4 February 2003 | access-date = 29 April 2016 | first = Adrian | last = Searle | authorlink = Adrian Searle | work = [[The Guardian]] | location = London | title = Love and rockets}}</ref> *2003: Overseas Press Club of America, Olivier Rebbot Award<ref>{{cite magazine |last1=Holstein |first1=William J. |last2=Corporon |first2=John |last3=Murphy |first3=Cait |editor1-last=Serrill |editor1-first=Michael S. |title=The Overseas Press Club of America Annual Awards |magazine=Dateline |date=1 April 2003 |issue=2003 Special Issue |pages=40-42 |url=https://archive.org/details/OPC_of_America-Dateline_20030401.pdf/page/42/ |access-date=18 June 2024 |publisher=Overseas Press Club of America |language=en}}</ref> *2004: Infinity Prize, [[International Center of Photography]]<ref>{{Cite news|url=https://www.icp.org/infinity-awards/past-recipients|title=Past Recipients|date=2016-05-16|work=International Center of Photography|access-date=2017-12-14|language=en|archive-date=2015-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331061355/https://www.icp.org/infinity-awards/past-recipients|url-status=dead}}</ref> *2005: Prix Dialogue de l'Humanite award, [[Rencontres d'Arles]]<ref>{{cite book |last1=Philips |first1=Jocelyn |title=Collect Contemporary Photography |date=2012 |publisher=Thames & Hudson |location=London |isbn=978-0-500-28854-2 |page=145 |url=https://archive.org/details/collectcontempor0000phil/page/145/ |access-date=18 June 2024}}</ref> *2012: [[World Press Photo]], Portraits, 3rd prize<ref>{{cite web |title=Burke + Norfolk |url=https://www.worldpressphoto.org/collection/photo-contest/2012/simon-norfolk/1 |website=World Press Photo |access-date=18 June 2024}}</ref> *2012: [[World Photography Organisation|Sony World Photography Awards]], Professional Competition, People, 1st place<ref>{{Cite web|url=https://www.worldphoto.org/it/sony-world-photography-awards/winners-galleries/2012/professional/winners/people/1st-place-simon|title=1st place, Simon Norfolk, UK {{!}} World Photography Organisation|website=www.worldphoto.org|language=it|access-date=2018-01-10|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110234232/https://www.worldphoto.org/it/sony-world-photography-awards/winners-galleries/2012/professional/winners/people/1st-place-simon|url-status=dead}}</ref> *2012: [[Association of Photographers]], Gold Award, Non-commissioned Project<ref>{{Cite web|url=https://www.the-aop.org/awards/awards-archive/the-photographers-awards/the-photographers-awards-2012|title=The Photographers Awards 2012|website=www.the-aop.org|language=en|access-date=2018-01-10}}</ref> *2013: [[Prix Pictet]] Commission<ref>{{cite web|url= http://www.prixpictet.com/portfolios/power-shortlist/simon-norfolk/ | title= Simon Norfolk: Body of Work | accessdate= 5 October 2015 | publisher = [[Prix Pictet]]}}</ref><ref name="norfolk-ft">{{cite news | url = http://www.ft.com/cms/s/2/2e874f0e-ddf8-11e2-892b-00144feab7de.html | date = 28 June 2013 | accessdate = 5 October 2015 | first = Simon | last = Norfolk | publisher = [[Financial Times]] | location = London | title = Prix Pictet: Simon Norfolk in Afghanistan}}</ref> *2015: [[Sony World Photography Awards]], Professional Competition, Landscape, 1st place<ref>{{Cite web|url=https://www.worldphoto.org/sony-world-photography-awards/winners-galleries/2015/professional/winners/landscape/simon-norfolk-uk|title=Simon Norfolk, UK, 1st Place {{!}} World Photography Organisation|website=www.worldphoto.org|language=en|access-date=2018-01-10|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175334/https://www.worldphoto.org/sony-world-photography-awards/winners-galleries/2015/professional/winners/landscape/simon-norfolk-uk|url-status=dead}}</ref> *2015: [[LensCulture]] Earth Awards, Series Winner, Fine Art / Conceptual<ref>{{Cite news|url=https://www.lensculture.com/articles/simon-norfolk-when-i-am-laid-in-earth-mapping-with-a-pyrograph|title=When I Am Laid In Earth: Mapping with a Pyrograph - Interview with Simon Norfolk {{!}} LensCulture|last=Norfolk |first=Simon {{!}}|work=LensCulture|access-date=2018-01-10}}</ref> *2016: [[British Archaeological Awards]], Best Public Presentation (for "Under London," ''[[National Geographic|National Geographic Magazine]]'')<ref>{{Cite web|url=http://www.archaeologicalawards.com/2016-winners/|title=2016 Winners {{!}} British Archaeological Awards|website=www.archaeologicalawards.com|language=en-US|access-date=2018-01-10|archive-date=2018-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209053950/http://www.archaeologicalawards.com/2016-winners/|url-status=dead}}</ref> *2020 Shifting Foundation Grant{{cn|date=June 2024}} ==Exhibitions== ===Solo exhibitions=== *''For most of it I have no words,'' [[Side Gallery]], Newcastle, June&ndash;August 1999<ref>"[https://web.archive.org/web/20160307164401/http://www.amber-online.com/exhibitions/for-most-of-it-i-have-no-words-by-simon-norfolk For most of it I have no words]", Amber Online. Archived by the Wayback Machine on 7 March 2016.</ref> ===Group exhibitions=== *''Afghanistan: Chronotopia,'' part of The Citibank Prize, [[The Photographers' Gallery]], London, 2003.<ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/04/photography.artsfeatures | date = 4 February 2003 | accessdate = 5 October 2017 | first = Adrian | last = Searle | newspaper = [[The Guardian]] | location = London | title = Love and rockets}}</ref> *[[Prix Pictet]] Commission photographs, [[Somerset House]], London, 10–27 October 2013.<ref name="norfolk-ft" /> With [[Munem Wasif]], [[Ed Kashi]], and [[Chris Jordan (artist)|Chris Jordan]]. *AOP50: Images that Defined the Age.<ref>[https://home.the-aop.org/information/about-us/aop50 Celebrating 50 Years of the Association of Photographers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808214638/https://home.the-aop.org/information/about-us/aop50 |date=2022-08-08 }},' London, UK.</ref> ==Publications== *''[[For Most of It I Have No Words|For Most of It I Have No Words: Genocide, Landscape, Memory]].'' Stockport: [[Dewi Lewis Publishing|Dewi Lewis]], 1998. {{ISBN|978-1899235667}}. *''Afghanistan.'' Stockport: Dewi Lewis, 2002. {{ISBN|978-1899235544}}. *''Afghanistan: Chronotopia.'' **Stockport: Dewi Lewis, 2002. {{ISBN|978-2742740512}}. **Stockport: Dewi Lewis, 2005. *''Bleed.'' Stockport: Dewi Lewis, 2005. {{ISBN|978-1904587194}}. *''Full Spectrum Dominance.'' Self-published, 2009. Edition of 95 copies. *''Burke + Norfolk: Photographs from the War in Afghanistan by John Burke and Simon Norfolk.'' Stockport: Dewi Lewis, 2011. {{ISBN|978-1907893117}}. Photographs by Norfolk and [[John Burke (photographer)|John Burke]]. ==Public collections== Norfolk's work is held in the following public collections: *[[Amon Carter Museum of American Art]], [[Fort Worth]], Texas<ref>{{Cite web|url=http://www.cartermuseum.org/imu/acm/#details=ecatalogue.166989|title=ACM|website=www.cartermuseum.org|access-date=2017-12-28}}</ref> *[[Cleveland Museum of Art]]<ref>{{Cite web|url=http://www.clevelandart.org/art/2008.162?collection_search_query=simon+norfolk&op=search&form_build_id=form-deeNwgMus2HjrpIDGTENLr846hdNrFaR5GPKfNPouP0&form_id=clevelandart_collection_search_form|title=Date Grove, Haifa Street, Baghdad {{!}} Cleveland Museum of Art|website=www.clevelandart.org|language=en|access-date=2017-12-28}}</ref> *[[George Eastman Museum]], [[Rochester, New York|Rochester]]<ref>{{Cite web|url=http://collections.eastman.org/search/simon%20norfolk|title=Results {{!}} Search Objects {{!}} George Eastman Museum|website=collections.eastman.org|access-date=2017-12-28}}</ref> *[[Henry Art Gallery]], [[University of Washington]], [[Seattle]]<ref>{{Cite web|url=https://collections.henryart.org/detail.php?term=2007.31&module=objects&type=keyword&sortby=maker&sortdir=asc&x=0&y=0&kv=24537&record=0&module=objects|title=Henry Art Gallery|access-date=2024-12-25|archive-date=2023-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011041726/https://collections.henryart.org/detail.php?term=2007.31&module=objects&type=keyword&sortby=maker&sortdir=asc&x=0&y=0&kv=24537&record=0&module=objects|url-status=dead}}</ref> *Hyman Collection, [[London]]<ref>{{Cite web|url=http://www.britishphotography.org/search?q=simon+norfolk&x=0&y=0|title=Search - Hyman Collection - British Photography|website=www.britishphotography.org|language=en|access-date=2017-12-28}}</ref> *[[International Center of Photography]] (ICP)<ref>{{Cite news|url=https://www.icp.org/browse/archive/objects/the-north-gate-of-baghdad-after-corot|title=The North Gate of Baghdad (After Corot)|date=2016-03-03|work=International Center of Photography|access-date=2017-12-14|language=en|archive-date=2017-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214183313/https://www.icp.org/browse/archive/objects/the-north-gate-of-baghdad-after-corot|url-status=dead}}</ref> *[[Los Angeles County Museum of Art]]<ref>{{Cite web|url=http://www.lacma.org/search/site/simon%20norfolk|title=Search {{!}} LACMA|website=www.lacma.org|access-date=2017-12-28}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Metropolitan Museum of Art]], New York<ref>{{Citation|last=Norfolk|first=Simon|title=The North Gate of Baghdad|date=2003|url=https://metmuseum.org/art/collection/search/292084|accessdate=2017-12-27}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citation|last=Norfolk|first=Simon|title=King Amanullah's 1919 Victory Arch at Paghman|date=2003|url=https://metmuseum.org/art/collection/search/292085|accessdate=2017-12-27}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Milwaukee Art Museum]]<ref>{{Cite web|url=http://collection.mam.org/details.php?id=25974|title=The Bombed, Burned, and Looted Ministry of Planning, Baghdad {{!}} Milwaukee Art Museum|website=collection.mam.org|access-date=2017-12-28}}</ref> *[[Museum of Fine Arts, Houston|Museum of Fine Arts]], [[Houston]]<ref name="mfa">{{cite web | url = https://www.mfah.org/art/search?q=Simon+Norfolk | access-date = 5 October 2017 | publisher = [[Museum of Fine Arts, Houston]] | title = Search the Collection | archive-date = 6 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171006012135/https://www.mfah.org/art/search?q=Simon+Norfolk | url-status = dead }}</ref> *[[National Science and Media Museum|National Media Museum]], [[Bradford]]<ref>{{Cite web|url=https://collection.sciencemuseum.org.uk/objects/co8094213/thirty-large-format-c-type-colour-prints-by-simon-norfolk|title=Thirty large format c-type colour prints by Simon Norfolk|last=|first=|date=|website=|access-date=}}</ref> *[[Nelson-Atkins Museum of Art]], [[Kansas City]]<ref>{{Cite web|url=http://art.nelson-atkins.org/objects/54464/large-hadron-collider-no-6-cern-labs-switzerland;jsessionid=2441FC28FA9A950400121A3D0CEA2480?ctx=022d0cc7-fc42-441a-83ca-260df8ee2357&idx=0|title=Large Hadron Collider No. 6, CERN Labs, Switzerland – Results – Search Objects – The Nelson-Atkins Museum of Art|website=art.nelson-atkins.org|language=en|access-date=2017-12-28}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Portland Art Museum]]<ref>{{Cite web|url=http://www.portlandartmuseum.us/mwebcgi/mweb.exe?request=keyword;keyword=simon%20norfolk|title=Portland Art Museum {{!}} Online Collections|website=www.portlandartmuseum.us|access-date=2017-12-28}}</ref> *[[San Francisco Museum of Modern Art]]<ref>{{Cite web|url=https://www.sfmoma.org/search/?q=simon+norfolk|title=Search|website=SFMOMA|access-date=2017-12-28}}</ref> *[[Saint Louis Art Museum]], [[Missouri]]<ref>{{Cite web|url=http://emuseum.slam.org:8080/emuseum/view/objects/asitem/search@/0?t:state:flow=eb5755ab-59d0-4e2f-82ca-88d35e3f1bac|title=Afghan refugees at Jalozai camp, Peshawar, Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229231625/http://emuseum.slam.org:8080/emuseum/view/objects/asitem/search%40/0?t%3Astate%3Aflow%3Deb5755ab%2D59d0%2D4e2f%2D82ca%2D88d35e3f1bac|archive-date=2017-12-29|url-status=dead}}</ref> *[[Tate Modern]], [[London]]<ref name="tatemodern">{{cite web | url = http://www.tate.org.uk/art/artists/simon-norfolk-10482 | access-date = 5 October 2017 | publisher = [[Tate Modern]] | title = Simon Norfolk: born 1963}}</ref> *[[Wolverhampton Art Gallery]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wolverhamptonart.org.uk/collections/getrecord/WAGMU_W1406|title=You searched for - Wolverhampton Arts & Culture|website=www.wolverhamptonart.org.uk|language=en-US|access-date=2017-12-28}}</ref> ==Kundivihira== {{Reflist}} ==External links== *{{Official|www.simonnorfolk.com}} {{DEFAULTSORT:Norfolk, Simon}} [[Category:Living people]] [[Category:Nigerian photographers]] [[Category:1963 births]] [[Category:Artists from Lagos]] [[Category:Alumni of the University of Wales, Newport]] [[Category:20th-century Nigerian photographers]] [[Category:20th-century British photographers]] [[Category:21st-century British photographers]] [[Category:21st-century Nigerian artists]] [[Category:Photographers from Sussex]] [[Category:20th-century Nigerian male artists]] g56ptffjff28ij4lsk2xz9i9z95lfeo Toka McBaror 0 30036 147926 132802 2026-10-16T02:38:10Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147926 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Toka McBaror''' nyɛla ŋun nyɛ Nigerian [[Filmmaking|filmmaker]], puruduusa, <ref>{{Cite web |url=https://dailytrust.com/ali-nuhu-ramsey-nouah-chika-lann-feature-in-the-millions |title=Ali Nuhu, Ramsey Nouah, Chika Lann feature in 'The Millions' |date=August 21, 2019 |last=Kehinde |first=Opeyemi |publisher=Daily Trust |access-date=October 4, 2020 |archive-date=October 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008215238/https://dailytrust.com/ali-nuhu-ramsey-nouah-chika-lann-feature-in-the-millions |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://m.guardian.ng/tag/blossom-chukwujekwu/ |title=Blossom Chukwujekwu News |access-date=October 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pulse.ng/entertainment/movies/lotanna-somkhele-iyamah-adesua-etomi-adunni-ade-attend-old-school-themed-premiere-id6503121.html |title=Somkhele Iyamah, Adesua Etomi, Adunni Ade attend old school themed premiere |date=April 9, 2017 |website=Pulse |access-date=October 4, 2020 |archive-date=July 16, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716194757/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/lotanna-somkhele-iyamah-adesua-etomi-adunni-ade-attend-old-school-themed-premiere-id6503121.html |url-status=dead }}</ref> n ti pahi yila sinii dareeta, <ref>{{Cite web|url = https://tooxclusive.com/teni-power-rangers-prod-by-jaysynths-new-song/|title = Teni - "Power Rangers" &#124; Download MP3 « tooXclusive|date = June 13, 2019|access-date = December 29, 2024|archive-date = November 28, 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20211128191534/https://tooxclusive.com/teni-power-rangers-prod-by-jaysynths-new-song/|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://acceleratetv.com/under-the-sky-with-praise/|title='Under the Sky' with Praise|date=October 12, 2020|access-date=December 29, 2024|archive-date=November 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128191532/https://acceleratetv.com/under-the-sky-with-praise/|url-status=dead}}</ref> bɛ dɔɣi o mi ka o yisina ka be tiŋyuli booni , [[Kaduna]], [[Kaduna State]], n be [[Nigeria]] tingban ni, amaa ka o lee yina na la [[Delta State]].<ref>{{Cite web |url=https://dailytrust.com/i-thought-i-would-end-up-a-basketballer-toka-mcbaror |last=Offiong |first=Adie Vanessa |title=I Thought I Would End Up A Basketballer – Toka Mcbaror |date=April 6, 2019 |publisher=Daily Trust |access-date=October 5, 2020 |archive-date=October 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008170602/https://dailytrust.com/i-thought-i-would-end-up-a-basketballer-toka-mcbaror |url-status=dead }}</ref> o nyɛla ŋun daa nyɛ kpaŋmaŋ piibu ni kpaŋmaŋ pini din nyɛ ''[[Kada River]]'' yuuni 2018 bɛ ni laɣingu shɛli ni Toronto International [[Nollywood]] Film Festival din niŋdi Canada la,<ref name=Kdr>{{Cite web |url=https://m.guardian.ng/saturday-magazine/a-huge-world-premiere-for-toka-mcbarors-kada-river-in-toronto/ |title=A huge world premiere for Toka Mcbaror's 'Kada River' in Toronto |first=Shaibu |last=Husseini |date=September 16, 2017 |access-date=October 2, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lifestyle.thecable.ng/nollywood-travel-film-festival-movies/ |title=Alter Ego, Kada River… Movies to be screened at Nollywood Travel Film Festival |publisher=News Agency of Nigeria |date=August 31, 2017 | access-date=October 4, 2020}}</ref> ka o sinii din yuli daa booni ''[[Lotanna]]'' di kpaŋmaŋ pina ayɔbu, din nim n nyɛ : Best Film'','' Best Director'','' Best Cinematography, Best Art Director'','' Best Costume n ti pahi Best Sound Editor yuuni [[2017 Golden Movie Awards]].<ref>{{Cite web |url=https://www.sagagist.com.ng/2017/07/nollywood-director-toka-mcbaror-bags.html?m=1 |title=Nollywood director, Toka McBaror bags six awards at the Golden Movie Awards 2017 |date=July 26, 2017 |publisher=Sagagist |access-date=November 7, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Epic Drama ‘Lotanna’ Goes on Amazon Prime Video – THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/06/04/epic-drama-lotanna-goes-on-amazon-prime-video/ |access-date=2022-07-19 |website=www.thisdaylive.com}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ghafla.com/gh/ghana-earns-14-nominations-2018-film-awards-london/ |title=Ghana Earns 14 Nominations At 2018 African Film Awards London |date=September 26, 2018 |publisher=Ghafla! |access-date=November 3, 2020 |archive-date=June 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614015712/http://www.ghafla.com/gh/ghana-earns-14-nominations-2018-film-awards-london/ |url-status=dead }}</ref> ==O tuma sɔli== Yuuni 2011 ni, Mcbaror daa dareetila Nigeria yiliyiini yuli booni J'odie yila sinii din yuli booni "Kuchi Kuchi (Oh Baby)".<ref>{{Cite web |url=https://www.bellanaija.com/2011/02/new-video-jodie-kuchi-kuchi-oh-baby/ |title=MUSICNew Video: J'odie – Kuchi Kuchi (Oh Baby) |date=February 17, 2011 |publisher=BellaNaija |access-date=November 3, 2020}}</ref> O lahi nyɛla ŋun dareeti sinii yuli booni , ''[[Blogger's Wife]]'', din daa kpe Nigerian cinema nim ni alizumba dali silimiingoli February bɛɣu pinaanu dali, yuuni 2017 ni. ==O Filmography nima== ===O yila nima=== {|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto; background:#fff;" |- !Year!! Title!! Singer!! Role!! Ref. |- |2011|| "Kuchi Kuchi (Oh Baby)" || J'odie || director || |- |2019|| "Power Rangers" || [[Teni (singer)]] || director || <ref>{{Cite web|url = https://www.legit.ng/1243820-teni---power-rangers-video-lyrics-reactions.html|title = The iconic new song by Teni - Power Rangers: Why we absolutely love it!|date = June 17, 2019}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2020|| "Under The Sky" || [[Praiz]] || director || <ref>{{Cite web|url=https://www.tapoutnaija.com/video-praiz-under-the-sky/|title=Download VIDEO: Praiz – Under the Sky » TapoutNaija|date=October 14, 2020}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} ===O sinii nima=== {|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto; background:#fff;" |- !Year!!Title !Actors!! Role!! Ref. |- |- |rowspan=1|[[2023 in film|2023]] | ''Dark October'' |Chuks Joseph, Boman Bognet, Oge Gabriel, Favour Ben, Prince David|| director ||<ref>{{Cite web |last=Augoye |first=Jayne |date=2023-01-19 |title=Linda Ikeji makes Nollywood debut with film on extrajudicial killings ‘Dark October’ |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/576686-linda-ikeji-makes-nollywood-debut-with-film-on-extrajudicial-killings-dark-october.html |access-date=2023-02-05 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Watch Dark October {{!}} Netflix |url=https://www.netflix.com/title/81655808 |access-date=2023-02-05 |website=www.netflix.com |language=en}}</ref> |- |2022 |''Almajiri'' |Ayo Makun, Alexx Ekubo, Asabe Madaki |director | |- |rowspan=2|[[2021 in film|2021]]|| ''Underbelly'' |Kunle Coker, Martins David, [[Femi Adebayo]], Akume Akume, [[Stan Nze]]|| director || <ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/stan-nze-femi-adebayo-maryam-booth-star-in-underbelly-teaser/hmjqq20|title = Stan Nze, Femi Adebayo, Maryam Booth star in 'Underbelly' teaser|date = February 3, 2021}}</ref> |- | ''Creepy Lives Here'' | || director || <ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2021/01/creepy-lives-here-trailer/|title = Must Watch Trailer: Nancy Isime, Bimbo Ademoye, Beverly Osu in "Creepy Lives Here"|date = January 11, 2021}}</ref> |- |rowspan=1|[[2020 in film|2020]]|| ''Double Strings'' |[[Lilian Afegbai]], Steve Asinobi, Ushbebe Comedian, Victor Decker|| director || |- |rowspan=3|[[2019 in film|2019]]|| ''Paper Boat'' | || director || |- | ''[[The Millions (film)|The Millions]]'' |[[Toyin Abraham]], Vera Chidera, [[Etinosa Idemudia]]|| co-director || |- | ''[[Made in Heaven (2019 film)|Made in Heaven]]'' |[[Toyin Abraham]], Dauda Adewale, Cassie Daniel, [[Eso Dike]], [[Lasisi Elenu]]|| director ||<ref>{{Cite web |url=https://www.nollywoodreinvented.com/2020/08/made-in-heaven.html |title=Made in Heaven |publisher=Nollywood REinvented |access-date=October 26, 2020}}</ref> |- |rowspan=3|[[2018 in film|2018]]|| ''[[Merry Men: The Real Yoruba Demons]]'' |[[Segun Arinze]], [[Faithia Williams|Fathia Balogun]], [[Falz]], [[Nancy Isime]]|| director || <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2018/dec/07/merry-men-the-real-yoruba-demons-review|title=Merry Men: The Real Yoruba Demons review – cheerful comedy, lost in translation|website=[[TheGuardian.com]]|date=December 7, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/merry_men_the_real_yoruba_demons/reviews|title = Merry Men: The Real Yoruba Demons - Movie Reviews|website = [[Rotten Tomatoes]]}}</ref> |- | ''[[The Island (2018 Nigerian film)|The Island]]'' |[[Femi Adebayo]], [[Segun Arinze]], Tokunbor Idowu|| director ||<ref>{{Cite web |url=https://www.iuvitmediasales.com/the-island |title=The Island |publisher=IUVIT Media Sales |access-date=October 4, 2020 |archive-date=October 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009180439/https://www.iuvitmediasales.com/the-island |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Kada River]]'' |[[Fella Makafui]], [[Chris Okagbue]], [[Rachel Oniga|Rachael Oniga]], [[Joke Silva]]|| director •<br/>co-producer ||<ref name=Kdr/> |- |rowspan=2|[[2017 in film|2017]]|| ''[[Lotanna]]'' |[[Liz Benson]], [[Chris Attoh]], Henry Adofo, [[Jide Kosoko]], [[Bimbo Manuel]]|| director || |- | ''[[Blogger's Wife]]'' | || director || |- |[[2015 in film|2015]]|| ''[[Ikogosi]]'' |Kunle Adetoba, Didi Ekanem, [[Chelsea Eze]], Emem Isaac|| director •<br/>producer || |- |[[2014 in film|2014]]|| ''Cubweb Tomorrow'' | || director ||<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/201406270130.html |title=Nigeria: Foluke Daramola-Salako Premieres Cobweb Tomorrow |website=All Africa |publisher=Daily Independent (Lagos) |date=June 26, 2020 |access-date=October 2, 2020}}</ref> |} ===O Web/TV Serie nima=== {|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto; background:#fff;" |- !Year!!Title!! Role!! Ref. |- |rowspan=1|[[2020 in film|2020]]|| ''The Chronicles'' || director ||<ref>{{Cite web |url=https://www.nollymoviesplanet.com/2020/05/watch-chronicle-movie-on-corona-virus.html?m=1 |title=Chronicle: Movie on Coronavirus |publisher=Nolly Movies Planet |access-date=October 4, 2020 }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.latestnigeriannews.com/news/8480177/the-chronicle-by-toka-mcbaror-is-all-about-spreading-awareness-on-coronavirus-wa.html |website=Latest Nigerian News |title=The Chronicle by Toka McBaror is all About Spreading Awareness on Coronavirus |publisher=Bellanaija |date=May 2, 2020 |access-date=October 5, 2020}}</ref> |} ==O Klamath pina mini nintiɣibɔ== {|class="wikitable" !Year !Event !Prize !Recipient !Result |- | rowspan=3 |2018 | rowspan=2 |ZAFAA | Best cinematography | rowspan=3|Himself | {{nominated}} |- | Best director | {{nominated}} |- | TINFF | Best Nollywood director | {{won}} |- | rowspan=6|2017 | rowspan=6|[[2017 Golden Movie Awards|GMA]] | Best Film | ''[[Lotanna]]'' | {{Won}} |- | Best Director | rowspan=3|Himself (for ''Lotanna'') | {{Won}} |- | Best Cinematography | {{Won}} |- | Best Art Director | {{Won}} |- | Best Costume | ''Lotanna'' | {{Won}} |- | Best Sound Editor | Himself | {{Won}} |} ==Kundivihira== {{Reflist}} ==External links== * [https://uk.newonnetflix.info/director/toka_mcbaror ''Titles by Toka Mcbaror''] on New On Netflix UK * [https://filmfreeway.com/theislandmovie ''The Island''] on Film Freeway * [https://web.archive.org/web/20241204140614/https://flixanda.com/cast_crew/674/toka-mcbaror ''Toka McBaror''] on Flixanda * [https://ng-check.com/toka-mcbaror-aid-foundation/5488405.html ''TOKA MCBAROR AID FOUNDATION''] {{DEFAULTSORT:McBaror, Toka}} [[Category:Nigerian film producers]] [[Category:Nigerian film directors]] [[Category:Nigerian cinematographers]] [[Category:People from Delta State]] [[Category:People from Kaduna]] [[Category:People from Kaduna State]] [[Category:People from Southern Kaduna]] [[Category:Living people]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Nigerian music video directors]] [[Category:Nigerian sound editors]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] opavafdxrtqef2w16xuichewkebxv1u Camille Pissarro 0 30111 147935 145645 2026-10-16T08:27:37Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147935 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Jacob Abraham Camille Pissarro''' ({{IPAc-en|p|ɪ|ˈ|s|ɑːr|oʊ}} {{respell|piss|AR|oh}}; {{IPA|fr|kamij pisaʁo|lang}}; 10 July 1830&nbsp;– 13 November 1903) o daa nyɛla Danish-French peenta-peenta ka bɛ daa dɔɣi o [[Saint Thomas, U.S. Virgin Islands|St Thomas]] (din pa nɔɛ [[US Virgin Islands]], amaa din saha bɛ daa na booni li la [[Danish West Indies]]). O bɔhim binyɛra kamani [[Gustave Courbet]] mini [[Jean-Baptiste-Camille Corot]]. O daa ti lahi laɣim tum ka laɣim bɔhim ni [[Georges Seurat]] mini [[Paul Signac]] saha shɛli o ni daa nyɛ yuun pihinu ni anahi.<ref name=Rewald>{{cite book |last=Rewald |first=John |title=Camille Pissarro |url=https://archive.org/details/camillepissarro00piss |publisher=Harry N. Abrams |year=1989 |isbn=9780810914995 }}</ref> [[File:Camille Pissarro - Paisaje tropical.jpg|thumb|upright=1.2|''Landscape with Farmhouses and Palm Trees'', c. 1853. [[National Art Gallery (Caracas)|Galería de Arte Nacional, Caracas]]]] [[File:Deux femmes causant au bord de la mer, Saint Thomas (Camille Pissarro) – NGA 1985.64.30.jpg|thumb|upright=1.2|''Two Women Chatting by the Sea'', [[Saint Thomas, U.S. Virgin Islands|St. Thomas]], 1856]] [[File:Camille Pissarro Jalais Hill, Pontoise The Metropolitan Museum of Art.jpg|thumb|upright=1.3|''Jalais Hill, Pontoise'', 1867. [[Metropolitan Museum of Art]]]] [[File:Camille Pissarro 012.jpg|thumb|left|''Entrée du village de [[:fr:Voisins (Louveciennes)|Voisins]]'', 1872. [[Musée d'Orsay]], Paris.]] [[File:Road to Versailles at Louveciennes 1869 Camille Pissarro.jpg|left|thumb|In 1869 Pissarro settled in [[Louveciennes]] and would often paint the road to Versailles in various seasons.<ref>{{cite web |publisher= [[Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/20599 |title= Road to Versailles}}</ref> [[Walters Art Museum]].]] : [[File:Camille Pissarro et sa femme Julie Vellay en 1877 à Pontoise.jpg|thumb|right|Camille Pissarro and his wife, Julie Vellay, 1877, [[Pontoise]]]] [[File:Bath Road, London by Camille Pissarro.jpg|thumb|''[[Bath Road, London]]'', 1897. [[Ashmolean Museum]], Oxford.]] <ref name="Muller">{{cite book |last1=Muller |first1=Melissa |first2=Monika |last2=Tatzkow |title=Lost Lives, Lost Art |url=https://archive.org/details/lostliveslostart0000mull |publisher=Vendome Press |year=2010 |isbn=978-0-86565-263-7 }}</ref> [[File:Camille Pissarro - Rue Saint-Honoré, dans l'après-midi. Effet de pluie.jpg|thumb|left|''[[Rue Saint-Honoré, dans l'après-midi. Effet de pluie]]'', 1897, [[Museo Thyssen-Bornemisza]].]] <gallery widths="180" heights="150" perrow="6" caption="Boulevard Montmartre cityscape series"> Lahabali kɔligu:Pissarro Camille - Boulevard Montmartre à Paris.jpg|''Boulevard Montmartre à Paris'', 1897. [[Hermitage Museum]] Lahabali kɔligu:Camille Pissarro - Boulevard Montmartre, Mardi Gras (1897).jpg|''Boulevard Montmartre: Mardi Gras'', 1897. [[Hammer Museum]] Lahabali kɔligu:Camille Pissarro - Boulevard Montmartre, morning, cloudy weather - Google Art Project.jpg|''Boulevard Montmartre, morning, cloudy weather'', 1897. [[National Gallery of Victoria]] Lahabali kɔligu:The Boulevard Montmartre on a Winter Morning.JPG|''The Boulevard Montmartre on a Winter Morning'', 1897. [[Metropolitan Museum of Art]] Lahabali kɔligu:Camille Pissarro - Boulevard Montmartre, Spring - Google Art Project.jpg|''[[Le Boulevard de Montmartre, Matinée de Printemps]]'', street view from hotel window, 1897 Lahabali kɔligu:Camille Pissarro - Boulevard Montmartre at Night - c 1897 - National Gallery UK.jpg|''The Boulevard Montmartre at Night'', 1897. [[National Gallery]] </gallery> ==Peentibunima== {{main|List of paintings by Camille Pissarro}} <gallery widths="180px" heights="180px" perrow="4"> File:Camille Pissarro - A Plaza in Caracas.jpg|''A Plaza in [[Caracas]]'', c. 1850–52, oil on canvas. [[Colección Patricia Phelps de Cisneros]] File:Camille Pissarro - Allée dans une fôret (sur 1859).jpg|''Allée dans une forêt'' (Road in a Forest), 1859, oil on canvas, Private Collection File:Camille Pissarro - Le Labourage, Bérelles (PD 46).jpg|''Working at [[Bérelles]]'' (Le Labourage, Bérelles), c. 1860, oil on panel, Private Collection File:Camille Pissarro - Châtaigniers à Louveciennes - 1879.jpg|''Châtaignier à [[Louveciennes]]'', 1870. [[Musée d'Orsay]], Paris File:Camille Pissarro - Allée dans le parc de Marly.jpg|''The Woods at Marly'', 1871. [[Thyssen-Bornemisza Museum]], Madrid File:La Route.jpg|''The Road to Versailles, Louveciennes: Morning Frost'', 1871. [[Dallas Museum of Art]] File:Pissaro, Camille, Still Life Apples and Pears.jpg|''Still Life: Apples and Pears in a Round Basket'', 1872. [[Henry Pearlman|The Henry and Rose Pearlman Collection]], on long-term loan to the [[Princeton University Art Museum]] File:Camille Pissarro - Paul Cézanne.jpg|Camille Pissarro, ''Portrait of [[Paul Cézanne]]'', 1874. [[National Gallery]], London File:Camille Pissarro A Cowherd at Valhermeil, Auvers-sur-Oise The Metropolitan Museum of Art.jpg|''[[A Cowherd at Valhermeil, Auvers-sur-Oise]]'', 1874. [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:MuMA - Pissarro - Un carrefour à l'Hermitage, Pontoise.JPG|''Un Carrefour à l'Hermitage, [[Pontoise]]'', 1876. [[Musée Malraux]], Le Havre File:Camille Pissarro - Red roofs, corner of a village, winter - Google Art Project.jpg|''Toits rouges, coin d'un village, hiver'', Côte de Saint-Denis, [[Pontoise]], 1877. [[Musée d'Orsay]], Paris Image:Camille Pissarro - The Côte des Bœufs at L'Hermitage - National Gallery London.jpg|''The Côte des Bœufs at L'Hermitage'', 1877. [[National Gallery]], London Image:Camille Pissarro - Le Jardin de Maubuisson, Pontoise, la Mère Bellette.jpg|''The Garden of Pontoise'', 1877 File:Camille Pissarro Washerwoman, Study The Metropolitan Museum of Art.jpg|''Washerwoman, Study'', 1880. [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:Camille Pissarro - Conversation - Google Art Project.jpg|''Conversation'', c. 1881. [[National Museum of Western Art]], Tokyo File:The Harvest, Pontoise.jpg|''[[The Harvest, Pontoise]]'', 1881. Metropolitan Museum of Art, New York File:Camille Pissarro - The Harvest - Google Art Project.jpg|''The Harvest'', 1882. [[Artizon Museum]], Tokyo File:CAMILLE PISSARRO (1830-1903) Le jardin de Maubuisson, Pontoise, la mère Bellette 21 7-16 x 25 7-8 in. (54.5 x 65.7cm).jpg| ''Le jardin de Maubuisson, Pontoise'', 1882 File:The Church at Eragny Pissarro.jpg|''The Church at Eragny'', 1884. [[Walters Art Museum]] File:Route Enneigée avec maison, environs d'Éragny by Camille Pissarro.jpg|''Route Enneigée avec maison, environs d'Éragny'', 1885 Image:Bergère rentrant des moutons.jpg| ''Shepherdess Bringing in Sheep (Bergère rentrant des moutons)'' 1886. [[University of Oklahoma]] File:Camille Pissarro 019.jpg|''Children on a Farm,'' 1887. Collection of G. Signac, Paris Image:Camille Pissarro 016.jpg|''Haying at [[Éragny-sur-Epte|Eragny]]'', 1889 File:Pissarro—Old Chelsea Bridge.jpg|''Old Chelsea Bridge, London'' 1890. [[Smith College]] Museum of Arts File:The Place du Havre, Paris.jpg|''Place du Havre'', Paris, 1893. [[Art Institute of Chicago]] File:Morning, An Overcast Day, Rouen MET DT1863.jpg|''[[Morning, An Overcast Day, Rouen]]'', 1896. Metropolitan Museum of Art, New York File:14 oct 2014 theatre fr.jpg|''Place du Théâtre Français: Fog Effect'', 1897. [[Dallas Museum of Art]] File:Camille Pissarro 036.jpg|''Rouen, Rue de l'Épicerie'', 1898 File:Camille Pissarro, The Garden of the Tuileries on a Winter Afternoon, 1899.jpg|''[[The Garden of the Tuileries on a Winter Afternoon (Pissarro)|The Garden of the Tuileries on a Winter Afternoon]]'', 1899, Metropolitan Museum of Art File:Camille Pissarro - La Place due Théâtre Français - Google Art Project.jpg| ''La Place du Théâtre Français'', 1898. [[LACMA]], Los Angeles File:Camille Pissarro (1830-1903) - 'View of Rouen', 1898.jpg|''View of Rouen'', 1898. [[Honolulu Museum of Art]] File:WLA_metmuseum_Camille_Pissarro_French.jpg|''The Garden of the Tuileries on a Spring Morning'', 1899. [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:Camille Pissarro (1830-1903) - 'Morning, Winter Sunshine, Frost, the Pont-Neuf, the Seine, the Louvre, Soleil D'hiver Gella Blanc', ca. 1901.jpg|''Morning, Winter Sunshine, Frost, the Pont-Neuf, the Seine, the Louvre, Soleil D'hiver Gella Blanc'', c. 1901. [[Honolulu Museum of Art]] File:Pissarro havre.jpg|''Ship entering the Harbor at Le Havre'', 1903. [[Dallas Museum of Art]] File:Camille Pissarro - The Fish Market in Dieppe, Grey Weather, Morning - 1902 - Dallas Museum of Art.jpg|''The Fish Market, Dieppe: Grey Weather, Morning'', c 1902. [[Dallas Museum of Art]] </gallery> ==Duraanyibu mini pirintibu== <gallery widths="180px" heights="180px" perrow="4"> File:Camille Pissarro - La Guaira.jpg|''La Guaira'', 1852–54, graphite and ink on paper File:Camille Pissarro - View from Upper Norwood.jpg|''View from [[Upper Norwood]]'', c. 1870, pen and brown ink over pencil on paper. [[Ashmolean Museum]] File:LES POMMIERS, PONTOISE.PNG|''Apple Trees at Pontoise'', c. 1872, pastel on paper File:Piette by Pissarro.jpg|''Portrait of [[Ludovic Piette]]'', c. 1875, pastel on paper. [[Wildenstein Institute]] File:The Woods at L'Hermitage, Pontoise MET DP108213.jpg|''The Woods at L'Hermitage, Pontoise'', 1879, softground etching, aquatint, and drypoint on china paper (sixth state). [[Metropolitan Museum of Art]] File:Camille Pissarro - Boulevard de Rochechouart, 1880. Pastel, Sterling and Francine Clark Art Institute.jpg|''Boulevard de Rochechouart'', 1880, pastel on beige wove paper File:Camille Pissarro - Paysage a Osny - Google Art Project.jpg|''Landscape in [[Osny]]'', 1887, etching on Holland paper. [[Museum of Fine Arts, Houston]] File:Camille Pissarro-Faneuses d'Eragny.jpg|''Tedders of Eragny'' (Faneuses d'Eragny), 1897, etching, aquatint and dry-point on paper. [[Strasbourg Museum of Modern and Contemporary Art]] File:Paysanne Nouant son Foulard by Camille Pissarro.jpg|''Paysanne Nouant son Foulard'', 1882, pastel on paper </gallery> ==Peentibunima yuya== *''[[The Banks of the Oise near Pontoise]]'' 1873, [[Indianapolis Museum of Art]] *''[[Pont Boieldieu in Rouen, Rainy Weather]]'', 1896, [[Art Gallery of Ontario]] *''[[Steamboats in the Port of Rouen]]'', 1896, Metropolitan Museum of Art *''[[Le Boulevard de Montmartre, Matinée de Printemps]]'', view from window, 1897, private collection * ''[[Bath Road, London]]'', 1897, [[Ashmolean Museum]] * ''[[Hay Harvest at Éragny]]'', 1901, [[National Gallery of Canada]] *''[[Self-portrait]]'', 1903, Tate Gallery, London <!-- * ''[[The Côte des Bœufs at L'Hermitage]]'', [[National Gallery, London]] --> == Lihi pahi == * [[Jewish culture]] * [[List of claims for restitution for Nazi-looted art]] ==Kundivihira== {{Reflist|30em}} ==Bibliography== * Rewald, John, ed., with the assistance of Lucien Pissarro: ''Camille Pissarro, Lettres à son fils Lucien'', Editions Albin Michel, Paris 1950; previously published, translated to English: ''Camille Pissarro, Letters to his son Lucien'', New York 1943 & London 1944; 3rd revised edition, Paul P Appel Publishers, 1972 {{ISBN|0-911858-22-9}} * Bailly-Herzberg, Janine, ed.: ''{{lang|fr|Correspondance de Camille Pissarro}}'', 5 volumes, Presses Universitaires de France, Paris, 1980 & Editions du Valhermeil, Paris, 1986–1991 {{ISBN|2-13-036694-5}} – {{ISBN|2-905684-05-4}} – {{ISBN|2-905684-09-7}} – {{ISBN|2-905684-17-8}} – {{ISBN|2-905684-35-6}} * DeLue, Rachael Ziady. “Pissarro, Landscape, Vision, and Tradition.” ''The Art Bulletin'', vol. 80, no. 4, Dec. 1998, p. 718, https://doi.org/10.2307/3051320. * Herbert, Robert L. “Artists and Anarchism: Unpublished Letters of Pissarro, Signac and Others - II.” The Burlington Magazine, vol. 102, no. 693, 1960, pp. 517–22. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/873160. * Hubert van den Berg. “Pissarro and Anarchism.” History Workshop, no. 32, 1991, pp. 226–28. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/4289126. *{{cite book | last = Mathews | first = Nancy Mowll | author-link = Nancy Mowll Mathews | title = Mary Cassatt: A Life | url = {{Google books|EtXCGXMSE9oC|title= Mary Cassatt: A Life|plainurl= yes}} | publisher = [[Villard (imprint)|Villard Books]] | location = New York | year = 1994 | isbn= 978-0-394-58497-3 | lccn = 98-8028 }} *Thomson, Richard. “Camille Pissarro’s “Turpitudes Sociales” Revisited, Part I: Politics, Caricature and Family Tensions in 1889.” The Burlington Magazine, vol. 142, no. 1169, 2000, pp. i–478, https://www.jstor.org/stable/pdf/43858729.pdf. * Thorold, Anne, ed.: ''The letters of Lucien to Camille Pissarro 1883–1903'', Cambridge University Press, Cambridge, New York & Oakleigh, 1993 {{ISBN|0-521-39034-6}} == Further reading == * {{cite news |last1=Baker |first1=Kenneth |title=Pissarro in Perspective |url=https://archive.org/details/sim_boston-phoenix_1981-06-30_10_26/page/n73/mode/1up |access-date=6 April 2024 |work=The Boston Phoenix |date=30 June 1981}} * {{cite news |last1=Carlson |first1=Michael |title=The Painter's Painter: Pissarro Joins Impressionism's Pantheon |url=https://archive.org/details/sim_boston-phoenix_1981-05-12_10_19/page/n60/mode/1up |access-date=16 March 2024 |work=The Boston Phoenix |date=12 May 1981}} * Clement, Russell T. and Houze, Annick, '' Neo-Impressionist Painters: A Sourcebook on Georges Seurat, Camille Pissarro, Paul Signac, Théo van Rysselberghe, Henri-Edmond Cross, Charles Angrand, Maximilien Luce, and Albert Dubois-Pillet'' (1999), Greenwood Press {{ISBN|0-313-30382-7}} * [[Lorenz Eitner|Eitner, Lorenz]], ''An Outline of 19th Century European Painting: From David through Cézanne'' (1992), HarperCollins Publishers, {{ISBN|0-06-430223-7}} * [[Adam Gopnik|Gopnik, Adam]], [https://www.newyorker.com/magazine/2024/01/01/camille-pissarro-the-audacity-of-impressionism-anka-muhlstein-book-review "Winter Sun: How Camille Pissarro Went from Mediocrity to Magnificence"], ''[[The New Yorker]]'', 1 & 8 January 2024, pp. 53–57. * [[Christopher Lloyd (art historian)|Lloyd, Christopher]] (1981). ''Camille Pissarro''. Skira Rizzoli. * [[Linda Nochlin|Nochlin, Linda]], ''The Politics of Vision: Essays on Nineteenth-Century Art and Society'' (1991). Westview Press, {{ISBN|0-06-430187-7}} * [[Anka Muhlstein|Muhlstein, Anka]], ''Camille Pissarro: The Audacity of Impressionism'' (2023). New York: Other Press {{ISBN|978-1635421705}} (Translation by [[Adriana Hunter]] of ''Camille Pissarro: Le Premier Impressionniste'' (2024). Paris: Plon {{ISBN|9782259319607}}) * {{cite book |title=Pissarro: Critical Catalogue of Paintings |first1=Joachim |last1=Pissarro |first2=Claire Durand-Ruel |last2=Snollaerts |publisher=Skira/Wildenstein |year=2006 |isbn=88-7624-525-1}} * [[John Rewald|Rewald, John]], ''The History of Impressionism'' (1961), Museum of Modern Art {{ISBN|0-8109-6035-4}} * [[Irving Stone|Stone, Irving]], ''Depths of Glory: A Biographical Novel of Camille Pissarro'' (1985). Doubleday {{ISBN|0385120656}} * Tabarant, Adolphe, ''Pissarro'' (1925), John Lane the Bodley Head Ltd., translated by J. Lewis May ==External links== {{Commons category|Camille Pissarro}} {{wikiquote}} {{Wikisource1911Enc|Pissarro, Camille}} *[http://www.shapell.org/manuscript.aspx?camille-pissarro-protests-dreyfus-affair-conviction Camille Pissarro Protests Alfred Dreyfus' Conviction: Original Letter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140620234733/http://www.shapell.org/manuscript.aspx?camille-pissarro-protests-dreyfus-affair-conviction |date=20 June 2014 }} Shapell Manuscript Foundation * [http://img.groundspeak.com/waymarking/0bddb4a7-c023-40f9-8066-328e59cac492.jpg Photograph of Pissarro's mausoleum at Cimetière Père Lachaise, Paris] ([[JPG]]) * [http://www.clarkart.edu/exhibitions/pissarro/content/exhibition.cfm ''Pissarro's People'', exhibition held at the Sterling and Francine Clark Art Institute, Williamstown MA, 12 June – 2 October 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923204629/http://www.clarkart.edu/exhibitions/pissarro/content/exhibition.cfm |date=23 September 2015 }} * [http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=camille+pissarro&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500001924 Union List of Artist Names, Getty Vocabularies.] ULAN Full Record Display for Camille Pissarro. Getty Vocabulary Program, Getty Research Institute. Los Angeles, California. * {{Art UK bio|addtext=: works in public British collections}} * [http://www.muma-lehavre.fr/en/exhibitions/pissarro-dans-les-ports Exhibition Pissarro dans les ports, 2013, Museum of modern art André Malraux – MuMa] * [http://www.shapell.org/Collection/Jewish-Figures/Pissarro-Camille Camille Pissarro Personal Manuscripts] * [http://thejewishmuseum.org/exhibitions/camille-pissarro-impressions-of-city-and-country Camille Pissarro at The Jewish Museum] * [https://web.archive.org/web/20241231140659/https://publications.artic.edu/pissarro/reader/paintingsandpaper/section/8 ''Pissarro Paintings and Works on Paper at the Art Institute of Chicago''], one of the Art Institute of Chicago's [http://www.artic.edu/collections/books/online-scholarly-catalogues digital scholarly catalogues] *Jennifer A. Thompson, "[https://doi.org/10.29075/9780876332764/101742/1 ''L’île Lacroix, Rouen (The Effect of Fog)'' by Camille Pissarro (cat. 1060)]," in ''[https://doi.org/10.29075/9780876332764/1 The John G. Johnson Collection: A History and Selected Works]'', a Philadelphia Museum of Art free digital publication * [https://www.benuricollection.org.uk/intermediate.php?artistid=124 An artwork by Camille Pissarro] at the [https://benuri.org/ Ben Uri] site * [https://www.ashmolean.org/pissarro Pissarro: Father of Impressionism] Exhibition at [[Ashmolean Museum]], Oxford, 18 February - 12 June, 2022. {{Camille Pissarro}} {{Impressionism|state=expanded}} {{Authority control (arts)}} {{Use dmy dates|date=July 2021}} {{DEFAULTSORT:Pissarro, Camille}} [[Category:Camille Pissarro| ]] [[Category:1830 births]] [[Category:1903 deaths]] [[Category:19th-century Danish painters]] [[Category:19th-century Danish male artists]] [[Category:20th-century Danish painters]] [[Category:20th-century Danish male artists]] [[Category:19th-century French painters]] [[Category:19th-century French male artists]] [[Category:20th-century French painters]] [[Category:20th-century French male artists]] [[Category:Danish male painters]] [[Category:French male painters]] [[Category:People from the Danish West Indies]] [[Category:People from Saint Thomas, U.S. Virgin Islands]] [[Category:Danish Sephardi Jews]] [[Category:French expatriates in England]] [[Category:French Impressionist painters]] [[Category:19th-century French Sephardi Jews]] [[Category:Jewish painters]] [[Category:École des Beaux-Arts alumni]] [[Category:School of Paris]] [[Category:Jewish School of Paris]] [[Category:Burials at Père Lachaise Cemetery]] [[Category:French people of Portuguese-Jewish descent]] [[Category:French people of Creole descent]] [[Category:Danish people of French descent]] [[Category:Danish people of Portuguese-Jewish descent]] [[Category:United States Virgin Islands Jews]] 9pqh1qowpw07ia972r93ywwl8yl5364 Pierre-Auguste Renoir 0 30132 147917 145724 2026-10-15T23:52:40Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147917 wikitext text/x-wiki {{Short description|French painter and sculptor (1841–1919)}} {{Use American English|date=August 2015}} {{Use dmy dates|date=September 2024}} '''Pierre-Auguste Renoir''' ({{IPAc-en|r|ɛ|n|ˈ|w|ɑr}};<ref>[http://www.dictionary.com/browse/renoir "Renoir"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> {{IPA|fr|pjɛʁ oɡyst ʁənwaʁ|lang}}; 25 February 1841 – 3 December 1919) o daa nyɛla Faransi nuuni tuunbaŋda ŋun daa nyɛ peenta-peenta. O tuma pam dalim la paɣaba peentibu<ref>Read, Herbert: ''The Meaning of Art'', page 127. Faber, 1931.</ref> O bihi n-daa nyɛ [[Pierre Renoir]] (1885–1952), shiini yaara [[Jean Renoir]] (1894–1979) ni ŋun daa maani kalonima, Claude Renoir (1901–1969). O yaaŋa n- daa nyɛ [[Claude Renoir]] (1913–1993), ŋun ba nyɛ Pierre. ==Biɛhigu== ===Bi'poli tali ni=== [[File:Renoir A Box at the Theater (At the Concert).jpg|thumb|296x296px|''A Box at the Theater (At the Concert)'', 1880, [[Clark Art Institute]], Williamstown]] Pierre-Auguste Renoir nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so [[Limoges]], [[Haute-Vienne]], France, yuuni 1841. O ba, Léonard Renoir, daa nyɛla teela, ka yuuni 1844, Renoir's mini o daŋ daa kuli Paris ni bɛ ti bo tuum-maŋa.<ref>Renoir, Jean: ''Renoir, My Father'', pages 57–67. Collins, 1962.</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=History & Techniques of the Great Masters: Renoir|last=Jennings|first=Guy|publisher=Quantum Publishing Ltd.|year=2003|isbn=1861604696|location=London|pages=6}}</ref> [[File:Renoir, Pierre-Auguste, by Dornac, BNF Gallica.jpg|thumb|left|Pierre-Auguste Renoir, {{Circa|1910}}]] <!-- File:CathedralRouen.JPG --> ==Peentibu anfooninima == ===Portraits and landscapes=== <gallery widths="250" heights="250" perrow="4"> File:Romaine Lacaux, by Pierre-Auguste Renoir, Cleveland Museum of Art, 1942.1065.jpg|''Portrait of Romaine Lacaux'', 1864, [[Cleveland Museum of Art]] File:Pierre-Auguste Renoir - Spring Bouquet - 1943.277 - Fogg Museum.jpg|''Spring Bouquet'', 1866, [[Fogg Museum]], Cambridge. File:Dans la forêt de Fontainebleau 1866.jpg|''Dans la forêt de Fontainebleau'', 1866, Private Collection. File:Lise Sewing - 1866.jpg|''Lise Sewing'', 1866, [[Dallas Museum of Art]] File:Auguste Renoir - La Grenouillère - Google Art Project.jpg|''La Grenouillère'', 1868, [[Nationalmuseum]], Stockholm File:Pierre-Auguste Renoir 110.jpg|''Portrait of [[Alfred Sisley]]'', 1868, [[Foundation E. G. Bührle]], Zürich File:Auguste Renoir - En été - La bohémienne - Google Art Project.jpg|''[[In Summer (Renoir)|In Summer (En été)]]'', 1868, [[Alte Nationalgalerie]], Berlin File:Pont-Neuf (1872) - Pierre-Auguste Renoir (National Gallery of Art, Washington D.C.).jpg|''Pont-Neuf'', 1872, [[National Gallery of Art]], Washington, D.C. File:La Loge de P.-A. Renoir (Fondation Vuitton, Paris) (46499625955).jpg|''[[La Loge]] (The Theatre Box)'', 1874, [[The Courtauld Institute of Art]], London File:Pierre-Auguste Renoir, Danseuse.jpg|''The Dancer'', 1874, [[National Gallery of Art]], Washington, D.C. File:Renoirgarden.jpg|''Woman with a Parasol in a Garden'', 1875, [[Thyssen-Bornemisza Museum]], Madrid File:Pierre August Renoir, Claude Monet Reading.jpg|''Portrait of [[Claude Monet]] reading'', c. 1875, [[Musée Marmottan Monet]], Paris, France File:Les Grands Boulevards - Renoir - 1875 - NG.jpg|''[[The Grands Boulevards]]'', 1875, [[Philadelphia Museum of Art]] File:Auguste Renoir - A Girl with a Watering Can - Google Art Project.jpg|''[[A Girl with a Watering Can]]'', 1876, [[National Gallery of Art]], Washington, D.C. File:Eugène Murer (Hyacinthe-Eugène Meunier, 1841–1906) MET DT1882.jpg|''[[Eugène Murer (Renoir)|Portrait of Eugène Murer]]'', 1876, [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:Pierre-Auguste Renoir - La Promenade - Google Art Project.jpg|''[[Mother and Children]]'', 1876, [[Frick Collection]], New York File:Pierre-Auguste Renoir 096.jpg|''Portrait of [[Jeanne Samary]]'', 1877, [[Pushkin Museum]], Moscow File:Renoir - Madame Georges Charpentier et ses enfants.jpg|''Mme. Charpentier and her children'', 1878, [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:Campo de trigo.jpg|''Wheatfield'', 1879, [[Thyssen-Bornemisza Museum]], Madrid File:La Yole - The Skiff - Renoir.jpg|Pierre-Auguste Renoir, ''Boating on the Seine (La Yole)'', c. 1879, [[National Gallery]], London File:Pierre-Auguste Renoir - By the Water.jpg|''By the Water'', 1880, [[Art Institute of Chicago]], Chicago, Illinois File:Pierre-Auguste Renoir, The Umbrellas, ca. 1881-86.jpg|''[[The Umbrellas (Renoir)|The Umbrellas]]'', c. 1880–1886, [[National Gallery]], London File:Renoir Девушки в черном.jpg|''[[Young Women in Black]]'', c.1880–1882, [[Pushkin Museum]], Moscow File:Renoir Mlles Cahen d Anvers.jpg|''[[Pink and Blue (Renoir)|Pink and Blue]]'' showing Alice and Elisabeth Cahen d'Anvers, 1881, [[São Paulo Museum of Art]], São Paulo File:Pierre Auguste Renoir - The Piazza San Marco, Venice - Google Art Project.jpg|''The Piazza San Marco, Venice'', 1881 [[Minneapolis Institute of Art]] File:Pierre-Auguste Renoir - Jeanne Henriot.jpg|''Fillette au chapeau bleu'', 1881, ([[Jane Henriot]]), private collection File:Pierre-Auguste Renoir 107.jpg|''Portrait of Charles and Georges [[Durand-Ruel]]'', 1882 File:Dance-At-Bougival.jpg|''[[Dance at Bougival]]'', 1882–1883, (woman at left is painter [[Suzanne Valadon]]), [[Museum of Fine Arts, Boston|Boston Museum of Fine Arts]] File:Pierre Auguste Renoir - Country Dance - Google Art Project.jpg|''[[Dance in the Country]]'' (''Aline Charigot and Paul Lhote''), 1883, [[Musée d'Orsay]], Paris File:Pierre-Auguste Renoir 019.jpg|''[[Dance in the City]]'', 1883, [[Musée d'Orsay]], Paris File:Pierre-Auguste Renoir - Children on the Seashore, Guernsey (Enfants au bord de la mer à Guernesey) - BF10 - Barnes Foundation.jpg|''Children at the Beach at [[Guernsey]],'' 1883, [[Barnes Foundation]], Philadelphia File:Pierre-Auguste Renoir - Sailor Boy (Portrait of Robert Nunès) - BF325 - Barnes Foundation.jpg|''Jeune garçon sur la plage d'Yport'', 1883, [[Barnes Foundation]], Philadelphia File:Girl with a Hoop.JPG|''Girl With a Hoop'', 1885, [[National Gallery of Art]], Washington, D.C. File:Pierre-Auguste Renoir - Suzanne Valadon - La Natte - Girl Braiding Her Hair.jpg|''[[The Braid|Girl Braiding Her Hair]] ([[Suzanne Valadon]])'', 1885, Langmatt Museum, Baden File:Still Life with Flowers and Prickly Pears MET DP257756.jpg|''Still Life with Flowers and Prickly Pears'', 1885, [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:Pierre Auguste Renoir - Portrait of Mme. Paulin - Google Art Project.jpg|''Portrait of madame Paulin'', c. 1885–1890, [[Israel Museum]], Jerusalem File:Pierre Auguste Renoir - Paysage à La Roche-Guyon.jpg|''Paysage à La Roche-Guyon'', c. 1887, Pérez Simón Collection, Mexico City File:Auguste Renoir - Julie Manet - Google Art ProjectFXD.jpg|''[[Julie Manet]] with cat,'' 1887, [[Musée d'Orsay]], Paris File:Pierre-Auguste Renoir - Jeune fille au ruban bleu.jpg|''[[Young Woman with a Blue Choker]]'', 1888, [[Museum of Fine Arts of Lyon]] File:Two Girls Reading LACMA M.68.46.1.jpg|'' Girls Reading'', c. 1890–1891, [[LACMA]], Los Angeles File:Renoir - Jeune fille se peignant (La Toilette), 1894.jpg|''Young Girl with Red Hair'', 1894, Private Collection File:Pierre-Auguste Renoir - Christine Lerolle brodant.jpg|''Christine Lerolle Embroidering'', 1895, [[Columbus Museum of Art]] File:Gabrielle et Jean, by Pierre-Auguste Renoir, from C2RMF cropped.jpg|''[[Gabrielle Renard]] and infant son [[Jean Renoir]]'', 1895, [[Musée de l'Orangerie]], Paris File:Renoir - The guitar player, c. 1896.jpg|''The guitar player'', 1896, [[National Gallery of Victoria]], Melbourne File:Pierre-Auguste Renoir - The Artist's Family (La Famille de l'artiste) - BF819 - Barnes Foundation.jpg|''The Artist's Family'', 1896, The [[Barnes Foundation]], Philadelphia File:Pierre-Auguste Renoir 042.jpg|''[[Gabrielle with Open Blouse]]'', 1907, [[Tehran Museum of Contemporary Art]] File:Pierre-Auguste Renoir 106.jpg|''Portrait of [[Ambroise Vollard]]'', 1908, [[Courtauld Institute of Art]], London File:Pierre-Auguste Renoir - Jean en tant que Chasseur (1910).jpg|''Portrait of Jean Renoir as a Huntsman'', 1910, [[LACMA]], Los Angeles File:Pierre-Auguste Renoir 113.jpg|''Portrait of [[Paul Durand-Ruel]]'', 1910 File:The Farm at Les Collettes, Cagnes MET DT215205.jpg|''[[The Farm at Les Collettes, Cagnes]]'', c. 1908–1914, [[Metropolitan Museum of Art]], New York File:Pierre-Auguste Renoir - Vera Sergine Renoir.jpg|''Portrait of Vera Sergine Renoir'', 1918, [[Botero Museum]], Bogotá </gallery> ===Self-portraits=== <gallery widths="250px" heights="250px" perrow="4"> File:Pierre-Auguste Renoir - Autoportrait, 1875.jpg|''[[Self-portrait]]'', 1875 File:Renoir, Pierre-Auguste - Self-portrait - Harvard Art Museums.Fogg Museum.jpg|''[[Self-portrait]]'', 1876 File:Renoir Self-Portrait 1910.jpg|''[[Self-portrait]]'', 1910 File:Pierre-Auguste Renoir - Autoportrait 5.JPG|''[[Self-portrait]]'', 1910 </gallery> ===Zaɣima=== <gallery widths="250px" heights="250px" perrow="4"> File:Pierre-Auguste Renoir - Diana (1867).jpg|''[[Diana (Renoir painting)|Diana]]'', 1867, The [[National Gallery of Art]], Washington, D.C. File:Pierre-Auguste Renoir - Torse, effet de soleil.jpg|''Nude in the Sun'', 1875, [[Musée d'Orsay]], Paris File:Femme Nue dans un Paysage, by Pierre-Auguste Renoir, from C2RMF cropped.jpg|''Seated Girl'', 1883 File:The river (Le Fleuve) - Renoir - 1885.jpg|''The river (Le Fleuve)'', 1885 File:Pierre-Auguste Renoir, French - The Large Bathers - Google Art Project.jpg|''[[Les Grandes Baigneuses (Renoir)|The Large Bathers]]'', 1887, [[Philadelphia Museum of Art]] File:1887, Renoir, Nu Dans un Paysage.jpg|''Nude in a Landscape'', 1887, [[Princeton University Art Museum]] File:Pierre-Auguste Renoir - Trois Baigneuses au crabe.jpg|''Three Bathers'', 1895, Cleveland Museum of Art [[Cleveland]], Ohio File:Renoir's Nude.jpg|''[[Nude (Renoir, Belgrade, 1910)|Nude]]'', [[National Museum of Serbia]], Belgrade File:Renoir18.jpg|''[[After the Bath (Renoir)|After The Bath]]'', 1910, [[Barnes Foundation]], Philadelphia File:Pierre-Auguste Renoir 030.jpg|''Woman at the Well'', 1910 File:Pierre-Auguste Renoir - Baigneuse assise s'essuyant une jambe.jpg|''Seated Bather Drying Her Leg'', 1914, [[Musée de l'Orangerie]], Paris File:Bathing Women (Auguste Renoir) - Nationalmuseum - 19163.tif|''Women Bathers'', 1916, [[National Museum]], Stockholm File:Pierre Auguste Renoir Les baigneuses.jpg|''Bathers'', 1918, [[Barnes Foundation]], Philadelphia </gallery> ===Interactive image=== {{clear}} {{align|left|{{Renoir-BoatingParty-ImageMap}}}} {{clear}} ====Close-ups==== {{multiple image|align=left|caption_align=center|total_width=800 |header_align=center |header=''[[Luncheon of the Boating Party]]'' (1881) - Details of the Women |image1=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Aline Charigot).jpg |width1=230 |height1=240 |caption1=[[Aline Charigot]] |image2=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Angèle Legault).jpg |width2=590 |height2=651 |caption2=[[Luncheon of the Boating Party#Subjects depicted|Angèle Legault]] |image3=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Alphonsine Fournaise).jpg |width3=400 |height3=421 |caption3=[[Maison Fournaise|Louise-Alphonsine Fournaise]] |image4=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party (Detail of Ellen Andrée).jpg |width4=344 |height4=600 |caption4=[[Ellen Andrée]] |image5=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Jeanne Samary).jpg |width5=330 |height5=431 |caption5=[[Jeanne Samary]] <!--- |footer_align=center |footer=by Pierre-Auguste Renoir ---> }} {{multiple image|align=left|caption_align=center|total_width=800 |header_align=center |header=''[[Luncheon of the Boating Party]]'' (1881) - Details of the Men |image1=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Alphonse Fournaise).jpg |width1=595 |height1=621 |caption1=[[Maison Fournaise|Alphonse Fournaise Jr.]] |image2=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Pierre Lestringuèz).jpg |width2=425 |height2=446 |caption2=[[Luncheon of the Boating Party#Subjects depicted|Pierre Lestringuèz]] |image3=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Paul Lhôte).jpg |width3=250 |height3=350 |caption3=[[Luncheon of the Boating Party#Subjects depicted|Paul Lhôte]] |image4=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Jules Laforgue).jpg |width4=265 |height4=335 |caption4=[[Jules Laforgue]] |image5=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Antonio Maggiolo).jpg |width5=455 |height5=646 |caption5=[[Luncheon of the Boating Party#Subjects depicted|Antonio Maggiolo]] |image6=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Gustave Caillebotte).jpg |width6=550 |height6=656 |caption6=[[Gustave Caillebotte]] |image7=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Charles Ephrussi).jpg |width7=285 |height7=381 |caption7=[[Charles Ephrussi]] |image8=Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project (Raoul Barbier).jpg |width8=420 |height8=506 |caption8=[[Luncheon of the Boating Party#Subjects depicted|Raoul Barbier]] <!--- |footer_align=center |footer=by Pierre-Auguste Renoir ---> }} {{clear}} ==Lihi pahi== *[[List of paintings by Pierre-Auguste Renoir]] ==Kundivihira== {{Reflist|30em}} ==Further reading== * {{cite book | author=Claude Roger-Marx | title=Les Lithographies de Renoir | location=Monte-Carlo | publisher=Andre Sauret | year=1952 | author-link=Claude Roger-Marx }} * {{cite book | author=Joseph G. Stella | title=The Graphic Work of Renoir: Catalogue Raisonne | location=London | publisher=Lund Humphries | year=1975}} * {{cite book | author=Jean Leymarie et Michel Melot | title=Les Gravures Des Impressionistes, Manet, Pissarro, Renoir, Cezanne, Sisley | location=Paris | publisher=Arts et Metiers Graphiques | year=1971 }} * Kang, Cindy. [http://www.metmuseum.org/toah/hd/augu/hd_augu.htm "Auguste Renoir (1841–1919)."] In ''Heilbrunn Timeline of Art History''. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. (May 2011) * {{cite book | author=Michel Melot | title=The Impressionist Print | url=https://archive.org/details/impressionistpri0000melo | location=New Haven | publisher=Yale University Press | year=1996 }} * {{cite book | author=Theodore Duret | title=Renoir | location=Paris | publisher=Bernheim-Jeune | year=1924 }} * {{cite book | author=Paul Haeserts | title=Renoir Sculpteur | location=Bruxelles | publisher=Hermès | year=1947 }} ==External links== {{Commons and category|Pierre-Auguste Renoir}} {{wikiquote|Pierre-Auguste Renoir}}On 7 December 2019 the [https://Www.albertasymphony.com Alberta Symphony Orchestra] presented a [http://www.albertasymphony.com/eventexample-of-event/action~oneday/exact_date~7-12-2019/#event|tribute-to-renoir|5 Tribute to Renoir] at Triffo Theater in Edmonton, Alberta, Canada, under the direction of pianist and conductor [https://www.emiliodemercato.com Emilio De Mercato], for the 100th anniversary of the death of Renoir. *{{Art UK bio}} * {{Internet Archive author |sname=Pierre-Auguste Renoir}} *[https://www.nytimes.com/2010/06/18/arts/design/18renoir.html?_r=1 Avant-Gardist in Retreat, Holland Cotter, ''The New York Times'', 17 June 2010] *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/78705/rec/222 ''Impressionism: a centenary exhibition''], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Renoir (p.&nbsp;179–200) * [https://publications.artic.edu/renoir/reader/paintingsanddrawings/section/138973 ''Renoir works at the Art Institute of Chicago''] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, a digital catalogue *{{Cite EB1911|wstitle=Renoir, Firmin Auguste |short=x}} * {{FrenchSculptureCensus}} * {{YouTube|Qo886LaxmD0|Renoir, ''La Promenade''}}, (1:49) [[Frick Collection]] * {{YouTube|4AgiBlkavqU|''Renoir, Impressionism, and Full-Length Painting,' An Introduction to the Exhibition''}}, (6:14) [[Frick Collection]] {{Impressionists}} {{Pierre-Auguste Renoir|state=expanded}} {{Jean Renoir}} {{Authority control (arts)}} {{DEFAULTSORT:Renoir, Pierre-Auguste}} [[Category:Pierre-Auguste Renoir| ]] [[Category:1841 births]] [[Category:1919 deaths]] [[Category:People from Limoges]] [[Category:French portrait painters]] [[Category:French Impressionist painters]] [[Category:19th-century French painters]] [[Category:French male painters]] [[Category:20th-century French painters]] [[Category:20th-century French male artists]] [[Category:École des Beaux-Arts alumni]] [[Category:Knights of the Legion of Honour]] [[Category:Officers of the Legion of Honour]] [[Category:Commanders of the Legion of Honour]] [[Category:French people of the Franco-Prussian War]] [[Category:Members of the Ligue de la patrie française]] [[Category:People of Montmartre]] [[Category:Renoir family|Pierre-Auguste]] g5nnnlrpewvhjftwu6sdwxjtvb4tn7o Nan Goldin 0 30154 147912 100548 2026-10-15T22:20:23Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147912 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Short description|American photographer and activist}} {{Use mdy dates|date=September 2019}} '''Nancy Goldin''' (bɛ dɔɣi o la yuuni 1953)<ref>{{Cite web |title=Nan Goldin |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/nan-goldin |access-date=2024-09-13 |website=The Guggenheim Museums and Foundation |language=en-US |archive-date=March 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308231557/https://www.guggenheim.org/artwork/artist/nan-goldin |url-status=live }}</ref> ka o nyɛ America anfooni yaara.<ref>{{Cite web |last=O’Neill-Butler |first=Lauren |title="Sacklers Lie, Thousands Die": P.A.I.N. Against Big Pharma |url=https://pioneerworks.org/broadcast/lauren-oneill-butler-pain |access-date=2022-04-28 |website=Pioneer Works |language=en}}</ref> O nyɛla ŋun be New York City ka lahi tumdi ni.<ref>{{Cite web |title=Nan Goldin |url=https://www.mariangoodman.com/artists/44-nan-goldin/ |access-date=16 December 2022 |website=mariangoodman.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Romack |first=Coco |date=April 12, 2021 |title=Friends Who Teach Each Other |url=https://www.nytimes.com/2021/04/12/t-magazine/nan-goldin-thora-siemsen.html |access-date=16 December 2022 |work=The New York Times |archive-date=December 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216195636/https://www.nytimes.com/2021/04/12/t-magazine/nan-goldin-thora-siemsen.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-10-16 |title=NAN GOLDIN, LAURA POITRAS ARRESTED AT NYC PRO-PALESTINE PROTEST |url=https://www.artforum.com/news/nan-goldin-laura-poitras-arrested-nyc-pro-palestine-protest-1234720413/ |access-date=2024-10-21 |website=Artforum |language=en-US}}</ref> == Nintiɣili == Yuuni 2023, Goldin nyɛla bɛ ni daa buɣisi so ka o ʒiri niriba haŋkaya chani nuuni tuunbaŋsim ni ''[[ArtReview]]'''s "Power 100."<ref>{{Cite web |last=Lawson-Tancred |first=Jo |date=2023-12-01 |title=Nan Goldin Takes the Top Spot on ArtReview's Power 100 List |url=https://news.artnet.com/art-world/artreview-power-100-2-2400508 |access-date=2023-12-28 |website=Artnet News |language=en-US |archive-date=December 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228193117/https://news.artnet.com/art-world/artreview-power-100-2-2400508 |url-status=live }}</ref> ===Pina=== * 1989: [[Camera Austria Award|Camera Austria Prize for Contemporary Photography]], Graz, Austria<ref>{{cite web |url=https://camera-austria.at/en/camera-austria-preis/nan-goldin-2/ |access-date=September 29, 2024 |publisher=Camera Austria |title=Camera Austria Award for Contemporary Photography by the City of Graz 1989 Nan Goldin |archive-date=March 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304024600/https://camera-austria.at/en/camera-austria-preis/nan-goldin-2/ |url-status=live }}</ref> <!--* 1990: [[Mother Jones (magazine)|Mother Jones]] International Fund for Documentary Photography - Guggenheim cites it (1st ref), but noone else, at least this is the actual name, its for long-term doc ph projects--> * 1991: [[Louis Comfort Tiffany Foundation]] Award, Cold Spring Harbor, Long Island<ref>[https://www.louiscomforttiffanyfoundation.org/1979-1999 List of past winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241002004802/https://www.louiscomforttiffanyfoundation.org/1979-1999 |date=October 2, 2024 }} on the Foundation's homepage.</ref> * 1991: [[DAAD Artists-in-Berlin Program|DAAD Artists-in-Residence program]], Berlin, Germany<ref>{{Cite web |url=http://www.berliner-kuenstlerprogramm.de/de/gaeste.php |title=Berliner Künstlerprogramm – Gäste 1963–2009 |access-date=October 2, 2024 |archive-date=April 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422235802/http://www.berliner-kuenstlerprogramm.de/de/gaeste.php |url-status=dead }}.</ref> * 2006: [[Ordre des Arts et des Lettres]], France<ref>[http://www.matthewmarks.com/new-york/artists/nan-goldin/ Nan Goldin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920111811/https://www.matthewmarks.com/new-york/artists/nan-goldin|date=September 20, 2020}} [[Matthew Marks Gallery]], New York/Los Angeles.</ref> * 2007: [[Hasselblad Award]], Gothenburg, Sweden<ref>{{citation |title=Nan Goldin |publisher=[[Hasselblad Foundation]] |year=2007 |url=http://www.hasselbladfoundation.org/nan-goldin/en/ |access-date=8 March 2010 |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924025313/http://www.hasselbladfoundation.org/nan-goldin/en/ |url-status=live }}</ref><ref>{{citation |publisher= Hasselblad Foundation |date= March 8, 2007 |title= Hasselblad Award Citation |url= http://www.hasselbladfoundation.org/assets/pdf/07-Goldin-en.pdf |access-date= 8 March 2010 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20110125135755/http://www.hasselbladfoundation.org/assets/pdf/07-Goldin-en.pdf |archive-date= January 25, 2011 }}</ref> * 2012: 53rd [[Edward MacDowell Medal]], [[MacDowell Colony]], Peterborough, New Hampshire, US.<ref>Meghan Pierce (June 9, 2012), [http://www.unionleader.com/article/20120610/NEWHAMPSHIRE02/706109936&source=RSS MacDowell will honor Nan Goldin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210808/http://www.unionleader.com/article/20120610/NEWHAMPSHIRE02/706109936%26source%3DRSS|date=March 3, 2016}} ''[[New Hampshire Union Leader]]''.</ref><ref>{{cite web |url= http://www.macdowellcolony.org/events-MedalDay-History.html |access-date= November 20, 2015 |publisher= [[MacDowell Colony]] |title= Medal Day History |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120806122325/http://www.macdowellcolony.org/events-MedalDay-History.html |archive-date= August 6, 2012 }}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/theatre-news/8447621/MacDowell-Medal-winners-1960-2011.html |date= April 13, 2011 |access-date= November 20, 2015 |work= [[The Daily Telegraph]] |location= London |title= MacDowell Medal winners 1960–2011 |archive-date= December 6, 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191206223846/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/theatre-news/8447621/MacDowell-Medal-winners-1960-2011.html |url-status= live }}</ref> * 2018: [[Royal Photographic Society]] Centenary Medal and Honorary Fellowship, London, UK<ref>{{cite web|access-date=10 December 2018|title=The Royal Photographic Society Awards 2018|url=http://www.rps.org/news/2018/november/the-royal-photographic-society-awards-2018|website=rps.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204113432/http://www.rps.org/news/2018/november/the-royal-photographic-society-awards-2018|archive-date=December 4, 2018|url-status=dead}}</ref> * 2022: Käthe-Kollwitz-Preis, [[Academy of Arts, Berlin]], Germany <!-- The documentary ''[[All the Beauty and the Bloodshed]]'' is a film ABOUT her, not her work. Accolades for the film don't belong to her. --> ==Collections== ''Sorted by state.''<!--There have to be more collections with Goldin's work in Germany, Japan, Spain a.o. - Maybe it would be better to remove the whole list than to provide just a random conglomeration. And if the list was comprehensive, it would be probably too long. Anyway, it only makes sense if more than just a few entries have links to Goldin's works in the collections.--> * [[National Gallery of Australia]], Canberra, Australia<ref name="NGAustralia">{{cite web |last1=Goldin |first1=Nan |title=Nan one month after being battered |url=https://cs.nga.gov.au/detail.cfm?irn=450 |website=Item held by National Gallery of Australia |access-date=April 22, 2021 |archive-date=October 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002004821/https://searchthecollection.nga.gov.au/stcapi/service/landing-info |url-status=live }}</ref> * [[Galerie Rudolfinum]], Prague, Czech Republic * [[Centre Pompidou]], Paris, France * [[Goetz Collection]], Munich, Germany * [[Castello di Rivoli]] Museum of Contemporary Art, Torino, Italy * [[Astrup Fearnley Museum of Modern Art]], Oslo, Norway * [[Fotomuseum Winterthur]], Switzerland * [[Tate]], London, UK<ref>"[http://www.tate.org.uk/art/artists/nan-goldin-2649 Nan Goldin: born 1953] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241002004811/https://www.tate.org.uk/art/artists/nan-goldin-2649|date=October 2, 2024}}". ''[[Tate Etc.]]''. Retrieved March 2, 2017</ref> === United States === * [[Museum of Fine Arts, Boston]]<ref name="MFAB">{{cite web |title=Nan as a dominatrix, Boston |url=https://collections.mfa.org/objects/539225 |website=collections.mfa.org |language=en |access-date=April 22, 2021 |archive-date=April 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422061658/https://collections.mfa.org/objects/539225 |url-status=live }}</ref> * [[Art Institute of Chicago]]<ref name="AIC">{{cite web |title=Nan Goldin |url=https://www.artic.edu/artists/43762/nan-goldin |website=The Art Institute of Chicago |access-date=2024-09-21 |archive-date=April 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422060616/https://www.artic.edu/artists/43762/nan-goldin |url-status=live }} Six works listed and shown.</ref> * [[Museum of Contemporary Art, Chicago]]<ref name="MCA">{{cite web |title=Nan Goldin |url=https://mcachicago.org/About/Who-We-Are/Artists/Nan-Goldin |website=MCA |language=en |access-date=April 22, 2021 |archive-date=October 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002004813/https://mcachicago.org/About/Who-We-Are/Artists/Nan-Goldin |url-status=live }}</ref> * [[Getty Museum]], Los Angeles<ref name="Getty">{{cite web |title=Gilles and Gotscho at Home, Paris (Getty Museum) |url=https://www.getty.edu/art/collection/objects/295610/nan-goldin-gilles-and-gotscho-at-home-paris-american-1992/ |website=The J. Paul Getty in Los Angeles |language=en}}</ref> * [[Museum of Contemporary Art, Los Angeles]]<ref name="MOCA-LA">{{cite web |title=Nan Goldin |url=https://www.moca.org/artist/nan-goldin |website=www.moca.org |access-date=April 22, 2021 |archive-date=October 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002004802/https://www.moca.org/artist/nan-goldin |url-status=live }}</ref> * [[Currier Museum of Art]], Manchester, New Hampshire<ref name="CURRIER">{{cite web |title=Nan Goldin |url=https://currier.org/collection/nan-goldin/ |website=Currier Museum |access-date=April 22, 2021 |archive-date=April 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422063431/https://currier.org/collection/nan-goldin/ |url-status=live }}</ref> * New York :* [[Guggenheim Museum]]<ref name="GUGG">{{cite web |title=The Guggenheim Museums and Foundation |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/nan-goldin |website=The Guggenheim Museums and Foundation |access-date=March 7, 2018 |archive-date=March 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308231557/https://www.guggenheim.org/artwork/artist/nan-goldin |url-status=live }}</ref> :* [[Jewish Museum (Manhattan)|The Jewish Museum]]<ref>{{Cite web|url=http://thejewishmuseum.org/collection/artist/nan-goldin-american-b-1953|title=The Jewish Museum|website=thejewishmuseum.org|access-date=26 April 2017|archive-date=October 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002004813/https://thejewishmuseum.org/collection/artist/nan-goldin-american-b-1953|url-status=live}}</ref> :* [[Collection Lambert]]<ref name="Lambert">{{cite web |title=Collection Lambert |url=https://collectionlambert.com/en/exposition/i-will-reflect-what-you-are/ |website=Collectionlambert.com |access-date=2024-09-21 |archive-date=April 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422060731/https://collectionlambert.com/en/exposition/i-will-reflect-what-you-are/ |url-status=live }} "Set of about a hundred works."</ref> :* [[Metropolitan Museum of Art]]<ref name="MET">{{cite web |title=Nan and Brian in Bed, NYC |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/284773 |website=www.metmuseum.org |date=1983 |access-date=April 22, 2021 |archive-date=October 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002004800/https://www.metmuseum.org/art/collection/search/284773 |url-status=live }}</ref> :* [[Museum of Modern Art]]<ref name="MoMA">{{cite web |title=Nan Goldin {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/artists/7532 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> * [[San Francisco Museum of Modern Art]]<ref name="SFMOMA">{{cite web |title=Goldin, Nan · SFMOMA |url=https://www.sfmoma.org/artist/Nan_Goldin/ |website=SFMOMA |access-date=April 22, 2021 |archive-date=April 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422062920/https://www.sfmoma.org/artist/Nan_Goldin/ |url-status=live }}</ref> * [[National Museum of Women in the Arts]], Washington, D.C.<ref name="NMWA">{{cite web |title=Nan Goldin {{!}} Artist Profile |url=https://nmwa.org/art/artists/nan-goldin/ |website=NMWA |access-date=April 22, 2021 |archive-date=October 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002004834/https://nmwa.org/art/artists/nan-goldin/ |url-status=live }}</ref> ==Solo exhibitions== * 1987: ''[[The Ballad of Sexual Dependency]],'' screening and exhibition, [[Rencontres d'Arles]] * 1991: ''Cookie Mueller,'' [[Pace/MacGill]] Gallery, New York (catalogue) * 1992: ''Getrennte Welten/Separate Worlds'' with [[Gundula Schulze Eldowy|Gundula Schulze]], [[KW Institute for Contemporary Art|Kunst-Werke]] Berlin, curated by [[Klaus Biesenbach]] and Inge Herbert (small catalogue) * 1993: ''Die andere Seite (The Other Side),'' [[DAAD Artists-in-Berlin Program|DAAD Artists-in-Residence program]], Berlin (book) * 1995: ''The Golden Years,'' [[Yvon Lambert Gallery]], Paris (catalogue) * 1996: ''I'll Be Your Mirror,'' retrospective, [[Whitney Museum of American Art]] (book), and traveled to ** [[Kunstmuseum Wolfsburg]], Germany ** [[Stedelijk Museum]], Amsterdam ** [[Fotomuseum Winterthur]], Switzerland ** [[Kunsthalle Wien]] ** [[National Museum (Prague)|National Museum]], Prague * 1997: Rencontres d'Arles, 10 year anniversary of screening ''The Ballad of Sexual Dependency'' (Théâtre Antique) * 1997: ''Love Streams,'' Yvon Lambert Gallery, Paris (catalogue) * 2001: ''Le Feu Follet/The Devil's Playground,'' [[Centre Georges Pompidou]], Paris (book), and traveled to ** [[Whitechapel Gallery]], London ** [[Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía]], Madrid ** [[Serralves Foundation|Fundação de Serralves]], Porto, Portugal ** [[Castello di Rivoli]], Turin ** [[Ujazdów Castle]], Warsaw.<ref name="gagosian.com">{{cite web|title=Nan Goldin: Scopophilia, March 21 – May 24, 2014|url=http://www.gagosian.com/exhibitions/nan-goldin--march-21-2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323233718/http://www.gagosian.com/exhibitions/nan-goldin--march-21-2014|archive-date=March 23, 2014|website=[[Gagosian Gallery]]}}</ref> * 2005: ''Fantastic Tales,'' [[Palmer Museum of Art]], Pennsylvania State University (catalogue) * 2005: ''Soeurs, Saintes et Sibylles,'' commissioned for the Chapelle St. Louis de la Salpêtrière at Festival d'automne, Paris; first installation with three screens and film (catalogue) * 2006: ''Chasing a Ghost,'' [[Matthew Marks Gallery]], New York * 2007: ''[[Hasselblad Award]],'' [[Hasselblad Center]], Gothenburg (book) * 2009: Rencontres d'Arles, Guest of honour, screening of ''The Ballad of Sexual Dependency'' with live music by [[The Tiger Lillies]],<ref>{{Cite web |title=Nan Goldin and The Tiger Lillies |url=https://www.rencontres-arles.com/en/mediatheque/view/167/nan-goldin-and-the-tiger-lilies |website=Rencontres d'Arles |access-date=2024-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114558/https://www.rencontres-arles.com/en/mediatheque/view/167/nan-goldin-and-the-tiger-lilies |archive-date=January 24, 2025 |url-status=dead }}</ref> slideshow and film installation ''Sisters, Saints and Sibyls''<ref>{{Cite web |title=Edition 2009: ''Sœurs, saintes et sibylles'' |url=https://www.rencontres-arles.com/en/expositions/view/1175/soeurs-saintes-et-sibylles |website=Rencontres d'Arles |language=English |access-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203201532/https://www.rencontres-arles.com/en/expositions/view/1175/soeurs-saintes-et-sibylles |archive-date=December 3, 2024 |url-status=dead }}</ref> (curates central show ''Nan's Guests'')<ref>{{Cite web |title=Edition 2009: Nan Goldin |url=https://www.rencontres-arles.com/en/artistes/view/1279/nan-goldin |website=Rencontres d'Arles |language=English |access-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124104744/https://www.rencontres-arles.com/en/artistes/view/1279/nan-goldin |archive-date=January 24, 2025 |url-status=dead }}</ref><ref name="guardian-ohagan-2009">{{cite web|first1=Sean|last1=O'Hagan|author-link=Sean O'Hagan (journalist)|access-date=14 June 2018|title=Sons, lovers ... and weird things about mothers |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2009/jul/12/les-rencontres-darles-photography-review|date=July 11, 2009|website=The Guardian |type=Photography Review |archive-date=October 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002005256/https://www.theguardian.com/artanddesign/2009/jul/12/les-rencontres-darles-photography-review|url-status=live}}</ref> * 2009: ''Poste Restante. Slide Shows/Grids,'' [[C/O Berlin]]<ref>{{Web archive |url=https://www.co-berlin.org/de/programm/ausstellungen/nan-goldin-poste-restante |title= Nan Goldin. Poste Restante. Slide Shows/Grids |wayback=20100822084611}}</ref> * 2010/11: ''Berlin Work. Fotografien 1984–2009,'' [[Berlinische Galerie]] * 2010: ''Scopophilia,'' Louvre, Paris<ref>{{cite web |author=Randy Kennedy |title=The Look of Love |url=https://www.nytimes.com/2011/10/27/arts/design/nan-goldin-at-the-matthew-marks-gallery.html |website=The New York Times |date=October 26, 2011 |access-date=September 28, 2024 |archive-date=October 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002005246/https://www.nytimes.com/2011/10/27/arts/design/nan-goldin-at-the-matthew-marks-gallery.html |url-status=live }}</ref> ** 2011: Matthew Marks Gallery<ref>{{cite web |author=Karen Rosenberg |title=A Voyeur Makes Herself at Home in the Louvre |type=Review |url=https://www.nytimes.com/2011/12/09/arts/design/nan-goldin-scopophilia-at-matthew-marks-gallery-review.html |website=The New York Times |date=December 18, 2011 |access-date=September 28, 2024 |archive-date=June 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617062645/https://www.nytimes.com/2011/12/09/arts/design/nan-goldin-scopophilia-at-matthew-marks-gallery-review.html |url-status=live }}</ref> * 2015: ''Diving for Pearls,'' [[Kestner Gesellschaft]], Hannover (book) * 2016/17: ''The Ballad of Sexual Dependency,'' MoMA, New York * 2017: ''Weekend Plans,'' [[Irish Museum of Modern Art]], Dublin, alongside exhibition by [[Vivienne Dick]]; showed some drawings and photographs taken in Ireland (catalogue and edition)<ref>{{cite web|access-date=14 June 2018|title=Nan Goldin, Weekend Plans|url=http://www.imma.ie/en/page_237204.htm|website=IMMA.ie|archive-date=June 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614171624/http://www.imma.ie/en/page_237204.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|access-date=14 June 2018|title=In the Picture: Nan Goldin at IMMA|url=https://www.rte.ie/culture/2017/0711/889192-in-the-picture-nan-goldin-at-imma/|publisher=Raidió Teilifís Éireann|date=July 18, 2017|archive-date=June 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614171741/https://www.rte.ie/culture/2017/0711/889192-in-the-picture-nan-goldin-at-imma/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|access-date=14 June 2018|title=Nan Goldin and Vivienne Dick: extraordinary art, extraordinary friendship|url=https://www.irishtimes.com/culture/art-and-design/nan-goldin-and-vivienne-dick-extraordinary-art-extraordinary-friendship-1.3135795|newspaper=The Irish Times|archive-date=February 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212061828/https://www.irishtimes.com/culture/art-and-design/nan-goldin-and-vivienne-dick-extraordinary-art-extraordinary-friendship-1.3135795|url-status=live}}</ref> * 2019/20: ''Sirens,'' [[Marian Goodman Gallery]], London<ref>{{cite web|last1=Dazed|access-date=2019-12-28|title=Life lessons we can take from Nan Goldin's seminal photography|url=https://www.dazeddigital.com/art-photography/article/46793/1/life-lessons-we-can-take-from-nan-goldins-seminal-photography|date=14 November 2019|website=Dazed|archive-date=December 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228083525/https://www.dazeddigital.com/art-photography/article/46793/1/life-lessons-we-can-take-from-nan-goldins-seminal-photography|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2019-12-28|title=Nan Goldin's Sirens exhibition is a woozy, devastating tale of addiction ★★★★★|url=https://inews.co.uk/culture/arts/nan-goldin-at-marian-goodman-gallery-is-a-woozy-devastating-tale-of-addiction-1303259|website=Inews.co.uk|archive-date=December 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228083525/https://inews.co.uk/culture/arts/nan-goldin-at-marian-goodman-gallery-is-a-woozy-devastating-tale-of-addiction-1303259|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first1=Adrian|last1=Searle|access-date=2019-12-28|title=Nan Goldin review – Gut-wrenching, brilliant and beautiful. I cannot turn away|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/nov/14/nan-goldin-review-marian-goodman-gallery-london-gut-wrenching-brilliant-beautiiful|newspaper=The Guardian|date=14 November 2019|issn=0261-3077|via=www.theguardian.com|archive-date=October 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002005252/https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/nov/14/nan-goldin-review-marian-goodman-gallery-london-gut-wrenching-brilliant-beautiiful|url-status=live}}</ref> * 2022: ''Käthe-Kollwitz-Preis 2022: Nan Goldin,'' [[Akademie der Künste]], Berlin (book) * 2023/24: ''This Will Not End Well,'' [[Moderna Museet]], Stockholm, Focussed on slideshows and films (book). Travelled to ** [[Stedelijk Museum Amsterdam]]<ref>{{cite web | url=https://www.stedelijk.nl/nl/tentoonstellingen/nan-goldin-will-not-end-well | title=Nan Goldin – This Will Not End Well | website=Stedelijk.nl | access-date=November 17, 2023 | archive-date=October 2, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241002005308/https://www.stedelijk.nl/nl/tentoonstellingen/nan-goldin-will-not-end-well | url-status=live }}</ref> ** [[Neue Nationalgalerie]], Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/neue-nationalgalerie/exhibitions/detail/nan-goldin/ |title=Nan Goldin – This Will Not End Well |website=Staatliche Museen zu Berlin (SMB) |access-date=2024-09-22 |archive-date=September 23, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923175325/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/neue-nationalgalerie/exhibitions/detail/nan-goldin/ |url-status=live }}</ref> For some '''group exhibitions''' see catalogues listed in [[#Books on Goldin|Books on Goldin]]. ==Publications== * ''[[The Ballad of Sexual Dependency]],'' edited with [[Marvin Heiferman]], Mark Holborn and Suzanne Fletcher. New York: [[Aperture Foundation|Aperture]], 1986. {{ISBN|978-0-89381-236-2}}. Kodak Photobook Award (Arles 1987). ** Remastered reissue: 2012. ISBN 978-1-59711-208-6. ** New afterword: 2021. * ''The Other Side'' ([[DAAD Artists-in-Berlin Program|DAAD Artists-in-Residence Program]], Berlin). Zurich: Scalo, 1993. {{ISBN|1-881616-03-7}}. ** Expanded 2nd edition with revised introduction by Goldin. Göttingen: [[Steidl]], 2019 (2nd pr. 2023). ISBN 978-3-95829-613-8. * ''Vakat,'' with poems by Joachim Sartorius. Cologne: Walter Konig, 1993. ISBN 3-88375-178-2. * ''Desire by Numbers,'' with fiction by [[Klaus Kertess]]. San Francisco: Artspace, 1994. ISBN 0-9631095-3-7. * ''A Double Life,'' with [[David Armstrong (photographer)|David Armstrong]]. Zurich/New York: Scalo, 1994. ISBN 1-881616-21-5. * ''Tokyo Love,'' with [[Nobuyoshi Araki]]. Tokyo: Hon don do, 1994. ISBN 4-87233-189-3 (Japanese). ** English edition: Zurich/New York: Scalo, 1995. ISBN 1-881616-57-6. * ''I'll Be Your Mirror'' (exhibition catalogue), edited by Elisabeth Sussman and David Armstrong. Zurich: Scalo, 1996. {{ISBN|3-931141-33-0}}. * ''Ten Years After: Naples 1986–1996,'' with Guido Costa (text), edited with Gigi Giannuzzi and Guido Costa. Zurich: Scalo, 1998. {{ISBN|3-931141-79-9}}. * ''Couples and Loneliness,'' edited with Taka Kawachi. Kyoto: Korinsha, 1998. ISBN 4-7713-0342-8 (English/Japanese). * ''Nan Goldin: Recent Photographs'' (=Perspectives 115, exhibition catalogue). Houston: [[Contemporary Arts Museum]], 1999. ISBN 0-936080-51-5. * ''The Devil's Playground''. London: Phaidon, 2003. {{ISBN|978-0-7148-4223-3}}. * ''Fantastic Tales: The Photography of Nan Goldin'' (exhibition catalogue), edited by Jonathan Weinberg and Joyce Henri Robinson. Pennsylvania: [[Palmer Museum of Art]], Pennsylvania State University, 2005. ISBN 0-911209-63-8. * ''Soeurs, Saintes et Sibylles''. Editions du Regard, 2005. {{ISBN|978-2-84105-179-3}} (French). * ''The Beautiful Smile'' ([[Hasselblad Award]]), edited by Jack Ritchey, [[Gerhard Steidl]] and Walter Keller. [[Hasselblad Center]], Gothenburg, and Göttingen: Steidl, 2007. {{ISBN|3-86521-539-4}}. ** 2nd edition. Göttingen: Steidl, 2017. {{ISBN|978-3-95829-174-4}}. * ''[[Variety (1983 film)|Variety]]. Photographs by Nan Goldin (from the Film by [[Bette Gordon]]),'' text by [[James Crump]]. New York: Skira Rizzoli, 2009. {{ISBN|978-0-8478-3255-2}}. * ''Eden and After,'' with Guido Costa. London: Phaidon, 2014. {{ISBN|978-07148-6577-5}}.<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=r_rVyt-ojpY Nan Goldin – 'My Work Comes from Empathy and Love'] on ''Tate Shots'' produced by the [[Tate]], uploaded May 1, 2014, on YouTube.</ref> * ''Diving for Pearls'' (exhibition catalogue). Göttingen: Steidl, 2016. {{ISBN|978-3-95829-094-5}}. * ''Visible/Invisible'' (exhibition catalogue, [[Château de Versailles]]), Ed. Dilecta, 2019. ISBN 264408372796. * ''Käthe-Kollwitz-Preis 2022: Nan Goldin'' (exhibition catalogue). Berlin: [[Akademie der Künste]], 2023. ISBN 978-3-8833-1253-8. * ''This Will Not End Well'' (exhibition catalogue). Stockholm: [[Moderna Museet]], and Göttingen: Steidl, 2023. ISBN 978-3-96999-058-2. ===Publications with contributions by Goldin=== * "[[Peter Hujar]]", in: ''[[Parkett]], No. 44.'' Zurich: Parkett, 1995. ISBN 3-907509-94-3, S. 15f(–22). (German/English).<ref>''Parkett No. 42'' in 1994 featured already a photo spread called "Insert" by Goldin.</ref> * ''[[David Armstrong (photographer)|David Armstrong]]: The Silver Cord.'' Afterword by Goldin. Zurich/Berlin/New York: Scalo, 1997. ISBN 3-931141-48-9. * ''Parkett No. 57: [[Doug Aitken]], [[Thomas Hirschhorn]], Nan Goldin.'' Zurich: Parkett, 1999 (German/English). * [[Jean-Christian Bourcart]]. ''Madonnes Infertiles.'' Text by Goldin. Edition of 1200 copies. Paris: TDM Editions, 2002 (no ISBN). * Jean-Christian Bourcart. ''All About Love.'' Text by Goldin. Loco, 2014. ISBN 978-2-91950734-4. * [[Tomasz Gudzowaty]]. ''Beyond the Body.'' Edited by Goldin. Göttingen: Steidl, 2017. {{ISBN|978-3-95829-040-2}}. * "I Survived the Opioid Crisis". In: ''[[Artforum]],'' Vol. 56, <!--Nr. 5, ?-->January 2018. * Christine Fenzl. ''Land in Sonne.'' Texts by Dani Levy and Goldin. Ostfildern: Hatje Cantz, 2019. ISBN 978-3-7757-4609-0. ===Books on Goldin=== * ''Nan Goldin’s Ballad of Sexual Dependency,'' interview by Mark Holborn. In: ''[[Aperture (magazine)|Aperture]] #103 – Fiction and Metaphor,'' edited by Kenneth Rush. New York: Aperture, 1986, p.&nbsp;58. * [[Max Kozloff]]. ''Real Faces.'' Exhibition catalogue, with [[Bill Burke (photographer)|Bill Burke]], [[Birney Imes]], [[Judith Joy Ross]] and Goldin. New York: [[Whitney Museum of American Art]] at Philip Morris, 1988. * Philip Monk. ''The American Trip: Larry Clark, Nan Goldin, [[Cady Noland]], [[Richard Prince]]...'' Exhibition catalogue, Contemporary Art Gallery at [[Harbourfront Centre]], Toronto. Power Plant, 1996. ISBN 092104707X. On America and its image of the [[Outcast (person)|outcast]]. * ''Nobuyoshi Araki/[[Diane Arbus]]/Nan Goldin.'' Exhibition catalogue, [[Goetz Collection]], Munich: Sammlung Goetz, 1997. Texts by [[Elisabeth Bronfen]], Johannes Meinhardt, Ingvild Goetz and Goldin (German/English). * ''Emotions and Relations: Nan Goldin, David Armstrong, [[Mark Morrisroe]], [[Jack Pierson]] and [[Philip-Lorca diCorcia]].'' Exhibition catalogue, [[Hamburger Kunsthalle]] (curated by [[F. C. Gundlach]]). Cologne: [[Taschen]], 1998. {{ISBN|3-82287507-4}} (English/German/French). "Five from Boston." * Rachel Rosenfield Lafo, Gillian Nagler: ''Photography in Boston: 1955–1985.'' Exhibition catalogue, [[DeCordova Museum]]. Cambridge, Mass.: MIT Press, 2000. ISBN 0262122294. Broad survey featuring Berenice Abbott, William Wegman, Lotte Jacobi, Harold Edgerton a. o. * Guido Costa, Lisa Liebman. ''Nan Goldin''. Phaidon 55s, London: [[Phaidon Press|Phaidon]], 2001. {{ISBN|0-7148-4073-4}}. Small but quality paperback introduction. ** larger format edition: 2006. ISBN 0-7148-4553-1. ** small hardback edition: 2010. ISBN 0-7148-5945-1. * Katherine A. Bussard. ''So the Story Goes: Photographs by [[Tina Barney]], Philip-Lorca DiCorcia, Nan Goldin, [[Sally Mann]], and [[Larry Sultan]].'' New Haven, Ct: [[Yale University Press]], 2006. {{ISBN|978-0300114119}}. * [[Susan Bright]]. ''Auto Focus: The Self-Portrait in Contemporary Photography.'' London: [[Thames & Hudson]], 2010. {{ISBN|978-0500543894}}. * Daniel Jelitzka, Gerald A. Matt (eds.). ''Die Kamera ist grausam / The camera is cruel: [[Lisette Model]], [[Diane Arbus]], Nan Goldin.'' Vienna: Verlag für moderne Kunst, 2018 (German/English). * Catherine Zuromskis. ''Snapshot Photography.'' Cambridge, Mass.: MIT Press, 2021. ISBN 9780262544115. ==Kundivihira== {{reflist}} ==External links== * {{Instagram|nangoldinstudio}} * [http://www.thecollectiveshift.com/show/portfolio/Nan_Goldin Nan Goldin at theCollectiveShift]<!--status:dead--> {{Hasselblad Award|state=collapsed}} {{Authority control}} {{unreferenced category|date=February 2023}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Pubu:Ninsala]] jikjlxm4rslkja9xgx176wo8kogheir Sanell Aggenbach 0 30265 147922 122288 2026-10-16T01:07:43Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147922 wikitext text/x-wiki '''Sanell Aggenbach''' ( bɛ dɔɣɔ la yuuni 1975) o nyɛla ŋun nyɛ South African nucheeni tuun tumdi so ŋun be[[Woodstock, Cape Town]].<ref name="Catalogue">{{cite book|last=Pather|first=Jay|title=Spier Contemporary 2007 Catalogue|year=2007|publisher=Africa Centre|location=Cape Town|pages=257}}</ref> ==O bomma sɔli== Aggenbach nyɛla ŋun naagi shikuru yuli booni [[University of Stellenbosch]] yuuni 1997 ni shɛhira gbaŋ yuli booni bachelor's degree din jendi Fine Arts yaɣili .<ref name=CV>{{cite web|last=Aggebach|first=Sanell|title=C.V.|url=http://www.sanellaggenbach.com/biography/cv/|accessdate=13 April 2012}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hali saha ŋo o ni pa nyɛ ŋun tumdi nucheeni tuma pam la, Aggenbach daa nyɛla ŋun nyɛ karimba silimiingoli June ni yuuni 2000– hali ni silimiingoli March ni yuuni 2004 shikuru yuli booni (Cape College in Graphic Processes, Two-Dimensional Design and Drawing).<ref name="Artthrob">{{cite web|last=Gurney|first=Kim|title=Sanell Aggenbach|url=http://www.artthrob.co.za/05sept/artbio.html|publisher=ARTTHROB|accessdate=13 April 2012}}</ref><ref name=Catalogue /> ===O konko exhibition nima=== *Yuuni 2013: 'Familia Obscura', Brundyn +, Cape Town *Yuuni 2011: 'Some Dance to Remember Some Dance to Forget', Blank Projects, Cape Town *Yuuni 2009: 'Graceland', Gallery AOP, [[Johannesburg]] *Yuuni 2008: ' Sub Rosa', João Ferreira Gallery, Cape Town *Yuuni 2007: 'Perfectly Still', Absa Gallery, Johannesburg *Yuuni 2006: 'Blues and Greys', Art on Paper Gallery, Johannesburg *Yuuni 2005: 'Fool's Gold', Bell-Roberts Contemporary, Cape Town *Yuuni 2005: 'Hoogwater/High Tide', KKNK, [[Oudtshoorn]] *Yuuni 2003: 'Blank', AVA Gallery, Cape Town *Yuuni 2001: 'From a Netherworld', Bell-Roberts Gallery, Cape Town *Yuuni 2000: 'Northern Ladies', Art Konsult, [[New Delhi]], India *Yuuni 1998: 'An Imitator', AVA Metropolitan Gallery, Cape Town ===Bɛ zaɣi bɔbigu exhibition nima=== *Yuuni 2011: 'Alptraum', [[Deutscher Künstlerbund|Deutscher Kuenstlerbund]], [[Berlin]], Germany *Yuuni 2010: 'Twenty', contemporary public sculpture, Nirox, Johannesburg *Yuuni 2008: 'Print '08: Myth, Memory and Archive', Bell-Roberts Gallery, Cape Town *Yuuni 2007: 'Arcadia', AVA Gallery, Cape Town *Yuuni 2007: 'Turbulence', [[Hangar-7]], Salzburg, [[Austria]] *Yuuni 2007: Spier Contemporary, [[Stellenbosch]] *Yuuni 2006: '20 Artists 06'. Contemporary printing, Bell-Roberts Gallery, Cape Town *Yuuni 2005: 'Sweet Nothings', new photographic work, Bell-Roberts Gallery, Cape Town *Yuuni 2004: '40 Years', University of Stellenbosch, Sasol Art Museum *Yuuni 2004: '2nd Spier Outdoor Sculpture Biennial', Stellenbosch *Yuuni 2003: 'Picnic', Bell-Roberts Gallery, Cape Town *Yuuni 2003: [[Brett Kebble]] Art Awards *Yuuni 2003: 'ABSA L'Atelier', Johannesburg *Yuuni 2003: 'YDESIRE', [[Castle of Good Hope]], Cape Town *Yuuni 2002: 'Autogeographie', Millennium Gallery, Johannesburg *Yuuni 2002: 'Spier Outdoor Sculpture Biennial', Jan Marais Nature Reserve, Stellenbosch *Yuuni 2001: 'Micro/Macro', South African Printmakers at the Xchanges Gallery, [[Victoria, British Columbia|Victoria]], British Columbia (Canada) *Yuuni 2001: 'ABSA L'Atelier', Johannesburg. *Yuuni 2001: 'Aarsel/ Waver', [[KKNK]], Oudshoorn ==Kundivihira== {{Reflist}} ==External links== *[http://www.bell-roberts.com/?artist=1 Bell-Roberts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231011024048/http://www.bell-roberts.com/?artist=1 |date=2023-10-11 }} *[https://web.archive.org/web/20250107084327/https://www.warreneditions.com/%3Fpage_id%3D638 Warren Editions] *[https://www.whatiftheworld.com/artist/sanell-aggenbach-contemporary-south-african-painter-printmaker-sculptor/?gallery= whatiftheworld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240514085749/https://www.whatiftheworld.com/artist/sanell-aggenbach-contemporary-south-african-painter-printmaker-sculptor/?gallery= |date=2024-05-14 }} {{DEFAULTSORT:Aggenbach, Sanell}} [[Category:South African painters]] [[Category:Stellenbosch University alumni]] [[Category:1975 births]] [[Category:Living people]] [[Category:South African printmakers]] [[Category:South African sculptors]] [[Category:20th-century South African women artists]] [[Category:21st-century South African women artists]] {{SouthAfrica-artist-stub}} a9a35vhdp0lch8tqaumil4lusx03c3k Alison Saar 0 30267 147932 146187 2026-10-16T06:34:19Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147932 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Alison Saar''' (bɛ daa dɔɣi o la Silimiin goli February dabaa anu dali yuuni 1956) nyɛla [[Los Angeles, California|Los Angeles]] nuchee ni baŋda. O nuchee ni baŋsim tuma nyɛla din jɛndi [[African diaspora]]<nowiki/>mini gbansabila ban nyɛ paɣaba.<ref name=":13">{{cite journal |last1=Dallow |first1=Jessica |date=2004 |title=Reclaiming Histories: Betye and Alison Saar, Feminism, and the Representation of Black Womanhood |url=https://archive.org/details/sim_feminist-studies_spring-2004_30_1/page/n88 |journal=Feminist Studies |volume=30 |issue=1 |pages=74–113 |jstor=3178559}}</ref> == Piligu biɛhigu mini shikuru baŋsim == [[File:Portrait of Betye Saar. Site Installations, 1989. A Cultural Presentation of the United States of America. - DPLA - 222f r.jpg|thumb|[[Betye Saar]], Alison's mother.]] Saar nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so [[Los Angeles, California]] ka o lammba nyɛ [[African American|African-American]] nuchee ni baŋda [[Betye Saar]] mini Richard Saar.<ref name="artworks">Clark, Erin. "Alison Saar." ''Artworks'' Winter (2008): 33-40. Print.</ref> == Pina == <ref name="artnet.com">{{cite web|title=Alison Saar Biography – Alison Saar on artnet|url=http://www.artnet.com/artists/alison-saar/biography|access-date=March 5, 2016|website=www.artnet.com}}</ref>{{Better source needed|date=June 2021}} * 1984: Artist Fellowship, [[National Endowment for the Arts]]; Artist in Residence, [[Studio Museum in Harlem|The Studio Museum in Harlem]], New York City, New York * 1985: Engelhard Award, [[Institute of Contemporary Art, Boston|Institute of Contemporary Art]], Boston, MA; Artist in Residence, Roswell Museum of Art, Roswell, N.M; Artist, Fellowship, National Endowment for the Arts * 1986: Artist in Residence, November, Washington Project for the Arts * 1988: Artist Fellowship, National Endowment for the Arts * 1989: [[Guggenheim Fellowship]] din daa yina [[John Simon Guggenheim Memorial Foundation]]<ref name="lalouver">{{cite web|url=http://www.lalouver.com/html/gallery-history-images/artist-biographies/alison-saar-biography.pdf |title=Alison Saar {{!}} Biography |website=L.A. Louver|access-date=October 25, 2020}}</ref> * 1998: Joan Mitchell Foundation Award, New Orleans, LA<ref name=":0">{{Cite web|title=Alison Saar {{!}} Selected works by exhibition|url=http://www.lalouver.com/artist.cfm?tArtist_id=263|access-date=2018-03-03|website=L.A. Louver}}</ref> * 1998: [[Augustus Saint-Gaudens|Augustus St. Gaudens]] Memorial Foundation, Cornish, NH<ref name=":0" /> * 1999: Distinguished Alumnus of the Year, [[Otis College of Art and Design]], Los Angeles, CA * 2000: Flintridge Foundation Awards for Visual Arts, Pasadena, CA<ref name=":0" /> * 2003: Distinguished Alumna Award, [[Scripps College]], Claremont, CA; Artist in residence, [[Hopkins Center for the Arts|Hopkins Center]], [[Dartmouth College]], Hanover, New Hampshire * 2004: Received the COLA Grant, Los Angeles, CA * 2005: Excellence in Design Award by the [[New York City Art Commission]], New York City, New York * 2012: Fellow of [[United States Artists]].<ref>{{cite web|url=http://www.unitedstatesartists.org|title=United States Artists|access-date=March 6, 2016}}</ref> * 2013: [[Joan Mitchell Foundation]], New York * City of Los Angeles (C.O.L.A.) Artist Fellowship<ref name="lalouver"/> == Collections == [[File:Houston May 2022 26 (Museum of Fine Arts, Houston).jpg|thumb|[[Museum of Fine Arts, Houston|Museum of Fine Arts, Houston TX]]]] * [[Museum of Modern Art]], New York<ref>{{Cite web|title=Alison Saar|url=https://www.moma.org/artists/7067|access-date=2021-06-18|website=The Museum of Modern Art|language=en}}</ref> * [[Indianapolis Museum of Art]], Indianapolis, IN<ref>{{Cite web |title=Nappy Head Blues |url=https://collections.discovernewfields.org/art/artwork/5254 |access-date=2024-02-27 |website=The Indianapolis Museum of Art Collection |language=en}}</ref> * [[Museum of Fine Arts, Houston]], TX<ref>{{Cite web |title=Works {{!}} Alison Saar {{!}} People {{!}} The MFAH Collections |url=https://emuseum.mfah.org/people/10564/alison-saar/objects |access-date=2024-02-27 |website=emuseum.mfah.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227204853/https://emuseum.mfah.org/people/10564/alison-saar/objects |archive-date=2024-02-27 |url-status=dead}}</ref> * [[Brooklyn Museum]], Brooklyn, NY<ref>{{Cite web |title=Brooklyn Museum |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/exhibitions/1183 |access-date=2024-02-27 |website=www.brooklynmuseum.org }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Publications == * Shepherd, Elizabeth. ''Secrets, Dialogues,'' ''Revelations: The Art of Betye and Alison Saar''. Los Angeles, CA: Wight Art Gallery, University of California, 1990. * Wilson, Judith. "Down to the Crossroads: The Art of Alison Saar." In ''Callaloo'' 14 no 1 (Winter 1991): 107–123. * Krane, Susan. ''Art at the Edge, Alison Saar: Fertile Ground'', Atlanta, GA: High Museum of Art, 1993. * Nooter Roberts, Mary, and Alison Saar. ''Body Politics:The Female Image in Luba Art and the Sculpture of Alison Saar''. UCLA Fowler Museum of Cultural History, 2000. * McGee, Julie L. "Field, Boll, and Monument: Toward an Iconography of Cotton in African American Art." In ''International Review of African American Art'' 19 no. 1 (2003): 37–48. * Lewis, Samella S. African American Art and Artists, revised and expanded 3rd ed., Berkeley: University of California Press, 2003. * Farrington, Lisa E. "Reinventing Herself: The Black Female Nude." In ''Woman's Art Journal'' 24 no. 2 (Autumn 2003–Winter 2004): 15–23. * Dallow, Jessica. "Reclaiming Histories: Betye and Alison Saar, Feminism, and the Representation of Black Womanhood." ''Feminist Studies'' 30 no. 1 (2004): 75–113. * Dallow, Jessica. ''Family Legacies: The Art of Betye, Lezley, and Alison Saar''. Chapel Hill: Ackland Art Museum, the University of North Carolina at Chapel Hill in association with University of Washington Press, 2005. * Jones, Leisha. "Women and Abjection: Margins of Difference, Bodies of Art." ''Visual Culture & Gender'' 2 (2007): 62–71. * Linton, Meg. ''Alison Saar: STILL ...''. Los Angeles, CA: Otis College of Art and Design, Ben Maltz Gallery, 2012. * Dallow, Jessica. "Departures and Returns: Figuring the Mother's Body in the Art of Betye and Alison Saar." ''Reconciling Art and Mothering, edited by Rachel Epp Buller''. Ashgate Publishing Company, 2012. ==Lihimi m-pahi== * ''[[York: Terra Incognita]]'' (2010), [[Lewis & Clark College]], Portland, Oregon == Kundivihira == {{Reflist}} == External links == * [https://web.archive.org/web/20060721022006/http://www.lalouver.com/html/saar_bio.html L.A. Louver Gallery] * [https://web.archive.org/web/20060619134634/http://www.nyfa.org/level4.asp?id=111&fid=1&sid=51&tid=167 New York Foundation for the Arts: Interview with Alison Saar] * [http://vimeo.com/8227597 2009 Half-Hour TV Interview on The Creative Community] * [http://www.kcrw.com/etc/programs/at/at120828the_painful_beauty_o KCRW Art Talk with Edward Goldman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140402161527/http://www.kcrw.com/etc/programs/at/at120828the_painful_beauty_o |date=2014-04-02 }}, "The Painful Beauty of Alison Saar's Stories," 2012 * [http://www.phylliskindgallery.com/artists/as/index.html Artists - Alison Saar] at Phyllis Kind Gallery (NYC) web site {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Saar, Alison}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Pubu:Ninsala]] [[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]] [[Pubu:Paɣa]] [[Category:20th-century American sculptors]] [[Category:African-American contemporary artists]] [[Category:American contemporary artists]] [[Category:American women installation artists]] [[Category:American women printmakers]] [[Category:Sculptors from California]] [[Category:American installation artists]] [[Category:Otis College of Art and Design alumni]] [[Category:Scripps College alumni]] [[Category:21st-century American women sculptors]] [[Category:21st-century American sculptors]] [[Category:African-American sculptors]] [[Category:African-American printmakers]] [[Category:African-American women sculptors]] [[Category:American women sculptors]] cyphaoknp1chvmsflt50nqvwvg04dwg Mia Mottley 0 30573 147910 147427 2026-10-15T21:34:09Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147910 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[The Honourable]] | name = Mia Mottley | honorific-suffix = [[Senior Counsel|SC]] [[Member of Parliament|MP]] | image = Mia Mottley (2021) (cropped) (2).jpg | caption = Mottley in 2021 | office = 8th [[Prime Minister of Barbados]] | monarch = [[Elizabeth II]] (until 2021) | governor-general = Sandra Mason (until 2021) | president = [[Sandra Mason]] (since 2021) | deputy = [[Santia Bradshaw]] (since 2022) | term_start = 25 May 2018 | term_end = | predecessor = [[Freundel Stuart]] | successor = | residence = [[Ilaro Court]] (2018–present) | office1 = 7th [[List of deputy prime ministers of Barbados|Deputy Prime Minister of Barbados]] | primeminister1 = [[Owen Arthur]] | term_start1 = 26 May 2003 | term_end1 = 15 January 2008 | predecessor1 = [[Billie Miller]] | successor1 = [[Freundel Stuart]] | office2 = [[Leader of the Opposition (Barbados)|Leader of the Opposition]] | primeminister2 = [[Freundel Stuart]] | term_start2 = 26 February 2013 | term_end2 = 25 May 2018 | predecessor2 = [[Owen Arthur]] | successor2 = [[Joseph Atherley]]<ref name="atherby">{{cite news |title=Bishop Atherley now Leader of the Opposition |work=[[Barbados Advocate]] |url=https://www.barbadosadvocate.com/news/bishop-atherley-now-leader-opposition |access-date=9 October 2018 |via=barbadosadvocate.com |date=2 June 2018 |language=en |archive-date=25 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825165620/https://www.barbadosadvocate.com/news/bishop-atherley-now-leader-opposition |url-status=dead }}</ref> | primeminister3 = [[David Thompson (Barbadian politician)|David Thompson]] | term_start3 = 7 February 2008 | term_end3 = 18 October 2010 | predecessor3 = [[David Thompson (Barbadian politician)|David Thompson]] | successor3 = [[Owen Arthur]] | office4 = [[Parliament of Barbados|Member of Parliament]]<br />for [[Saint Michael, Barbados|Saint Michael]] North East | term_start4 = 6 September 1994 | term_end4 = | predecessor4 = Leroy Brathwaite | successor4 = | majority4 = 3,243 (62.1%) | office5 = Chairwoman of the [[Caribbean Community]] | successor5 = | predecessor5= [[Dickon Mitchell]] | term_start5 = 1 January 2025 | term_end5 = | birth_date = {{birth date and age|1965|10|1|df=y}} | birth_place = [[Barbados]] | death_date = | death_place = | party = [[Barbados Labour Party]] | education = Merrivale Preparatory School; [[United Nations International School]]; [[Queen's College (Barbados)]] | alma_mater = [[London School of Economics]] ([[LLB]]) | relations = [[Eva Mottley]] (cousin) | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Mia Mottley speaks on cooperation between Barbados and the United States.ogg|title=Mia Mottley's voice|type=speech|description=Mia Mottley speaks on [[Barbados–United States relations|cooperation]] between Barbados and the [[United States]]<br />Recorded October 13, 2021}} }} '''Mia Amor Mottley''', {{post-nominals|list=[[Senior Counsel|SC]] [[Barbados House of Assembly|MP]]}}<ref>{{Cite web|title=The Honourable Mia Amor Mottley, SC, MP|url=https://pmo.gov.bb/2018/10/24/about-the-prime-minister/|access-date=28 November 2022|website=pmo.gov.bb|date=24 October 2018 }}</ref> ( bɛ dɔɣi o la silimiingoli October dahinyini dali, yuuni 1965) ka o nyɛ ŋun nyɛ Barbadian siyaasa niri n-ti pahi attorney ŋun daa nyɛ [[prime minister of Barbados]] bin din gbaagi yuuni 2018 ni o ni daa nyɛ kpɛmi nti [[Barbados Labour Party]] (BLP) paati la binshɛɣu din gbaagi yuuni 2008. Mottley n nyɛ tuuli paɣa ŋun na min gbubi lala kpamli nim ŋɔ. is the first woman to hold either position. Ŋuni n lahi nyɛ Barbados tuuli prime minister n ti [[Republicanism in Barbados|its republican system]]. ollowing [[Constitution of Barbados|constitutional changes]] she introduced that abolished the country's [[constitutional monarchy]]. She is viewed as a leading candidate to succeed [[António Guterres]] as the next [[Secretary-General of the United Nations]].<ref>{{Cite web |last=Fillion |first=Stephanie |date=2023-09-29 |title=Analysis: Who could lead the United Nations next? This Caribbean climate leader makes diplomats 'jump' with excitement |url=https://www.cnn.com/2023/09/29/americas/united-nations-secretary-general-mia-mottley-intl-latam/index.html |access-date=2024-09-22 |website=CNN |language=en}}</ref> == Early life, family and education == == Political career == {{BLP improvereferences|date=April 2024}} === Prime minister === [[File:Bilateral meeting on the fringes of the UN General Assembly with Canadian Prime Minister Justin Trudeau. (43983927245).jpg|thumb|right|Mottley with Canadian Prime Minister [[Justin Trudeau]], 24 September 2018]] == O kpaŋmaŋ pina nim mini nintiɣibɔ == Mottley is a recipient of the following honours: * {{flag|Kenya}}: **[[File:Order_of_the_Golden_Heart_of_Kenya.svg|60x60px]] [[Order of the Golden Heart (Kenya)|Elder of the Order of the Golden Heart]] of [[Kenya]] (2019) * {{flag|Guyana}}: **[[File:Order_of_Roraima_(Guyana)_ribbon.svg|60x60px]] [[Order of Roraima of Guyana|Order of Roraima]] of [[Guyana]] (2020)<ref>{{YouTube| id= 4QiDw5_eYQM |title=VIDEO: 'Order of Roraima' bestowed on Barbados' PM Mottley}}, [https://www.dpi.gov.gy/ Department of Public Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210321060257/https://dpi.gov.gy/ |date=21 March 2021 }}, Guyana, 4 February 2020.</ref><ref>{{cite web| url= https://demerarawaves.com/2020/02/22/national-awards-announced/ |title= National Awards announced| first= Denis |last= Chabrol| date= 22 February 2020| publisher= Demerara Waves Media Inc.| website= demerarawaves.com| access-date= }}</ref> * {{flag|Venezuela}}: **[[File:VEN_Order_of_the_Liberator_-_Grand_Cordon_BAR.png|60px]] Grand Cordon of the [[Order of the Liberator]] (2023)<ref>{{cite news|newspaper=Barbados Today|url=https://barbadostoday.bb/2023/07/11/barbados-signs-agreements-with-venezuela/amp|title=Barbados signs agreements with Venezuela|date=11 July 2023}}</ref> * {{flag|Suriname}}: **[[Image:Order of the Palm (Suriname) - ribbon bar.png|60x60px]] Grand Cordon of the [[Honorary Order of the Palm|Ere-Orde van de Palm]] (2025) '''Others''' *O nyɛvuli puuni kpaŋmaŋ pina ([[Champions of the Earth]]) yuuni 2021.<ref>{{cite web |last1=Programme |first1=UN Environment |title=2021 Champions of the Earth |url=https://www.unep.org/championsofearth/laureates/2021 |website=Champions of the Earth |language=en |date=3 December 2021}}</ref> Silimiingoli December ni, yuuni 2020, Mottley nyɛla ''[[Caribbean National Weekly]] mini'' [[Oliver Mair]] ni daa zaŋ kpaŋmaŋ pini din yuli nyɛ 'person of the year ' n ti o<ref>{{cite news| url= https://www.caribbeannationalweekly.com/caribbean-breaking-news-featured/oliver-mair-mia-mottley-cnw-2020-person-of-the-year/ |title= Oliver Mair and Mia Mottley are CNW's 2020 Persons of the Year| date= 31 December 2020| work= Caribbean National Weekly| via= | publisher= | access-date= 29 October 2021}}</ref> In May 2022, Mottley was featured on the cover of [[Time (magazine)|''TIME'']] magazine, the first Barbadian to do so, and was named one of "The 100 Most Influential People of 2022",<ref>{{cite magazine|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2022/|title=TIME 100 Most Influential People 2022|magazine=TIME|date=23 May 2022|access-date=9 December 2022|archive-date=29 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529152158/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2022/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.essence.com/news/mia-mottley-makes-time-100-most-influential-people-list/|title=Barbados Prime Minister Mia Mottley Makes Time 100 Most Influential List|magazine=[[Essence (magazine)|Essence]]|first=Melissa|last=Noel|date=24 May 2022|access-date=9 December 2022}}</ref> in recognition of her outspoken advocacy for addressing climate change.<ref>{{Cite magazine |title=Mia Mottley |series=The 100 Most Influential People of 2022 |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2022/6177695/mia-mottley/ |first=Ngozi |last=Okonjo-Iweala |author-link=Ngozi Okonjo-Iweala |date=23 May 2022 |access-date=2022-06-21 |magazine=TIME |language=en |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620093522/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2022/6177695/mia-mottley/ |url-status=dead }}</ref> In November 2022, the [[United Nations Foundation]] announced Mottley as the recipient of one of its annual [[Global Leadership Awards]], honouring her as "Champion for Global Change" and citing "her exemplary leadership in fighting for a just, equitable, and sustainable world".<ref>{{cite web|url=https://unfoundation.org/media/un-foundation-honors-global-changemakers-at-we-the-peoples-awards-ceremony/|title=UN Foundation Honors Global Changemakers at 'We The Peoples' Awards Ceremony – The Hon. Mia Mottley, Prime Minister of Barbados and Forest Whitaker, Founder & Ceo of the Whitaker Peace and Development Initiative among 2022 awardees|publisher=United Nations Foundation|location=New York|date=3 November 2022|access-date=9 December 2022}}</ref> In December 2022, Mottley was named on the [[BBC]]'s ''[[100 Women (BBC)|100 Women]]'' list as one of the world's inspiring and influential women of the year,<ref>{{Cite web |title=BBC 100 Women 2022: Who is on the list this year? - BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-75af095e-21f7-41b0-9c5f-a96a5e0615c1 |date=6 December 2022 |access-date=9 December 2022|website=[[BBC]]}}</ref> and by the ''[[Financial Times]]'' on "The FT's 25 most influential women of 2022".<ref name="Financial Times 25">{{cite news|last=Lovegrove|first=Sharmaine|date=1 December 2022|title=The FT's 25 most influential women of 2022|newspaper=The Financial Times|url=https://www.ft.com/content/8428d275-a9ba-46e7-9c39-78b847c5cef7}}</ref><ref>{{cite news|url=https://barbadostoday.bb/2022/12/03/pm-mottley-among-financial-times-25-most-influential-women-of-2022/|title=PM Mottley among Financial Times' 25 most influential women of 2022|newspaper=Barbados Today|first=Desmond|last=Brown|date=3 December 2022|access-date=9 December 2022}}</ref> In 2023, she was included in the [[Forbes list of the World's 100 Most Powerful Women|''Forbes'' list of the "World's 100 Most Powerful Women"]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |date=5 December 2023 |access-date= |website=[[Forbes]] |language=en |archive-date=18 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118132340/https://www.forbes.com/lists/power-women/ |url-status=dead}}</ref> ==Notes== {{notelist}} == Kundivihira == {{Reflist}} == Further reading == * {{cite news |date=25 May 2018 |title=10 things to know about Mia Mottley |url=https://www.loopnewsbarbados.com/content/10-things-know-about-mia-mottley |url-status=dead |publisher=Trend Media |publication-date=25 May 2018 |website=Loop News Barbados |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128053437/http://www.loopnewsbarbados.com/content/10-things-know-about-mia-mottley |archive-date=28 November 2020 |access-date=31 March 2021 |url-access= |quote= }} * {{cite news|url=https://newsday.co.tt/2021/07/09/mia-mottley-female-leadership-rare-in-caribbean/|title=Mia Mottley: Female leadership rare in Caribbean|first=Rhianna|last=Mc Kenzie|date=9 July 2021|newspaper=[[Trinidad and Tobago Newsday]]}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == External links == {{commons category}} {{wikiquote}} *{{C-SPAN|116230}} *Tony Best, [https://web.archive.org/web/20080127045458/http://www.nationnews.com/life/290826489628257.php "Mia's rich political heritage"], ''[[The Daily Nation (Barbados)|The Nation]]'' (23 January 2008). *[https://web.archive.org/web/20100725222321/http://barbadosparliament.com/opposition_Leader.php Barbados Parliament Opposition Leader], barbadosparliament.com (2008). *[https://www.youtube.com/watch?v=WTY9kARrC_M "PM Mottley Interviewed by CNN's Amanpour Show (April 29/20)"] * [https://www.gettyimages.com/photos/barbados-mia-mottley Mia Mottley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109122009/https://www.gettyimages.com/photos/barbados-mia-mottley |date=2024-11-09 }}, [[Getty Images]] * [https://www.nelsonmandela.org/content/page/profile-the-honourable-mia-mottley "Profile: The Honourable Mia Mottley"], [[Nelson Mandela Foundation]]. * [https://www.youtube.com/watch?v=5J0egwAfO0w "Mia Mottley, Prime Minister of Barbados at the Opening of the #COP27 World Leaders Summit"], 7 November 2022. {{s-start}} {{s-par|bb}} {{s-bef|before=Leroy Brathwaite}} {{s-ttl|title=Member of Parliament<br />for Saint Michael North East|years=1994–present}} {{s-inc}} |- {{s-off}} {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=Minister of Education, Youth Affairs and Culture|years=1994–1996}} {{s-aft|after=Ronald DaCosta Jones}} |- {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=Attorney General of Barbados|years=2001–2003}} {{s-aft|rows=2|after=Dale Marshall}} |- {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=Minister of Home Affairs|years=2001–2003}} |- {{s-bef|before=[[Billie Miller]]}} {{s-ttl|title=[[Deputy Prime Minister of Barbados]]|years=2003–2008}} {{s-aft|after=[[Freundel Stuart]]}} |- {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=Minister of Economic Affairs and Development|years=2006–2008}} {{s-aft|after=Tyrone E. Barker}} |- {{s-bef|before=[[Freundel Stuart]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Barbados]]|years=2018–present}} {{s-inc|rows=2}} |- {{s-bef|before=[[Christopher Sinckler]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of Finance of Barbados]]|years=2018–present}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title = Shadow Minister of Culture and Community Development|years=1991–1994}} {{s-aft|after= Cynthia Forde}} |- {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=General Secretary of the [[Barbados Labour Party]]|years=1996–2001}} {{s-aft|after=[[Joseph J. S. Atherley]]}} |- {{s-bef|before=[[Owen Seymour Arthur]]|rows=2}} {{s-ttl|title=Leader of the Barbados Labour Party|years=2008–2010}} {{s-aft|after=[[Owen Seymour Arthur]]}} |- {{s-ttl|title=Leader of the Barbados Labour Party|years=2013–present}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Barbados Labour Party}} {{BarbadosPMs}} {{Commonwealth heads of government}} {{Current heads of government}} {{Deputy prime ministers of Barbados|state=collapsed}} {{Leaders of the Opposition Barbados|state=collapsed}} {{Attorney-General of Barbados}} {{100 Women by BBC in 2022}} {{Portal bar|Biography|Politics|Caribbean}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mottley, Mia Amor}} [[Category:1965 births]] [[Category:Living people]] [[Category:20th-century Barbadian politicians]] [[Category:20th-century Barbadian women politicians]] [[Category:21st-century Barbadian politicians]] [[Category:21st-century Barbadian women politicians]] [[Category:Alumni of the London School of Economics]] [[Category:Alumni of the University of London]] [[Category:Attorneys-general of Barbados]] [[Category:Barbadian people of Grenadian descent]] [[Category:Barbadian Queen's Counsel]] [[Category:Barbadian republicans]] [[Category:Culture ministers of Barbados]] [[Category:Deputy prime ministers of Barbados]] [[Category:Economy ministers of Barbados]] [[Category:Education ministers of Barbados]] [[Category:Elders of the Order of the Golden Heart of Kenya]] [[Category:Female finance ministers]] [[Category:Female interior ministers]] [[Category:Female justice ministers]] [[Category:Finance ministers of Barbados]] [[Category:Interior ministers of Barbados]] [[Category:Justice ministers of Barbados]] [[Category:Leaders of the Barbados Labour Party]] [[Category:Members of the House of Assembly of Barbados]] [[Category:Members of the Inter-American Dialogue]] [[Category:Prime ministers of Barbados]] [[Category:Queen's College (Barbados) alumni]] [[Category:Women government ministers of Barbados]] [[Category:21st-century women prime ministers]] [[Category:First women attorneys general]] [[Category:Women prime ministers in North America]] dr78896yxtmjw4hr1e5g5npw5uppg33 Zar Amir Ebrahimi 0 30736 147928 141043 2026-10-16T04:42:02Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147928 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Short description|Iranian-French actress (born 1981)}} {{Use dmy dates|date=November 2022}} '''Zahra Amir Ebrahimi''' (bɛ dɔɣi o la 9 July 1981), ka bɛ booni o '''Zar Amir Ebrahimi''' ({{lang|fa|زر امیرابراهیمی}}, {{Audio|Zar-amir-ebrahimi-by-narges-kalhor-2024.ogg|pronunciation}}), ka o nyɛv Iran mini French{{efn|Amir Ebrahimi became a French citizen in 2017.<ref name="abcnews">{{Cite web |last=Coyle |first=Jake |date=25 October 2022 |title=An exiled actress stars in a piercing portrait of Iran |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory/exiled-actress-stars-piercing-portrait-iran-92089151 |website=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}</ref>}} kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa, produsa mini dareta.<ref name=":1">{{Cite web |title=BBC 100 Women 2022: Who is on the list this year? |url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-75af095e-21f7-41b0-9c5f-a96a5e0615c1 |date=6 December 2022 |website=[[BBC News]] |access-date=7 December 2022 |archive-date=7 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207131215/https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-75af095e-21f7-41b0-9c5f-a96a5e0615c1 |url-status=live }}</ref> ==Piligu biɛhigu== Zahra Amir Ebrahimi nyɛla bɛ nib daa dɔɣi so Anashaara goli July 9, 1981, tiŋa yuli booni Tehran, Iran.<ref>{{Cite web |date=4 November 2022 |title=Actrice Zar Amir Ebrahimi: 'Deze wanhopige Iraanse dictatuur nadert zijn laatste dagen' |trans-title=Actress Zar Amir Ebrahimi: 'This desperate Iranian dictatorship is approaching its last days' |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2022/11/04/actrice-zar-amir-ebrahimi-deze-wanhopige-iraanse-dictatuur-nadert-zijn-laatste-dagen-a4147151 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105152503/https://www.nrc.nl/nieuws/2022/11/04/actrice-zar-amir-ebrahimi-deze-wanhopige-iraanse-dictatuur-nadert-zijn-laatste-dagen-a4147151 |archive-date=5 November 2022 |website=NCR |language=Dutch}}</ref><ref name="talenta">{{Cite web |title=Zar Amir Ebrahimi |url=https://www.e-talenta.eu/members/profile/zar-amirebrahimi |access-date=30 November 2022 |website=e-Talenta |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202124032/https://www.e-talenta.eu/members/profile/zar-amirebrahimi |url-status=live }}</ref> lO chaŋla shikuru [[Islamic Azad University|Azad University]] ka yina ti pili tuma ni filim ŋmahi kpɛriti kpɛribu.<ref name="talenta" /> Bali shɛŋa o ni wumda ka tɔɣisiri n-nyɛ Persian, English ni French, ka lahi mi Larigu ni German mini Italian gba biɛla.<ref name="talenta" /> ==Filimnima== ===Film=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" | Director ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|Ref(s)|reference(s)}} |- ! scope=row|2000 |''Khat'' | |Zar Amir Ebrahimi |Short film |<ref name="talenta"/> |- ! scope=row|2001 |''Waiting'' | |[[Mohammad Nourizad]] | |<ref>{{Cite web |last=Sadra |title=زهرا امیر ابراهیمی در کدام فیلم بازی کرده |url=https://hubgram.ir/post/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85.p5814 |access-date=2022-05-29 |website=هاب گرام |language=fa-IR |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123601/https://hubgram.ir/post/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85.p5814 |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row|2006 |''Journey to Hidalou'' |Zahra Heydari |Mojtaba Raie | |<ref>{{Cite web |title=سفر به هیدالو |url=https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4892/5016/44031/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%88 |access-date=2022-05-29 |website=hawzah.net |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123600/https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4892/5016/44031/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%88 |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row|2008 |''[[Shirin (film)|Shirin]]'' |Woman in audience |[[Abbas Kiarostami]] | |<ref>{{Cite web |title=فیلم شیرین (1387){{!}}بازیگران+عکس‌ها{{!}}سلام‌سینما |url=https://www.salamcinama.ir/movie/646/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86 |access-date=2022-05-29 |website=salamcinama.ir |archive-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517212413/https://www.salamcinama.ir/movie/646/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86 |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row rowspan="2" |2015 |''A Souvenir for My Mother'' | |Mohammad Reza Kalani |Short film |<ref>{{Cite web |title=بیوگرافی زهرا امیر ابراهیمی + حواشی و تصاویر دیده نشده-راهبرد معاصر |url=https://rahbordemoaser.ir/fa/news/30850/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D9%86%D8%B4%D8%AF%D9%87 |access-date=2022-05-29 |website=rahbordemoaser.ir |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123601/https://rahbordemoaser.ir/fa/news/30850/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D9%86%D8%B4%D8%AF%D9%87 |url-status=live }}</ref> |- |''Jila'' | |Karim Lakzadeh |Short film |<ref>{{Cite web |date=2019-12-16 |title=بیوگرافی زهرا امیرابراهیمی؛ عکس های زهرا امیرابراهیمی بازیگر زن و ماجرای فیلم لو رفته |url=https://www.topnaz.com/zahra-amirebrahimi/ |access-date=2022-05-29 |website=مجله تاپ‌ناز‌ |language=fa-IR |archive-date=5 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705011735/https://www.topnaz.com/zahra-amirebrahimi/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row|2016 |''Bride Price vs.'' ''Democracy'' |Vida Irandoost |Reza Rahimi | |<ref>{{Cite web |title=Bride Price vs Democracy / Brudpenning och demokrati - A film by Reza Rahimi |url=https://billetto.se/e/bride-price-vs-democracy-brudpenning-och-demokrati-a-film-by-reza-rahimi-biljetter-299075 |access-date=2022-05-29 |website=Billetto Sweden |language=sv |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123603/https://billetto.se/e/bride-price-vs-democracy-brudpenning-och-demokrati-a-film-by-reza-rahimi-biljetter-299075 |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row|2017 |''[[Tehran Taboo]]'' |Sara |[[Ali Soozandeh]] |Animated film |<ref>{{Cite web |date=2022-05-24 |title=بیوگرافی زهرا امیر ابراهیمی و همسرش کیست +عکس و آخرین خبر |url=https://shaboneh.com/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1/ |access-date=2022-05-29 |website=شبونه ⭐️ |language=fa-IR |archive-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814122151/https://shaboneh.com/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row rowspan="3" |2019 |''Adopt a Daddy'' |Farzaneh Rezvani |Xavier de Choudens | |<ref name="talenta"/> |- |''Tide'' |Alma |Manon Coubia |Short film |<ref>{{Cite web |title=Marée {{!}} Vienna Shorts Film Festival |url=https://www.viennashorts.com/en/films/tide |access-date=2022-05-29 |website=viennashorts.com |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123601/https://www.viennashorts.com/en/films/tide |url-status=live }}</ref> |- |''Tomorrow We Are Free'' |Nadia |Hossein Pourseifi | |<ref>{{Cite web |last=Matheou |first=Demetrios |title='Tomorrow We Are Free': Tallinn Review |url=https://www.screendaily.com/reviews/tomorrow-we-are-free-tallinn-review/5145085.article |access-date=2022-05-29 |website=[[Screen International|Screen Daily]] |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506200855/https://www.screendaily.com/reviews/tomorrow-we-are-free-tallinn-review/5145085.article |url-status=live }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |2022 |''[[Holy Spider]]'' |Arezoo Rahimi |[[Ali Abbasi (director)|Ali Abbasi]] |Also as associate producer and casting director |<ref>{{Cite web |title=Iranian Ebrahimi Wins Cannes Best Actress Prize For Holy Spider Role |url=https://www.rferl.org/a/iranian-cannes-best-actress-cannes-holy-spider/31873090.html |date=28 May 2022 |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |access-date=29 May 2022 |archive-date=23 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623125012/https://www.rferl.org/a/iranian-cannes-best-actress-cannes-holy-spider/31873090.html |url-status=live }}</ref> |- |''[[White Paradise (2022 film)|White Paradise]]'' |Chehreh |Guillaume Renusson | |<ref>{{Cite web |last=Baronnet |first=Brigitte |title=Festival Angoulême 2022 : Dany Boon et Line Renaud en ouverture et plus de 50 films francophones à découvrir |url=https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18711535.html |website=[[AlloCiné]] |date=6 July 2022 |language=fr |access-date=7 July 2022 |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707233930/https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18711535.html |url-status=live }}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |2023 |''[[Shayda (film)|Shayda]]'' |Shayda |Noora Niasari | |<ref name="shayda">{{Cite web|last=Ritman|first=Alex|date=2022-05-22|title='Holy Spider' Star Zar Amir-Ebrahimi to Lead Noora Niasari's 'Shayda' for Origma 45, Cate Blanchett's Dirty Films (Exclusive)|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/zar-amir-ebrahimi-shayda-vincent-sheehan-cate-blanchett-1235151691/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529004103/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/zar-amir-ebrahimi-shayda-vincent-sheehan-cate-blanchett-1235151691/|archive-date=29 May 2022|access-date=2022-05-29|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- |''Seven Winters in Tehran'' |[[Reyhaneh Jabbari]] (voice) |Steffi Niederzoll |Documentary |<ref>{{Cite web |title=Sieben Winter in Teheran {{!}} Seven Winters in Tehran |url=https://www.berlinale.de/en/2023/programme/202302785.html |access-date=2023-02-15 |website=www.berlinale.de |language=en}}</ref> |- |''My Worst Enemy'' |Herself |Mehran Tamadon |Documentary |<ref>{{Cite web |title=Mon pire ennemi {{!}} My Worst Enemy |url=https://www.berlinale.de/en/2023/programme/202309305.html |access-date=2023-02-15 |website=www.berlinale.de |language=en}}</ref> |- |''[[Tatami (film)|Tatami]]'' |Maryam Ghanbari |[[Guy Nattiv]], Zar Amir Ebrahimi |Also as casting director |<ref>{{Cite web |last=Ritman |first=Alex |date=2023-02-08 |title=Guy Nattiv, Zar Amir Ebrahimi to Become First Israeli, Iranian Duo to Co-Direct Feature With Political Thriller 'Untitled Judo' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/guy-nattiv-zar-amir-ebrahimi-iran-thriller-untitled-judo-1235320387/ |access-date=2023-02-15 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- |''Please Rise'' |The Poet |Sheida Sheikhha |Short film |<ref>{{Cite web |title=Please Rise – EnergaCAMERIMAGE 2023 |url=https://camerimage.pl/en/wydarzenie/please-rise/ |access-date=2023-11-11 |website=camerimage.pl |archive-date=22 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522175040/https://camerimage.pl/en/wydarzenie/please-rise/ |url-status=dead }}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" |2024 |''Silex and the City'' |Monteuse D'étagère (voice) |Jean Paul Guigue, Jul |Animated film |<ref>{{Cite web |title=SILEX AND THE CITY |url=https://www.festival-cannes.com/en/f/silex-and-the-city/ |access-date=2024-09-20 |website=Festival de Cannes |language=en-US}}</ref> |- |''The Vanishing'' |Malika |[[Karim Moussaoui]] | |<ref>{{Cite web |date=2023-10-16 |title=EXCLUSIVE: Karim Moussaoui is shooting The Vanishing |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/451275/ |access-date=2024-04-13 |website=Cineuropa - the best of european cinema |language=en}}</ref> |- |''Two People Exchanging Saliva'' |Angine |Alexandre Singh, Natalie Musteata |Short film |<ref>{{Cite web |title=Taylor Rowley Music Supervises "Two People Exchanging Saliva", Telluride Official Selection |url=https://www.spectracreativeagency.com/news/taylor-rowley-music-supervises-two-people-exchanging-saliva-telluride-official-selection |access-date=2024-09-01 |website=Spectra Creative Agency |language=en-US}}</ref> |- |''Reading Lolita in Tehran'' |Sanaz |[[Eran Riklis]] | |<ref>{{Cite web |last=Ritman |first=Alex |date=2023-05-05 |title=Cannes: Golshifteh Farahani, Zar Amir-Ebrahimi to Lead Eran Riklis' Adaptation of Iranian Novel 'Reading Lolita in Tehran' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/golshiften-farahani-zar-amir-ebrahimi-reading-lolita-in-tehran-1235480099/ |access-date=2023-05-05 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |2025 |''Satisfaction'' |Elena |Alex Burunova |Also as executive producer |<ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2024-01-17 |title=Emma Laird, Fionn Whitehead, Zar Amir, Adwoa Aboah Lead Psychological Drama 'Satisfaction' (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2024/film/global/zar-amir-ebrahimi-emma-laird-fionn-whitehead-adwoa-aboah-satisfaction-1235875361/ |access-date=2024-01-18 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- |{{TBA}} |''Save the Dead'' | |Tamara Stepanyan |Post-production |<ref>{{Cite web |date=2024-06-04 |title=EXCLUSIVE: Camille Cottin and Zar Amir Ebrahimi topline Sauver Les Morts |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/463075/ |access-date=2024-06-05 |website=Cineuropa - the best of european cinema |language=en}}</ref> |- |{{TBA}} |''Pieces of a Foreign Life'' | |[[Gaya Jiji]] |Filming |<ref>{{Cite web |last=Leffler2024-10-22T07:59:00+01:00 |first=Rebecca |title=France tv distribution to kick off sales on 'Pieces Of A Foreign Life' at AFM (exclusive) |url=https://www.screendaily.com/news/france-tv-distribution-to-kick-off-sales-on-pieces-of-a-foreign-life-at-afm-exclusive/5198278.article |access-date=2024-10-22 |website=Screen |language=en}}</ref> |- |{{TBA}} |''Honor of Persia'' | |Zar Amir Ebrahimi |Pre-production |<ref name="Balaga">{{Cite web|last=Bałaga|first=Marta|date=2023-02-04|title='Holy Spider' Star Zar Amir Ebrahimi Preps Directorial Debut, 'Honor of Persia' (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2023/film/global/zar-amir-ebrahimi-directorial-debut-berlin-1235512790/|access-date=2023-02-15|website=Variety|language=en-US}}</ref> |} === Telivisa === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" | Director ! scope="col" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | Network ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|Ref(s)|reference(s)}} |- ! scope=row rowspan="3" |2004 |''Vow'' |Zahra Sharifi |Mehrdad Khoshbakht |TV film |[[IRIB TV1]] |<ref>{{Cite web |date=2004-09-29 |title=فيلم تلويزيوني نذر جمعه اين هفته پخش مي شود |url=https://www.mehrnews.com/news/116304/%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D9%86%D8%B0%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%8A%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%AF |access-date=2022-04-15 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415040509/https://www.mehrnews.com/news/116304/%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D9%86%D8%B0%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%8A%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%AF |url-status=live }}</ref> |- |''Help Me'' | |rowspan="2"|[[Ghasem Jafari]] |TV series |[[IRIB TV2]] |<ref>{{Cite web |title=سریال کمکم کن - بازیگران کمکم کن {{!}} مشخصات |url=https://moshakhasat.ir/series/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D9%85%DA%A9%D9%85-%DA%A9%D9%86 |access-date=2022-05-29 |website=moshakhasat.ir |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123559/https://moshakhasat.ir/series/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D9%85%DA%A9%D9%85-%DA%A9%D9%86 |url-status=live }}</ref> |- |''Like a Stranger'' | |TV series |[[IRIB TV5]] |<ref>{{Cite web |date=2005-02-24 |title="غريبانه"، روشي كه به "تكرار" افتاده است |url=https://www.mehrnews.com/news/158728/%D8%BA%D8%B1%D9%8A%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%8A-%D9%83%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |access-date=2022-05-29 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa |archive-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529004104/https://www.mehrnews.com/news/158728/%D8%BA%D8%B1%D9%8A%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%8A-%D9%83%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row|2006 |''[[Nargess (TV series)|Nargess]]'' |Zohreh Shokat |Sirous Moghaddam |TV series |[[IRIB TV3]] |<ref>{{Cite web |title=سریال نرگس - بازیگران نرگس {{!}} مشخصات |url=https://moshakhasat.ir/series/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3 |access-date=2022-05-29 |website=moshakhasat.ir |archive-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529004104/https://moshakhasat.ir/series/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3 |url-status=live }}</ref> |- ! scope=row|2011 |''Great Persians'' |Herself |Wesley Eremenko-Dodd |TV documentary |[[BBC World Service]] | rowspan="4" |<ref name="talenta"/> |- ! scope=row|2015–2017 | ''Silex and the City'' | Several (voice) |Jul | TV series | [[Arte]] |- ! scope=row|2018–2020 |''50 Shades of Greek'' | Siri Perse / Ishtar (voice) |Jul, Mathieu Signolet, Jean-Paul Guigue |TV series | [[Arte]] |- ! scope="row" |2018 |''Amir Naderi by Amir Naderi'' |Herself |Zar Amir Ebrahimi |TV documentary, also as producer |[[BBC World Service]], [[BBC Persian]] |- |{{TBA}} |''Privileges'' | |Marie Monge, Vladimir de Fontenay |TV series |[[Max (streaming service)|Max]] |<ref>{{Cite web |title=Privilèges: Max's new French series, a blend of power and manipulation |url=https://www.sortiraparis.com/en/what-to-do-in-paris/cinema-series/articles/324112-privileges-a-psychological-thriller-in-the-world-of-parisian-luxury |access-date=2025-02-27 |website=www.sortiraparis.com |language=en}}</ref> |} === Video game === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|Ref(s)|reference(s)}} |- |{{TBA}} |''Lili'' |Lili ([[Lady Macbeth]]) |Upcoming |<ref>{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=2025-01-23 |title=Zar Amir to star in ‘Lili,’ First Video Game Adaptation From The Royal Shakespeare Company |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/holy-spider-actress-zar-amir-ebrahimi-to-play-lady-macbeth-in-shakespeare-video-game-from-rsc-1236114793/ |access-date=2025-01-24 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |} ==Theatre== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% |- ! Year ! Title ! Director ! Stage ! class="unsortable"|{{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- !scope=row|2000 | ''Water'' | Reza Keshavarz | [[Fajr International Theater Festival|Fajr Theatre Festival]] |<ref name="agencesartistiques">{{Cite web|title=Zar Amir Ebrahimi - Fiche Artiste - Artiste interprète|url=https://www.agencesartistiques.com/Fiche-Artiste/674063-zar-amir-ebrahimi.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202124055/https://www.agencesartistiques.com/Fiche-Artiste/674063-zar-amir-ebrahimi.html|archive-date=2 February 2023|access-date=10 December 2022|website=AgencesArtistiques.com|language=French}}</ref> |- !scope=row|2001 | ''Sleepy Noon'' | [[Ayat Najafi]] | Niavaran Cultural Center of Téhéran |<ref name="talenta"/><ref name="agencesartistiques"/> |- ! scope=row rowspan="2"|2003 | ''Gathering in Hell'' | [[Rahman Seifi Azad]] | Fajr Theatre Festival |<ref name="talenta"/><ref name="agencesartistiques"/> |- | ''There Is No One Who Can Remember All the Stories'' | Reza Hadad | Bazi Theatre Company / Fajr Theatre Festival / Lakoon Theatre Festival - Hamburg |<ref name="talenta"/><ref name="agencesartistiques"/> |- ! scope=row|2009 | ''Silent Taheregan's Dream'' | Mohamad Rezaierad | Université Paris 8 |<ref name="talenta"/><ref name="agencesartistiques"/> |- ! scope=row|2010 | ''Voices of Women / Voices of Blood'' | Tinouche Nazmjou | Théâtre Pentu et Parole Avalancheuse / Théâtre de l'Épée de Bois / Festival de l'arpenteur - Grenoble |<ref name="talenta"/><ref name="agencesartistiques"/> |- ! scope=row|2012 | ''The Land of Fear and Hope'' | Ebrahim Makki | Salle Ayad Paris |<ref name="talenta"/><ref name="agencesartistiques"/> |- ! scope=row|2014–2015 | ''Little Red Boy'' | Hamid Djavdan | La Compagnie des Mirages |<ref name="talenta"/><ref name="agencesartistiques"/> |} ==Pina minu piibu == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+Name of the award ceremony, year presented, category, nominee of the award, and the result of the nomination |- ! scope="col" | Award ! scope="col" | Year ! scope="col" | Category ! scope="col" | Nominated work ! scope="col" | Result ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|References}} |- ! scope="row" |Amsterdam International Film Festival |2018 |Best Lead Actress in a Foreign Language Film |''Bride Price vs. Democracy'' |{{Nom}} |<ref>{{Cite web |date=2018-01-05 |title=Best Lead Actress in a Foreign Language Film {{!}} Amsterdam IFF 2018 |url=https://www.filmfestinternational.com/best-lead-actress-in-a-foreign-language-film-amsterdam-iff-2018/ |access-date=2022-12-02 |website=Film Fest International |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002041045/https://www.filmfestinternational.com/best-lead-actress-in-a-foreign-language-film-amsterdam-iff-2018/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" |[[AACTA Awards|Australian Academy of Cinema and Television Arts Awards]] |[[13th AACTA Awards|2023]] |[[AACTA Award for Best Actress in a Leading Role|Best Actress in a Leading Role]] |''[[Shayda (film)|Shayda]]'' |{{nom}} |<ref>{{Cite news |last=Cain |first=Sian |date=2023-12-08 |title=Aacta awards 2024: The Newsreader, Deadloch and Colin from Accounts lead TV nominations |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/culture/2023/dec/09/aacta-awards-2024-nominations-the-newsreader-deadloch-and-colin-from-accounts-lead-tv |access-date=2023-12-09 |issn=0261-3077}}</ref> |- ! scope="row" |[[Bodil Awards]] |2023 |[[Bodil Award for Best Actress in a Leading Role|Best Actress]] |''[[Holy Spider]]'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=Bodilprisen 2023: Her er de nominerede – Bodilprisen |url=https://www.bodilprisen.dk/2023/01/20/bodilprisen-2023-her-er-de-nominerede/ |access-date=2023-03-02 |language=da-DK |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627220600/https://www.bodilprisen.dk/2023/01/20/bodilprisen-2023-her-er-de-nominerede/ |archive-date=27 June 2023 |url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |[[Brussels International Film Festival (2018–present)|Brussels International Film Festival]] |2024 |Special Mention – International Competition |''[[Tatami (film)|Tatami]]'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2024-07-04 |title=Jim's Story scoops Grand Prize in the 7th BRIFF's International Competition |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/464313/ |access-date=2024-07-06 |website=Cineuropa - the best of european cinema |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |[[Cannes Film Festival]] |[[2022 Cannes Film Festival|2022]] |[[Cannes Film Festival Award for Best Actress|Best Actress]] |''Holy Spider'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |last=Tartaglione |first=Nancy |date=2022-05-28 |title=Cannes Film Festival: Ruben Ostlund Wins Second Palme D'Or With 'Triangle Of Sadness' – Full List |url=https://deadline.com/2022/05/cannes-film-festival-2022-winners-full-list-1235035036/ |access-date=2022-05-28 |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528183125/https://deadline.com/2022/05/cannes-film-festival-2022-winners-full-list-1235035036/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" |[[European Film Awards]] |[[35th European Film Awards|2022]] |[[European Film Award for Best Actress|Best Actress]] |''Holy Spider'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=The nominees of the European Film Awards |url=https://www.europeanfilmacademy.org/press/the-nominees-of-the-european-film-awards-2022/ |access-date=2023-02-15 |website=European Film Academy |language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |[[Film Critics Circle of Australia|Film Critics Circle of Australia Awards]] |2024 |Best Actress |''Shayda'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Ivan Sen's Limbo dominates Film Critics Circle of Australia awards {{!}} ScreenHub Australia - Film & Television Jobs, News, Reviews & Screen Industry Data |url=https://www.screenhub.com.au/news/news/ivan-sens-limbo-dominates-film-critics-circle-of-australia-awards-2636807/ |access-date=2024-03-27 |website=www.screenhub.com.au |language=en-AU}}</ref> |- ! scope="row" |[[German Film Award]] |2023 |Best Actress |''Holy Spider'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=2023-03-24 |title=Oscar Winner 'All Quiet on the Western Front' Leads German Film Awards Nominations With 12 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/all-quiet-on-the-western-2023-german-film-awards-nominations-1235359877/ |access-date=2023-03-24 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |International Casting Directors Association |2023 |Excellence in Casting |''Holy Spider'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web |last=anjakadir |date=2023-08-29 |title=2023 Semiramis Award for Excellence in Casting |url=https://the-icda.com/articles/2023/2023-semiramis-award-for-excellence-in-casting/ |access-date=2023-12-04 |website=ICDA |language=en-GB}}</ref> |- ! scope="row" |Movies that Matter Festival |2024 |Grand Jury Fiction Award |''Tatami'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Movies That Matter announces complete 2024 programme |url=https://www.moderntimes.review/movies-that-matter-announces-complete-2024-programme/ |access-date=2024-06-27 |website=MODERN TIMES REVIEW |language=en-GB}}</ref> |- ! scope="row" |[[Filmfest München|Munich International Film Festival]] |2024 |Fritz Gerlich Preis |''Tatami'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |last=Blickpunkt:Film |first=Daisy von Kempis |title=Fritz Gerlich Preis 2024: "Tatami" von Guy Nattiv und Zar Amir ausgezeichnet |url=https://www.blickpunktfilm.de/kino/preisverleihung-fritz-gerlich-preis-2024-tatami-von-guy-nattiv-und-zar-amir-ausgezeichnet-41ee5a886f3438218ad6f4235541147f |access-date=2024-07-06 |website=www.blickpunktfilm.de |language=de |archive-date=6 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206152602/https://www.blickpunktfilm.de/kino/preisverleihung-fritz-gerlich-preis-2024-tatami-von-guy-nattiv-und-zar-amir-ausgezeichnet-41ee5a886f3438218ad6f4235541147f |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" |Nice International Film Festival |2018 |Best Lead Actress in a Foreign Language Film |''Bride Price vs. Democracy'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=Nice 2018 Winners |url=https://www.filmfestinternational.com/nice-2018-winners/ |work=Film Fest International |date=22 May 2018 |access-date=15 April 2022 |archive-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527151603/https://www.filmfestinternational.com/nice-2018-winners/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" |[[Robert Awards]] |[[40th Robert Awards|2023]] |[[Robert Award for Best Actress in a Leading Role|Best Actress in a Leading Role]] |''Holy Spider'' |{{won}} |<ref name="robertprisen">{{Cite web |title=Robert Prisen – Zar Amir Ebrahimi |url=https://www.robertprisen.dk/personer/zar-amir-ebrahimi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107173043/https://www.robertprisen.dk/personer/zar-amir-ebrahimi |archive-date=7 January 2023 |access-date=2023-01-07 |website=[[Robertprisen.dk]] |language=da}}</ref> |- ! scope="row" |[[Seville European Film Festival]] |2022 |Best Actress |''Holy Spider'' |{{Won}} |<ref>{{Cite web |date=14 November 2022 |title=Almost 100% French winners at the Seville European Film Festival! |url=https://en.unifrance.org/news/16468/almost-100-french-winners-at-the-seville-european-film-festival |website=[[Unifrance]]}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Tokyo International Film Festival]] | rowspan="2" |[[36th Tokyo International Film Festival|2023]] |[[Tokyo International Film Festival|Best Actress]] | rowspan="2" |''Tatami'' |{{won}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |last=Ntim |first=Zac |date=2023-11-01 |title=Tokyo Film Festival Winners: 'Snow Leopard' By Late Tibetan Filmmaker Pema Tseden Takes Top Prize |url=https://deadline.com/2023/11/tokyo-film-festival-winners-snow-leopard-pema-tseden-zar-amir-ebrahimi-1235589281/ |access-date=2023-11-01 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- |[[Tokyo International Film Festival|Special Jury Prize]] |{{won}} |- ! scope="row" |[[Variety (magazine)|Variety]] & [[Golden Globe Awards|Golden Globe]]'s Breakthrough Artist Awards |2023 |Breakthrough Award |''Holy Spider'' |{{Won|Honoree}} |<ref>{{Cite web |last=Earl |first=William |date=2023-05-15 |title=Variety and Golden Globes Awards Partner to Celebrate Breakthrough Talent At Cannes Film Festival |url=https://variety.com/2023/biz/news/variety-golden-globes-celebrate-breakthrough-talent-cannes-1235613060/ |access-date=2024-01-12 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |Västeras Film Festival |2018 |Best National Actress |''Bride Price vs. Democracy'' |{{Nom}} |<ref name="talenta" /> |- ! scope="row" |[[Venice International Film Festival]] |[[80th Venice International Film Festival|2023]] |[[Brian Award]] |''Tatami'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=Venice 2023: Complete List of Winners including the "Queer Lion" - Blog - The Film Experience |url=http://thefilmexperience.net/blog/2023/9/10/venice-2023-complete-list-of-winners-including-the-queer-lio.html |access-date=2023-11-01 |website=thefilmexperience.net |language=en}}</ref> |} ==Noosi== {{Notelist}} ==Kundivihira== {{reflist}} ==External links== {{commons}} * {{IMDb name|4399355}} * [https://en.unifrance.org/directories/person/442388/zar-amir-ebrahimi Zar Amir Ebrahimi] on [[UniFrance]] * [https://cineuropa.org/en/filmography/327434/ Zar Amir Ebrahimi] on [[Cineuropa]] {{Cannes Film Festival Best Actress Award}} {{Tokyo International Film Festival – Best Actress}} {{100 Women by BBC in 2022}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Ebrahimi, Zahra Amir}} [[Category:1981 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Actresses from Paris]] [[Category:Iranian television actresses]] [[Category:Iranian actresses]] [[Category:Iranian film actresses]] [[Category:French film actresses]] [[Category:French television actresses]] [[Category:French women film producers]] [[Category:Iranian women film producers]] [[Category:French women film directors]] [[Category:Iranian women film directors]] [[Category:Iranian stage actresses]] [[Category:French stage actresses]] [[Category:Actresses from Tehran]] [[Category:Iranian women photographers]] [[Category:French women photographers]] [[Category:21st-century women photographers]] [[Category:Cannes Film Festival Award for Best Actress winners]] [[Category:Iranian emigrants to France]] [[Category:Naturalized citizens of France]] [[Category:20th-century Iranian actresses]] [[Category:21st-century Iranian actresses]] [[Category:20th-century French actresses]] [[Category:21st-century French actresses]] parmlhfrsxqstdnk3y1gjtpu6ghz3p8 Fatma Said 0 30751 147942 122245 2026-10-16T11:19:49Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147942 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Fatma Said''' (bɛ daa dɔɣi o bɛ daa boli o la '''Fatma Ahmed Hassan Said'''; 1991) <ref>{{cite conference |date=7–17 June 2012 |title=Resümee: XVI Internationaler Robert Schumann Wettbewerb (Klavier, Gesang) |language=de |trans-title=Summary: 16th International Robert Schumann Competition (Piano, Singers) |url=https://www.schumann-zwickau.de/media/download/Resuemee_Robert_Schumann_Wettbewerb_2012.pdf |location=[[Zwickau]] |page=32 |editor-first1=Thomas |editor-last1=Synofzik |editor-first2=Franziska |editor-last2=Markowitz |editor-link1=Thomas Synofzik |access-date=15 March 2025 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730172011/https://www.schumann-zwickau.de/media/download/Resuemee_Robert_Schumann_Wettbewerb_2012.pdf |url-status=dead }}</ref> nyɛla Egyptnima kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa.<ref>{{Cite web |title=Fatma Said {{!}} Askonas Holt |url=https://askonasholt.com/artist/fatma-said |access-date=2025-01-05 |website=askonasholt.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105044038/https://askonasholt.com/artist/fatma-said |archive-date=2025-01-05 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |last1=Morrison |first1=Richard |author-link=Richard Morrison (music critic) |date=19 September 2022 |title='Family friends didn't think music was a worthy profession'; Fatma Said had to overcome prejudice in Egypt to reach operatic heights |page=9 |newspaper=[[The Times]] |department=T2: Features |location=London |url=https://www.thetimes.co.uk/article/fatma-said-family-friends-didnt-think-music-was-a-worthy-profession-b730bk6th}}</ref> == Biɛhigu == Fatma Said nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so Cairo, ni ka o chaŋ [[Deutsche Schule der Borromäerinnen Kairo]].<ref name="FN2">{{cite magazine |url=http://www.finalnotemagazine.com/an-authentic-sound-fatma-said/|title=An 'Authentic Sound': Fatma Said|first=Emer|last=Nestor|magazine=Final Note Magazine|date=19 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827083538/http://www.finalnotemagazine.com/an-authentic-sound-fatma-said/|archive-date=2017-08-27|access-date=2023-07-26}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dsbkairo.de/fileadmin/user_upload/Jahrbuecher/JB_12_13.pdf|title=Deutsche Schule der Borromäerinnen Jahrbuch 2012/13|trans-title=Cairo Borromean German School Yearbook 2012/13|editor-first=Reinhard |editor-last=Grätz|pages=5, 128–131}}</ref> == Pina == * First Prize in the German Young Musicians’ Competition ''[[Jugend musiziert]]'', yuuni 2006 mini yuuni 2009 <ref name="ONUART2">{{cite web |title=A young soprano who is developing a brilliant career in the opera |url=https://www.fundaciononuart.es/en/portfolio-item/fatma-said-2/ |access-date=2023-07-28 |publisher=ONUART Foundation}}</ref><ref>{{cite news |last=Maged |first=Mira |date=17 January 2020 |title=Egyptian soprano artist Fatma Said signs with Warner Classics |publisher=[[Al-Masry Al-Youm]] |url=https://egyptindependent.com/egyptian-soprano-artist-fatma-said-signs-with-warner-classics/ |access-date=28 July 2023}}</ref> * Ŋun daa di Grand Prix of the 1st International Giulio Perotti Singing Competition, bin din gbaai Silimiin goli February dabaa anu zaŋ hali ni biɛɣ'pinyini dali yuuni 2011, [[Ueckermünde]]<ref>{{cite news |date=22 February 2011 |title=1. Internationaler Giulio-Perotti-Wettbewerb |trans-title=1st International Giulio Perotti Singing Competition |volume=15 |pages=15–16 |newspaper=Ueckermünde Stadtreporter |issue=2 |url=https://www.schibri.de/media/pdf/e6/64/b4/uec_2011_Ausgabe_02.pdf |issn=1439-1465 |trans-newspaper=Official Newsletter of the City of Ueckermünde}}</ref> * 2nd prize and silver medal at the XVI. [[Robert Schumann International Competition for Pianists and Singers]] din be [[Zwickau]] yuuni 2012<ref name="ONUART2" /> * 1st Prize mini Doğuş Audience Prize ka di daa niŋ [[Leyla Gencer]] International Opera Competition din be Istanbul yuuni 2012<ref>{{cite news |date=21 September 2012 |title=Egyptian artist wins Leyla Gencer prize |newspaper=Hürriyet Daily News |location=Istanbul |url=https://www.hurriyetdailynews.com/egyptian-artist-wins-leyla-gencer-prize-30691}}</ref><ref>[http://www.leylagencer.org/en/2012/winners "7th Leyla Gencer Voice Competition Winners"], Leyla Gencer Voice Competition</ref> * Egyptian State Creativity Award 2016<ref>{{cite news |date=27 Oct 2016 |title=Egypt's Sisi talks roles for youth at closing ceremony of national conference |newspaper=[[Ahram Online]]|location=Egypt |url=https://english.ahram.org.eg/News/246756.aspx |access-date=30 July 2023}}</ref> * 1st prize n-ti 8th Veronica Dunne International Singing Competition din be Dublin yuuni 2016<ref name="FN2" /><ref>{{cite web |date=2016-01-30 |title=Egyptian Soprano Fatma Said Wins International Singing Competition |url=https://egyptianstreets.com/2016/01/30/egyptian-soprano-fatma-said-wins-international-singing-competition/ |access-date=2023-07-27 |website=Egyptian Streets}}</ref><ref>[https://www.vdiscompetition.com/past-winners/2016-winners/ "Veronica Dunne International Singing Competition – Our 2016 Prizewinners"]</ref> * Honorary Award zaŋ n-ti [[National Council for Women]] din be Egypt yuuni 2016<ref name="BBC">{{cite web|title=Fatma Said|url=https://www.bbc.co.uk/music/artists/806fafe5-e6b4-4b1c-b41f-f4776ded595c|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230062826/https://www.bbc.co.uk/music/artists/806fafe5-e6b4-4b1c-b41f-f4776ded595c|archive-date=2017-12-30|website=[[BBC.co.uk|BBC]]}}</ref> * Yuuni 2016's [[BBC Radio 3 New Generation Artists scheme|BBC Radio 3 New Generation Artists]]<ref>{{cite web |date=2016-08-30 |title=BBC Radio 3 New Generation Artists announced |url=http://www.classical-music.com/news/bbc-radio-3-new-generation-artists-announced |access-date=2023-07-28 |website=Classical-Music.com}}</ref><ref name="BBC20162">{{cite magazine |last=Cullingford |first=Martin |date=30 August 2016 |title=2016 BBC New Generation artists named |url=https://www.gramophone.co.uk/classical%20music%20news/article/2016-bbc-new-generation-artists-named |magazine=Gramophone}}</ref> * Yuuni 2021 [[BBC Music Magazine]] Newcomer of the Year mini Vocal Award zaŋ n-ti o tuuli "album", El Nour<ref>{{cite press release |url=https://www.askonasholt.com/fatma-said-wins-newcomer-of-the-year-at-bbc-music-magazine-awards/ |title=Fatma Said wins Newcomer of the Year at BBC Music Magazine Awards |date=14 Apr 2021 |access-date=30 July 2023 |publisher=Askonas Holt |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140246/https://www.askonasholt.com/fatma-said-wins-newcomer-of-the-year-at-bbc-music-magazine-awards/ |archive-date=14 April 2021 |url-status=dead}}</ref> * Yuuni 2021 OPUS Klassik Young artist (vocals)]<ref name="HFM2021">{{cite web|date=2021-09-09|title=Opus Klassik for Fatma Said as Young Artist of the Year 2021|url=https://www.hfm-berlin.de/en/press/news/single/news/fatma-said-erhaelt-opus-klassik-als-nachwuchskuenstlerin-des-jahres-20210/|access-date=2023-07-27|website=[[Hochschule für Musik Hanns Eisler Berlin]] News|archive-date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230730173515/https://www.hfm-berlin.de/en/press/news/single/news/fatma-said-erhaelt-opus-klassik-als-nachwuchskuenstlerin-des-jahres-20210/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.udiscovermusic.com/classical-news/opus-klassik-awards-2021/ "Opus Klassik Awards 2021: Winners Announced"] by Sharon Kelly, 11 October 2021, udiscovermusic.com</ref> * Yuuni 2021 [[Gramophone Classical Music Awards| Gramophone Classical Music Award]] zaŋ n-ti Best Song Album, <ref>{{cite magazine |last=Pullinger |first=Mark |title=Song: El Nour |url=https://www.gramophone.co.uk/awards/gramophone-classical-music-awards-2021/song |magazine=Gramophone |access-date=2023-07-30}}</ref> Young Artist of the Year<ref>{{cite magazine |last=Pullinger |first=Mark |title=Young Artist of the Year: Fatma Said |url=https://www.gramophone.co.uk/awards/gramophone-classical-music-awards-2021/song |magazine=Gramophone |access-date=2023-07-30}}</ref> * Yuuni 2023 Rafik Hariri Award zaŋ n-ti Artistic Excellence<ref>{{cite news |date=17 Feb 2023 |title=Egyptian soprano Fatma Said honoured with Rafik Hariri Award at the Kennedy Center |newspaper=[[Ahram Online]]|location=Egypt |url=https://english.ahram.org.eg/News/488238.aspx |access-date=30 July 2023}}</ref><ref>[https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/fatma-said-meet-the-soprano-bridging-the-west-and-arab-world-with-her-voice/ "Fatma Said: Meet the soprano bridging the West and Arab world with her voice"] by Holly Dagres, 16 February 2023, atlanticcouncil.org</ref> == Discography == * Yuuni 2017: [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: ''[[The Magic Flute]]''. ka di yina La Scala din be Milan ka Fatma Said daa nyɛ Pamina, ŋun daa darati li nyɛ[[Peter Stein (director)| Peter Stein]], [[Ádám Fischer]]. DVD / Blu-ray ka CMajor daa bahi li.<ref>{{cite magazine |last=Fisher |first=Neil |date=October 2017 |title=Mozart: ''Die Zauberflöte'' (Fischer) |url=https://www.gramophone.co.uk/reviews/review?slug=mozart-die-zauberfl%C3%B6te-fischer|magazine=[[Gramophone (magazine)|Gramophone]]|access-date=2023-07-30}}</ref> * Yuuni 2018: [[Christoph Willibald Gluck]]: ''[[Orfeo ed Euridice]]''. ka di yina La Scala din be Milan ka Fatma Said daa nyɛ Amour, ban daa darati li nyɛ [[John Fulljames]] mini [[Hofesh Shechter]], [[Michele Mariotti]]. DVD / Blu-ray ka Belvedere nyɛ ŋun daa bahi li.<ref>{{cite magazine |last=Joncus |first=Berta |date=1 March 2020 |title=Gluck: ''Orphée et Euridice'' |url=https://www.classical-music.com/reviews/opera/gluck-orphee-et-euridice/ |magazine=[[BBC Music Magazine]]|access-date=2023-07-30}}</ref> * Yuuni 2020: Fatma Said – ''El Nour''. (Warner Classics, ka bɛ daa bahi li Silimiin goli October biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 2020) French, Spanish n-ti Arabic yila ka ban daa sɔŋ yili li nyɛ [[Malcolm Martineau]] (piano), {{interlanguage link|Rafael Aguirre|lt=Rafael Aguirre Miñarro|es}} (guitar), {{interlanguage link|Burcu Karadag|lt=Burcu Karadag|tr}} (nay), {{interlanguage link|Tim Allhoff|lt=Tim Allhoff|de}} (piano) n-ti pahi {{interlanguage link|vision string quartet|lt=vision string quartet|de}}.<ref>{{cite web |title=Fatma Said – El Nour |url=https://www.warnerclassics.com/release/el-nour |access-date=2023-07-30 |publisher=Warner Classics}}</ref><ref>{{cite web |last=Serinus |first=Jason Victor |date=10 November 2020 |title=Introducing Fatma Said |url=https://www.sfcv.org/articles/review/introducing-fatma-said |access-date=28 July 2023 |website=San Francisco Classical Voice}}</ref> * Yuuni 2021: [[Jakub Józef Orliński]]'s ''Anima Aeterna'' (Warner Classics, bɛ daa bahi li Silimiin goli October biɛɣ'pihita yini ka dali yuuni 2021).<ref>{{cite web |title=Jakub Józef Orliński – ''Anima Aeterna''|url=https://www.warnerclassics.com/release/anima-aeterna |access-date=2023-07-30 |publisher=Warner Classics}}</ref> * Yuuni 2022: ''Kaleidoscope'' – Fatma Said. (Warner Classics, bɛ daa bahi li Silimiin goli September dabaa ayi dali yuuni 2022) ka ban daa be di ni nyɛTim Allhoff (piano), {{interlanguage link|Christian Gerber|lt=Christian Gerber (Musiker)|de}} (bandoneon), [[Marianne Crebassa]] (mezzo-soprano), {{interlanguage link|Lucienne Renaudin Vary|lt=Lucienne Renaudin Vary|fr}} (trumpet), vision string quartet, Quinteto Angel, {{interlanguage link|Henning Sieverts|lt=Henning Sieverts|de}} (bass), [[Monte-Carlo Philharmonic Orchestra]] ni {{interlanguage link|Sascha Goetzel|lt=Sascha Goetzel|de}} (conductor).<ref>{{cite web |title=''Kaleidoscope'' – Fatma Said |url=https://www.warnerclassics.com/release/kaleidoscope |access-date=2023-07-30 |publisher=Warner Classics}}</ref> * “Lieder” nyɛla bɛ daa bahi li Silimiin goli February dabaa ayopɔin dali yuuni 2025 <ref>{{Cite web |title=Fatma Said {{!}} Soprano |url=https://www.fatmasaid.com/ |access-date=2025-01-05 |website=Fatma Said {{!}} Soprano |language=en-US}}</ref> == Kundivihira == {{Reflist}} == External links == * {{Official website|https://www.fatmasaid.com/}} * [http://operabase.com/a/Fatma_Said/21685/ Fatma Said page] on [[Operabase]] * {{YouTube|handle=FatmaSaidMusic}} {{Portal bar|Biography|Opera}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Said, Fatma}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:Living people]] [[Category:1991 births]] [[Category:Egyptian operatic sopranos]] [[Category:Singers from Cairo]] [[Category:21st-century women opera singers]] [[Category:21st-century Egyptian women singers]] h3qw3f83h4skos95wdd7vcykyd9w8c5 Nina Simone 0 30903 147913 107541 2026-10-15T22:50:10Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147913 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Nina Simone''' ({{IPAc-en|ˈ|n|iː|n|ə|_|s|ᵻ|ˈ|m|oʊ|n}} {{respell|NEE|nə|_|sim|OHN}};<ref>{{cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/nina-simone|title=Nina Simone|work=[[Oxford Advanced Learner's Dictionary]]|publisher=[[Oxford University Press]]|access-date=2025-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220003304/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/nina-simone|archive-date=2025-02-20|url-status=dead}}</ref> bɛ daa n dɔɣi o la '''Eunice Kathleen Waymon'''; silimin gɔli February biɛɣu pishi ni yini dali, yuuni 1933 puuni – silimin gɔli April biɛɣu pishi ni yini dali, yuuni 2003 puuni) daa nyɛla [[America]] nima yil'yiina, yil'sabira, ''pianist'', ''composer'', ''arranger'', n ti pahi [[Civil rights movement|civil rights activist]]. O yila spanned styles shɛŋa n-nyɛ [[Classical music|classical]], [[folk music|folk]], [[gospel music|gospel]], [[blues]], [[jazz]], [[rhythm and blues|R&B]], n ti pahi [[Pop music|pop]]. O ''piano'' ŋmɛbu daa nyɛla din n dalim [[Baroque music|baroque]] mini ''classical music'' di bahi n bahindi [[Johann Sebastian Bach]],<ref>{{Harvnb|Ref=none|Simone|Cleary|2003|p=23}}.</ref><ref>{{Cite web |title=Nina Simone |url=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/nina-simone |access-date=2024-10-15 |website=National Women's History Museum |language=en}}</ref> ka lahi tom n mali nyaɣisim, ''jazz-like singing'' n be [[contralto]] o kukoli puuni.<ref name="simone91">{{Harvnb|Ref=none|Simone|Cleary|2003|p=91}}.</ref><ref>{{Harvnb|Ref=none|Simone|Cleary|2003|pp=17–19}}</ref> Ŋuna nyɛ ŋun pahiri ayɔbu ka bɛ dɔɣi n niŋ bɛ daŋ puuni din be [[North Carolina]] puuni. Simone daa na nyɛla bia n yiɣisiri na ka o suhu zaa nyɛla din kuli n be [[concert pianist]] puuni.<ref name="Ref=none 2003 1–62">{{Harvnb|Ref=none|Simone|Cleary|2003|pp=1–62}}</ref> Di mink o laamba ni daa n ka maa zaa yoli o ya nima daa bi n che o n bahi, bɛ shɛba daa n yinami n ti tabi o ka o chaŋ [[Juilliard School|Juilliard School of Music]] din be New York City puuni ŋɔ.<ref>{{Cite web |date=2019-11-21 |title=Kaleidoscope Chamber Orchestra - Composers |url=https://www.kco.la/composers/nina-simone |access-date=2024-10-15 |website=Kaleidoscope Chamber Orchestra |language=en-US}}</ref><ref name="ns-jazz.com-bio">{{cite web |url=http://www.jazz.com/encyclopedia/simone-nina-eunice-kathleen-waymon |title=Encyclopedia of Jazz Musicians – Nina Simone (Eunice Kathleen Waymon) |publisher=Jazz.com |access-date=October 28, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322030327/http://www.jazz.com/encyclopedia/simone-nina-eunice-kathleen-waymon |archive-date=March 22, 2016 |url-status=dead}}</ref> O daa nyɛla ŋun n bo [[scholarship]] soya ni o bɔhim [[Curtis Institute of Music]] din be[[Philadelphia]] puuni, di mini o daa nya [[audition]] suŋ maa yoli bɛ daa bi n ti o ''admission'' maa.<ref name=":0">Liz Garbus, 2015 documentary film, ''[[What Happened, Miss Simone?]]''</ref> O daa yɛlimi ni gaŋbu bee yahibu zuɣu n daa n tahili ka bɛ bi n ti o li.<ref>{{Cite web |last=Fields |first=Liz |date=2021-01-27 |title=How Nina Simone reinvented herself after a rejection from classical music conservatory {{!}} American Masters {{!}} PBS |url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/how-nina-simone-reinvented-herself-after-a-rejection-from-classical-music-conservatory/16781/ |access-date=2024-10-15 |website=American Masters |language=en-US}}</ref> Yuuni 2003 la puuni, dabisi bihi sunsuuni pɔi ni o kum maa ka lala shikuru nima maa daa n-ti o [[honorary degree]].<ref name="Curtis-honor">{{cite web |url=http://www.theninasimonefoundation.org/content.php?page=biography |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619032445/http://www.theninasimonefoundation.org/content.php?page=biography |archive-date= June 19, 2008 |title=The Nina Simone Foundation |url-status=usurped |access-date=December 7, 2006}}</ref> Din daa kuli yɛn che ka o gba nya biɛla biɛla o tuma ŋɔ puuni n da koko n nyu la zuɣu, Simone daa na chaŋmi n ti ŋmeri ''piano'' [[nightclub]] shɛli din be [[Atlantic City]] puuni la ni. O daa nyɛla ŋun n taɣi o yuli n boli "Nina Simone" di yɛn che ka o waligi o maŋa ka che o daŋ puuni nima saha shɛli o ni daa piigi n-ti o maŋa ni o ŋmeri "''the devil's music''" bee gba bɛ ni n boli shɛli ni "cocktail piano" la.<ref name=":0" /> Bɛ daa n yɛli o saha shɛli puuni o ni daa na n be ''nightclub'' maa puuni ni di simdi ni o yilindi n jɛndiri o maŋmaŋa [[accompaniment|''accompaniment'']] din daa n sɔŋ o pam hali ka o daa n ti bahindi o tuma ka nyɛ ''jazz vocalist''.<ref name="ns-newyorker-2014">{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2014/08/11/raised-voice |title=A Raised Voice: How Nina Simone turned the movement into music |author=Pierpont, Claudia Roth |magazine=The New Yorker |date=August 6, 2014 |access-date=August 6, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806220952/http://www.newyorker.com/magazine/2014/08/11/raised-voice |archive-date=August 6, 2014 |url-status=live}}</ref> O daa bi n zani ni ka daa tuɣi n recordi bɛ ni n boli shɛŋa ni ''albums'' nima la n gari bin kɔb'sinahi bin din gbaai yuuni 1958 la puuni hali ni yuuni 1974 puuni ka daa n niŋ o ''debut'' ni ''[[Little Girl Blue (album)|Little Girl Blue]]''. O daa nyɛla ŋun daa n yihi o tuuli ''hit single'' din daa n mali dariza pam na United States puuni yuuni 1959 la puuni ni "[[I Loves You, Porgy]]", din daa n pahi [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100 chart]] bin pishi shɛli din daa n do zuɣusaa la puuni.<ref name="Ref=none 2003 1–62" /> Simone lahi nyɛla niriba pam ni mi pirimila o kpaŋmaŋa zaŋ chaŋ [[Civil rights movement|civil rights movement during the 1950s and 1960s]] la puuni.<ref>{{Cite web |title=In History: Nina Simone on how racial injustice fuelled her songs |url=https://www.bbc.com/culture/article/20240215-in-history-nina-simone-how-racial-injustice-fuelled-her-songs |access-date=2024-08-04 |website=www.bbc.com |date=February 19, 2024 |language=en-GB}}</ref> O daa nyɛla ŋun daa n zo n yi United States n chaŋ France tingbani puuni pirimila [[Assassination of Martin Luther King Jr.|''the assassination of her friend Martin Luther King Jr. in 1968'']] la zuɣu.<ref name=":3">{{Cite web |title=BBC News - HARDtalk, Nina Simone |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/n3csjy24 |access-date=2024-08-04 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> O daa nyɛla ŋun daa n kpɛ [[Europe]], [[Africa]], n ti pahi [[Caribbean]] tingbana puuni n ti diɛm diɛma bin din n gbaai yuuni 1970s, yuuni 1980s, n ti pahi yuuni 1990s la puuni hali ni ŋanima bahigu.<ref>{{Cite news |title=Nina Simone |url=https://nmaahc.si.edu/nina-simone |access-date=2024-08-04 |website=National Museum of African American History and Culture |language=en}}</ref> Yuuni 1991 la puuni ka Simone daa n yihi o maŋmaŋa lahabali shɛli bɛ ni n boli ni autobiography la, ''[[I Put a Spell on You (book)|I Put a Spell on You]]'' (o ni daa n yihi shɛli na o [[I Put a Spell on You (album)|her famous 1965 album]] puuni na la) na. O daa na kuli nyɛla ŋun n diɛmda ka n nyari doliba hali n ti kani.<ref>{{Cite web |title=Nina Simone |url=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/nina-simone |access-date=2024-08-04 |website=National Women's History Museum |language=en}}</ref> ''[[Rolling Stone]]'' nyɛla din duhi ka maain n pahi dariza Simone zaashee baantali puuni binyɛra bee gbana pam puuni.<ref>{{Cite magazine |date=2010-12-03 |title=100 Greatest Singers of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-singers-of-all-time-147019/ |access-date=2024-08-04 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |date=2023-01-01 |title=The 200 Greatest Singers of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/ |access-date=2024-08-04 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref> ==O taarihi == == Kundivihira == 0p5xtgq5exkta5ts3vkmi5yuw07902i Qing Madi 0 31116 147918 146038 2026-10-16T00:21:15Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147918 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Chimamanda Pearl Chukwuma''' (bɛ daa dɔɣi o la Silimiin goli July dahin yini dali yuuni 2006),<ref name=":6">{{Cite magazine |last=Adikwu |first=Marris |date=2024-08-08 |title=Qing Madi on Her Steady Rise to Fame and Charting Her Own Course |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/qing-madi-afrobeats-new-ep-1235749194/ |access-date=2024-08-09 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> o tuma shee bɛ mi o la '''Qing Madi''' ({{IPAc-en|k|ɪ|ŋ|_|ˈ|m|ɑː|d|i}}),<ref>{{Cite tweet |author=Yaba Left Online |author-link= |user=yabaleftonline |number=1830844006508409212 |date=September 3, 2024|title=“I swapped the K in King to Q for feminity purposes” — Qing Madi explains meaning of her name|location=Lagos, Nigeria |access-date=October 2, 2024 |link=https://twitter.com/yabaleftonline/status/1830844006508409212?t=wFcwrHNXP_zyworrhNYQuQ&s=19||url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002131631/https://x.com/yabaleftonline/status/1830844006508409212?t=wFcwrHNXP_zyworrhNYQuQ&s=19&mx=2 |archive-date=October 2, 2024}}</ref> nyɛla [[Nigerian]] yili yiina, yili sabira n-ti pahi wa wara .<ref>{{Cite web |last=Marvelous |first=Kanyio |date=2023-03-14 |title=UPPER SPOTLIGHT: Qing Madi |url=https://www.theupperent.com/blog/upper-spotlight-qing-madi/ |access-date=2023-09-16 |website=The Upper Entertainment |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=Who is Qing Madi |url=https://starlogue.com/person/qing-madi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103023352/https://starlogue.com/person/qing-madi |archive-date=November 3, 2023 |access-date=February 20, 2024 |website=Starlogue|date=13 January 2023 }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Emerging Nigerian Singer/Songwriter Qing Madi Releases Melodic New Single "Why" |url=https://flaunt.com/post/qing-madi-why |access-date=2023-06-27 |website=flaunt.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Eze |first=Chinelo |date=2023-05-08 |title=Qing Madi: A Tale of Feminity and Independence |url=https://guardian.ng/life/qing-madi-a-tale-of-feminity-and-independence/ |access-date=2023-06-27 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-14 |title=QING MADI ON 49TH STREET'S SPOTLIGHT MONDAY |url=https://the49thstreet.com/spotlight-monday-qing-madi/ |access-date=2023-09-16 |website=The49thStreet |language=en-US}}</ref> O nyɛla niriba pam ni daa baŋ so din daa niŋ ka o bahi o yuuni 2022 yili gaŋa "See Finish" mini yuuni 2023 yili li "Ole" (ka o mini ŋun daa yili li nyɛ [[Bnxn]]).<ref name=":6" /> Lala yili ayi ŋɔ zaa nyɛla din daa chaŋ haliya [[TikTok]] ka daa dɔni kalinli yini Uganda Top 100 [[Apple Music]] chart ka dɔni kalinli dibaa ata Nigeria Top 100 Apple Music chart.<ref name=":3">{{Cite web |date=2023-08-12 |title=TCL radio picks: Qing Madi's 'Ole' takes 3rd spot as Asake tops chart |url=http://lifestyle.thecable.ng/tcl-radio-picks-qing-madis-ole-debuts-as-asake-retains-top-spot/ |access-date=2023-09-16 |website=TheCable Lifestyle |language=en-US}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Qing Madi Chart Positions on Spotify, Apple Music and Other Streaming Services |url=https://kworb.net/itunes/artist/qingmadi.html |access-date=2023-09-16 |website=kworb.net}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |title=Uganda Apple Music Top Songs |url=https://kworb.net/charts/apple_s/ug.html |access-date=2023-09-16 |website=kworb.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Qing is Queen: a Young Starlet's Rise to Fame |url=https://www.theteenmagazine.com/qing-is-queen-a-young-starlet-s-rise-to-fame |access-date=2023-06-27 |website=The Teen Magazine |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627153803/https://www.theteenmagazine.com/qing-is-queen-a-young-starlet-s-rise-to-fame |archive-date=2023-06-27 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-07 |title=Exclusive: Qing Madi Opens Up About Her Journey As An Artist And Representing Nigeria |url=https://www.thethings.com/exclusive-qing-madi-opens-up-about-her-journey-as-an-artist-and-representing-nigeria/ |access-date=2023-06-27 |website=TheThings |language=en}}</ref> Di zaa nyɛla yili gaŋsi ka daa bahi o tuuli extended play, ''[[Qing Madi (EP)|Qing Madi]]'' (2023).<ref>{{Cite web |title=Qing Madi Bares it All in New Single - THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/03/25/qing-madi-bares-it-all-in-new-single |access-date=2023-06-27 |website=www.thisdaylive.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Tv |first=Bn |date=2023-06-20 |title=Qing Madi Opens Up About the Experience that led to 'See Finish' on the 'Jenni Speaks' Podcast |url=https://www.bellanaija.com/2023/06/qing-madi-on-jenni-speaks-podcast/ |access-date=2023-06-27 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Watimajeun |first=Sunday |date=2025-01-01 |title=Rising Songstress Qing Madi was a Nigerian queen from benin city |url=https://www.naijapickup.com/mp3-music/artistes/qing-madi/ |url-status=dead |language=en-US |access-date=2025-03-23 |archive-date=2025-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429164933/https://www.naijapickup.com/mp3-music/artistes/qing-madi/ }}</ref> == Piligu biɛhigu == Chimamanda Pearl Chukwuma nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so [[Benin City]].<ref>{{Cite web|last=Sare|first=Watimagbo|date=2024|title=Music Saved Me From Depression - Qing Madi|url=https://punchng.com/music-saved-me-from-depression-qing-madi/?amp|access-date=9 April 2024|website=punchng.com}}</ref> Pearl nyɛla ŋun chaŋ Negbenegbor International School din be Benin City n-ti nya o piligu shikuru baŋsim. O nyɛla ŋun daa piligi yila tuma saha shɛli o ni daa nyɛ bia.<ref>{{Cite web |last=Abiosun |first=Anjolaoluwa |date=2023-05-01 |title=Qing Madi: How 16-Year-Old Artiste Tells Her Teenage Struggles With Music |url=https://thenet.ng/qing-madi-how-the-16-year-old-artiste-tells-her-teenage-struggles-with-music/ |access-date=2023-06-27 |website=Nigerian Entertainment Today |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2023-03-17 |title=Fast-rising talent Qing Madi drops new single 'Why' |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/fast-rising-talent-qing-madi-drops-new-single-why/vb7ffrd |access-date=2023-06-27 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abiosun |first=Anjolaoluwa |date=2023-05-01 |title=Qing Madi: How 16-Year-Old Artiste Tells Her Teenage Struggles With Music |url=https://thenet.ng/qing-madi-how-the-16-year-old-artiste-tells-her-teenage-struggles-with-music/ |access-date=2023-09-16 |website=Nigerian Entertainment Today |language=en-US}}</ref> == Tuma == Silimiin goli October biɛɣ'pinaanahi dali yuuni 2022, Madi nyɛla ŋun daa bahi o yili gaŋa "See Finish", ka di nyɛ salo ni daa yu shɛli pam zaŋ niŋ [[TikTok]].<ref name=":1" /> Di nyaaŋa, o daa bahi yili gaŋsi ata pahi;<ref name=":2" /> ka di daa chɛ ka niriba pam baŋ Lagos, Nigeria.<ref>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=Qing Madi Mesmerizes Audience At 'Homecoming' In Lagos – Independent Newspaper Nigeria |url=https://independent.ng/qing-madi-mesmerizes-audience-at-homecoming-in-lagos/ |access-date=2023-06-27 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-11 |title=Qing Madi hits the 'Finish' line in style with her new music video |url=https://www.attacktheculture.com/videos/qing-madi-hits-the-finish-line-in-style-with-her-new-music-video |access-date=2023-06-27 |website=Attack The Culture |language=en-US}}</ref> Qing Madi's yila nyɛla din jandi [[Afrobeat]], [[Pop music|Pop]], [[Soul music|Soul]] n-ti pahi [[R&B]].<ref>{{Cite web |last=Ju |first=Shirley |date=2023-03-22 |title=Rising Songstress Qing Madi talks Nigeria, Kendrick Lamar, Depression & New Music |url=http://www.sheenmagazine.com/rising-songstress-qing-madi-talks-nigeria-kendrick-lamar-depression-new-music/ |access-date=2023-06-27 |website=Sheen Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=Qing Madi, home coming and spectacular show - Starconnect Media |url=https://starconnectmedia.com/qing-madi-home-coming-and-spectacular-show/ |access-date=2023-06-27 |language=en-GB |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627153803/https://starconnectmedia.com/qing-madi-home-coming-and-spectacular-show/ |url-status=dead }}</ref> Yuuni 2023, Qing Madi nyɛla ninvuɣ bɛ ni daa piigi Spotify Africa Equal Ambassador zaŋ n-ti Silimiin goli June.<ref>{{Cite web |last=BrandIconImage |first=BrandIconImage |title=Brand Icon Image - Latest Brand, Tech and Business News: Qing Madi Steps into Spotify EQUAL Africa Spotlight |url=https://www.brandiconimage.com/2023/06/qing-madi-steps-into-spotify-equal.html |access-date=2023-06-27 |website=Brand Icon Image - Latest Brand, Tech and Business News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adebayo |first=Segun |date=2023-06-11 |title=Qing Madi emerges Spotify Africa Equal ambassador |url=https://tribuneonlineng.com/?p=688213 |access-date=2023-06-27 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-10 |title=Qing Madi Named Spotify Africa Equal Ambassador For June – Independent Newspaper Nigeria |url=https://independent.ng/qing-madi-named-spotify-africa-equal-ambassador-for-june/ |access-date=2023-06-27 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Spotify inducts 17 year old singer Qing Madi into its EQUAL Africa programme |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/qing-madi-steps-into-the-spotify-equal-africa-spotlight/p35l7v5 |access-date=2023-06-27 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spotify names Qing Madi EQUAL Africa artiste for June - P.M. News |url=https://pmnewsnigeria.com/2023/06/07/spotify-names-qing-madi-equal-africa-artiste-for-june/ |access-date=2023-06-27 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Online |first=The Eagle |date=2023-06-07 |title=Nigerian musician becomes Spotify's 'EQUAL Africa' artiste for June - |url=https://theeagleonline.com.ng/nigerian-musician-becomes-spotifys-equal-africa-artiste-for-june/ |access-date=2023-06-27 |website=The Eagle Online |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nigerian Rising Star Qing Madi Joins Spotify's Equal Africa Music Programme - The Sauce |url=https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/nigerian-rising-star-qing-madi-joins-spotifys-equal-africa-music-programme/ |access-date=2023-06-27 |website=www.capitalfm.co.ke |date=8 June 2023 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627155304/https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/nigerian-rising-star-qing-madi-joins-spotifys-equal-africa-music-programme/ |url-status=dead }}</ref> Silimiin goli July biɛɣ'pishi ni yini dali yuuni 2023, Qing Madi nyɛla ŋun daa bahi o yili gaŋa "Ole" ka o mini ŋun daa yili li nyɛ [[Bnxn]].<ref>{{cite news|url=https://www.londondaily.news/vanguards-of-the-new-wave-five-african-teen-artists-to-know/|title=Vanguards of the new wave: Five African teen artists to know|work=[[London Daily News]]|date=17 July 2024|accessdate=17 July 2024|archive-date=17 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717083831/https://www.londondaily.news/vanguards-of-the-new-wave-five-african-teen-artists-to-know/}}</ref> Lala yili ŋɔ nyɛla din daa kpɛ [[Apple Music]] charts<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> ka daa dɔŋi kalinli pinaayi [[TurnTable Top 100|''TurnTable'' Top 100]].<ref>{{Cite web |title=TurnTable Charts {{!}} Official Nigeria Top 100 |url=https://www.turntablecharts.com/charts/1 |access-date=2023-09-16 |website=www.turntablecharts.com}}</ref> "Ole" nyɛla din daa kpɛ [[Official Charts Company|Official Afrobeats Chart]] ka daa dɔni kalinli pinaayobu Silimiin goli August.<ref>{{Cite web |date=10 September 2023 |title=Official Afrobeats Charts |url=https://www.officialcharts.com/charts/afrobeats-chart/ |website=Official Chart}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ole by Qing Madi |url=https://www.officialcharts.com/songs/qing-madi-ft-bnxn-ole/ |website=Official Charts}}</ref> Silimiin goli November yuuni 2023 o nyɛla ŋun daa bahi o yila ayopɔin [[Qing Madi (EP)|self-titled EP]].<ref name=":6" /> Silimiin goli January yuuni 2024, [[Odumodublvck|OdumoduBlvck]], [[Bloody Civilian]], [[Tyla (South African singer)|Tyla]] mini Qing Madi nyɛla ban daa kpɛ Apple Music's Rising Class zaŋ n-ti yuuni 2024.<ref>{{Cite web |last=Adebiyi |first=Adeayo |date=2024-01-12 |title=Odumodu Blvck, Tyla, Qing Madi among Apple Music's Africa Rising Class of '24 |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/odumodu-blvck-tyla-qing-madi-among-apple-musics-class-of-24/pvldlr0 |access-date=2024-01-15 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-01-12 |title=Odumodublvck, Tyla, named Apple music's Africa rising stars 2024 |url=https://notjustok.com/news/odumodublvck-tyla-named-apple-musics-africa-rising-stars-2024/ |access-date=2024-01-15 |website=NotjustOk |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lesiba |date=2024-01-12 |title=Apple Music's Africa Rising introduces the Class of '24 |url=https://hypemagazine.co.za/2024/01/12/apple-musics-africa-rising-introduces-the-class-of-24/ |access-date=2024-01-15 |website=HYPE |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Udoh | first=Ukpeme |date=2024-01-16 |title=Qing Madi: The Afrobeats Woman King|url=https://africanfolder.com/qing-madi-the-afrobeats-woman-king/ |access-date=2024-01-17 |website=African Folder |language=en-GB}}</ref> ==Discography== ===Studio albums=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+List of Albums, with selected details ! scope="col"| Title ! scope="col"| EP details |- ! scope="row"| I am the Blueprint<ref>{{cite news |last1=Adebiyi |first1=Adeayo |title=I love making Afrobeats, but I’m more comfortable with R&B - Qing Madi |url=https://www.pulse.ng/articles/entertainment/music/i-love-making-afrobeats-but-im-more-comfortable-with-randb-qing-madi-2025013115110127179 |access-date=3 February 2025 |work=31 January 2025 |agency=Pulse Nigeria |publisher=Pulse.ng}}</ref><ref>{{cite web |last1=McNab |first1=Kaitlyn |title=Qing Madi on Her Debut Album I Am the Blueprint, Making Nigerian Girls ‘Feel Heard,’ and Predicting Kendrick Lamar’s Super Bowl Setlist |url=https://www.teenvogue.com/story/qing-madi-debut-album-i-am-the-blueprint-interview-2025 |website=www.teenvogue.com |publisher=Teen Vogue |access-date=3 February 2025}}</ref> | * Released: January 31, 2025 * Label: JTON Music * Format: [[music download|Digital download]] |} ===Extended plays=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+ ! scope="col"| Title ! scope="col"| EP details |- ! scope="row"| ''[[Qing Madi (EP)|Qing Madi]]<ref>{{Cite web |last=Adebiyi |first=Adeayo |date=2023-11-21 |title=Qing Madi displays impressive talent on her debut EP |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/review-of-qing-madi-ep-by-rising-nigerian-singer-qing-madi/xedqdms |access-date=2024-01-15 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref>'' | * Released: November 17, 2023 * Label: JTON Music * Format: [[music download|Digital download]] |} === Singles === * "See Finish" (2022)<ref name=":1" /> * "Why" (2023)<ref name=":0" /><ref name=":2" /> * "Ole (featuring [[Bnxn]])" (2023)<ref>{{Cite web |last=Bukola |date=2023-08-05 |title=Qing Madi Releases Visual Of New Single 'Ole' Ft. BNXN |url=https://newtelegraphng.com/qing-madi-releases-visual-of-new-single-ole-ft-bnxn/ |access-date=2023-09-16 |website=New Telegraph |language=en-US}}</ref> * “American Love” (2023)<ref>[https://tunesloaded.com/music/qing-madi-american-love-acoustic/ Amererican Love Acoustic]</ref> == Kundivihira == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Madi, Qing}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Category:2006 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Nigerian Afrobeats musicians]] [[Category:Nigerian singer-songwriters]] [[Category:Nigerian women singer-songwriters]] [[Category:Nigerian dancers]] [[Category:Nigerian female dancers]] [[Category:Singers from Lagos]] [[Category:Musicians from Benin City]] jxd54ygu77dwof3j5lesa4kumxq7s1o Tracy Austin 0 31239 147927 108616 2026-10-16T02:43:23Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147927 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=May 2011}} {{Infobox tennis biography | name= Tracy Austin | image= Austin 2009 US Open 02.jpg | image_size = 230 px | caption = Austin in 2009<!-- Sept --> | country=[[United States]] | residence= [[Rolling Hills, California]], U.S. | birth_date= {{birth date and age|1962|12|12}} | birth_place= [[Palos Verdes Peninsula]], California, U.S.<ref name="ithof">{{cite web |title=Hall of Famers – Tracy Austin |url=https://www.tennisfame.com/hall-of-famers/inductees/tracy-austin |website=International Tennis Hall of Fame}}</ref> | height= {{height|ft=5|in=5}} | turnedpro= October 23, 1978 (age 15) | retired= July 1994 (age 31) | plays= Right-handed<ref name="ithof"/><br>(two-handed backhand) | careerprizemoney= [[United States dollar|$]]2,092,380<ref name="Overview">{{cite web | url=https://www.wtatennis.com/players/player/10060/title/tracy-austin | title=Tracy Austin - Overview | publisher=Women's Tennis Association | access-date=August 31, 2017}}</ref> | tennishofyear=1992 | tennishofid=tracy-austin | coach=[[Pancho Segura]], [[Robert Lansdorp]], [[Vic Braden]] | singlesrecord= {{tennis record|won=335|lost=90}} | singlestitles= 30<ref name="Overview"/> | highestsinglesranking= [[List of WTA number 1 ranked singles tennis players|No. '''1''']] (April 7, 1980)<ref name="Rank"/> | AustralianOpenresult= QF ([[1981 Australian Open – Women's singles|1981]]) | FrenchOpenresult= QF ([[1982 French Open – Women's singles|1982]], [[1983 French Open – Women's singles|1983]]) | Wimbledonresult= SF ([[1979 Wimbledon Championships – Women's singles|1979]], [[1980 Wimbledon Championships – Women's singles|1980]]) | USOpenresult= '''W''' ([[1979 US Open – Women's singles|1979]], [[1981 US Open – Women's singles|1981]]) | Othertournaments = Yes | WTAChampionshipsresult = '''W''' ([[1980 Avon Championships – Singles|1980]]) | doublesrecord= 13–16<ref name="Overview"/> | doublestitles= 5<ref name="Overview"/> | highestdoublesranking= No. 41 (August 14, 1989)<ref name="Rank">{{cite web | url=https://www.wtatennis.com/players/player/10060/title/tracy-austin | title=Tracy Austin - Rankings History | publisher=Women's Tennis Association | access-date=August 31, 2017}}</ref> | WimbledonDoublesresult= 3R ([[1977 Wimbledon Championships – Women's doubles|1977]]) | USOpenDoublesresult= QF ([[1978 US Open – Women's doubles|1978]], [[1979 US Open – Women's doubles|1979]]) | Mixed= yes | mixedrecord= 15–6 | mixedtitles= 1 | WimbledonMixedresult= '''W''' ([[1980 Wimbledon Championships – Mixed doubles|1980]]) | USOpenMixedresult= SF ([[1988 US Open – Mixed doubles|1988]]) | OthertournamentsMixedDoubles = | Team=yes | FedCupresult = '''W''' ([[1978 Fed Cup|1978]], [[1979 Fed Cup|1979]], [[1980 Fed Cup|1980]]) |WightmanCupresult = '''W''' ([[1979 Wightman Cup|1979]], [[1981 Wightman Cup|1981]]) }} '''Tracy Ann Austin Holt''' (bɛ dɔɣi o la silimiingoli December bɛɣu pinaayi dali, yuuni 1962) o nyɛla ŋun nyɛ America purufɛshinal [[tennis]] bɔli ŋmɛri kurɔ ŋun nyɛ paɣa. O nyɛ ŋun daa dɔni [[List of WTA number 1 ranked singles tennis players|world No. 1]] n ti women's singles n ti [[Women's Tennis Association]] (WTA) bakoi pishi ni yini . Austin [[WTA Tour]]-level singles jaashee nim pihita , n ti pahi [[Grand Slam (tennis)#Tournaments|major]] jaashee nima yuuni [[1979 US Open – Women's singles|1979]] mini yuuni [[1981 US Open – Women's singles|1981 US Open]]s, o daa lahi dila doubles jaashee nima anu, n ti pahi mixed doubles jaashee nim la [[1980 Wimbledon Championships – Mixed doubles|1980 Wimbledon Championships]], ka di nyɛla o mini o bɛli [[John Austin (tennis)|John]] n daa laɣim kpuɣili. Yaha, o nyɛla ŋun daa lahi di yuuni [[1980 Avon Championships – Singles|1980 WTA Tour Championships]] n ti pahi yuuni maa bahigu yuuni [[1981 Toyota Series Championships|1981 Toyota Championships]], din zaa daa nyɛ single nima.<ref name="prespyt">{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=8IUcAAAAIBAJ&sjid=dWQEAAAAIBAJ&pg=6672%2C1569464 |work=Pittsburgh Press |agency= |title=Austin hurt in auto crash |date=August 4, 1989 |page=C2}}</ref><ref name="ahass">{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=kLBfAAAAIBAJ&sjid=_DIMAAAAIBAJ&pg=5882%2C2110648 |work=Lewiston Morning Tribune |location=(Idaho) |agency=(New York Times) |title=Austin has surgery |date=August 8, 1989 |page=2B}}</ref> ==O pilli bɛhigu == Tracy Austin nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so silimiingoli December bɛɣu pinaayi dali, yuuni 1962, tiŋyuli booni Palos Verdes Peninsula, California.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennisfame.com/hall-of-famers/inductees/tracy-austin|title=International Tennis Hall of Fame|website=www.tennisfame.com}}</ref> o laambi n daa nyɛ George mini Jeanne Austin.<ref>{{Cite magazine |url=https://vault.si.com/vault/1976/03/22/for-the-austins-its-tennis-everyone |title=FOR THE AUSTINS, IT'S 'TENNIS EVERYONE' |magazine=Sports Illustrated |last=Kirkpatrick |first=Curry |date=March 22, 1976 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330085126/https://vault.si.com/vault/1976/03/22/for-the-austins-its-tennis-everyone |archive-date=March 30, 2025 |access-date=March 30, 2025 |url-status=dead}}</ref> ==Major finals== ===Grand Slam finals=== ====Singles: 2 (2 titles)==== {| class='sortable wikitable' !style="width:40px"|Result !style="width:30px"|Year !style="width:140px"|Championship !style="width:50px"|Surface !style="width:150px"|Opponent !style="width:150px" class="unsortable"|Score |- style="background:#ccccff;" | style="background:#98fb98;"|Win || [[1979 US Open – Women's singles|1979]] || [[US Open (tennis)|US Open]] || Hard || {{flagicon|USA}} [[Chris Evert]] || 6–4, 6–3 |- style="background:#ccccff;" | style="background:#98fb98;"|Win || [[1981 US Open – Women's singles|1981]] || US Open ||Hard || {{flagicon|USA}} [[Martina Navratilova]] || 1–6, 7–6<sup>(7–4)</sup>, 7–6<sup>(7–1)</sup> |} ====Mixed doubles: 2 (1 title, 1 runner–up)==== {|class="sortable wikitable" !style="width:40px"|Result !style="width:30px"|Year !style="width:140px"|Championship !style="width:50px"|Surface !style="width:150px"|Partner !style="width:150px"|Opponents !style="width:150px" class="unsortable"|Score |- style="background:#ccffcc;" | style="background:#98fb98;"|Win || 1980 || [[The Championships, Wimbledon|Wimbledon]] || Grass || {{flagicon|USA}} [[John Austin (tennis)|John Austin]] || {{flagicon|AUS}} [[Dianne Fromholtz]]<br>{{flagicon|AUS}} [[Mark Edmondson]] || 4–6, 7–6<sup>(8–6)</sup>, 6–3 |- style="background:#ccffcc;" | style="background:#ffa07a;"|Loss || 1981 || Wimbledon || Grass ||{{flagicon|USA}} John Austin || {{flagicon|NED}} [[Betty Stöve]]<br>{{flagicon|RSA|1928}} [[Frew McMillan]] || 6–4, 6–7<sup>(2–7)</sup>, 3–6 |} ===Year-end championships finals=== ====Singles: 2 (1 title, 1 runner–up)==== {| class='sortable wikitable' !style="width:40px"|Result !style="width:30px"|Year !style="width:140px"|Championship !style="width:50px"|Surface !style="width:150px"|Opponent !style="width:150px" class="unsortable"|Score |- | style="background:#ffa07a;"|Loss || [[1979 Avon Championships|1979]] || New York City || Carpet (i) || {{flagicon|USA}} [[Martina Navratilova]]|| 3–6, 6–3, 2–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win || [[1980 Avon Championships|1980]] || New York City || Carpet (i) || {{flagicon|USA}} Martina Navratilova || 6–2, 2–6, 6–2 |} ==WTA career finals== ===Singles: 44 (30–14)=== {| |-valign=top | {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! Legend |- |style="background:#f3e6d7;"|Grand Slam tournaments (2–0) |- |style="background:#ffffcc;"|WTA Tour Championships (1–1) |- | Virginia Slims, Avon, Other (27–13) |} | {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! Finals by surface |- |Hard (11–3) |- |Grass (2–0) |- |Clay (3–2) |- |Carpet (14–9) |} |} {|class="sortable wikitable" !style="width:40px"|Result !style="width:40px" class="unsortable"|W/L !style="width:60px"|Date !style="width:180px"|Tournament !style="width:50px"|Surface !style="width:200px"|Opponent !style="width:160px" class="unsortable"|Score |- | style="background:#98fb98;"|Win | 1–0 | Jan 1977 | [[Portland, Oregon|Portland]], US | Hard (i) | {{flagicon|USA}} [[Stacy Margolin]] | 6–7, 6–3, 4–1 ret. |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 1–1 | Mar 1978 | [[Virginia Slims of Dallas|Dallas]], US | Carpet (i) | {{flagicon|AUS}} [[Evonne Goolagong|Evonne Goolagong Cawley]] | 6–4, 0–6, 2–6 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 1–2 | Oct 1978 | [[Thunderbird Classic (tennis)|Phoenix]], US | Hard | {{flagicon|USA}} [[Martina Navratilova]] | 4–6, 2–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 2–2 | Oct 1978 | [[1978 Porsche Tennis Grand Prix|Filderstadt]], West Germany | Carpet (i) | {{flagicon|NED}} [[Betty Stöve]] | 6–3, 6–3 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 3–2 | Nov 1978 | [[:fr:Classic du Japon|Tokyo]], Japan | Hard (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 6–1, 6–1 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 4–2 | Jan 1979 | [[1979 Avon Championships of Washington|Washington]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 6–3, 6–2 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 4–3 | Jan 1979 | [[Ameritech Cup|Chicago]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 3–6, 4–6 |- style="background:#ffffcc;" | style="background:#ffa07a;"|Loss | 4–4 | Mar 1979 | [[WTA Tour Championships|Avon Championships]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 3–6, 6–3, 2–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 5–4 | Apr 1979 | [[1979 Family Circle Cup|Hilton Head Island]], US | Clay | {{flagicon|AUS}} [[Kerry Melville Reid]] | 7–6<sup>(7–3)</sup>, 7–6<sup>(9–7)</sup> |- | style="background:#98fb98;"|Win | 6–4 | May 1979 | [[1979 Italian Open (tennis)|Rome]], Italy | Clay | {{flagicon|FRG}} [[Sylvia Hanika]] | 6–4, 1–6, 6–3 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 7–4 | Jul 1979 | [[Southern California Open|San Diego]], US | Hard | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 6–4, 6–2 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 7–5 | Aug 1979 | [[WTA New Jersey|Mahwah]], US | Hard | {{flagicon|USA}} [[Chris Evert|Chris Evert-Lloyd]] | 7–6<sup>(7–2)</sup>, 4–6, 1–6 |- style="background:#f3e6d7;" | style="background:#98fb98;"|Win | 8–5 | Aug 1979 | [[1979 US Open – Women's singles|US Open]] | Hard | {{flagicon|USA}} Chris Evert-Lloyd | 6–4, 6–3 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 9–5 | Nov 1979 | [[1979 Porsche Tennis Grand Prix|Filderstadt]], West Germany | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 6–2, 6–0 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 10–5 | Dec 1979 | [[Lion's Cup|Tokyo]], Japan | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 6–2, 6–1 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 10–6 | Jan 1980 | [[Toyota Championships|Landover]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 2–6, 1–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 11–6 | Jan 1980 | [[Avon Championships of Cincinnati|Cincinnati]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Chris Evert-Lloyd | 6–2, 6–1 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 12–6 | Jan 1980 | [[1980 Avon Championships of Seattle|Seattle]], US | Carpet (i) | {{flagicon|GBR}} [[Virginia Wade]] | 6–2, 7–6 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 12–7 | Feb 1980 | [[LA Women's Tennis Championships|Los Angeles]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 2–6, 0–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 13–7 | Mar 1980 | [[1980 Avon Championships of Boston|Boston]], US | Carpet (i) | {{flagicon|GBR}} Virginia Wade | 6–2, 6–1 |- style="background:#ffffcc;" | style="background:#98fb98;"|Win | 14–7 | Mar 1980 | Avon Championships, US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 6–2, 2–6, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 15–7 | Mar 1980 | [[:fr:Clairol Crown|Carlsbad]], US | Hard | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 7–5, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 16–7 | Apr 1980 | [[1980 Family Circle Cup|Hilton Head Island]], US | Clay | {{flagicon|TCH}} [[Regina Maršíková]] | 3–6, 6–1, 6–0 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 16–8 | Apr 1980 | [[United Airlines Tournament of Champions|Orlando]], US | Clay | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 2–6, 4–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 17–8 | Jun 1980 | [[Aegon International|Eastbourne]], UK | Grass | {{flagicon|AUS}} [[Wendy Turnbull]] | 7–6, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 18–8 | Jul 1980 | San Diego, US | Hard | {{flagicon|AUS}} Wendy Turnbull | 6–1, 6–3 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 19–8 | Sep 1980 | [[US Indoors|Minneapolis]], US | Carpet (i) | {{flagicon|AUS}} [[Dianne Fromholtz]] | 6–1, 2–6, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 20–8 | Nov 1980 | [[1980 Porsche Tennis Grand Prix|Filderstadt]], West Germany | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} [[Sherry Acker]] | 6–2, 7–5 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 20–9 | Nov 1980 | [[Eckerd Open|Tampa]], US | Hard | {{flagicon|USA}} [[Andrea Jaeger]] | w/o |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 20–10 | Nov 1980 | [[Lion's Cup|Tokyo]], Japan | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 4–6, 3–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 21–10 | Dec 1980 | [[:fr:Tournoi de tennis de Tucson|Tucson]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} [[Peanut Louie Harper|Peanut Louie]] | 6–2, 6–0 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 22–10 | Jan 1981 | [[Toyota Championships|Landover]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} [[Andrea Jaeger]] | 6–2, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 23–10 | Jun 1981 | Eastbourne, UK | Grass | {{flagicon|USA}} Andrea Jaeger | 6–3, 6–4 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 24–10 | Jul 1981 | San Diego, US | Hard | {{flagicon|USA}} [[Pam Shriver]] | 6–2, 5–7, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 25–10 | Aug 1981 | [[Rogers Cup (tennis)|Toronto]], Canada | Hard | {{flagicon|USA}} Chris Evert-Lloyd | 6–1, 6–4 |- style="background:#f3e6d7;" | style="background:#98fb98;"|Win | 26–10 | Sep 1981 | [[1981 US Open – Women's singles|US Open]] | Hard | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 1–6, 7–6<sup>(7–4)</sup>, 7–6<sup>(7–1)</sup> |- | style="background:#98fb98;"|Win | 27–10 | Sep 1981 | [[WTA Atlanta|Atlanta]], US | Hard | {{flagicon|USA}} [[Mary-Lou Piatek]] | 4–6, 6–3, 6–3 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 27–11 | Sep 1981 | [[US Indoors|Minneapolis]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 0–6, 2–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 28–11 | Oct 1981 | Filderstadt, West Germany | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 4–6, 6–3, 6–4 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 29–11 | Dec 1981 | [[Toyota Championships|East Rutherford]], US | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 2–6, 6–4, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 30–11 | Jul 1982 | San Diego, US | Hard | {{flagicon|USA}} [[Kathy Rinaldi]] | 7–6, 6–3 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 30–12 | Oct 1982 | Filderstadt, West Germany | Carpet (i) | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 3–6, 3–6 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 30–13 | Dec 1982 | [[Central Fidelity Banks International|Richmond]], US | Carpet (i) | {{flagicon|AUS}} Wendy Turnbull | 7–6<sup>(7–3)</sup>, 2–6, 4–6 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 30–14 | Apr 1983 | Hilton Head Island, US | Clay | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova | 7–5, 1–6, 0–6 |} ===Doubles: 7 (5–2)=== {| |-valign=top | {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! Legend |- |style="background:#f3e6d7;"|Grand Slam tournaments (0–0) |- |style="background:#ffffcc;"|WTA Tour Championships (0–0) |- | Virginia Slims, Avon, Other (5–2) |} | {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! Finals by surface |- |Hard (3–1) |- |Grass (0–0) |- |Clay (0–0) |- |Carpet (2–1) |} |} {|class="sortable wikitable" !style="width:40px"|Result !style="width:40px" class="unsortable"|W/L !style="width:60px"|Date !style="width:160px"|Tournament !style="width:50px"|Surface !style="width:160px"|Partner !style="width:160px"|Opponents !style="width:110px" class="unsortable"|Score |- | style="background:#98fb98;"|Win | 1–0 | Oct 1978 | [[Thunderbird Classic (tennis)|Phoenix]], US | Hard | {{flagicon|NED}} [[Betty Stöve]] | {{flagicon|USA}} [[Martina Navratilova]] <br /> {{flagicon|USA}} [[Anne Smith (tennis)|Anne Smith]] | 6–4, 6–7, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 2–0 | Oct 1978 | [[Porsche Tennis Grand Prix|Filderstadt]], West Germany | Carpet (i) | {{flagicon|NED}} Betty Stöve | {{flagicon|YUG}} [[Mima Jaušovec]] <br /> {{flagicon|ROM|1965}} [[Virginia Ruzici]] | 6–3, 6–2 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 2–1 | Nov 1978 | [[:fr:Classic du Japon|Tokyo]], Japan | Hard (i) | {{flagicon|USA}} [[Kathy May Fritz|Kathy May]] | {{flagicon|USA}} Martina Navratilova <br /> {{flagicon|NED}} Betty Stöve | 6–4, 6–7, 3–6 |- | style="background:#ffa07a;"|Loss | 2–2 | Jan 1979 | [[Bank of the West Classic|Oakland]], US | Carpet (i) | {{flagicon|NED}} Betty Stöve | {{flagicon|USA}} [[Rosie Casals]] <br /> {{flagicon|USA}} [[Chris Evert]] | 6–3, 4–6, 3–6 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 3–2 | Jan 1979 | [[Virginia Slims of Hollywood|Hollywood]], US | Carpet (i) | {{flagicon|NED}} Betty Stöve | {{flagicon|USA}} Rosie Casals <br /> {{flagicon|AUS}} [[Wendy Turnbull]] | 6–2, 2–6, 6–2 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 4–2 | Aug 1979 | [[WTA New Jersey|Mahwah]], US | Hard | {{flagicon|NED}} Betty Stöve | {{flagicon|YUG}} Mima Jaušovec <br /> {{flagicon|TCH}} [[Regina Maršíková]] | 7–6, 2–6, 6–4 |- | style="background:#98fb98;"|Win | 5–2 | Jul 1980 | [[Southern California Open|San Diego]], US | Hard | {{flagicon|USA}} [[Ann Kiyomura]] | {{flagicon|USA}} Rosie Casals <br /> {{flagicon|AUS}} Wendy Turnbull | 3–6, 6–4, 6–3 |} ==Grand Slam singles tournament timeline== {{Performance key|short=yes|active=no}} {| class="wikitable" ! Tournament !! colspan=2|[[1977 WTA Tour|1977]]!! [[1978 WTA Tour|1978]] !! [[1979 WTA Tour|1979]] !! [[1980 WTA Tour|1980]] !! [[1981 WTA Tour|1981]] !! [[1982 WTA Tour|1982]] !! [[1983 Virginia Slims World Championship Series|1983]] !! 1984–93 !! [[1994 WTA Tour|1994]] !! SR |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Australian Open]] |align="center"| A |align="center"| A |align="center"| A |align="center"| A |align="center"| A |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[1981 Australian Open – Women's singles|QF]] |align="center"| A |align="center"| A |align="center"| A |align="center" style="background:#afeeee;"|[[1994 Australian Open – Women's singles|2R]] | align="center" style="background:#EFEFEF;" |'''0 / 2''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[French Open]] |align="center" colspan=2| A |align="center"| A |align="center"| A |align="center"| A |align="center"| A |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[1982 French Open – Women's singles|QF]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[1983 French Open – Women's singles|QF]] |align="center"| A |align="center" style="background:#afeeee;"|[[1994 French Open – Women's singles|1R]] | align="center" style="background:#EFEFEF;" |'''0 / 3''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[The Championships, Wimbledon|Wimbledon]] |align="center" style="background:#afeeee;" colspan=2|[[1977 Wimbledon Championships – Women's singles|3R]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[1978 Wimbledon Championships – Women's singles|4R]] |align="center" style="background:yellow;"|[[1979 Wimbledon Championships – Women's singles|SF]] |align="center" style="background:yellow;"|[[1980 Wimbledon Championships – Women's singles|SF]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[1981 Wimbledon Championships – Women's singles|QF]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[1982 Wimbledon Championships – Women's singles|QF]] |align="center"| A |align="center"| A |align="center"| A | align="center" style="background:#EFEFEF;" |'''0 / 6''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[US Open (tennis)|US Open]] |align="center" style="background:#ffebcd;" colspan=2|[[1977 US Open – Women's singles|QF]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[1978 US Open – Women's singles|QF]] |align="center" style="background:#00ff00;"|'''[[1979 US Open – Women's singles|W]]''' |align="center" style="background:yellow;"|[[1980 US Open – Women's singles|SF]] |align="center" style="background:#00ff00;"|'''[[1981 US Open – Women's singles|W]]''' |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[1982 US Open – Women's singles|QF]] |align="center"|A |align="center"|A |align="center"|A | align="center" style="background:#EFEFEF;" |'''2 / 6''' |- |style="background:#EFEFEF;" |SR | align="center" style="background:#EFEFEF;" colspan=2|0 / 2 | align="center" style="background:#EFEFEF;" |0 / 2 | align="center" style="background:#EFEFEF;" |1 / 2 | align="center" style="background:#EFEFEF;" |0 / 2 | align="center" style="background:#EFEFEF;" |1 / 3 | align="center" style="background:#EFEFEF;" |0 / 3 | align="center" style="background:#EFEFEF;" |0 / 1 | align="center" style="background:#EFEFEF;" |0 / 0 | align="center" style="background:#EFEFEF;" |0 / 2 | align="center" style="background:#EFEFEF;" | '''2 / 17''' |- |align=left|Year End Ranking |align="center" colspan=2|12 |align="center" bgcolor=EEE8AA|6 |align="center" bgcolor=99ccff|'''3''' |align="center" bgcolor=D8BFD8|'''2''' |align="center" bgcolor=D8BFD8|'''2''' |align="center" bgcolor=EEE8AA|4 |align="center" bgcolor=EEE8AA|4 |align="center" | |align="center" |NR |align="center" | |} Note: The Australian Open was held twice in 1977, in January and December. ==Maan lihimi ŋɔ nim yaha== * [[List of female tennis players]] * [[List of Grand Slam women's singles champions]] * [[Tennis performance timeline comparison (women)|Performance timelines for all female tennis players who reached at least one Grand Slam final]] ==Kundivihira == {{Reflist}} ==External links== {{commons category|Tracy Austin}} * {{WTA}} * {{ITF}} * {{Fed Cup player}} * {{Tennis Hall of Fame}} {{s-start}} {{s-sports}} {{succession box | | before = [[Martina Navratilova]]<br>Martina Navratilova | after = Martina Navratilova<br>[[Chris Evert]] | title = [[List of WTA number 1 ranked singles tennis players|World No. 1]] | years = April 7, 1980 – April 20, 1980<br>July 1, 1980 – November 17, 1980 |}} {{s-ach|aw}} {{succession box | | before = No award | after = [[Pam Shriver]] | title = [[WTA Awards|WTA Newcomer of the Year]] | years = 1977 |}} {{s-end}} {{Navboxes |title=Articles and topics related to Tracy Austin |state=collapsed |list1= {{navboxes|title=Tracy Austin in the [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam tournaments]] |list1= {{US Open women's singles champions}} {{Wimbledon mixed doubles champions}} {{Wimbledon girls' singles champions}} }} {{navboxes|title=Tracy Austin Achievements |list1= {{Tennis World Number Ones (women)}} {{WTA Tour singles champions}} }} {{Associated Press Female Athlete of the Year navbox}} {{International Tennis Hall of Fame members}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Austin, Tracy}} [[Category:1962 births]] [[Category:Living people]] [[Category:American female tennis players]] [[Category:American television hosts]] [[Category:International Tennis Hall of Fame inductees]] [[Category:Tennis players from Los Angeles County, California]] <!--Palos Verdes Peninsula--> [[Category:People from Rolling Hills, California]] [[Category:American tennis commentators]] [[Category:US Open (tennis) champions]] [[Category:Wimbledon junior champions]] [[Category:Grand Slam (tennis) champions in women's singles]] [[Category:Grand Slam (tennis) champions in mixed doubles]] [[Category:Grand Slam (tennis) champions in girls' singles]] [[Category:American women television hosts]] [[Category:21st-century American sportswomen]] [[Category:WTA number 1 ranked singles tennis players]] [[Category:20th-century American sportswomen]] rz2k2gake2gf0ovdootd39lvp86rpee SamSpedy 0 31791 147921 120827 2026-10-16T01:03:21Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147921 wikitext text/x-wiki {{Bio}} {{Short description|Nigerian comedian, actor and YouTuber (born 1994)}} {{Use dmy dates|date=November 2022}} '''Samuel Oluwafemi Asubiojo''' (bɛ dɔɣi o la Anashaara goli May 5, yuuni 1994) ka sokam booni o '''SamSpedy (SPD''') bee "Mama Ojo" ka o nyɛ Nigeria asaafihili kpɛrikpɛrita.<ref>{{Cite web |last=Esther |first=Usoro Glory |date=2023-10-06 |title=10 most streamed Nigerian YouTube content creators in H1 |url=https://businessday.ng/life-arts/article/10-most-streamed-nigerian-youtube-content-creators-in-h1/ |access-date=2024-02-20 |website=Businessday NG |language=en-US}}</ref> Anashaara goli October yuuni 2023, bɛ daa kali o mi pahi Nigeria "YouTubers" ban do pia ni.<ref>{{Cite web |last=Cultureafrica |date=2023-04-16 |title=Africa's most successful YouTubers – Top10 Ranking deutsch_english – cultureafrica |url=https://www.cultureafrica.net/africas-most-succesful-youtubers-top10-ranking-deutsch_english/ |access-date=2024-02-20 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=SamSpedy – YouTube |url=https://www.youtube.com/@SamSpedy |access-date=2024-02-20 |website=www.youtube.com}}</ref> == Pina == {| class="wikitable" |+ !Year !Title !Category !Result !Re |- |2017 |Splash Awards |Comedian of the year |{{won}} | |- |2022 |Comedy Skit Awards |Best Skitmaker of the Year |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=Best Skit Maker on YouTube – Comedy Skit Awards |url=https://comedyskitawards.com/contest_category/best-skit-maker-on-youtube/ |access-date=2024-02-20 |language=en-US }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |[[Trendupp Awards]] |Force of YouTube |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=Trendupp Awards 2023 » YNaija |url=https://ynaija.com/tag/trendupp-awards-2023/ |access-date=2024-02-20 |website=YNaija |language=en-GB}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Tomosori |first=Oluwaseyi |date=2023-06-08 |title=Trendupp Awards makes a comeback in 2023. Unveils Coveted List of Nominees |url=https://www.legit.ng/entertainment/celebrities/1538447-trendupp-awards-unveil-2023-coveted-list-nominees-force-influence-category-win-a-brand-car/ |access-date=2024-02-20 |website=Legit.ng – Nigeria news. |language=en}}</ref> |- |Africa Entertainment Awards |Digital Content Creator of the Year |{{nom}} |<ref>{{Cite web |last=Erezi |first=Dennis |date=2023-09-19 |title=African Entertainment Awards releases nomination list |url=https://guardian.ng/news/african-entertainment-awards-releases-nomination-list/ |access-date=2024-02-20 |website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> |- |2024 |[[Trendupp Awards]] |Force of YouTube |{{won}} |<ref>{{Cite web |last=Bolawa |first=Pelumi |date=2024-07-08 |title=FULL LIST: Nasboi, Onakoya, Kiekie win big at 2024 Trendupp Awards |url=https://lifestyle.thecable.ng/full-list-nasboi-onakoya-kiekie-win-big-at-2024-trendupp-awards/ |access-date=2024-07-11 |website=TheCable Lifestyle |language=en-US}}</ref> |} == Kundivihira == {{Reflist}} == See also == * [[List of Nigerian comedians]] [[Category:Nigerian male comedians]] [[Category:Yoruba comedians]] [[Category:Nigerian male actors]] [[Category:1995 births]] [[Category:21st-century Nigerian male actors]] [[Category:Nigerian Internet celebrities]] [[Category:Nigerian comedians]] [[Category:Living people]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] ou9irfvlsl5xigdwuoocjcwjwv4kmex 2024 in film 0 31849 147929 147768 2026-10-16T05:21:49Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147929 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Short description|none}} <!--"none" is preferred when the title is sufficiently descriptive; see [[WP:SDNONE]]--> {{use dmy dates|date=July 2024}} <!-- or mdy dates, just be consistent --> {{Year nav topic5|2024|film}} '''2024 in film''' nyɛla laɣinsi labi-teei, nifilimnima din da pam, pina tibu laɣinsi, "critics' lists of the best films of 2022", churi, filiminma din bahi, ni kpibu din yi polo ==Filimnima din da pam== {{see also|Lists of box office number-one films#2024}} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; text-align:left" |+Filimnima din da pam yuuni 2024<ref>{{Cite web|title=2024 Worldwide Box Office|url=https://www.boxofficemojo.com/year/world/2024/|access-date=April 1, 2025|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[IMDb]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 2024 Movies at the Worldwide Box Office |url=https://www.the-numbers.com/box-office-records/worldwide/all-movies/cumulative/released-in-2024 |access-date=January 19, 2024 |website=The Numbers |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701184222/https://the-numbers.com/box-office-records/worldwide/all-movies/cumulative/released-in-2024 |url-status=dead }}</ref> |- ! Rank !! Title !! Distributor !! Worldwide gross |- !1 | ''[[Inside Out 2]]'' |rowspan="3" |[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Disney]] |$1,698,863,816 |- !2 | ''[[Deadpool & Wolverine]]'' |$1,338,073,645 |- !3 | ''[[Moana 2]]'' |$1,059,269,477 |- !4 | ''[[Despicable Me 4]]'' |rowspan="2" |[[Universal Pictures|Universal]] |$971,105,208 |- !5 | ''[[Wicked (2024 film)|Wicked]]'' |$753,700,072 |- !6 | ''[[Mufasa: The Lion King]]'' |Disney |$722,339,600 |- !7 | ''[[Dune: Part Two]]'' | rowspan="2" |[[Warner Bros. Pictures|Warner Bros.]] |$714,644,358 |- !8 | ''[[Godzilla x Kong: The New Empire]]'' |$571,850,016 |- !9 | ''[[Kung Fu Panda 4]]'' |Universal |$547,689,492 |- !10 | ''[[Sonic the Hedgehog 3 (film)|Sonic the Hedgehog 3]]'' |[[Paramount Pictures|Paramount]] |$491,946,657 |} * ==Events== ===Scheduled award ceremonies=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Event !! Host !! Location(s) !! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|References}} |- | January 6 | [[7th Astra Film Awards]] | [[Hollywood Creative Alliance]] | [[Los Angeles]], California, U.S | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=HCA Unveils Initial Plans to Expand the Organization |url=https://hollywoodcreative.org/press-releases/h-c-a-unveils-initial-plans-to-expand-the-organization/ |access-date=2023-12-31 |language=en |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023134148/https://hollywoodcreative.org/press-releases/h-c-a-unveils-initial-plans-to-expand-the-organization/ |url-status=dead }}</ref> |- | January 7 | [[81st Golden Globe Awards]] | [[Golden Globe Awards|Golden Globes, LLC]] | [[Beverly Hills]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Jones|first=Marcus|title=The Golden Globes Announce 2024 Ceremony Will Be Back on First Sunday of the Year|url=https://www.indiewire.com/awards/industry/2024-golden-globes-first-sunday-in-january-1234811906/|website=[[IndieWire]]|date=21 February 2023}}</ref> |- | January 14 | [[29th Critics' Choice Awards]] | [[Critics Choice Association]] | [[Santa Monica, California]], U.S. | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/critics-choice-awards-2024-date-1235495338/|title=Critics Choice Association Sets 2024 Awards Date|last=Verhoeven|first=Beatrice|date=May 18, 2023|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=November 23, 2023}}</ref> |- | January 26 | [[11th Feroz Awards]] | [[Asociación de Informadores Cinematográficos de España]] | [[Madrid]], Spain | style="text-align:center";" | <ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.es/articulos/premios-feroz-2024-cine-series-nominados-alfombra-fechas|website=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|date=23 January 2024|first=Alberto|last=Sisí Sánchez|title=Premios Feroz 2024: fecha, nominados, presentadores, dónde ver y todo sobre los premios al cine y las series más gamberros de España|language=es|access-date=25 January 2024}}</ref> |- | February 3 | [[3rd Carmen Awards]] | [[Academia del Cine de Andalucía]] | [[Huelva]], Andalusia, Spain | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.rtve.es/rtve/20231221/rtve-cine-andaluz-premios-carmen-nominaciones/2468907.shtml|website=[[rtve.es]]|date=21 December 2023|title=Mamacuz' y 'Te estoy amando locamente', participadas por RTVE, favoritas en los premios Carmen}}</ref> |- | rowspan="2"|February 4 | [[16th Gaudí Awards]] | [[Catalan Film Academy]] | [[Barcelona]], Catalonia, Spain | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.lavanguardia.com/vida/20231205/9429056/actores-pol-lopez-vicky-luengo-anunciaran-nominaciones-xvi-premios-gaudi-agenciaslv20231205.html|access-date=6 December 2023|website=[[La Vanguardia]]|language=es|date=5 December 2023|title=Los actores Pol López y Vicky Luengo anunciarán las nominaciones a los XVI Premios Gaudí|archive-date=7 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180329/https://www.lavanguardia.com/vida/20231205/9429056/actores-pol-lopez-vicky-luengo-anunciaran-nominaciones-xvi-premios-gaudi-agenciaslv20231205.html|url-status=dead}}</ref> |- | [[51st Saturn Awards]] | [[Academy of Science Fiction, Fantasy and Horror Films]] | [[Los Angeles]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref name="Variety Nov 2023">{{cite web|last=Davis|first=Clayton|title=Awards Season Calendar (2023-2024): Key Dates and Timeline for Oscars, DGA, WGA and More|url=https://variety.com/feature/awards-season-calendar-2024-oscars-1235744019/|website=Variety|date=1 November 2023}}</ref> |- | February 9 | [[2024 Movieguide Awards]] | [[Movieguide Awards|Movieguide]] | [[Los Angeles]], California, U.S | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/2910210/sound-of-freedom-jesus-revolution-and-journey-to-bethlehem-celebrate-big-wins-at-2024-movieguide-awards/|title=Sound of Freedom, Jesus Revolution, and Journey to Bethlehem celebrate big wins at 2024 Movieguide Awards|date=8 March 2024 }}</ref> |- | rowspan="4"|February 10 | [[13th AACTA Awards]] | rowspan=2|[[Australian Academy of Cinema and Television Arts]] | rowspan=2|[[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]], Queensland, Australia | style="text-align:center;" rowspan=2| <ref>{{cite web |url=https://variety.com/2024/awards/news/rebel-wilson-harry-connick-jr-aacta-awards-1235881485/ |title=Rebel Wilson and Harry Connick Jr. to Host AACTA Awards |last=Frater |first=Patrick |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=22 January 2024 |access-date=22 January 2024}}</ref> |- | [[13th AACTA International Awards]] |- | [[38th Goya Awards]] | [[Academy of Cinematographic Arts and Sciences of Spain]] | [[Valladolid]], Castile and León, Spain | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|website=[[rtve.es]]|url=https://www.rtve.es/noticias/20230629/goya-2024-se-celebraran-valladolid-10-febrero/2450819.shtml|title=Los Goya 2024 se celebrarán en Valladolid el 10 de febrero|date=29 June 2023|language=es|access-date=27 September 2023}}</ref> |- | [[76th Directors Guild of America Awards]] | [[Directors Guild of America]] | rowspan="2" | [[Los Angeles]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref name="Variety Nov 2023"/> |- | February 17 | [[51st Annie Awards]] | [[ASIFA-Hollywood]] | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Diamond Sarto|first=Debbie|title=Call for Entries: 51st Annie Awards|url=https://www.awn.com/news/call-entries-51st-annie-awards|website=[[Animation World Network]]|date=11 September 2023}}</ref> |- | rowspan="2"|February 18 | [[77th British Academy Film Awards]] | [[British Academy of Film and Television Arts]] | [[London]], England, UK | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Szalai|first=Georg|title=BAFTA Sets 2024 Film Awards Date, Keeping Ceremony in Traditional February Slot|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/bafta-awards-2024-film-february-oscars-1235504148/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=31 May 2023}}</ref> |- | [[49th People's Choice Awards]] | [[People's Choice Awards]] | [[Santa Monica, California]], U.S. | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |last=Strout |first=Paige |date=January 11, 2024 |title=Everything to Know About the 2024 People's Choice Awards |url=https://www.usmagazine.com/entertainment/news/everything-to-know-about-the-2024-peoples-choice-awards/ |access-date=January 14, 2024 |website=[[US Weekly]]}}</ref> |- | rowspan="2"|February 24 | [[49th César Awards]] | [[Académie des Arts et Techniques du Cinéma]] | [[Paris]], France | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.bfmtv.com/people/cinema/cesar-2024-valerie-lemercier-presidente-de-la-49e-edition_AD-202311200524.html|website=[[BFMTV]]|title=César 2024 : Valérie Lemercier sera la présidente de la 49 édition|date=20 November 2023}}</ref> |- | [[30th Screen Actors Guild Awards]] | [[SAG-AFTRA]] | [[Los Angeles]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Coates|first=Tyler|title=Screen Actors Guild Awards Set 2024 Date|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/sag-awards-2024-date-1235492232/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=16 May 2023}}</ref> |- | rowspan="2" | February 25 | [[39th Independent Spirit Awards]] | [[Independent Spirit Awards]] | [[Santa Monica, California|Santa Monica, California, U.S.]] | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Frank|first=Jason P.|title=The 2024 Film Independent Spirit Award Nominations|url=https://www.vulture.com/article/film-independent-spirit-awards-2024-nominations.html|website=Vulture|date=5 December 2023}}</ref> |- | [[35th Producers Guild of America Awards]] | [[Producers Guild of America]] | [[Los Angeles]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Schneider |first=Michael |date=2023-05-17 |title=Producers Guild Reveals Date, Submission Calendar for 2024 PGA Awards |url=https://variety.com/2023/film/awards/producers-guild-date-submission-calendar-2024-pga-awards-1235616512/ |access-date=2024-01-04 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | February 26 | [[2nd Astra Film Creative Arts Awards|2nd Astra Film Creative Arts Award]] | [[Hollywood Creative Alliance]] | [[Los Angeles]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=HCA Unveils Initial Plans to Expand the Organization |url=https://hollywoodcreative.org/press-releases/h-c-a-unveils-initial-plans-to-expand-the-organization/ |access-date=2024-01-04 |language=en |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023134148/https://hollywoodcreative.org/press-releases/h-c-a-unveils-initial-plans-to-expand-the-organization/ |url-status=dead }}</ref> |- | March 8 | [[47th Japan Academy Film Prize]] | Japan Academy Film Prize Association | [[Tokyo]], Japan | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Japan Academy Film Prize|url=https://www.japan-academy-prize.jp/|website=Japan Academy Film Prize |date=30 March 2024}}</ref> |- | March 9 | [[44th Golden Raspberry Awards]] | Golden Raspberry Awards Foundation | [[Los Angeles]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=44th Razzie Schedule|url=https://razzies.com/razz-blogz/2024-razzie-schedule|website=[[Golden Raspberry Awards]]|date=14 January 2024}}</ref> |- | March 10 | [[96th Academy Awards]] | [[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]] | [[Los Angeles]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Schwartz|first=Missy|title=96th Academy Awards to Air on March 10, 2024|url=https://www.thewrap.com/oscars-2024-date-academy-awards/|website=[[TheWrap]]|date=24 April 2023}}</ref> |- | March 11 | [[32nd Actors and Actresses Union Awards]] | [[Spanish Actors Union|Actors and Actresses Union]] | [[Madrid]], Spain | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.europapress.es/cultura/exposiciones-00131/noticia-amor-mesias-cuerpo-llamas-favoritos-premios-union-actores-actrices-20240205130418.html|website=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|title='Un amor', 'La Mesías' y 'El cuerpo en llamas', favoritos a los Premios Unión de Actores y Actrices|date=February 5, 2024|access-date=February 5, 2024|language=es}}</ref> |- | April 14 | [[76th Writers Guild of America Awards]] | [[Writers Guild of America, East]]<br>[[Writers Guild of America West]] | [[Los Angeles]], California, U.S. | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last1=Thompson|first1=Anne|last2=Bergeson|first2=Samantha|title=What the WGA Pushing Back Its Awards Means for the Oscars: It's Complicated |url=https://www.indiewire.com/awards/awards/2024-wga-awards-delayed-after-oscars-1234922154/|website=[[IndieWire]]|date=1 November 2023}}</ref> |- | April 20 | [[11th Platino Awards]] | EGEDA, FIPCA | [[Riviera Maya]], Quintana Roo, Mexico | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/agencias/2024/02/22/huesera-y-el-conde-la-pugna-latinoamericana-a-mejor-filme-en-los-xi-premios-platino/|website=[[Infobae]]|date=22 February 2024|title='Huesera' y 'El Conde', la pugna latinoamericana a mejor filme en los XI Premios Platino}}</ref> |- | May 3 | [[69th David di Donatello]] | [[Accademia del Cinema Italiano]] | [[Rome]], Italy | style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|last=Roxborough|first=Scott|date=3 April 2024|title=Paola Cortellesi's 'There's Still Tomorrow' Leads Italy's Donatello Awards Nominations|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/theres-still-tomorrow-italy-donatello-awards-nominations-1235865474/|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=5 April 2024}}</ref> |- | May 26–31 | [[12th Canadian Screen Awards]] | [[Academy of Canadian Cinema & Television]] | [[Toronto]], Ontario, Canada | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web | url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/2024-canadian-screen-awards-venue-change-1235818277/ | title=Canadian Screen Awards Gets New Date, Venue Change | website=[[The Hollywood Reporter]] | date=8 February 2024}}</ref> |- | August 26 | [[18th Sur Awards]] | [[Argentine Academy of Cinematography Arts and Sciences]] | [[Buenos Aires]], Argentina | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|website=[[Ámbito Financiero]]|url=https://www.ambito.com/espectaculos/premios-sur-2024-donde-ver-la-ceremonia-lo-mejor-del-cine-nacional-n6052192|title=Premios Sur 2024: dónde ver la ceremonia a lo mejor del cine nacional|date=23 August 2024}}</ref> |- | September 7 | [[66th Ariel Awards]] | [[Academia Mexicana de Artes y Ciencias Cinematográficas]] | [[Guadalajara]], Jalisco, Mexico | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/09/08/estos-fueron-los-ganadores-de-los-premios-ariel-2024/|website=[[Infobae]]|title=Estos fueron los ganadores de los Premios Ariel 2024|first=Ale|last=Huitron|date=September 8, 2024}}</ref> |- | November 3 | [[12th Macondo Awards]] | [[Colombian Academy of Cinematography Arts and Sciences]] | [[Bucaramanga]], Santander, Colombia | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.eltiempo.com/cultura/cine-y-tv/ganadores-de-los-premios-macondo-2024-estas-son-las-producciones-mas-reconocidas-3396742|website=[[El Tiempo (Colombia)|El Tiempo]]|access-date=8 November 2024|language=es|date=5 November 2024|title=Ganadores de los Premios Macondo 2024: estas fueron las producciones más reconocidas}}</ref> |- | December 7 | [[37th European Film Awards]] | [[European Film Academy]] | [[Lucerne]], Switzerland | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Excellence Awards Winners 2024 |url=https://www.europeanfilmacademy.org/press/excellence-awards-winners-2024/ |access-date=2024-12-08 |website=European Film Academy |language=en-US}}</ref> |- | December 8 | [[8th Astra Film Awards]] | [[Hollywood Creative Alliance]] | [[Los Angeles]], California, U.S | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|access-date=28 November 2024|url=https://theastras.com/2024-astra-film-creative-arts-awards-nominations-have-arrived/|title=2024 Astra Film & Creative Arts Awards Nominations Have Arrived|date=25 November 2024}}</ref> |- | December 8 | [[British Independent Film Awards 2024]] | BIFA | [[London]], England, UK | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|website=[[Deadline Hollywood]]|url=https://deadline.com/2024/12/british-independent-film-awards-2024-winners-full-list-1236197609/|title=British Independent Film Award Winners: 'Kneecap' Takes Best Film — Full List|first=Zac|last=Ntim|date=December 8, 2024}}</ref> |- | December 14 | [[30th Forqué Awards]] | EGEDA | [[Madrid]], Spain | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|language=es|access-date=8 November 2024|url=https://www.20minutos.es/cinemania/noticias/premios-forque-2024-nominaciones-5651747/|website=[[Cinemanía]]|via=[[20minutos.es]]|title=Premios Forqué 2024: 'La infiltrada', 'La estrella azul' y 'Querer' lideran las nominaciones de la 30 edición|date=7 November 2024}}</ref> |} ===Film festivals=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%;" |- ! Date !! Event !! Host !! Location(s) !! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|References}} |- | January 18 – 28 | [[2024 Sundance Film Festival]] | [[Sundance Film Festival]] | [[Park City, Utah]], United States | style="text-align:center;"| <ref name="winner:hr">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/sundance-announces-dates-for-2024-festival-1235484733/ |title= Sundance Sets Dates for 2024 Festival |author= Mia Galuppo |website= Hollywood Reporter |date= 11 May 2023 |access-date= 23 November 2023|language=en}}</ref> |- | January 25 – February 4 | [[53rd International Film Festival Rotterdam]] | [[International Film Festival Rotterdam]] | [[Rotterdam]], Netherlands | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.screendaily.com/news/rotterdam-2024-unveils-opening-film-first-titles/5188129.article |title=Rotterdam film festival unveils Jonathan Ogilvie's 'Head South' as 2024 opening film, first programme details |work=[[Screendaily]] |first= Tim |last= Dams|date=23 November 2023|access-date=23 November 2023}}</ref> |- | February 7 – 17 | [[39th Santa Barbara International Film Festival]] | [[Santa Barbara International Film Festival]] | [[Santa Barbara, California]], United States | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Pedersen|first=Erik|title=Santa Barbara Film Festival 2024 Dates Set|url=https://deadline.com/2023/04/santa-barbara-international-film-festival-2024-dates-set-1235337586/|website=Deadline Hollywood|date=26 April 2023}}</ref> |- | February 15 – 25 | [[74th Berlin International Film Festival]] | [[Berlin International Film Festival]] | [[Berlin]], Germany | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|last1=Calnan|first1=Ellie|title=Berlinale sets 2024 dates; reveals 2023 ticket sales|url=https://www.screendaily.com/news/berlinale-sets-2024-dates-reveals-2023-ticket-sales/5179728.article|website=[[Screendaily]]|date=28 February 2023|access-date=24 November 2023}}</ref> |- | February 20 – 24 | [[13th Oceanside International Film Festival]] | [[Oceanside International Film Festival]] | [[Oceanside, California]], United States | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |last=Mcintosh |first=Linda |date=2024-02-19 |title=Oceanside Film Festival kicks off Tuesday and concludes Saturday with Women's Film Fest, 'Reel Women' |url=https://www.sandiegouniontribune.com/local/story/2024-02-19/oceanside-film-festival-kicks-off-feb-20-includes-womens-film-fest-reel-women |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219213615/https://www.sandiegouniontribune.com/local/story/2024-02-19/oceanside-film-festival-kicks-off-feb-20-includes-womens-film-fest-reel-women |archive-date=2024-02-19 |access-date=2024-03-11 |website=[[San Diego Union-Tribune]] |language=en-US}}</ref> |- | March 1 – 10 | [[27th Málaga Film Festival]] | [[Málaga Film Festival]] | [[Málaga]], Spain | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/news/2024-film-festivals-and-markets-calendar-latest-dates/5188083.article|website=[[ScreenDaily]]|date=4 February 2024|first=Ben|last=Dalton|title=2024 film festivals and markets calendar: latest dates}}</ref> |- | May 9 – 19 | 50th Seattle International Film Festival | [[Seattle International Film Festival]] | [[Seattle]], [[Washington (state)|Washington]], United States | style="text-align:center;" | <ref name="SIFFTY">{{Cite web|url=https://www.seattletimes.com/entertainment/movies/siff-2024-celebrates-50-years-of-seattles-homegrown-film-festival/|title=SIFF 2024 celebrates 50 years of Seattle's homegrown film festival|date=2024-04-30|access-date=2024-05-21|last=Wilson|first=Gemma|website=[[The Seattle Times]]}}</ref> |- | May 14 – 25 | [[2024 Cannes Film Festival]] | [[Cannes Film Festival]] | [[Cannes]], France | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|last=Keslassy|first=Elsa|title=Cannes Film Festival Sets Dates for 2024 Edition|url=https://variety.com/2023/film/global/cannes-film-festival-dates-2024-edition-1235634266/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=6 June 2023|access-date=24 November 2023}}</ref> |- | June 7 – 15 | [[39th Guadalajara International Film Festival]] | [[Guadalajara International Film Festival]] | [[Guadalajara]], Mexico | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|website=[[El Informador (Mexico)|El Informador]]|url=https://www.informador.mx/cultura/FICG-39-Cuando-se-realizara-el-Festival-Internacional-de-Cine-en-Guadalajara-este-2024-20240321-0116.html|first=Sergio Alejandro|last=Velázquez|date=21 March 2024|title=¿Cuándo se realizará el Festival Internacional de Cine en Guadalajara este 2024?}}</ref> |- | June 9 – 15 | [[2024 Annecy International Animation Film Festival]] | [[Annecy International Animation Film Festival]] | [[Annecy]], France | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/04/annecy-international-animation-film-festival-2024-line-up-1235895163/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=25 April 2024|title=Sarah Snook Picture 'Memoir Of A Snail', Terry Gilliam Set For Annecy With 'Transformers One', 'Despicable Me 4', 'Inside Out 2' & 'Moana 2' – Full Lineup|first=Melanie|last=Goodfellow}}</ref> |- | June 14 – 23 | 26th Shanghai International Film Festival | [[Shanghai International Film Festival]] | [[Shanghai]], China | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/shanghai-film-festival-2024-competition-lineup-1235911591/|website=[[Hollywood Reporter]]|date=29 May 2024|title=Shanghai Film Festival Unveils 2024 Competition Lineup|first=Patrick|last=Brzeski}}</ref> |- | June 28 – July 6 | [[58th Karlovy Vary International Film Festival]] | [[Karlovy Vary International Film Festival]] | [[Karlovy Vary]], Czech Republic | style="text-align:center;"|<ref name="festivalscalendar">{{Cite web|title=2024 film festivals and markets calendar: latest dates|first=Ben|last=Dalton|date=28 March 2024|url=https://www.screendaily.com/news/2024-film-festivals-and-markets-calendar-latest-dates/5188083.article|website=[[ScreenDaily]]|access-date=29 March 2024}}</ref> |- | August 7 – 17 | [[77th Locarno Film Festival]] | [[Locarno Film Festival]] | [[Locarno]], Switzerland | style="text-align:center;"|<ref name="festivalscalendar" /> |- | August 16 – 23 | 30th Sarajevo Film Festival | [[Sarajevo Film Festival]] | [[Sarajevo]], Bosnia & Herzegovina | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=Ntim |first1=Zac |title=Sarajevo Film Festival Sets Competition Titles Including 19 World Premieres |url=https://deadline.com/2024/07/sarajevo-film-festival-2024-competition-lineup-19-world-premieres-1236021645/ |website=Deadline Hollywood |date=25 July 2024}}</ref> |- | August 28 – September 7 | [[81st Venice International Film Festival]] | [[Venice Film Festival]] | [[Venice]], Italy | style="text-align:center;"| <ref name="festivalscalendar" /> |- | September 5 – 15 | [[2024 Toronto International Film Festival]] | [[Toronto International Film Festival]] | [[Toronto]], Ontario, Canada | style="text-align:center;"| <ref name="festivalscalendar" /> |- | September 11 – 18 | [[2024 Atlantic International Film Festival]] | [[Atlantic International Film Festival]] | [[Halifax, Nova Scotia|Halifax]], Nova Scotia, Canada | style="text-align:center;"| <ref>Sean Mott, [https://atlantic.ctvnews.ca/more/atlantic-international-film-festival-reveals-lineup-for-september-1.7000430 "Atlantic International Film Festival reveals lineup for September"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240918151322/https://atlantic.ctvnews.ca/more/atlantic-international-film-festival-reveals-lineup-for-september-1.7000430 |date=18 September 2024 }}. ''[[CTV Atlantic]]'', August 14, 2024.</ref> |- | September 14 – 22 | [[2024 Cinéfest Sudbury International Film Festival]] | [[Cinéfest Sudbury International Film Festival]] | [[Greater Sudbury|Sudbury]], Ontario, Canada | style="text-align:center;"| <ref>[https://www.nugget.ca/entertainment/local-arts/sudburys-cinefest-offers-early-look-at-its-2024-film-lineup "Sudbury's Cinefest offers early look at its 2024 film lineup"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240815034236/https://www.nugget.ca/entertainment/local-arts/sudburys-cinefest-offers-early-look-at-its-2024-film-lineup |date=15 August 2024 }}. ''[[North Bay Nugget]]'', August 13, 2024.</ref> |- | September 20 – 28 | [[72nd San Sebastián International Film Festival]] | [[San Sebastián International Film Festival]] | [[San Sebastián]], Spain | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/461974|website=[[Cineuropa]]|date=7 May 2024|title=Emmanuelle set to open San Sebastián|first=David|last=González}}</ref> |- | September 26 – October 6 | [[2024 Vancouver International Film Festival|43rd Vancouver International Film Festival]] | [[Vancouver International Film Festival]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]], Canada | style="text-align:center;" | <ref name="festivalscalendar" /> |- | September 27 – October 14 | [[2024 New York Film Festival]] | [[New York Film Festival]] | [[New York City]], United States | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Lewis|first=Hilary|title=NY Film Festival Main Slate Includes Cannes Winners 'Anora' and 'Seed of the Sacred Fig'|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/2024-ny-film-festival-main-slate-lineup-1235966970/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=6 August 2024|access-date=16 August 2024}}</ref> |- | October 2 – 11 | [[29th Busan International Film Festival]] | [[Busan International Film Festival]] | [[Busan]], South Korea | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/busan-international-film-festival-documentary-audience-award-1235966069/ |title= Busan International Film Festival Adds Documentary Audience Award |author= Patrick Brzeski |website= [[The Hollywood Reporter]] |date=August 4, 2024 |access-date= August 30, 2024|language=en}}</ref> |- | October 3 – 13 | [[57th Sitges Film Festival]] | [[Sitges Film Festival]] | [[Sitges]], Spain | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|website=[[La Vanguardia]]|url=https://www.lavanguardia.com/mediterranean/20240927/9977857/movie-edition-sitges-film-festival-cinema-october-geoffrey-rush-soderbergh-fantastic.html|title=The prestigious Sitges Film Festival kicks off|date=27 September 2024|first=Leonor|last=Mayor Ortega}}</ref> |- | October 9 – 20 | [[2024 BFI London Film Festival]] | [[BFI London Film Festival]] | [[London]], United Kingdom | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |title=68th BFI London Film Festival submissions are open |url=https://www.bfi.org.uk/explore-our-festivals/68th-bfi-london-film-festival-submissions-are-open |access-date=2024-01-04 |website=[[British Film Institute]] |language=en}}</ref> |- | October 16 – 27 | [[19th Rome Film Festival]] | [[Rome Film Festival]] | [[Rome]], Italy | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/467574 |title= One hundred titles from 48 countries and a flurry of world premieres will form of the focus of this year's Rome Film Fest |first= Vittoria|last= Scarpa |date=23 September 2024|access-date=24 September 2024 |website= [[Cineuropa]] |language=en}}</ref> |- | October 16 – 27 | [[60th Chicago International Film Festival]] | [[Chicago International Film Festival]] | [[Chicago]], United States | align="center"| <ref>{{cite web|url=https://chicago.suntimes.com/movies-and-tv/2024/09/12/robert-zemeckis-here-chicago-film-festival|title=Robert Zemeckis is heading home to Chicago for film festival honor, 'Here' screening|website=[[Chicago Sun-Times]]|first=Richard|last=Roeper|date=September 12, 2024|accessdate=October 9, 2024}}</ref> |- | October 18 – 26 | [[69th Valladolid International Film Festival]] | [[Valladolid International Film Festival]] | [[Valladolid]], Spain | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|website=[[Infobae]]|url=https://www.infobae.com/espana/agencias/2024/08/26/dieciocho-producciones-espanolas-participaran-en-la-69-edicion-de-la-seminci/|title=Dieciocho producciones españolas participarán en la 69 edición de la Seminci|date=August 26, 2024|access-date=August 26, 2024|language=es}}</ref> |- | October 24 – November 1 | [[2024 El Gouna Film Festival]] | [[El Gouna Film Festival]] | [[El Gouna]], Egypt | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|first=Rafa Sales|last=Ross|date=1 November 2024|title=French Thriller About Syrian Exiles 'Ghost Trail' Wins Top Prize at El Gouna Film Festival |url=https://variety.com/2024/film/global/ghost-trail-el-gouna-film-festival-1236198020/}}</ref> |- | October 28 – November 6 | [[37th Tokyo International Film Festival]] | [[Tokyo International Film Festival]] | [[Tokyo]], Japan | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web |last1=Ntim |first1=Zac |title=Tony Leung Set As Tokyo Film Festival Jury President |url=https://deadline.com/2024/05/tony-leung-tokyo-film-festival-jury-president-1235920164/ |website=[[Deadline Hollywood]] |date=May 16, 2024}}</ref> |- | November 20 – 28 | [[55th International Film Festival of India]] | [[Directorate of Film Festivals]] | [[Goa]], India |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2052589|title=NFDC Kicks Off Roadshow for 55th International Film Festival of India (IFFI)|date=6 September 2024|access-date=7 September 2024|publisher=PIB|via=press release}}</ref> |} ==Awards== {| class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! rowspan="2" style="width:20px;"| Category !! colspan="2" style="width:250px;" | [[82nd Golden Globe Awards]]<br />{{small|January 5, 2025}} !! rowspan="2" style="width:250px;"| [[30th Critics' Choice Awards]]<br />{{small|February 7, 2025}} !! rowspan="2" style="width:250px;" |[[78th British Academy Film Awards|78th BAFTA Awards]]<br />{{small|February 16, 2025}} !! rowspan="2" style="width:250px;" |[[36th Producers Guild of America Awards|Producers]], [[77th Directors Guild of America Awards|Directors]], [[31st Screen Actors Guild Awards|Screen Actors]], and [[77th Writers Guild of America Awards|Writers Guild]] Awards<br />{{small|February 8 - 23, 2025}} !! rowspan="2" style="width:250px;" |[[97th Academy Awards]]<br />{{small|March 2, 2025}} |- ! width=200| {{small|Drama}} !! style="width:200px;"| {{small|Musical or Comedy}} |- | Best Picture || ''[[The Brutalist]]'' || ''[[Emilia Pérez]]'' || ''[[Anora]]'' || ''[[Conclave (film)|Conclave]]'' || colspan="2" | ''[[Anora]]'' |- | Best Director || colspan="2"| [[Brady Corbet]]<br />''[[The Brutalist]]'' || [[Jon M. Chu]]<br />''[[Wicked (2024 film)|Wicked]]'' || [[Brady Corbet]]<br />''[[The Brutalist]]'' || colspan="2"| [[Sean Baker (filmmaker)|Sean Baker]]<br />''[[Anora]]'' |- | Best Actor || [[Adrien Brody]]<br />''[[The Brutalist]]'' || [[Sebastian Stan]]<br />''[[A Different Man]]'' || colspan="2"|[[Adrien Brody]]<br />''[[The Brutalist]]'' || [[Timothée Chalamet]]<br />''[[A Complete Unknown]]'' || [[Adrien Brody]]<br />''[[The Brutalist]]'' |- | Best Actress || [[Fernanda Torres]]<br />''[[I'm Still Here (2024 film)|I'm Still Here]]'' || colspan="2"| [[Demi Moore]]<br />''[[The Substance]]'' || [[Mikey Madison]]<br />''[[Anora]]'' || [[Demi Moore]] <br /> ''[[The Substance]]'' || [[Mikey Madison]]<br />''[[Anora]]'' |- | Best Supporting Actor || colspan="6" | [[Kieran Culkin]]<br />''[[A Real Pain]]'' |- | Best Supporting Actress || colspan="6"| [[Zoe Saldaña]]<br />''[[Emilia Pérez]]'' |- | Best Screenplay, Adapted || colspan=2 rowspan=2| [[Peter Straughan]]<br />''[[Conclave (film)|Conclave]]'' || colspan=2 | [[Peter Straughan]]<br />''[[Conclave (film)|Conclave]]'' || [[RaMell Ross]] & [[Joslyn Barnes]]<br />''[[Nickel Boys]]'' || [[Peter Straughan]]<br />''[[Conclave (film)|Conclave]]'' |- | Best Screenplay, Original || [[Coralie Fargeat]]<br />''[[The Substance]]'' || [[Jesse Eisenberg]]<br />''[[A Real Pain]]'' || colspan="2"| [[Sean Baker (filmmaker)|Sean Baker]]<br />''[[Anora]]'' |- | Best Animated Film || colspan="2"| ''[[Flow (2024 film)|Flow]]'' || ''[[The Wild Robot]]'' || ''[[Wallace & Gromit: Vengeance Most Fowl]]'' || ''[[The Wild Robot]]'' || ''[[Flow (2024 film)|Flow]]'' |- | Best Original Score || colspan="3"| [[Trent Reznor]] and [[Atticus Ross]]<br />''[[Challengers (film)|Challengers]]'' || [[Daniel Blumberg]]<br />''[[The Brutalist]]'' || rowspan="3" {{n/a}} || [[Daniel Blumberg]]<br />''[[The Brutalist]]'' |- | Best Original Song || colspan="3"| "[[El Mal]]"<br />''[[Emilia Pérez]]'' || {{n/a}} || "[[El Mal]]"<br />''[[Emilia Pérez]]'' |- | Best Foreign Language Film || colspan="4" | ''[[Emilia Pérez]]'' || ''[[I'm Still Here (2024 film)|I'm Still Here]]'' |- | Best Documentary{{efn|From 2016 onward, the category was shifted from the Critics' Choice Awards to the ancillary [[9th Critics' Choice Documentary Awards|Critics' Choice Documentary Awards]].}} || colspan=2 {{n/a}} || ''[[Super/Man: The Christopher Reeve Story]]''<br />''[[Will & Harper]]'' (tie) ||colspan="2"|''[[Super/Man: The Christopher Reeve Story]]'' || ''[[No Other Land]]'' |} '''[[Palme d'Or]] ([[77th Cannes Film Festival]]):''' :'''''[[Anora (film)|Anora]]''''', directed by [[Sean Baker (filmmaker)|Sean Baker]], USA '''[[Golden Lion]] ([[81st Venice International Film Festival]]):''' :'''''[[The Room Next Door]]''''', directed by [[Pedro Almodóvar]], Spain '''[[Berlin Film Festival|Golden Bear]] ([[74th Berlin International Film Festival]]):''' :'''''[[Dahomey (film)|Dahomey]]''''', directed by [[Mati Diop]], France '''[[Toronto International Film Festival People's Choice Award|People's Choice Award]] ([[2024 Toronto International Film Festival|49th Toronto International Film Festival]]):''' :'''''[[The Life of Chuck]]''''', directed by [[Mike Flanagan (filmmaker)|Mike Flanagan]], USA ==2024 films== ===By country/region=== * [[List of American films of 2024]] * [[List of Argentine films of 2024]] * [[List of Australian films of 2024]] * [[List of Bangladeshi films of 2024]] * [[List of Brazilian films of 2024]] * [[List of British films of 2024]] * [[List of Canadian films of 2024]] * [[List of Chinese films of 2024]] * [[List of French films of 2024]] * [[List of German films of 2024]] * [[List of Hong Kong films of 2024]] * [[List of Indian films of 2024]] * [[List of Japanese films of 2024]] * [[List of Malaysian films of 2024]] * [[List of Pakistani films of 2024]] * [[List of Philippine films of 2024]] * [[List of Russian films of 2024]] * [[List of South Korean films of 2024]] * [[List of Spanish films of 2024]] * [[List of Turkish films of 2024]] ===By genre/medium=== * [[List of animated feature films of 2024]] * [[List of comedy films of the 2020s#2024|List of comedy films of 2024]] * [[List of drama films of the 2020s#2024|List of drama films of 2024]] * [[List of horror films of 2024]] * [[List of LGBT-related films of 2024]] * [[List of science fiction films of the 2020s#2024fc|List of science fiction films of 2024]] * [[List of thriller films of the 2020s#2024|List of thriller films of 2024]] ==Kpibu== <!-- This section is in the article 2024 in "film"; people that are television actors, television directors, or something like that but did not have any part of a film don't belong here. Those belong to the "Deaths" section in "2024 in television". Do not add people who have done only 1 film: always add 2 films. Don't add any cameo roles. Don't add any direct-to-video films or TV movies, and no red links or redirecting links. --> {| class="wikitable sortable defaultcenter" style="font-size:90%;" |+ |- style="background:#dae3e7; text-align:center;" ! Month !! Date !! Name !! Age !! Country !! Profession !! Notable films !! {{Abbr|Ref.|Reference}} |- align="top" |- ! rowspan="47" style="text-align:center; vertical-align:top;"| [[Deaths in January 2024|January]] | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Mickey Cottrell]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Producer, Publicist, Actor || {{hlist|''[[My Own Private Idaho]]''|''[[Volcano (1997 film)|Volcano]]''}} || style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=Barnes|first1=Mike |title=Mickey Cottrell, Publicist, Actor and Producer, Dies at 79|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/mickey-cottrell-dead-publicist-1235777975/|work=The Hollywood Reporter |date=January 2, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''1'' || [[René Verzier]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Cinematographer || {{hlist|''[[The Little Girl Who Lives Down the Lane]]''|''[[Rabid (1977 film)|Rabid]]''}} || style="text-align:center;"| <ref>Charles-Henri Ramond, [https://www.filmsquebec.com/rene-verzier-nous-a-quittes/ "René Verzier nous a quittés"]. ''Films du Québec'', January 12, 2024.</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Peter Berkos]] || style="text-align:center;"| 101 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Sound Editor|| {{hlist|''[[The Hindenburg (film)|The Hindenburg]]''|''[[Slap Shot]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=Bartlett |first1=Rhett |title=Peter Berkos, Oscar-Winning Sound Effects Editor on 'The Hindenburg', Dies at 101 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/peter-berkos-dead-hindenburg-1235778429/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=3 January 2024 |access-date=January 3, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[Lillian Crombie]] || style="text-align:center;"| 66 || style="text-align:center;"| Australia || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Australia (2008 film)|Australia]]''|''[[Mystery Road (film)|Mystery Road]]''}} || style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Tributes to groundbreaking SA actor & performer Lillian Crombie|url=https://www.abc.net.au/listen/programs/adelaide-breakfast/lillian-crombie/103287846|website=ABC Radio Adelaide|date=January 4, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[Germana Dominici]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Black Sunday (1960 film)|Black Sunday]]''|''[[Intervista]]''}} ||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.antoniogenna.net/doppiaggio/voci/vocigdom.htm|title=La pagina di GERMANA DOMINICI|work=Il mondo dei doppiatori|language=Italian}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Georgina Hale]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Devils (film)|The Devils]]''|''[[Mahler (film)|Mahler]]''}} ||style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=British actress and Mahler star Georgina Hale dies, aged 80 |url=https://www.radiotimes.com/movies/georgina-hale-mahler-dies-newsupdate/ |access-date=2024-06-15 |website=Radio Times |language=en-GB}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Glynis Johns]] || style="text-align:center;"| 100 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[The Sundowners (1960 film)|The Sundowners]]''|''[[Mary Poppins (film)|Mary Poppins]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=Yang |first=Maya |date=2024-01-04 |title=Glynis Johns, who played Mrs Banks in Mary Poppins, dies aged 100 |url=https://www.theguardian.com/film/2024/jan/05/glynis-johns-dead-mrs-banks-mary-poppins |access-date=2024-01-04 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Christian Oliver]] || style="text-align:center;"| 51 || style="text-align:center;"| Germany || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Good German]]''|''[[Speed Racer (film)|Speed Racer]]''}} || style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=Petski|first1=Denise|title='Speed Racer' Actor Christian Oliver & 2 Daughters Killed In Caribbean Plane Crash|url=https://deadline.com/2024/01/christian-oliver-daughters-killed-caribbean-plane-crash-speed-racer-1235695821/|work=Deadline|date=January 5, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[David Soul]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor, Singer || {{hlist|''[[Magnum Force]]''|''[[Appointment with Death (film)|Appointment with Death]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=David Soul: Starsky & Hutch actor dies aged 8000|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67895679 |work=BBC News |date=January 5, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Tracy Tormé]] || style="text-align:center;"| 64 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Screenwriter, Producer || {{hlist|''[[Fire in the Sky]]''|''[[I Am Legend (film)|I Am Legend]]''}} || style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=Barnes |first1=Mike |title=Tracy Tormé, 'Sliders' Co-Creator and 'Star Trek: The Next Generation' Writer, Dies at 64 |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tracy-torme-dead-sliders-star-trek-next-generation-1235783832/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=January 9, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Brian McConnachie]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Caddyshack]]''|''[[Sleepless in Seattle]]''}} || style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=Barnes |first1=Mike |title=Brian McConnachie, Writer for 'National Lampoon', 'SCTV' and 'Saturday Night Live', Dies at 81 |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/brian-mcconnachie-dead-sctv-saturday-night-live-1235783464/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=January 9, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''7'' || [[Menachem Daum]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Director, Producer || {{hlist|''[[A Life Apart: Hasidism in America|A Life Apart]]''|''[[Hiding and Seeking]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Joseph |date=2024-01-19 |title=Menachem Daum, 77, Filmmaker Who Explored the World of Hasidim, Dies |url=https://www.nytimes.com/2024/01/19/movies/menachem-daum-dead.html |access-date=2024-06-15 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Adan Canto]] || style="text-align:center;"| 42 || style="text-align:center;"| Mexico || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[X-Men: Days of Future Past]]''|''[[Bruised (film)|Bruised]]''}}||style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|title=Adan Canto: X-Men and Designated Survivor star dies of cancer at 42|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-67932741 |website=[[BBC News]]|date=10 January 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Ventura Pons]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;"| Spain || style="text-align:center;" | Director, Producer || {{hlist|''[[Actrius]]''|''[[Caresses]]''}} || style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.es/life/cultura/muere-78nos-cineasta-productor-guionista-catalan-ventura-ponsbr.html|website=[[HuffPost]]|date=January 8, 2024|title=Muere a los 78 años el cineasta, productor y guionista catalán Ventura Pons|language=es|access-date=January 8, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Gian Franco Reverberi]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[Django, Prepare a Coffin]]''|''[[Black Turin]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=2024-01-08 |title=Passing of Renowned Italian Composer and Musician, Gian Franco Reverberi |url=https://www.ilmessaggero.it/en/passing_of_renowned_italian_composer_and_musician_gian_franco_reverberi-7859125.html |access-date=2024-06-15 |website=[[Il Messaggero]] |language=en}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Roy Battersby]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[The Body (1970 film)|The Body]]''|''[[Mr. Love]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Kate Beckinsale says her stepfather, Roy Battersby, has died 'after a brief illness' |url=https://news.sky.com/story/kate-beckinsale-says-her-stepfather-roy-battersby-has-died-after-a-brief-illness-13049621 |access-date=2024-06-15 |website=[[Sky News]] |language=en}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Peter Crombie]] || style="text-align:center;"| 71 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Seven (1995 film)|Seven]]''|''[[My Dog Skip (film)|My Dog Skip]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |last=Ortiz |first=Aimee |date=2024-01-14 |title=Peter Crombie, a Menacing Presence on 'Seinfeld', Dies at 71 |url=https://www.nytimes.com/2024/01/13/arts/television/peter-crombie-dead.html |access-date=2024-06-15 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Tisa Farrow]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Zombi 2]]''|''[[Manhattan (1979 film)|Manhattan]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=2024-01-16 |title=Tisa Farrow, Mia Farrow's sister who became a nurse, died of 'cardiopulmonary demise' |url=https://sg.news.yahoo.com/tisa-farrow-1970s-actress-became-222752246.html |access-date=2024-06-15 |website=Yahoo News |language=en-SG}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Conrad Palmisano]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Stuntman, Second Unit Director, Actor || {{hlist|''[[First Blood]]''|''[[Rush Hour (franchise)|Rush Hour]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |date=2024-01-14 |title=Kabir Khan mourns demise of American stuntman Conrad Palmisano |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/kabir-khan-mourns-demise-of-american-stuntman-conrad-palmisano/articleshow/106829885.cms |access-date=2024-06-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Laurence Badie]] || style="text-align:center;"| 95 || style="text-align:center;"| France || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Forbidden Games]]''|''[[The Soft Skin]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=2024-01-11 |title=" Le Miel et les Abeilles " : mort de tante Marthe (Laurence Badie)... La comédienne est décédée à 95 ans |url=https://fr.style.yahoo.com/miel-abeilles-mort-tante-marthe-162034386.html |access-date=2024-06-15 |website=fr.style.yahoo.com |language=fr-FR}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[April Ferry]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Costume Designer || {{hlist|''[[Maverick (film)|Maverick]]''|''[[Donnie Darko]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Bechara |first=Diego Ramos |date=2024-01-12 |title=April Ferry, Costume Designer on 'Maverick', 'Game of Thrones' and 'Rome', Dies at 91 |url=https://variety.com/2024/artisans/obituaries-people-news/april-ferry-dead-game-of-thrones-maverick-1235870403/ |access-date=2024-06-15 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Lynne Marta]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[Joe Kidd]]''|''[[Footloose (1984 film)|Footloose]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Barnes |first=Mike |date=2024-01-16 |title=Lynne Marta, Actress in 'Joe Kidd', 'Footloose' and 'Love, American Style', Dies at 78 |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/lynne-marta-dead-joe-kidd-footloose-love-american-style-1235790117/ |access-date=2024-06-15 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Yury Solomin]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;"| Russia || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Dersu Uzala (1975 film)|Dersu Uzala]]''|''[[The Red Tent (film)|The Red Tent]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Times |first=The Moscow |date=2024-01-11 |title=Actor Yury Solomin, Famous for His Role in 'Dersu Uzala', Dies at Age 88 |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/01/11/actor-yury-solomin-famous-for-his-role-in-dersu-uzala-dies-at-age-88-a83696 |access-date=2024-06-15 |website=The Moscow Times |language=en}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Bill Hayes (actor)|Bill Hayes]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor, Singer || {{hlist|''[[Stop, You're Killing Me]]''|''[[The Cardinal]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Alex |date=2024-01-25 |title=Bill Hayes, Enduring Soap Star With a 'Davy Crockett' Hit, Is Dead at 98 |url=https://www.nytimes.com/2024/01/25/arts/television/bill-hayes-dead.html |access-date=2024-06-15 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Marek Litewka]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;"| Poland || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Camera Buff]]''|''[[The Constant Factor]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Teatralny |first=Instytut |title=Kraków. Aktor Marek Litewka nie żyje, miał 75 lat {{!}} e-teatr.pl |url=https://e-teatr.pl/krakow-aktor-marek-litewka-nie-zyje-mial-75-lat-44874 |access-date=2024-06-15 |website=Teatr w Polsce - polski wortal teatralny |language=pl-PL}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Alec Musser]] || style="text-align:center;"| 50 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor, Producer || {{hlist|''[[Grown Ups (film)|Grown Ups]]''|''[[Best Summer Ever]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Times |first=Carlos De Loera Los Angeles |date=2024-01-18 |title=Alec Musser of 'All My Children' dies by suicide at 50 |url=https://www.unionleader.com/news/back_page/alec-musser-of-all-my-children-dies-by-suicide-at-50/article_a8ddf176-b647-11ee-bb63-376ad8ac786b.html |access-date=2024-06-15 |website=UnionLeader.com |language=en}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Juli Mira]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;"| Spain || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Sea (2000 film)|The Sea]]''|''[[Voices in the Night (film)|Voices in the Night]]''}} | {{center|<ref>{{Cite web|url=https://www.informacion.es/alcoy/2024/01/13/fallece-75-anos-actor-alcoyano-96849803.html|website=Información|title=Fallece a los 75 años el actor alcoyano Juli Mira|date=January 13, 2024|publisher=[[Prensa Ibérica]]|first=Antonio|last=Teruel}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Mo Henry]] || style="text-align:center;"| 67 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Film Negative Cutter || {{hlist|''[[Apocalypse Now Redux]]''|''[[Interstellar (film)|Interstellar]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/entertainment/news/mo-henry-negative-cutter-on-jaws-the-matrix-and-hundreds-of-other-films-dies-at-67/ar-AA1nchMP?ocid=mailsignout|title=Mo Henry, Negative Cutter on 'Jaws', 'The Matrix' and Hundreds of Other Films, Dies at 67|last=Giardina|first=Carolyn|date=January 2024|access-date=2024-06-15|publisher=[[MSN]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Elisabeth Trissenaar]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;"| Austria || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[In a Year of 13 Moons]]''|''[[The Marriage of Maria Braun]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ndr.de/kultur/film/Schauspielerin-Elisabeth-Trissenaar-im-Alter-von-79-Jahren-gestorben,trissenaar102.html|title=Schauspielerin Elisabeth Trissenaar im Alter von 79 Jahren gestorben|language=de|date=2024-01-15|access-date=2024-06-14|publisher=NDR Kultur}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[William O'Connell (actor)|William O'Connell]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[High Plains Drifter]]''|''[[The Outlaw Josey Wales]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/02/william-oconnell-dead-1235810929/|title=William O'Connell Dies: Memorable 'Star Trek' Villain, Foils In Clint Eastwood Films Was 94|website=Deadline|date=2024-02-01|access-date=2024-06-14|last=Evans|first=Greg}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[David Gail]] || style="text-align:center;"| 58 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Some Girl]]''|''[[Bending All the Rules]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/02/david-gail-cause-of-death-2-1235836114/|title='Port Charles' Actor David Gail Cause Of Death Determined, Mother Speaks Out Against Fentanyl Epidemic|website=Deadline|date=2024-02-23|access-date=2024-06-14|last=Evans|first=Greg}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Laurie Johnson]] || style="text-align:center;"| 96 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[Dr. Strangelove]]''|''[[First Men in the Moon (1964 film)|First Men in the Moon]]''}} || style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=Nanji|first1=Noor |title=Laurie Johnson: The Avengers theme composer dies |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-68054498|work=BBC News|publisher=BBC|date=January 22, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[José Lifante]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;"| Spain || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Let Sleeping Corpses Lie (film)|Let Sleeping Corpses Lie]]''|''[[National Heritage (film)|National Heritage]]''}} || {{center|<ref>{{Cite web|website=[[El Periódico de Catalunya]]|publisher=[[Prensa Ibérica]]|date=16 January 2024|title=Muere José Lifante, actor de 'La que se avecina' y 'Cuéntame', a los 80 años|language=es|access-date=16 January 2024|url=https://www.elperiodico.com/es/yotele/20240116/muere-jose-lifante-actor-la-que-se-avecina-cuentame-96982823}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Lahcen Zinoun]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;"| Morocco || style="text-align:center;" | Choreographer, Director || {{hlist|''[[The Last Temptation of Christ (film)|The Last Temptation of Christ]]''|''[[The Sheltering Sky (film)|The Sheltering Sky]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.moroccoworldnews.com/2024/01/360173/moroccan-choreographer-filmmaker-lahcen-zinoun-passes-away-at-79|title=Moroccan Choreographer, Filmmaker Lahcen Zinoun Passes Away at 79|date=2024-01-16|access-date=2024-06-15|last=Zouiten|first=Sara|website=Morocco World News}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''17'' || [[Benedict Fitzgerald]] || style="text-align:center;"| 74 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Screenwriter || {{hlist|''[[Wise Blood (film)|Wise Blood]]''|''[[The Passion of the Christ]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/benedict-fitzgerald-writer-passion-of-the-christ-dead-at-74-1235802953/|title=Benedict Fitzgerald, Co-writer of 'The Passion of the Christ', Dies at 74|last=Rahman|first=Abid|date=2024-01-21|access-date=2024-06-15|website=The Hollywood Reporter}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Héctor Bidonde]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;"| Argentina || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Funny Dirty Little War]]''|''[[Night of the Pencils (film)|Night of the Pencils]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|title=Murió Héctor Bidonde, actor y exlegislador porteño, a los 86 años|url=https://es-us.vida-estilo.yahoo.com/muri%C3%B3-h%C3%A9ctor-bidonde-actor-exlegislador-143255313.html|publisher=La Nación|access-date=2024-06-15|date=2024-01-19|last=Cruz|first=Alejandro|language=es}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Lee Doo-yong]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;"| South Korea || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter, Producer || {{hlist|''[[Bruce Lee Fights Back from the Grave]]''|''[[Police Story (1979 film)|Police Story]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.donga.com/en/article/all/20240120/4695571/1|title=Director Lee Doo-yong passes away at 82|date=2024-01-20|access-date=2024-06-15|website=The Dong-A Ilbo}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[David Emge]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Dawn of the Dead (1978 film)|Dawn of the Dead]]''|''[[Basket Case 2]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite magazine|url=https://ew.com/david-emge-died-dawn-of-the-dead-8547146|title=David Emge, star of horror classic Dawn of the Dead, dies at 77|access-date=2024-06-16|date=2024-01-22|last=Collis|first=Clark|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Norman Jewison]] || style="text-align:center;"| 97 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Director, Producer || {{hlist|''[[In the Heat of the Night (film)|In the Heat of the Night]]''|''[[Moonstruck]]''}}|| align = "center" | <ref>{{cite news|last=Lim|first=Dennis|title=Norman Jewison, 97, Dies; Directed 'In the Heat of the Night' and 'Moonstruck'|url=https://www.nytimes.com/2024/01/22/movies/norman-jewison-dead.html |access-date=January 23, 2024|newspaper=[[The New York Times]]|date=January 22, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''22'' || [[Gary Graham]] || style="text-align:center;"| 73 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Hollywood Knights]]''|''[[All the Right Moves (film)|All the Right Moves]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|title=Gary Graham, 'Alien Nation' and 'Star Trek: Enterprise' Actor, Dies at 73|url=https://www.nytimes.com/2024/01/23/arts/television/gary-graham-dead-alien-nation-star-trek.html|date=2024-01-23|access-date=2024-06-15|work=The New York Times|last=Deb|first=Sopan}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Margaret Riley]] || style="text-align:center;"| 58 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Love & Other Drugs]]''|''[[Bombshell (2019 film)|Bombshell]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/01/margaret-riley-dead-1235803924/|title=Margaret Riley Dies: 'Bombshell' Producer & Lighthouse Management Partner Was 58|date=2024-01-24|first=Greg|last=Evans|access-date=2024-06-15|website=Deadline}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Enrique Liporace]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;"| Argentina || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Bolivia (film)|Bolivia]]''|''[[Un oso rojo]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://es-us.vida-estilo.yahoo.com/muri%C3%B3-actor-enrique-liporace-82-001509250.html|title=Murió el actor Enrique Liporace a los 82 años|language=es|date=2024-01-27|access-date=2024-06-15|publisher=La Nación}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Sreela Majumdar]] || style="text-align:center;"| 65 || style="text-align:center;"| India || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Mandi (1983 film)|Mandi]]''|''[[Shankar Mudi]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/health-news/bengali-actress-sreela-majumdar-succumbs-to-cancer-at-65/articleshow/107203375.cms|title=Bengali actress Sreela Majumdar succumbs to cancer at 65|date=2024-01-28|access-date=2024-06-15|publisher=Times of India}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''29'' || [[Sandra Milo]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[8½]]''|''[[Juliet of the Spirits]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/02/02/movies/sandra-milo-dead.html|title=Sandra Milo, 90, Who Had Star Turns in Fellini Films, Dies|date=2024-02-02|access-date=2024-06-15|work=The New York Times|first=Elisabetta|last=Povoledo}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Hinton Battle]] || style="text-align:center;"| 67 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor, Singer || {{hlist|''[[Foreign Student]]''|''[[Dreamgirls (film)|Dreamgirls]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/arts/hinton-battle-dead-tony-winner-the-wiz-actor-1235811408/|title=Hinton Battle, Three-Time Tony Winner and Original 'The Wiz' Actor, Dies at 67|date=2024-01-31|access-date=2024-06-15|website=The Hollywood Reporter|first=Abbey|last=White}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Chita Rivera]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[Sweet Charity (film)|Sweet Charity]]''|''[[Kalamazoo?]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/legit/obituaries-people-news/chita-rivera-dead-broadway-1235891948/|title=Chita Rivera, Broadway Legend From 'Chicago' and 'West Side Story', Dies at 91|date=2024-01-30|last=Haefner|first=Laura|access-date=2024-06-15|website=Variety}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Michael Trcic]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Special Effects Artist, Puppeteer || {{hlist|''[[Terminator 2: Judgment Day]]''|''[[Jurassic Park (film)|Jurassic Park]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.redrocknews.com/2024/02/07/michael-a-trcic/|title=Michael A. Trcic|date=2024-02-07|access-date=2024-06-15|website=Red Rock News}}</ref> |- ! rowspan="47" style="text-align:center; vertical-align:top;"| [[Deaths in February 2024|February]] | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Mark Gustafson]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Animator, Director || {{hlist|''[[Fantastic Mr. Fox (film)|Fantastic Mr. Fox]]''|''[[Guillermo del Toro's Pinocchio]]''}}|| align = "center" | <ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/mark-gustafson-dead-guillermo-del-toro-pinocchio-oscar-winner-1235813498/|title=Mark Gustafson, Stop-Motion Veteran and Oscar Winner for 'Guillermo del Toro's Pinocchio', Dies at 63|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=February 2, 2024|access-date=February 14, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Carl Weathers]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Rocky (franchise)|Rocky]]''|''[[Predator (film)|Predator]]''}} || align = "center" | <ref>{{Cite news|last=Pedersen|first=Erik|date=February 2, 2024|title=Carl Weathers Dies: 'Rocky' & 'Predator' Star Who Appeared In 'Happy Gilmore', 'The Mandalorian' & More Was 76 |url=https://deadline.com/2024/02/carl-weathers-dead-1235812684/|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Ian Lavender]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Dad's Army (1971 film)|Dad's Army]]''|''[[Carry On Behind]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://sg.news.yahoo.com/goodbye-pike-dads-army-legend-123000280.html|title=Goodbye Pike! Dad's Army legend Ian Lavender laid to rest after his death aged 77|date=2024-03-01|access-date=2024-06-15|website=Yahoo! News|publisher=BANG Showbiz}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Sadhu Meher]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;"| India || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Ankur (film)|Ankur]]''|''[[Mrigayaa]]''}}|| align = "center" | <ref>{{cite news|title=Actor and director Padma Shri Sadhu Meher passes away|url=https://kalingatv.com/movies/actor-and-director-sadhu-meher-passes-away/ |access-date=February 2, 2024|website=Kalinga TV|date=February 2, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Don Murray (actor)|Don Murray]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Bus Stop (1956 film)|Bus Stop]]''|''[[Peggy Sue Got Married]]''}}|| align = "center" | <ref>{{cite news|last=McFadden|first=Robert D. |title=Don Murray, a Star in Films That Took on Social Issues, Dies at 94|url=https://www.nytimes.com/2024/02/02/movies/don-murray-dead.html |access-date=February 3, 2024|newspaper=[[The New York Times]]|date=February 2, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Gregory Charles Rivers]] || style="text-align:center;"| 58 || style="text-align:center;"| Hong Kong || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Little Big Master]]''|''[[My People, My Country]]''}}|| align = "center" | <ref>{{cite news|last=Lam|first=Jeffie |title=Gregory Charles Rivers, 58-year-old Australian actor who starred in Hong Kong TV dramas, found dead at his home|url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/society/article/3250814/gregory-charles-rivers-cantonese-speaking-australian-actor-who-starred-hong-kong-tvb-dramas-dies |access-date=February 3, 2024|newspaper=[[South China Morning Post]]|date=February 3, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[Helena Rojo]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;"| Mexico || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Aguirre, the Wrath of God]]''|''[[Blacker Than the Night]]''|}}|| {{center|<ref>{{Cite web|website=[[El Financiero]]|title=Muere Helena Rojo, actriz de la película 'Más negro que la noche' y de 'El privilegio de amar'|date=2024-02-03|access-date=2024-02-04|language=es|url=https://www.elfinanciero.com.mx/espectaculos/2024/02/04/muere-helena-rojo-actriz-de-la-pelicula-mas-negro-que-la-noche-y-de-el-privilegio-de-amar/}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Mickey Gilbert]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Stuntman, Second Unit Director, Actor || {{hlist|''[[The Blues Brothers (film)|The Blues Brothers]]''|''[[The Last of the Mohicans (1992 film)|The Last of the Mohicans]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/mickey-gilbert-dead-stuntman-robert-redford-1235817432/|title=Mickey Gilbert, Stunt Double for Robert Redford and Gene Wilder, Dies at 87|date=2024-02-06|access-date=2024-06-15|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Mike|last=Barnes}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Michael Jayston]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Cromwell (film)|Cromwell]]''|''[[Nicholas and Alexandra]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/tv/sci-fi/michael-jayston-dead-doctor-who-newsupdate/|title=Doctor Who legend Michael Jayston dies aged 88 after 'short illness'|date=2024-02-05|access-date=2024-06-15|website=[[Radio Times]]|first=Molly|last=Moss}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Toby Keith]] || style="text-align:center;"| 62 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor, Screenwriter, Singer || {{hlist|''[[Broken Bridges]]''|''[[Beer for My Horses (film)|Beer for My Horses]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/02/06/1229407614/toby-keith-dies-cancer|title=Toby Keith, one of country music's biggest stars, dies at 62|date=2024-02-06|access-date=2024-06-15|website=[[NPR]]|last1=Archie|first1=Ayana|last2=Mohtasham|first2=Diba}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Namkoong Won]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;"| South Korea || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Woman of Fire]]''|''[[Inchon (film)|Inchon]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20240205000770|title=Veteran actor Namkoong Won dies at 90|date=2024-02-05|access-date=2024-06-15|publisher=[[The Korea Herald]]|first=Da-sol|last=Kim}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Robert M. Young (director)|Robert M. Young]] || style="text-align:center;"| 99 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Director, Cinematographer, Producer || {{hlist|''[[Alambrista!]]''|''[[The Ballad of Gregorio Cortez]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web|last=Brueggemann|first=Tom|title=Robert M. Young, Trailblazing Independent Director, Dies at 99|url=https://www.indiewire.com/news/obituary/robert-m-young-dead-1234952839/|website=[[IndieWire]]|date=9 February 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''7'' || [[Mojo Nixon]] || style="text-align:center;"| 66 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Great Balls of Fire! (film)|Great Balls of Fire!]]''|''[[Super Mario Bros. (film)|Super Mario Bros.]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/mojo-nixon-dead-obituary-1234964257/|title=Mojo Nixon, Unabashed Outlaw Cult Hero, Dead at 66|date=2024-02-07|first=Jon|last=Blistein|access-date=2024-06-15|publisher=[[Rolling Stone]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Frank Howson]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;"| Australia || style="text-align:center;" | Director, Producer, Screenwriter || {{hlist|''[[Boulevard of Broken Dreams (film)|Boulevard of Broken Dreams]]''|''[[Flynn (film)|Flynn]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.noise11.com/news/melbourne-songwriter-producer-director-frank-howson-has-died-aged-72-20240212|title=Melbourne Songwriter, Producer, Director Frank Howson Has Died Aged 72|date=2024-02-12|access-date=2024-06-15|first=Paul|last=Cashmere|website=Noise11.com}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Johanna von Koczian]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;"| Germany || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Wir Wunderkinder]]''|''[[For the First Time (1959 film)|For the First Time]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/schauspielerin-johanna-von-koczian-im-alter-von-90-jahren-gestorben-19521281.html|title=Schauspielerin Johanna von Koczian im Alter von 90 Jahren gestorben|date=2024-02-15|access-date=2024-06-15|publisher=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Sam Mercer]] || style="text-align:center;"| 69 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Producer, Location Manager || {{hlist|''[[The Sixth Sense]]''|''[[Unbreakable (film)|Unbreakable]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/sam-mercer-dead-m-night-shyamalan-1235942525/|title=Sam Mercer, Producer on M. Night Shyamalan Movies and ILM Executive, Dies at 69|first=Pat|last=Saperstein|date=2024-03-14|access-date=2024-06-15|website=Variety}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Alec Mills (cinematographer)|Alec Mills]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Cinematographer, Camera Operator || {{hlist|''[[The Living Daylights]]''|''[[Licence to Kill]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/alec-mills-dead-living-daylights-licence-to-kill-1235825532/|title=Alec Mills, Cinematographer on 'The Living Daylights' and 'Licence to Kill', Dies at 91|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=15 February 2024|access-date=16 February 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Aletta Bezuidenhout]] || style="text-align:center;"| 74 || style="text-align:center;"| South Africa || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Paljas]]''|''[[In My Country (2004 film)|In My Country]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/renowned-south-african-actress-aletta-bezuidenhout-passes-away-at-76/|title=Renowned South African actress Aletta Bezuidenhout passes away at 76|date=2024-02-13|access-date=2024-06-15|website=Cape Town ETC|first=Ilze-Mari|last=Van Zyl}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Alain Dorval]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;"| France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Mutafukaz]]''|''[[The Jungle Bunch (film)|The Jungle Bunch]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2024/02/13/alain-dorval-voix-francaise-de-sylvester-stallone-et-de-nick-nolte-est-mort-a-77-ans_6216327_3382.html|title=Alain Dorval, voix française de Sylvester Stallone et de Nick Nolte, est mort à 77 ans|date=2024-02-13|access-date=2024-06-15|website=[[Le Monde]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Gérard Barray]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;"| France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Captain Fracasse (1961 film)|Captain Fracasse]]''|''[[Open Your Eyes (1997 film)|Open Your Eyes]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=Gérard Barray |url=http://www.cineartistes.com/fiche-G%E9rard+Barray.html |website=Cine Artistes |access-date=16 February 2024 |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216161038/http://www.cineartistes.com/fiche-G%25E9rard+Barray.html |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Anne Whitfield]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[White Christmas (film)|White Christmas]]''|''[[Juvenile Jungle (film)|Juvenile Jungle]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/anne-whitfield-dead-white-christmas-1235839748/|title=Anne Whitfield, Young Actress in 'White Christmas', Dies at 85|date=2024-02-29|first=Mike|last=Barnes|access-date=2024-06-15|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Ileen Maisel]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Ripley's Game (film)|Ripley's Game]]''|''[[The Golden Compass (film)|The Golden Compass]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/film/bafta-nominated-producer-ileen-maisel-dies-aged-68-3610789|title=BAFTA-nominated producer Ileen Maisel dies aged 68|date=2024-03-28|access-date=2024-06-15|website=[[NME]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''17'' || [[Anjana Bhowmick]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;"| India || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Thana Theke Aschi (1965 film)|Thana Theke Aschi]]''|''[[Nayika Sangbad]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/actor-anjana-bhowmik-dies-at-79-she-will-be-remembered-forever-says-cm-9167301/|title=Actor Anjana Bhowmick dies at 79; she will be remembered forever, says CM|date=2024-02-18|access-date=2024-06-15|website=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Roger Dicken]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Special Effects Artist || {{hlist|''[[When Dinosaurs Ruled the Earth]]''|''[[Alien (film)|Alien]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/04/roger-dicken-obituary-alien-when-dinosaurs-ruled-the-earth-vfx-artist-84-1235889287/|title=Roger Dicken Dies: Oscar-Nominated 'Alien' & 'When Dinosaurs Ruled The Earth' VFX Artist Was 84|date=2024-04-18|access-date=2024-06-15|website=[[Deadline (website)|Deadline]]|first=Zac|last=Ntim}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Lanny Flaherty]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Miller's Crossing]] ''|''[[Signs (film)|Signs]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|url=https://andrettfuneralhome.com/obituary/?ob-id=2930&obit=Lanny+Flaherty|title=Obituary of Lanny Flaherty|website=Andrett Funeral Home|access-date=February 24, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Ira von Fürstenberg]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Hello-Goodbye (1970 film)|Hello-Goodbye]]''|''[[Five Dolls for an August Moon]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/princess-ira-von-furstenberg-dead-1236202486/|title=Iran von Fürstenberg, Death of a Princess|first=Luisa|last=Zargani|date=2024-02-20|access-date=2024-06-15|website=[[Women's Wear Daily]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Tony Ganios]] || style="text-align:center;"| 64 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Wanderers (1979 film)|The Wanderers]]''|''[[Porky's]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/tony-ganios-dead-porkys-the-wanderers-1235917670/|title=Tony Ganios, Star of 'Porky's', Dies at 64|date=2024-02-20|first=Diego|last=Ramos Bechara|access-date=2024-06-15|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Roland Bertin]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;"| France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Diva (1981 film)|Diva]]''|''[[Cyrano de Bergerac (1990 film)|Cyrano de Bergerac]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.la-croix.com/culture/mort-du-comedien-roland-bertin-diseur-et-mangeur-de-mots-exceptionnel-20240221|title=Mort du comédien Roland Bertin, " diseur et mangeur de mots exceptionnel "|date=2024-02-21|access-date=2024-06-15|first=Clémence|last=Blanche|publisher=[[La Croix (newspaper)|La Croix]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Paul D'Amato (actor)|Paul D'Amato]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Slap Shot]]''|''[[The Deer Hunter]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ctinsider.com/journalinquirer/article/ct-enfield-paul-d-amato-slap-shot-18679391.php|title='Slap Shot' actor Paul D'Amato, who had ties to CT sports, dies at 75|first=Eric|last=Bedner|date=2024-02-22|access-date=2024-06-15|website=CT Insider}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Ewen MacIntosh]] || style="text-align:center;"| 50 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actor, Comedian || {{hlist|''[[The Lobster]]''|''[[The Bromley Boys]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2024/tv/global/ewen-macintosh-dead-keith-the-office-uk-1235917903/|title=Ewen MacIntosh, Keith in 'The Office' U.K., Dies at 50|date=2024-02-21|first=Alex|last=Ritman|access-date=2024-06-15|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Matt Sweeney (special effects artist)|Matt Sweeney]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Special Effects Artist || {{hlist|''[[The Goonies]]''|''[[Apollo 13 (film)|Apollo 13]]''}} || {{center|<ref>{{Cite web |last=Barnes |first=Mike |date=22 February 2024 |title=Matt Sweeney, Oscar-Nominated Visual Effects Artist on 'Apollo 13', Dies at 75 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/matt-sweeney-dead-apollo-13-vfx-1235832686/ |access-date=22 February 2024 |website=[[The Hollywood Reporter]] |language=}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Yoko Yamamoto]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;"| Japan || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Red Handkerchief]]''|''[[Gappa: The Triphibian Monster]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://japannews.yomiuri.co.jp/society/obituaries/20240222-170320/|title=Yoko Yamamoto, Star of 'The Hangman', Dies at 81|date=2024-02-22|access-date=2024-06-15|publisher=[[Yomiuri Shimbun]]|website=[[The Japan News]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''21'' || [[Micheline Presle]] || style="text-align:center;"| 101 || style="text-align:center;"| France || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Under My Skin (1950 film)|Under My Skin]]''|''[[Adventures of Captain Fabian]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/02/22/micheline-presle-french-star-dead-obituary/|title=Micheline Presle, French movie star of 'Devil in the Flash', dies at 101|date=2024-02-22|first=Adam|last=Bernstein|access-date=2024-06-15|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''21'' || [[Pamela Salem]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Never Say Never Again]]''|''[[Gods and Monsters (film)|Gods and Monsters]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68379239|title=Pamela Salem: James Bond and Doctor Who star dies aged 80|date=2024-02-23|first=Annabel|last=Rackham|access-date=2024-06-15|publisher=[[BBC News]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''21'' || [[John Savident]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]]''|''[[Mountains of the Moon (film)|Mountains of the Moon]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|title=Coronation Street actor John Savident dies aged 86|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/feb/23/coronation-street-actor-john-savident-dies-aged-86|website=[[The Guardian]]|date=23 February 2024|access-date=23 February 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''22'' || [[Kent Melton]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Animation Sculptor || {{hlist|''[[Aladdin (1992 Disney film)|Aladdin]]''|''[[The Lion King]]''}} || {{center|<ref>{{cite news |last1=Barnes |first1=Mike |title=Kent Melton, Character Sculptor for 'Aladdin', 'The Lion King' and 'Coraline', Dies at 68 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/kent-melton-dead-aladdin-coraline-character-sculptor-1235833267/ |access-date=23 February 2024 |publisher=[[The Hollywood Reporter]] |date=22 February 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Chris Gauthier]] || style="text-align:center;"| 48 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Freddy vs. Jason]]''|''[[Watchmen (2009 film)|Watchmen]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2024-02-26/chris-gauthier-dead-eureka-smallville-once-upon-a-time|title=Chris Gauthier, 'Once Upon a Time' and 'Eureka' character actor, dies at 48|date=2024-02-26|first=Nardine|last=Saad|access-date=2024-06-15|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Lynda Gravátt]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Delivery Man (film)|Delivery Man]]''|''[[Roman J. Israel, Esq.]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://people.com/broadway-actress-lynda-gravatt-dead-at-77-viola-davis-mourns-8601527|title=Broadway Actress Lynda Gravátt Dead at 77: 'I Loved You in Every Way', Mourns Viola Davis|date=2024-02-28|first=Tommy|last=McArdle|access-date=2024-06-15|website=[[People Magazine]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Jackie Loughery]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Pardners]]''|''[[The D.I.]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Jackie Loughery, 'The D.I.' Actress and Wife of Jack Webb, Dies at 93 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jackie-loughery-dead-jack-webb-1235836134/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=26 February 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''24'' || [[Kenneth Mitchell (actor)|Kenneth Mitchell]] || style="text-align:center;"| 49 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Miracle (2004 film)|Miracle]]''|''[[Captain Marvel (film)|Captain Marvel]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|title=Kenneth Mitchell Dies: ''Star Trek: Discovery'', ''Captain Marvel'' & ''Jericho'' Actor Was 49|url=https://deadline.com/2024/02/kenneth-mitchell-dead-star-trek-discovery-1235837448/|last=Petski|first=Denise|website=[[Deadline Hollywood]]|date=25 February 2024|access-date=25 February 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''24'' || [[Kumar Shahani]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;"| India || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Maya Darpan]]''|''[[Tarang (film)|Tarang]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|last=Ramachandran|first=Naman|title=Kumar Shahani, Pioneer of India's Parallel Cinema Movement, Dies at 83|url=https://variety.com/2024/film/news/kumar-shahani-dead-of-india-parallel-cinema-movement-1235921948/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=25 February 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Charles Dierkop]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]''|''[[The Sting]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://tylerpaper.com/lifestyle/arts_and_entertainment/charles-dierkop-butch-cassidy-the-sundance-kid-and-police-woman-actor-dies-at-87/|title=Charles Dierkop, 'Butch Cassidy & the Sundance Kid' and 'Police Woman' Actor, Dies at 87|date=2024-02-27|access-date=2024-06-15|publisher=[[Tyler Morning Telegraph]]}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Michael Culver]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;"| Actor || {{hlist|''[[The Empire Strikes Back]]''|''[[A Passage to India (film)|A Passage to India]]''}} || style="text-align:center;"| <ref>{{cite news|last1=Coveney|first1=Michael|author1-link=Michael Coveney|title=Michael Culver obituary|url=https://www.theguardian.com/stage/2024/mar/12/michael-culver-obituary |work=[[The Guardian]]|date=12 March 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Richard Lewis (comedian)|Richard Lewis]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Robin Hood: Men in Tights]]''|''[[Leaving Las Vegas]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/02/28/arts/television/richard-lewis-dead.html|title=Richard Lewis, Acerbic Comedian and Character Actor, Dies at 76|date=2024-02-28|first=Clay|last=Risen|access-date=2024-06-15|work=[[The New York Times]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Jean Allison]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress|| {{hlist|''[[Bad Company (1972 film)|Bad Company]]''|''[[Hardcore (1979 film)|Hardcore]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.wftv.com/news/trending/jean-allison-character-actress-television-film-dead-94|title=Jean Allison, character actress on television, film, dead at 94|date=2024-03-09|access-date=2024-06-15|publisher=[[WFTV]]|first=Bob|last=D'Angelo}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Werner Nold]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Film Editor || {{hlist|''[[The Merry World of Leopold Z]]''|''[[IXE-13]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.filmsquebec.com/werner-nold-sest-eteint/|title=Werner Nold s'est éteint|language=fr|date=2024-03-02|access-date=2024-06-15|website=Films du Québec|first=Charles-Henri|last=Ramond}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''29'' || [[Paolo and Vittorio Taviani|Paolo Taviani]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Caesar Must Die]]''|''[[Padre Padrone]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/03/10/movies/paolo-taviani-dead.html|title=Paolo Taviani, Half of a Famed Italian Filmmaking Duo, Dies at 92|date=2024-03-10|first=Clay|last=Risen|access-date=2024-06-15|work=The New York Times}}</ref> |- ! rowspan="44" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in March 2024|March]] | style="text-align:center;" | ''1'' || [[Akira Toriyama]] || style="text-align:center;" | 68 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Character Designer, Screenwriter || {{hlist|''[[Dragon Ball Z: Battle of Gods]]''|''[[Dragon Ball Z: Resurrection 'F']]''}} || style="text-align:center;"| <ref>{{cite news|last=Sun |first=Michael |date=2024-03-08 |title=Akira Toriyama, creator of Dragon Ball manga series, dies aged 68 |url=https://www.theguardian.com/books/2024/mar/08/akira-toriyama-dragon-ball-creator-manga-series-dies-aged-68 |access-date=2024-03-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Mark Dodson (actor)|Mark Dodson]] || style="text-align:center;"| 64 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Voice Actor || {{hlist|''[[Return of the Jedi]]''|''[[Gremlins]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/03/mark-dodson-dead-star-wars-gremlins-voiceover-artist-was-64-obituary-1235844122/|title=Mark Dodson Dies: 'Star Wars' and 'Gremlins' Voiceover Artist Was 64|date=2024-03-03|first=Bruce|last=Haring|access-date=2024-06-15|website=[[Deadline (website)|Deadline]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Paul Houde]] || style="text-align:center;"| 69 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Les Boys]]''|''[[Winter Stories]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-actor-radio-personality-paul-houde-dies-at-69-family-says|title=Quebec actor, radio personality Paul Houde dies at 69|date=2024-03-02|access-date=2024-06-15|website=[[Montreal Gazette]]|publisher=[[Canadian Press]]|archive-date=7 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607011658/https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-actor-radio-personality-paul-houde-dies-at-69-family-says|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Jaclyn Jose]] || style="text-align:center;"| 60 || style="text-align:center;"| Philippines || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Ma' Rosa]]''|''[[Fantastica (2018 film)|Fantastica]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|title=Tragic Loss: Renowned actress Jaclyn Jose passes away at 59 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/19853/tragic-loss-renowned-actress-jaclyn-jose-passes-away-at-59/photo |website=[[GMA News TV|GMA News]] |date=March 3, 2024 |access-date=March 3, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[Edward Bond]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Screenwriter || {{hlist|''[[Blowup]]''|''[[Walkabout (film)|Walkabout]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/stage/2024/mar/05/edward-bond-playwright-dies|title=Edward Bond, blazingly original British playwright, dies aged 89|date=2024-03-05|access-date=2024-06-15|work=[[The Guardian]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[Betty Brodel]] || style="text-align:center;"| 104 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Swing Hostess]]''|''[[Too Young to Know]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/betty-brodel-dead-joan-leslie-sister-1235843689/|title=Betty Brode, Actress and Sister of 'Sergeant York' Star Joan Leslie, Dies at 104|date=2024-03-07|first=Mike|last=Barnes|access-date=2024-06-15|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Tarako]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;"| Japan || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[Nausicaä of the Valley of the Wind (film)|Nausicaä of the Valley of the Wind]]''|''[[Castle in the Sky]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/03/2824de18269d-tarako-voice-of-popular-anime-girl-maruko-dies-at-63.html|title=Tarako, voice of popular anime girl Maruko, dies at 63|date=2024-03-09|access-date=2024-06-15|publisher=[[Kyodo News]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Jean-Pierre Bourtayre]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;"| France || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[The Game Is Over]]''|''[[Les Maîtres du temps]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.lefigaro.fr/musique/mort-de-jean-pierre-bourtayre-compositeur-de-claude-francois-michel-sardou-jacques-dutronc-20240305|title=Mort de Jean-Pierre Bourtayre, compositeur de Claude François, Michel Sardou, Jacques Dutronc..|language=fr|date=2024-03-05|access-date=2024-06-15|publisher=[[Le Figaro]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Michael Jenkins (director)|Michael Jenkins]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;"| Australia || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Sweet Talker (film)|Sweet Talker]]''|''[[The Heartbreak Kid (1993 film)|The Heartbreak Kid]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/03/michael-jenkins-dead-aged-77-heartbreak-high-blue-murder-1235849882/|title=Michael Jenkins Dies: Australian Writer-Director Behind 'Heartbreak High' & 'Blue Murder' Was 77|date=2024-03-08|first=Jesse|last=Whittock|access-date=2024-06-21|website=[[Deadline (website)|Deadline]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Juan Verduzco]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;"| Mexico || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[¡Qué familia tan cotorra!]]''|''[[Toña, nacida virgen (Del oficio)]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://remezcla.com/film/iconic-mexican-actor-juan-verduzco-dies-at-78/|title=Iconic Mexican Actor Juan Verduzco Dies at 78|date=2024-03-05|first=Jeannette|last=Hernandez|access-date=2024-06-15|website=[[Remezcla]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Roberto Leoni]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Screenwriter, Director || {{hlist|''[[My Dear Killer]]''|''[[Santa Sangre]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.reggiosera.it/2024/04/e-morto-roberto-leoni-fu-lanima-del-teatro-san-prospero/312927/|title=E' morto Roberto Leoni, fu l'anima del teatro San Prospero|date=2024-04-26|access-date=2024-06-15|website=Reggio Sera|location=[[Reggio Emilia]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Misha Suslov]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;"| Russia || style="text-align:center;" | Cinematographer || {{hlist|''[[Black Moon Rising]]''|''[[Prancer (film)|Prancer]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://smotrim.ru/article/3838975|language=ru|title=Умер кинооператор Михаил Суслов|date=2024-03-06|access-date=2024-06-15|website={{ill|Смотрим|ru}}}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''7'' || [[Steve Lawrence]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor, Comedian, Singer || {{hlist|''[[The Blues Brothers (film)|The Blues Brothers]]''|''[[The Yards]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/steve-lawrence-dead-eydie-steve-0d5716adcf8a4fd0a96f3f12854212d5|title=Steve Lawrence, singer, entertainer and half of popular stage duo Steve & Eydie, dies at 88|date=2024-03-07|first=Mark|last=Kennedy|access-date=2024-06-15|website=[[Associated Press]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Percy Adlon]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;"| Germany || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter, Producer || {{hlist|''[[Bagdad Cafe]]''|''[[Rosalie Goes Shopping]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.br.de/nachrichten/meldung/filmemacher-percy-adlon-stirbt-mit-88-jahren,30064b149|title=Filmemacher Percy Adlon stirbt mit 88 Jahren|date=2024-03-11|access-date=2024-06-15|website=[[Bayerischer Rundfunk]]|language=de|publisher=[[Bayern 2]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Gigio Morra]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Gomorrah (film)|Gomorrah]]''|''[[Pinocchio (2019 film)|Pinocchio]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.ilmessaggero.it/en/renowned_italian_actor_gigio_morra_passes_away-7986179.html#|title=Renowned Italian Actor Gigio Morra Passes Away|date=2024-03-10|access-date=2024-06-15|publisher=[[Il Messaggero]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Malachy McCourt]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Devil's Own]]''|''[[After.Life]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://gaycitynews.com/malachy-mccourt-staunch-passionate-and-colorful-lgbtq-ally-dies-92/|title=Malachy McCourt, staunch, passionate, and colorful LGBTQ ally, dies at 92|date=2024-03-19|access-date=2024-06-15|publisher=[[Gay City News]]|first=Andy|last=Humm}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Surya Kiran (director)|Surya Kiran]] || style="text-align:center;"| 49 || style="text-align:center;"| India || style="text-align:center;" | Actor, Director || {{hlist|''[[Satyam (2003 film)|Satyam]]''|''[[Brahmastram]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/director-surya-kiran-dies-at-48-renowned-director-actor-and-child-artist-passes-away-in-chennai/articleshow/108415625.cms|title=Director, actor and child artist Surya Kiran dies at 48|date=2024-03-12|access-date=2024-06-15|work=[[The Times of India]]|location=[[Chennai]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12''{{efn|The day she was found dead. It is unknown if she died on that day.}} || [[Robyn Bernard]] || style="text-align:center;"| 64 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Betty Blue]]''|''[[Roselyne et les lions]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2024-03-15/robyn-bernard-dead-general-hospital-terry-brock|title=Robyn Bernard, 'General Hospital' alum, found dead at 64|date=2024-03-15|first=Nardine|last=Saad|access-date=2024-06-15|work=[[Los Angeles Times]]|location=[[Los Angeles]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Maria Richwine]] || style="text-align:center;"| 71 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Buddy Holly Story]]''|''[[Hamburger: The Motion Picture]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://patch.com/california/palmdesert/former-playboy-bunny-buddy-holly-movie-wife-found-dead-ps-hot-tub|title=Former Playboy Bunny, Buddy Holly Movie Wife, Found Dead In PS Hot Tub|date=2024-03-13|first=Toni|last=McAllister|access-date=2024-06-15|website=[[Patch Media]]|location=[[Palm Springs, California|Palm Springs]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Julius Kohanyi]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter, Producer || {{hlist|''[[Summer's Children]]''|''[[The War Boy]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.legacy.com/ca/obituaries/theglobeandmail/name/julius-kohanyi-obituary?id=54697629|title=Julius KOHANYI Obituary|date=2024-03-13|access-date=2024-06-15|website=[[The Globe and Mail]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[David Breashears]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Director, Producer, Camera Operator || {{hlist|''[[Seven Years in Tibet (1997 film)|Seven Years in Tibet]]''|''[[Everest (1998 film)|Everest]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/everest-breashears-obituary-filmmaker-mountaineer-f0fce6335b03c214af034af278cdcfa3|title=David Breshears, mountaineer and filmmaker who co-produced Mount Everest documentary, dies at 68|date=2024-03-16|access-date=2024-06-15|publisher=[[Associated Press]]|location=[[Marblehead, Massachusetts]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Grant Page]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;"| Australia || style="text-align:center;" | Stuntman, Actor || {{hlist|''[[Mad Max]]''|''[[Roadgames]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/grant-page-dies-at-85-iconic-mad-max-stuntman-passes-away-after-suffering-a-fatal-car-crash|title=Grant Page Dies At 85: Iconic 'Mad Max' Stuntman Passes Away After Suffering A Fatal Car Crash|date=2024-03-20|access-date=2024-06-15|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Minori Terada]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;"| Japan || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Castle in the Sky]]''|''[[The Human Bullet]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://japannews.yomiuri.co.jp/society/obituaries/20240323-176238/|title=Actor Minori Terada Dead at 81; Known as Voice Actor for Muska in 'Castle in the Sky'|date=2024-03-23|access-date=2024-06-15|website=[[The Japan News]]|publisher=[[Yomiuri Shimbun]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Joe Camp]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter, Producer || {{hlist|''[[Benji (1974 film)|Benji]]''|''[[Hawmps!]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/2024/03/15/north-texas-adman-turned-benji-filmmaker-joe-camp-dies-at-84/|title=North Texas adman turned 'Benji' filmmaker Joe Camp dies at 84|date=2024-03-15|first=Dan|last=Singer|access-date=2024-06-15|publisher=[[The Dallas Morning News]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Aleksandr Shirvindt]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;"| Russia || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Grandads-Robbers]]''|''[[Station for Two]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://unn.ua/news/u-rf-pomer-aktor-i-rezhyser-oleksandr-shyrvindt|language=ukrainian|title=У рф помер актор і режисер Олександр Ширвіндт|date=2024-03-15|access-date=2024-06-15|website={{ill|УНН|uk}}|location=[[Kyiv]]|last=Tumanova|first=Antonina}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[David Seidler]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Screenwriter || {{hlist|''[[Tucker: The Man and His Dream]]''|''[[The King's Speech]]''}} || style="text-align:center;"| <ref>{{cite news|author1-link=PA Media|title=Oscar winner David Seidler, writer of The King's Speech, has died, say reports|url=https://www.theguardian.com/film/2024/mar/17/oscar-winner-david-seidler-writer-of-the-kings-speech-has-died-say-reports |work=[[The Guardian]]|date=17 March 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Jennifer Leak]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Yours, Mine and Ours (1968 film)|Yours, Mine and Ours]]''|''[[The Incubus (film)|The Incubus]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.kiro7.com/news/trending/jennifer-leak-young-restless-actress-dies-76//|title=Jennifer Leak, 'Yours, Mine and Ours' actress, dies at 76|date=2024-03-29|first=Jessica|last=Goodman|access-date=2024-06-15|publisher=[[KIRO-TV]]}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Dianne Crittenden]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Casting Director || {{hlist|''[[Star Wars (film)|Star Wars]]''|''[[Spider-Man 2]]''}}|| {{center|<ref>{{Cite web |date=March 22, 2024 |title=Dianne Crittenden Dies: 'Star Wars' Casting Director Who Worked On 'Pretty Woman', 'Spider-Man 2' & Many Others Was 82 |url=https://uk.news.yahoo.com/dianne-crittenden-dies-star-wars-013646645.html |access-date=March 22, 2024 |website=Yahoo News |language=}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[M. Emmet Walsh]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Blade Runner]]''|''[[Blood Simple]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|last=Saperstein|first=Pat|title=M. Emmet Walsh, 'Blade Runner' and 'Blood Simple' Actor, Dies at 88|url=https://variety.com/2024/tv/news/m-emmet-walsh-dead-blade-runner-1235947723/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=March 20, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Winai Kraibutr]] || style="text-align:center;"| 54 || style="text-align:center;"| Thailand || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Nang Nak]]''|''[[Bang Rajan (film)|Bang Rajan]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.khaosodenglish.com/news/2024/03/21/thai-actor-winai-kraibutr-dies-at-54-after-fighting-rare-illness/|title=THAI ACTOR WINAI KRAIBUTR DIES AT 54 AFTER FIGHTING RARE ILLNESS|date=2024-03-21|location=[[Bangkok]]|access-date=2024-06-15|publisher=[[Khaosod]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''21'' || [[Ron Harper (actor)|Ron Harper]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Pearl Harbor (film)|Pearl Harbor]]''|''[[The Poughkeepsie Tapes]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/entertainment/ron-harper-planet-apes-star-dead-91|title=Ron Harper, 'Planet of the Apes' star, dead at 91|date=2024-03-25|first1=Janelle|last1=Ash|access-date=2024-06-15|publisher=[[Fox News]]|last2=Fink|first2=Larry}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''22'' || [[Partha Sarathi Deb]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;"| India || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Lathi (1996 film)|Lathi]]''|''[[Prem Aamar]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web |title=Bengali Actor Partha Sarathi Deb Dies At 68 |url=https://www.ndtv.com/entertainment/veteran-bengali-actor-partha-sarathi-deb-dies-at-68-5294951 |website=NDTV.com |access-date=24 March 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Daniel Beretta]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;"| France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Revolver (1973 film)|Revolver]]''|''[[Faceless (1988 film)|Faceless]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://euroweeklynews.com/2024/03/23/french-voice-of-schwarzenegger-dies/|title=French voice of Schwarzenegger dies|first=Annette|last=Christmas|date=2024-03-26|access-date=2024-06-15|publisher=[[EuroWeekly News]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Eli Noyes]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Director, Animator || {{hlist|''[[Under Our Skin]]''|''[[The Most Dangerous Man in America]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/eli-noyes-film-tv-19373929.php|title=Eli Noyes, untrained animator who turned a college film into critically acclaimed career, dies at 81|date=2024-04-04|first=Sam|last=Whiting|access-date=2024-06-15|publisher=[[San Francisco Chronicle]]|location=[[Bay Area]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Abdulah Sidran]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;"| Bosnia || style="text-align:center;" | Screenwriter || {{hlist|''[[Do You Remember Dolly Bell?]]''|''[[When Father Was Away on Business]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://balkaninsight.com/2024/03/25/bosnia-mourns-renowned-poet-and-screenwriter-abdulah-sidran/|title=Bosnia Mourns Renowned Poet and Screenwriter Abdulah Sidran|date=2024-03-25|first=Azem|last=Kurtic|access-date=2024-06-15|publisher=[[Balkan Insight]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Silvia Tortosa]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;"| Spain || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Horror Express]]''|''[[Unfinished Business (1977 film)|Unfinished Business]]''}}|| {{center|<ref>{{cite news|url=https://elpais.com/cultura/2024-03-23/muere-la-actriz-silvia-tortosa-a-los-77-anos.html|date=March 23, 2024|website=[[El País]]|title=Muere la actriz Silvia Tortosa a los 77 años}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Paula Weinstein]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[The Fabulous Baker Boys]]''|''[[The Perfect Storm (film)|The Perfect Storm]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|last=Saperstein|first=Pat|title=Paula Weinstein, Emmy-Winning Producer of ''The Perfect Storm'' and Former Tribeca Enterprises Executive, Dies at 78|url=https://variety.com/2024/film/news/paula-weinstein-dead-the-perfect-storm-1235951396/|website=Variety|date=25 March 2024|access-date=25 March 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Fritz Wepper]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;"| Germany || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Die Brücke (film)|Die Brücke]]''|''[[Cabaret (1972 film)|Cabaret]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailybeast.com/cabaret-star-fritz-wepper-dead-at-82-after-long-illness|title='Cabaret' Star Dead at 82 After Long Illness|first=Mathew|last=Murphy|date=2024-03-27|access-date=2024-06-15|publisher=[[The Daily Beast]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''29'' || [[Louis Gossett Jr.]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[An Officer and a Gentleman]]''|''[[Enemy Mine (film)|Enemy Mine]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|title=Louis Gossett Jr., ''An Officer and a Gentleman'' Oscar Winner, Dies at 87|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/louis-gossett-jr-dead-an-officer-and-a-gentleman-roots-1235955575/|last=Dagan|first=Carmel|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=29 March 2024|access-date=29 March 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''29'' || [[Chance Perdomo]] || style="text-align:center;"| 27 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[After We Fell]]''|''[[After Ever Happy]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web|last1=Cain|first1=Sian|title=Chance Perdomo, star of Gen V and Chilling Adventures of Sabrina, dead at 27|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/mar/30/chance-perdomo-dead-27 |website=[[The Guardian]]|date=30 March 2024|access-date=31 March 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Tim McGovern]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Visual Effects Artist || {{hlist|''[[Total Recall (1990 film)|Total Recall]]''|''[[Last Action Hero]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web |last1=Nordyke |first1=Kimberly |title=Tim McGovern, Visual Effects Veteran and Oscar Winner for 'Total Recall', Dies at 68 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/tim-mcgovern-dead-visual-effects-veteran-oscar-winner-total-recall-dies-1235863585/ |website=The Hollywood Reporter |date=31 March 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''31'' || [[Barbara Baldavin]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress, Casting Director || {{hlist|''[[Skeeter (film)|Skeeter]]''|''[[Fallen Arches (film)|Fallen Arches]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/barbara-baldavin-dead-star-trek-medical-center-1235864334/|title=Barbara Baldavin, Actress on 'Star Trek' and 'Medical Center', Dies at 85|first=Mike|last=Barnes|date=2024-04-01|access-date=2024-06-17|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''31'' || [[Rob Kaman]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;"| Netherlands || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Bloodfist]]''|''[[Legionnaire (film)|Legionnaire]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://mymmanews.com/rob-kaman-dutch-kickboxing-legend-dead-at-63/|title=Rob Kaman, Dutch Kickboxing legend, dead at 63|date=2024-03-31|access-date=2024-06-15|website=MyMMANews}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''31'' || [[Barbara Rush]] || style="text-align:center;"| 97 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[It Came from Outer Space]]''|''[[Hombre (film)|Hombre]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2024-04-01/barbara-rush-dead-peyton-place-actor|title=Barbara Rush, 'It Came From Outer Space' and 'Peyton Place' actor, dies at 97|date=2024-04-01|first=Alexandra|last=Del Rosario|access-date=2024-06-15|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> |- ! rowspan="42" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in April 2024|April]] | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Joe Flaherty]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor, Comedian || {{hlist|''[[Back to the Future Part II]]''|''[[Happy Gilmore]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/joe-flaherty-sctv-freaks-geeks-actor-dies-82-rcna146053|title=Joe Flaherty, 'SCTV' and 'Freaks and Geeks' actor, dies at 82|date=2024-04-02|access-date=2024-06-15|website=[[NBC News]]|publisher=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Christopher Durang]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Secret of My Success (1987 film)|The Secret of My Success]]''|''[[Housesitter]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2024/04/03/1242522471/christopher-durang-broadway-playwright-obituary|title=Tony-winning playwright Christopher Durang dies at 75|date=2024-04-03|access-date=2024-06-15|website=[[NPR]]|publisher=[[Associated Press]]|location=[[New York City|New York]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Tatyana Konyukhova]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;"| Russia || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Boys from Leningrad]]''|''[[The Red and the White]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D1%8F-%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D1%81%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B0-%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8-3/|title=Гильдия актеров кино Союза кинематографистов России сообщила о том, что скончалась народная артистка России Татьяна Конюхова (1931 — 2024)|date=2024-04-02|access-date=2024-06-15|website=[[Central House of Cinema]]|language=ru}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[Adrian Schiller]] || style="text-align:center;"| 60 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Danish Girl (film)|The Danish Girl]]''|''[[Suffragette (film)|Suffragette]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/04/adrian-schiller-dead-the-last-kingdom-was-60-obituary-1235877272/|title=Adrian Schiller Dies: Star of Netflix Drama 'The Last Kingdom' Was 60|date=2024-04-05|first=Bruce|last=Haring|access-date=2024-06-15|website=[[Deadline (website)|Deadline]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[Vera Tschechowa]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;"| Germany || style="text-align:center;" | Actress, Producer || {{hlist|''[[The Curse of the Hidden Vault]]''|''[[Euridice BA 2037]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.tagesschau.de/inland/tschechowa-gestorben-100.html|title=Schauspielerin Vera Tschechowa gestorben|date=2024-04-04|access-date=2024-06-15|language=de|website=[[Tagesschau (German TV programme)|Tagesschau]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Bruce Kessler]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[The Gay Deceivers]]''|''[[Simon, King of the Witches]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/bruce-kessler-knight-rider-director-dead-at-88/|title=Bruce Kessler, 'Knight Rider' director, dead at 88|date=2024-04-08|first=Aimee|last=Ferrier|access-date=2024-06-15|website=[[Far Out (website)|Far Out Magazine]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[R. F. Lucchetti]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;"| Brazil || style="text-align:center;" | Screenwriter || {{hlist|''[[The Strange World of Coffin Joe]]''|''[[Hallucinations of a Deranged Mind]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://g1.globo.com/sp/ribeirao-preto-franca/em-cena/noticia/2024/04/05/morre-o-escritor-rubens-lucchetti-mestre-do-horror-aos-94-anos.ghtml|title=Morre o escritor Rubens Lucchetti, o 'mestre do horror', aos 94 anos|date=2024-04-05|access-date=2024-06-15|website=[[Emissoras Pioneiras de Televisão]]|language=pt-br}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Peter Sodann]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;"| Germany || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Die Männer der Emden]]''|''[[Gundermann (film)|Gundermann]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/entertainment/german-actor-peter-sodann-venerated-091552417.html|title=German actor Peter Sodann, venerated TV inspector, dies aged 87|date=2024-04-07|access-date=2024-06-15|website=[[Yahoo! News]]|publisher=[[Deutsche Presse-Agentur]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Ernesto Gómez Cruz]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;"| Mexico || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Mexican]]''|''[[The Crime of Padre Amaro (2002 film)|The Crime of Padre Amaro]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|language=es-mx|url=https://www.azcentral.com/story/mexico/2024/04/08/fallece-primer-actor-mexicano-ernesto-gomez-cruz/73246631007/|title=Fallece primer actor mexicano Ernesto Gómez Cruz a los 90 años|date=2024-04-08|first=Diana|last=García|access-date=2024-06-15|website=AZCentral|publisher=[[The Arizona Republic]]|location=[[Mexico]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''7'' || [[Edgar Burcksen]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;"| Netherlands || style="text-align:center;" | Film Editor || {{hlist|''[[Left Luggage (film)|Left Luggage]]''|''[[Darfur Now]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/edgar-burcksen-dead-young-indiana-jones-1235964633/|title=Edgar Burcksen, Emmy-Winning Editor of 'Young Indiana Jones Chronicles', Dies at 76|date=2024-04-08|access-date=2024-06-16|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|first=Selena|last=Kuznikov}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Jaime de Armiñán]] || style="text-align:center;"| 97 || style="text-align:center;" | Spain || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[My Dearest Senorita]]''|''[[The Nest (1980 film)|The Nest]]''}} || {{center|<ref>{{Cite web|url=https://www.sgae.es/noticia/fallece-el-guionista-y-director-jaime-de-arminan/|website=[[Sociedad General de Autores y Editores|SGAE]]|date=10 April 2024|title=Fallece el cineasta Jaime de Armiñán|access-date=10 April 2024|language=es}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Patti Astor]] || style="text-align:center;"| 74 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Underground U.S.A.]]''|''[[Wild Style]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.dailybreeze.com/2024/05/08/late-actor-hermosa-beach-resident-patti-astor-to-be-remembered-on-saturday/|title=Late actor, Hermosa Beach resident Patti Astor to be remembered on Saturday|date=2024-05-08|first=Michael|last=Hixon|access-date=2024-06-15|publisher=[[Daily Breeze]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Carla Balenda]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Hunt the Man Down]]''|''[[Sealed Cargo]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/carla-balenda-dead-sealed-cargo-hey-mulligan-1235954852/|title=Carla Balenda, Actress in 'Sealed Cargo' and Mickey Rooney's 'Hey Mulligan', Dies at 98|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=22 July 2024|access-date=22 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Eckart Dux]] || style="text-align:center;"| 97 || style="text-align:center;" | Germany || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The House in Montevideo (1951 film)|The House in Montevideo]]''|''[[The Singing Ringing Tree]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/medien/eckart-dux-synchronsprecher-vom-a-team-und-gandalf-mit-97-jahren-gestorben-19646537.html|title=Hannibal vom "A-Team" und Gandalf: Synchron-Star Eckart Dux gestorben|date=2024-04-11|access-date=2024-06-15|publisher=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]|location=[[Frankfurt]]|language=de}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[O. J. Simpson]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Naked Gun]]''|''[[The Towering Inferno]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|last=Saperstein|first=Pat|title=O.J. Simpson, Football Player and Actor Accused of Murdering Ex-Wife, Dies at 76|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/oj-simpson-dead-cancer-1235967744/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=April 11, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Dan Wallin]] || style="text-align:center;"| 97 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Sound Engineer || {{hlist|''[[Woodstock (film)|Woodstock]]''|''[[A Star Is Born (1976 film)|A Star Is Born]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|last=Burlingame|first=Jon|title=Dan Wallin, Oscar-Nominated and Emmy-Winning Music Mixer, Dies at 97|url=https://variety.com/2024/film/news/dan-wallin-dead-music-mixer-1235966619/|website=Variety|date=April 10, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Eleanor Coppola]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Hearts of Darkness: A Filmmaker's Apocalypse]]''|''[[Paris Can Wait]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|last=Murphy|first=J. Kim|title=Eleanor Coppola, 'Hearts of Darkness' Director and Francis Ford Coppola's Wife, Dies at 87|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/eleanor-coppola-dead-francis-ford-coppola-wife-sofia-coppola-1235969640/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=April 12, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Richard Horowitz]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[Any Given Sunday]]''|''[[Three Seasons]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/film/hollywood-composer-richard-horowitz-dies-aged-75-3618899|title=Hollywood composer Richard Horowitz dies aged 75|date=2024-04-17|first=Alex|last=Rigotti|access-date=2024-06-15|website=[[NME]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Rochelle Oliver]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Next Stop, Greenwich Village]]''|''[[Scent of a Woman (1992 film)|Scent of a Woman]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/arts/rochelle-oliver-dead-broadway-acting-teacher-1235892776/|title=Rochelle Oliver, 'Who's Afraid of Virginia Woolf?' Star and Admired Acting Teacher, Dies at 86|date=2024-05-07|first=Mike|last=Barnes|access-date=2024-06-15|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Ron Thompson (actor)|Ron Thompson]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Singer || {{hlist|''[[American Pop]]''|''[[Deep Cover]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/ron-thompson-dead-american-pop-1235874804/|title=Ron Thompson, Actor in 'No Place to be Somebody' and 'American Pop', Dies at 83|date=2024-04-15|first=Mike|last=Barnes|access-date=2024-06-15|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Vincent Friell]] || style="text-align:center;"| 64 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Trainspotting (film)|Trainspotting]]''|''[[The Angels' Share]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2024/04/27/vincent-friell-restless-natives-trainspotting-ken-loach/|title=Vincent Friell, Scots actor who made his mark in the cult 1980s comedy Restless Natives – obituary|date=2024-04-27|access-date=2024-06-15|publisher=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Jacques Lussier]] || style="text-align:center;"| 64 || style="text-align:center;" | Canada || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Louis 19, King of the Airwaves]]''|''[[Grey Owl (film)|Grey Owl]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.lenouvelliste.ca/arts/richard-therrien/2024/04/30/le-comedien-jacques-lussier-meurt-a-64-ans-D2KLKKNKSNAFFCOK3EK33BN3M4/|title=Le comédien Jacques Lussier meurt à 64 ans|date=2024-04-30|access-date=2024-06-15|publisher=[[Le Soleil (Quebec)|Le Soleil]]|website=[[Le Nouvelliste (Haiti)|Le Nouvelliste]]|first=Richard|last=Therrien}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Barbara O. Jones]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Demon Seed]]''|''[[Daughters of the Dust]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.daytondailynews.com/lifestyles/actress-barbara-o-jones-a-dayton-native-seen-in-esteemed-daughters-of-the-dust-dies-at-82/KZGZKXAY5NEQ5KZ2QUK7PXMVOQ/|title=Actress Barbara O. Jones, a Dayton native seen in esteemed 'Daughters of the Dust', dies at 82|date=2024-04-19|first=Russell|last=Florence Jr.|access-date=2024-06-15|publisher=[[Dayton Daily News]]|location=[[Dayton, Ohio]]}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[James Laurenson]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;" | New Zealand || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Pink Floyd – The Wall]]''|''[[The Cat's Meow]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/05/james-laurenson-dead-1235911691/|title=James Laurenson Dies: 'The Crown' and 'Coronation Street' Actor Was 84|date=2024-05-10|first=Greg|last=Evans|access-date=2024-06-15|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Spencer Milligan]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Sleeper (1973 film)|Sleeper]]''|''[[The Photographer (1974 film)|The Photographer]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=Pedersen |first1=Erik |title=Spencer Milligan Dies: 'Land Of The Lost' Star Was 86 |url=https://deadline.com/2024/06/spencer-milligan-dead-land-of-the-lost-1235983289/ |website=Deadline Hollywood |date=26 June 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Antonio Cantafora]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Demons 2]]''|''[[Intervista]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://esperia.tv/morto-lattore-antonio-cantafora-recito-con-fellini-lattuada-e-bolognini/|title=Morto l'attore Antonio Cantafora. Recitò con Fellini, Lattuada e Bolognini|date=2024-04-20|access-date=2024-06-15|language=it|website={{ill|Esperia TV|it|Esperia TV}}|archive-date=21 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421204849/https://esperia.tv/morto-lattore-antonio-cantafora-recito-con-fellini-lattuada-e-bolognini/|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Roman Gabriel]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Skidoo (film)|Skidoo]]''|''[[The Undefeated (1969 film)|The Undefeated]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.philadelphiaeagles.com/news/eagles-mourn-the-passing-of-pro-bowl-quarterback-philanthropist-roman-gabriel|title=Eagles mourn the passing of Pro Bowl quarterback, philanthropist Roman Gabriel|date=2024-04-21|first=Owen|last=Boyle|access-date=2024-06-15|website=[[Philadelphia Eagles]]|location=[[Philadelphia]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Lourdes Portillo]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | Mexico || style="text-align:center;" | Director, Producer || {{hlist|''[[The Mothers of Plaza de Mayo]]''|''[[The Devil Never Sleeps (film)|The Devil Never Sleeps]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://eltecolote.org/content/en/lourdes-portillo-chicana-filmmaker/|title=Lourdes Portillo, iconic Chicana documentary filmmaker, dies at 80|date=2024-04-29|first=Juan|last=Gonzales|access-date=2024-06-15|publisher=[[El Tecolote (newspaper)|El Tecolote]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''22'' || [[Hana Brejchová]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | Czech Republic || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Loves of a Blonde]]''|''[[Angel in a Devil's Body]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.idnes.cz/kultura/film-televize/hana-brejchova-umrti-lasky-jedne-plavovlasky.A240422_073329_filmvideo_bur|language=cs|title=Zemřela herečka Hana Brejchová. Proslavil ji film Lásky jedné plavovlásky|date=2024-04-22|access-date=2024-06-15|website={{ill|iDNES.cz|cz}}}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''22'' || [[Philippe Laudenbach]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Betty Blue]]''|''[[Of Gods and Men (film)|Of Gods and Men]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.ouest-france.fr/cinema/un-de-ces-seconds-roles-dont-on-se-souvient-lacteur-philippe-laudenbach-est-mort-a-88-ans-ca529adc-0197-11ef-b4e8-6352e833645c|title=" Un de ces seconds rôles dont on se souvient " : l'acteur Philippe Laudenbach est mort à 88 ans|date=2024-04-23|language=fr|access-date=2024-06-15|publisher=[[Ouest-France]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''22'' || [[Michael Verhoeven]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;" | Germany || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[The Nasty Girl]]''|''[[Die Weiße Rose (film)|Die Weiße Rose]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.yahoo.com/entertainment/german-filmmaker-verhoeven-known-white-122937616.html|title=German filmmaker Verhoeven, known for 'The White Rose', dies aged 85|date=2024-04-26|access-date=2024-06-15|website=[[Yahoo! News]]|publisher=[[Deutsche Presse-Agentur]]|first=Jens|last=Kalaene}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Terry Carter]] || style="text-align:center;"| 95 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Benji (1974 film)|Benji]]''|''[[Foxy Brown (film)|Foxy Brown]]''}} || align = "center" | <ref>{{cite news|last=McFadden|first=Robert D. |title=Terry Carter, Barrier-Breaking Actor and Documentarian, Dies at 95 |url=https://www.nytimes.com/2024/04/23/arts/television/terry-carter-dead.html|access-date=April 24, 2024|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 23, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Ray Chan (art director)|Ray Chan]] || style="text-align:center;"| 56 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Art Director, Production Designer || {{hlist|''[[Children of Men]]''|''[[Deadpool & Wolverine]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|last=Carson|first=Lexi|title=Ray Chan, 'Deadpool & Wolverine' and 'Avengers: Endgame' Art Director, Dies at 56|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/ray-chan-dead-marvel-deadpool-wolverine-avengers-1235983768/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=April 26, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''24'' || [[Margaret Lee (English actress)|Margaret Lee]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Venus in Furs (1969 Franco film)|Venus in Furs]]''|''[[The Bloody Judge (film)|The Bloody Judge]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2024/05/03/margaret-lee-wolverhampton-actress-eurospy-italia-conti/|title=Margaret Lee, Wolverhampton-born actress who became a huge star in Italian Eurospy movies – obituary|date=2024-05-03|access-date=2024-06-15|publisher=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Marla Adams]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Splendor in the Grass]]''|''[[Gotcha! (film)|Gotcha!]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.nydailynews.com/2024/04/27/marla-adams-dead-the-young-and-the-restless/|title=Longtime 'Y&R', 'Days of Our Lives' star Marla Adams dead at 85|date=2024-04-27|first=Evan|last=Rosen|access-date=2024-06-15|website=[[New York Daily News]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Ferenc András]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;" | Hungary || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[The Vulture (1982 film)|The Vulture]]''|''[[Rain and Shine]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hplusz.hu/elhunyt-andras-ferenc-kossuth-dijas-es-balazs-bela-dijas-magyar-filmrendezo/|title=Elhunyt András Ferenc Kossuth-díjas és Balázs Béla-díjas magyar filmrendező|date=2024-04-25|access-date=2024-06-15|website=HPLUSZ.HU|language=hu}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Laurent Cantet]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Time Out (2001 film)|Time Out]]''|''[[The Class (2008 film)|The Class]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|last=Goodfellow|first=Melanie|title=Laurent Cantet Dies: French Cannes Palme D'Or Winning Director Was 63|url=https://deadline.com/2024/04/laurent-cantet-dies-french-cannes-winning-director-63-1235894758/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=25 April 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Roy Boyd]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Wicker Man]]''|''[[The Omen]]''}} || {{center|<ref>{{cite web|last=Garrett|first=Michael|title=Roy Boyd dies aged 85|url=https://www.atvtoday.co.uk/238951-crossroads/|website=ATV Today|date=1 June 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Brian McCardie]] || style="text-align:center;"| 59 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Ghost and the Darkness]]''|''[[Filth (film)|Filth]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/brian-mccardie-dead-rob-roy-1235887278/|title=Brian McCardie, 'Rob Roy' Actor, Dies at 59|date=2024-04-30|first=Mike|last=Barnes|access-date=2024-06-15|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Zack Norman]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Comedian, Producer || {{hlist|''[[Romancing the Stone]]''|''[[Cadillac Man]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/04/zack-norman-dead-romancing-the-stone-the-nanny-1235898804/|title=Zack Norman Dies: 'Romancing The Stone', 'Cadillac Man' & 'The Nanny' Actor Was 83|date=2024-04-29|first=Erik|last=Pedersen|access-date=2024-06-15|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Alan Scarfe]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Double Impact]]''|''[[Lethal Weapon 3]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite magazine|url=https://ew.com/alan-scarfe-dead-lethal-weapon-3-double-impact-actor-77-8660414|title=Alan Scarfe, Lethal Weapon 3 and Double Impact actor, dies at 77|date=2024-06-07|first=Sara|last=Netzley|access-date=2024-06-15|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Paul Auster]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Smoke (film)|Smoke]]''|''[[Lulu on the Bridge]]''}} || {{center|<ref>{{cite web |last1=Tapp |first1=Tom |title=Paul Auster Dies: Author Of 'The New York Trilogy', Screenwriter & Director Was 77 |url=https://deadline.com/2024/04/paul-auster-dead-author-the-new-york-trilogy-screenwriter-director-1235900778/ |website=Deadline Hollywood |date=1 May 2024}}</ref>}} |- ! rowspan="49" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in May 2024|May]] | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Roxanne (model)|Roxanne]] || style="text-align:center;"| 95 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Seven Year Itch]]''|''[[The Young Don't Cry]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.wsbradio.com/news/trending/roxanne-rosedale-beat-clock-assistant-seven-year-itch-actress-dead-95/|title=Roxanne Rosedale, 'Beat the Clock' assistant, 'Seven Year Itch' actress, dead at 95|date=2024-05-19|first=Bob|last=D'Angelo|access-date=2024-06-16|website=[[WSB (AM)|WSB]]|publisher=[[Cox Media Group]]}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Susan Buckner]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Grease (film)|Grease]]''|''[[Deadly Blessing]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|last=Evans|first=Greg|title=Susan Buckner Dies: 'Grease' Actor Who Played Olivia Newton-John's Cheerleading Pal Was 72|url=https://deadline.com/2024/05/susan-buckner-dead-grease-1235907401/|website=Deadline Hollywood|date=7 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Edgar Lansbury (producer)|Edgar Lansbury]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Godspell (film)|Godspell]]''|''[[Blue Sunshine (film)|Blue Sunshine]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.kiro7.com/news/trending/edgar-lansbury-award-winning-producer-brother-murder-she-wrote-star-dead-94/|title=Edgar Lansbury, award-winning producer, brother of 'Murder, She Wrote' star, dead at 94|date=2024-05-04|access-date=2024-06-16|website=[[KIRO-TV]]|publisher=[[Cox Media Group]]|first=Bob|last=D'Angelo}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Anna Panagiotopoulou]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | Greece || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Safe Sex (film)|Safe Sex]]''|''[[Crying... Silicon Tears]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.thenationalherald.com/actress-anna-panagiotopoulou-laid-to-rest-in-athens/|title=Actress Anna Panagiotopoulou Laid to Rest in Athens|date=2024-05-09|location=[[Athens, Greece]]|access-date=2024-06-16|publisher=[[The National Herald]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Jeannie Epper]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress, Stuntwoman || {{hlist|''[[Romancing the Stone]]''|''[[Catch Me If You Can]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|last=Kuznikov|first=Selena|title=Jeannie Epper, 'Wonder Woman' Stunt Double, Dies at 83|url=https://variety.com/2024/tv/people-news/jeannie-epper-dead-wonder-woman-stunt-double-1235992864/|website=Variety|date=6 May 2024|access-date=6 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Bernard Hill]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Titanic (1997 film)|Titanic]]''|''[[The Lord of the Rings (film series)|The Lord of the Rings]]''}}||style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68962192|title=Bernard Hill: Titanic and Lord of the Rings actor dies|date=5 May 2024|website=[[BBC]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Gloria Stroock]] || style="text-align:center;"| 99 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Day of the Locust (film)|The Day of the Locust]]''|''[[Fun with Dick and Jane (1977 film)|Fun with Dick and Jane]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gloria-stroock-dead-mcmillan-wife-fun-with-dick-jane-1235898917/|title=Gloria Stroock, 'McMillan & Wife' and 'Fun With Dick and Jane' Actress, Dies at 99|first=Mike|last=Barnes|date=2024-05-14|access-date=2024-06-16|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Ian Gelder]] || style="text-align:center;"| 74 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[King Ralph]]''|''[[Pope Joan (2009 film)|Pope Joan]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/article/2024/may/08/game-of-thrones-actor-ian-gelder-dies-aged-74|title=Game of Thrones actor Ian Gelder dies at 74|first=Caroline|last=Davies|date=2024-05-08|access-date=2024-06-16|work=[[The Guardian]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Harikumar (director)|Harikumar]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[Puli Varunne Puli]]''|''[[Jaalakam]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-director-screenwriter-harikumar-passes-away-9311900/|title=Malayalam director-screenwriter Harikumar passes away|date=2024-05-06|location=[[Chennai, India]]|access-date=2024-06-16|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Kanakalatha]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Pookkaalam]]''|''[[Aakasha Ganga 2]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/malayalam-actress-kanakalatha-dies-after-prolonged-illness-3010754|title=Malayalam actress Kanakalatha dies after prolonged illness|date=2024-05-06|access-date=2024-06-16|author=PTI|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Robert Logan Jr.]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Bridge at Remagen]]''|''[[The Adventures of the Wilderness Family]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Robert Logan, '77 Sunset Strip' and 'Wilderness Family' Actor, Dies at 82|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/robert-logan-dead-77-sunset-strip-wilderness-family-1235968834/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=7 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Brian Wenzel]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;" | Australia || style="text-align:center;" | Actor, Comedian, Singer || {{hlist|''[[The Odd Angry Shot]]''|''[[John Doe: Vigilante]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/hollywood/brian-wenzel-dies-at-94-country-practice-star-passes-away-leaving-billions-in-a-state-of-sadness|title=Brian Wenzel Dies At 94: 'Country Practice' Star Passes Away Leaving Billions In A State Of Sadness|date=2024-05-06|access-date=2024-06-16|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''7'' || [[Evald Aavik]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | Estonia || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Nest of Winds]]''|''[[Georgica (film)|Georgica]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://kultuur.err.ee/1609335441/suri-naitleja-evald-aavik|title=Suri näitleja Evald Aavik|date=2024-05-07|access-date=2024-06-16|publisher=[[Eesti Rahvusringhääling]]|editor-first=Karmen|editor-last=Rebane|language=et}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''7'' || [[John Charles (composer)|John Charles]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | New Zealand || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[Goodbye Pork Pie]]''|''[[The Quiet Earth (film)|The Quiet Earth]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/concert/programmes/three-to-seven/audio/2018941408/remembering-john-charles-and-his-music|title=Remembering John Charles and his music|date=2024-06-05|access-date=2024-09-25|publisher=[[Radio New Zealand]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Sangeeth Sivan]] || style="text-align:center;"| 65 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Gandharvam]]''|''[[Apna Sapna Money Money]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/sangeeth-sivan-death/articleshow/109956360.cms?from=mdr|title='Yodha' director Sangeeth Sivan passes away at 61, Riteish Deshmukh, Tusshar Kapoor pay tribute to veteran|date=2024-05-08|access-date=2024-06-16|publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Roger Corman]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Director, Producer, Actor || {{hlist|''[[The Little Shop of Horrors]]''|''[[The Pit and the Pendulum (1961 film)|The Pit and the Pendulum]]''}}||style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|title=Roger Corman: The Little Shop of Horrors cult B-movie director dies aged 98|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-17127556 |website=[[BBC News]]|date=12 May 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Sam Rubin]] || style="text-align:center;"| 64 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Fantastic Four (2005 film)|Fantastic Four]]''|''[[America's Sweethearts]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2024/05/10/entertainment/sam-rubin-death/index.html|title=Sam Rubin, Los Angeles TV mainstay, dead at 64|date=2024-05-11|first=Cheri|last=Mossburg|access-date=2024-06-16|publisher=[[CNN]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Hans Wahlgren]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | Sweden || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Raggare!]]''|''[[To Be a Millionaire]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/a/Knx7O4/hans-wahlgren-ar-dod-blev-86-ar|title=Hans Wahlgren är död – blev 86 år gammal|language=sv|date=2024-05-10|first1=Linn|last1=Elmervik|first2=Emanuel|last2=Silva|access-date=2024-06-16|publisher=[[Aftonbladet]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Susan Backlinie]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Jaws (film)|Jaws]]''|''[[Day of the Animals]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web |last1=Barnes |first1=Mike |title=Susan Backlinie, the First Victim of the Shark in 'Jaws', Dies at 77 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/susan-backlinie-dead-jaws-first-victim-1235896892/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=May 12, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Kevin Brophy]] || style="text-align:center;"| 70 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Long Riders]]''|''[[Hell Night]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/kevin-brophy-dead-lucan-hell-night-1235923909/|title=Kevin Brophy, Star of 'Lucan' and 'Hell Night', Dies at 70|date=2024-06-16|first=Mike|last=Barnes|access-date=2024-06-16|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Paulo César Pereio]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | Brazil || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Entranced Earth]]''|''[[Drained]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://oglobo.globo.com/cultura/noticia/2024/05/12/morre-o-ator-paulo-cesar-pereio-icone-da-rebeldia-aos-83-anos.ghtml|title=Morre o ator Paulo César Pereio, ícone da rebeldia, aos 83 anos|date=2024-05-12|access-date=2024-06-16|publisher=[[O Globo]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Mark Damon]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Producer || {{hlist|''[[House of Usher (film)|House of Usher]]''|''[[Monster (2003 film)|Monster]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/05/mark-damon-dead-film-producer-sales-executive-spaghetti-western-actor-1235913360/|title=Mark Damon Dies: 'Monster' Film Producer, Sales Executive & Spaghetti Western Actor Was 91|first=Armando|last=Tinoco|date=2024-05-12|access-date=2024-06-16|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Samm-Art Williams]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Screenwriter || {{hlist|''[[The Wanderers (1979 film)|The Wanderers]]''|''[[Dressed to Kill (1980 film)|Dressed to Kill]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|last=Evans|first=Greg|title=Samm-Art Williams Dies: Tony-Nominated 'Home' Playwright, Actor & 'Fresh Prince Of Bel-Air' Producer Was 78|url=https://deadline.com/2024/05/samm-art-williams-dead-1235914813/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=13 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Baiba Indriksone]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;" | Latvia || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[A Limousine the Colour of Midsummer's Eve]]''|''[[The Devil's Servants]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://eng.lsm.lv/article/culture/theater/14.05.2024-latvian-actress-baiba-indriksone-passes-away.a553985/|title=Latvian actress Baiba Indriksone passes away|date=2024-05-14|access-date=2024-06-16|publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Gudrun Ure]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" |Actress || {{hlist|''[[36 Hours (1953 film)|36 Hours]]''|''[[Doctor in the House (film)|Doctor in the House]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|title=Super Gran star Gudrun Ure dies aged 98|url=https://www.bbc.com/news/articles/cq5nnn53wldo|website=BBC News|date=15 May 2024|access-date=15 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Barbra Fuller]] || style="text-align:center;"| 102 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" |Actress || {{hlist|''[[Rock Island Trail (film)|Rock Island Trail]]''|''[[The Roommates]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://people.com/barbra-fuller-one-mans-family-star-dead-at-102-8651296|title=Barbra Fuller, Star of Radio Soap Opera One Man's Family, Dead at 102 |first=Esther|last=Kang|date=2024-05-20|access-date=2024-06-17|publisher=[[People (magazine)|People]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Elda Peralta]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | Mexico || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Hypocrite (film)|Hypocrite]]''|''[[A Woman Without Love]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/05/15/muere-la-actriz-y-escritora-elda-peralta-a-los-91-anos/|title=Muere la actriz y escritora Elda Peralta a los 91 años|date=2024-05-15|access-date=2024-06-16|publisher=[[Infobae]]|language=es|first=Mariana L.|last=Martínez}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Dabney Coleman]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[9 to 5 (film)|9 to 5]]''|''[[WarGames]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|title=Dabney Coleman, actor who starred in 9 to 5 and Tootsie, dies aged 92|url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/may/17/dabney-coleman-actor-dies-92 |website=[[The Guardian]]|date=17 May 2024|access-date=18 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Zari Khoshkam]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | Iran || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Topoli (film)|Topoli]]''|''[[What's the Time in Your World?]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://nournews.ir/en/news/173642/Renowned-Iranian-actress-Zari-Khoshkam-passes-away-at-76|title=Renowned Iranian actress Zari Khoshkam passes away at 76|date=2024-05-18|access-date=2024-06-16|publisher=Nour News}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''17'' || [[Stephen J. Rivele]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Screenwriter, Producer || {{hlist|''[[Nixon (film)|Nixon]]''|''[[Ali (film)|Ali]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web |last1=Barnes |first1=Mike |title=Stephen J. Rivele, Screenwriter on Biopics 'Nixon', 'Ali' and 'Copying Beethoven', Dies at 75 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/stephen-rivele-dead-nixon-ali-copying-beethoven-1235912412/ |website=The Hollywood Reporter |date=30 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''17'' || [[Hideyuki Umezu]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Fullmetal Alchemist: The Sacred Star of Milos]]''|''[[Patema Inverted]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.tokyoweekender.com/japan-life/news-and-opinion/hideyuki-umezu-dies-aged-68/|title=Voice Actor Hideyuki Umezu Dies Aged 68|date=2024-05-21|first=Matthew|last=Hernon|access-date=2024-06-16|publisher=[[Tokyo Weekender]]|location=[[Japan]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Fred Roos]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" |Producer, Casting Director || {{hlist|''[[The Godfather Part II]]''|''[[Apocalypse Now]]''}}||{{center|<ref>{{cite web |last1=D'Alessandro |first1=Anthony |title=Fred Roos Dies: Oscar-Winning 'Godfather Part II' Producer And Longtime Coppola Collaborator Was 89 |url=https://deadline.com/2024/05/fred-roos-dead-francis-ford-coppola-godfather-producer-1235925291/ |website=Deadline Hollywood |date=21 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Richard Foronjy]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Midnight Run]]''|''[[Carlito's Way]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.wgauradio.com/news/trending/richard-foronjy-felon-turned-actor-featured-midnight-run-serpico-dead-86/|title=Richard Foronjy, felon-turned-actor featured in "Midnight Run," "Serpico," dead at 86|date=2024-05-22|first=Bob|last=D'Angelo|publisher=[[Cox Media Group]]|access-date=2024-06-16|website=[[WGAU]]|location=[[Athens, Georgia]]}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''21'' || [[Jan A. P. Kaczmarek]] || style="text-align:center;"| 71 || style="text-align:center;" | Poland || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[Finding Neverland (film)|Finding Neverland]]''|''[[The Visitor (2007 feature film)|The Visitor]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|last=Burlingame|first=Jon |title=Polish Composer Jan A.P. Kaczmarek, Oscar Winner for 'Finding Neverland', Dies at 71|url=https://variety.com/2024/artisans/news/jan-kaczmarek-oscar-winner-finding-neverland-dead-1236011642/ |website=Variety|date=May 21, 2024|access-date=May 21, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''22'' || [[Darryl Hickman]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Grapes of Wrath (film)|The Grapes of Wrath]]''|''[[Network (1976 film)|Network]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite magazine|url=https://ew.com/darryl-hickman-leave-her-to-heaven-child-actor-dead-92-8653909|title=Darryl Hickman, child star of Leave Her to Heaven and The Grapes of Wrath, dies at 92|date=2024-04-24|first=Maureen Lee|last=Lenker|access-date=2024-06-16|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Morgan Spurlock]] || style="text-align:center;"| 53 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Documentarian || {{hlist|''[[Super Size Me]]''|''[[POM Wonderful Presents: The Greatest Movie Ever Sold|The Greatest Movie Ever Sold]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/morgan-spurlock-documentary-filmmaker-super-size-dies-53-rcna153915|title=Morgan Spurlock, documentary filmmaker behind 'Super Size Me', diest at 53|date=2024-05-24|first1=Daniel|last1=Arkin|first2=Diana|last2=Dasrath|access-date=2024-06-16|publisher=[[NBC News]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''24'' || [[Jan Kačer]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | Czech Republic || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Valley of the Bees]]''|''[[Wolf's Hole]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/kultura/zemrel-herec-a-reziser-jan-kacer-349560|title=Zemřel Jan Kačer, osobnost filmové nové vlny i divadelní režie|language=cs|date=2024-05-24|access-date=2024-06-16|publisher=[[ČT24]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Johnny Ngan]] || style="text-align:center;"| 71 || style="text-align:center;" | Hong Kong || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Mad, Mad 83]]''|''[[Project A Part II]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.thestar.com.my/lifestyle/entertainment/2024/05/27/hk-actor-johnny-ngan-kwok-leung-who-suffered-from-skin-cancer-dies-at-71|title=HK actor Johnny Ngan Kwok Leung, who suffered from skin cancer, dies at 71|date=2024-05-27|first=Andrea A.|last=Webber|access-date=2024-06-16|publisher=[[Toronto Star]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Albert S. Ruddy]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;" | Canada || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[The Godfather]]''|''[[Million Dollar Baby]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web|last=Pedersen|first=Erik|title=Al Ruddy Dies: Oscar-Winning 'The Godfather' & 'Million Dollar Baby' Producer Was 94|url=https://deadline.com/2024/05/al-ruddy-dead-godfather-million-dollar-baby-1235942541/|website=Deadline Hollywood|date=28 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Richard M. Sherman]] || style="text-align:center;"| 95 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Composer, Songwriter || {{hlist|''[[Mary Poppins (film)|Mary Poppins]]''|''[[The Jungle Book (1967 film)|The Jungle Book]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web|last=Gray|first=Tim|title=Richard M. Sherman, 'Mary Poppins' and 'It's a Small World' Songwriter, Dies at 95|url=https://variety.com/2024/film/news/richard-sherman-dead-mary-poppins-1236016622/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=May 25, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Johnny Wactor]] || style="text-align:center;"| 37 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[USS Indianapolis: Men of Courage]]''|''[[Supercell (film)|Supercell]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/general-hospital-actor-johnny-wactor-shielded-co-worker-harm-was-fatal-rcna154646|title='General Hospital' actor Johnny Wactor died in arms of co-worker he shielded from harm before he was fatally shot|date=2024-05-30|first=Marlene|last=Lenthang|access-date=2024-06-16|publisher=[[NBC News]]|location=[[Los Angeles]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Elizabeth MacRae]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Incredible Mr. Limpet]]''|''[[The Conversation]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web|last=Tinoco|first=Armando|title=Elizabeth MacRae Dies: 'General Hospital' & 'Gomer Pyle: USMC' Actor Was 88|url=https://deadline.com/2024/05/elizabeth-macrae-dead-general-hospital-gomer-pyle-usmc-actor-1235943121/|website=Deadline Hollywood|date=29 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''29'' || [[Margot Benacerraf]] || style="text-align:center;"| 97 || style="text-align:center;" | Venezuela || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[Reverón (film)|Reverón]]''|''[[Araya (film)|Araya]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web |title=Muere la cineasta venezolana Margot Benacerraf a los 97 años |url=https://www.diariolasamericas.com/cultura/muere-la-cineasta-venezolana-margot-benacerraf-los-97-anos-n5357417 |website=diariolasamericas.com |language=es-US |date=29 May 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''29'' || [[Anastasia Zavorotnyuk]] || style="text-align:center;"| 53 || style="text-align:center;" | Russia || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Apocalypse Code]]''|''[[Office Romance. Our Time]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://unn.ua/en/news/the-star-of-the-tv-series-my-beautiful-nanny-anastasia-zavorotnyuk-died-after-a-long-illness|title=The star of the TV series "My Beautiful nanny" Anastasia Zavorotnyuk died after a long illness|date=2024-05-30|access-date=2024-06-16|publisher={{ill|Ukrainian National News|uk|Українські Національні Новини}}|location=[[Kyiv]]|first=Ihor|last=Telezhnikov}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Mitchell Block]] || style="text-align:center;"| 73 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Director, Producer || {{hlist|''[[No Lies]]''|''[[Big Mama (film)|Big Mama]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/mitchell-block-dead-poster-girl-big-mama-1235913399/|title=Mitchell Block, Oscar-Nominated Documentarian, Dies at 73|date=2024-06-01|first=Mike|last=Barnes|access-date=2024-06-16|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Tom Bower (actor)|Tom Bower]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Die Hard 2]]''|''[[El Camino: A Breaking Bad Movie|El Camino]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/marcberman1/2024/06/06/tom-bower-dead-the-waltons-and-die-hard-2-actor-was-86/|title=Tom Bower Dead: 'The Waltons' and 'Die-Hard 2' Actor Was 86|first=Marc|last=Berman|date=2024-06-06|access-date=2024-06-16|website=[[Forbes]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Dorothy Bromiley]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Girls of Pleasure Island]]''|''[[The Criminal (1960 film)|The Criminal]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/culture/film/article/dorothy-bromiley-obituary-british-actress-who-enjoyed-hollywood-fame-323d7l2tt|title=Dorothy Bromiley obituary: British actress who enjoyed Hollywood fame|date=2024-06-15|access-date=2024-06-16|work=[[The Times]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''31'' || [[Martin Starger]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Nashville (film)|Nashville]]''|''[[Sophie's Choice (film)|Sophie's Choice]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.wftv.com/news/trending/martin-starger-producer-sophies-choice-mask-nashville-dead-92/|title=Martin Starger, producer of 'Sophie's Choice', 'Mask', 'Nashville', dead at 92|publisher=[[Cox Media Group]]|first=Bob|last=D'Angelo|date=2024-06-01|access-date=2024-06-16|website=[[WFTV]]|location=[[Orlando, Florida]]}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''31'' || [[Kátya Tompos]] || style="text-align:center;"| 41 || style="text-align:center;" | Hungary || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Coming Out (2013 film)|Coming Out]]''|''[[Question in Details]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://ogaegreece.com/hungary-katya-tompos-lost-the-battle-with-cancer/|title=HUNGARY: Kátya Tompos lost the battle with cancer at the age of 41|date=2024-05-31|access-date=2024-06-16|website=[[OGAE|OGAE Greece]]}}</ref> |- ! rowspan="33" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in June 2024|June]] | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Erich Anderson]] || style="text-align:center;"| 67 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Friday the 13th: The Final Chapter]]''|''[[Unfaithful (2002 film)|Unfaithful]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=Evans |first1=Greg |title=Erich Anderson Dies: 'Felicity', 'Thirtysomething' Actor Was 67 |url=https://deadline.com/2024/06/erich-anderson-dead-1235958485/ |website=Deadline Hollywood |date=4 June 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Ruth Maria Kubitschek]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;" | Germany || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Silent Star]]''|''[[He Can't Stop Doing It]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/kubitschek-gestorben-102.html|title=Ruth Maria Kubitschek ist tot|date=2024-06-02|access-date=2024-06-21|publisher=[[Tagesschau (German TV programme)|Tagesschau]]|language=de}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Philippe Leroy (actor)|Philippe Leroy]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[A Married Woman]]''|''[[The Hole (1960 film)|The Hole]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.rainews.it/articoli/2024/06/e-morto-lattore-francese-philippe-leroy-3a6ffce5-fdd6-4ef7-9f13-092387fa588d.html|title=Addio all'attore francese Philippe Leroy, i funerali mercoledì a Roma|date=2024-06-02|access-date=2024-06-21|publisher=[[Rai News 24]]|language=it}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Jeannette Charles]] || style="text-align:center;"| 96 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[National Lampoon's European Vacation]]''|''[[The Naked Gun: From the Files of Police Squad!|The Naked Gun]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.seattletimes.com/nation-world/jeannette-charles-who-doubled-for-the-queen-is-dead-at-96/|title=Jeannett Charles, who doubled for the Queen, is dead at 96|date=2024-06-09|first=Sam|last=Roberts|access-date=2024-06-21|publisher=[[The New York Times]]|website=[[The Seattle Times]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Janis Paige]] || style="text-align:center;"| 101 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[Cheyenne (1947 film)|Cheyenne]]''|''[[Please Don't Eat the Daisies (film)|Please Don't Eat the Daisies]]''}}||{{center|<ref>{{cite web |last1=Barnes |first1=Mike |title=Janis Paige, Star of 'Silk Stockings' and Broadway's 'Pajama Game', Dies at 101 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/janis-paige-dead-silk-stockings-pajama-game-1235914085/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=June 3, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[Armando Silvestre]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Scalphunters]]''|''[[Two Mules for Sister Sara]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/armando-silvestre-dead-mexican-actor-two-mules-sister-sara-1235921151/|title=Armando Silvestre, Actor in Mexican Movies and 'Two Mules for Sister Sara', Dies at 98|first=Mike|last=Barnes|date=2024-06-12|access-date=2024-06-21|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[William Russell (English actor)|William Russell]] || style="text-align:center;"| 99 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Man Who Never Was]]''|''[[The Great Escape (film)|The Great Escape]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c988nnnjy5go|title=Original Doctor Who cast member William Russell dies|date=2024-05-06|first=Yasmin|last=Rufo|access-date=2024-06-21|publisher=[[BBC News]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Nicholas Ball (actor)|Nicholas Ball]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Lifeforce (film)|Lifeforce]]''|''[[Croupier (film)|Croupier]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/eastenders-nicholas-ball-death-terry-bates-b2557974.html|title=EastEnders actor Nicholas Ball, who played Terry Bates, dies aged 78 after 'short illness'|date=2024-06-06|first=Maira|last=Butt|access-date=2024-06-21|work=[[The Independent]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Hubert Taczanowski]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Cinematographer || {{hlist|''[[The Opposite of Sex]]''|''[[Spooks: The Greater Good]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>[https://nekrologi.wyborcza.pl/0,11,,577152,Hubert-Taczanowski-nekrolog.html Hubert Taczanowski] {{in lang|pl}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Rosalina Neri]] || style="text-align:center;"| 96 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Three Men and a Leg]]''|''[[All the Moron's Men]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/italian-marilyn-dies-at-96/ar-BB1nKI2Y|title='Italian Marilyn' dies at 96|date=2024-06-06|location=[[Rome]]|access-date=2024-06-21|website=[[MSN]]|publisher=[[Agenzia Nazionale Stampa Associata]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Ramoji Rao]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Chitram]]''|''[[Nuvve Kavali]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/06/ramoji-rao-dead-indian-film-mogul-87-1235963350/|title=Ramoji Rao Dies: Indian Film Mogul Was 87|date=2024-06-08|first=Caroline|last=Frost|access-date=2024-06-21|website=[[Deadline (website)|Deadline]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Marzena Kipiel-Sztuka]] || style="text-align:center;"| 58 || style="text-align:center;" | Poland || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Character (film)|Character]]''|''[[Tricks (2007 film)|Tricks]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://viva.pl/ludzie/newsy/umarl-na-moich-oczach-marzena-kipiel-sztuka-przezyla-dramat-na-planie-swiata-wedlug-kiepskich-135999-r1/|title=Złamane życie Marzeny Kipiel-Sztuki. Przeżyła dramat na planie "Świata według Kiepskich", zmagała się z depresją...|date=2024-06-09|first=Damian|last=Brillowski|access-date=2024-06-21|website=Viva!|language=pl}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Yoshiko Kuga]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Drunken Angel]]''|''[[Good Morning (1959 film)|Good Morning]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>[https://www.nikkansports.com/entertainment/news/202406140000558.html 女優久我美子さん死去 93歳 誤嚥性肺炎 第1期東宝ニューフェイス 「3時のあなた」司会も] {{in lang|ja}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Françoise Hardy]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Singer, Actress || {{hlist|''[[Grand Prix (1966 film)|Grand Prix]]''|''[[Nutty, Naughty Chateau]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/francoise-hardy-french-pop-icon-dies-at-80/|title=Françoise Hardy, French Pop Icon, Dies at 80|date=2024-06-12|first=Jazz|last=Monroe|access-date=2024-06-21|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Tony Lo Bianco]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Honeymoon Killers]]''|''[[The French Connection (film)|The French Connection]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/06/12/tony-lo-bianco-dead/|title=Tony Lo Bianco, actor who played tough guys and a famed mayor, dies at 87|date=2024-06-13|first=Harrison|last=Smith|access-date=2024-06-21|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Tony Mordente]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Choreographer, Dancer || {{hlist|''[[West Side Story (1961 film)|West Side Story]]''|''[[The Daydreamer (film)|The Daydreamer]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web |last1=Barnes |first1=Mike |title=Tony Mordente, Original 'West Side Story' Actor on Stage and Screen, Dies at 88 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/tony-mordente-west-side-story-1235922968/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=14 June 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Ron Simons]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Producer || {{hlist|''[[27 Dresses]]''|''[[Blue Caprice]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2024-06-14/ron-simons-dead-broadway-producer-actor|title=Ron Simons, actor turned Tony-winning producer for stage and film, dies at 63|date=2024-06-14|first=Alexandra|last=Del Rosario|access-date=2024-06-21|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Benji Gregory]] || style="text-align:center;"| 46 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Jumpin' Jack Flash (film)|Jumpin' Jack Flash]] ''|''[[Once Upon a Forest]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Haring|first=Bruce|title=Benji Gregory Dies: ''Alf'' Child Star Was 46|url=https://deadline.com/2024/07/benji-gregory-dead-alf-child-star-obituary-1236006757/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=10 July 2024|access-date=10 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Érik Canuel]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;" | Canada || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[The Last Tunnel (2004 film)|The Last Tunnel]]''|''[[Bon Cop, Bad Cop]]''}} || style="text-align:center;"|{{center|<ref>{{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/erik-canual-film-director-has-died-1.7237260|title=Érik Canuel, director of Bon Cop, Bad Cop and other Quebec hit films, has died at 63|website=[[CBC.ca]]|date=17 June 2024|access-date=17 June 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Evans Evans]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Bonnie and Clyde (film)|Bonnie and Clyde]]''|''[[The Iceman Cometh (1973 film)|The Iceman Cometh]]''}} ||{{center|<ref>{{cite web |last1=Evans |first1=Greg |title=Evans Evans Dies: 'Bonnie And Clyde' Actor, Widow Of Director John Frankenheimer Was 91 |url=https://deadline.com/2024/06/evans-evans-dead-1235978744/ |website=Deadline Hollywood |date=20 June 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Anouk Aimée]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;"| France || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[A Man and a Woman]]''|''[[La dolce vita]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/clllev363y3o|title=French film star Anouk Aimée dies aged 92|date=2024-06-18|access-date=2024-06-21|publisher=[[BBC News]]|first=Jemma|last=Crew}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Anthea Sylbert]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Costume Designer, Producer || {{hlist|''[[Chinatown (1974 film)|Chinatown]]''|''[[Julia (1977 film)|Julia]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/06/anthea-sylbert-dead-costume-designer-chinatown-1235977737/|title=Anthea Sylbert Dies: Oscar-Nominated 'Chinatown' Costume Designer Who Worked On 'Rosemary's Baby', 'King Kong' & Many More Was 84|date=2024-06-18|access-date=2024-06-21|website=[[Deadline (website)|Deadline]]|first=Erik|last=Pedersen}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Donald Sutherland]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;"| Canada || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[M*A*S*H (film)|M*A*S*H]]''|''[[The Hunger Games (franchise)|The Hunger Games]]''}}||{{center|<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/donald-sutherland-dead-movies-kiefer-b2566123.html |title=Donald Sutherland's son Kiefer announces actor's death at 88 with poignant tribute|last1=Perry|first1=Kevin E G |last2=Murray|first2=Tom|date=2024-05-14|access-date=2024-06-20|newspaper=[[The Independent]]}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Tamayo Perry]] || style="text-align:center;"| 49 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Blue Crush]]''|''[[Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|last=Whittock|first=Jesse|title=Tamayo Perry Dies In Shark Attack: ''Pirates Of The Caribbean'' Actor Was 49 |url=https://deadline.com/2024/06/tamayo-perry-dead-pirates-of-the-caribbean-actor-shark-attack-1235981410/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2024-06-24}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Bud S. Smith]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Film Editor, Producer || {{hlist|''[[The Exorcist]]''|''[[Flashdance]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|last=Murphy|first=J. Kim|title=Bud S. Smith, Editor of 'Sorcerer', 'The Exorcist' and 'Flashdance', Dies at 88|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/bud-smith-dead-karate-kid-sorcerer-flashdance-1236049758/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-06-29}}</ref>}} |- | style="text-align:center;"| ''24'' || [[Shifty Shellshock]] || style="text-align:center;"| 49 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Singer, Actor || {{hlist|''[[Clifford (film)|Clifford]]''|''[[Willowbee]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2024/music/global/shifty-shellshock-dead-crazy-town-frontman-butterfly-singer-1236047633/|title=Shifty Shellshock, Crazy Town Frontman and 'Butterfly' Singer, Dies at 49|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=June 25, 2024|access-date=June 25, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''24'' || [[Joan Benedict Steiger]] || style="text-align:center;"| 96 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Happy Hooker Goes to Washington]]''|''[[The Prize Fighter]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Evans|first=Greg|title=Joan Benedict Dies: 'Candid Camera', 'General Hospital' Actor, Widow Of Rod Steiger Was 96|url=https://deadline.com/2024/07/joan-benedict-dead-1236003769/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=8 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Bill Cobbs]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Color of Money]]''|''[[Night at the Museum (franchise)|Night at the Museum]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://people.com/bill-cobbs-dead-90-8669891|title=Bill Cobbs, Night at the Museum and The Bodyguard Actor, Dead at 90|website=People|date=June 26, 2024|access-date=June 26, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''26'' || [[Pat Heywood]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;"| UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Romeo and Juliet (1968 film)|Romeo and Juliet]]''|''[[10 Rillington Place]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/pat-heywood-dead-franco-zeffirelli-romeo-juliet-1235959069/|title=Pat Heywood, the Nurse in Franco Zeffirelli's 'Romeo and Juliet', Dies at 92|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=July 26, 2024|access-date=July 26, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''26'' || [[Taiki Matsuno]] || style="text-align:center;"| 56 || style="text-align:center;"| Japan || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Hidden Blade]]''|''[[Tokyo Family]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-06-27/the-file-of-young-kindaichi-inuyasha-voice-actor-taiki-matsuno-dies-at-56/.212507|title=The File of Young Kindaichi, Inuyasha Voice Actor Taiki Matsuno Dies at 56|website=Anime News Network|date=June 27, 2024|access-date=June 27, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Martin Mull]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Clue (film)|Clue]]''|''[[Mrs. Doubtfire]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/martin-mull-dead-funnyman-fernwood-2-night-star-1235935445/|title=Martin Mull, Funnyman and 'Fernwood 2 Night' Star, Dies at 80|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=June 28, 2024|access-date=June 28, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Txema Blasco]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;"| Spain || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Red Squirrel]]''|''[[Earth (1996 film)|Earth]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |access-date=4 July 2024 |date=28 June 2024 |language=Spanish |title=Muere el actor vitoriano Txema Blasco a los 82 años |url=https://www.telecinco.es/noticias/cultura/20240628/muere-actor-vitoriano-txema-blasco_18_012898280.html |website=Telecinco}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Maria Rosaria Omaggio]] || style="text-align:center;"| 67 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Cop in Blue Jeans]]''|''[[The Tough Ones (1976 film)|The Tough Ones]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.ilmessaggero.it/en/farewell_to_maria_rosaria_omaggio_actress_and_writer_passes_away_at_67-8214389.html |title=Farewell to Maria Rosaria Omaggio: Actress and Writer Passes Away at 67|website=[[Il Messaggero]]|date=July 1, 2024|access-date=July 3, 2024}}</ref> |- ! rowspan="28" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in July 2024|July]] | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Robert Towne]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Screenwriter, Director || {{hlist|''[[The Last Detail]]''|''[[Chinatown (1974 film)|Chinatown]]''}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/07/robert-towne-dead-chinatown-screenwriter-1236000262/|title=Robert Towne Dies: Oscar-Winning 'Chinatown' Screenwriter Was 89|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=July 2, 2024|access-date=July 2, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Yvonne Furneaux]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[La dolce vita|La Dolce Vita]]''|''[[Repulsion (film)|Repulsion]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last1=Barnes |first1=Mike |title=Yvonne Furneaux, Actress in Fellini's 'La Dolce Vita' and Polanski's 'Repulsion', Dies at 98 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yvonne-furneaux-dead-la-dolce-vita-repulsion-1235952312/ |access-date=19 July 2024 |publisher=The Hollywood Reporter |date=18 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Jon Landau (film producer)|Jon Landau]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Titanic (1997 film)|Titanic]]''|''[[Avatar (franchise)|Avatar]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Kaloi |first=Stephanie |date=July 6, 2024 |title=Jon Landau, 'Titanic' and 'Avatar' Producer, Dies at 63 |url=https://www.thewrap.com/jon-landau-dies-titanic-avatar-james-cameron/ |access-date=July 6, 2024 |website=[[TheWrap]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Angela Pagano]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Red Moon (2001 film)|Red Moon]]''|''[[The Hideout (2007 film)|The Hideout]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmessaggero.it/en/angela_pagano_beloved_neapolitan_actress_dies_at_87-8225358.html |title=Angela Pagano, Beloved Neapolitan Actress, Dies at 87|date=2024-07-06|access-date=2024-07-07|publisher=[[Il Messaggero]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''7'' || [[Bruno Zanin]] || style="text-align:center;"| 73 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Amarcord]]''|''[[The Moro Affair]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.ilmessaggero.it/en/farewell_to_bruno_zanin_from_amarcord_actor_to_humanitarian_activist-8230685.html |title=Farewell to Bruno Zanin: From 'Amarcord' Actor to Humanitarian Activist|website=[[Il Messaggero]]|date=July 9, 2024|access-date=July 10, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[David Loughery]] || style="text-align:center;"| 71 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Screenwriter, Producer || {{hlist|''[[Passenger 57]]''|''[[Lakeview Terrace]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-loughery-dead-star-trek-passenger-57-1235949236/|title=David Loughery, Screenwriter on 'Star Trek V' and 'Passenger 57', Dies at 71|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=July 15, 2024|access-date=July 15, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[Jerzy Stuhr]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | Poland || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[O-Bi, O-Ba: The End of Civilization]]''|''[[We Have a Pope (film)|We Have a Pope]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/395/7784/Artykul/3401153,jerzy-stuhr-iconic-polish-actor-and-director-passes-away-at-77 |title=Jerzy Stuhr - iconic Polish actor and director - passes away at 77|website=[[Polskie Radio]]|date=July 9, 2024|access-date=July 10, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Aparna (television presenter)|Aparna]] || style="text-align:center;"| 57 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Masanada Hoovu]]''|''[[Inspector Vikram (1989 film)|Inspector Vikram]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Kannada actor, presenter Aparna Vastarey dies after battling lung cancer|url=https://www.indiatoday.in/india/karnataka/story/kannada-actor-presenter-aparna-vastarey-dies-after-battling-lung-cancer-2565611-2024-07-12|website=India Today|date=12 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Shelley Duvall]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Annie Hall]]''|''[[The Shining (film)|The Shining]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Shelley Duvall, Robert Altman Protege and Tormented Wife in ''The Shining'', Dies at 75|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/shelley-duvall-dead-shining-actress-1235946118/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=11 July 2024|access-date=11 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Shannen Doherty]] || style="text-align:center;"| 53 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Girls Just Want to Have Fun (film)|Girls Just Want to Have Fun]]''|''[[Heathers]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last1=Saperstein|first1=Pat|last2=McClendon|first2=Lamarco|title=Shannen Doherty, ''Beverly Hills 90210'' and ''Charmed'' Star, Dies at 53|url=https://variety.com/2024/tv/news/shannen-doherty-beverly-hills-90210-star-dies-53-1236071496/|website=Variety|date=14 July 2024|access-date=14 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[James B. Sikking]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Ordinary People]]''|''[[Star Trek III: The Search for Spock]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=James B. Sikking Dies: ''Hill Street Blues'', ''Doogie Howser, M.D.'' Actor Was 90|url=https://deadline.com/2024/07/james-b-sikking-dies-90-hill-street-blues-doogie-howser-md-actor-1236010148/|last=Garner|first=Glen|website=[[Deadline Hollywood]]|date=14 July 2024|access-date=15 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[M. Mani]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Dheerasameere Yamuna Theere]]''|''[[Rowdy Ramu]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Renowned Malayalam producer-director 'Aroma' Mani passes away at 65|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Jul/14/renowned-malayalam-producer-director-aroma-mani-passes-away-at-65 |website=[[The New Indian Express]]|date=14 July 2024|access-date=15 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Jacques Boudet]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[La Femme Nikita (film)|La Femme Nikita]]''|''[[Those Happy Days (2006 film)|Those Happy Days]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title="Plus belle la vie", "Nos jours heureux"... L'acteur culte Jacques Boudet est mort|url=https://www.lefigaro.fr/culture/plus-belle-la-vie-nos-jours-heureux-l-acteur-jacques-boudet-visage-culte-de-la-television-est-mort-20240716|website=Le Figaro|language=fr|date=16 July 2024|access-date=16 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Whitney Rydbeck]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[1941 (film)|1941]]''|''[[Friday the 13th Part VI: Jason Lives]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/whitney-rydbeck-dead-friday-13th-crash-test-dummy-1235953792/|title=Whitney Rydbeck, 'Friday the 13th' Actor and Crash Test Dummy in Seat Belt Ads, Dies at 79|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=20 July 2024|access-date=20 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''17'' || [[Cheng Pei-pei]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;" | China || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Come Drink with Me]]''|''[[Crouching Tiger, Hidden Dragon]]''}}||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Frater|first=Patrick|title=Cheng Pei-pei, 'Crouching Tiger, Hidden Dragon' and 'Come Drink With Me' Star, Dies at 78|url=https://variety.com/2024/film/people-news/cheng-pe-pei-dead-crouching-tiger-hidden-dragon-1236077809/|website=Variety|date=18 July 2024|access-date=18 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Bob Newhart]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Catch-22 (film)|Catch-22]]''|''[[Elf (film)|Elf]]''}}|| style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-newhart-dead-sitcom-legend-1235952438/|title=Bob Newhart, Dean of the Deadpan Delivery, Dies at 94|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=18 July 2024|access-date=18 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''19'' || [[Aldo Puglisi]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Seduced and Abandoned (1964 film)|Seduced and Abandoned]]''|''[[Marriage Italian Style]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Morto l'attore catanese Aldo Puglisi: una vita tra palcoscenico e grande schermo |url=https://gazzettadelsud.it/articoli/cinema/2024/07/22/morto-lattore-catanese-aldo-puglisi-una-vita-tra-palcoscenico-e-grande-schermo-fbd9cd15-ae1b-48af-85fa-352311e053fa/ |access-date=22 July 2024 |work=[[Gazzetta del Sud]] |date=22 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''21'' || [[Salvatore Piscicelli]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;"| Italy || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[At the End of the Night]]''|''[[The Opportunities of Rosa]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last=Tricomi|first=Antonio|title=Morto il regista Salvatore Piscicelli, addio al maestro del cinema che ha ispirato Martone e Sorrentino|url=https://napoli.repubblica.it/cronaca/2024/07/21/news/morto_salvatore_piscicelli_regista_pomigliano_martone_e_sorrentino-423406958/|website=napoli.repubblica.it|language=it|date=21 July 2024|accessdate=21 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Teresa Gimpera]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;"| Spain || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Spirit of the Beehive]]''|''[[Tuset Street]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.larazon.es/cataluna/muere-actriz-modelo-teresa-gimpera_20240723669ffb09a5486100012962d4.html|title=Muere la actriz y modelo Teresa Gimpera |language=es|website=[[La Razón (Madrid)|La Razón]]|date=23 July 2024|access-date=23 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''26'' || [[Janet Andrewartha]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;"| Australia || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Ground Zero (1987 film)|Ground Zero]]''|''[[Amy (1997 film)|Amy]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://tvtonight.com.au/2024/07/vale-janet-andrewartha.html|title=Vale: Janet Andrewartha|website=TV Tonight|date=July 28, 2024|access-date=July 28, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Edna O'Brien]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;"| Ireland || style="text-align:center;" | Screenwriter || {{hlist|''[[Girl with Green Eyes]]''|''[[I Was Happy Here]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/07/edna-obrien-dead-author-gave-voice-to-irish-women-obituary-1236025254/|title=Edna O'Brien Dies: Author Who Gave Voice To Irish Women Was 93|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=July 28, 2024|access-date=July 29, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Erica Ash]] || style="text-align:center;"| 46 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actress, Comedian, Singer || {{hlist|''[[Uncle Drew]]''|''[[We Have a Ghost]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/erica-ash-dead-real-husbands-hollywood-survivors-remorse-1235961264/|title=Erica Ash, 'Real Husbands of Hollywood' and 'Survivor's Remorse' Actress, Dies at 46|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=July 29, 2024|access-date=July 29, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Chino XL]] || style="text-align:center;"| 50 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Alex & Emma]]''|''[[The Beat (2003 film)|The Beat]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Horowitz|first1=Steven J.|last2=Aswad|first2=Jem|title=Rapper-Actor Chino XL Dies at 50|url=https://variety.com/2024/music/news/chino-xl-dead-1236089881/|website=Variety|date=30 July 2024|access-date=30 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''29'' || [[Robert Banas]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor, Choreographer || {{hlist|''[[West Side Story (1961 film)|West Side Story]]''|''[[Always (1989 film)|Always]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/bobby-banas-dead-west-side-story-mary-poppins-1235961835/|title=Bobby Banas, Dancer in 'West Side Story' and 'Mary Poppins', Dies at 90|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=July 30, 2024|access-date=July 30, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Onyeka Onwenu]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;"| Nigeria || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[Half of a Yellow Sun (film)|Half of a Yellow Sun]]''|''[[Lionheart (2018 film)|Lionheart]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Onyeka Onwenu dies at 72|url=https://businessday.ng/news/article/onyeka-onwenu-dies-at-72/|website=Businessday NG|date=31 July 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Lisa Westcott]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Makeup Artist || {{hlist|''[[Shakespeare in Love]]''|''[[Les Misérables (2012 film)|Les Misérables]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Ford|first=Lily|title=Lisa Westcott, British Make-Up Artist Who Won Oscar for 'Les Misérables', Dies at 76 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/lisa-westcott-dead-oscar-makeup-artist-les-miserables-1235968096/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''31'' || [[Roberto Herlitzka]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Good Morning, Night]]''|''[[The Great Beauty]]''}}||style="text-align:center;" | <ref>{{Cite news |title=The Passing of Renowned Actor Roberto Herlitzka |url=https://www.ilmessaggero.it/en/the_passing_of_renowned_actor_roberto_herlitzka-8273604.html |date=2024-08-01 |access-date=2024-08-01 |work=[[Il Messaggero]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''31'' || [[Genco Erkal]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | Turkey || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[A Season in Hakkari]]''|''[[The Market: A Tale of Trade]]''}}||style="text-align:center;" | <ref>{{Cite news |title=Turkish theater icon Genco Erkal dies at 86 after leukemia battle |url=https://www.dailysabah.com/arts/turkish-theater-icon-genco-erkal-dies-at-86-after-leukemia-battle/news |date=2024-07-31 |access-date=2024-08-01 |work=[[Daily Sabah]] |editor-last=Keskin |editor-first=Buse |location=[[Istanbul]]}}</ref> |- ! rowspan="34" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in August 2024|August]] | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Pina Bottin]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[A Hero of Our Times]]''|''[[Hannibal (1959 film)|Hannibal]]''}}||style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web |date=1 August 2024 |title=Addio all'attrice Pina Bottin, visse gli anni d'oro del cinema |url=https://mattinopadova.gelocal.it/padova/cronaca/2024/08/01/news/pina_bottin_morta_attrice_cinema_padova-14522734/ |access-date=8 August 2024 |website=Il Mattino di Padova |language=it}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Rainer Brandt]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | Germany || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Funeral in Berlin (film)|Funeral in Berlin]]''|''[[The Hound of Blackwood Castle]]''}}||style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.tagesschau.de/kultur/synchronsprecher-brandt-100.html|title=Er war die Stimme von Belmondo und Presley|website=[[Tagesschau (German TV programme)|Tagesschau]]|date=August 7, 2024|access-date=August 13, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Leonard Engelman]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Makeup Artist || {{hlist|''[[Ghostbusters]]''|''[[Beverly Hills Cop]]''}}||style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/leonard-engelman-dead-rocky-iv-moonstruck-cher-makeup-artist-1235965692/|title=Leonard Engelman, Makeup Artist on 'Rocky IV', 'Moonstruck' and Much More, Dies at 83|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=August 3, 2024|access-date=August 3, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''3'' || [[George Schenck]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Screenwriter || {{hlist|''[[Barquero]]''|''[[Futureworld]]''}} ||style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |last1=Evans |first1=Greg |title=George Schenck Dies: Former 'NCIS' Showrunner Was 82 |url=https://deadline.com/2024/08/george-schenck-dead-1236031377/ |access-date=5 August 2024 |publisher=Deadline |date=5 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' || [[Charles Cyphers]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Halloween (franchise)|Halloween]]''|''[[Escape from New York]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Walcott|first=Esther|title=Charles Cyphers, Star of 3 'Halloween' Movies, Dies at 85 After 'Brief Illness'|url=https://people.com/charles-cyphers-star-of-3-halloween-movies-dies-at-85-8690759|website=People|date=6 August 2024|access-date=6 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''4'' |[[Lily Monteverde]] |style="text-align:center;"| 84 |style="text-align:center;"| Philippines |style="text-align:center;"| Producer | {{hlist|''[[Mano Po]]''|''[[Mano Po 2: My Home]]''}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Marinel |date=2024-08-05 |title=Lily Monteverde, pillar of PH film industry; 84 |url=https://entertainment.inquirer.net/569713/lily-monteverde-pillar-of-ph-film-industry-84 |access-date=2024-08-05 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[John Aprea]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Godfather Part II]]''|''[[The Stepford Wives (1975 film)|The Stepford Wives]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Garner|first=Glenn|title=John Aprea Dies: 'The Godfather Part II' & 'Full House' Actor Was 83|url=https://deadline.com/2024/08/john-aprea-dies-the-godfather-part-ii-full-house-actor-83-1236043134/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=18 August 2024|access-date=18 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Patti Yasutake]] || style="text-align:center;"| 70 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Gung Ho (film)|Gung Ho]]''|''[[Star Trek Generations]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Andreeva|first=Nellie|title=Patti Yasutake Dies: 'Beef' & 'Star Trek' Actress Was 70|url=https://deadline.com/2024/08/patti-yasutake-dead-beef-star-trek-actress-1236032961/|website=Deadline Hollywood|date=6 August 2024|access-date=6 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Connie Chiume]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;" | South Africa || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Black Panther (film)|Black Panther]]''|''[[Black Is King]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Gomora, Black Panther actor Connie Chiume dies, aged 72|url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/news/gomora-black-panther-actor-connie-chiume-dies-aged-72-20240806|website=News24|date=6 August 2024|access-date=6 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Jay Kanter]] || style="text-align:center;"| 97 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Villain (1971 film)|Villain]]''|''[[Fear Is the Key (film)|Fear Is the Key]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Jay Kanter, Agent for Marlon Brando, Grace Kelly and Marilyn Monroe, Dies at 97|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jay-kanter-dead-marlon-brando-grace-kelly-marilyn-monroe-agent-1235967698/|website=The Hollywood Reporter|date=7 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''7'' || [[Margaret Ménégoz]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | Hungary || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Caché (film)|Caché]]''|''[[Amour (2012 film)|Amour]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.screendaily.com/news/french-industry-titan-and-pioneering-producer-margaret-menegoz-dies-at-83/5196127.article?referrer=RSS|title=French industry titan and pioneering producer Margaret Menegoz dies at 83|website=ScreenDaily|date=9 August 2024|access-date=9 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Mitzi McCall]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress, Comedian || {{hlist|''[[You're Never Too Young]]''|''[[World's Greatest Dad]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Mitzi McCall, Comic Game Show Cut-Up Who Followed the Beatles on TV, Dies at 91 |url=https://extratv.com/2024/08/09/mitzi-mccall-comic-game-show-cut-up-who-followed-the-beatles-on-tv-dies-at-91/ |website=extratv.com |date=August 9, 2024|access-date=August 9, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Rachael Lillis]] || style="text-align:center;"| 55 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Voice Actress || {{hlist|''[[Pokémon: The First Movie]]''|''[[Welcome to the Space Show]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Moreau|first=Jordan|title=Rachael Lillis, 'Pokémon' Star Who Voiced Misty and Jessie, Dies at 46|url=https://variety.com/2024/tv/obituaries-people-news/rachael-lillis-dead-pokemon-misty-jessie-1236104010/|website=Variety|date=12 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Peggy Moffitt]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Battle Flame]]''|''[[Girls Town (1959 film)|Girls Town]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/style/peggy-moffitt-sixties-model-dead-at-87-1235973225/|title=Sixties Model Peggy Moffitt Dead at 87|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=August 13, 2024|access-date=August 13, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Ángel Salazar]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;" | Cuba || style="text-align:center;" | Actor, Comedian || {{hlist|''[[Scarface (1983 film)|Scarface]]''|''[[Punchline (film)|Punchline]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Lau-Adams|first=Kristie|title=Scarface Star Angel Salazar Dead at 68|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/scarface-star-angel-salazar-dead-at-68/|website=Us Weekly|date=12 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''12'' || [[Kim Kahana]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Stuntman, Actor || {{hlist|''[[Cool Hand Luke]]''|''[[Planet of the Apes (1968 film)|Planet of the Apes]]''}} ||style="text-align:center;" | <ref>{{cite web |last1=Barnes |first1=Mike |title=Kim Kahana, Stuntman Who Starred in 'Danger Island' and Doubled for Charles Bronson, Dies at 94 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/kim-kahana-dead-stuntman-danger-island-charles-bronson-1235973467/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=August 13, 2024| access-date=August 13, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Sergio Donati]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Screenwriter || {{hlist|''[[Once Upon a Time in the West]]''|''[[Duck, You Sucker!]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web | url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gena-rowlands-dead-woman-under-influence-1235975153/ | title=Gena Rowlands, Actress of Unparalleled Excellence, Dies at 94 | website=[[The Hollywood Reporter]] | date=15 August 2024 }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Denise Gagnon]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | Canada || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Octobre]]''|''[[The Novena]]''}} ||style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.lapresse.ca/arts/theatre/2024-08-14/1936-2024/la-comedienne-denise-gagnon-s-est-eteinte.php|title=La comédienne Denise Gagnon s'est éteinte|website=La Presse|date=14 August 2024|access-date=15 August 2024 |last1=Boulanger |first1=Luc }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Gena Rowlands]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[A Woman Under the Influence]]''|''[[The Notebook]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gena-rowlands-dead-woman-under-influence-1235975153/|title=Gena Rowlands, Actress of Unparalleled Excellence, Dies at 94|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=August 14, 2024|access-date=August 16, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Peter Marshall (entertainer)|Peter Marshall]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Ensign Pulver]]''|''[[Annie (1982 film)|Annie]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Peter Marshall, Host of 'The Hollywood Squares', Dies at 98|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/peter-marshall-dead-hollywood-squares-1235975744/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=15 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''15'' || [[Ľubomír Paulovič]] || style="text-align:center;"| 71 || style="text-align:center;" | Slovakia || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Salt Prince]]''|''[[The Peacemaker (1997 film)|The Peacemaker]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>[https://www.rtvs.sk/novinky/osobnosti/373484/zomrel-herec-reziser-starosta-a-dobry-clovek-lubomir-paulovic-mal-71-rokov Zomrel herec, režisér, starosta a dobrý človek Ľubomír Paulovič. Mal 71 rokov] {{in lang|sk}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Robert Sidaway (actor)|Robert Sidaway]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor, Producer || {{hlist|''[[Battle of the Brave]]''|''[[Modigliani (film)|Modigliani]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Doctor Who and Crossroads actor Robert Sidaway dies |url=https://www.atvtoday.co.uk/242537-rip/#google_vignette |access-date=22 August 2024 |publisher=ATV Today |date=20 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Norman Spencer (producer)|Norman Spencer]] || style="text-align:center;"| 110 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Producer, Production Manager || {{hlist|''[[Summertime (1955 film)|Summertime]]''|''[[Vanishing Point (1971 film)|Vanishing Point]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://europeansupercentenarians.org/deaths.php|title=Recent deaths}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Boris Bystrov]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;" | Russia || style="text-align:center;" | Actor, Voice Actor || {{hlist|''[[Aladdin and His Magic Lamp (1967 film)|Aladdin and His Magic Lamp]]''|''[[Adventures of the Yellow Suitcase]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Умер легендарный актер дубляжа Борис Быстров |url=https://smotrim.ru/article/4099339 |access-date=18 August 2024 |publisher=Smotrim |date=18 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Alain Delon]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actor, Producer || {{hlist|''[[The Leopard (1963 film)|The Leopard]]''|''[[Le Samouraï]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20240818-alain-delon-french-cinema-s-enigmatic-angel-faced-icon|title=Alain Delon, French cinema's enigmatic, 'angel-faced' icon|website=[[France 24]]|date=August 18, 2024|access-date=August 18, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''18'' || [[Vladislav Gostishchev]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | Russia || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[At the Beginning of Glorious Days]]''|''[[A Cruel Romance]]''}} ||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Умер актер из "Исаева" и "Кодекса чести", народный артист РФ Владислав Гостищев|url=https://rg.ru/2024/08/18/umer-akter-iz-isaeva-i-kodeksa-chesti-narodnyj-artist-rf-vladislav-gostishchev.html|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|language=ru|date=18 August 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Atsuko Tanaka (voice actress)|Atsuko Tanaka]]|| style="text-align:center;" | 61 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Voice Actress || {{hlist|''[[Ghost in the Shell (1995 film)|Ghost in the Shell]]''|''[[Ghost in the Shell 2: Innocence]]''}}|| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Jovanovic |first=Marko |date=2024-08-20 |title=Voice Actress Atsuko Tanaka Passed Away |url=https://animecorner.me/voice-actress-atsuko-tanaka-passed-away/ |access-date=2024-08-20 |website=Anime Corner |language=en-us}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''21'' || [[John Amos]] || style="text-align:center;" | 84 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Beastmaster]]''|''[[Coming to America]]''}}|| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://deadline.com/2024/10/john-amos-dead-1236104658/|title=John Amos Dies: 'Good Times', 'Roots' Actor Was 84|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=October 1, 2024|access-date=October 1, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Catherine Ribeiro]]|| style="text-align:center;" | 82 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Carabineers]]''|''[[Buffalo Bill, Hero of the Far West]]''}}|| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Bell |first=Kaelen |date=2024-08-23 |title=Iconic French Singer Catherine Ribeiro Has Died |url=https://exclaim.ca/music/article/iconic-french-songwriter-catherine-ribeiro-has-died |access-date=2024-08-23 |website=[[Exclaim!]]}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''24'' || [[Karel Heřmánek]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | Czech Republic || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Forbidden Dreams]]''|''[[Thanks for Every New Morning]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Actor Karel Heřmánek dies at 76|url=https://english.radio.cz/actor-karel-hermanek-dies-76-8826612|website=Radio Prague International|language=en|date=25 August 2024|access-date=25 August 2024}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Ron Hale]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[All the President's Men (film)|All the President's Men]]''|''[[Trial by Jury (film)|Trial by Jury]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Ron Hale, Actor on 'Ryan's Hope' and 'General Hospital', Dies at 78|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/ron-hale-dead-ryans-hope-general-hospital-1236023247/|website=The Hollywood Reporter|date=2 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Jim Houghton]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[More American Graffiti]]''|''[[Superstition (1982 film)|Superstition]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Barnes|first=Mike|title=James Houghton, 'Knots Landing' Star and 'Young and the Restless' Writer, Dies at 75|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/james-houghton-knots-landing-young-and-restless-1236150927/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=28 February 2025|access-date=1 March 2025}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[K. C. Fox]] || style="text-align:center;"| 70 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Set Decorator || {{hlist|''[[Speed (1994 film)|Speed]]''|''[[The Girl with the Dragon Tattoo (2011 film)|The Girl with the Dragon Tattoo]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Oganesyan |first=Natalie |date=September 1, 2024 |title=K.C. Fox Dies: Emmy-Nominated Set Decorator Was 70 |url=https://deadline.com/2024/09/kc-fox-dead-dies-set-decorator-speed-1236075424/ |access-date=September 4, 2024 |website=Deadline}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''30'' || [[Jean-Charles Tacchella]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Cousin Cousine]]''|''[[Seven Sundays (1994 film)|Seven Sundays]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Jean-Charles Tacchella, réalisateur et ancien président de la Cinémathèque française, est mort à l'âge de 98 ans|url=https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2024/08/30/le-realisateur-jean-charles-tacchella-est-mort_6299526_3382.html |newspaper=[[Le Monde]]|language=fr|access-date=30 August 2024}}</ref> |- ! rowspan="32" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in September 2024|September]] | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Norman Chui]] || style="text-align:center;"| 73 || style="text-align:center;" | Hong Kong || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Vengeful Beauty]]''|''[[King of Beggars]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Renowned martial arts star Norman Chui passes away at 73|url=https://www.dimsumdaily.hk/renowned-martial-arts-star-norman-chui-passes-away-at-73/|website=Dimsum Daily|date=15 September 2024|access-date=15 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Eric Gilliland]] || style="text-align:center;"| 62 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Hair High]]''|''[[The Ultimate Gift]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last1=Zee |first1=Michaela |title='Roseanne' Producer Eric Gilliland Dies |url=https://variety.com/2024/tv/news/eric-gilliland-dead-roseanne-1236127735/ |access-date=3 September 2024 |publisher=Variety |date=3 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''1'' || [[Ahu Tuğba]] || style="text-align:center;"| 69 || style="text-align:center;" | Turkey || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Banker Bilo]]''|''[[When We Leave|Ayrılık]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |author1=Ömer Faruk Yıldız |title=Ünlü oyuncu Ahu Tuğba hayatını kaybetti |url=https://www.aa.com.tr/tr/kultur/unlu-oyuncu-ahu-tugba-hayatini-kaybetti/3318692 |access-date=1 September 2024 |publisher=[[Anadolu Agency]] |language=tr}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''2'' || [[James Darren]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Singer || {{hlist|''[[Gidget (film)|Gidget]]''|''[[The Guns of Navarone (film)|The Guns of Navarone]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=James Darren, 'Gidget' Surfer and Cop on 'T.J. Hooker', Dies at 88|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/james-darren-dead-gidget-time-tunnel-tj-hooker-1235989762/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2 September 2024|access-date=2 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''5'' || [[Laurent Tirard]] || style="text-align:center;"| 57 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Little Nicholas]]''|''[[Asterix and Obelix: God Save Britannia]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Le réalisateur Laurent Tirard est mort, à l'âge de 57 ans|url=https://www.lemonde.fr/culture/article/2024/09/05/le-realisateur-laurent-tirard-est-mort-a-l-age-de-57-ans_6304803_3246.html|website=Le Monde|language=fr|date=5 September 2024|access-date=5 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Will Jennings]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Lyricist || {{hlist|''[[Titanic (1997 film)|Titanic]]''|''[[An Officer and a Gentleman]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last=Piña |first=Christy |date=7 September 2024 |title=Will Jennings, Oscar Winner for "My Heart Will Go On" and "Up Where We Belong," Dies at 80 |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/will-jennings-dead-oscar-winner-my-heart-will-go-on-tears-of-heaven-1235994415/ |access-date=7 September 2024 |website=Hollywood Reporter |language=English}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Henny Moan]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | Norway || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Nine Lives (1957 film)|Nine Lives]]''|''[[Lake of the Dead]]''}} ||style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Thrane|first=Kristin|title=Skuespiller Henny Moan er død|url=https://www.nrk.no/norge/skuespiller-henny-moan-er-dod-1.17035149|website=NRK|language=nb-NO|date=8 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Peter Renaday]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Voice Actor || {{hlist|''[[The Computer Wore Tennis Shoes]]''|''[[The Black Cauldron (film)|The Black Cauldron]]''}} ||style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Evans|first=Greg|url=https://deadline.com/2024/09/peter-renaday-dead-1236083811/|title=Peter Renaday Dies: Profific Voice Actor Behind 'Teenage Mutant Ninja Turtles' Master Splinter was 89|date=September 10, 2024|website=Deadline|access-date=12 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''8'' || [[Emi Shinohara]] || style="text-align:center;"| 61 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Voice Actress || {{hlist|''[[Ninja Scroll]]''|''[[Perfect Blue]]''}} ||style="text-align:center;"|<ref>[https://www.oricon.co.jp/news/2344236/full/ 声優・篠原恵美さん、病気療養中に死去 61歳 『セーラームーン』木野まこと/セーラージュピターなど] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240911082651/https://www.oricon.co.jp/news/2344236/full/ |date=September 11, 2024}} {{in lang|ja}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''9'' || [[James Earl Jones]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Star Wars]]''|''[[Field of Dreams]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=Vary |first1=Adam B. |last2=Dagan |first2=Carmel |title=James Earl Jones, Distinguished Actor and Voice of Darth Vader, Dies at 93 |url=https://variety.com/2024/film/news/james-earl-jones-dead-darth-vader-lion-king-1236138656/|date=9 September 2024 |access-date=9 September 2024 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] }}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''10'' || [[Maria Politseymako]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | Russia || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[100 Days Before the Command]]''|''[[House of Fools (film)|House of Fools]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>[https://rg.ru/2024/09/10/umerla-starejshaia-aktrisa-teatra-na-taganke-marina-policejmako.html Умерла старейшая актриса Театра на Таганке Марина Полицеймако] (in Russian)</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Kenneth Cope]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Dunkirk (1958 film)|Dunkirk]]''|''[[The Damned (1963 film)|The Damned]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |title=Kenneth Cope: Randall and Hopkirk and Coronation Street star dies |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1d7drw4yw2o |date=12 September 2024|access-date=12 September 2024 |website=BBC |language=en-GB}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''11'' || [[Chad McQueen]] || style="text-align:center;"| 63 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Karate Kid]]''|''[[Martial Law (1991 film)|Martial Law]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Bechara|first=Diego Ramos|title=Chad McQueen, 'The Karate Kid' Star and Steve McQueen's Son, Dies at 63|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/chad-mcqueen-dead-steve-mcqueen-the-karate-kid-dutch-1236142675/|website=Variety|date=12 September 2024|access-date=12 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Franca Bettoia]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Last Man on Earth (1964 film)|The Last Man on Earth]]''|''[[A Man of Straw]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Franca Bettoia, Italian Actress in 'The Last Man on Earth', Dies at 88|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/franca-bettoia-dead-last-man-on-earth-1236001752/|website=The Hollywood Reporter|date=14 September 2024|access-date=15 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''13'' || [[Lex Marinos]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | Australia || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Goodbye Paradise]]''|''[[Bedevil]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Actor, director and radio presenter Lex Marinos dies aged 75|url=https://www.abc.net.au/news/2024-09-14/actor-and-radio-presenter-lex-marinos-dies-aged-75/104352424|website=ABC News|language=en-AU|date=14 September 2024|access-date=15 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''14'' || [[Jean-Michel Dupuis]] || style="text-align:center;"| 69 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Little Marcel]]''|''[[Dossier 51]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>[https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/artist-educator-brenda-fajardo-dies/ Artist, educator Brenda Fajardo dies]</ref> |- | style="text-align:center;"| ''16'' || [[Barbara Leigh-Hunt]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Frenzy]]''|''[[Billy Elliot]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/barbara-leigh-hunt-dead-frenzy-alfred-hitchcock-1236014547/|title=Barbara Leigh-Hunt, Actress in Alfred Hitchcock's 'Frenzy', Dies at 88|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''17'' || [[C. I. D. Sakunthala]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Thavapudhalavan]]''|''[[Punnagai Mannan]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last=Narayan|first=Pushpa |title=Veteran Tamil actress C.I.D. Sakunthala passes away at 84|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/veteran-tamil-actress-c-i-d-sakunthala-passes-away-at-84/articleshow/113448435.cms |newspaper=[[The Times of India]]|date=September 18, 2024|access-date=20 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Kathryn Crosby]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[The 7th Voyage of Sinbad]]''|''[[Anatomy of a Murder]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-09-21 |title=Kathryn Crosby, Actor and Widow of Bing Crosby, Dies at 90 |url=https://variety.com/2024/film/news/kathryn-crosby-dead-actor-widow-bing-crosby-1236152413/ |access-date=2024-09-21 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[David Graham (actor)|David Graham]] || style="text-align:center;"| 99 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Pleasure Girls]]''|''[[Thunderbirds Are Go]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Bushby|first=Helen|title=Peppa Pig and Thunderbirds actor David Graham dies |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cgj463gx8gyo |date=20 September 2024|access-date=22 September 2024 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''20'' || [[Cleo Sylvestre]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Sammy and Rosie Get Laid]]''|''[[Paddington (film)|Paddington]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=McIntosh|first=Steven|title=Trailblazing actress Cleo Sylvestre dies aged 79 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cn8jg8dgy12o |date=20 September 2024|access-date=22 September 2024 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''23'' || [[Tomris Giritlioğlu]] || style="text-align:center;"| 67 || style="text-align:center;" | Turkey || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[Mrs. Salkım's Diamonds]]''|''[[Pains of Autumn]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Yönetmen ve Yapımcı Tomris Giritlioğlu Hayatını Kaybetti |url=https://www.beyazperde.com/haberler/filmler/haberler-1000104806/ |access-date=23 September 2024 |publisher=Beyazperde |date=23 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''24'' || [[Pierre-William Glenn]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Cinematographer, Director || {{hlist|''[[Day for Night (film)|Day for Night]]''|''[[Street of No Return]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Mort de Pierre-William Glenn, figure de l'ombre de la Nouvelle Vague |url=https://www.liberation.fr/culture/cinema/mort-de-pierre-william-glenn-figure-de-lombre-de-la-nouvelle-vague-20240924_VPLUAQRFUJFC3HD5KYFPGJT3QA/ |website=Libération |language=fr |date=2024-09-24}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''25'' || [[Roman Madyanov]] || style="text-align:center;"| 62 || style="text-align:center;" | Russia || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[12 (2007 film)|12]]''|''[[Leviathan (2014 film)|Leviathan]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |date=25 September 2024 |title=Умер актер Роман Мадянов |url=https://meduza.io/news/2024/09/25/umer-akter-roman-madyanov |access-date=25 September 2024 |work=Meduza |language=ru}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''26'' || [[John Ashton (actor)|John Ashton]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Beverly Hills Cop (franchise)|Beverly Hills Cop]]''|''[[Midnight Run]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/john-ashton-dead-beverly-hills-cop-actor-1236017328/|title=John Ashton, 'Beverly Hills Cop' Actor, Dies at 76|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=September 29, 2024|access-date=September 29, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''27'' || [[Maggie Smith]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Prime of Miss Jean Brodie (film)|The Prime of Miss Jean Brodie]]''|''[[Harry Potter (film series)|Harry Potter]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Dame Maggie Smith: Harry Potter and Downton Abbey actress dies at 89 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cgk7375ngkxo |website=BBC News |date=2024-09-27}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Kris Kristofferson]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Singer || {{hlist|''[[A Star Is Born (1976 film)|A Star Is Born]]''|''[[Blade (franchise)|Blade]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=Oganesyan |first1=Natalie |title=Kris Kristofferson Dies: Legendary Country Singer-Songwriter And 'A Star Is Born' Golden Globe Winner Was 88 |url=https://deadline.com/2024/09/kris-kristofferson-dead-country-singer-a-star-is-born-1236103082/ |website=Deadline Hollywood |date=29 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''28'' || [[Glauco Mauri]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Deep Red]]''|''[[China Is Near]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=È morto Glauco Mauri, decano del teatro. L'attore aveva 94 anni |url=https://www.rainews.it/articoli/2024/09/e-morto-glauco-mauri-decano-del-teatro-lattore-aveva-94-anni-441a43f4-ee5d-4e99-85ed-950e1d691c02.html |website=RaiNews |language=it |date=29 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''29'' || [[Ron Ely]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[South Pacific (1958 film)|South Pacific]]''|''[[The Night of the Grizzly]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=Barnes |first1=Mike |title=Ron Ely, Star of the First Tarzan Series for Television, Dies at 86 |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/ron-ely-dead-star-first-tarzan-series-television-1236042834/ |website=The Hollywood Reporter |date=23 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''30'' || [[Park Ji-ah (actress, born 1972)|Park Ji-ah]] || style="text-align:center;"| 52 || style="text-align:center;" | South Korea || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Coast Guard (film)|The Coast Guard]]''|''[[3-Iron]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title='The Glory' actor Park Ji-a dies at 52 after battling stroke |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2024/09/688_383340.html |website=The Korea Times |language=en |date=30 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''30'' || [[Ken Page]] || style="text-align:center;"| 70 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Nightmare Before Christmas]]''|''[[All Dogs Go to Heaven]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Broadway star Ken Page dies as friends pay tribute to 'sweetest' Cats star |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-broadway-ken-page-dies-33789824 |website=Mirror |language=en |date=30 September 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''30'' || [[Robert Watts]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Indiana Jones]]''|''[[Who Framed Roger Rabbit]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=Burns |first1=James |title=Robert Watts Has Passed Away, Aged 86 |url=https://www.jedinews.com/film-music-tv/articles/robert-watts-has-passed-away-aged-86/ |website=Jedi News |access-date=1 October 2024 |date=1 October 2024 |archive-date=1 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241001095159/https://www.jedinews.com/film-music-tv/articles/robert-watts-has-passed-away-aged-86/ |url-status=dead }}</ref> |- ! rowspan="33" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in October 2024|October]] | style="text-align:center;" | ''1'' || [[Bob Yerkes]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Stuntman || {{hlist|''[[Return of the Jedi]]''|''[[Back to the Future]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Bob Yerkes, Circus Trainer and 'Back to the Future', 'Remo Williams' Stuntman, Dies at 92|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/bob-yerkes-dead-stuntman-back-to-the-future-remo-williams-1236023595/|website=The Hollywood Reporter|date=3 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''2'' || [[Emily Richard]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Hansel and Gretel (1987 film)|Hansel and Gretel]]''|''[[Empire of the Sun (film)|Empire of the Sun]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Emily Richard Obituary |url=https://www.theguardian.com/stage/2024/nov/19/emily-richard-obituary |website=[[The Guardian]] |date=19 November 2024|access-date=28 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''3'' || [[Keerikkadan Jose]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Kireedam (1989 film)|Kireedam]]''|''[[Mimics Parade]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Noted Malayalam Actor Mohan Raj Aka Keerikkadan Jose Dies At 70|url=https://zeenews.india.com/people/noted-malayalam-actor-mohan-raj-aka-keerikkadan-jose-dies-at-70-2802284.html|website=Zee News|language=en|date=3 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''4'' || [[Michel Blanc]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actor, Screenwriter, Director || {{hlist|''[[Evening Dress (film)|Evening Dress]]''|''[[Monsieur Hire]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Michel Blanc, acteur populaire et réalisateur, est mort à l'âge de 72 ans |url=https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2024/10/04/michel-blanc-acteur-populaire-et-realisateur-est-mort-a-l-age-de-72-ans_6343365_3382.html |website=Le Monde |date=4 October 2024 |language=fr}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''4'' || [[John Lasell]] || style="text-align:center;"| 95 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Suppose They Gave a War and Nobody Came]]''|''[[The Organization (film)|The Organization]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/john-lasell-dead-dark-shadows-twilight-zone-1236030980/|title=John Lasell, 'Dark Shadows' and 'Twilight Zone' Actor, Dies at 95|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 13, 2024|access-date=November 28, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''7'' || [[Cissy Houston]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Singer, Actress || {{hlist|''[[The Preacher's Wife]]''|''[[God's Not Dead: A Light in Darkness]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2024/10/07/entertainment/cissy-houston-death/index.html |title=Cissy Houston, Grammy-winning singer and mother of Whitney Houston, dead at 91|date=2024-10-07|first=France|last=Lisa Respers|access-date=2024-10-08|publisher=[[CNN]]}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''7'' || [[Nicholas Pryor]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Airplane!]]''|''[[Risky Business]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Nicholas Pryor, Actor in 'Risky Business' and 'Beverly Hills, 90210', Dies at 89|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nicholas-pryor-dead-risky-business-beverly-hills-90210-1236027800/|website=The Hollywood Reporter|date=8 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''8'' || [[Jorge Arriagada]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[Our Lady of the Assassins (film)|Our Lady of the Assassins]]''|''[[The Women on the 6th Floor]]''}} ||style="text-align:center;" | <ref>[https://www.latercera.com/culto/2024/10/09/fallece-jorge-arriagada-destacado-compositor-chileno-de-musica-para-cine/ Fallece Jorge Arriagada, destacado compositor chileno de música para cine]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{in lang|es}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''9'' || [[Elisa Montés]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | Spain || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Seven Dollars on the Red]]''|''[[Texas, Adios]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=|first=|title=Muere la actriz Elisa Montés, una de las protagonistas de 'Verano azul'|url=https://www.eldiario.es/cultura/muere-actriz-elisa-montes-protagonistas-verano-azul_1_11720155.html|website=[[el diario.es]]|date=9 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''9'' || [[Pierre Vernier (actor)|Pierre Vernier]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Under the Sand]]''|''[[The Chef (film)|The Chef]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last1=Simon |first1=Nathalie |title=L'acteur Pierre Vernier est mort |url=https://www.lefigaro.fr/cinema/l-acteur-pierre-vernier-est-mort-20241012 |access-date=12 October 2024 |publisher=Le Figaro |date=12 October 2024}} {{in lang|fr}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''11'' || [[Roger Browne]] || style="text-align:center;"| 94 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Ten Gladiators]]''|''[[Three Swords for Rome]]''}}||{{center|<ref>{{cite web |title=Roger Browne |url=https://www.forevermissed.com/roger-browne/about |website=Forever Missed |access-date=16 October 2024 |date=16 October 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;" | ''11'' || [[Mario Morra]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Film Editor || {{hlist|''[[The Battle of Algiers]]''|''[[Cinema Paradiso]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Morto Mario Morra, il montatore di 'Nuovo cinema Paradiso' di Giuseppe Tornatore |url=https://www.repubblica.it/spettacoli/cinema/2024/10/11/news/morto_mario_morra_il_montatore_di__nuovo_cinema_paradiso__di_giuseppe_tornatore-423550131/|access-date=12 October 2024|newspaper=[[La Repubblica]]|date=11 October 2024|language=it}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''12'' || [[Alvin Rakoff]] || style="text-align:center;"| 97 || style="text-align:center;" | Canada || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[Hoffman (film)|Hoffman]]''|''[[Death Ship (1980 film)|Death Ship]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Yossman |first=K. J. |date=October 17, 2024 |title=Alvin Rakoff, Canadian Director of Laurence Olivier Starrer 'A Voyage Round My Father', Dies at 97 |url=https://variety.com/2024/film/global/alvin-rakoff-dead-dies-a-voyage-round-my-father-1236180995/ |access-date=October 17, 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''16'' || [[Liam Payne]] || style="text-align:center;"| 31 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Singer, Actor || {{hlist|''[[Fifty Shades Freed (film)|Fifty Shades Freed]]''|''[[Ron's Gone Wrong]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|title=Liam Payne, former One Direction singer, dies aged 31 |url=https://www.theguardian.com/music/2024/oct/16/liam-payne-former-one-direction-singer-dies-aged-31 |work=[[The Guardian]] |access-date=October 21, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;" | ''16'' || [[Joe Viola]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Angels Hard as They Come]]''|''[[The Hot Box]]''}}||{{center|<ref>{{cite web |title=In Memoriam |url=https://www.wga.org/news-events/news/in-memoriam |website=Writers Guild of America West |access-date=November 6, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;" | ''17'' || [[Mitzi Gaynor]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[South Pacific (1958 film)|South Pacific]]''|''[[There's No Business Like Show Business (film)|There's No Business Like Show Business]]''}}||{{center|<ref>{{cite web|title=Mitzi Gaynor, dancer and actor from South Pacific, dies aged 93 |url=https://www.theguardian.com/film/2024/oct/17/mitzi-gaynor-south-pacific-dies |website=[[The Guardian]]|date=17 October 2024|access-date=17 October 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;" | ''17'' || [[Aaron Kaufman (producer)|Aaron Kaufman]] || style="text-align:center;"| 51 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Producer, Director || {{hlist|''[[Machete Kills]]''|''[[Sin City: A Dame to Kill For]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|last=Siegel|first=Tatiana|title=Aaron Kaufman, 'Superpower' Director, Dies at 51|url=https://variety.com/2024/film/news/aaron-kaufman-dead-superpower-1236183354/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=October 19, 2024|access-date=October 19, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;" | ''17'' || [[Toshiyuki Nishida]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Tsuribaka Nisshi (film)|Tsuribaka Nisshi]]''|''[[The Ramen Girl]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|title=Japan actor Nishida, known for folksy charm, dies at 76|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/10/8a102c08b361-japan-actor-nishida-known-for-folksy-charm-dies-at-76.html |website=[[Kyodo News]]|date=October 18, 2024|access-date=December 4, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;" | ''20'' || [[Adamo Dionisi]] || style="text-align:center;"| 59 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Suburra (film)|Suburra]]''|''[[Dogman (2018 film)|Dogman]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.ilmessaggero.it/en/adamo_dionisi_actor_known_for_suburra_dies_at_59-8427274.html|title=Adamo Dionisi, Actor Known for 'Suburra', Dies at 59|website=[[Il Messaggero]]|date=October 20, 2024|access-date=November 28, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''21'' || [[Christine Boisson]] || style="text-align:center;"| 68 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Emmanuelle (1974 film)|Emmanuelle]]''|''[[Identification of a Woman]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=L'actrice Christine Boisson connue pour ses rôles dans « Emmanuelle » et « Le Bal des actrices » est morte |url=https://www.lemonde.fr/culture/article/2024/10/21/l-actrice-christine-boisson-connue-pour-ses-roles-dans-emmanuelle-et-le-bal-des-actrices-est-morte_6357687_3246.html |website=Le Monde |language=fr |date=21 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''22'' || [[Lynda Obst]] || style="text-align:center;"| 74 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Producer || {{hlist|''[[Contact (1997 American film)|Contact]]''|''[[Interstellar (film)|Interstellar]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/lynda-obst-dead-sleepless-in-seattle-1235950420/|title=Lynda Obst, Veteran Film Producer, Champion of Women in Hollywood and Writer, Dies at 74|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 22, 2024|access-date=October 22, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''22'' || [[Dick Pope (cinematographer)|Dick Pope]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Cinematographer || {{hlist|''[[The Illusionist (2006 film)|The Illusionist]]''|''[[Mr. Turner]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url = https://bscine.com/news?id=543|title = Dick Pope BSC (1947–2024)|website = [[British Society of Cinematographers]]|date = 22 October 2024|accessdate = 22 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''24'' || [[John F. Burnett]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Film Editor || {{hlist|''[[Murder by Death]]''|''[[Grease (franchise)|Grease]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=John F. Burnett, Film Editor on 'Grease', 'The Goodbye Girl' and 'The Way We Were', Dies at 90 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/john-burnett-dead-grease-goodbye-girl-film-editor-1236107787/ |access-date=13 January 2025 |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=13 January 2025}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''25'' || [[David Harris (American actor)|David Harris]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Warriors (film)|The Warriors]]''|''[[A Soldier's Story]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-harris-dead-the-warriors-1236046265/|title=David Harris, 'The Warriors' Actor, Dies at 75|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 27, 2024|access-date=October 27, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''25'' || [[Kim Soo-mi]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | South Korea || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Barefoot Ki-bong]]''|''[[Late Blossom]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Korean veteran actress Kim Soo-mi dies at 75|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2024/10/398_384962.html|website=[[The Korea Times]]|language=en|date=25 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''26'' || [[Stephanie Collie]] || style="text-align:center;"| 60 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Costume Designer || {{hlist|''[[Lock, Stock and Two Smoking Barrels]]''|''[[Layer Cake (film)|Layer Cake]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/stephanie-collie-dead-costume-designer-peaky-blinders-1236196654/|title=Stephanie Collie, 'Peaky Blinders' Costume Designer, Dies at 60|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=31 October 2024|access-date=2 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''27'' || [[Lily Li]] || style="text-align:center;"| 74 || style="text-align:center;" | Hong Kong || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Wandering Swordsman]]''|''[[Executioners from Shaolin]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=HK actress Lily Li dies at 74 after battle with lung cancer|url=https://www.thestar.com.my/lifestyle/entertainment/2024/10/29/hk-actress-lily-li-dies-at-74-after-battle-with-lung-cancer|website=The Star|language=en|date=29 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''28'' || [[Paul Morrissey]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[Blood for Dracula]]''|''[[Flesh for Frankenstein]]''}}|| style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url = https://www.nytimes.com/2024/10/28/movies/paul-morrissey-dead.html|title = Paul Morrissey, Andy Warhol's Cinematic Collaborator, Dies at 86|last = Grimes|first = William|date = October 28, 2024|accessdate = October 28, 2024|newspaper = [[The New York Times]]|url-access = limited}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''29'' || [[Teri Garr]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Young Frankenstein]]''|''[[Tootsie]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last1=Barnes|first1=Mike|last2=Byrge|first2=Duane|title=Teri Garr, Sweet Star of 'Tootsie' and 'Young Frankenstein', Dies at 79|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/teri-garr-dead-tootsie-young-frankenstein-1236047759/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 29, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''29'' || [[Suzanne Osten]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | Sweden || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[The Mozart Brothers]]''|''[[Speak Up! It's So Dark]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Dramatikern Suzanne Osten död|url=https://www.svt.se/kultur/regissoren-suzanne-osten-dod|website=SVT Nyheter|language=sv|date=29 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''29'' || [[Ragne Veensalu]] || style="text-align:center;"| 37 || style="text-align:center;" | Estonia || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Idiot (2011 film)|Idioot]]''|''[[Kättemaksukontor]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |url=https://kroonika.delfi.ee/artikkel/120332641/naitleja-ragne-veensalu-suri-37-aastaselt|title=Näitleja Ragne Veensalu suri 37-aastaselt|first1=Maiken|last1=Tiits|first2=Merilin|last2=Mölder|website=[[Kroonika]]|date=29 October 2024|access-date=2 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''30'' || [[Giovanni Cianfriglia]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actor, Stuntman || {{hlist|''[[Superargo Versus Diabolicus]]''|''[[Kill Them All and Come Back Alone]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Addio a Giovanni Cianfriglia, attore anziate che aveva recitato con Terence Hill e Bud Spencer |url=https://ilgranchio.it/2024/10/30/addio-a-giovanni-cianfriglia-attore-anziate-che-aveva-recitato-con-terence-hill-e-bud-spencer/ |access-date=30 October 2024 |website=ilgranchio.it |date=30 October 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''30'' || [[Erik Clausen]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | Denmark || style="text-align:center;" | Actor, Director || {{hlist|''[[Temporary Release]]''|''[[Freedom on Parole]]''}} || style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Filmmanden Erik Clausen er død |url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/filmmanden-erik-clausen-er-doed |access-date=30 October 2024 |publisher=DR |date=30 October 2024}}</ref> |- ! rowspan="37" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in November 2024|November]] | style="text-align:center;" | ''2'' || [[Jonathan Haze]] || style="text-align:center;"| 95 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Stakeout on Dope Street]]''|''[[The Little Shop of Horrors]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Jonathan Haze, Star of the Original 'Little Shop of Horrors', Dies at 95|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jonathan-haze-little-shop-of-horrors-1236053569/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=4 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''2'' || [[Alan Rachins]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Heart Condition (film)|Heart Condition]]''|''[[Showgirls]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last1=Barnes |first1=Mike |title=Alan Rachins, Actor on 'L.A. Law' and 'Dharma & Greg', Dies at 82 |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/alan-rachins-dead-la-law-dharma-greg-1236052218/ |access-date=November 2, 2024 |publisher=The Hollywood Reporter |date=November 2, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''3'' || [[Paul Engelen]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Makeup Artist || {{hlist|''[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]''|''[[Gladiator (2000 film)|Gladiator]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|last=Barnes|first=Mike|title=Paul Engelen, 'Phantom Menace', 'Gladiator' and 'Game of Thrones' Makeup Designer, Dies at 75 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/paul-engelen-dead-game-of-thrones-phantom-menace-gladiator-1236059088/|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=12 November 2024|access-date=13 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''3'' || [[Huckleberry Fox]] || style="text-align:center;"| 50 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Terms of Endearment]]''|''[[American Dreamer (1984 film)|American Dreamer]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/11/huckleberry-fox-dies-terms-of-endearment-child-actor-1236176981/|title=Huckleberry Fox Dies: Former Child Actor Best Known For Playing Debra Winger's Son In 'Terms Of Endearment' Was 50|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=November 14, 2024|access-date=November 16, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''3'' || [[Quincy Jones]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Composer, Producer || {{hlist|''[[The Color Purple (1985 film)|The Color Purple]]''|''[[In the Heat of the Night (film)|In the Heat of the Night]]''}}|| style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Frederick|first=Jennifer|title=Quincy Jones, Master of All Things Musical, Dies at 91|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/quincy-jones-music-legend-dead-at-91-1236052792/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=4 November 2024}}</ref><br> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Fabio Sartor]] || style="text-align:center;"| 70 || style="text-align:center;" | Italy || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Luzhin Defence]]''|''[[The Passion of the Christ]]''}}|| style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last= |first= |date=6 November 2024|title=Mourning in the Cinema World: Fabio Sartor Passes Away at 70|trans-title= |url=https://www.ilmessaggero.it/en/mourning_in_the_cinema_world_fabio_sartor_passes_away_at_70-8461949.html|language= |work=[[Il Messaggero]]|location= |access-date=21 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;"| ''6'' || [[Tony Todd]] || style="text-align:center;"| 69 || style="text-align:center;"| US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Candyman (film series)|Candyman]]''|''[[Final Destination]]''}}|| {{center|<ref>{{cite web|last=Murphy|first=J. Kim|title=Tony Todd, 'Candyman' and 'Final Destination' Star, Dies at 69|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/tony-todd-dead-candyman-final-destination-kurn-star-trek-1236205445/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=November 8, 2024}}</ref>}} |- | style="text-align:center;" | ''8'' || [[Geneviève Grad]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Troops of St. Tropez|Gendarme of Saint-Tropez]]''|''[[Captain Fracasse (1961 film)| Capitaine Fracasse]]''}}|| style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/musique/mort-de-genevieve-grad-interprete-du-fameux-douliou-douliou-saint-tropez-08-11-2024-BGNDASEPVZD6TJK6P7BW2MY5DQ.php|title=Mort de Geneviève Grad, interprète du fameux « Douliou douliou Saint-Tropez »|trans-title=Death of Geneviève Grad, performer of the famous "Douliou douliou Saint-Tropez"|publisher=[[Le Parisien]]|date=8 November 2024|accessdate=8 November 2024|language=French}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''9'' || [[Delhi Ganesh]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Pattina Pravesam]]''|''[[Pasi (film)|Pasi]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Delhi Ganesh Dies At 80: All You Need To Know About The Tamil Actor|url=https://www.ndtv.com/entertainment/delhi-ganesh-dies-at-80-all-you-need-to-know-about-the-tamil-actor-6984777|website=[[NDTV]]|language=en|date=10 November 2024|access-date=10 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''11'' || [[Richard D. James (production designer)|Richard D. James]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Art Director || {{hlist|''[[Local Hero (film)|Local Hero]]''|''[[Silkwood]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/richard-james-dead-star-trek-next-generation-voyager-1236066802/|title=Richard D. James, 'Star Trek' Production Designer on 'Next Generation' and 'Voyager', Dies at 88|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=November 20, 2024|access-date=November 27, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''12'' || [[Manoj Mitra]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Banchharamer Bagaan]]''|''[[Ghare Baire (film)|Ghare Baire]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Veteran Bengali Actor Manoj Mitra Dies At 86 Due To Age-Related Ailments|url=https://www.ndtv.com/entertainment/veteran-bengali-actor-manoj-mitra-dies-at-86-due-to-age-related-ailments-6999238|website=[[NDTV]]|date=12 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''12'' || [[Song Jae-rim]] || style="text-align:center;"| 39 || style="text-align:center;" | South Korea || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Grand Prix (2010 film)|Grand Prix]]''|''[[Yaksha: Ruthless Operations]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Korean actor Song Jae-rim passes away: reports |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/2024/11/12/korean-actor-song-jae-rim-passes-away-reports-1913 |newspaper=[[News.ABS-CBN.com]] |date=November 12, 2024 |access-date=November 13, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''12'' || [[Timothy West]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Day of the Jackal (film)|The Day of the Jackal]]''|''[[Cry Freedom]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=Actor Timothy West dies aged 90 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwy9vw893xvo|work=[[BBC News]]|date=13 November 2024|access-date=13 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''13'' || [[Dan Hennessey]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | Canada || style="text-align:center;" | Actor, Voice Actor || {{hlist|''[[Rock & Rule]]''|''[[The Care Bears Movie]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/11/dan-hennessey-dead-voice-actor-care-bears-inspector-gadget-x-men-tv-series-director-1236182060/|title=Dan Hennessey Dies: Voice Actor For 'Care Bears' Braveheart Lion, 'Inspector Gadget's Chief Quimby & 'X-Men' TV Series Director Was 82|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=November 19, 2024|access-date=November 28, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''14'' || [[Shōhei Hino]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Actor, Singer || {{hlist|''[[Vengeance Is Mine (1979 film)|Vengeance Is Mine]]''|''[[The Boy and the Heron]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.cbr.com/shohei-hino-dead/|title=Shohei Hino, Studio Ghibli's The Boy and the Heron Voice Actor, Dies at 75|website=CBR|date=November 20, 2024|access-date=November 21, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''15'' || [[Jon Kenny]] || style="text-align:center;"| 66 || style="text-align:center;" | Ireland || style="text-align:center;" | Actor, Comedian || {{hlist|''[[Les Misérables (1998 film)|Les Misérables]]''|''[[The Banshees of Inisherin]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://news.sky.com/story/jon-kenny-irish-comedian-who-starred-in-father-ted-and-banshees-of-inisherin-dies-aged-66-13255125|title=Jon Kenny: Irish comedian who starred in Father Ted and Banshees of Inisherin dies aged 66|website=Sky News|date=16 November 2024|access-date=16 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''15'' || [[Paul Teal]] || style="text-align:center;"| 35 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Fear Street Part Two: 1978]]''|''[[Deep Water (2022 film)|Deep Water]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/11/paul-teal-dead-one-tree-hill-actor-1236180587/|title=Paul Teal Dies: 'One Tree Hill' Actor Was 35; Co-Stars Bethany Joy Lenz & Sophia Bush Pay Tribute|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=November 18, 2024|access-date=November 20, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''16'' || [[Svetlana Svetlichnaya]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;" | Russia || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Diamond Arm]]''|''[[I Am Twenty]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |author=Редакция |title=Умерла Светлана Светличная |url=https://www.starhit.ru/novosti/umerla-svetlana-svetlichnaya-5949981/ |access-date=2024-11-16 |website= starhit.ru |language=RU}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''17'' || [[Allan Svensson]] || style="text-align:center;"| 73 || style="text-align:center;" | Sweden || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Strul]]''|''[[Detector (film)|Detector]]''}}|| style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |title=Skådespelaren Allan Svensson är död |url=https://www.expressen.se/noje/skadespelaren-allan-svensson-ar-dod/ |access-date=18 November 2024 |publisher=Expressen |date=17 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''18'' || [[Junko Hori]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Night on the Galactic Railroad (film)|Night on the Galactic Railroad]]''|''[[Black Rain (1989 Japanese film)|Black Rain]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-11-25/voice-actress-junko-hori-dies-at-89/.218265|title=Voice Actress Junko Hori Dies at 89 |website=[[Anime News Network]]|date=November 25, 2024|access-date=November 26, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''18'' || [[Colin Petersen]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;" | Australia || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Smiley (1956 film)|Smiley]]''|''[[A Cry from the Streets]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/11/colin-petersen-dead-bee-gees-drummer-1236180748/|title=Colin Petersen Dies: Bee Gees' Original Drummer On Many Classic Hits Was 78|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=November 18, 2024|access-date=November 21, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''19'' || [[Colin Chilvers]] || style="text-align:center;"| 79 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Special Effects Artist || {{hlist|''[[The Rocky Horror Picture Show]]''|''[[X-Men (film)|X-Men]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=19 November 2024 |title=Fort Erie loses a legend, Colin Chilvers dies at 79 |url=https://forterieradio.ca/fort-erie-loses-a-legend-colin-chilvers-dies-at-79/ |access-date=21 November 2024 |website=Fort Erie Radio |language=en-CA}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''20'' || [[Andy Paley]] || style="text-align:center;"| 72 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[Shelf Life (film)|Shelf Life]]''|''[[Traveller (1997 film)|Traveller]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/11/andy-paley-dead-1236183760/|title=Andy Paley Dies: 'SpongeBob SquarePants' Composer, Prolific Producer Of Records, Film & TV Music Was 72|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=November 21, 2024|access-date=November 21, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''21'' || [[Meghanathan]] || style="text-align:center;"| 60 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Action Hero Biju]]''|''[[Kooman (film)|Kooman]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Nov/21/veteran-malayalam-actor-meghanathan-passes-away-at-60-after-battle-with-lung-illness |title=Veteran Malayalam actor Meghanathan passes away at 60 after lung illness|publisher=The New Indian Express}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''22'' || [[Mark Withers (actor)|Mark Withers]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Ultimate Life]]''|''[[The Phoenix Incident]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/legit/news/mark-withers-dead-dynasty-1236241755/|title=Mark Withers, Television Actor on ''Dynasty'', Dies at 77|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=December 6, 2024|access-date=December 7, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''23'' || [[Michael Villella]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Slumber Party Massacre]]''|''[[Wild Orchid (film)|Wild Orchid]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.avclub.com/michael-villella-slumber-party-massacre-obituary|title=R.I.P. Michael Villella, Slumber Party Massacre's original driller killer|work=[[The A.V. Club]]|date=November 24, 2024|access-date=November 25, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''23'' || [[Chuck Woolery]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Treasure of Jamaica Reef]]''|''[[Six Pack (film)|Six Pack]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/chuck-woolery-dead-wheel-fortune-love-connection-1236070165/|title=Chuck Woolery, Host of 'Wheel of Fortune' and 'Love Connection', Dies at 83|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=November 23, 2024|access-date=November 24, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''24'' || [[Helen Gallagher]] || style="text-align:center;"| 98 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Strangers When We Meet (film)|Strangers When We Meet ]] ''|''[[Roseland (film)|Roseland]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Helen Gallagher, 'Ryan's Hope' Stalwart and Broadway Triple Threat, Dies at 98|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/helen-gallagher-dead-ryans-hope-broadway-1236072289/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=27 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''25'' || [[Earl Holliman]] || style="text-align:center;"| 96 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Singer || {{hlist|''[[Forbidden Planet]]''|''[[Giant (1956 film)|Giant]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/earl-holliman-dead-police-woman-1236072160/|title=Earl Holliman, Actor on 'Police Woman', Dies at 96|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=November 26, 2024|access-date=November 26, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''26'' || [[Jim Abrahams]] || style="text-align:center;" | 80 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Airplane!]]''|''[[Hot Shots!]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Moreau |first=Jordan |date=2024-11-26 |title=Jim Abrahams, Slapstick Icon Behind 'Airplane!', 'Naked Gun' and More, Dies at 80 |url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/jim-abrahams-dead-airplane-naked-gun-hot-shots-1236223683/ |access-date=2024-11-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''26'' || [[Katinka Faragó]] || style="text-align:center;" | 87 || style="text-align:center;" | Sweden || style="text-align:center;" | Producer, Production Manager || {{hlist|''[[Fanny and Alexander]]''|''[[The Match Factory Girl]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Meghalt Katinka Faragó filmproducer |url=https://filmtett.ro/hirek/meghalt-katinka-farago-filmproducer |access-date=27 November 2024 |publisher=Filmtett |date=27 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''26'' || [[Scott L. Schwartz]] || style="text-align:center;" | 65 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Ocean's]]''|''[[Starsky & Hutch (film)|Starsky & Hutch]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Oliver |first=Greg |author-link=Greg Oliver |date=November 27, 2024 |title=Wrestler turned actor Scott L. Schwartz dead at 65 |url=https://slamwrestling.net/index.php/2024/11/27/wrestler-turned-actor-scott-l-schwartz-dead-at-65/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127154320/https://slamwrestling.net/index.php/2024/11/27/wrestler-turned-actor-scott-l-schwartz-dead-at-65/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=November 27, 2024 |website=Slam Wrestling |language=en-US}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''27'' || [[Morgan Lofting]] || style="text-align:center;" | 84 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Joysticks (film)|Joysticks]]''|''[[The Night Before (1988 film)|The Night Before]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/morgan-lofting-dead-baroness-gi-joe-1236074053/|title=Morgan Lofting, the Baroness in 'G.I. Joe' Animated Series, Dies at 84|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=November 30, 2024|access-date=December 3, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''27'' || [[Adam Somner]] || style="text-align:center;" | 57 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Assistant Director, Producer || {{hlist|''[[The Wolf of Wall Street (2013 film)|The Wolf of Wall Street]]''|''[[Licorice Pizza]]''}}||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/adam-somner-dead-assistant-director-steven-spielberg-martin-scorsese-1236231166/|title=Adam Somner, Assistant Director and Producer for Steven Spielberg, Martin Scorsese and Paul Thomas Anderson, Dies at 57|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=November 29, 2024|access-date=November 29, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''28'' || [[Silvia Pinal]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | Mexico || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Viridiana]]''|''[[The Exterminating Angel]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Hecht|first=John|title=Silvia Pinal, Iconic Mexican Actress and Luis Buñuel Muse, Dies at 93|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/silvia-pinal-dead-iconic-mexican-actress-luis-bu-uel-muse-1236073521/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=28 November 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''29'' || [[Marshall Brickman]] || style="text-align:center;" | 85 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Screenwriter, Director || {{hlist|''[[Annie Hall]]''|''[[Manhattan (1979 film)|Manhattan]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/12/01/movies/marshall-brickman-dead.html|title=Marshall Brickman, Woody Allen's Co-Writer on Hit Films, Dies at 85|last=Gates|first=Anita|date=December 1, 2024|accessdate=December 1, 2024|newspaper=[[The New York Times]]}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''29'' || [[Christian Juttner]] || style="text-align:center;"| 60 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Return from Witch Mountain]]''|''[[I Wanna Hold Your Hand (film)|I Wanna Hold Your Hand]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Christian Juttner, Young Actor in 'Return From Witch Mountain' and 'I Wanna Hold Your Hand', Dies at 60|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christian-juttner-dead-return-witch-mountain-wanna-hold-your-hand-1236110220/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=16 January 2025|access-date=16 January 2025}}</ref> |- ! rowspan="44" style="text-align:center; vertical-align:top;" | [[Deaths in December 2024|December]] | style="text-align:center;" | ''1'' || [[Niels Arestrup]] || style="text-align:center;"| 75 || style="text-align:center;" | France || style="text-align:center;" | Actor || {{Hlist|''[[The Beat That My Heart Skipped]]''|''[[A Prophet]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|website=[[France24]]|url=https://www.france24.com/fr/info-en-continu/20241201-l-acteur-niels-arestrup-est-mort-dimanche-%C3%A0-l-%C3%A2ge-de-75-ans|title=L'acteur français Niels Arestrup est mort à l'âge de 75 ans|date=1 December 2024|access-date=1 December 2024|language=fr}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''2'' || [[Paul Maslansky]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Producer, Screenwriter || {{hlist|''[[Police Academy (franchise)|Police Academy]]''|''[[Return to Oz]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Barnes|first=Mike|title=Paul Maslansky, 'Police Academy' and 'Return to Oz' Producer, Dies at 91|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/paul-maslansky-dead-producer-police-academy-1236080353/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=6 December 2024|access-date=7 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''4'' || [[Chiung Yao]] || style="text-align:center;"| 86 || style="text-align:center;" | Taiwan || style="text-align:center;" | Producer, Screenwriter || {{hlist|''[[Four Loves]]''|''[[Outside the Window]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Renowned novelist Chiung Yao found dead at 86 in Taipei|url=https://news.tvbs.com.tw/english/2707721|website=[[TVBS]]|date=4 December 2024|access-date=9 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''5'' || [[Thom Christopher]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{Hlist|''[[Space Raiders (film)|Space Raiders]]''|''[[Wizards of the Lost Kingdom]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=Thom Christopher Dies at 84 |url=https://soapoperanews.net/2024/12/06/thom-christopher-dies-at-84/ |access-date=6 December 2024 |publisher=Soap Opera News |date=6 December 2024 |archive-date=6 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206073518/https://soapoperanews.net/2024/12/06/thom-christopher-dies-at-84/ |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''6'' || [[Miho Nakayama]] || style="text-align:center;"| 54 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[Love Letter (1995 film)|Love Letter]]''|''[[108: Kaiba Gorō no Fukushū to Bōken]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Shafer|first=Ellise|title=Miho Nakayama, J-Pop Icon and 'Love Letter' Star, Dies at 54|url=https://variety.com/2024/music/asia/miho-nakayama-dead-jpop-love-letter-1236238610/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=6 December 2024|access-date=6 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''6'' || [[Stanisław Tym]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | Poland || style="text-align:center;" | Actor, Comedian, Screenwriter || {{hlist|''[[The Cruise (1970 film)|The Cruise]]''|''[[Teddy Bear (1981 film)|Teddy Bear]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Zmarł Stanisław Tym. Miał 87 lat|url=https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2024-12-06/nie-zyje-stanislaw-tym-wybitny-aktor-i-satyryk-mial-87-lat/|website=[[Polsat News]]|language=pl|date=6 December 2024|access-date=6 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''8'' || [[Şerif Gören]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | Turkey || style="text-align:center;" | Director || {{hlist|''[[Umut (film)|Umut]]''|''[[Yol (film)|Yol]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>[https://www.ekonomim.com/gundem/usta-yonetmen-serif-goren-hayatini-kaybetti-haberi-785036 Usta yönetmen Şerif Gören hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''8'' || [[Jill Jacobson]] || style="text-align:center;"| 70 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Nurse Sherri]]''|''[[Splash (film)|Splash]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Phillips|first=Zoe G.|title=Jill Jacobson, 'The New Gidget' and 'Falcon Crest' Actress, Dies at 70|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jill-jacobson-dead-falcon-crest-television-actress-1236087205/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=15 December 2024|access-date=15 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''9'' || [[Arnold Yarrow]] || style="text-align:center;"| 104 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actor, Screenwriter || {{hlist| ''[[Mahler (film) |Mahler]]''|''[[Son of the Pink Panther]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|first=David|last=Craig|title=Arnold Yarrow, Doctor Who's oldest surviving cast member, dies aged 104|url=https://www.radiotimes.com/tv/sci-fi/arnold-yarrow-dead-doctor-who-oldest-newsupdate/|website=[[Radio Times]]|date=10 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''10'' || [[Michael Cole (actor)|Michael Cole]] || style="text-align:center;"| 84 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Nickel Mountain]]''|''[[Mr. Brooks]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Saperstein|first=Pat|title=Michael Cole, 'Mod Squad' Star, Dies at 84|url=https://variety.com/2024/tv/obituaries-people-news/michael-cole-dead-mod-squad-1236245131/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=10 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''10'' || [[María Socas]] || style="text-align:center;"| 65 || style="text-align:center;" | Argentina || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Warrior and the Sorceress]]''|''[[Wizards of the Lost Kingdom]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Murió la actriz María Socas, a los 65 años|url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/personajes/murio-la-actriz-maria-socas-a-los-65-anos-nid11122024/|website=[[La Nación]]|language=es|date=11 December 2024|access-date=13 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''11'' || [[Michio Mamiya]] || style="text-align:center;"| 95 || style="text-align:center;" | Japan || style="text-align:center;" | Composer || {{hlist|''[[Gauche the Cellist (film)|Gauche the Cellist]]''|''[[Grave of the Fireflies]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|title=Grave of the Fireflies Composer Michio Mamiya Dies at 95|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-02-10/grave-of-the-fireflies-composer-michio-mamiya-dies-at-95/.221040|website=[[Anime News Network]]|date=10 February 2025|access-date=10 February 2025}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''12'' || [[Wolfgang Becker (director, born 1954)|Wolfgang Becker]] || style="text-align:center;"| 70 || style="text-align:center;" | Germany || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Life Is All You Get]]''|''[[Good Bye, Lenin!]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/wolfgang-becker-dead-goodbye-lenin-director-1236086288/|title=Wolfgang Becker, 'Good Bye, Lenin!' Director, Dies at 70|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=December 13, 2024|access-date=December 13, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''12'' || [[David Weatherley (actor)|David Weatherley]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;" | New Zealand || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''|''[[Under the Mountain (film)|Under the Mountain]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |title=David WEATHERLEY Obituary (2024) |url=https://notices.nzherald.co.nz/nz/obituaries/nzherald-nz/name/david-weatherley-obituary?id=57017513 |access-date=18 December 2024 |website=[[Legacy.com]] |publisher=[[The New Zealand Herald]]}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''13'' || [[Diane Delano]] || style="text-align:center;"| 67 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Ladykillers (2004 film)|The Ladykillers]]''|''[[The Wicker Man (2006 film)|The Wicker Man]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|last=Pedersen|first=Erik|title=Diane Delano Dies: 'Northern Exposure', 'Popular' & 'Wicker Man' Actor Was 67|url=https://deadline.com/2024/12/diane-delano-dead-northern-exposure-popular-actress-1236205264/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=16 December 2024|access-date=16 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''14'' || [[John R. Countryman]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Jesse James (1939 film)|Jesse James]]''|''[[The Blue Bird (1940 film)|The Blue Bird]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Johnny Russell, Shirley Temple's Co-Star in 'The Blue Bird', Dies at 91 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/johnny-russell-dead-blue-bird-john-countryman-1236095706/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=December 30, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''14'' || [[Mircea Diaconu]] || style="text-align:center;"| 74 || style="text-align:center;" | Romania || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Carnival Scenes]]''|''[[Philanthropy (film)|Philanthropy]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=A murit Mircea Diaconu. Actorul ar fi împlinit 75 de ani în ajunul Crăciunului|url=https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/a-murit-mircea-diaconu-actorul-avea-74-de-ani-3046407|website=[[Digi24]]|language=ro|date=14 December 2024|access-date=14 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''15'' || [[Zakir Hussain (musician)|Zakir Hussain]] || style="text-align:center;"| 73 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actor, Musician || {{hlist|''[[Heat and Dust (film)|Heat and Dust]]''|''[[Saaz (film)|Saaz]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Ramachandran|first=Naman|title=Zakir Hussain, Grammy-Winning Indian Musician, Dies at 73|url=https://variety.com/2024/music/asia/zakir-hussain-dead-tabla-1236249604/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=15 December 2024|access-date=21 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''15'' || [[Fada Santoro]] || style="text-align:center;"| 100 || style="text-align:center;" | Brazil || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Needle in the Haystack]]''|''[[La Delatora]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Fada Santoro, atriz da era de ouro do cinema nacional, morre aos 100 anos|url=https://revistaquem.globo.com/noticias/noticia/2024/12/fada-santoro-atriz-da-era-de-ouro-do-cinema-nacional-morre-aos-cem-anos.ghtml|website=[[Quem (magazine)|Quem]]|language=pt-br|date=17 December 2024|access-date=24 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''16'' || [[Thomas Berly]] || style="text-align:center;"| 92 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actor, Director, Producer || {{hlist|''[[Thiramala]]''|''[[Ithu Manushyano]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Sinha|first=Ashana|title=Actor Thomas Berly passes away At The Age Of 92|url=https://news24online.com/entertainment/actor-thomas-berly-passes-away-at-the-age-of-92/410568/|website=[[News 24 (Indian TV channel)|News24]]|date=17 December 2024|access-date=23 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''17'' || [[Marisa Paredes]] || style="text-align:center;"| 78 || style="text-align:center;" | Spain || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Flower of My Secret]]''|''[[Life Is Beautiful]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Muere la actriz Marisa Paredes a los 78 años|url=https://elpais.com/cultura/2024-12-17/muere-la-actriz-marisa-paredes-a-los-78-anos.html|website=[[El País]]|language=es|date=17 December 2024|access-date=17 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''19'' || [[Gwen Van Dam]] || style="text-align:center;"| 96 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Coming Home (1978 film)|Coming Home]]''|''[[Stir Crazy (film)|Stir Crazy]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2025/01/gwen-van-dam-dead-veteran-character-actress-1236246914/|title=Gwen Van Dam Dies: Veteran Character Actress Was 96|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=January 5, 2025|access-date=January 5, 2025}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''19'' || [[Meena Ganesh]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Golanthara Vartha]]''|''[[Evidam Swargamanu]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/malayalam-actor-meena-ganesh-dies-at-81-in-kerala-stmp-2652100-2024-12-19 |title=Malayalam actor Meena Ganesh dies at 81 in Kerala|publisher=India Today}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''19'' || [[Xie Fang]] || style="text-align:center;"| 89 || style="text-align:center;" | China || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Chinese Widow]]''|''[[Two Stage Sisters]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>[https://www.cztv.com/newsDetail/752216 著名电影表演艺术家谢芳今天凌晨去世 享年89岁] {{in lang|zh}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''20'' || [[John Erwin]] || style="text-align:center;"| 88 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Voice Actor || {{hlist|''[[Everybody's All-American (film)|Everybody's All-American]]''|''[[Back to the Future Part II]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Barnes|first=Mike|title=John Erwin, Voice Actor in 'He-Man' and 'Archie' Cartoons, Dies at 88|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/john-erwin-he-man-archie-voice-actor-1236123692/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=31 January 2025|access-date=1 February 2025}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''21'' || [[Jack Bond (director)|Jack Bond]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Anti-Clock]]''|''[[It Couldn't Happen Here]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Jack Bond 1937-2024|url=https://www.petshopboys.co.uk/pet-texts/2024-12-22/jack-bond-1937-2024|website=Pet Shop Boys|access-date=26 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''21'' || [[Michelle Botes]] || style="text-align:center;"| 62 || style="text-align:center;" | South Africa || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[American Ninja 2: The Confrontation]]''|''[[Arende (film)|Arende]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Engelbrecht|first=Leandra|title=Celebrated actor and Isidingo villain Michelle Botes has died|url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/celebrated-actor-and-isidingo-villain-michelle-botes-63-has-died-20241221|website=[[News24 (website)|News24]]|date=21 December 2024|access-date=21 December 2024}}</ref> |- |style="text-align:center;" | ''21'' || [[Art Evans (actor)|Art Evans]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Fright Night]]''|''[[Die Hard 2]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/art-evans-dead-a-soldiers-story-die-hard-2-1236257536/|title=Art Evans, 'Die Hard 2' and 'A Soldier's Story' Actor, Dies at 82|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=22 December 2024|access-date=22 December 2024}}</ref> |- |style="text-align:center;" | ''21'' || [[Hannelore Hoger]] || style="text-align:center;"| 82 || style="text-align:center;" | Germany || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The Lost Honour of Katharina Blum (film)|The Lost Honour of Katharina Blum]]''|''[[Heidi (2015 film)|Heidi]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web | title=Schauspielerin Hannelore Hoger gestorben | website=[[Tagesschau (German TV programme)|tagesschau.de]] | date=27 December 2024 | url=https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/hannelore-hoger-gestorben-100.html | language=de | access-date=27 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''21'' || [[Hudson Meek]] || style="text-align:center;"| 16 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[90 Minutes in Heaven (film)|90 Minutes in Heaven]]''|''[[Baby Driver]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2024/12/hudson-meek-dies-baby-driver-found-actor-16-1236242356/|title=Hudson Meek Dies: 'Baby Driver' & 'Found' Actor Was 16|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=December 25, 2024|access-date=December 26, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''22'' || [[Geoffrey Deuel]] || style="text-align:center;"| 81 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Chisum]]''|''[[Terminal Island (film)|Terminal Island]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=Geoffrey Deuel, Who Played Billy the Kid in 'Chisum', Dies at 81 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/geoffrey-deuel-dead-chisum-billy-the-kid-1236094156/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=December 26, 2024|access-date=December 26, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''23'' || [[Shyam Benegal]] || style="text-align:center;"| 90 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Ankur (film)|Ankur]]''|''[[Nishant (film)|Nishant]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Ramachandran|first=Naman|title=Shyam Benegal, Acclaimed Indian Filmmaker, Dies at 90|url=https://variety.com/2024/film/global/shyam-benegal-dead-indian-filmmaker-1236257851/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=23 December 2024|access-date=23 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''23'' || [[Angus MacInnes]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | Canada || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Star Wars (film)|Star Wars]]''|''[[Witness (1985 film)|Witness]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/angus-macinnes-dead-star-wars-rogue-one-1236262521/|title=Angus MacInnes, Who Appeared in 'Star Wars', Dies at 77|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=December 30, 2024|access-date=December 30, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''25'' || [[M. T. Vasudevan Nair]] || style="text-align:center;"| 91 || style="text-align:center;" | India || style="text-align:center;" | Director, Screenwriter || {{hlist|''[[Oru Vadakkan Veeragatha]]''|''[[Kadavu (film)|Kadavu]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Ramachandran|first=Naman|title=M.T. Vasudevan Nair, Revered Indian Screenwriter and Literary Icon, Dies at 91|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/mt-vasudevan-nair-dead-indian-screenwriter-literary-icon-1236259882/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=26 December 2024|access-date=26 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''26'' || [[Dick Capri]] || style="text-align:center;"| 93 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor, Comedian || {{hlist|''[[They Still Call Me Bruce]]''|''[[One Angry Man (film)|One Angry Man]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Garner|first=Glenn|title=Dick Capri Dies: Comedian & Broadway Actor Was 93|url=https://deadline.com/2024/12/dick-capri-dies-93-comedian-broadway-actor-1236242689/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=27 December 2024|access-date=30 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''26'' || [[Ney Latorraca]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | Brazil || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Heart and Guts]]''|''[[Carlota Joaquina, Princess of Brazil]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Morre Ney Latorraca: quais os sintomas do cancer de prostata, doença que matou o ator|url=https://www.bbc.com/portuguese/articles/c708nnnxje2o|website=BBC News Brasil|language=pt-br|date=26 December 2024|access-date=26 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''27'' || [[Dayle Haddon]] || style="text-align:center;"| 76 || style="text-align:center;" | Canada || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[The World's Greatest Athlete]]''|''[[North Dallas Forty]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Thomas|first=Carly|title=Dayle Haddon, Model and Actress, Dies at 76 in Suspected Carbon Monoxide Leak|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dayle-haddon-dead-model-actress-1236094849/|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=27 December 2024|access-date=27 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''27'' || [[Olivia Hussey]] || style="text-align:center;"| 73 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Romeo and Juliet (1968 film)|Romeo and Juliet]]''|''[[Black Christmas (1974 film)|Black Christmas]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Tapp|first=Tom|title=Olivia Hussey Eisley Dies: 'Romeo And Juliet' Actress Was 73|url=https://deadline.com/2024/12/olivia-hussey-dead-romeo-and-juliet-actress-1236243102/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=27 December 2024|access-date=27 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''27'' || [[Charles Shyer]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Director, Producer, Screenwriter || {{hlist|''[[Private Benjamin (1980 film)|Private Benjamin]]''|''[[Father of the Bride (franchise)|Father of the Bride]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Hammond|first=Pete|title=Oscar Nominated Writer/Director Charles Shyer Dies; ''Private Benjamin'', ''Father Of The Bride'' Filmmaker Was 83|url=https://deadline.com/2024/12/oscar-nominated-writer-director-charles-shyer-dies-private-benjamin-father-of-the-bride-filmmaker-was-83-1236243121/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=27 December 2024|access-date=28 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''28'' || [[Jana Synková]] || style="text-align:center;"| 80 || style="text-align:center;" | Czech Republic || style="text-align:center;" | Actress || {{hlist|''[[Calamity (film)|Calamity]]''|''[[Prachy dělaj člověka]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Ve věku 80 let zemřela herečka Jana Synková|url=https://eurozpravy.cz/kultura/ve-veku-80-let-zemrela-herecka-jana-synkova.02j6aeix|website=EuroZprávy|language=cs|date=28 December 2024|access-date=30 December 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''29'' || [[George Folsey Jr.]] || style="text-align:center;"| 85 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Producer, Film Editor || {{hlist|''[[The Blues Brothers (film)|The Blues Brothers]]''|''[[Coming to America]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url = https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/george-folsey-jr-dead-trading-places-twilight-zone-john-landis-1236097263/|title = George Folsey Jr., Film Editor and Producer on John Landis Films, Dies at 85|date = December 31, 2024|access-date = December 31, 2024|website = [[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''29'' || [[Linda Lavin]] || style="text-align:center;"| 87 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actress, Singer || {{hlist|''[[See You in the Morning (film)|See You in the Morning]]''|''[[The Back-up Plan]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|title=Linda Lavin Dies: 'Alice' Star & Tony-Winning Broadway Actor Was 87|url=https://deadline.com/2024/12/linda-lavin-dead-alice-no-good-deed-tony-winner-1236243483/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=December 29, 2024|access-date=December 30, 2024}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''30'' || [[John Capodice]] || style="text-align:center;"| 83 || style="text-align:center;" | US || style="text-align:center;" | Actor || {{hlist|''[[Wall Street (1987 film)|Wall Street]]''|''[[Speed (1994 film)|Speed]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |title=John Capodice Dies: General Hospital Alum Was 83 |url=https://soapoperanews.net/2025/01/01/deaths-john-capodice-dies-general-hospital-alum-was-83/ |access-date=1 January 2025 |publisher=Soap Opera News |date=1 January 2025 |archive-date=1 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250101085225/https://soapoperanews.net/2025/01/01/deaths-john-capodice-dies-general-hospital-alum-was-83/ |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''31'' || [[Roger Pratt (cinematographer)|Roger Pratt]] || style="text-align:center;"| 77 || style="text-align:center;" | UK || style="text-align:center;" | Cinematographer || {{hlist|''[[Brazil (1985 film)|Brazil]]''|''[[Batman (1989 film)|Batman]]''}} ||style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2025/jan/10/roger-pratt-obituary|title=Roger Pratt obituary|website=[[The Guardian]]|date=10 January 2025|access-date=11 January 2025}}</ref> |- |} == Film debuts == * [[Aitana (singer)|Aitana]] – ''[[Love, Divided]]'' * [[Robert Bobroczkyi]] – ''[[Alien: Romulus]]'' * [[Marissa Bode]] – ''[[Wicked (2024 film)|Wicked]]'' * [[Blue Ivy Carter]] – ''[[Mufasa: The Lion King]]'' * [[Ian Chan]] – ''We 12'' * [[Peter Claffey]] – ''[[Small Things Like These (film)|Small Things Like These]]'' * [[Tobias Forge]] – ''[[Rite Here Rite Now]]'' * [[Sica Ho]] – ''[[The Lyricist Wannabe]]'' * [[Kayan9896]] – ''The Lyricist Wannabe'' * [[Lakshya (actor)|Lakshya]] – ''[[Kill (film)|Kill]]'' * [[Jeremy Lee (singer)|Jeremy Lee]] – ''We 12'' * [[Mutya Orquia]] – ''[[When Magic Hurts]]'' * [[Normani]] – ''[[Freaky Tales (film)|Freaky Tales]]'' * [[Saleka]] – ''[[Trap (2024 film)|Trap]]'' * [[Stanley Yau]] – ''We 12'' * [[Rern Sinat]] – ''[[Z-Mom]]'' * [[Hanumankind]] – ''[[Rifle Club (film)|Rifle Club]]'' ==Notes== {{notelist}} ==Kundivihira== {{reflist}} ==External links== * [https://www.imdb.com/search/title/?title_type=feature,short&release_date=2024-01-01,2024-12-31&adult=include&sort=num_votes,desc List of 2024 films] at [[IMDb]] * [https://www.imdb.com/search/name/?death_date=2024-01-01,2024-12-31&adult=include List of 2024 deaths] at [[IMDb]] * [https://www.imdb.com/search/name/?birth_date=2024-01-01,2024-12-31&adult=include List of 2024 births] at [[IMDb]] {{2024 films}} {{DEFAULTSORT:2024 in film}} [[Category:2024 in film|2024]] [[Category:Film by year]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] ag4728gkvtwjzgeb3yopp14orgcglxr African diaspora 0 32015 147930 146127 2026-10-16T05:57:52Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147930 wikitext text/x-wiki {{Short description|Spread of people with African heritage}} {{Use mdy dates|date=November 2023}} {{Use American English|date= September 2017}} {{Infobox ethnic group | group = African diaspora | flag = File:Flag of the UNIA.svg | flag_caption = Flag of [[Pan-Africanism]] | image = Map of the African Diaspora in the World.svg | caption = World map of African diaspora | region1 = {{flagcountry|Brazil}} | pop1 = [[Afro-Brazilians|20,656,458–112,739,744]] (2022){{efn|In the [[2022 Brazilian census]], 20,656,458 Brazilians self-identified as ''preto'' (black), while 92,083,286 identified as ''pardo'' (brown), a category that designates individuals of mixed racial ancestry. There is debate over whether all ''pardos'' have African ancestry. While some pardos may have mixed heritage without African descent, this is considered marginal as the majority have some degree of African ancestry.<ref>{{Cite book |last=Reiter |first=Bernd |url=https://books.google.com.br/books?id=idyIEAAAQBAJ&pg=PT275&dq=#v=|title=Routledge Handbook of Afro-Latin American Studies |last2=Sánchez |first2=John Antón |date=2022-11-08 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-68546-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Afro-Brazilians |url=https://minorityrights.org/communities/afro-brazilians/ |access-date=2025-03-16 |website=Minority Rights Group International |quote=<small>An estimated 91 million Brazilians are of African ancestry, according to the 2010 census, which found that more than half (50.7 per cent) of the Brazilian population now identified as preto (black) or pardo (mixed ethnicity).</small>}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maioria da população do Brasil se declara parda |url=https://www.ufrn.br/imprensa/noticias/77639/maioria-da-populacao-do-brasil-se-declara-parda |access-date=2025-03-16 |website=Universidade Federal do Rio Grande do Norte |quote=<small>(Translated) The figures show that 45.3% of the population of the country declared themselves brown; 43.5% declared themselves white, 10.2% black, 0.8% indigenous and 0.4% yellow. In the sum, 56.7% of Brazilians are non-white, of these, 55.5% are afrodescendant.</small>}}</ref>}} | ref1 =<ref>{{Cite web |title=Tabela 9605: População residente, por cor ou raça, nos Censos Demográficos |url=https://sidra.ibge.gov.br/tabela/9605#resultado |access-date=2024-01-08 |website=sidra.ibge.gov.br}}</ref><ref>{{Cite web |title=Afro-Brazilians |url=https://minorityrights.org/communities/afro-brazilians/ |access-date=2025-03-16 |website=Minority Rights Group International |quote=<small>An estimated 91 million Brazilians are of African ancestry, according to the 2010 census, which found that more than half (50.7 per cent) of the Brazilian population now identified as preto (black) or pardo (mixed ethnicity).</small>}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maioria da população do Brasil se declara parda |url=https://www.ufrn.br/imprensa/noticias/77639/maioria-da-populacao-do-brasil-se-declara-parda |access-date=2025-03-16 |website=Universidade Federal do Rio Grande do Norte |quote=<small>(Translated) The figures show that 45.3% of the population of the country declared themselves brown; 43.5% declared themselves white, 10.2% black, 0.8% indigenous and 0.4% yellow. In the sum, 56.7% of Brazilians are non-white, of these, 55.5% are afrodescendant.</small>}}</ref> | region2 = {{flagcountry|United States}} | pop2 = [[African Americans|41,104,200–46,936,733]] (2020) | ref2 = <ref>{{cite web|url=https://census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |date=August 12, 2021 |access-date=April 26, 2022 |publisher=[[US Census Bureau]]}}</ref> | region3 = {{flagcountry|Colombia}} | pop3 = [[Afro-Colombians|4,671,160–10,500,000]] (2018) | ref3 = <ref>{{cite web|title= visibilización estadística de los gruposétnicos|url=https://geoportal.dane.gov.co/geovisores/sociedad/cnpv-2018/?lt=4.456007353293281&lg=-73.2781601239999&z=5|work=Censo General 2018|publisher=Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE)|access-date=10 February 2020}}</ref> | region4 = {{flagcountry|Haiti}} | pop4 = [[Afro-Haitians|10,114,378]] | ref4 = <ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|title=Haiti: People and society: Population|work=[[The World Factbook]]|date=July 2017|access-date=May 25, 2025|archive-date=January 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109155536/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti|url-status=dead}}</ref> | region5 = {{flagcountry|France}} | pop5 = [[Black French people|5,000,000]] (2009) | ref5 = <ref>{{citation|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1887106,00.html|first=Bruce|last=Crumley|title=Should France Count Its Minority Population?|magazine=Time|date=March 24, 2009|accessdate=October 11, 2014|archive-date=August 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808014355/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1887106,00.html|url-status=dead}}</ref> | region6 = {{flagcountry|Saudi Arabia}} | pop6 = [[Afro-Saudis|3,600,000]] | ref6 = <ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Saudi-Arabia| access-date=25 March 2017 |year=2017}}</ref> | region7 = {{flagcountry|Yemen}} | pop7 = [[Afro-Yemenis (disambiguation)|3,500,000]] | ref7 = <ref>{{Cite web|date=November 29, 2014|title=Yemen's Al-Akhdam face brutal oppression – CNN iReport|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-999239|access-date=April 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129084527/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-999239|archive-date=November 29, 2014}}</ref> | region8 = {{flagcountry|Mexico}} | pop8 = [[Afro-Mexicans|2,576,213]] (2020) | ref8 = <ref>{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198060.pdf|language=es|title=Principales resultados del Censo de Población y Vivienda 2020|website=inegi.org.mx|access-date=3 March 2024|archive-date=April 20, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420074127/https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198060.pdf|url-status=live}}</ref> | region9 = {{flagcountry|Jamaica}} | pop9 = [[Afro-Jamaicans|2,510,000]] | ref9 = <ref>{{Cite web|title=Jamaica – People|url=https://www.britannica.com/place/Jamaica|access-date=April 27, 2021|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> | region10 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop10 = [[Black British people|2,485,724]] (2021) | ref10 = <ref name=2021censusUK>{{cite web|url= https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/bulletins/ethnicgroupenglandandwales/census2021|title= 2021 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= November 11, 2022|access-date= February 28, 2022}}</ref> | region11 = {{flagcountry|Iraq}} | pop11 = [[Afro-Iraqis|2,000,000]] | ref11 = <ref>{{cite web | url=https://www.refworld.org/docid/5a53600d7.html | title=Refworld &#124; World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Iraq : Black Iraqis }}</ref> | region12 = {{flagcountry|Dominican Republic}} | pop12 = [[Afro-Dominicans|1,704,000]] (2017)<br>[[Mulatto|8,000,000]](Mixed) | ref12 = <ref>{{cite web | title = The ethnicity of the Dominican population |url=https://www.britannica.com/place/Dominican-Republic/Settlement-patterns#ref54434}}</ref><ref>{{cite web | title = Ethnic groups of the Dominican Republic|date=April 25, 2017|url=https://www.worldatlas.com/articles/ethnic-groups-of-the-dominican-republic.html}}</ref> | region13 = {{flagcountry|Panama}} | pop13 = [[Afro-Panamanians|1,258,915]] (2023) | ref13 = <ref name=Panama>{{cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/panam%C3%A1-censo_el-32-8---de-la-poblaci%C3%B3n-de-panam%C3%A1-se-reconoce-como-afrodescendiente/48328376 |title=El 32,8 % de la población de Panamá se reconoce como afrodescendiente|date=March 2023 }}</ref> | region14 = {{flagcountry|Spain}} | pop14 = [[Afro-Spaniards|1,206,701]]{{efn|79% being North African}} | ref14 = <ref>{{Cite web|title=Población extranjera por país de nacionalidad, edad (grupos quinquenales) y sexo|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=9691|access-date=December 17, 2022|archive-date=October 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025102106/https://ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=9691|url-status=dead}}</ref> | region15 = {{flagcountry|Canada}} | pop15 = [[Black Canadians|1,547,870]] | ref15 = <ref>{{cite web |last1=Government of Canada |first1=Statistics Canada |title=Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population - Canada [Country] |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&DGUIDList=2021A000011124&GENDERList=1,2,3&STATISTICList=1&HEADERList=0&SearchText=Canada |website=www12.statcan.gc.ca |access-date=6 November 2017 |date=9 February 2022}}</ref> | region16 = {{flagcountry|Italy}} | pop16 = [[African emigrants to Italy|1,140,000]]{{efn|60% being North African}} | ref16 = <ref>{{cite web |url=https://www.neodemos.info/2019/11/12/africani-ditalia/ |title=Africani d'Italia |website=Neodemos |date=November 12, 2019 |author=Fabrizio Ciocca |language=Italian}}</ref> | region17 = {{flagcountry|Venezuela}} | pop17 = [[Afro-Venezuelans|1,087,427]] (2011) | ref17 = <ref>{{Cite web|date=May 2014|title=XIV Censo National de Poblacion y Vivienda|url=http://www.ine.gob.ve/documentos/Demografia/CensodePoblacionyVivienda/pdf/nacional.pdf|access-date=April 27, 2021|archive-date=August 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805193838/http://www.ine.gob.ve/documentos/Demografia/CensodePoblacionyVivienda/pdf/nacional.pdf|url-status=dead}}</ref> | region18 = {{flagcountry|Cuba}} | pop18 = [[Afro-Cubans|1,034,044]] | ref18 = <ref>{{Cite web|title=Población por sexo y zona de residencia según grupos de edades y color de la piel|url=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20140428informenacional/46_tabla_II_4.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603230454/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20140428informenacional/46_tabla_II_4.pdf|url-status=live|access-date=April 27, 2021|archive-date=June 3, 2014}}</ref> | region19 = {{flagcountry|Germany}} | pop19 = [[Afro-Germans|1,000,000]] | ref19 = <ref>{{cite web|title=Zu Besuch in Neger und Mohrenkirch: Können Ortsnamen rassistisch sein?|url=https://www.focus.de/wissen/mensch/sprache/es-gibt-einige-die-entsetzt-waren-zu-besuch-in-neger-und-mohrenkirch-koennen-ortsnamen-rassistisch-sein_id_12824108.html|quote=Rund eine Million schwarzer Menschen leben laut ISD hierzulande.|trans-quote=About one million black people are living in this country according to ISD.}}</ref> | region20 = {{flagcountry|Peru}} | pop20 = [[Black Peruvians|828,894]] (2017) | ref20 = <ref>{{cite web|url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1642/cap03_03.pdf|title=La Autoidentificación Étnica: Población Indígena y Afroperuana.| page = 123|language=es|date=2018|access-date=January 16, 2024}}</ref> | region21 = {{flagcountry|Oman}} | pop21 = [[Afro-Arabs|750,000]] | ref21 = | region22 = {{flagcountry|Ecuador}} | pop22 = [[Afro-Ecuadorians|569,212]] (2022)<br>[[Mulatto|245,256]] (Mixed) | ref22 = <ref>{{Cite web|last=|first=|last2=|date=September 2, 2011|title=Población del país es joven y mestiza, dice censo del INEC|url=https://www.eluniverso.com/2011/09/02/1/1356/poblacion-pais-joven-mestiza-dice-censo-inec.html|access-date=April 27, 2021|website=El Universo|language=es}}</ref> | region23 = {{flagcountry|Netherlands}} | pop23 = [[Afro-Dutch people|507,000]] | ref23 = | region24 = {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | pop24 = [[Afro-Trinidadians and Tobagonians|452,536]] | ref24 = <ref>{{cite web|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|year= 2012|access-date= August 20, 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|url-status=dead|df= mdy-all}}</ref> | region25 = {{flagcountry|Belgium}} | pop25 = [[Black Belgians|358,268]] (2023) | ref25 = <ref>{{Cite web |title=Origin {{!}} Statbel |url=https://statbel.fgov.be/en/themes/population/structure-population/origin#figures |access-date=2023-07-04 |website=statbel.fgov.be}}</ref> | region26 = {{flagcountry|Australia}} | pop26 = [[African Australians|326,673]] (2021) | ref26 = <ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ABS_ERP_COB_MAG_SEXRATIO#|title=ABS Statistics|website=stat.data.abs.gov.au|date=November 25, 2021|access-date=April 22, 2020|archive-date=July 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728212457/http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ABS_ERP_COB_MAG_SEXRATIO|url-status=dead}}</ref> | region27 = {{flagcountry|Portugal}} | pop27 = [[Afro-Portuguese people|967,899]] | ref27 = {{Citation needed|date=August 2024}} | region28 = {{flagcountry|Argentina}} | pop28 = [[Afro-Argentines|302,936]] (2022) | ref28 = <ref name='Censo 2022'>{{cite news |access-date=8 March 2024 |agency=INDEC |title=Censo 2022 |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel4-Tema-2-41-165}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> | region29 = {{flagcountry|Barbados}} | pop29 = [[Afro-Barbadians|270,853]] | ref29 = <ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/barbados/ Barbados] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123091149/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/barbados/ |date=January 23, 2021 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref> | region30 = {{flagcountry|Sweden}} | pop30 = [[African immigrants to Sweden|250,881]] (2022) | ref30 = <ref>{{cite web |url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=b83e5bbd-958a-4655-aa40-486ba2ca09a3 |title=Foreign-born by county, municipality, sex and country of birth 31 December 2022 |website=www.scb.se |publisher=Statistics Sweden}}</ref> | region31 = {{flagcountry|Pakistan}} | pop31 = [[Siddi|250,000]] | ref31 = <ref>{{Cite web|last=Paracha|first=Nadeem F.|date=August 26, 2018|title=Smokers' corner: Sindh's African roots|url=https://www.dawn.com/news/1428950|access-date=April 27, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> | region32 = {{flagcountry|Puerto Rico}} | pop32 = [[Afro–Puerto Ricans|228,711]] | ref32 = <ref>{{cite web | url=https://www.census.gov/library/stories/state-by-state/puerto-rico-population-change-between-census-decade.html | title=Puerto Rico Population Declined 11.8% from 2010 to 2020 }}</ref> | region33 = {{flagcountry|Guyana}} | pop33 = [[Afro-Guyanese|225,860]] | ref33 = <ref>{{Cite web |url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf |title=Archived copy |access-date=October 23, 2017 |archive-date=July 21, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721084856/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf |url-status=dead }}</ref> | region34 = {{flagcountry|Suriname}} | pop34 = [[Afro-Surinamese|200,406]] | ref34 = <ref>{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= October 23, 2017 |archive-date= March 5, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archive-date= October 29, 2013}}</ref><ref>{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archive-date= April 18, 2014}}</ref> | region35 = {{flagcountry|Chile}} | pop35 = [[Afro-Chileans|195,809]] (2017){{efn|Including [[Haitian Chileans|Haitian]] immigrants}} | ref35 = <ref name=":3">{{cite journal |date=November 2018 |periodical=Instituto Nacional de Estadísticas |title=Medición de Pueblos Indígenas y Afrodescendientes en el Censo de Población y Vivienda 2017 |url=https://www.cepal.org/sites/default/files/presentations/03_magdalena_iraguen_ine_chile.pdf}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|url=https://www.emol.com/noticias/Nacional/2018/04/09/901867/Extranjeros-en-Chile-superan-el-millon-110-mil-y-el-72-se-concentra-en-dos-regiones-Antofagasta-y-Metropolitana.html|title=Extranjeros en Chile superan el millón 110 mil y el 72% se concentra en dos regiones: Antofagasta y Metropolitana|publisher=El Mercurio|date=9 April 2018|access-date=23 December 2019}}</ref> | region36 = {{flagcountry|Uruguay}} | pop36 = [[Afro-Uruguayans|149,689]] (2011) | ref36 = <ref>{{Cite web |date=7 March 2021 |title=La población afro-uruguaya en el Censo 2011 |url=https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307090250/https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 |url-status=dead |archive-date=7 March 2021 |language=es}} [https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210307090250/https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 |date=March 7, 2021 }}</ref> | region37 = {{flagcountry|Norway}} | pop37 = [[African immigration to Norway|149,502]] (2023) | ref37 = <ref name="Statnorpim">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/innvbef |title=Statistics Norway - Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 6 March 2023 |access-date=2024-01-19 }}</ref> | region38 = {{flagcountry|Grenada}} | pop38 = [[Afro-Grenadians|108,700]] | ref38 = <ref name="cia.gov">{{cite web |url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |access-date= May 3, 2021 |archive-date= August 11, 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220811231159/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |url-status= dead }}</ref> | region39 = {{flagcountry|Turkey}} | pop39 = [[Afro-Turks|100,000]] | ref39 = <ref name="trthaber.com">{{Cite web|title=İstanbul'da yaşayan Afrikalıların sayısı 70 bine yakın. Ten renklerinden ötürü ötekileştirilmiyor olmak onları Türkiye'ye bağlıyor.|url=https://www.trthaber.com/haber/yasam/esenyurtun-afrikali-gocmenleri-538129.html|url-status=live|access-date=October 26, 2021|website=www.trthaber.com|date=December 13, 2020 |language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213134049/https://www.trthaber.com/haber/yasam/esenyurtun-afrikali-gocmenleri-538129.html |archive-date=December 13, 2020 }}</ref> | region40 = {{flagcountry|Finland}} | pop40 = [[African diaspora in Finland|70,592]] (2023) | ref40 = <ref name="finland-1">{{cite web |url=https://statfin.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rv.px/ |title=11rv -- Origin and background country by sex, by municipality, 1990-2023 |website=[[Statistics Finland]] |access-date=September 29, 2024 |archive-date=October 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007212017/https://statfin.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rv.px/ |url-status=dead }}{{br|2}}Note:{{br|2}}{{cite web |url=https://stat.fi/meta/kas/syntypera_ja_ta_en.html |title=Origin and background country |website=[[Statistics Finland]] |access-date=September 29, 2024 |quote=Origin and background country&nbsp;...&nbsp;All such persons who have at least one parent who was born in Finland are also considered to be persons with Finnish background.&nbsp;...&nbsp;Persons whose both parents or the only known parent have been born abroad are considered to be persons with foreign background.&nbsp;...&nbsp;If either parent's country of birth is unknown, the background country for persons born abroad is their own country of birth.&nbsp;...&nbsp;For children adopted from abroad, the adoptive parents are regarded as the biological parents. }}{{br|2}}I.e., according to [[Statistics Finland]], people in Finland:<br />{{•}} whose both parents are African-born,<br />{{•}} or whose only known parent was born in Africa,<br />{{•}} or who were born in Africa and whose parents' countries of birth are unknown.{{br|2}}Thus, for example, people with one Finnish parent and one African parent or people with more distant African ancestry are not included in this country-based non-ethnic figure.<br />Also, African-born adoptees' backgrounds are determined by their adoptive parents, not by their biological parents.</ref> | region41 = {{flagcountry|Jordan}} | pop41 = [[Afro-Arabs|60,000]] | ref41 = <ref>http://www.africanviews.org/index.php?option=com_content&view=article&id=105 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140724014025/http://www.africanviews.org/index.php?option=com_content&view=article&id=105 |date=July 24, 2014 }} Jordan</ref> | region42 = {{flagcountry|Russia}} | pop42 = [[Afro-Russians|50,000]] | ref42 = <ref>Gribanova, Lyubov [http://www.nashi-deti.ru/articles/15/ "Дети-метисы в России: свои среди чужих"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104180141/http://www.nashi-deti.ru/articles/15/|date=November 4, 2008}} (in Russian). Nashi Deti Project. Retrieved February 25, 2010.</ref> (est. 2009) | region43 = {{flagcountry|Costa Rica}} | pop43 = [[Afro-Costa Ricans|45,228]] (2018)<br>[[Mulatto|289,209]] (Mixed) | ref43 = <ref>{{cite web|title=Costa Rica: Población total por autoidentificación étnica-racial, según provincia y sexo. (Spanish)|url=http://www.inec.go.cr/social/grupos-etnicos-raciales|website=Instituto Nacional de Estadística y Censos (Costa Rica)|access-date=2016-11-19}}</ref> | region44 = {{flagcountry|Guatemala}} | pop44 = [[Afro-Guatemalans|27,647]] (2018)<br>[[Garifuna|19,529]] (Mixed) | ref44 = <ref name="censopoblacion.gt">{{cite web |url=https://www.censopoblacion.gt/mapas |title=Portal de Resultados del Censo 2018 |publisher=Censopoblacion.gt |date= |accessdate=2022-04-14 |archive-date=17 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217015625/https://www.censopoblacion.gt/mapas |url-status=live }}</ref> | region45 = {{flagcountry|India}} | pop45 = [[Siddi|19,514]] (2011) | ref45 = <ref name=Census2011>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|access-date=2017-03-24|work=Census of India 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India|Office of the Registrar General & Census Commissioner, India]]}}</ref> | region46 = {{flagcountry|Paraguay}} | pop46 = [[Afro-Paraguayans|8,013]] (2022) | ref46 = <ref>{{cite web | url=http://otramerica.com/comunidades/afroparaguayos-condenados-a-no-existir/720 | title=Afroparaguayos, condenados a no existir }}</ref> | languages = [[North American English|English]] ([[African American English|American]], [[Caribbean English|Caribbean]]), [[American French|French]] ([[Canadian French|Canadian]], [[Haitian French|Haitian]]), [[Haitian Creole]], [[Spanish language in the Americas|Spanish]], [[Portuguese language in the Americas|Portuguese]], [[Papiamento]], [[Surinamese Dutch|Dutch]], [[Palenquero]] and [[Languages of Africa|African languages]] | rels = [[Christianity]], [[Islam]], [[Traditional African religions]], [[African diaspora religions|Afro-American religions]] | related_groups = [[Demographics of Africa|Africans]] }} '''African diaspora''' ŋɔ nyɛla dunia zaa dabba ban nyɛ gbaŋsabila ni be tiŋgbani shɛŋa.<ref>{{Cite web |title=African Diaspora {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/human-evolution/african-diaspora |access-date=May 23, 2022 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> Lala yuli ŋɔ nyɛla din zani n-ti bilichininima zaŋ n-ti [[West Africa|West]] mini [[Central Africa]]ns dabba shɛba bɛ ni daa gbahi labisi ka di nyɛ [[Atlantic slave trade]] bin din gbaai 16th zaŋ hali ni 19th centuries, ka bɛ kalinli nyɛ din galisi [[Brazil]], [[United States]], [[Colombia]], n-ti pahi [[Haiti]].<ref name="Uiscftdgha">{{cite book | title = General History of Africa | isbn = 978-0-520-06701-1 | last1 = Ade Ajayi | first1 = J. F. | last2 = International Scientific Committee For The Drafting Of a General History Of Africa | first2 = Unesco | date = July 1, 1998 | pages = [https://archive.org/details/unescogeneralhis00jfad/page/305 305–15] | title-link = General History of Africa | publisher = University of California Press }} [https://books.google.com/books?id=VC7kKcXdDhkC&pg=PA305 via Google Books]</ref><ref name="warren" /> Lala yuli ŋɔ gba nyɛla din ni tooi zani n-ti gbansabila bilichininima ban yi labi tiŋgbani shɛŋa dabam dunia ŋɔ ni. Baŋdiba nyɛla ban pu lala chani ŋɔ bunahi zuɣu zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbana.<ref>Harris, J. E. (1993). "Introduction" In J. E. Harris (ed.), ''Global Dimensions of the African Diaspora'', pp. 8–9.</ref> Yɛltɔɣili din nyɛ ''African diaspora'' nyɛla bɛ ni daa piligi shɛli bolibu bee zaŋ tum tuma 21st century.<ref>{{Cite web|title=Google Books Ngram Viewer|url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=African+diaspora&year_start=1750&year_end=1989&corpus=15&smoothing=3&direct_url=t1%3B%2CAfrican%20diaspora%3B%2Cc0t1|access-date=April 27, 2021|website=books.google.com|language=en}}</ref> Yɛltɔɣili din nyɛ "''diaspora" nyɛla din yina'' Greek {{Wikt-lang|el|διασπορά}} (''diaspora'', "scattering") ka di Silimiinsili nya naba zani di ni daa niŋ ka bɛ nya di kundivihirili [[Jewish diaspora]] pɔi ka bɛ naayi piligi di zaŋ tum tuma luɣ'shɛŋa din pahi ni.<ref>In an article published in 1991, [[William Safran]] set out six rules to distinguish "diasporas" from general migrant communities. While Safran's definitions were influenced by the idea of the [[Jewish diaspora]], he recognised the expanding use of the term. [[Rogers Brubaker]] (2005) also noted that use of the term "diaspora" had started to take on an increasingly general sense. He suggests that one element of this expansion in use "involves the application of the term diaspora to an ever-broadening set of cases: essentially to any and every nameable population category that is to some extent dispersed in space". An early example of the use of "African diaspora" appears in the title of Sidney Lemelle, Robin D. G. Kelley, ''Imagining Home: Class, Culture and Nationalism in the African Diaspora '' (1994).</ref> Saha ŋɔ, lala yɛltɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni tooi mali shɛli tumdi tuma "scholarship" ni ka di gbunni nyɛ ninvuɣ shɛba ban yi gbaŋsabila tiŋgbana ni kpɛ gbaŋpiɛlla tiŋgbani.<ref>{{cite journal | last1 = Akyeampong | first1 = E. | year = 2000 | title = Africans in the Diaspora: The Diaspora and Africans | url = https://archive.org/details/sim_african-affairs_2000-04_99_395/page/183 |journal = African Affairs | volume = 99 | issue = 395 | pages = 183–215 | doi = 10.1093/afraf/99.395.183 }}</ref> [[African Union]] (AU) nyɛla ban yɛlli ni African diaspora nyɛla bilichininima zaŋ n-ti gbaŋsabila bee ban tabi gbaŋsabila nyɛ ban yi bɛ tiŋgbana ni labi gbaŋpiɛlla tiŋgbana ni ka nyɛ ban mali niya ni bɛ sɔŋ lala tiŋgbani maa tooni chandi mini African Uniontabi sɔŋ .<ref name="AU definition">{{Cite web |title=The Diaspora Division {{!}} African Union |url=https://au.int/en/diaspora-division |access-date=May 23, 2022 |website=au.int |archive-date=July 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714200154/https://au.int/en/diaspora-division |url-status=dead }}</ref><ref name="CIDO"> {{cite web | url = http://pages.au.int/cido/pages/diaspora-division | title = The Diaspora Division | website = Statement | publisher = The Citizens and Diaspora Organizations Directorate (CIDO) | access-date = January 7, 2016 | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20151201073646/http://pages.au.int/cido/pages/diaspora-division | archive-date = December 1, 2015 |df = mdy-all }} </ref> == History == [[File:African Diaspora.jpg|thumb|18th-century painting showing a family of Africans]] === Dispersal through slave trade === Gbaŋsabila pam nyɛla ban be [[North America]], [[South America]], [[Europe]], ni [[Asia]] saha shɛli [[Atlantic slave trade|Atlantic]], [[Trans-Saharan slave trade|Trans-Saharan]], [[Red Sea slave trade|Red Sea]] n-ti pahi [[Indian Ocean slave trade|Indian Ocean]] dabba daabiligu ni daa be ni. Aithiopian dabba nyɛla ban daa tooi tumdi yiŋ tuma mini diɛma tuma.<ref>{{Citation |title=Slavery in Antiquity |date=September 29, 2017 |url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203787946-2 |work=Jews and the American Slave Trade |pages=17–32 |access-date=June 27, 2023 |publisher=Routledge |doi=10.4324/9780203787946-2 |isbn=978-0-203-78794-6 }}</ref> === Dispersal through voluntary migration === {{Further|Emigration from Africa}} Tum Spanish dabba gbahibu kpɛhi America, gbaŋsabila nyɛla ban tooi kpɛri gbaŋpiɛlla tiŋgbana ŋɔ ni bɛ suhi yurilim mini yaa zaŋ gbahi ba kpɛhi ka bɛ nyɛ dabba.<ref name="warren">{{cite book |title = The Conquest of Michoacán |url = https://archive.org/details/conquestofmichoa0000warr |isbn = 978-0-8061-1858-1 |first = J. Benedict |last = Warren |publisher = [[University of Oklahoma Press]] |year = 1985 }}</ref><ref>{{cite journal |first = James |last = Krippner-Martínez |title = The Politics of Conquest: An Interpretation of the Relación de Michoacán |journal = The Americas |volume = 47 |issue = 2 |date = October 1990 |pages = 177–97 |doi = 10.2307/1007371 |jstor = 1007371 |s2cid = 146963730 }}</ref> [[Juan Garrido]] daa nyɛla African [[conquistador]]. O nyɛla ŋun daa gari Atlantic yuuni 1510s ka nyɛ ŋun daa be [[siege of Tenochtitlan]].<ref>{{cite book |title = Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience |author1 = Kwame Anthony Appiah |author-link = Kwame Anthony Appiah |author2 = Henry Louis Gates |author2-link = Henry Louis Gates |page = 327 }}</ref> Gbaŋsabila nyɛla ban daa pun be Asia mini Europe saha waɣala pɔi ka Columbus's chandi daa naayi piligi. 20th century naabu ni, gbaŋsabila nyɛla ban piligi Europe kpɛbu ka bɛ kalinli nyɛ din daa kuli pahiri America.<ref>{{Cite web |title=Defining and Studying the Modern African Diaspora {{!}} Perspectives on History {{!}} AHA |url=https://www.historians.org/publications-and-directories/perspectives-on-history/september-1998/defining-and-studying-the-modern-african-diaspora |access-date=May 22, 2022 |website=www.historians.org}}</ref>[[File:The Negro in literature and art in the United States (1918) (14576607030).jpg|alt=Du Bois looking to the camera|thumb|20th-century American philosopher and sociologist [[W. E. B. Du Bois]] wrote extensively on the black experience in his homeland and abroad; he spent the last two years of his life in the newly independent [[Ghana]] and got citizenship there.]] == Populations and estimated distribution == African diaspora kalinli nyɛ din doli na ŋɔ: * [[African Americans]], [[Afro-Caribbeans]], [[Afro-Latin Americans]], [[Black Canadians]] –dabba ŋɔ nyɛla ban daa tooi yirina [[West Africa|West]] mini [[Central Africa]]ns ka bɛ daa leei tooi zaŋdi ba na [[United States]], [[Caribbean]], [[Central America]] n-ti pahi [[South America]] saha shɛli [[Atlantic slave trade]] ni daa be ni. * [[Afro-Arabs]] ([[Afro-Saudis]], [[Afro-Omanis]], [[Afro-Syrians]], [[Afro-Palestinians]], [[Afro-Iraqis]], [[Afro-Jordanians]], .), [[Afro-Iranians]], [[Afro-Turks]] – bilichininima zaŋ n-ti [[Zanj]] dabba nyɛla bɛ ni daa zaŋ shɛba na [[Near East]] mini Asia yaɣa shɛŋa saha shɛli [[Indian Ocean slave trade]] ni daa be ni.<ref>{{cite news|url = https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&contentId=A6645-2004Jan10&notFound=true |title =A Legacy Hidden in Plain Sight|newspaper =The Washington Post|date=January 11, 2004|first = Theola |last =Labbż |url-status=dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20110514025929/https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&contentId=A6645-2004Jan10&notFound=true|archive-date = May 14, 2011}}</ref> * [[Siddi]]s – bilichininima zaŋ n-ti [[Zanj]] dabba nyɛla nyɛla bɛ ni daa zaŋ shɛba na [[Indian subcontinent]] ([[Pakistan]] mini [[India]]). ka bɛ lahi booni li Makrani din be [[Pakistan]]. {| class="wikitable sortable" |- style="background:#efefef;" ! Continent or region ! Country population ! Afro-descendants ! <ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |title = The World Factbook> |publisher = cia.gov |access-date = February 22, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110220105711/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |archive-date = February 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> African and African-mixed population |- style="background:#ccf;" ! [[Caribbean]] || 41,309,327 || 67% || 27,654,061 |- | {{flagu|Saint Kitts and Nevis}} || 39,619 || 98% || 38,827 |- | {{flagu|Dominica}} || 71,293 || 96% (87% African + 9% Mixed) || 61,882 + 9,411 |- | {{flagu|Haiti}} || 10,646,714 || 95% || 10,114,378 |- | {{flagu|Antigua and Barbuda}} || 78,000 || 95% || 63,000 |- | {{flagu|Jamaica}}<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica/ Jamaica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111023238/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica |date=January 11, 2021 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref>|| 2,812,090 || 92.1% || 2,663,614 |- | {{flagu|Grenada}}|| 110,000 || 91% || 101,309 |- | {{flagu|The Bahamas}} || 332,634 || 90.6% (African + British mixed)|| 301,366 |- | {{flagu|Barbados}} || 281,968 || 90% || 253,771 |- | {{flagu|Netherlands Antilles}}|| 225,369 || 85% || 191,564 |- | {{flagu|Saint Vincent and the Grenadines}} || 118,432 || 85% || 100,667 |- | {{flagu|British Virgin Islands}} || 24,004 || 83% || 19,923 |- | {{flagu|Saint Lucia}} || 172,884 || 83% || 142,629 |- | {{flagu|Dominican Republic}}<ref>{{cite web |url = http://countrystudies.us/dominican-republic/23.htm |website = Countrystudies.us |publisher= U.S. Library of Congress |title = Dominican Republic: Racial and Ethnic Groups }}</ref><ref name="Inter-American Dialogue">http://www.informaworld.com/index/902542287.pdf Inter-American Dialogue {{Dead link|date=April 2021}}</ref>|| 10,090,000 || 83% (11% Afro, 72% Mixed) || 1,109,900 + 8,000,000 |- | {{flagu|US Virgin Islands}} || 108,210 || 80% || 86,243 |- | {{flagu|Bermuda}} || 66,536 || 61% || 40,720 |- | {{flagu|Cayman Islands}} || 47,862 || 60% || 28,717 |- | {{flagu|Cuba}}<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ Cuba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |date=August 12, 2021 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref>|| 11,116,396 || 35% || 3,890,738 |- | {{flagu|Trinidad and Tobago}}<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago/ Trinidad and Tobago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109063840/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago |date=January 9, 2021 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref>|| 1,215,527 || 34.2% || 415,710 |- | {{flagu|Puerto Rico}}<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/stories/state-by-state/puerto-rico-population-change-between-census-decade.html |title=Puerto Rico: 2020 Census |publisher=United States Census Bureau |access-date=April 7, 2022}}</ref> || 3,285,874 || 17.5% (African + Taino mixed)|| 558,598 |- style="background:#ccf;" ! [[South America]] || 388,570,461 || N/A || N/A |- | {{flagu|French Guiana}} || 199,509 || 66% || 131,676 |- | {{flagu|Suriname}} || 632,638 || 37% || 223,718 |- | {{flagu|Guyana}} || 770,794 || 36% || 277,486 |- | {{flagu|Colombia}}<ref>{{cite web|url = https://www.dane.gov.co/index.php/estadisticas-por-tema/demografia-y-poblacion/grupos-etnicos/informacion-tecnica|title = Colombia una nación multicultural: su diversidad étnica|language = es|website = dane.gov.co|access-date = November 6, 2021|archive-date = April 8, 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200408132304/https://www.dane.gov.co/index.php/estadisticas-por-tema/demografia-y-poblacion/grupos-etnicos/informacion-tecnica|url-status = dead}}</ref>|| 53,093,632 || 10.6–25% (10% African, 15% Mulattoes, Mixed and other groups) || 7,800,000–13,000,000; <small>Some studies (from the United Nations) suggests that the percentage of Afro-Colombians (including mixed race groups) are around 25% or lower than the entire population in Colombia. The city of [[Quibdo]], ([[Chocó department|Chocó]]){{Citation needed|date=October 2024}} has the highest percentage of Afro-Colombians than any other city in the country with 95.3% of its residents. The Colombian government estimates that 10.6% of Colombia's population are entirely of African descent.</small> |- | {{flagu|Brazil}} || 213,650,000 || 55.5% || 117,983,981<ref>{{Cite web |title=Maioria da população do Brasil se declara parda |url=https://www.ufrn.br/imprensa/noticias/77639/maioria-da-populacao-do-brasil-se-declara-parda |access-date=2025-03-16 |website=Universidade Federal do Rio Grande do Norte |quote=<small>(Translated) The figures show that 45.3% of the population of the country declared themselves brown; 43.5% declared themselves white, 10.2% black, 0.8% indigenous and 0.4% yellow. In the sum, 56.7% of Brazilians are non-white, of these, 55.5% are afrodescendant.</small>}}</ref> |- | {{flagu|Ecuador}}<ref>{{cite web|url = http://www.inec.gov.ec/cpv_indigenas/cpv_in_g07.htm|title = Población Ecuatoriana Por Autodefinición Étnica en El VI Censo de Población del Año |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208150541/http://www.inec.gov.ec/cpv_indigenas/cpv_in_g07.htm |archive-date=February 8, 2008|website = INEC|language = es }}</ref>|| 13,927,650 || 5% || 680,000 |- | {{flagu|Uruguay}} || 3,494,382 || 4% || 255,074 |- | {{flagu|Venezuela}}<ref name="ine.gov.ve">[http://www.ine.gov.ve/CENSO2011/documentos/pdf/ResultadosBasicosCenso2011.pdf Resultado Basico del XIV Censo Nacional de Población y Vivienda 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171203105548/http://www.ine.gov.ve/CENSO2011/documentos/pdf/ResultadosBasicosCenso2011.pdf |date=December 3, 2017 }}, (p. 14).</ref> || 27,227,930 || 3% (African) || 1,087,427 |- | {{flagu|Peru}} || 29,496,000 || 3% || 828,841 |- | {{flagu|Chile}} || 17,094,270 || 1% || 170,943* |- | {{flagu|Argentina}} || 46,044,703 || <1% || 302,936 |- | {{flagu|Bolivia}} || 10,027,254 || <1% || 23,330 |- | {{flagu|Paraguay}} || 6,109,903 || <1% || 8,013 |- style="background:#ccf;" ! [[North America]] || 450,545,368 || 10% || 42,907,538 |- | {{flagu|United States}}<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |title = CIA – The World Factbook – United States |publisher = Cia.gov |access-date = February 22, 2011 |archive-date = December 12, 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |url-status = dead }}</ref> || 328,745,538 || 12% || 42,020,743 <small>According to the genomics company 23andMe, less than 4% of White Americans have 1% or more of African ancestry.</small><ref>{{Cite web |date=2014-12-18 |title=Ancestry Across the United States |url=https://blog.23andme.com/articles/history-written-in-our-dna |access-date=2024-05-16 |website=23andMe Blog |language=en}}</ref> <small>Including this figure changes the total to '''49,241,508'''</small> |- | {{flagu|Canada}}<ref>{{cite web |url = http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo52a.htm |title = Visible minority population, by province and territory (2001 Census) |publisher = 0.statcan.ca |date = September 11, 2009 |access-date = February 22, 2011 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080916102016/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo52a.htm |archive-date = September 16, 2008 }}</ref> || 39,566,248|| 4% || 1,547,870 |- | {{flagu|Mexico}} || 108,700,891 || 1% || 1,386,556<ref name="Encuesta Intercensal 2015">{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = [[INEGI]] | access-date = December 9, 2015 | pages = 77 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archive-date = April 22, 2017 | url-status = dead }}</ref> |- style="background:#ccf;" ! [[Central America]] || 41,283,652 || 4% || 1,453,761 |- | {{flagu|Belize}} || 301,270 || 31% || 93,394 |- | {{flagu|Panama}} || 3,292,693 || 11% || 362,196 |- | {{flagu|Nicaragua}} || 5,785,846 || 9% || 520,726 |- | {{flagu|Costa Rica}} || 4,195,914 || 3% || 125,877 |- | {{flagu|Honduras}} || 7,639,327 || 2% || 152,787 |- |- style="background:#ccf;" ! [[Europe]] || 738,856,462 || 1% || < 8,000,000 |- | {{flagu|France}}<!--<ref>{{cite web |url = http://paceebene.org/pace/nvns/nonviolence-news-service-archive/in-officially-colorblind-f |title=|access-date = March 7, 2007 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>--><ref>{{Cite web|url=https://www.insee.fr/en/statistiques/6797730|title=Demographic report 2022|website=[[INSEE]]|author=Sylvain Papon}}</ref> || 68,000,000 || 8% || Approximately 3–5 millions.<ref name="Kimmelman"/> It is illegal for the French State to collect data on ethnicity and race. |- | {{flagu|Portugal}} || 10,467,366 || 7% || 645,000 (People with recent immigrant background are only 325,000 (2023)) <small>It is illegal for the Portuguese State to collect data on ethnicity and race. the percentage is likely much higher.</small><ref>{{Cite web |title=Portugal: Comunidade cabo-verdiana está muito bem integrada mas embaixador admite desafios |url=https://ilhas.li/aMZv |access-date=2024-03-10 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Angola – Emigrantes totais 2020 {{!}} Countryeconomy.com |url=https://pt.countryeconomy.com/demografia/migracao/emigracao/angola |access-date=2023-06-03 |website=pt.countryeconomy.com |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 November 2023 |title=Visão {{!}} Guineenses em Portugal elegem liberdade como maior conquista da Guiné-Bissau |url=https://visao.pt/atualidade/mundo/2023-11-15-guineenses-em-portugal-elegem-liberdade-como-maior-conquista-da-guine-bissau/ |access-date=2024-03-10 |website=Visão |language=pt-PT}}</ref><ref>{{Cite web |title=Moçambique – Emigrantes totais 2020 {{!}} Countryeconomy.com |url=https://pt.countryeconomy.com/demografia/migracao/emigracao/mocambique |access-date=2023-06-03 |website=pt.countryeconomy.com |language=pt}}</ref> |- | {{flagu|United Kingdom}} || 67,886,004 || 5% ([[British Mixed|inc. partial]]) || 3,000,000 |- | {{flagu|Netherlands}}{{citation needed|date=November 2020}} || 16,491,461 || 3% || 507,000|- |- | {{flagu|Belgium}} || 10,666,866 ||3%||~300,000 |- | {{flagu|Spain}} || 47,615,033 ||2,5% (including Maghrebis) ||1,206,701 (Of those ~300,000 are Black Sub-Saharan African) |- | {{flagu|Sweden}} || 10,379,295 (2020) || 2.3% || 236,975 (2020) |- | {{flagu|Italy}}<ref>{{cite web |url = http://demo.istat.it/pop2015/index.html |title = ISTAT (Istituto Nazionale di Statistica), Popolazione residente 2015 |publisher = Demo.istat.it |access-date = July 23, 2016 |archive-date = September 20, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160920225743/http://demo.istat.it/pop2015/index.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://demo.istat.it/str2015/index.html |title = ISTAT (Istituto Nazionale di Statistica), Cittadini Stranieri, Bilancio Demografico 2015 Africa |publisher = Demo.istat.it |access-date = July 23, 2016 |archive-date = June 13, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160613091718/http://demo.istat.it/str2015/index.html |url-status = dead }}</ref> || 60,795,612 || 2% (including Maghrebis)||1,036,653 (Of those ~450,000 are Black Sub-Saharan African) |- | {{flagu|Ireland}}<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ireland/ |title = Ireland: People |access-date = December 20, 2008 |website = The World Factbook |publisher = Central Intelligence Agency |archive-date = January 9, 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210109164445/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ireland/ |url-status = dead }}</ref> || 4,339,000 || 1.38% || 64,639 |- | {{flagu|Germany}} || 82,000,000 || 1.2% (including Maghrebis) || 1,000,000 (Of those ~500,000 are Black Sub-Saharan African)<ref name="focus 2021">{{Cite news|last=OnlineFOCUS Staff Writer |title=Zu Besuch in Neger und Mohrenkirch: Können Ortsnamen rassistisch sein? [Can place names be racist?] |url=https://www.focus.de/wissen/mensch/sprache/es-gibt-einige-die-entsetzt-waren-zu-besuch-in-neger-und-mohrenkirch-koennen-ortsnamen-rassistisch-sein_id_12824108.html |date=December 30, 2020 |access-date=April 27, 2021 |work=FOCUS Online|language=de}}</ref> |- | {{flagu|Finland}} || 5,603,851 (2023)<ref>{{cite web |url=https://statfin.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rb.px/ |title=11rb -- Population and change in population size by sex, 1750-2023 |website=[[Statistics Finland]] |access-date=September 29, 2024 |archive-date=January 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250101203935/https://statfin.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rb.px/ |url-status=dead }}</ref> || 1.26% || [[African diaspora in Finland|70,592]] (2023){{r|finland-1}} |- | {{flagu|Norway}}<ref>{{cite web |url = http://www.ssb.no/innvbef_en/tab-2010-04-29-04-en.html |title = Statistics Norway – Persons with immigrant background by immigration category, country background and sex. 1 January 2010 |language = no |publisher = Ssb.no |date = January 1, 2010 |access-date = February 22, 2011 }}</ref> || 4,858,199 || 1% || 67,000 |- | {{flagu|Switzerland}}<ref>{{cite web |url = http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/07/blank/key/01/01.Document.67321.xls |title = Federal Office of Statistics |access-date = February 22, 2011 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130116072408/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/07/blank/key/01/01.Document.67321.xls |archive-date = January 16, 2013 |df = mdy-all }}</ref> || 7,790,000 ||1%||57,000 |- | {{flagu|Russia}}<ref>{{cite web |url = http://www.africana.ru/Golden/info/black_russians_project_engl.htm |title = Мймй Зпмдео Й Мймй Дйлупо. Фемертпелф "Юетоще Тхуулйе": Уйопруйу |publisher = Africana.ru |access-date = February 22, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110115174736/http://africana.ru/Golden/info/black_russians_project_engl.htm |archive-date = January 15, 2011 |url-status = dead }}</ref> || 141,594,000 || <1% || 50,000 |- |- style="background:#ccf;" ! [[Asia]] || 3,879,000,000 || <1% || ≈327,904 |- | {{flagu|Israel}}<ref>{{cite news |url = http://www.cbsnews.com/stories/2006/04/05/ap/world/mainD8GPUNGG8.shtml |title = Music Earns Black Hebrews Some Acceptance |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20060408073137/http://www.cbsnews.com/stories/2006/04/05/ap/world/mainD8GPUNGG8.shtml |archive-date = April 8, 2006 |access-date = May 20, 2013 }}</ref> || 7,411,000 || 3% || 200,000 |- | {{flagu|India}}<ref>{{cite web |url = http://www.colaco.net/1/siddhi0.htm |title = colaco.net |publisher = colaco.net |access-date = February 22, 2011 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090226105055/http://www.colaco.net/1/siddhi0.htm |archive-date = February 26, 2009 |df = mdy-all }}</ref> || 1,132,446,000 || <1% || 40,000 |- | {{flagu|Malaysia}}<ref>{{cite news |url = http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2012/5/6/nation/11153134&sec=nation |title = Fear and prejudice |work = The Star |author = Lisa Goh |access-date = February 20, 2013 |date = May 6, 2012 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120506050537/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2012%2F5%2F6%2Fnation%2F11153134&sec=nation |archive-date = May 6, 2012 |df = mdy-all }}</ref> || 28,334,135 || <1% || 31,904 |- | {{flagu|Hong Kong}} || 7,200,000 || <1% || < 20,000<ref name="chinadaily">Fenn, Andrea, [http://www.chinadaily.com.cn/hkedition/2010-07/06/content_10067689.htm The pride, passion and purpose of HK's Africans], ''[[China Daily]]'', July 6, 2010.</ref> |- | {{flagu|China}}<ref>{{cite news |url = http://www.cbc.ca/news/viewpoint/vp_yu/20050630.html |title = Global View: China: Foreign ghosts |publisher = Canadian Broadcasting Corporation |date = June 30, 2005 |access-date = February 22, 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110120113017/http://www.cbc.ca/news/viewpoint/vp_yu/20050630.html |archive-date = January 20, 2011 |url-status=dead }}</ref> || 1,321,851,888 || <1% || 16,000<ref>{{cite web |url=http://www.scmp.com/news/china/article/1629415/guangzhou-clarifies-size-african-community-amid-fears-over-ebola-virus |title=Guangzhou clarifies size of African community amid fears over Ebola virus |author=Zhuang Pinghui |date=November 1, 2014 |website=[[South China Morning Post]] |access-date=February 11, 2018 }}</ref> |- | {{flagu|Japan}}<ref>[http://popafrica.homiez.net/15th/day15th1/15_1_1/ POP AFRICA]{{dead link|date=July 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} ([[Nagoya University]]) from the statictics at 2005 by the Immigration Bureau of Japan</ref>|| 127,756,815 || <1% || 10,000 |- |} == The Americas == [[File:Neger_und_Negermischlinge.JPG|thumb|Map of the Black African population in the Americas (1901).]] * [[African Americans]] – Salo ban kalinli yiɣisi kamani 43&nbsp;million nyɛla gbaŋsabila ban be United States. * [[Afro-Latin Americans]] – Lahabali din yina Pew Research Center calculates wuhiya ni kalinli din yiɣisi 100&nbsp; million nyɛla ban yi gbaŋsabila tiŋgbana ni na be Latin America.<ref>{{Cite web |last1=López |first1=Gustavo |last2=Gonzalez-Barrera |first2=Ana |title=Afro-Latino: A deeply rooted identity among U.S. Hispanics |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/03/01/afro-latino-a-deeply-rooted-identity-among-u-s-hispanics/ |access-date=May 22, 2022 |website=Pew Research Center |date=March 2016 |language=en-US}}</ref> Di kpa talahi ni a baŋ ni, dabba tali daabiligu din be US ŋɔ nyɛla di ni tooi be di koŋko ka che tiŋgbani shɛŋa ban gba dari dabba.<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ |title = Brazil |website = The World Factbook |date = December 15, 2021 |access-date = May 25, 2025 |archive-date = August 12, 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210812124129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ |url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Pena|first1=Sérgio D. J.|last2=Pietro|first2=Giuliano Di|last3=Fuchshuber-Moraes|first3=Mateus|last4=Genro|first4=Julia Pasqualini|last5=Hutz|first5=Mara H.|last6=Kehdy|first6=Fernanda de Souza Gomes|last7=Kohlrausch|first7=Fabiana|last8=Magno|first8=Luiz Alexandre Viana|last9=Montenegro|first9=Raquel Carvalho|last10=Moraes|first10=Manoel Odorico|last11=Moraes|first11=Maria Elisabete Amaral de|date=February 16, 2011|title=The Genomic Ancestry of Individuals from Different Geographical Regions of Brazil Is More Uniform Than Expected|journal=PLOS ONE|language=en|volume=6|issue=2|pages=e17063|doi=10.1371/journal.pone.0017063|pmid=21359226|pmc=3040205|bibcode=2011PLoSO...617063P|issn=1932-6203|doi-access=free}}</ref> Yaha, sizeable African bilichininima nyɛla ban be[[Cuba]], [[Haiti]], [[Colombia]] n-ti pahi [[Dominican Republic]]. * [[Afro-Caribbeans]] – Salo ban be [[Caribbean]] kalinli nyɛla din yiɣisi kamani 23&nbsp;million. Kalinli zaŋ n-ti gbaŋsabila bilichini ban nyɛ dabba ka be [[Haiti]] – 8&nbsp;million, [[Dominican Republic]] – 7.9&nbsp;million n-ti pahi [[Jamaica]] – 2.7&nbsp;million,<ref>{{cite web |url = https://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/World_Population_2004_chart.pdf |title = World Population 2004 chart, UN |publisher = United Nations |access-date = September 2, 2017 }}</ref> === France === Salo ban kalinli yiɣisi kamani miliyɔŋ dibaa ata zaŋ ni miliyɔŋ dibaa anu nyɛla African dabba,<ref name="Kimmelman">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/17/arts/17abroad.html|title=For blacks in France, Obama's rise is reason to rejoice, and to hope|last=Kimmelman|first=Michael|date=June 17, 2008|work=The New York Times|access-date=October 18, 2021}}</ref> amaa dibaa anahi puuni kalinli zaɣ'yini nyɛla Afro-French kalinli. Lala kalinli ŋɔ nyɛla din baŋbu niŋdi tɔm pam saha shɛŋa dama French "census" nyɛla din bi mali tumdi tuma.<ref>1/4 of the French African population comes from the [[Caribbean]] islands. [http://www.institutmontaigne.org/medias/im_rapport_oublies-de-legalite-des-chances.pdf in French] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926063003/http://www.institutmontaigne.org/medias/im_rapport_oublies-de-legalite-des-chances.pdf |date=September 26, 2007 }}</ref> === Germany === Bin din gbaai yuuni 2020, kalinli din yiɣisi kamani 1,000,000 nyɛla [[Afro-Germans]].<ref>{{cite web |date=December 30, 2020 |title=Zu Besuch in Neger und Mohrenkirch: Können Ortsnamen rassistisch sein? |url=https://www.focus.de/wissen/mensch/sprache/es-gibt-einige-die-entsetzt-waren-zu-besuch-in-neger-und-mohrenkirch-koennen-ortsnamen-rassistisch-sein_id_12824108.html |quote=Rund eine Million schwarzer Menschen leben laut ISD hierzulande.}}</ref> Lala kalinli ŋɔ nyɛla din baŋbu niŋdi tɔm pam saha shɛŋa dama German "census" nyɛla din bi mali tumdi tuma.<ref>{{cite book|last=Mazon|first=Patricia|url=https://archive.org/details/notsoplainasblac0000unse/page/3|title=Not So Plain as Black and White: Afro-German Culture and History, 1890–2000|publisher=University of Rochester Press|year=2005|isbn=1-58046-183-2|location=Rochester|pages=3}}</ref> === Spain === Bin din gbaai yuuni 2021, salo kalinli din yiɣisi 1,206,701 daa nyɛla gbaŋsabila ban be [[Andalusia]], [[Catalonia]], [[Madrid]] n-ti pahi [[Canary Islands|Canaries]].<ref>{{Cite web |title=Población residente por fecha, sexo, nacionalidad (agrupación de países) y lugar de nacimiento (agrupación de países)(9691) |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=9691 |access-date=December 17, 2022 |website=INE |language=es |archive-date=October 25, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025102106/https://ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=9691 |url-status=dead }}</ref> == Lihimi m-pahi == * [[African apologies for the Atlantic slave trade]] * [[Africanisms]] * [[African Australians]] * ''[[African Diaspora Archaeology Newsletter]]'' * [[African immigration to Europe]] * [[Afro-Latin Americans]] * [[African diaspora religions]] * [[Black-brown unity]] * [[Blaxit]] * [[Emigration from Africa]] * [[Genetic history of the African diaspora]] * [[List of topics related to the African diaspora]] {{Clear}} == Kundivihira == {{Notes}} {{Reflist}} == Further reading == {{Refbegin}} * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=OHg2eXlVMykC&q=African%20diaspora&pg=PP1 |title = The African Diaspora in the United States and Europe: the Ghanaian experience |first1 = John A. |last1 = Arthur |publisher = Ashgate |year = 2008 |isbn = 978-0-7546-4841-3 }} * {{Cite book |url = https://books.google.com/books?id=nkVxNVvex-sC&q=Encyclopedia%20of%20the%20African%20diaspora%3A%20origins%2C%20experiences%20and%20culture&pg=PP1 |title = Encyclopedia of the African Diaspora: origins, experiences and culture, Volume 1 |first = Carole |last = Boyce Davies |author-link = Carole Boyce Davies |location = Santa Barbara, Calif |publisher = ABC-CLIO |year = 2008 |isbn = 978-1-85109-700-5 }} * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=i2ub33rbk3MC&q=African%20diaspora&pg=PP1 |title = Navigating the African Diaspora: The Anthropology of Invisibility |first = Donald Martin |last = Carter |publisher = University of Minnesota Press |year = 2010 |isbn = 978-0-8166-4777-4 }} * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=e7uVp3ipwW0C&q=African%20diaspora&pg=PP1 |title = Racial Structure and Radical Politics in the African Diaspora |first = James L. Jr. |last = Conyers |publisher = London: Transaction |year = 2009 |isbn = 978-1-4128-1045-6 }} * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=iLxYa1HpdbgC&q=African%20diaspora&pg=PP1 |title = Extending the Diaspora: New Histories of Black People |first1 = Dawne Y. |last1 = Curry |first2 = Eric D. |last2 = Duke |first3 = Marshanda A. |last3 = Smith |publisher = University of Illinois Press |year = 2009 |isbn = 978-0-252-03459-6 }} * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=YH-DgrHLu1UC&q=African%20diaspora&pg=PP1 |title = Black Europe and the African Diaspora |first1 = Darlene Clark |author-link=Darlene Clark Hine|last1 = Hine |first2 = Trica |last2 = Danielle Keaton |first3 = Stephen |last3 = Small |publisher = University of Illinois Press |year = 2009 |isbn = 978-0-252-07657-2 }} * {{cite journal |last1=Karmwar |first1=Manish |title=African Diaspora in India |journal=Diaspora Studies |date=January 1, 2010 |volume=3 |issue=1 |pages=69–91 |doi=10.1080/09739572.2010.10597342 |doi-broken-date=November 1, 2024 |s2cid=152992988 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09739572.2010.10597342 |access-date=November 13, 2020 |archive-date=February 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205175346/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09739572.2010.10597342 |url-status=dead }} * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=CMg--t-YQWQC&q=African%20diaspora&pg=PP1 |title = The New African Diaspora |first1 = Isidore |last1 = Okpewho |author-link1 = Isidore Okpewho |first2 = Nkiru |last2 = Nzegwu |publisher = Indiana University Press |year = 2009 |isbn = 978-0-253-35337-5 }}. * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=KEsqd8CkCZ8C&q=African%20diaspora&pg=PP1 |title = The African Diaspora and the Disciplines |first1 = Tejumola |last1 = Olaniyan |first2 = James H |last2 = Sweet |publisher = Indiana University Press |year = 2010 |isbn = 978-0-253-35464-8 }} * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=hCcMb_2i0SUC&q=African%20diaspora&pg=PP1 |title = The Latin American Identity and the African Diaspora: Ethnogenesis in Context |first = Antonio |last = Olliz-Boyd |publisher = Cambria Press |year = 2010 |isbn = 978-1-60497-704-2 }} * {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=QpoxptJZ73sC&q=The%20African%20diaspora%20in%20Canada%3A%20negotiating%20identity%20%26%20belonging&pg=PP1 |title = The African Diaspora in Canada: negotiating identity & belonging |last1 = Wisdom |first1 = Tettey |first2 = Korbla P. |last2 = Puplampu |publisher = University of Calgary Press |year = 2005 |isbn = 978-1-55238-175-5 }} {{Refend}} == External links == {{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}} * [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php "The African Diaspora in the Indian Ocean World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture * [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain] * [http://www.moadsf.org/ "Museum of the African Diaspora"], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum. * [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)] {{African diaspora|state=expanded}} {{Immigration from Africa}} {{Pan-Africanism}}{{Diasporas}} [[Category:African diaspora| ]] 2a218c4fms0s5rk91akcl9yb4jmnf2v Colonisation of Africa 0 32028 147938 146146 2026-10-16T09:10:52Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147938 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Short description|none}} {{Use British English|date=January 2013}} <!-- Please use British English spelling, esp. do not change colonisation (as in the article name) to colonization --> {{Use dmy dates|date=November 2022}} [[Ancient Greece|Ancient Greeks]] mini [[Ancient Rome|Romans]] daa bo la biɛhisi sheei Africa tiŋgbana yaɣa [[North Africa]],kamani bɛ ni daa kuli bo biɛhisi shee [[Eurasia]] shɛm. Din bɔŋ nim pam nyɛla din daa yuui pam; amaa, amaa lahabaya pam jendila [[history of colonialism|European conquests]] zaŋ chaŋ [[List of kingdoms in Africa throughout history|African states]] mini tiŋgbana pam din be [[Scramble for Africa]] (1884–1914)ni [[New Imperialism]] saha, pɔi ka bɛ daa naan yi ti tuhi nyaŋ daba dabu [[World War II]]. Yahinima ban daa gbahiri Africa nim n daa nyɛ [[British Empire|Britain]], [[French colonial empire|France]], [[German colonial empire|Germany]], [[Portuguese Empire|Portugal]], [[Spanish Empire|Spain]], [[Belgian Empire|Belgium]], ni [[Italian Empire|Italy]]. {{sfn|Mamdani|1996|p={{pn|date=May 2024}}}} == Ancient and medieval colonies == {{main|Roman Africans|Romans in sub-Saharan Africa}}<!-- Please use AD/BC per [[WP:ERA]] --> [[File:Roman Empire 125.svg|thumb|The Roman Empire in the time of [[Hadrian]], c. 125 AD]] Tuuli taarihi puuni, bɛ daa bela [[North Africa]] ka di nyƐla bɛ daa nyɛla ninvuɣ'shɛba ban yina Europe mini Western Asia, di bahi bahindi [[Ancient Greece|Greeks]] mini[[Phoenicia|Phoenecians]].<ref>{{harvp|Boardman|1973|p=114}}</ref> Greeks daa deii [[Cyrenaica]] fukumsi lala saha.<ref>{{harvp|Boardman|1973|p=151f}}</ref> == Early modern period == {{Main|European exploration of Africa}} {{further|European enclaves in North Africa before 1830}} Tuuli European zaɣa daa bela daabiligu yɛligibu ni, ka lahi fari tinsi kamani [[Cape Verde]] Islands mini [[São Tomé Island]].<ref>{{cite journal |last1=Adhikari |first1=Mohamed |author-link=Mohamed Adhikari |date=2017 |title=Europe's First Settler Colonial Incursion into Africa: The Genocide of Aboriginal Canary Islanders |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17532523.2017.1336863 |journal=African Historical Review |volume=49 |number=1 |access-date=8 June 2024}}</ref> == Lihi pahi == {{Portal|Africa}} *[[Colonial Africa]] *[[Economic history of Africa]] *[[Neocolonialism]] *[[Third world]] == Noosi == {{Reflist|21em}} ==Kundivihira== *{{cite book |last=Bensoussan |first=David |year=2012 |title=Il était une fois le Maroc - Témoignages du passé judéo-marocain |publisher=iUniverse |edition=2nd |isbn=978-1-4759-2609-5 }} *{{cite book |last=Boardman |first=John |year=1973 |title=The Greeks Overseas |url=https://archive.org/details/greeksoverseasar0000boar |publisher=Penguin |location=Harmondsworth |orig-year=1964 }} *{{Cite journal|last=Brown|first=Stephanie Terreni|date=2014-01-02|title=Planning Kampala: histories of sanitary intervention and in/formal spaces|journal=Critical African Studies|volume=6|issue=1|pages=71–90|doi=10.1080/21681392.2014.871841|s2cid=220331354 |issn=2168-1392}} *{{cite journal|last=Clay|first=Dean|date=2016|title=Transatlantic Dimensions of the Congo Reform Movement, 1904–1908|journal=English Studies in Africa|volume=59|number=1|pages=18–28|doi=10.1080/00138398.2016.1173274 |s2cid=148204694 }} *{{cite book|last=Clayton|first=Daniel|date=2003|editor-last1=Anderson|editor-first1=Kay|editor-last2=Domosh|editor-first2=Mona|editor-last3=Pile|editor-first3=Steve |editor-last4=Thrift|editor-first4=Nigel| title=Handbook of Cultural Geography |url=https://archive.org/details/handbookcultural00ande |url-access=limited |publisher=Sage London |pages=[https://archive.org/details/handbookcultural00ande/page/n374 354]–368 |chapter=Chapter 18: Critical Imperial and Colonial Geographies|isbn=9780761969259 }} *{{cite journal|last=Copans|first=Jean|date=1998|title=Review of Citizen and Subject|journal=Transformation|volume=36|pages=102–105}} *{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |author-link=Niall Ferguson |year=2003 |title=Empire: How Britain Made the Modern World |url=https://archive.org/details/empirehowbritain0000ferg_l3o5 |location=London |publisher=Allen Lane |isbn=978-0-7139-9615-9 }} *{{cite book |last=Harden |first=Donald |year=1971 |title=The Phoenicians |publisher=Penguin |location=Harmondsworth |orig-year=1962 }} *{{cite book |last=Khapoya |first=Vincent B. |year=1998 |title=The African Experience |publisher=Prentice Hall |location=Upper Saddle River, NJ |orig-year=1994 |edition=2nd |isbn=978-0137458523 |url=https://archive.org/details/africanexperienc00khap }} *{{cite book |last=Lovejoy |first=Paul E. |year=2012 |title=Transformations of Slavery: a History of Slavery in Africa |location=London |publisher=[[Cambridge University Press]] |edition=3rd |isbn=9780521176187 }} *{{Cite book|last=Mamdani|first=Mahmood|date=1996|title=Citizen and subject : contemporary Africa and the legacy of late colonialism|publisher=Fountain Publishers|isbn=9780852553992|location=Kampala|oclc=35445018}} *{{Cite journal|last=Mbembe|first=Achille|date=1992|title=Provisional Notes on the Postcolony|url=https://archive.org/details/sim_africa-uk_1992_62_1/page/3|journal=Africa: Journal of the International African Institute|volume=62|issue=1 |pages=3–37|doi=10.2307/1160062|jstor=1160062|s2cid=145451482 }} *{{cite book |last=Rodney |first=Walter |year=1972 |title=How Europe Underdeveloped Africa |location=London |publisher=[[Bogle-L'Ouverture]] |isbn=978-0-9501546-4-0 |title-link=How Europe Underdeveloped Africa }} *{{cite book |last=Scullard |first=H.&nbsp;H. |year=1976 |title=From the Gracchi to Nero |publisher=Methuen and Co. |location=London |orig-year=1959 }} *{{cite journal|last=Shepperson|first=George|date=1985|title=The Centennial of the West African Conference of Berlin, 1884-1885|url=https://archive.org/details/sim_phylon_1985-03_46_1/page/37|journal=Phylon|volume=4|number=1|pages=37–48|doi=10.2307/274944 |jstor=274944}} *{{cite book |last=Shillington |first=Kevin |year=1995 |title=History of Africa |publisher=[[St. Martin's Press]] |location=New York |orig-year=1989 |edition=2nd |isbn=9780312125981 |url=https://archive.org/details/historyofafrica00shil }} *{{cite journal|last=Terretta|first=Meredith|date=2002|title=Review Work: On the Postcolony by Achille Mbembe|journal=Canadian Journal of African Studies|volume=36|issue=1|pages=161–163}} == Further reading == *{{cite book |last=Crowther |first=Michael |year=1978 |title=The Story of Nigeria |publisher=[[Faber and Faber]] |location=London |orig-year=1962 }} *{{cite book |last=Davidson |first=Basil |year=1966 |title=The African Past |publisher=[[Penguin Books]]|location=Harmondsworth |orig-year=1964 }} * Gann, Lewis H. ''Colonialism in Africa, 1870-1960'' (1969) [https://archive.org/details/colonialisminafr0001gann Online] *{{cite book |last=Harris |first=Norman Dwight |year=1914 |title=Intervention and Colonization in Africa |url=https://archive.org/details/interventionand00harrgoog |publisher=[[Houghton Mifflin]] }} * Hoskins, H.L. ''European imperialism in Africa'' (1967) [https://archive.org/details/europeanimperial0000hosk online] *Michalopoulos, Stelios; Papaioannou, Elias (2020-03-01). "[https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/jel.20181447 Historical Legacies and African Development]." ''Journal of Economic Literature''. '''58''' (1): 53–128. *{{cite book |last1=Miers |first1=Suzanne |last2=Klein |first2=Martin A. |year=1998 |title=Slavery and Colonial Rule in Africa (Slave and Post-Slave Societies and Cultures) |url=https://archive.org/details/slaverycolonialr0000unse |publisher=Routledge |isbn=9780714644363 }} * Nabudere, D. Wadada. ''Imperialism in East Africa'' (2 vol 1981) [https://archive.org/details/imperialismineas0001nabu online] * Olson, James S., ed. ''Historical Dictionary of the British Empire'' (1996) [https://web.archive.org/web/20191021032541/https://www.questia.com/library/7774952/historical-dictionary-of-the-british-empire Online] * Olson, James S., ed. '' Historical Dictionary of European Imperialism'' (1991) [https://www.questia.com/library/3017749/historical-dictionary-of-european-imperialism online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021032542/https://www.questia.com/library/3017749/historical-dictionary-of-european-imperialism |date=21 October 2019 }} * Pakenham, Thomas (1992). ''The Scramble for Africa: the White Man's Conquest of the Dark Continent from 1876 to 1912'' (13th ed.). London: Abacus. {{ISBN|978-0-349-10449-2}}. * Phillips, Anne. ''The enigma of colonialism : British policy in West Africa'' (1989) [https://archive.org/details/enigmaofcolonial0000phil Online] == External links == {{commons category|Colonial Africa}} * [https://web.archive.org/web/20140904081130/http://trace.tennessee.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1182&context=utk_chanhonoproj Economic Impact of Colonialism] * [https://web.archive.org/web/20040203145656/http://www.africana.com/articles/daily/index_20021014.asp Germany Refuses to Apologize for Herero Holocaust] – from Africana.com * Andre Osborn, [https://www.theguardian.com/world/2002/jul/13/humanities.artsandhumanities "Belgium exhumes its colonial demons"], ''The Guardian'', 12 July 2002 *{{cite web |last1=Blakemore |first1=Erin |title=What is colonialism? |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism |website=National Geographic |access-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408084551/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism |archive-date=8 Apr 2024 |language=en |date=6 October 2023 |url-status=live}} {{Africa topics}} {{Colonization}} [[Category:European colonisation of Africa| ]] [[Category:Western culture]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] 0c8s9d4065yvwf986jgicmv1rmdenfr List of museums focused on African Americans 0 32092 147907 147741 2026-10-15T16:59:17Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147907 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Short description|None}} {{Use mdy dates|date=June 2019}} [[File:Dr. Carter G. Woodson Museum.jpg|thumb|An example of an African American museum: The Dr. [[Carter G. Woodson]] African American History Museum. Woodson was the founder of Black History Month, and a noted educator.]] Binkura biɛhis sheei din be United States ka di yaa zaa dalim [[African American]]<nowiki/>kaya ni taɣada taarihi. Bɛ tooi zooi ya ka bɛ booni lala luɣa ŋɔ '''African American museums'''. Baŋdi yuli booni Raymond Doswell ni yɛli shɛm, African American museum nyɛla "tuma du'zuɣu ni guri Africa kaya ni taɣa zaana."{{sfn|Doswell|2008|page=8}} Di nyɛla noli ni taarihi mini taarihi din sabi doya ka jendi kaya ni taɣada ni be shɛli. African American museums laɣindi mi n-tumdi taarihi yaɣa mini baŋsim yaɣ'bɔbigu.{{sfn|Dickerson|1991|page=169}}{{sfn|Burcaw|1997|page=19}} {{clear}} ==Binkura biɛhisi sheei== ''This is a sortable table. Click on the column you wish it sorted by.'' {| class="wikitable sortable" !| Name !| City !| State !| Founded !| References !| Image |- |African American Historical and Cultural Museum |Waterloo |Iowa |1997 | | |- | [[A. Philip Randolph Pullman Porter Museum]] | [[Chicago]] | [[Illinois]] | 1995 | <ref>{{cite news|last=Petrosino|first=Frankie J.|title=Museum and Online Registry Preserve Story of Black Railroad Porters|work=The Crisis|date=September–October 2003|page=10}}</ref> | [[File:Randolph Museum.jpg|110px]] |- | [[The Africa Center|Africa Center, The]] | [[New York City]] ([[Manhattan]]) | [[New York (state)|New York]] | 1984 | <ref>{{cite news|last=Glueck|first=Grace|title=Show From France Opens New Center for African Art|work=The New York Times|date=September 21, 1984|page=C1}}</ref>{{Efn|The museum was known as the Center for African Art at its founding, and changed its name in 1933 to the Museum for African Art.<ref>{{cite news|last=Reif|first=Rita|title=For African Art Treasures, a Place to Spread Out|work=The New York Times|date=February 7, 1993|page=Section 2, 33}}</ref> The name was changed again in 2013 to the New Africa Center,<ref>{{cite news|last=Cohen|first=Patricia|title=Museum for African Art Broadens Its Mandate|work=The New York Times|date=August 24, 2013|page=C3|access-date=March 11, 2021|url=https://www.nytimes.com/2013/08/24/arts/design/museum-for-african-art-regroups-with-a-broader-mandate.html}}</ref> and by 2014 had dropped the word "New" in favor of The Africa Center.<ref>{{cite news|last=Cohen|first=Patricia|title=When a Museum's Big Dreams Prove Too Ambitious|work=The New York Times|date=July 23, 2014|page=C1|access-date=March 11, 2021|url=https://www.nytimes.com/2014/07/23/arts/design/when-a-museums-big-dreams-prove-too-ambitious.html}}</ref>}} | [[File:The Africa Center (48052806767).jpg|100px]] |- | [[African American Civil War Memorial|African American Civil War Memorial Museum]] | [[Washington, D.C.|Washington]] | [[Washington, D.C.|D.C.]] | 1999 | {{sfn|Evelyn|Dickson|Ackerman|2008|page=269}} | |- | [[African-American Research Library and Cultural Center]] | [[Fort Lauderdale]] | [[Florida]] | 2002 |<ref>{{cite journal|last=Smith|first=Henrietta M.|title=The African-American Research Library and Cultural Center of the Broward County Library: Building Bridges and Beyond|journal=Reference and User Services Quarterly|date=Fall 2002|page=21}}</ref> | [[File:Picture of Broward County's African American Research Library.jpg|110px]] |- | [[Fire Station No. 30, Engine Company No. 30|African American Firefighter Museum]] | [[Los Angeles]] | [[California]] | 1997 | <ref>{{cite news|title=Watch 'Visiting with Huell Howser': 'Fire Museum'|work=KCET|date=February 20, 2008|access-date=May 13, 2015|url=http://www.kcet.org/shows/huell_howser/visiting-with-huell-howser/fire-museum.html}}</ref> | [[File:Fire Station No. 30 (African American Firefighters Museum).jpg|110px]] |- | [[African American Military History Museum]] | [[Hattiesburg, Mississippi|Hattiesburg]] | [[Mississippi]] | 2000 | <ref>{{cite news|last=Lowrey|first=Eric|title=Hattiesburg's African-American Military History Museum re-opens|work=WDAM|date=February 6, 2014|access-date=March 11, 2021|url=https://www.wdam.com/story/24656598/hattiesburgs-african-american-military-history-museum-re-opens/}}</ref> | [[File:AfricanAmericanMilitaryHistoryMuseum Exterior.jpg|100px]] |- | [[African American Multicultural Museum]] | [[Scottsdale, Arizona|Scottsdale]] | [[Arizona]] | 2005 | {{sfn|Curtis|1996|page=54}} | |- | [[African American Museum (Dallas)|African American Museum]] | [[Dallas]] | [[Texas]] | 1974 | {{sfn|Duty|Penn|2007|page=45}} | [[File:African American Museum August 2016 03.jpg|110px]] |- | [[African American Museum and Library at Oakland]] | [[Oakland, California|Oakland]] | [[California]] | 1994 | {{sfn|Mjagkij|2001|page=190}} | [[File:African American Museum and Library at Oakland (2008).jpg|110px]] |- | [[The African American Museum in Cleveland|African American Museum in Cleveland, The]] | [[Cleveland]] | [[Ohio]] | 1956 | {{sfn|Coleman|2006|page=152}} | [[File:Afommus.jpg|110px]] |- | [[African American Museum in Philadelphia]] | [[Philadelphia]] | [[Pennsylvania]] | 1976 | {{sfn|Huntington|2006|page=73}} | [[File:African American Museum in Phila.jpg|110px]] |- | [[African American Museum of Iowa]] | [[Cedar Rapids, Iowa|Cedar Rapids]] | [[Iowa]] | 2003 | {{sfn|Hornsby|2011|page=275}} | [[File:African American Museum of Iowa.jpg|110px]] |- | [[African American Museum (New York)|African American Museum of Nassau County]] | [[Hempstead, New York|Hempstead]] | [[New York (state)|New York]] | 1970 | <ref>{{cite news|last=Rumsey|first=Spencer|title=Rhythm and Roots: Nassau's African American Museum Brings History to Life|work=Long Island Press|date=January 19, 2014|access-date=February 26, 2014|url=http://www.longislandpress.com/2014/01/19/rhythm-roots-nassaus-african-american-museum-brings-history-to-life/}}</ref> | |- | [[African American Museum of the Arts]] | [[DeLand, Florida|DeLand]] | [[Florida]] | 1994 | <ref>{{cite news|last=Thomas|first=Ashley D.|title=DeLand Museum Celebrates 20th Year|work=Daytona Times|date=March 12, 2015|access-date=June 15, 2019|url=http://daytonatimes.com/2015/03/12/deland-museum-celebrates-20th-year/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919112111/http://daytonatimes.com/2015/03/12/deland-museum-celebrates-20th-year/|archive-date=September 19, 2019|url-status=dead}}</ref> | [[File:Deland AAMA01.jpg|110px]] |- | [[African American Museum of Southern Illinois]] | [[Carbondale, Illinois|Carbondale]] | [[Illinois]] | 1997 | <ref>{{cite news|last=Esch|first=Janis|title=African American Museum of Southern Illinois celebrates 20th anniversary|work=The Southern|date=September 10, 2017|access-date=June 12, 2018|url=https://thesouthern.com/news/local/communities/carbondale/african-american-museum-of-southern-illinois-celebrates-th-anniversary/article_2be365b7-d2f4-5a4f-bb94-024565d20f51.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917022349/http://thesouthern.com/news/local/communities/carbondale/african-american-museum-of-southern-illinois-celebrates-th-anniversary/article_2be365b7-d2f4-5a4f-bb94-024565d20f51.html|archive-date=September 17, 2017|url-status=dead}}</ref> | |- | [[Afro-American Historical and Cultural Society Museum]] | [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]] | [[New Jersey]] | 1984 | {{sfn|Lurie|Mappen|2004|page=8}} | [[File:Greenville Library n museum 1841 JFKB jeh.jpg|110px]] |- | [[Alabama State Black Archives Research Center and Museum]] | [[Huntsville, Alabama|Huntsville]] | [[Alabama]] | 1990 | <ref>{{cite news|last=Faulk|first=Kent|title=Budget Cuts Threaten Goals of Black Archives|work=Gadsden Times|date=March 4, 2002|access-date=September 7, 2013|url=http://www.gadsdentimes.com/article/20020304/NEWS/203040303}}</ref> | |- | [[Alexandria Black History Museum]] | [[Alexandria, Virginia|Alexandria]] | [[Virginia]] | 1987 | {{sfn|Pulliam|2011|page=73}}{{Efn|Founded in 1983 by the Parker-Gray Alumni and the Alexandria Society for the Preservation of Black Heritage, the museum was originally an archive known as the Alexandria Black History Research Center. Volunteers staffed the archive. In 1987, the City of Alexandria agreed to take over the archive, expanded its mission, and turned it into the Alexandria Black History Museum.{{sfn|Pulliam|2011|page=73}}}} | |- | [[America's Black Holocaust Museum]] | [[Milwaukee]] | [[Wisconsin]] | 1988 | {{sfn|Sisson|2006|page=644}} | [[File:America's Black Holocaust Museum.jpg|110px]] |- | [[Anacostia Museum]] | [[Washington, D.C.|Washington]] | [[Washington, D.C.|D.C.]] | 1967 | {{sfn|Alexander|1997|pages=147-148}} | [[File:Anacostia-Museum B&W.jpg|110px]] |- | [[Anne Spencer House|Anne Spencer House and Garden Museum]] | [[Lynchburg, Virginia|Lynchburg]] | [[Virginia]] | 1977 | <ref>{{cite news|last=Faulconer|first=Justin|title=Area around Anne Spencer House and Garden Museum added to national historic register|work=Lynchburg News and Advance|date=September 8, 2014|access-date=August 10, 2015|url=http://www.newsadvance.com/news/local/area-around-anne-spencer-house-garden-museum-added-to-national/article_c793864c-37cd-11e4-b06c-001a4bcf6878.html|postscript=none}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; {{cite news|last=Higgins|first=Adrian|title=A Virginia Haven of the Harlem Renaissance|newspaper=The Washington Post|date=July 29, 2014|page=C1}}</ref> | [[File:Spencer House Lynchburg Nov 08.JPG|110px]] |- | [[APEX Museum|APEX (African American Panoramic Experience) Museum]] | [[Atlanta]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 1978 | {{sfn|Lefever|Page|2008|page=80}} | |- | [[Armstead T. Johnson High School]] | [[Montross, Virginia|Montross]] | [[Virginia]] | 2000 | <ref>{{cite news|last=Johnson|first=Steven|title=Segregation to Preservation: Northern Neck school made a big difference|work=Cooperative Living|date=February 2020|pages=14–15|access-date=March 13, 2021|url=http://www.qgdigitalpublishing.com/publication/?m=59300&i=647176&p=16}}</ref> | [[File:Armstead T. Johnson High School.jpg|100px]] |- | [[Backstreet Cultural Museum]] | [[New Orleans]] | [[Louisiana]] | 1999 | <ref>{{cite news|last=Reckdahl|first=Katy|title=With founder ailing, fundraiser will seek to aid Treme's Backstreet Cultural Museum|work=The Advocate|date=December 2, 2015|access-date=March 11, 2021|url=https://www.nola.com/news/article_8406b62a-1b3d-5b9e-8610-4089e5bf46c1.html}}</ref> | [[File:TremeBackstreet.jpg|110px]] |- | [[Banneker-Douglass Museum]] | [[Annapolis, Maryland|Annapolis]] | [[Maryland]] | 1984 | {{sfn|Holland|2007|page=121}} | [[File:Mt Moriah Jul 09.JPG|110px]] |- | [[Mythology and commemorations of Benjamin Banneker#Benjamin Banneker Historical Park and Museum, Baltimore County, Maryland|Benjamin Banneker Historical Park and Museum]] | [[Oella, Maryland|Oella]] | [[Maryland]] | 1998 | <ref>{{cite news|last=Levine|first=Susan|title=A Banneker plan: Museums named for scientist to be lent artifacts|newspaper=The Washington Post|date=January 4, 1997|page=B1|postscript=none}}; {{cite news|first=Dianne|last=Burch|title=Picture This: Vintage Poster Promotes a Nearby National Treasure: America's first African-American man of science made his home in Oella|work=Catonsville Patch|date=June 5, 2012|access-date=July 19, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160719160002/http://patch.com/maryland/catonsville/picture-this-vintage-poster-promotes-a-nearby-national-treasure|archive-date=July 19, 2016|url=http://patch.com/maryland/catonsville/picture-this-vintage-poster-promotes-a-nearby-national-treasure}}</ref> | [[File:Benjamin Banneker Historical Park and Museum Feb 18, 2017, 1-09 PM edit (33082346766).jpg|110px]] |- | [[Beck Cultural Exchange Center]] | [[Knoxville, Tennessee]] | [[Tennessee]] | 1975 | <ref>{{cite news|last=Moore|first=Hannah|title=Beck Cultural Center preserves Black history in Knoxville|work=WATE|date=October 4, 2021|access-date=March 29, 2022|url=https://www.wate.com/news/tennessee-treasures/beck-cultural-center-preserves-black-history-in-knoxville/|archive-date=November 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130155618/https://www.wate.com/news/tennessee-treasures/beck-cultural-center-preserves-black-history-in-knoxville/|url-status=dead}}</ref> | |- | Bertha Lee Strickland Cultural Museum | [[Seneca, South Carolina|Seneca]] | [[South Carolina]] | 2015 | <ref>{{cite news|last=Dorsett|first=Chad|title=Ribbon cutting at Bertha Lee Strickland Cultural Museum|work=WSNW|date=November 17, 2015|access-date=December 1, 2016|url=http://wsnwradio.com/ribbon-cutting-at-bertha-lee-strickland-cultural-museum/}}</ref> | |- | [[Birmingham Civil Rights Institute]] | [[Birmingham, AL|Birmingham]] | [[Alabama]] | 1992 | {{sfn|Romano|2006|page=28}} | [[File:Sixteenth Street Baptist Church section of the Milestone exhibition gallery in the Birmingham Civil Rights Institute.jpg|110px]] |- | [[Black American West Museum and Heritage Center]] | [[Denver]] | [[Colorado]] | 1971 | <ref>{{cite news|last=Wenzel|first=John|title=Paul Stewart, founder of Black American West Museum, dies at 89|work=The Denver Post|date=November 12, 2015|access-date=December 6, 2015|url=http://www.denverpost.com/lifestyles/ci_29109022/paul-stewart-founder-black-american-west-museum-dies}}</ref> | [[File:Justina Ford House.JPG|110px]] |- | Black Cowboy Museum | [[Rosenberg, Texas|Rosenberg]] | [[Texas]] | 2017 | <ref>{{cite news|last=Nir|first=Sarah Maslin|title=Restoring Black Cowboys to the Range|work=The New York Times|date=September 14, 2019|access-date=September 15, 2019|url=https://www.nytimes.com/2019/09/14/travel/black-cowboy-museum-texas.html}}</ref> | |- | Black History 101 Mobile Museum | [[Detroit]] | [[Michigan]] | 1995 | <ref>{{cite news|last=McCollum|first=Brian|title=Ex-DPS Teacher's Black History 101 Mobile Museum Carves a Niche|work=Detroit Free Press|date=February 28, 2012|access-date=March 2, 2012|url=http://www.freep.com/article/20120228/ENT05/202280367/Ex-DPS-teacher-s-Black-History-101-Mobile-Museum-carves-a-niche}}</ref> | |- | [[Black History Museum and Cultural Center of Virginia]] | [[Richmond, Virginia|Richmond]] | [[Virginia]] | 1981 | {{sfn|Curtis|1996|page=248}} | [[File:Black History Museum, Richmond.JPG|110px]] |- | [[Blanchard House Museum]] | [[Punta Gorda, Florida|Punta Gorda]] | [[Florida]] | 2004 | <ref>{{cite news|last=Kridel|first=Kristen|title=Blanchard House reopens|work=Sarasota Herald Tribune|date=February 5, 2006|access-date=March 8, 2021|url=https://www.heraldtribune.com/news/20060205/blanchard-house-reopens}}</ref> | |- | [[Bontemps African American Museum]] | [[Alexandria, Louisiana|Alexandria]] | [[Louisiana]] | 1988 | {{sfn|Shuman|2002|page=194}} | |- | Brazos Valley African American Museum | [[Bryan, Texas|Bryan]] | [[Texas]] | 2006 | <ref>{{cite news|last=Welch|first=Arena|title=Museum celebrates a dream on opening day|work=The Brazos Valley Eagle|date=July 26, 2006|access-date=September 22, 2017|url=http://www.theeagle.com/news/local/museum-celebrates-a-dream-on-opening-day/article_937150d7-1b0e-5549-80e2-3e4420eb716e.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201155401/https://theeagle.com/news/local/museum-celebrates-a-dream-on-opening-day/article_937150d7-1b0e-5549-80e2-3e4420eb716e.html|archive-date=December 1, 2024|url-status=dead}}</ref> | [[File:Brazos valley african american museum.jpg|110px]] |- | [[Bronzeville Children's Museum]] | [[Chicago]] | [[Illinois]] | 1998 | <ref>{{cite web|last=Mathie|first=Frank|title=Bronzeville Children's Museum reopens after move|website=WLS-TV|date=August 18, 2008|access-date=May 11, 2010|url=https://abc7chicago.com/archive/6335587/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629025432/http://abclocal.go.com/wls/story?section=news%2Flocal&id=6335587|archive-date=June 29, 2011|url-status=live}}</ref> | [[File:20100409 Bronzeville Childrens Museum.jpg|110px]] |- | Buffalo Soldiers National Museum | [[Houston]] | [[Texas]] | 2000 | <ref>{{cite news|title=Buffalo Soldiers National Museum opens in Houston|work=ABC13 News|date=November 11, 2012|access-date=November 14, 2015|url=http://abc13.com/archive/8881916/}}</ref> | [[File:Buffalo Soldiers National Museum.jpg|110px]] |- | [[California African American Museum]] | [[Los Angeles]] | [[California]] | 1981 | {{sfn|Selz|2006|page=145}} | |- | [[Charles H. Wright Museum of African American History]] | [[Detroit]] | [[Michigan]] | 1965 | {{sfn|Woodford|2001|page=241}} | [[File:Museum of African American History.jpg|110px]] |- | [[Palmer Memorial Institute|Charlotte Hawkins Brown Museum]] | [[Sedalia, North Carolina|Sedalia]] | [[North Carolina]] | 1987 | <ref>{{cite news|last=Griffith|first=Andrea|title=Charlotte Hawkins Brown remembered during luncheon|work=Greensboro News & Record|date=June 13, 2006|access-date=March 11, 2021|url=https://greensboro.com/life/community_news/charlotte-hawkins-brown-remembered-during-luncheon/article_1ac9cb42-4652-5bb3-b18f-e624e9b1b268.html}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | [[File:Museum of African American History.jpg|110px]] |- | [[Clemson Area African American Museum]] | [[Clemson, South Carolina|Clemson]] | [[South Carolina]] | 2010 |<ref>{{cite news|last=Freishtat|first=Sarah|title=Clemson Area African American Museum looks to the future|work=The Independent Mail|date=July 27, 2014|access-date=December 6, 2015|url=http://www.independentmail.com/news/local/clemson-area-african-american-museum-looks-to-the-future-ep-522687860-339326151.html|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190459/http://www.independentmail.com/news/local/clemson-area-african-american-museum-looks-to-the-future-ep-522687860-339326151.html|url-status=dead}}</ref> | [[File:Clemson Area African American Museum.jpg|110px]] |- | [[Crispus Attucks Museum]] | [[Indianapolis]] | [[Indiana]] | 1998 | <ref>{{cite encyclopedia |title=Crispus Attucks Museum |encyclopedia=Digital Encyclopedia of Indianapolis |date=December 2022 |last=Verderame |first=Jyoti A. |publisher=Indianapolis Public Library |url=https://indyencyclopedia.org/crispus-attucks-museum/ |access-date=June 9, 2024}}</ref> | |- | [[Delta Cultural Center]] | [[Helena, Arkansas|Helena]] | [[Arkansas]] | 1991 | <ref>Knutson, Karen. "Arkansas Primer: It's Now on the Map, Thanks to Bill Clinton." ''Chicago Sun-Times.'' October 11, 1992.</ref> | [[File:Delta Cultural Center-HelenaAR.jpg|110px]] |- | [[Destination Crenshaw]] | [[Los Angeles]] | [[California]] | 2019 | <ref name="LAT 2019-01-30">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment/arts/la-et-cm-destination-crenshaw-20190130-story.html|title=Destination Crenshaw art project aims to reclaim the neighborhood for black L.A.|last=Easter|first=Makeda|date=2019-01-30|newspaper=[[Los Angeles Times]]|language=en-US|access-date=2020-02-29}}</ref> | |- | [[Dorchester Academy|Dorchester Academy and Museum]] | [[Midway, Georgia|Midway]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 2004 | <ref>Marten, Charlotte. "Dorchester Had Important Role in Civil Rights History." ''Coastal Courier.'' February 3, 2012.</ref> | [[File:GA Midway Dorchester Academy Boys Dorm01.jpg|110px]] |- | [[Dr. Carter G. Woodson African American Museum|Dr. Carter G. Woodson African American History Museum]] | [[St. Petersburg, Florida|St. Petersburg]] | [[Florida]] | 2006 | <ref>Wilson, Jon. "Museum Will Open Eyes to Black History." ''St. Petersburg Times.'' March 16, 2006.</ref> | [[File:Dr. Carter G. Woodson Museum.jpg|110px]] |- | [[DuSable Museum of African American History]] | [[Chicago]] | [[Illinois]] | 1960 | {{sfn|Coleman|2006|page=152}} | [[File:The DuSable Museum.jpg|110px]] |- | [[Eddie Mae Herron Center and Museum]] | [[Pocahontas, Arkansas|Pocahontas]] | [[Arkansas]] | 2001 | <ref>{{cite news|title=February Is Black History Month|work=Pocahontas Star Herald|date=February 4, 2021|access-date=March 8, 2021|url=https://www.starheraldnews.com/opinions/february-black-history-month}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | [[File:Colored school and museum.JPG|110px]] |- | [[Ely Educational Museum]] | [[Pompano Beach, Florida|Pompano Beach]] | [[Florida]] | 2000 | <ref>{{cite news|last=Huriash|first=Lisa J.|title=Ely Museum Poised for First Tour|newspaper=South Florida Sun Sentinel|date=September 24, 2000|access-date=March 8, 2021|url=https://www.sun-sentinel.com/news/fl-xpm-2000-09-24-0009210629-story.html|postscript=none}}; {{cite news|last=Erblat|first=Austen|title=Called to the principal's house: Museum honors Pompano Beach educational pioneer Blanche Ely|newspaper=South Florida Sun Sentinel|date=March 23, 2019|access-date=March 8, 2021|url=https://www.sun-sentinel.com/local/broward/pompano-beach/fl-cn-pompano-beach-blanche-ely-museum-grand-reopening-20190320-story.html}}</ref> | |- | Evansville African American Museum | [[Evansville, Indiana|Evansville]] | [[Indiana]] | 2007 |<ref>{{cite news|last=Martin|first=John T.|title=Porter retiring as African American Museum celebrates 10 years|work=Evansville Courier-Press|date=December 4, 2017|access-date=September 4, 2020|url=https://www.courierpress.com/story/money/evansville-business-journal/2017/12/04/porter-retiring-african-american-museum-celebrates-10-years/816801001/}}</ref> | |- | Finding Our Roots African American Museum | [[Houma, Louisiana|Houma]] | [[Louisiana]] | 2017 |<ref>{{cite news|last=Naquin|first=Nikki|title=The Finding Our Roots African American Museum gaining popularity|work=Houma Today|date=August 9, 2018|access-date=October 2, 2018|url=http://www.houmatoday.com/news/20180809/finding-our-roots-african-american-museum-gaining-popularity}}</ref> | |- | [[Frederick Douglass National Historic Site]] | [[Washington, D.C.|Washington]] | [[Washington, D.C.|D.C.]] | 1962 | <ref>Moker, Molly. ''The Official Guide to America's National Parks.'' New York, N.Y.: Fodors Travel, 2009, p. 106.</ref> | [[File:Frederick Douglass House.jpg|110px]] |- | [[Franklin and Armfield Office|Freedom House Museum]] | [[Alexandria, Virginia|Alexandria]] | [[Virginia]] | 2008 | <ref>{{cite news|last=Sullivan|first=Patricia|title='Like we descended from Hitler': Coming to terms with a slave-trading past|newspaper=The Washington Post|date=February 8, 2018|access-date=March 12, 2021|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/like-we-descended-from-hitler-coming-to-terms-with-a-slave-trading-past/2018/02/07/3d65b0bc-f48a-11e7-b34a-b85626af34ef_story.html}}</ref> | [[File:Franklin-armfield-office.JPG|110px]] |- | [[Freedom Rides Museum]] | [[Montgomery, Alabama|Montgomery]] | [[Alabama]] | 1962 | <ref>{{cite news|last=Shaer|first=Matthew|title=In America's Deep South, a front seat for Freedom Riders|work=Christian Science Monitor|date=July 13, 2011|access-date=March 8, 2021|url=https://www.csmonitor.com/The-Culture/Arts/2011/0713/In-America-s-Deep-South-a-front-seat-for-Freedom-Riders}}</ref> | [[File:Old Montgomery Greyhound Station May2009.jpg|110px]] |- | [[The George Washington Carver Museum|George Washington Carver Museum, The]] | [[Tuskegee, Alabama|Tuskegee]] | [[Alabama]] | 1941 | <ref>Kremer, Gary R. ''George Washington Carver: A Biography.'' Santa Barbara, Calif.: Greenwood, 2011, p. 173.</ref> | [[File:George Washington Carver Museum.jpg|110px]] |- | [[Carver High School (Phoenix, Arizona)|George Washington Carver Museum]] | [[Phoenix, Arizona|Phoenix]] | [[Arizona]] | 1980 | <ref>Melendez, Mel. "Carver Museum Puts Spotlight on Black History." ''Arizona Republic.'' January 27, 2006.</ref> | |- | [[George Washington Carver Museum and Cultural Center]] | [[Austin, Texas|Austin]] | [[Texas]] | 1980 | {{sfn|Curtis|1996|page=274}} | [[File:George Washington Carver Museum Austin TX.jpg|110px]] |- | [[George Washington Carver National Monument]] | [[Newton County, Missouri|Newton County]] | [[Missouri]] | 1960 | <ref>{{cite book|last=Toogood|first=Anna Coxe|title=George Washington Carver National Monument, Diamond, Missouri: Historic Resource Study and Administrative History|location=Denver|publisher=Denver Service Center, Historic Preservation Team, National Park Service|date=1973|url=https://books.google.com/books?id=-bxqTr5ulPsC|pages=68–69}}</ref> | [[File:George Washington Carver National Monument - Visitor Center.jpg|110px]] |- | [[Great Blacks in Wax Museum]] | [[Baltimore]] | [[Maryland]] | 1983 | <ref>The museum opened in 1983, but closed in 1985 due to space limitations. It reopened in larger quarters in 1988. Some sources use the 1988 date as the museum's founding. See: Harley-Adams, Sandra. "Baltimore's Black Wax Museum." ''The Crisis.'' February 1989, p. 12.</ref> | |- | [[Great Plains Black History Museum]] | [[Omaha, Nebraska|Omaha]] | [[Nebraska]] | 1975 | <ref>Danilov, Victor J. ''Women and Museums: A Comprehensive Guide.'' Lanham, Md.: AltaMira Press, 2005, p. 238.</ref> | [[File:Webster Telephone Exchange-Afro-American Museum, North Omaha.jpg|110px]] |- | [[The Griot Museum of Black History|Griot Museum of Black History, The]] | [[St. Louis]] | [[Missouri]] | 1997 |<ref>{{Cite news|last=Fowler|first=Nancy|title=Urban League and Griot Museum join forces to keep African-American history alive in St. Louis|work=St. Louis Public Radio|date= May 20, 2016|access-date=October 6, 2017|url=http://news.stlpublicradio.org/post/urban-league-and-griot-museum-join-forces-keep-african-american-history-alive-st-louis#stream/0}}</ref> | [[File:Griot Museum of Black History and Culture2.jpg|110px]] |- | [[Hammonds House Museum]] | [[Atlanta]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 1988 | <ref>{{cite news|last=Whittaker|first=K.D.|title=Myrna Fuller, Art Advocate, Retires From The Hammonds House Museum|work=Atlanta Daily World|date=May 11, 2017|access-date=June 9, 2018|url=https://atlantadailyworld.com/2017/05/11/myrna-fuller-art-advocate-retires-from-the-hammonds-house-museum-after-13-years-of-service/}}</ref> | |- | [[Hampton University Museum]] | [[Hampton, Virginia|Hampton]] | [[Virginia]] | 1988 | <ref>{{cite news|last=Hammond|first=Jane|title=Explore 150 years of Hampton University history in new exhibit|work=Hampton Daily Press|date=January 20, 2018|access-date=March 13, 2021|url=https://www.dailypress.com/news/education/dp-fea-hampton-university-museum-anniversary-20180115-story.html}}</ref> | |- | [[Harriet Tubman Museum]] | [[Cape May, New Jersey|Cape May]] | [[New Jersey]] | 2020 | <ref name=Weisstuch>{{cite news|last=Weisstuch|first=Liza|title=Six new museums that are opening amid the pandemic|newspaper=The Washington Post|date=October 2, 2020|access-date=October 5, 2020|url=https://www.washingtonpost.com/road-to-recovery/museums-opening-during-pandemic/2020/10/01/4383b0a6-ff3c-11ea-b555-4d71a9254f4b_story.html}}</ref> | [[File:Harriet Tubman Museum, Cape May, NJ - 2024.jpg|110px]] |- | [[Harriet Tubman Underground Railroad Visitor Center]] | [[Church Creek, Maryland|Church Creek]] | [[Maryland]] | 2017 | <ref>{{cite news|last=Ruane|first=Michael E.|title=Harriet Tubman fled a life of slavery in Maryland. Now a new visitor center opens on the land she escaped|newspaper=The Washington Post|date=March 4, 2017|access-date=March 6, 2017|url=https://www.washingtonpost.com/local/harriet-tubman-fled-a-life-of-slavery-in-maryland-now-a-new-visitor-center-opens-on-the-land-she-escaped/2017/03/03/1134955e-fd0e-11e6-8ebe-6e0dbe4f2bca_story.html}}</ref> | [[File:Harriet Tubman Underground Railroad Visitor Center.jpg|110px]] |- | [[Harvey B. Gantt Center]] | [[Charlotte, North Carolina|Charlotte]] | [[North Carolina]] | 1974 | <ref>{{cite news|last=Washburn|first=Mark|title=Vivian and John Hewitt Built the Art Collection That Led to the Building of Harvey B. Gantt Center|work=The Charlotte Observer|date=October 25, 2009|page=1A}}</ref> | [[File:Harvey B. Gantt Center on Opening Day.jpg|110px]] |- | [[Library and Laboratory Building-Henderson Institute|Henderson Institute Historical Museum]] | [[Henderson, North Carolina|Henderson]] | [[North Carolina]] | 1986 | <ref>{{cite news|last=Irvine|first=David|title=Museum curator is leaving 'a labor of love'|work=Henderson Dispatch|date=March 1, 2021|access-date=March 11, 2021|url=https://www.hendersondispatch.com/news/museum-curator-is-leaving-a-labor-of-love/article_129998bc-8595-5d53-8b1f-95b2fd0b494c.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304074807/https://www.hendersondispatch.com/news/museum-curator-is-leaving-a-labor-of-love/article_129998bc-8595-5d53-8b1f-95b2fd0b494c.html|archive-date=March 4, 2021|url-status=dead}}</ref> | [[File:Henderson Institute Library.jpg|110px]] |- |[[Hotel Metropolitan Museum]] |[[Paducah, Kentucky|Paducah]] |[[Kentucky]] | |<ref>{{Cite web |last=West |first=Joyce |date=February 15, 2015 |title=Paducah’s Hotel Metropolitan |url=https://ket.org/paducahs-hotel-metropolitan/ |website=[[Kentucky Educational Television]] (KET)}}</ref> | |- |[[Houston Museum of African American Culture]] |[[Houston]] |[[Texas]] |2012 |<ref>{{Cite web |last=Saavedra |first=Ninfa |date=2023-06-09 |title=Observe Juneteenth by donating to these historical African American sites preserving history in Houston |url=https://www.click2houston.com/news/local/2023/06/09/observe-juneteenth-by-donating-to-these-historical-african-american-sites-preserving-history-in-houston/ |access-date=2024-02-21 |website=KPRC |language=en}}</ref> | |- | [[Howard County Center of African American Culture]] | [[Columbia, Maryland|Columbia]] | [[Maryland]] | 1987 | <ref>{{cite news|title=Thanks to Burch's efforts, African American culture lives on in Howard County|work=The Baltimore Sun|date=September 7, 2012|access-date=March 11, 2021|url=https://www.baltimoresun.com/ph-ho-cf-brown-0906-20120907-story.html|archive-date=July 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708122051/https://www.baltimoresun.com/ph-ho-cf-brown-0906-20120907-story.html|url-status=dead}}</ref> | [[File:Howard County Center of African American Culture.jpg|110px]] |- | [[Idaho Black History Museum]] | [[Boise, Idaho|Boise]] | [[Idaho]] | 1995 | <ref>Burden, Paul R. ''A Subject Guide to Quality Web Sites.'' Lanham, Md.: Scarecrow Press, 2010, p. 321.</ref> | [[File:Idaho Black History Museum.JPG|110px]] |- | [[International African American Museum]] | [[Charleston, North Carolina|Charleston]] | [[South Carolina]] | 2023 | <ref>{{cite news|url=http://www.postandcourier.com/article/20151104/PC05/151109736/1010%26source%3DRSS|last=Wren|first=David|title=Boeing gives $500K to Charleston's African American museum|work=Charleston Post and Courier|date=November 4, 2015|access-date=December 6, 2015|postscript=none|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053855/http://www.postandcourier.com/article/20151104/PC05/151109736/1010%26source%3DRSS|url-status=dead}}; {{cite news|url=http://www.postandcourier.com/article/20150821/PC16/150829932/museum-project-gets-big-gift-in-name-of-naacp-president-dot-scott|last=Parker|first=Adam|title=Museum project gets big gift in name of NAACP President Dot Scott|work=Charleston Post and Courier|date=August 21, 2015|access-date=December 6, 2015|archive-date=October 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025102802/http://www.postandcourier.com/article/20150821/PC16/150829932/museum-project-gets-big-gift-in-name-of-naacp-president-dot-scott|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://iaamuseum.org/faq/ |website=International African American Museum |access-date=11 June 2023}}</ref> | |- | [[International Civil Rights Center and Museum]] | [[Greensboro, North Carolina|Greensboro]] | [[North Carolina]] | 2010 | <ref>Minchin, Timothy J. and Salmond, John A. ''After the Dream: Black and White Southerners Since 1965.'' Lexington, Ky.: University Press of Kentucky, 2011, p. 259.</ref> | [[File:International Civil Rights Center and Museum.jpg|110px]] |- | [[Southgate–Lewis House|Jacob Fontaine Religious Museum]] | [[Austin, Texas|Austin]] | [[Texas]] | 2004 | <ref>{{cite news|last=Sheth|first=Tachna|title=History in a Satchel|work=Austin American-Statesman|date=November 9, 2004|page=B1}}</ref> | [[File:Southgate lewis house.jpg|110px]] |- | [[Jim Crow Museum of Racist Memorabilia]] | [[Big Rapids, Michigan|Big Rapids]] | [[Michigan]] | 1996 | <ref>{{cite news|last=Gilson|first=Dave|title=These Racist Collectibles Will Make Your Skin Crawl|work=Mother Jones|date=March–April 2016|access-date=January 15, 2021|url=https://www.motherjones.com/media/2016/02/david-pilgrim-understanding-jim-crow-racist-collectibles/|postscript=none}}; {{cite news|last=Wise|first=Carrie|title=Racist Signs and Toys Teach Tolerance at Jim Crow Museum|work=WCPN|date=January 15, 2021|access-date=January 15, 2021|url=https://wcpn.ideastream.org/news/racist-signs-and-toys-teach-tolerance-at-jim-crow-museum|archive-date=January 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121215152/https://wcpn.ideastream.org/news/racist-signs-and-toys-teach-tolerance-at-jim-crow-museum|url-status=dead}}</ref> | [[File:Jim Crow Museum.jpg|110px]] |- | [[John Johnson House (Philadelphia, Pennsylvania)|John Johnson House]] | [[Philadelphia]] | [[Pennsylvania]] | 1997 | <ref>{{cite news|last=Peters|first=Monica|title=Historical Significance of Johnson House's Juneteenth Festival in Germantown|work=Philadelphia Sun|date=June 17, 2016|access-date=March 13, 2021|url=https://www.philasun.com/local/historical-significance-johnson-houses-juneteenth-festival-germantown/}}</ref> | [[File:WTP B30 Audrey 1.jpg|110px]] |- | John E. Rogers African American Cultural Center | [[Hartford, Connecticut|Hartford]] | [[Connecticut]] | 1991 | <ref>Amaral, Jorge. "Making Room for History." ''Hartford Courant.'' May 20, 2005; Goode, Steven. "Grand Vision For Hartford's Northwest School." ''Hartford Courant.'' October 2, 2010.</ref> | |- | [[John Gilmore Riley House|John G. Riley Center/Museum of African American History and Culture]] | [[Tallahassee, Florida|Tallahassee]] | [[Florida]] | 1996 | <ref>"Riley House Receives Collection of Abolitionist Papers." ''Black Issues in Higher Education.'' October 7, 2004, p. 13.</ref> | [[File:Tallahassee FL Riley House02.jpg|110px]] |- | [[Josephine City School|Josephine School Community Museum]] | [[Berryville, Virginia|Berryville]] | [[Virginia]] | 2003 | <ref>{{cite book|last=Lee|first=Anne Carter|title=Buildings of Virginia: Valley, Piedmont, Southside and Southwest|location=Charlottesville, Va.|publisher=University of Virginia Press|date=2015|isbn=9780813935652|page=55}}</ref> | [[File:JosephineCitySchool 0257.jpg|110px]] |- | Kansas African-American Museum | [[Wichita, Kansas|Wichita]] | [[Kansas]] | 1997 | <ref>"Cochran Brings Group a Message of 'Excellence'." ''Wichita Eagle.'' November 7, 1999.</ref> | [[File:Kansas African American Museum.jpg|110px]] |- | L.E. Coleman African-American Museum | [[Halifax County, Virginia]] | [[Virginia]] | 2005 | <ref>"L. E. Coleman Museum Opens This Saturday." ''The Gazette-Virginian.'' October 14, 2005.</ref> | |- | [[LaVilla Museum]] | [[Jacksonville, Florida|Jacksonville]] | [[Florida]] | 1999 | <ref>[http://jacksonville.com/entertainment/arts/2009-09-14/story/ritz_theatre_celebrates_10_years_back_in_business_in_lavilla#ixzz1o4thdk3c Bull, Roger. "Ritz Theatre Celebrates 10 Years Back in Business in LaVilla."] ''Florida Times-Union.'' September 14, 2009. Accessed March 3, 2012; Potter, Dorothy Bundy Turner and Potter, Clifton W. ''Lynchburg, 1757-2007.'' Charleston, S.C.: Arcadia Publishing, 2007, p. 117.</ref> | |- | [[The Legacy Museum|Legacy Museum, The]] | [[Montgomery, Alabama|Montgomery]] | [[Alabama]] | 2018 | <ref>{{cite news|last=Elliot|first=Debbie|title=New Lynching Memorial Is A Space 'To Talk About All Of That Anguish'|work=NPR|date=April 26, 2018|access-date=April 28, 2018|url=https://www.npr.org/2018/04/26/604271871/new-lynching-memorial-is-a-space-to-talk-about-all-of-that-anguish}}</ref> | |- | [[Legacy Museum of African American History]] | [[Lynchburg, Virginia|Lynchburg]] | [[Virginia]] | 2000 | <ref>[https://news.google.com/newspapers?id=kjIzAAAAIBAJ&sjid=QwgGAAAAIBAJ&pg=5278%2C4047402 Brezus, Kia Shant'e. "Planting Historical Feet."] ''Associated Press.'' July 16, 2000. Accessed March 3, 2012.</ref> | |- | [[Lewis H. Latimer House]] | [[New York City]] ([[Queens, New York|Queens]]) | [[New York (state)|New York]] | 2004 | <ref>{{cite book|last=Diamonstein|first=Barbaralee|title=Landmarks of New York: An Illustrated Record of the City's Historic Buildings|location=Albany, N.Y.|publisher=State University of New York Press|date=2011|isbn=9781438437712|url=https://books.google.com/books?id=o8ym5NeiylkC|page=299}}</ref> | [[File:Latimer house shady side jeh.jpg|110px]] |- | [[Lincolnville Museum and Cultural Center]] | [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | [[Florida]] | 2005 | <ref name=gardner>{{cite news|last=Gardner|first=Sheldon|title=Lincolnville museum officials seeking major upgrades|work=St. Augustine Record|date=March 20, 2016|access-date=March 8, 2021|url=https://www.staugustine.com/news/local-news/2016-03-20/lincolnville-museum-officials-seeking-major-upgrades}}</ref> | |- | [[Louis Armstrong House]] | [[New York City]] ([[Queens]]) | [[New York (state)|New York]] | 2003 | <ref>{{cite news|last=Dunlap|first=David W.|title=For a King of Jazz, a Castle in Queens|work=The New York Times|date=October 9, 2003|access-date=June 3, 2019|url=https://www.nytimes.com/2003/10/09/garden/for-a-king-of-jazz-a-castle-in-queens.html}}</ref> | [[File:Louis Armstrong House 01.jpg|110px]] |- | [[Mariposa Museum & World Cultural Center]] | [[Peterborough]] | [[New Hampshire]] | 2002 | <ref>Regan, Shelby. History, culture, and sculpture. ''MV Times''. July 20, 2020. https://www.mvtimes.com/2020/07/20/history-culture-sculpture/</ref> |- | Mariposa Museum in Oak Bluffs ([[Mariposa Museum & World Cultural Center]]) | [[Oak Bluffs]] | [[Massachusetts]] | 2019 | <ref>Regan, Shelby. History, culture, and sculpture. ''MV Times''. July 20, 2020. https://www.mvtimes.com/2020/07/20/history-culture-sculpture/</ref> |- | [[Martin Luther King, Jr., National Historic Site]] Visitors Center | [[Atlanta]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 1996 | <ref>While the national historic site was designated in 1980, the museum in the visitors center was not constructed until 1996. See: Scott, David Logan and Scott, Kay Woelfel. ''Guide to the National Park Areas: Eastern States.'' Guilford, Conn.: Globe Pequot Press, 2004, p. 55; Davis, Ren and Davis, Helen. ''Atlanta Walks: A Comprehensive Guide to Walking, Running, and Bicycling the Area's Scenic and Historic Locales.'' Atlanta: Peachtree Publishers, 2011, p. 26.</ref> | |- | [[Mary McLeod Bethune Council House National Historic Site]] | [[Washington, D.C.|Washington]] | [[Washington, D.C.|D.C.]] | 1979 | <ref>Holland, p. 93.</ref> | [[File:Mary McLeod Bethune Council House.jpg|110px]] |- | [[Mary McLeod Bethune Home]] | [[Daytona Beach, Florida|Daytona Beach]] | [[Florida]] | 1956 | {{sfn|Curtis|1996|page=61}}{{Efn|The Mary McLeod Bethune Home is operated as a [[historic house museum]].{{sfn|Curtis|1996|page=61}}}} | [[File:Daytona Beach Bethune house02.jpg|110px]] |- | [[St. Rita's Colored Catholic Mission|Mary S. Harrell Black Heritage Museum]] | [[New Smyrna Beach, Florida|New Smyrna Beach]] | [[Florida]] | 1999 | <ref>{{cite news|last=Redd|first=Robert|title=Historic Sites and Landmarks of New Smyrna Beach|location=Charleston, S.C.|publisher=The History Press|date=2015|isbn=9781626197664|page=67|url=https://books.google.com/books?id=kb84CwAAQBAJ}}</ref> | [[File:New Smyrna Saint Rita Mission.jpg|110px]] |- | Mayme A. Clayton Library and Museum | [[Culver City, California|Culver City]] | [[California]] | 2010 | <ref>[http://culvercity.patch.com/articles/new-exhibit-at-mayme-a-clayton-library-and-museum-celebrates-the-freedom-ride Johnson, Winter. "'Freedom Ride' Celebrated at Mayme A. Clayton Library and Museum."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929233228/http://culvercity.patch.com/articles/new-exhibit-at-mayme-a-clayton-library-and-museum-celebrates-the-freedom-ride |date=September 29, 2011 }} ''Culver City Patch.'' August 10, 2011. Accessed March 3, 2012.</ref> | |- | [[McLemore House|McLemore House African-American Museum]] | [[Franklin, Tennessee|Franklin]] | [[Tennessee]] | 2002 | <ref>{{cite news|last=Thompson|first=Austin|title=Harvey McLemore House is open for regular hours; descendents tell rich history|work=Williamson Herald|date=April 26, 2017|access-date=March 13, 2021|url=http://www.williamsonherald.com/features/w_life/harvey-mclemore-house-is-open-for-regular-hours-descendents-tell/article_5c0de2d6-2af6-11e7-a695-4f43e4705b6f.html}}</ref> | [[File:McLemore House.JPG|110px]] |- | [[Mississippi Civil Rights Museum]] | [[Jackson, Mississippi|Jackson]] | [[Mississippi]] | 2017 | <ref name="Severson">[https://www.nytimes.com/2012/02/20/us/african-american-museums-rising-to-recognize-civil-rights.html Severson, Kim. "New Museums to Shine a Spotlight on Civil Rights Era."] ''[[The New York Times]]''. February 19, 2012. Accessed March 3, 2012.</ref><ref>[http://www.jacksonfreepress.com/index.php/site/comments/museum_needs_civil_rights_stories_01272012/ Waibel, Elizabeth. "Museum Needs Civil Rights Stories."] ''Jackson Free Press.'' January 27, 2012. Accessed March 3, 2012.</ref> | [[File:Jackson December 2018 62 (Museum of Mississippi History and Mississippi Civil Rights Museum).jpg|110px]] |- | [[MoCADA]] | [[New York City]] ([[Brooklyn]]) | [[New York (state)|New York]] | 1999 | <ref>{{cite news|last=Pogrebin|first=Robin|title=Museum of Contemporary African Diasporan Arts to Move to Larger New Space in Brooklyn|work=The New York Times|date=May 27, 2015|access-date=June 3, 2019|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2015/05/27/museum-of-contemporary-african-diasporan-arts-to-move-to-larger-new-space-in-brooklyn/}}</ref> | [[File:WSTM Zefferus 0166.jpg|110px]] |- | [[Mosaic Templars Cultural Center]] | [[Little Rock, Arkansas|Little Rock]] | [[Arkansas]] | 2008 | <ref>Davis, Ryan. "A Cultural Icon Rises From the Ashes in Historic Little Rock." ''The Crisis.'' Summer 2009, p. 39-40.</ref> | |- | [[Muhammad Ali Center]] | [[Louisville, Kentucky|Louisville]] | [[Kentucky]] | 2005 | <ref>"Muhammad Ali Returns Home for Center Dedication." ''[[Jet (magazine)|Jet]].'' December 12, 2005, p. 52.</ref> | [[File:AliCenter.jpg|110px]] |- | [[African Meeting House|Museum of African American History]] & [[Abiel Smith School]] | [[Boston]] | [[Massachusetts]] | 1964 | <ref>Kaufman, Polly Welts. ''Boston Women's Heritage Trail: Seven Self-Guided Walking Tours Through Four Centuries of Boston Women's History.'' Boston: Boston Women's Heritage Trail, 2006, p. 36.</ref> | [[File:Abiel Smith School.jpg|110px]] |- | [[Museum of the African Diaspora]] | [[San Francisco]] | [[California]] | 2005 | <ref>Bertho, Michelle; Crawford, Beverly; and Fogarty, Edward A. ''The Impact of Globalization on the United States.'' Westport, Conn.: Praeger, 2008, p. 46.</ref> | [[File:Museum of the African Diaspora.jpg|110px]] |- | [[Rev. J. Edward Nash Sr. House|Nash House Museum]] | [[Buffalo, New York|Buffalo]] | [[New York (state)|New York]] | 2003 |<ref>{{cite news|title=A Closer Look: The Nash House Museum, a time capsule of Buffalo's black history|work=Buffalo News|date=February 24, 2021|access-date=March 11, 2021|url=https://buffalonews.com/multimedia/a-closer-look-the-nash-house-museum-a-time-capsule-of-buffalos-black-history/collection_189d8e96-5f16-5a93-9457-8a791a05e86b.html}}</ref> | [[File:Rev. J. Edward Nash Sr. House, Buffalo, New York, December 2009.jpg|110px]] |- | [[Natchez Museum of African American History and Culture]] | [[Natchez, Mississippi|Natchez]] | [[Mississippi]] | 1991 |<ref>[http://www.todayinmississippi.com/index.php/special_feature/article/3796 Natchez museum showcases African American heritage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307212348/http://www.todayinmississippi.com/index.php/special_feature/article/3796 |date=March 7, 2016 }} Today in Mississippi, accessed March 2, 2016</ref> | [[File:Natchez, MS, Museum of African American History and Culture IMG 6954.JPG|110px]] |- | [[National African American Archives and Museum]] | [[Mobile, Alabama|Mobile]] | [[Alabama]] | 1992 | <ref>{{cite web|title=National African-American Archives and Multicultural Museum|website=Encyclopedia of Alabama|date=2021|access-date=February 9, 2022|url=http://encyclopediaofalabama.org/article/m-9298}}</ref> | [[File:National African American Archives Mobile.JPG|110px]] |- | [[National Afro-American Museum and Cultural Center]] | [[Wilberforce, Ohio|Wilberforce]] | [[Ohio]] | 1987 | <ref>Ruffings, Fath Davis. "Culture Wars Won and Lost, Part II: Ethnic Museums on the Mall." ''Radical History Review.'' June 1998, p. 80.</ref> | [[File:NAAMCC Image for promo material002.jpg|110px]] |- | [[National Center for Civil and Human Rights]] | [[Atlanta]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 2014 | <ref name="Severson" /> | [[File:National Center for Civil and Human Rights 01.jpg|110px]] |- | [[National Center of Afro-American Artists]] | [[Roxbury, Massachusetts|Roxbury]] | [[Massachusetts]] | 1969 | <ref>Lafo, Rachel Rosenfield; Capasso, Nicholas J.; and Uhrhane, Jennifer. ''Painting in Boston, 1950–2000.'' Lincoln, Mass.: DeCordova Museum and Sculpture Park, 2002, p. 36.</ref> | |- | [[National Civil Rights Museum]] | [[Memphis, Tennessee|Memphis]] | [[Tennessee]] | 1991 | <ref>"Civil Rights Museum Opens in Memphis." ''Jet.'' July 22, 1991, p. 14.</ref> | [[File:Lorraine Motel 04 15 Mar 2012.jpg|110px]] |- | [[National Museum of African American History and Culture]] | [[Washington, D.C.|Washington]] | [[Washington, D.C.|D.C.]] | 2016 | <ref>[https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/african-american-museum-groundbreaking-showcases-living-history/2012/02/21/gIQAQGafTR_story.html Trescott, Jacqueline. "African American Museum Groundbreaking Showcases Living History."] ''[[The Washington Post]].'' February 22, 2012. Accessed March 3, 2012.</ref> | [[File:Smithsonian-nmaahc-outside-20160720.jpg|110px]] |- | [[National Museum of African American Music]] | [[Nashville, Tennessee|Nashville]] | [[Tennessee]] | 2013 | <ref name=nmaam-name>{{cite news|title=Study: African American Music Museum Could Have $9.1M Annual Impact|work=Nashville Post|date=February 22, 2012|access-date=March 3, 2012|url=http://nashvillepost.com/blogs/postbusiness/2012/2/22/study_african_american_music_museum_could_produced_91m_in_annual_impact|postscript=none|archive-date=June 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623073157/http://nashvillepost.com/blogs/postbusiness/2012/2/22/study_african_american_music_museum_could_produced_91m_in_annual_impact|url-status=dead}}; {{cite news|last=Garrison|first=Joy|title=African-American Museum Gets New Name, Music-Only Focus|work=Nashville City Paper|date=September 1, 2011|access-date=March 3, 2012|url=http://nashvillecitypaper.com/content/city-news/african-american-museum-gets-new-name-music-only-focus|archive-date=May 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510044525/http://nashvillecitypaper.com/content/city-news/african-american-museum-gets-new-name-music-only-focus|url-status=dead}}</ref>{{Efn|The museum was originally named the Museum of African American Art, Music and Culture, but changed its name to reflect a focus solely on music.<ref name=nmaam-name />}} | |- | [[National Underground Railroad Freedom Center]] | [[Cincinnati]] | [[Ohio]] | 2004 | <ref>"National Underground Railroad Freedom Center Opens In Cincinnati." ''Jet.'' September 13, 2004, p. 4-13.</ref> | [[File:NationalUndergroundRailroadFreedomCenter.jpg|110px]] |- | [[National Voting Rights Museum]] | [[Selma, Alabama|Selma]] | [[Alabama]] | 1991 | <ref>{{cite news|last=Katayama|first=Danny|title=Grassroots museum honors movement for voting rights|work=The Jackson Sun|date=April 3, 1993|page=7|access-date=January 7, 2018|url=https://www.newspapers.com/newspage/283671093/}}</ref> | [[File:Selma December 2018 01 (National Voting Rights Museum and Institute).jpg|110px]] |- | [[Negro Leagues Baseball Museum]] | [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] | [[Missouri]] | 1990 | <ref>Some sources claim the museum did not open until 1997. The museum moved to new quarters in 1997, but opened in 1990. See: Rielly, Edward J. ''Baseball in the Classroom: Essays on Teaching the National Pastime.'' Jefferson, N.C.: McFarland & Co, 2006, p. 34; Pahigian, Josh. ''101 Baseball Places to Visit Before You Strike Out.'' Guilford, Conn.: Lyons Press, 2008, p. 9.</ref> | [[File:Nlbmandjazz.jpg|110px]] |- | Negro Southern League Museum | Birmingham | Alabama | 2014 | <ref>https://www.birminghamnslm.org/ Negro Southern League Museum.</ref> | |- | [[New Orleans African American Museum]] | [[New Orleans]] | [[Louisiana]] | 1988 | <ref>Carr, Martha. "African-American Museum Closed." ''Times-Picayune.'' November 1, 2003.</ref> | [[File:MeilleurGoldthwaiteHouseFrontB.jpg|110px]] |- | [[J. Thomas Newsome House|Newsome House Museum and Cultural Center]] | [[Newport News, Virginia|Newport News]] | [[Virginia]] | 1991 | <ref>{{cite news|last=Carroll|first=Fred|title=Carrie Brown Residence to House Library|work=Newport News Daily Press|date=February 26, 2001|access-date=March 13, 2021|url=https://www.dailypress.com/news/dp-xpm-20010226-2001-02-26-0102260008-story.html}}</ref> | [[File:J.T. Newsome House (Front).jpg|110px]] |- | [[Niagara Falls Underground Railroad Heritage Center]] | [[Niagara Falls, New York|Niagara Falls]] | [[New York (state)|New York]] | 2018 | <ref>{{Cite news|url=http://news.wbfo.org/post/niagara-falls-underground-railroad-heritage-center-opens-visitors|title=Niagara Falls Underground Railroad Heritage Center opens for visitors|last=Mroziak|first=Michael|access-date=2018-05-27|language=en}}</ref> | [[File:Niagara Falls customhouse.jpg|110px]] |- | Northeast Louisiana Delta African American Heritage Museum | [[Monroe, Louisiana|Monroe]] | [[Louisiana]] | 1994 | <ref>[http://www.blackenterprise.com/2010/06/17/museum-offers-historic-walk-through-black-culture/ McCrea, Bridget. "Museum Offers Historic Walk Through Black Culture."] ''Black Enterprise.'' June 17, 2010. Accessed March 3, 2012.</ref> | |- | [[Northwest African American Museum]] | [[Seattle]] | [[Washington (state)|Washington]] | 2008 | <ref>[http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2004270321_museum09m.html Gilmore, Susan. "African American Museum Opens to Acclaim."] ''Seattle Times.'' March 9, 2008. Accessed March 9, 2008.</ref> | [[File:Seattle - NAAM 05.jpg|110px]] |- | [[Odell S. Williams Now And Then African-American Museum]] | [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rouge]] | [[Louisiana]] | 2001 | <ref>{{cite news|last=Poe|first=Carmen|title=Baton Rouge African American museum commemorates Juneteenth|work=WAFB|date=June 18, 2017|access-date=June 15, 2019|url=https://www.wafb.com/story/35689946/local-museum-commemorates-juneteenth/}}</ref> |[[File:African American Museum, Baton Rouge.jpg|110px]] |- | [[Old Dillard High School|Old Dillard Museum]] | [[Fort Lauderdale, Florida|Fort Lauderdale]] | [[Florida]] | 1995 | <ref>American Association for State and Local History. ''Directory of Historical Organizations in the United States and Canada.'' Walnut Creek, Calif.: AltaMira Press, 2002, p. 146.</ref> | [[File:Ft Laud FL Old Dillard High School01.jpg|110px]] |- | [[Omenala Griot Afrocentric Teaching Museum]] | [[Atlanta]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 1992 | <ref>{{cite news|title=Fest, Gala Celebrate Museum Drive|work=CrossRoads News|date=June 12, 2011|access-date=March 8, 2021|url=https://issuu.com/crossroadsnews/docs/jun1111|archive-date=February 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226061619/https://issuu.com/crossroadsnews/docs/jun1111|url-status=dead}}</ref> | |- | Oran Z's Black Facts and Wax Museum | [[Los Angeles]] | [[California]] | 2000 | <ref>[http://blogs.laweekly.com/arts/2011/09/oran_zs_black_facts_and_wax_mu.php Lynch, Christopher J. "Oran Z's Black Facts and Wax Museum: A Bizarre, Brutally-Honest African-American History Collection in Baldwin Hills."] ''L.A. Weekly.'' September 8, 2011. Accessed March 3, 2012.</ref> | |- | [[University Museums at the University of Delaware#Mechanical Hall|Paul R. Jones Collection of African American Art]] | [[Newark, Delaware|Newark]] | [[Delaware]] | 2004 | <ref>Anyaso, Hilary Hurd. "African American Art Front and Center." ''Black Issues in Higher Education.'' December 2, 2004.</ref> | |- | [[Philadelphia Doll Museum]] | [[Philadelphia]] | [[Pennsylvania]] | 1988 | <ref>{{cite news|last=Weinstein|first=Susan Parkou|title=Sisters create state's first black doll convention|work=Harrisburg Register|date=May 29, 2008|access-date=March 12, 2021|url=https://www.dailyregister.com/x1353502712/sisters-create-state-s-first-black-doll-convention}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |- | [[Poindexter Village Museum and Cultural Center]] | [[Columbus, Ohio|Columbus]] | [[Ohio]] | Planned | <ref name="10tv">{{Cite web|url=https://www.10tv.com/article/news/local/the-history-behind-columbus-poindexter-village/530-67c8f2ef-2f34-4ca5-bba6-6800d825db4b|title='A symbol of hope': The history behind Columbus' Poindexter Village and the fight to preserve it|website=10tv.com|date=February 3, 2021 }}</ref> | |- | [[Pope House Museum]] | [[Raleigh, North Carolina|Raleigh]] | [[North Carolina]] | 2011 | <ref>{{cite news|last=Gwyn|first=Olivia|title=A House With A History|work=Raleigh Magazine|date=January 2021|access-date=March 11, 2021|url=https://raleighmag.com/2021/01/house-with-hisory/|archive-date=March 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302071042/https://raleighmag.com/2021/01/house-with-hisory/|url-status=dead}}</ref> | [[File:Pope House.jpg|100px]] |- | [[Portsmouth Community Library|Portsmouth Colored Community Library Museum]] | [[Portsmouth, Virginia|Portsmouth]] | [[Virginia]] | 2013 | <ref>{{cite news|last=Bryant|first=Janie|title=Portsmouth library-turned-museum gives life to history|work=Virginian Pilot|date=November 20, 2013|access-date=March 13, 2021|url=https://www.pilotonline.com/news/article_fcdc0a5a-ae47-5140-a22f-e11500a79dcf.html}}</ref> | [[File:Portsmouth Community Library 13SEP2014.jpg|100px]] |- | Prince George's African American Museum and Cultural Center | [[North Brentwood, Maryland|North Brentwood]] | [[Maryland]] | 2010 | <ref>{{cite news|last=Irene|first=Laura|title=At Prince George's African American Museum, A New Exhibition Connects D.C.'s Past to the Present|work=Washington City Paper|date=March 9, 2017|access-date=March 10, 2017|url=http://www.washingtoncitypaper.com/arts/museums-galleries/blog/20854478/at-prince-georges-african-american-museum-a-new-exhibition-connects-dcs-past-to-the-present}}</ref> | |- | [[Ralph Mark Gilbert Civil Rights Museum]] | [[Savannah, Georgia|Savannah]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 1996 | <ref>{{cite news|title=Museum Chronicles Savannah's Role in Civil Rights Movement|work=Deseret News|date=November 7, 1996|access-date=March 8, 2021|url=https://www.deseret.com/1996/11/7/19275545/museum-chronicles-savannah-s-role-in-civil-rights-movement}}</ref> | |- | [[Reginald F. Lewis Museum of Maryland African American History & Culture]] | [[Baltimore]] | [[Maryland]] | 2005 | <ref>Holland, p. 132.</ref> | |- | [[River Road African American Museum]] | [[Donaldsonville, Louisiana|Donaldsonville]] | [[Louisiana]] | 1994 | <ref>Anderson, Katharine. ''Nature, Culture, and Big Old Trees.'' Austin, Tex.: University of Texas Press, 2003, p. 39.</ref> | |- | [[Rosa Parks Museum]] | [[Montgomery, Alabama|Montgomery]] | [[Alabama]] | 2000 | <ref>{{cite news|title=Museum Honoring Rosa Parks Opens on Historic Street Corner|work=The New York Times|date=December 2, 2000|access-date=June 3, 2019|url=https://www.nytimes.com/2000/12/02/us/museum-honoring-rosa-parks-opens-on-historic-street-corner.html}}</ref> | [[File:Rosa Parks Library and Museum.jpg|110px]] |- | [[Rural African American Museum]] | [[Opelousas, Louisiana|Opelousas]] | [[Louisiana]] | 2018 | <ref>{{cite news|title=Rural African American Museum to host After Hours event|work=KATC-TV|date=April 23, 2019|access-date=July 24, 2019|url=https://katc.com/community/gma/2019/04/23/rural-african-american-museum-to-host-after-hours-event/|archive-date=July 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722174945/https://katc.com/community/gma/2019/04/23/rural-african-american-museum-to-host-after-hours-event/|url-status=dead}}</ref> | |- | [[Sandy Ground Historical Museum]] | [[New York City]] ([[Staten Island]]) | [[New York (state)|New York]] | 1994 | <ref>{{cite news|title=Sandy Ground: A community founded by free blacks pre-dates the American Civil War|work=Staten Island Advance|date=April 21, 2010|access-date=June 3, 2019|url=https://www.silive.com/guide/2010/04/sandy_ground_a_community_founded_by_free_blacks_pre-dates_the_american_civil_war.html}}</ref> | [[File:Sandy Ground Museum.jpg|110px]] |- | [[Scott Joplin House State Historic Site]] | [[St. Louis]] | [[Missouri]] | 1983 | <ref>{{cite news|title=Joplin's Home to Be Restored|work=Springfield Leader and Press|date=June 9, 1983|page=13|postscript=none}}; {{cite news|last=Rice|first=Patricia|title=Kids Dig Archeology|work=St. Louis Post-Dispatch|date=April 29, 1991|page=37|postscript=none}}; {{cite news|last=Rose|first=Louis J.|title=Dedication: Home Where Scott Joplin Lived Is Marked As State Historic Site|work=St. Louis Post-Dispatch|date=October 7, 1991|page=A3}}</ref> |- | [[Scottsboro Boys Museum and Cultural Center]] | [[Scottsboro, Alabama|Scottsboro]] | [[Alabama]] | 2010 | <ref>{{cite news|last=Seelye|first=Katharine Q.|title=Sheila Washington Dies at 61; Helped Exonerate Scottsboro Boys|work=The New York Times|date=February 26, 2021|access-date=February 27, 2021|url=https://www.nytimes.com/2021/02/26/us/sheila-washington-dead.html}}</ref> | |- | [[Burkle Estate|Slave Haven Underground Railroad Museum]] | [[Memphis, Tennessee|Memphis]] | [[Tennessee]] | 1997 | <ref>{{cite news|last=Floyd|first=Tanner|title=A hidden gem: Slave Haven Underground Railroad Museum brings history to life in north Memphis|work=Memphis Mirror|date=February 28, 2020|access-date=March 13, 2021|url=https://memphismirror.com/a-hidden-gem-slave-haven-underground-railroad-museum-brings-history-to-life-in-north-memphis/|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201035214/http://memphismirror.com/a-hidden-gem-slave-haven-underground-railroad-museum-brings-history-to-life-in-north-memphis/|url-status=dead}}</ref> | [[File:Burkle estate memphis front 2.jpg|110px]] |- | [[Old Slave Mart|Slave Mart Museum]] | [[Charleston, South Carolina|Charleston]] | [[South Carolina]] | 1938 | <ref name=nrhp>The Old Slave Mart Museum has operated on and off since 1938, under various owners. It has, at times, been an art museum, a slave history museum, and other kinds of museum. See: [http://www.nationalregister.sc.gov/charleston/S10817710090/S10817710090.pdf Dixon, Nenie and Bull, Elias. "National Register of Historic Places Nomination Form for Old Slave Mart."] February 12, 1975. Accessed May 27, 2010.</ref> | [[File:Old-slave-mart-facade-sc1.jpg|110px]] |- | Smith-Robertson Museum and Cultural Center | [[Jackson, Mississippi|Jackson]] | [[Mississippi]] | 1984 | <ref>Brown, Marquita. "Smith Robertson Museum a Cultural Experience." ''The Clarion-Ledger.'' February 6, 2011.</ref> | [[File:Smith Robertson Museum and Cultural Center (3060910103).jpg|110px]] |- | [[Carnegie Library at FAMU|Southeastern Regional Black Archives Research Center and Museum]] | [[Tallahassee, Florida|Tallahassee]] | [[Florida]] | 1976 | <ref>[http://www.thefamuanonline.com/2.10461/black-archives-unveils-new-exhibits-1.1402027#.T1LELfVnUi8 McCloud, Rashad. "Black Archives Unveils New Exhibits."]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''The Famuan.'' October 2, 2006. Accessed March 3, 2012.</ref> | [[File:CarnegieLibraryTLH.JPG|110px]] |- | [[Spady Cultural Heritage Museum]] | [[Delray Beach, Florida|Delray Beach]] | [[Florida]] | 2001 | <ref>{{cite news|last=Roby|first=Cynthia|title=Spady Museum Expansion Is On Track|work=South Florida Sun Sentinel|date=February 26, 2006|access-date=March 8, 2021|url=https://www.sun-sentinel.com/news/fl-xpm-2006-02-26-0602240189-story.html}}</ref> | [[File:Delray Beach FL Spady Museum01.jpg|110px]] |- | [[Spelman College Museum of Fine Art]] | [[Atlanta]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 1996 | <ref>{{cite web|last=Fay|first=Robin|title=Spelman College Museum of Fine Art|website=New Georgia Encyclopedia|date=March 10, 2006|access-date=March 8, 2021|url=https://www.georgiaencyclopedia.org/articles/arts-culture/spelman-college-museum-fine-art}}</ref> | |- | [[Springfield and Central Illinois African-American History Museum]] | [[Springfield, Illinois|Springfield]] | [[Illinois]] | 2012 | <ref>{{cite web |last=Yeagle |first=Patrick |date=March 3, 2016 |title=So we don't forget: African-American History Museum opens new location |url=http://illinoistimes.com/article-16900-so-we-don%25E2%2580%2599t-forget.html |work=[[Illinois Times]] |location=Springfield, Ill. |access-date=June 12, 2018 |archive-date=June 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612232901/http://illinoistimes.com/article-16900-so-we-don%25E2%2580%2599t-forget.html |url-status=dead }}</ref> | |- |Stiles African American Heritage Center |Denver |Colorado |1998 | |[[File:Stiles AAHC 2022.jpg|thumb|Stiles African American Heritage Center]] |- | [[Studio Museum in Harlem]] | [[New York City]] ([[Manhattan]]) | [[New York (state)|New York]] | 1968 | <ref>{{cite web|last=Grillo|first=Jean Bergantino|title=The Studio Museum in Harlem, a home for the evolving black esthetic|website=ArtNews|date=October 1973|access-date=June 3, 2019|url=http://www.artnews.com/2018/01/19/archives-studio-museum-harlem-creates-home-evolving-black-esthetic-1973/}}</ref> | [[File:Studio-in-harlem1.jpg|110px]] |- | [[Price Public Elementary School|Swift Museum]] | [[Rogersville, Tennessee|Rogersville]] | [[Tennessee]] | 2008 | <ref>{{cite news|last=Bobo|first=Jeff|title=Soul Food dinner helps keep doors open at Price Public School Community Center|work=Kingsport Times News|date=October 11, 2016|access-date=March 13, 2021|url=https://www.timesnews.net/living/arts-entertainment/soul-food-dinner-helps-keep-doors-open-at-price-public-school-community-center/article_942dbc06-8be2-5cc6-a74a-4395a8122069.html|archive-date=December 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202194922/https://www.timesnews.net/living/arts-entertainment/soul-food-dinner-helps-keep-doors-open-at-price-public-school-community-center/article_942dbc06-8be2-5cc6-a74a-4395a8122069.html|url-status=dead}}</ref> | [[File:Price-Community-Center-Rogersville-tn1.jpg|110px]] |- | [[Tangipahoa African American Heritage Museum]] | [[Hammond, Louisiana|Hammond]] | [[Louisiana]] | 2007 | <ref>{{cite news|title=Universities Around the State Celebrate Black History Month With Music, Plays, Forums, Movies and Speakers|work=Abbeville Meridional|date=February 4, 2007|page=8}}</ref> | [[File:Tangipahoa African-American Heritage Museum 2010Jan16.JPG|110px]] |- | [[Lewis and Lucretia Taylor House|Taylor House Museum of Historic Frenchtown]] | [[Tallahassee, Florida|Tallahassee]] | [[Florida]] | 2011 | <ref>{{cite news|last=Ensley|first=Gerald|title=Frenchtown's Taylor House added to national register|work=Tallahassee Democrat|date=April 13, 2015|access-date=March 8, 2021|url=https://www.tallahassee.com/story/news/local/2015/04/14/frenchtowns-taylor-house-added-national-register/25729995/}}</ref> | [[File:TAYLOR HOUSE PHOTOGRAPH.jpg|110px]] |- | [[Tubman African American Museum]] | [[Macon, Georgia|Macon]] | [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | 1981 | <ref>''American Art Directory 2008.'' New Providence, N.J.: National Register Pub., 2007, p. 107.</ref> | |- | [[Tuskegee Airmen National Historic Site]] | [[Tuskegee, Alabama|Tuskegee]] | [[Alabama]] | 2008 | <ref>Harrison, Christine. "Historic Homecoming for Tuskegee Airmen as National Site Opens in Their Honor." ''Montgomery Advertiser.'' October 23, 2008.</ref> | [[File:Tuskegee Airmen National Historic Site.JPG|110px]] |- | Tuskegee Airmen National Museum | [[Detroit]] | [[Michigan]] | 1987 | <ref>{{cite news|last=Riley|first=Rochelle|title=Tuskegee Airmen exhibit could land at Wright Museum|work=Detroit Free Press|date=February 28, 2015|access-date=July 10, 2018|url=https://www.freep.com/story/news/columnists/rochelle-riley/2015/02/28/tuskegee-airmen-wright/24196481/}}</ref> | |- | [[Belmont Mansion (Philadelphia)|Underground Railroad Museum at Belmont Mansion]] | [[Philadelphia]] | [[Pennsylvania]] | 2007 | <ref>{{cite news|title=The Mansion and the Underground Railroad|work=ABC7NY|date=February 23, 2012|access-date=March 13, 2021|url=https://abc7ny.com/archive/8538947/}}</ref> | [[File:WTP A11 Techserv 1.jpg|110px]] |- | [[Weeksville Heritage Center]] | [[New York City]] ([[Brooklyn]]) | [[New York (state)|New York]] | 2005 | <ref>{{cite nycland|page=274}}</ref> | [[File:Hunterfly road houses.jpg|110px]] |- | [[Well'sbuilt Hotel|Wells' Built Museum]] | [[Orlando, Florida|Orlando]] | [[Florida]] | 2001 | <ref>{{cite news|last=Kunerth|first=Jeff|title=Low-profile Wells' Built Museum struggles for support|work=Orlando Sentinel|date=February 17, 2014|access-date=January 7, 2018|url=https://www.orlandosentinel.com/2014/02/17/low-profile-wells-built-museum-struggles-for-support/}}</ref> | [[File:Orlando Wellsbuilt Hotel01.jpg|110px]] |- | [[Whitney Plantation Historic District|Whitney Plantation]] | [[St. John the Baptist Parish, Louisiana|St. John the Baptist Parish]] | [[Louisiana]] | 2014 |<ref>{{cite news|url=http://thelensnola.org/2014/12/01/slavery-museum-at-upriver-plantation-stirs-controversy-on-both-sides-of-racial-divide/|last=Thomas|first=Eugene|title=Slavery museum at upriver plantation stirs controversy on both sides of racial divide|work=The Lens New Orleans|date=December 1, 2014|access-date=December 6, 2015|postscript=none}}; {{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/slavery-museum-faces-skeptics-1417997459|last=McWhirter|first=Cameron|title=Slavery Museum Faces Skeptics|work=The Wall Street Journal|date=December 7, 2014|access-date=December 6, 2015}}</ref> | [[File:WhitneyPlantation11.JPG|110px]] |- | Willam V. Banks Broadcast Museum | [[Detroit]] | [[Michigan]] | 2017 |<ref>{{cite news|last=Steinberg|first=Stephanie|title=New Detroit museum honors WGPR, blacks in broadcasting|work=The Detroit News|date=January 17, 2017|access-date=February 26, 2018|url=http://www.detroitnews.com/story/entertainment/television/2017/01/15/new-detroit-museum-honors-wgpr-blacks-broadcasting/96627950/}}</ref> | |- | [[Zion Union Heritage Museum]] | [[Hyannis, Massachusetts|Hyannis]] | [[Massachusetts]] | 2008 | <ref>{{cite news|last=Roscoe|first=Lee|title=A journey to justice|work=Cape Cod Life|date=May 2018|access-date=March 11, 2021|url=https://capecodlife.com/zion-union-heritage-museum-decade/}}</ref> | |- | [[Zora Neale Hurston Museum of Fine Arts]] | [[Eatonville, Florida|Eatonville]] | [[Florida]] | 2017 |<ref>{{cite news|last=Levy|first=Art|title='The town that freedom built'|work=Florida Trend|date=November 26, 2014|access-date=March 8, 2021|url=https://www.floridatrend.com/article/17832/the-town-that-freedom-built}}</ref> | [[File:Eatonville FL ZNH Natl Museum01.jpg|110px]] |- | [[Minnesota African American Heritage Museum and Gallery]] | Minneapolis | Minnesota | 2018 | <ref>https://www.maahmg.org/ Minnesota African American Heritage Museum & Gallery.</ref> !| |- |Seek Museum |Russellville |Kentucky |2016 |<ref>{{Cite web |title=Explore {{!}} SEEK (Struggles for Emancipation and Equality in Kentucky) Museum |url=https://www.kentuckytourism.com/explore/seek-(struggles-for-emancipation-and-equality-in-kentucky)-museum-7580 |access-date=2024-04-08 |website=Kentucky Tourism |language=en}}</ref> |[[File:Bibb House of Seek Museum, Russellville Kentucky.jpg|thumb|Bibb House of Seek Museum Russellville Kentucky]] |} ==Lihi pahi== {{Portal|United States}} * [[African American Museum (disambiguation)]] * [[African-American Heritage Sites]] * [[:Category:Museums of the African diaspora|Museums of the African diaspora]] ==Kundivihira== ;Notes {{notelist}} ;Citations {{reflist}} ==Bibliography== *{{cite book|last=Alexander|first=Edward P.|title=The Museum in America: Innovators and Pioneers|location=Walnut Creek, Calif.|publisher=AltaMira Press|date=1997|isbn=9780761989462|url=https://books.google.com/books?id=qbMcAAAAQBAJ}} *{{cite book|last=Burcaw|first=George Ellis|title=Introduction to Museum Work|location=Walnut Creek, Calif.|publisher=Altamira Press|date=1997|isbn=9780761989257|url=https://archive.org/details/introductiontomu00burc|url-access=registration}} *{{cite book|last=Coleman|first=Christy|chapter=African American Museums in the Twenty-first Century|title=Museum Philosophy for the Twenty-First Century|editor-last=Genoways|editor-first=Hugh H.|location=Lanham, Md.|publisher=Altamira Press|date=2006|isbn=9780759107533|url=https://books.google.com/books?id=lOqTUi92YZAC}} *{{cite book|last=Curtis|first=Nancy C.|title=Black Heritage Sites: An African American Odyssey and Finder's Guide|location=Chicago|publisher=American Library Association|date=1996|isbn=9780838906439|url=https://books.google.com/books?id=Rk7NPRm_nB0C}} *{{cite book|last=Dagbovie|first=Pero Gaglo|title=African American History Reconsidered|location=Urbana, Ill.|publisher=University of Illinois Press|date=2010|isbn=9780252035210|url=https://books.google.com/books?id=KMum6d1bX-cC}} *{{cite book|last1=Duty|first1=Michael W.|last2=Penn|first2=Elan|title=Dallas & Fort Worth: A Pictorial Celebration|location=New York|publisher=Sterling Publishing Co.|date=2007|isbn=9781402725616|url=https://books.google.com/books?id=a6gIOgZrTCgC}} *{{cite book|last1=Evelyn|first1=Douglas E.|last2=Dickson|first2=Paul|last3=Ackerman|first3=S.J.|title=On This Spot: Pinpointing the Past in Washington, D.C.|location=Sterling, Va.|publisher=Capital Books|date=2008|isbn=9780918339744}} *{{cite book|last=Dickerson|first=Amina J.|chapter=African American Museums and the New Century: Challenges in Leadership|title=Leadership for the Future: Changing Directorial Roles in American History Museums and Historical Societies: Collected Essays|editor-last1=Tolles|editor-first1=Bryant Franklin|editor-last2=Alexander|editor-first2=Edward P.|location=Nashville|publisher=American Association for State and Local History|date=1991|isbn=9780942063110|url=https://books.google.com/books?id=vDjqRoSCvUAC}} *{{cite thesis|last=Doswell|first=Raymond|title=Evaluating Educational Value in Museum Exhibitions: Establishing an Evaluation Process for the Negro Leagues Baseball Museum|type=Ed.D.|publisher=Department of Educational Leadership, Kansas State University|isbn=9780549598282|date=2008}} *{{cite book|last=Holland|first=Jesse J.|title=Black Men Built the Capitol: Discovering African-American History In and Around Washington, D.C.|location=Guilford, Conn.|publisher=Globe Pequot Press|date=2007|isbn=9780762751921|url=https://archive.org/details/blackmenbuiltcap00holl|url-access=registration}} *{{cite book|last=Hornsby|first=Alton|title=Black America: A State-By-State Historical Encyclopedia. Volume 1: A—M|location=Santa Barbara, Calif.|publisher=ABC-CLIO|date=2011|isbn=9780313341120|url=https://books.google.com/books?id=TkGMnE6g1qMC}} *{{cite book|last=Huntington|first=Tom|title=Ben Franklin's Philadelphia: A Guide|location=Mechanicsburg, Pa.|publisher=Stackpole Books|date=2006|isbn=9780811732826|url=https://books.google.com/books?id=BUJtHuFYBsEC}} *{{cite book|last1=Lefever|first1=Harry G.|last2=Page|first2=Michael C.|title=Sacred Places: A Guide to the Civil Rights Sites in Atlanta, Georgia|location=Macon, Ga.|publisher=Mercer University Press|date=2008|isbn=9780881461213|url=https://archive.org/details/sacredplacesguid0000lefe|url-access=registration}} *{{cite book|last1=Lurie|first1=Maxine N.|last2=Mappen|first2=Mark|title=Encyclopedia of New Jersey|location=New Brunswick, N.J.|publisher=Rutgers University Press|date=2004|isbn=9780813533254|url=https://books.google.com/books?id=_r9Ni6_u0JEC}} *{{cite book|last=Mjagkij|first=Nina|title=Organizing Black America: An Encyclopedia of African American Associations|location=Florence, Ky.|publisher=Taylor & Francis|date=2001|isbn=9780203801192|url=https://books.google.com/books?id=56KH2aisL_UC}} *{{cite book|last=Pulliam|first=Ted|title=Historic Alexandria: An Illustrated History|location=San Antonio, Tex.|publisher=Historical Publishing Network|date=2011|isbn=9781935377412|url=https://books.google.com/books?id=P667lFllH7sC}} *{{cite book|last=Romano|first=Renee C.|title=The Civil Rights Movement in American Memory|location=Athens, Ga.|publisher=University of Georgia Press|date=2006|isbn=9780820325385|url=https://archive.org/details/civilrightsmovem00roma_0|url-access=registration}} *{{cite book|last=Selz|first=Peter Howard|title=Art of Engagement: Visual Politics in California and Beyond|location=Berkeley, Calif.|publisher=University of California Press|date=2006|isbn=9780520240537|url=https://books.google.com/books?id=DUKj-p9ksYoC}} *{{cite book|last=Shuman|first=Robert Baird|title=Great American Writers, Twentieth Century. Volume 2: Benét—Cather|location=New York|publisher=Marshall Cavendish|date=2002|isbn=9780761472407|url=https://books.google.com/books?id=Ex0-b9INdQEC}} *{{cite book|last=Sisson|first=Richard|title=The American Midwest: An Interpretive Encyclopedia|location=Bloomington, Ind.|publisher=Indiana University Press|date=2006|isbn=9780253003492|url=https://books.google.com/books?id=n3Xn7jMx1RYC}} *{{cite book|last=Woodford|first=Arthur M.|title=This Is Detroit, 1701–2001|location=Detroit|publisher=Wayne State University Press|date=2001|isbn=9780814329146|url=https://books.google.com/books?id=cVP055AfqNEC}} ==External links== * [http://www.blackmuseums.org Association of African American Museums] {{African American topics}} {{Portal bar|Museums|United States}} {{DEFAULTSORT:List of Museums Focused on African Americans}} [[Category:History museums in the United States| African]] [[Category:African-American museums in the United States|*]] [[Category:Lists of museums by subject|African Americans]] [[Category:African American-related lists|Museums]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] ovxqp3fl7ggfequbor0wq0i00re71w8 Djémila 0 32202 147940 117734 2026-10-16T10:09:32Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147940 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Short description|Archaeological site in Algeria}} {{about|the village in Algeria|the female given name|Jamila}} [[File:20180402 132230 HDR The historical market.jpg|thumb|The Historical Market|187x187px]] '''Djémila''', bɛ noi daa na booni shɛli '''Cuicul''', di nyɛla tinkpaŋa bila din nyɛ zoli ka be [[Algeria]], ka miri "northern coast east" zaŋ chaŋ [[Algiers]], luɣ'shɛli [[Roman Empire|Roman]] binkura shɛli ni na be North Africa. Di bela luɣ'shɛli [[Constantinois]] mini [[Petite Kabylie]] (Basse Kabylie) ni di tarisi.. Yuuni 1982, Djémila daa leei [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] ka di nyɛla di ni mali "[[Roman architecture]]" ka be zoyana ni maa zuɣu. Bɛ ni mɛ binshɛŋa Cuicul shɛŋa n-nyɛ "theatre", "fora" dibaayi, buɣa, "basilicas", ni ta'nima. entry marked by a majestic arch. [[File:Mileve Hippo Thagaste in Numidia (83193756).jpg|left|thumb|400px|Cuicul on the map of [[Numidia]], just south of Milevium and Cirta.''Atlas Antiquus'', H. Kiepert, 1869]] <ref name="zero">''Djemila'', ''[[Morocco]], Algeria, & [[Tunisia]]'', [[Geoff Crowther]] and Hugh Finlay, [[Lonely Planet]], 2nd Edition, April 1992, pp. 298 ''-'' 299.</ref> * ==Anfooninima== <gallery> File:Vue generale du site de Djémila.jpg|Panorama of Cuicul File:Djemila 1180510.jpg|The ''Macellum'' File:Djemila, Algeria.jpg|The Arch of [[Caracalla]] File:Djemila 0700510.jpg|Forum laid out by [[Septimius Severus]] File:Djemila 140510.jpg|Temple of ''Gens Septimia'' File:Djemila algeria roman ruins 114.jpg|Christian quarter File:Baptistère.jpg|Christian baptismal area File:Djemila 110.jpg|Museum File:Ancient Roman theater in Djemila.jpg|Roman theater File:GM Djemila Roman Theatre04.jpg|Roman theater </gallery> ==Lihi pahi== {{Portal|Ancient Rome|Algeria}} * [[Mauretania Caesariensis]] * [[Volubilis]] * [[List of cultural assets of Algeria]] ==Kundivihira== {{reflist}} == External links == {{commons category|Djemila}} * [https://whc.unesco.org/en/list/191 Official UNESCO Site for Cuicul-Djémila] * [http://www.pbase.com/cyrilp/djemila Photos of Cuicul (Djemila)] * [https://web.archive.org/web/20250825034428/https://www.topworldimages.com/Exploring_the_Ancient_Marvel_of_Djemila_Algeria_A_Hidden_Gem_for_World_Travelers.htm Djemila Multimedia] * [https://www.manar-al-athar.ox.ac.uk/pages/collections_featured.php?parent=5964 Images of Djemila] in Manar al-Athar digital heritage photo archive {{Romano-Berber cities in Roman Africa}} {{World Heritage Sites in Algeria}} {{Sétif Province}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Djemila}} [[Category:Communes of Sétif Province]] [[Category:Tourist attractions in Sétif Province]] [[Category:World Heritage Sites in Algeria]] [[Category:Archaeological sites in Algeria]] [[Category:Roman towns and cities in Algeria]] [[Category:Former populated places in Algeria]] [[Category:Ancient Berber cities]] [[Category:Buildings and structures in Sétif Province]] [[Category:Sétif Province]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] gv9v2i1zstcp74wl5z2bs1oq1a9fs3w Marrakesh 0 32224 147908 114316 2026-10-15T20:02:43Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147908 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{short description|City in Marrakesh–Safi, Morocco}} {{other uses|Marrakesh (disambiguation)}} {{good article}} '''Marrakesh''' or '''Marrakech''' ({{IPAc-en|m|ə|ˈ|r|æ|k|ɛ|ʃ|,_|ˌ|m|ær|ə|ˈ|k|ɛ|ʃ}};<ref>{{cite web|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/marrakech?showCookiePolicy=true|title=Marrakech or Marrakesh|access-date=24 September 2014|publisher=Collins Dictionary|date=n.d.|archive-date=9 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209222519/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/marrakech?showCookiePolicy=true|url-status=live}}</ref> {{IPA|ar|murraːkuʃ|pron}}) n-nyɛ tiŋ'karili din pahiri bunahi [[Morocco]].<ref name=citydefn/> Dini n-nyɛ tiŋzuɣu zaŋti [[Marrakesh–Safi]] [[Regions of Morocco|region]]. Tiŋa maa bela "[[Atlas Mountains]]" nudirigu polo. [[File:Ourika.jpg|thumb|The [[Ourika River]] valley]] === Climate === {{Weather box|location = Marrakesh, Morocco ([[Menara International Airport]]) 1991–2020, extremes 1900–present |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 30.1 |Feb record high C = 34.3 |Mar record high C = 37.0 |Apr record high C = 41.3 |May record high C = 44.4 |Jun record high C = 46.9 |Jul record high C = 49.6 |Aug record high C = 48.6 |Sep record high C = 44.8 |Oct record high C = 39.8 |Nov record high C = 35.2 |Dec record high C = 30.9 |year record high C = 49.6 |Jan high C = 19.1 |Feb high C = 20.7 |Mar high C = 23.6 |Apr high C = 25.7 |May high C = 29.4 |Jun high C = 33.6 |Jul high C = 37.7 |Aug high C = 37.4 |Sep high C = 32.5 |Oct high C = 28.5 |Nov high C = 23.1 |Dec high C = 20.1 |year high C = 27.6 |Jan mean C = 12.5 |Feb mean C = 14.2 |Mar mean C = 17.0 |Apr mean C = 19.0 |May mean C = 22.3 |Jun mean C = 25.8 |Jul mean C = 29.2 |Aug mean C = 29.3 |Sep mean C = 25.6 |Oct mean C = 22.1 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 13.7 |year mean C = 20.6 |Jan low C = 5.9 |Feb low C = 7.6 |Mar low C = 10.3 |Apr low C = 12.4 |May low C = 15.2 |Jun low C = 17.9 |Jul low C = 20.6 |Aug low C = 21.1 |Sep low C = 18.6 |Oct low C = 15.7 |Nov low C = 10.7 |Dec low C = 7.3 |year low C = 13.6 |Jan record low C = -3.6 |Feb record low C = -3.0 |Mar record low C = 0.4 |Apr record low C = 2.8 |May record low C = 6.8 |Jun record low C = 9.0 |Jul record low C = 10.4 |Aug record low C = 6.0 |Sep record low C = 10.0 |Oct record low C = 1.1 |Nov record low C = 0.0 |Dec record low C = -1.6 |year record low C = -3.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 25.0 |Feb precipitation mm = 25.7 |Mar precipitation mm = 35.2 |Apr precipitation mm = 26.3 |May precipitation mm = 10.5 |Jun precipitation mm = 3.1 |Jul precipitation mm = 2.2 |Aug precipitation mm = 4.7 |Sep precipitation mm = 15.2 |Oct precipitation mm = 19.1 |Nov precipitation mm = 29.8 |Dec precipitation mm = 24.2 |year precipitation mm = 221.0 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 3.0 |Feb precipitation days = 3.7 |Mar precipitation days = 4.7 |Apr precipitation days = 2.9 |May precipitation days = 1.5 |Jun precipitation days = 0.6 |Jul precipitation days = 0.3 |Aug precipitation days = 0.8 |Sep precipitation days = 1.3 |Oct precipitation days = 2.4 |Nov precipitation days = 3.8 |Dec precipitation days = 4.1 |year precipitation days = 29.1 |Jan humidity = 65 |Feb humidity = 66 |Mar humidity = 61 |Apr humidity = 60 |May humidity = 58 |Jun humidity = 55 |Jul humidity = 47 |Aug humidity = 47 |Sep humidity = 52 |Oct humidity = 59 |Nov humidity = 62 |Dec humidity = 65 |year humidity = 58 |Jan sun = 230.1 |Feb sun = 216.5 |Mar sun = 252.8 |Apr sun = 270.2 |May sun = 303.1 |Jun sun = 359.7 |Jul sun = 330.4 |Aug sun = 315.1 |Sep sun = 266.8 |Oct sun = 251.5 |Nov sun = 228.9 |Dec sun = 226.6 |year sun = |source 1 = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]] (sun 1981–2010)<ref name=WMOCLINO>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20231005032237/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Morocco/CSV/MARRAKECH_60230.csv | archive-date = 5 October 2023 | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Morocco/CSV/MARRAKECH_60230.csv | title = Marrakech Normals 1991–2020 | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | access-date = 5 October 2023}}</ref><ref name=WMOCLINOOld>{{cite web | url = https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1981-2010/RA-I/Morocco/WMO_Normals_ASCII_60230.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1981–2010 | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | access-date = 10 November 2021 | archive-date = 11 November 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211111003524/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1981-2010/RA-I/Morocco/WMO_Normals_ASCII_60230.csv | url-status = live }}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] (record highs for February, April, May, September and November, and humidity),<ref name = DWD>{{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_602300_kt.pdf | title = Klimatafel von Marrakech / Marokko | work = Baseline climate means (1961-1990) from stations all over the world | publisher = Deutscher Wetterdienst | language = de | access-date = January 26, 2016 | archive-date = March 27, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190327132654/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_602300_kt.pdf | url-status = live }}</ref> Meteo Climat (record highs and record lows for June, July and August only)<ref name = meteoclimat>{{cite web | url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=1557 | title = Station Menara | publisher = Météo Climat | language = fr | access-date = October 14, 2016 | archive-date = November 17, 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181117124910/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=1557 | url-status = live }}</ref> }} {|style="width:100%;text-align:center;line-height:1.2em;margin-left:auto;margin-right:auto" class="wikitable mw-collapsible" |- !Colspan=14|Climate data for Marrakesh |- !Month !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !style="border-left-width:medium"|Year |- !Mean daily daylight hours |style="background:#F0F011;color:#000000;"|10.0 |style="background:#F7F722;color:#000000;"|11.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF44;color:#000000;"|13.0 |style="background:#FFFF55;color:#000000;"|14.0 |style="background:#FFFF55;color:#000000;"|14.0 |style="background:#FFFF55;color:#000000;"|14.0 |style="background:#FFFF44;color:#000000;"|13.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#F7F722;color:#000000;"|11.0 |style="background:#F7F722;color:#000000;"|11.0 |style="background:#F0F011;color:#000000;"|10.0 |style="background:#FFFF34;color:#000000;border-left-width:medium"|12.1 |- !Average [[Ultraviolet index]] |style="background:#f7e400;color:#000000;"|3 |style="background:#f7e400;color:#000000;"|5 |style="background:#f85900;color:#000000;"|7 |style="background:#d8001d;color:#000000;"|8 |style="background:#d8001d;color:#000000;"|10 |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11 |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11 |style="background:#d8001d;color:#000000;"|10 |style="background:#d8001d;color:#000000;"|9 |style="background:#f85900;color:#000000;"|6 |style="background:#f7e400;color:#000000;"|4 |style="background:#f7e400;color:#000000;"|3 |style="background:#f85900;color:#000000;border-left-width:medium"|7.3 |- !Colspan=14 style="background:#f8f9fa;font-weight:normal;font-size:95%;"|Source: Weather Atlas<ref name="Weather Atlas">{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/morocco/marrakesh-climate |title=Marrakesh, Morocco - Monthly weather forecast and Climate data |publisher=Weather Atlas |access-date=8 February 2019 |archive-date=9 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209123948/https://www.weather-atlas.com/en/morocco/marrakesh-climate |url-status=live }}</ref> |} ==Demographics== Yuuni 2014 kalibu ni wuhi shɛn, Marrakesh daadam biɛligu kalinli daa nyɛla 928,850 ka daa nyɛ 843,575 yuuni 2004. Ya'nima din daa be ni yuuni 2014 daa nyɛla kalinli 217,245 ka daa nyɛ kalinli 173,603 yuuni 2004.<ref name="census">{{cite web| url = http://rgph-2014.hcp.ma/attachment/562303/| title = 2014 Morocco Population Census}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Pop">{{cite web|url=http://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf |title=Recensement général de la population et de l'habitat de 2004 |publisher=Haut-commissariat au Plan, Lavieeco.com |access-date=27 April 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120724191316/http://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf |archive-date=24 July 2012}}</ref> ==International relations== {{See also|List of twin towns and sister cities in Morocco}} Marrakesh is [[Sister city|twinned]] with:<ref>{{cite web|title=Investissement à Marrakech|url=https://www.amde.ma/creation-dentreprise/investissement-a-marrakech/|website=amde.ma|publisher=Agence Marocaine pour le Développement de l'Entreprise|language=fr|date=2016-09-05|access-date=2020-10-22|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026165831/https://www.amde.ma/creation-dentreprise/investissement-a-marrakech/|url-status=live}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} <!--Clermont-Ferrand - cooperation, not twinning--> * {{flagicon|ESP}} [[Granada]], Spain * {{flagicon|FRA}} [[Marseille]], France * {{flagicon|CAN}} [[Granby, Quebec|Granby]], Canada * {{flagicon|CHN}} [[Ningbo]], China * {{flagicon|USA}} [[Scottsdale, Arizona|Scottsdale]], United States * {{flagicon|TUN}} [[Sousse]], Tunisia * {{flagicon|MLI}} [[Timbuktu]], Mali {{div col end}} ==Niriba ban yuya du ni== {{More citations needed|date=October 2024}} *[[Ibn al-Banna' al-Marrakushi]], 13th-century laasabu baŋda mini mini astronomer<ref>{{Cite book |last=Calvo |first=Emilia |url=https://books.google.com/books?id=kt9DIY1g9HYC |title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures |publisher=Springer Science & Business Media |year=2008 |isbn=978-1-4020-4559-2 |editor-last=Selin |editor-first=Helaine |pages=1088 |language=en |chapter=Ibn al-Banna'}}</ref> *[['Abd al-Wahid al-Marrakushi]], 13th-century taarihi baŋda<ref>{{Encyclopaedia of Islam, Second Edition|volume=1|article=ʿAbd al-Wāḥid b. ʿAlī al-Tamīmī al-Marrākus̲h̲ī|first=Évariste|last=Lévi-Provençal|page=94}}</ref> *[[Ibn 'Idhari]], 13th/14th-century taarihi baŋda<ref>{{Cite book |last1=Messier |first1=Ronald A. |url=https://books.google.com/books?id=iut1BwAAQBAJ&pg=PA225 |title=The Last Civilized Place: Sijilmasa and Its Saharan Destiny |last2=Miller |first2=James A. |publisher=University of Texas Press |year=2015 |isbn=978-0-292-76665-5 |pages=225 |language=en}}</ref> *[[Mohammed al-Ifrani|Muhammad al-Ifrani]], 17th/18th-century taarihi baŋda<ref>{{Encyclopaedia of Islam, Second Edition|volume=3|article=al-Ifrānī|first=Gaston|last=Deverdun|pages=1046–1047}}</ref> *[[Amine Amamou]], footballer [[Abdelali Mhamdi]], bol'ŋmɛra * [[Ahmed Bahja]], bol'ŋmɛra * [[Hasna Benhassi]] [[Tahar El Khalej]], bol'ŋmɛri kuro * [[Abdellah Jlaidi]], bol'ŋmɛra * [[Adil Ramzi]], bol'ŋmɛri kuro * [[Salaheddine Saidi]], bol'ŋmɛra * [[Tahar Tamsamani]] * [[Mordechai Vanunu]] ==Lihi pahi== {{Portal|Morocco}} * [[Arab Astronomical Society]] (2016) * [[List of people from Marrakesh]] * [[Marrakesh in popular culture]] * [[Massira, Marrakech]] ==Kundivihira== {{Reflist}} Bibliography   Abun-Nasr, Jamil (1987). A history of the Maghrib in the Islamic period. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0521337674. Archived from the original on 2023-07-20. Retrieved 2021-10-30. Academie de droit (2002). Water Resources and International Law. Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-90-411-1864-6. Aldosar, Ali (2007). Middle East, western Asia, and northern Africa. Marshall Cavendish. ISBN 9780761475712. Archived from the original on 2020-06-04. Retrieved 2020-10-03. Arino, O.; Hbid, M.L.; Dads, Ait (2006). Delay Differential Equations and Applications: Proceedings of the NATO Advanced Study Institute held in Marrakech, Morocco, 9–21 September 2002. Springer. ISBN 978-1-4020-3645-3. Archived from the original on 29 November 2015. Retrieved 7 September 2015. Barrows, David Prescott (2004). Berbers And Blacks: Impressions Of Morocco, Timbuktu And The Western Sudan. Kessinger Publishing. p. 85. ISBN 978-1-4179-1742-6. Archived from the original on 2015-11-23. Retrieved 2015-09-07. Bennison, Amira K. (2016). The Almoravid and Almohad Empires. Edinburgh University Press. ISBN 9780748646821. Bigio, Anthony G. (2012). "Towards a Development Strategy for Morocco's Medinas". In Balbo, Marcello (ed.). The Medina: The Restoration and Conservation of Historic Islamic Cities (in English). I.B. Tauris. ISBN 978-1-78673-497-6. Bing, Alison (2011). Marrakesh Encounter. Lonely Planet. ISBN 978-1-74179-316-1. Archived from the original on 2015-11-28. Retrieved 2015-09-07. Bloom, Jonathan M.; Blair, Sheila, eds. (2009). The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Delhi to Mosque. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-530991-1. Archived from the original on 2015-11-30. Retrieved 2015-09-07. Caldicott, Chris; Caldicott, Carolyn (2001). The spice routes: chronicles and recipes from around the world. frances lincoln ltd. ISBN 978-0-7112-1756-0. Archived from the original on 2015-11-11. Retrieved 2015-09-07. Casas, Joseph; Solh, Mahmoud; Hafez, Hala (1999). The National Agricultural Research Systems in West Asia and North Africa Region. ICARDA. p. 74. ISBN 978-92-9127-096-5. Tɛmplet:EI2 Cheurfi, Achour (2007). L'encyclopédie maghrébine. Casbah éditions. ISBN 978-9961-64-641-0. Archived from the original on 2015-11-14. Retrieved 2015-09-07. Christiani, Kerry (2009). Frommer's Marrakech Day by Day. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-71711-0. Archived from the original on 2015-11-17. Retrieved 2015-09-07. Clammer, Paul (2009). Morocco. Lonely Planet. ISBN 978-1-74104-971-8. Archived from the original on 2015-10-29. Retrieved 2015-09-07. Cornell, Vincent J. (1998). Realm of the Saint: Power and Authority in Moroccan Sufism. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-71210-2. Archived from the original on 2015-11-10. Retrieved 2015-09-07. Clark, Des (2012). Mountaineering in the Moroccan High Atlas. Cicerone Press Limited. ISBN 978-1-84965-717-4. Archived from the original on 2015-11-26. Retrieved 2015-09-07. Davies, Ethel (2009). North Africa: The Roman Coast. Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-287-3. Archived from the original on 2015-11-23. Retrieved 2015-09-07. Delbeke, M.; Schraven, M. (2011). Foundation, Dedication and Consecration in Early Modern Europe. BRILL. p. 185. ISBN 978-90-04-21757-7. Archived from the original on 2015-11-29. Retrieved 2015-09-07. Denby, Elaine (2004). Grand Hotels: Reality and Illusion. Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-121-1. Archived from the original on 2015-10-29. Retrieved 2015-09-07. Deverdun, Gaston (1959). Marrakech: Des origines à 1912 (in French). Rabat: Éditions Techniques Nord-Africaines. Archived from the original on 2021-11-07. Retrieved 2021-05-04. Egginton, Jane; Pitz, Anne (2010). NG Spirallo Marrakech (in German). Mair Dumont Spirallo. ISBN 978-3-8297-3274-1. Archived from the original on 2015-11-20. Retrieved 2015-09-07. Febvre, Lucien Paul Victor (1988). Annales. A. Colin. Archived from the original on 2015-11-05. Retrieved 2015-09-07. Gerteiny, Alfred G. (1967). Mauritania. Praeger. Gottreich, Emily (2003). "On the Origins of the Mellah of Marrakesh". International Journal of Middle East Studies 35 (2): 287–305. DOI:10.1017/s0020743803000126. Gottreich, Emily (2007). The Mellah of Marrakesh: Jewish And Muslim Space in Morocco's Red City. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21863-6. Archived from the original on 2015-11-27. Retrieved 2015-09-07. Hal, Fatéma (2002). Food of Morocco: Authentic Recipes from the North African Coast. Tuttle Publishing. ISBN 978-962-593-992-6. Archived from the original on 2015-11-01. Retrieved 2015-09-07. Hamilton, Richard (2011). The Last Storytellers: Tales from the Heart of Morocco. I.B.Tauris. ISBN 978-1-84885-491-8. Archived from the original on 2015-10-31. Retrieved 2015-09-07. Harrison, Rodney (2012). Heritage: Critical Approaches. Routledge. ISBN 978-1-136-26766-6. Archived from the original on 2015-11-02. Retrieved 2015-09-07. Hoisington (2004). The Assassination of Jacques Lemaigre Dubreuil: A Frenchman between France and North Africa. Psychology Press. ISBN 978-0-415-35032-7. Archived from the original on 2015-11-21. Retrieved 2015-09-07. Howe, Marvine (2005). Morocco: The Islamist Awakening and Other Challenges. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516963-8. Archived from the original on 2015-11-29. Retrieved 2015-09-07. Humphrys, Darren (2010). Frommer's Morocco. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-56022-8. Archived from the original on 2015-11-21. Retrieved 2015-09-07. Jacobs, Daniel (2013). The Rough Guide to Morocco. Rough Guides. ISBN 978-1-4093-3267-1. Archived from the original on 2015-10-29. Retrieved 2015-09-07. Koehler, Jeff (2012). Morocco: A Culinary Journey with Recipes: A Culinary Journey with Recipes from the Spice-Scented Markets. Chronicle Books. ISBN 978-1-4521-1365-4. Archived from the original on 2015-11-10. Retrieved 2015-09-07. Laet, Sigfried J. de (1994). History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century. UNESCO. ISBN 978-92-3-102813-7. Archived from the original on 2015-11-28. Retrieved 2015-09-07. Layton, Monique (2011). Notes from Elsewhere: Travel and Other Matters. iUniverse. ISBN 978-1-4620-3649-3. Archived from the original on 2015-11-02. Retrieved 2015-09-07. Lehmann, Ingeborg; Henss, Rita; Szerelmy, Beate (2009). Baedeker Morocco. Baedeker. ISBN 978-3-8297-6623-4. Archived from the original on 2015-11-04. Retrieved 2015-09-07. Lintz, Yannick; Déléry, Claire; Tuil Leonetti, Bulle, eds. (2014). Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne (in French). Paris: Louvre éditions. ISBN 9782350314907. Listri, Massimo; Rey, Daniel (2005). Marrakech: Living on the Edge of the Desert. Images Publishing. ISBN 978-1-86470-152-4. Archived from the original on 2015-11-27. Retrieved 2015-09-07. Loizillon, Sophie (2008). Maroc (in French). Editions Marcus. ISBN 978-2-7131-0271-4. Archived from the original on 2015-11-29. Retrieved 2015-09-07. Mallos, Tess (2006). A Little Taste Of-- Morocco. Murdoch Books. ISBN 978-1-74045-754-5. Archived from the original on 2015-11-23. Retrieved 2015-09-07. Mayhew, Bradley; Dodd, Jan (2003). Morocco. Lonely Planet. ISBN 978-1-74059-361-8. Archived from the original on 2015-10-31. Retrieved 2015-09-07. Michelin (2001). Morocco. Michelin Travel Publications. Archived from the original on 2015-11-05. Retrieved 2015-09-07. Messier, Ronald A. (2010). The Almoravids and the Meanings of Jihad. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-38589-6. Archived from the original on 2015-11-21. Retrieved 2015-09-07. Nanjira, Daniel Don (2010). African Foreign Policy and Diplomacy From Antiquity to the 21st Century. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-37982-6. Archived from the original on 2015-11-06. Retrieved 2015-09-07. Naylor, Phillip C. (2009). North Africa: A History from Antiquity to the Present. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-71922-4. Archived from the original on 2015-11-26. Retrieved 2015-09-07. Park, Thomas K.; Boum, Aomar (2006). "Marrakech". Historical Dictionary of Morocco (2nd ed.). Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-6511-2. Archived from the original on 2020-08-01. Retrieved 2020-08-25. Pons, Pau Obrador; Crang, Mike; Travlou, Penny (2009). Cultures of Mass Tourism: Doing the Mediterranean in the Age of Banal Mobilities. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 978-0-7546-7213-5. Archived from the original on 2015-11-30. Retrieved 2015-09-07. Ring, Trudy; Salkin, Robert M.; Boda, Sharon La (1996). International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa. Fitzroy Dearborn Publishers. ISBN 978-1-884964-03-9. Archived from the original on 2015-10-29. Retrieved 2015-09-07. Rogerson, Barnaby; Lavington, Stephen (2004). Marrakech: The Red City. Sickle Moon. ISBN 978-1-900209-18-2. Archived from the original on 2015-11-28. Retrieved 2015-09-07. Rogerson, Barnaby (2000). Marrakesh, Fez, Rabat. New Holland Publishers. ISBN 978-1-86011-973-6. Archived from the original on 2015-11-22. Retrieved 2015-09-07. Searight, Susan (1999). Maverick Guide to Morocco. Pelican Publishing. p. 403. ISBN 978-1-56554-348-5. Shackley, Myra (2012). Atlas of Travel and Tourism Development. Routledge. ISBN 978-1-136-42782-4. Archived from the original on 2015-11-21. Retrieved 2015-09-07. Shillington, Kevin (2005). Encyclopedia of African history. Fitzroy Dearborn. ISBN 9781579584542. Archived from the original on 2015-11-02. Retrieved 2015-09-07. Sullivan, Paul (2006). A Hedonist's Guide to Marrakech. A Hedonist's guide to... ISBN 978-1-905428-06-9. Archived from the original on 2015-10-18. Retrieved 2015-09-07. Tast, Brigitte (2020). Die rote Stadt; in: Brigitte Tast: Rot in Schwarz-Weiß, Schellerten, S. 47ff. ISBN 978-3-88842-605-6 Venison, Peter J. (2005). In the Shadow of the Sun: Travels And Adventures in the World of Hotels. iUniverse. ISBN 978-0-595-35458-0. Archived from the original on 2015-11-06. Retrieved 2015-09-07. Vorhees, Mara; Edsall, Heidi (2005). Morocco. Lonely Planet. ISBN 978-1-74059-678-7. Archived from the original on 2015-10-26. Retrieved 2015-09-07. Wilbaux, Quentin (2001). La médina de Marrakech: Formation des espaces urbains d'une ancienne capitale du Maroc. Paris: L'Harmattan. ISBN 2747523888. Salmon, Xavier (2016). Marrakech: Splendeurs saadiennes: 1550-1650. Paris: LienArt. ISBN 9782359061826. Salmon, Xavier (2018). Maroc Almoravide et Almohade: Architecture et décors au temps des conquérants, 1055-1269. Paris: LienArt. ==Further reading== * {{cite book|last=Fernea|first=Elizabeth Warnock|title=A Street in Marrakech: A Personal View of Urban Women in Morocco|url=https://archive.org/details/streetinmarrakec00eliz|url-access=registration|year=1988|publisher=Waveland Press|isbn=978-0-88133-404-3}} * {{cite book|last=Mourad|first=Khireddine|title=Marrakech Et La Mamounia|url=https://books.google.com/books?id=knKMJSOAlrwC|year=1994|publisher=www.acr-edition.com|isbn=978-2-86770-081-1|language=fr}} * {{cite book|last1=Wilbaux|first1=Quentin|title=Marrakesh: The Secret of Courtyard Houses|url=https://books.google.com/books?id=d7V1J9R_IjsC|year=2009|publisher=ACR Édition|isbn=978-2-86770-130-6|translator-last=McElhearn|translator-first=Kirk}} ==External links== {{Commons category|Marrakech}} {{Wikivoyage}} * [https://www.visitmorocco.com/en Moroccan National Tourist Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919132639/https://www.visitmorocco.com/en |date=2018-09-19 }} * [https://patrimoinesdemarrakech.wordpress.com/home/ Bulletin du Patrimoine – Patrimoines de Marrakech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231023001727/https://patrimoinesdemarrakech.wordpress.com/home/ |date=2023-10-23 }}: local publication (in French) on the city's historic heritage, also available [https://independent.academia.edu/Mus%C3%A9eMouassine on Academia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231023001727/https://independent.academia.edu/Mus%C3%A9eMouassine |date=2023-10-23 }} {{Marrakesh}} {{Marrakesh-Safi}} {{Prefectures and provinces of Morocco}} {{World Heritage Sites in Morocco}} {{Authority control}} [[Category:Marrakesh| ]] [[Category:Prefectural capitals in Morocco]] [[Category:Regional capitals in Morocco]] [[Category:1062 establishments]] [[Category:11th-century establishments in Africa]] [[Category:Populated places established in the 11th century]] [[Category:Former capitals of Morocco]] [[Pubu:Lahabaya zaa]] hfo2ii40c8ptpi3j4v1rde7sn2hdwde Ako Adjei 0 32290 147931 115887 2026-10-16T06:10:13Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147931 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Ako Adjei''' (bɛ daa dɔɣi o la Silimiingoli June biɛɣ' pia ni ayopɔin dali yuuni 1916 ka o daa ti kpi bee n-kani Silimiingoli January biɛɣu pia ni anahi dali yuuni 2002),<ref name=":0">{{cite journal |title=Ako Adjei--the Walking History of Ghana:Cameron Duodu on One of the Founding Fathers of Ghanaian Independence Who Died in Accra on 14 January |last=Duodu |first=Cameron |date=March 2002 |url=https://www.questia.com/magazine/1G1-83534325/ako-adjei-the-walking-history-of-ghana-cameron |journal=[[New African]] |access-date=26 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629092619/https://www.questia.com/magazine/1G1-83534325/ako-adjei-the-walking-history-of-ghana-cameron |archive-date=29 June 2019 |url-status=dead}}</ref> O daa nyɛla [[Ghana]]ian [[siyaasa]] nira, alikaali nira nti pahi lahabali tira. O nyɛla ŋun daa be United Gold Coast convention ka daa pahi toondaan nima ayobu shɛba ban daa niŋ kpaŋmaŋa ka [[Ghana]] deegi di maŋsulinli la puuni yino, ninvuɣ shɛba bɛ ni daa na booni The Big Six.<ref>{{Cite web |date=2020-08-06 |title=Big six enduring lessons from the founding fathers of Ghana |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/Big-six-enduring-lessons-from-the-founding-fathers-of-Ghana-1027507 |access-date=2024-03-06 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Afful |first=Aba |date=2019-10-16 |title=Meet Dr. Ako-Adjei the only Big Six member who lived through 9 governments |url=https://yen.com.gh/135273-the-amazing-story-big-six-member-dr-ako-adjei-lived-9-governments.html |access-date=2024-03-06 |website=Yen.com.gh - Ghana news. |language=en}}</ref> Adjei nyɛla ŋun daa leei jintɔra zaŋ n-ti [[Convention People's Party]] yuuni 1954 ka nyɛ ŋun daa gbubi minista tali hali ni yuuni 1962 din daa niŋ ka o nyɛ Minister for Foreign Affairs.<ref>{{Cite web |title=Ghana pays tribute to founders' - Graphic Online |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/ghana-pays-tribute-to-founders.html |access-date=2020-08-05 |website=graphic ghana |date=4 August 2020 |language=en-gb}}</ref> Bɛ daa dɔɣi o la tiŋ yuli booni Adjeikrom, tiŋ'kpaŋ bila din be Akyem Abuakwa yaɣili, Ako Adjei nyɛla ŋun nya o "tertiary" shikuru baŋsim [[United States]] mini United Kingdom. Din daa niŋ ka o nya o shikuru baŋsim sambani nyaaŋa, o nyɛla ŋun daa labina n daa ti pahi Gold Coast's struggle zaŋ n ti siyaasa tali maŋsulinsi deebu ka nyɛ ŋun daa pahi United Gold Coast Convention (UGCC) ka nyɛ ŋun pahi ninvuɣ shɛba ban piligi li zuɣu. Ako Adjei nyɛla ŋun daa zaŋ [[Kwame Nkrumah]] wuhi Ghana siyaasa tali din daa niŋ ka o yɛlli o yɛltɔɣa sabiri shɛli o ni daa zaŋ wuhi salo Organising Secretary zaŋ n-ti UGCC.<ref name="ellison">{{cite web |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/artikel.php?ID=21921 |title=Dr. Ebenezer Ako Adjei - An Appreciation |access-date=14 April 2007 |date=22 February 2002 |last=Ellison |first=Kofi |work=Ghana Web |publisher=Ghana Home Page}}</ref> Din daa niŋ ka Ghana deegi di maŋsulinsi nyaaŋa, Ako Adjei nyɛla ŋun daa toondana zaŋ n-ti siyaasat tali yaɣa pam kamani o ni daa leei tuuli minisata zaŋ n-ti Interior and justice zaŋ n-ti [[Ghana]]. O nyɛla ŋun daa lahi leei Ghana tuuli Minister for Foreign Affairs din daa niŋ ka bɛ daa taɣi o yihi o Minister for External Affairs labisi Minister for Foreign Affairs Siimiin goli May yuuni 1961. Ako Adjei's siyaasa tali tuma nyɛla din daa dɔni tiŋ din daa niŋ ka o piligi tiŋgbani zuɣulan kuro Kwame Nkrumah tɔhibu ni Kulungugu bomb yuuni 1962. Din daa niŋ ka bɛ daa bahi o yuuni 1966, Ako Adjei, nyɛla niriba pam ni daa bɛ lahi nyari so bee so daa bi lahi wumdi o lahabali Ghana lahabali churi ni mini siyaasa yɛltɔɣa ni. O nyɛla ŋun daa zaŋ o zaɣa niŋ o daŋ ni mini o alikaali tali ni. Yuuni 1992 o nyɛla ŋun daa zaŋ Ghananima daabia George Grant lahabali pa pohim zuɣu.<ref>{{Cite book|last=Adjei|first=Ako|url=https://www.worldcat.org/oclc/32650474|title=Life and work of George Alfred Grant (Paa Grant)|date=1992|publisher=Waterville Pub. House|isbn=978-9964-5-0233-1|location=Accra|language=en|oclc=32650474}}</ref> Yuuni 1997 o nyɛla ŋun daa di Order Of the Star Of Ghana pini– di nyɛla pini titali zaŋ n-ti Republic of Ghana ka di nyɛla kpaŋmaŋ shɛli o ni daa niŋ zaŋ n-ti Ghana maŋsulinsi deebu zuɣu. Ako Adjei nyɛla ŋun daa kpi yuuni 2002 din daa niŋ ka duro daa gbaagi o saha bela nyaaŋa.<ref>{{cite web | url= https://www.modernghana.com/amp/news/1021213/big-six-enduring-lessons-from-the-founding-father.html | title=Big Six Enduring Lessons From The Founding Fathers Of Ghana | date=6 August 2020 | access-date=2021-08-26 }}</ref> == Piligu biɛhigu mini shikuru baŋsim == ===Gold Coast=== Ako Adjei nyɛla bɛ daa dɔɣi so Silimiin goli June biɛɣ'pinaayopɔin dali yuuni 1916 tiŋ yuli booni Adjeikrom ka di be Akyem Abuakwa tiŋgbani.<ref name=ellison/> Adjeikrom nyɛla tiŋ'shɛli din nyɛ pukpariba tiŋ din be Eastern Region zaŋ n-ti [[Ghana]] (bɛ ni daa na mi shɛli Gold Coast la). O ba n daa nyɛ Samuel Adjei ŋun daa nyɛ pukpara mini daabia la ka o ma daa nyɛ Johanna Okaile Adjei. O lammba ŋɔ zaa nyɛla ban daa yina La, tiŋ din miri [[Accra]]. O nyɛla ŋun mali tizo'dabba mini tizo'paɣaba pam amaa ŋun daa nyɛ bi'sani.<ref name=":Vieta">{{cite book |author=Vieta, Kojo T. | date=1999 | title=The Flagbearers of Ghana:Profiles of One Hundred Distinguished Ghanaians | url=https://books.google.com/books?id=uw0OAQAAMAAJ&q=ebenezer+ako+adjei | publisher=Ena Publications |page=56| isbn=9789988001384 }}</ref><ref name="OA">{{cite book |title= The life and times of Dr. J. B. Danquah|last=Ofosu-Appiah|first=L H |year=1974 |publisher=Waterville Pub. House |page=64 }}</ref> O piligu shikuru nyɛla din daa piligi Eastern Region shikuru yuli booni Busoso Railway Primary School, ni ka o daa chani o naba kamani "14 miles" chani shikuru ka kuna. O nyɛla ninvuɣ so bɛ ni daa zaŋ labisi [[Accra]] ka o daa ti tuɣi o shikuru baŋsim bɔbu La Presbyterian Junior School ka daa ʒini dura ata ni. O nyɛla ŋun daa bi tooi yɛri Ga balli ka di daa nyɛ lammba balli amaa o daa nyɛla ŋun tooi karimba ka sabbi kambonsili ka nyɛ ŋun daa lahi yɛri Dangme. O nyɛla ŋun daa tuɣi La Presbyterian&nbsp;Senior School hali ni yuuni 1933 din daa niŋ ka o daa paai Standard Six. Silimiin goli March yuuni 1933 o nyɛla ŋun daa di "scholarship" ni ti chaŋ Christ Church Grammar School. O nyɛla ŋun daa labina La Presbyterian Senior School chiri yini nyaaŋa o ni daa chaŋ Christ Church Grammar School dama o suhi daa bi gbaai shikuru maa.<ref name="OA"/> O ba nyɛla ŋun daa pa zaŋ o tahi [[Accra Academy]] din daa nyɛ "private secondary" shikuru. Silimiin goli April yuuni 1933 o nyɛla ŋun daa kpɛ Accra Academy ka daa yɛlli ni o suhi lala shikuru ŋɔ. O nyɛla ŋun daa chani "mile" nima anahi yiri La chani Jamestown (ni ka shikuru ŋɔ daa be), dama o nyɛla ŋun daa na ku tooi yo loori ziuɣu ka di liɣiri nyɛ din daa yiɣisi kamani " two pence". Yuuni 1934, o nyɛla ŋun daa sabbi Junior Cambridge zahimbu ka daa paasi. Din daa niŋ ka o be Accra Academy,o nyɛla ŋun daa bi tooi nyari "cost of books" amaa karimba nima maa yino, Mr.&nbsp;Halm Addo (ninvuɣ shɛba ban daa kpa shikuru ŋɔ yino ) nyɛla ŋun daa sɔŋdi o ni liɣiri ka o dari bukunima. Silimiin goli December yuuni 1936, o nyɛla ŋun daa pahi shikuru bihi shɛba Accra Academy ni daa zaŋ n-ti Cambridge Senior School leaving Certificate Examination. Bɛ shikuru bihi shɛba ban daa sabi lala zahimbu ŋɔ puuni, niriba ayi n daa paasi ka di saɣi ni bɛ chami London Matriculation Examination Board. Bɛ yino n daa nyɛ Ako Adjei.<ref name="OA" /> O daa nyɛla karimba zaŋ n-ti Accra Academy yuuni 1937<ref>{{cite book |last=Segal |first=Ronald |date=1961 |title=Political Africa:A Who's who of Personalities and Parties |url=https://books.google.com/books?id=HuE_AAAAYAAJ&q=taught+academy+1938| page=7| publisher=Praeger}}</ref> pɔi ka daa chaŋ n-ti pahi Junior Civil Service Silimiin goli June yuuni 1937. Bin din gbaai Silimiin goli June yuuni 1937 zaŋ hali ni Silimiin goli December yuuni 1938 o daa nyɛla Second Division Clerk zaŋ n-ti Gold Coast Civil Service. O nyɛla bɛ ni daa yɛlli so ni o sɔŋmi Harold Cooper, European Assistant Colonial Secretary mini J.E. S de Graft-Hayford ni ka bɛ laɣim ka kpa Gold Coast Broadcasting Service. Din bɔŋɔ piligu n daa nyɛ bɛ ni pa mi shɛli [[Ghana Broadcasting Corporation]].<ref name="OA" /> Din daa niŋ ka o bɔhindi Accra Academy Ako Adjei nyɛla ŋun daa mali zaɣa ni lahabalitbu, o nyɛla ŋun daa sabbi n-ti ''[[African Morning Post]]'', lahabali churi gbana din daa be Nnamdi Azikiwe ŋun daa ti leei tuuli tiŋgbani zuɣulan zaŋ n-ti Nigeria sulinsi ni. Azikiwe nyɛla ŋun daa saɣi n-ti o gbaŋ ŋɔ ka daa bo soya ni bɔhim Lincoln University, [[Pennsylvania]], [[United States]]. Silimiin goli November yuuni 1938, o nyɛla ŋun daa yi Civil Service tuma ŋɔ ka daa chaŋ [[England]] Silimiin goli December lala yuuni maa.<ref name="OA" /> ===United States=== <!-- Deleted image removed: [[File:Football squad of Lincoln University, Pennsylvania.jpg|thumb|[[Lincoln University (Pennsylvania)|Lincoln University]] football (soccer) team (1939-1941)<br />[[Kwame Nkrumah]] standing first from left and [[Ebenezer Ako-Adjei]] sitting second from left]] --> Silimiin goli January yuuni 1939, o nyɛla ŋun daa paai Lincoln University , [[Pennsylvania]] ka K. A. B. Jones-Quartey nyɛ ŋun daa tohi o soli, shikuru bila ŋun daa yina Gold Coast ka Ako Adjei nyɛ ŋun daa mi o pirinla tun'shɛli o ni daa tum ni ''Accra Morning Post zuɣu''. Jones-Quartey nyɛla ŋun daa niŋ suhipiɛlli ka deegi o ka daa zaŋ o wuhi salo ka daa boli o Francis Nwia Kofi Nkrumah ([[Kwame Nkrumah]]). Lincoln University, o nyɛla ŋun daa be Houston Hall ka nyɛ ŋun daa ŋmɛri bolli n-tiri university ŋɔ. O nyɛla ŋun daa bɔhindi Political Science, Economics, Sociology, English, Latin n-ti pahi Philosophy.<ref name=":chinebuah"/> Ako Adjei nyɛla ŋun daa be du'yini ni Houston Hall ni Jones-Quartey ka bɛ du maa mini Nkrumah's duu nyɛ din daa kpa taba, ka di daa leei bara pirinla Nkrumah daa nyɛla "postgraduate" shikuru bila zuɣu. Ako Adjei mini [[Kwame Nkrumah|Nkrumah]] nyɛla ban daa ti leei zori taba. Bɛ nyɛla ban daa mali bɛ laɣingu ni ninvuɣ shɛba ka daa gbaari saawatra nima ka daa booni li ( "bull sessions") ka di nyɛ din daa jɛndi Gbaŋsabila tiŋgbani ni yɛn niŋ shɛm deegi bɛ maŋsulinsi . Gbaŋsabila tiŋgbana shikuru bihi shɛba ban daa tooi be lala saawara ŋɔ gbubu ŋɔ ni n daa nyɛ Jones-Quartey, Ozuomba Mbadiwe, Nwafori Orizu n-ti pahi Ikechukwu Ikejiani.<ref name=":chinebuah">{{cite book |last=Chinebuah |first=Aidoohene Blay |year=2017 |title=Ghana's Pride and Glory:Biography of Some Eminent Ghanaian Personalities and Sir Gordon Guggisberg |publisher=Graphic Communications|page=218}}</ref> O ni daa niŋ yuuni ni pirigili nyaaŋa Lincoln, o nyɛla ŋun daa di Phelps-STokes Fund Scholarship ni o chaŋ Hampton Institute din be Virginia la n-ti bahi naai o university degree dini. O nyɛla ŋun daa lahi di "scholarship" yaha n-daa chaŋ Columbia University School of Journalism n daa ti deegi shɛhirili gbaŋ din nya master's degree silimiin goli June yuuni 1943. O nyɛla ŋun daa nya tuma wuhiri African Studies Department shikuru yuli booni Fisk University ka nyɛ ŋun daa sɔŋdi Dr. Edwin W. Smith. Dr. Smith nyɛla ŋun daa yina England ka nyɛ ŋun daa labi o ya tiŋgbani ŋɔ ni o ti kpa bɔhimbu yaɣa palli ka daa gahi nuu boli Ako Adjei ni o ti sɔŋ o.<ref name=":chinebuah"/> ===United States=== <!-- Deleted image removed: [[File:Football squad of Lincoln University, Pennsylvania.jpg|thumb|[[Lincoln University (Pennsylvania)|Lincoln University]] football (soccer) team (1939-1941)<br />[[Kwame Nkrumah]] standing first from left and [[Ebenezer Ako-Adjei]] sitting second from left]] --> Silimin goli January 1939, o daa paai na Lincoln University, [[Pennsylvania]] ni o ti niŋ K. A. B. Jones-Quartey maraaba, shikuru bil' ŋun daa yina Gold Coast ka Ako Adjei daa mi o zaŋ yi o ni daa tumdi ''Accra Morning Post''. Jones-Quartey marihabi ŋɔ niŋbu ni, o daa kana mi ni Gold Coast shikuru bil' so yaɣa, Francis Nwia Kofi Nkrumah ([[Kwame Nkrumah]]). Lincoln University ŋɔ ni, p daa nyɛla ŋun be Houston Hall ka daa ŋmɛ bolli ti shikuru maa. O daa sabi ya ni o bohim siyaasa tali, daabiligu, Siliminsili, Latin ni Philosophy.<ref name=":chinebuah"/> Ako Adjei daa nyɛla ŋun gbɛri du yini ni Jones-Quartey Houston Hall maa ni, ka bɛ duu ŋɔ daa kuli ba daaŋa ni Nkrumah duu, ka ŋun duu daa galisi di ni daa niŋ ka di nyɛla ŋun karim mi siɣisi ka lahi labina maa. Ako Adjei daa nyɛla ŋun niŋ ningbuna ni [[Kwame Nkrumah|Nkrumah]] di mini bɛ yuma daa kuli pa yim maa. Bɛ mini bɛ shikuru bihi taba daa tooi ʒiindi diri alizama jɛndiri gbaŋsabila tiŋgbana deeri maŋaulinsi shɛm. Gbaŋsabila tiŋgbana shikuru bihi ban daa tooi pahiri lala alizama ŋɔ ni shɛba n-nya Jones-Quartey, Ozuomba Mbadiwe, Nwafor Orizu ni Ikechukwu Ikejiani.<ref name=":chinebuah"/> O yuuni ni pirigili nyaaŋa Lincoln, o daa di "Phelps-Stokes Fund" ni o chaŋ Hampton Institute din be Virginia la, ka daa deei gbaŋ labi dini ti naai univɛsiti shikuru. O daa lahi scholarship chaŋ "Columbia University Graduate School of Journalism" ka daa naai ka deei shɛhirili gbaŋ din nya master's degree silimin goli June 1943. O daa nya tuma lee karimba African Studies Department din be Fisk University ka di nyɛla Dr. Edwin W. Smith sɔŋsim ni. Dr. Smith daa yina la England ni o ti yooi lala karim yaɣali maa ka daa gahi nuu boli Ako Adjei ni o kana ti sɔŋdi o.<ref name=":chinebuah"/> ===United Kingdom=== Ako Adjei nyɛla ŋun daa labi United Kingdom ni o ti bɔhim alikaali tali. O karimba tali tuma Fisk University nyɛla din daa ti o liɣiri ka o daa kpɛ Inner Temple Silimiin goli May yuuni 1944. O nyɛla ŋun daa laɣisi liɣiri maa zaa yoli , o nyɛla ŋun daa bori laɣa kara ni o tooi naai o alikaali tali bɔhimbu ŋɔ. O ba nyɛla ŋun daa zaŋ o yili din daa be Post Office Lane din be [[Accra]] zaŋ chaŋ Lebanese haai £10 yuuni kam zaŋ n-ti yuuni pihinu ka daa deegi yuun pihita liɣiri. O nyɛla ŋun daa kpi pɔi ka di yɛltɔɣa daa naai, lala zuɣu o mini bilimnima nyɛla ban daa to ni bɛ dihi bɛ nuu gbana zuɣu pɔi ka Lebanese merchant naayi yo £300 ŋɔ.<ref name="OA"/> Britain, Ako Adjei nyɛla ŋun daa be siyaasa tali ni. Din daa niŋ ka dunia zaa tɔbu din pahiri ayi daa naai, British colonies din be Asia pam nyɛla ban daa deegi bɛ maŋsulinsi ka dizuɣu chɛ ka shikuru bihi ban daa be Silimiin'tiŋsi ŋɔ ni ka nyɛ gbaŋsabila daa nya lala niŋsim ŋɔ ka yɛlli ni bɛ m bo soya gba deegi bɛ maŋsulinsi West Africa.<ref name="OA"/> Ako Adjei nyɛla ŋun daa niŋ kpaŋmaŋ pam West African Students Union (WASU) ni ka daa leei di zuɣulan.<ref name="Ako Adjei4">{{cite web|url=http://www.ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=65&archiveid=959&page=1&adate=17/08/2007|title=Dr. Ako Adjei-Founder member of UGCC|publisher=ghanaculture.gov.gh|access-date=2 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721030836/http://www.ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=65&archiveid=959&page=1&adate=17%2F08%2F2007|archive-date=21 July 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name="Ako-Adjei 1">{{cite web|url=https://www.newsghana.com.gh/six-lessons-from-ghanas-big-six/|title=Six Lessons From Ghana's Big Six |date=July 2016 |publisher=newsghana.com.gh|access-date=20 April 2018}}</ref> Nkrumah nyɛla ŋun daa paai na Britain yuuni 1945, bakoyi dibaa ashɛm nyaaŋa o ni daa paai na [[London]], Ako Adjei nyɛla ŋun daa chaŋ o sani saha shɛli o ni daa bori zuɣulan tali zaŋ n-ti WASU. Nkrumah nyɛla ŋun daa mali biɛhigu shee yɛlimuɣisirili lala saha ŋɔ ka o daa deegi o niŋ No.25 Lauvier Road hali ka daa ti nya biɛhigu shee zaŋ n-ti (Nkrumah), No. 60 Burghley Road ka di miri Tufnel Park Tube Station. Nkrumah nyɛla ŋun daa be ni hali daa ti yi London yuuni 1947. Ako Adjei nyɛla ŋun daa zaŋ Nkrumah mini Kojo Botsio ŋun daa nyɛ Nkrumah zo la wuhi WASU . O WASU dabisa maa ni, Ako Adjei nyɛla ŋun daa yɛlli ni, " din daa niŋ ka Nkrumah paai na London ŋun daa nyɛ zuɣulan zaŋ n-ti WASU. N daa zaŋ Nkrumah wuhi WASU Secretariat ka daa zaŋ o wuhi Kankam Boadu mini [[Joe Appiah]] ban gba daa nyɛ kpamba zaŋ n-ti WASU."<ref name=":Vieta"/> ===United Kingdom=== Ako Adjei daa yiya chaŋ United Kingdom ni o ti bohim o bilim tiɛha ni daa nyɛ shɛli, alikaale tali. O wuhibu Fisk University daa ariʒichi ka o daa yo ka chaŋ [mInner Temple.silimin goli May 1944. Din mini o daa kuli laɣisi laɣiri ni o zaŋ piligi shikuru ŋɔ, o daa na bori laɣiri pam ni o bahi naai. O ba daa nyɛla ŋun kohi o yili din daa be Post Office polo, [[Accra]] ti Lebanese daabia la £10 yuun' yini kam ka di yɛn naai yuun pihinu zuɣu ka daa na deei yuun' pihita laɣiri. O ba daa kpiya pɔi ka lala gbaabu naai dinzuɣu o mini o biɛli n-daa dihi nuu pɔi ka Lebanese ŋɔ daa naai yo £300.<ref name="OA"/> Britain, Ako Adjei daa niŋ zaɣa ni siyaasa. Di ni daa niŋ ka anduniya tobu din pahiri ayi la daa naai, Britain tiŋgbana pam bɛ ni daa ŋmɛ ka fa Asia yaɣali daa nyɛla ban dee maŋsulunsi, ka ŋɔ daa che ka shikuru bihi ban yina West Africa daa niŋ zaɣa biɛhigu din be yiŋa ka kpahi ba bahi ni gba bom maŋsulunsi soya West Africa.<ref name="OA"/> Ako Adjei daa nyɛla ŋun tim nuu pam zaŋ yi West African Students Union (WASU) ka daa lee di zuɣulana.<ref name="Ako Adjei4"/><ref name="Ako-Adjei 1"/> Nkrumah daa paai na Britain la yuuni 1945. Dakulo bihi zuɣu o ni daa paai na [[London]], Ako Adjei run daa guui chaŋ o sana saha shɛli o ni daa gindi bori WASU zuɣulana tali. Lala saha Nkrumah daa na dii ka o gbɛri luɣishɛli ka o daa deegi o niŋ o yiŋa din be No.25 Lauvier Road, hali ti daa naai nya gbɛbu shee ti o (Nkrumah) No. 60 Burghley Road, din daa bi waɣi ni Tufnel Park Tube Station. Nkrumah daa bɛla dini hali di daa yi London yuuni 1947. Ako Adjei daa zaŋ Nkrumah wuhi WASU ka Kojo Botsio ŋun daa ti lee Nkrumah zo kpeeni. O tiɛri o WASU dabisa, Ako Adjei yɛliya, "Din daa niŋ ka Nkrumah paai na London, n-daa nyɛla WASU zuɣulana. N-daa zaŋ Nkrumah chaŋ WASU gbaŋ ŋmari n-ti zaŋ o wuhi Kankam Boadu mini Joe Appiah, ban gba daa nya WASU kpamba, ni Kojo Botsio, ti ni daa pun nya shikuru bihi suu, No.l South Villas, Camden Town, London N. W. I. Ti tu ni n yɛli ni Nkrumah paabu na ni o kpaŋmaŋa WASU tuma ni daa nyɛla din ti li yaa. O nyaaŋa ka di daa laɣim "Pan-African Congress" ʒii din daa pahi anu ka ʒini Manchester yuuni 1945 ka George Padmore mini Nkrumah daa nya din gbaŋ ŋmariba ka m mi daa nya ban daa laɣim li maa puuni yino."<ref name=":Vieta"/> Lala laɣingu daa nyɛla sɔŋ zaŋ yi maŋsulunsi bobu polo ka ban daa kana ni shɛba n-nya W. E. B. Du Bois, Hastings Banda ni Jomo Kenyatta.<ref>{{Cite book |last1=Adi |first1=Hakim |url=https://books.google.com/books?id=W7mfAAAAMAAJ |title=The 1945 Manchester Pan-African Congress Revisited |last2=Sherwood |first2=Marika |date=1995 |publisher=New Beacon Books |isbn=978-1-873201-12-1 |language=en}}</ref> Ako Adjei daa nyɛla ŋun kpɛ London School of Economics and Political Science n-ti bohim ka dee o M.Sc. degree ka na kuli bohimdi alikaale tali Inner Temple. O dahimbu yɛltɔɣa din daa nya ''Sala biɛhigu taɣibu'' daa nyɛla bɛ ni saɣiti shɛli,amaa, o siyaasa biɛhigu daa bi chɛ ka o nya saha ti li vihigu zaŋ kpa di polo .<ref name=":Vieta"/> Ako Adjei daa di nasara o alikaale tali ŋɔ dahimbu kam zuɣu ka bɛ daa zaŋ o pahi alikaalenima zuɣu Inner Temple silimiin goli January 1947 yuuni.<ref name="OA"/><ref name=":Vieta"/> ==Gold Coast Labuna== Ako Adjei daa labina Gold Coast silimin goli May 1947 ni silimin goli June 1947, ka k daa kpe [[Ghana Bar Association|Ghana bar]]. O tuuli niya daa nyɛla o kpa lahabali churi gbana "chain of newspapers" n-na kuli duhiri yee zaŋ maŋsulunsi deebu polo, tuun' o ni daa ku maŋ ti tum [[London]] zaa. Amaa, o daa bi tooi kpa lala lahabali chuɣu maa dama laɣiri daa kani zuɣu, o daa pahi Kof Adumoa-Bossman mini o taba zuɣu n-tum alikaale tuma.<ref name=":Vieta"/><ref name="OA"/> ===United Gold Coast Convention=== O ni daa niŋ [[Accra]] dabaashɛm, o daa chaŋ ni o ti kaai [[Joseph Boakye Danquah|J. B. Danquah]] ka o daa be ʒii ni ni shɛba n-zamdi siyaasa laɣingu kpabu ka Ako Adjei kpena pahi ʒii ma zuɣu.<ref name=":Vieta"/> Ako Adjei ka mani Gold Coast shikuru bihi pam ban daa be Britain lala saha maa daa nyɛla ban nyee nyoni Britain lahabali gbaŋ yɛltɔɣa din wuhi ni Gold Coast n-nyɛ bɛ ni yu shɛli. Danquah daa che ka o baŋ tum pam pun nyɛla din tum zaŋ siyaasa laɣingu kpabu polo.<ref name="OA"/> Daba anahi nyaaŋa o ni daa labina yiŋa J. B. Danquah daa kana ti gbuɣ o chaŋ ni bɛ ti nya ban be tooni gbaaei United Gold Coast Convention (UGCC) kpabu polo.<ref name="OA"/> O daa lee bɛ komitii maa puni yino ka silimin goli August 4, yuuni 1947 din daa niŋ ka zaŋ li wuhi salo Saltpond, o daa pahi di kpamba zuɣu. Silimin goli August 22, yuuni 1947, laɣingu wulli din daa be Accra gba daa zaŋ wuhisalo ka bɛ daa piigi o gbaŋ ŋmara ka [[Edward Akufo-Addo]] mi nya zuɣulana, ka [[Emmanuel Obetsebi-Lamptey]] mini J. Quist-Therson mi nya zuŋulan' pahi. Din daa niŋ ka niriba pili zoobu, kpamba ŋɔ daa gbaaya ni di pa tu ni bɛ lɛbigili siyaasa laɣingu. Lala daa mali la bukaata ni pa kuli bo ŋun yɛn gbaŋ ŋmari ti li yuŋ ni wuntaŋ ni. J. B. Danquah daa yɛliya ni di tu ni Ako Adjei lee li, amaa, o daa zaɣisi li ka di daliri nyɛla o bori ni o kuli na tumdi la o ''African National Times'' lahabali chuɣu gbaŋ ka lahi tumdi o alikaale tuma yaɣa. O gba daa tiri wuhi ni ni bɛ zaŋmi li ti [[Kwame Nkrumah]] ŋun daa nyɛ West African National Secretariat (WANS)&nbsp;,94 Grays' Inn, [[London]].<ref name=":Vieta"/> Ako Adjei ni yɛli shɛm, ni ŋuni n-daa tiri wuhi ni bɛ boli Kwame Nkrumah dama o daa mi kpaŋmaŋa ni shɛm ka mi ni o ni bori ni o tab' sɔŋ. Di daliri daa nyɛla, pɔi ka o daa yi London labi Accra, Nkrumah daa yɛli o: <blockquote>"Ako, a daŋdila n tooni. A yi kuli Gold Coast ka tuma ti beni ka tiɛhi ni n-ni tooi tumli, nyin che ka m baŋ ka n lee kuna ti tum li saha zuɣu; laɣisi laɣiri n-lahi labi London ti naai n alikaale tali bohimbu Gray 's Inn."</blockquote> Lala alikawuli ŋɔ lobu n-daa che ka o bi lahi niŋ zinchili ka tiri wuhi Nkrumah saha shɛli gbaŋ ŋmari tuma ni daa ti yi polo. Bɛ daa saɣiti o yɛltɔɣa maa ka daa sabi gbaŋ n-ti Nkrumah yɛli o di yɛltɔɣa hali ka daa ti bo laɣiri din yiɣisi pawunsi kobiga din daa nyɛ George Alfred Grant, ŋun daa kpa li, zuɣulana ni ariʒichi dira ni daa bo shɛli ni o zaŋ niŋ chaaji kuna Gold Coast. Nkrumah ni daa paai na, Ako Adjei daa zaŋ o wuhi paati maa kpamba: "O daa paai na la silimin goli December yuuni 1947 ka n daa zaŋ o wuhi G. A. Grant, J. B. Danquah, R. S. Blay ni kpamba shɛba ban daa pahi UGCC ni."<ref name=":Vieta"/> ===The Big Six=== <!-- Deleted image removed: [[File:The Big Six.jpg|thumb|[[The Big Six (Ghana)|The Big Six]]<br />''Standing (L to R):'' [[Kwame Nkrumah]], [[Emmanuel Obetsebi-Lamptey]], [[Ebenezer Ako-Adjei]], [[Edward Akufo-Addo]], [[J. B. Danquah]] and [[William Ofori Atta]]]] --> Din daa niŋ ka Nkrumah kpɛ nam ni ka daa nyɛ gbaŋsabira zaŋ n-ti UGCC o nyɛla ŋun daa bori soya ni o yɛligi "convention colony-wide" ka daa chɛ ka niriba daa pahiri na.<ref name=":Vieta"/> Kpamba zaŋ n-ti UGCC nyɛla ban gba daa mali kurisi ni bɛ zaŋ ninvuɣ palla pahi dunia zaa tɔbu din daa pahiri ayi nyaaŋa.<ref name="gn">{{cite web|title=The Contribution Of The Veteran Towards Independence |date=28 February 2012 |url=https://newsghana.com.gh/the-contribution-of-the-veteran-towards-independence/ |publisher=News Ghana |access-date=26 April 2020}}</ref> Bɛ nyɛla ninvuɣ shɛba bɛ ni daa gahi nuu boli na n daa ti wum bɛ noli lahabali.<ref name="gn"/> Pirinla nangban'yini tali fin daa be lala siyaasa paati nima ayi maa zuɣu, alikaali nima ban daa nyɛ siyaasa niriba zaŋ n-ti UGCC nyɛla ban daa kpaŋsi di ninvuɣ kura labi kpɛna paati maa ni ka daa zaŋ di gbaŋ chaŋ n-ti gomanati.<ref name="gn"/> Bɛ daa zaŋ la gbaŋ maa n-ti gomnanti Silimiin goli February biɛɣ'pishi ni anahi dali yuuni 1948 ka di nyɛ din daa tahi 1948 Accrea Riots.<ref name=":Vieta"/> Ako Adjei mini toondan shɛba zaŋ n-ti UGCC kamani [[J. B. Danquah]], [[Emmanuel Obetsebi-Lamptey]], [[Edward Akufo-Addo]], [[William Ofori Atta]] n-ti pahi [[Kwame Nkrumah]]<nowiki/>nyɛla niriba pam ni daa booni shɛba Big Six nyɛla ban daa galim ka fiia lala saha maa British gomnanti ka Ako Adjei nyɛ bɛ ni daa yɛlli ni so kpalimi [[Navrongo]].<ref name=":Vieta"/>Bɛ ni daa bahi Big Six ŋɔ, di nyɛla din daa zaŋ wilingimsim na Nkrumah mini ninvuɣ shɛba ban daa be UGCC ka dizuɣu daa che ka Nkrumah yi lala paati maa ni yuuni 1949 ka daa kpa [[Convention People's Party]] (CPP). Ako Adjei nyɛla ŋun daa na be UGCC ka daa ti leei Nkrumah lahabali churi sabbira, ''African National Times'' and the ''Star of Ghana''.<ref name=":Vieta"/> ===Yuuni 1951 piibu-piibu mini Ghana Congress Party=== Yuuni 1951 Gold Coast legislative piibu piibu ni, Ako Adjei nyɛla ŋun daa zani n-ti UGCC n daa kpaɣiri m bo Accra Central Municipal Electoral District di be Gold Coast Legislative Assembly. O nyɛla ŋun daa nya kalinli din yiɣisi 1,451 ka Nkrumah's (CPP) nyɛ ŋun daa nya kalinli din daa yiɣisi 20,780, T. Hutton Mills' (CPP) 19,812 ka Emmanuel Obetsebi Lamptey's (UGCC) daa nya kalinli din daa yiɣisi 1,630.<ref name=":Vieta"/> Pirinla bɛ daa bi tooi nya nasara zaŋ n-ti UGCC lala piibu piibu ŋɔ ni zuɣu o nyɛla ŋun daa pahi shɛba zuɣu ni bɛ zaɣa paati bihi bihi maa laɣim taba. O nyɛla ŋun daa leei gbaŋsabira zaŋ n-ti Ghana Congress paati din daa niŋ ka bɛ daa kpali Silimiin goli May yuuni 1952. O saha bela ni GCP nyaaŋa, Ako Adjei nyɛla ŋun daa zaɣisi ni ku lahi chaŋ laɣinsi ni dama niriba nyɛla ban daa yɛlli ni ŋun chɛ ka Nkrumah wurim UGCC.<ref name=":Vieta"/><ref>{{cite book |last=Botwe-Asamoah |first=Kwame |date=17 June 2013 |title=Kwame Nkrumah's Politico-Cultural Thought and Politics:An African-Centered Paradigm for the Second Phase of the African Revolution |url=https://books.google.com/books?id=OcTC2eDx5ZsC&q=ako+adjei+born&pg=PA98 |publisher=Routledge |page=98|isbn=9780415948333 }}</ref> ===Convention People's Party=== Silimiin goli March yuuni 1953, Ako Adjei nyɛla ŋun daa nya "pressure" o zosim nima E. C. Quaye,Sonny Provencal mini Paul Tagoe sani ka daa saɣi n-ti ni o nyɛla ŋun yɛn pahi [[Convention People's Party]]. Silimiin goli March piligu yuuni 1953 o nyɛla bɛ ni daa zaŋ so wuhi salo Arena, [[Accra]] ni ka o daa di o tuuli noli alizama din daa niŋ ka o labi CPP.<ref name=":Vieta"/> Yuuni 1954 Gold Coast legislative piibu piibu ni, o nyɛla ŋun daa zani n-ti CPP n daa kpaɣiri m bo Accra East in the Gold Coast Legislative Assembly. O nyɛla ŋun daa nya kalinli din yiɣisi 11,660 ka Nai Tete's 768, Kwamla Armah-Kwarteng's daa nya kalinli din yiɣisi 471 n-ti -pahi Nii Kwabena Bonnie III gba daa nya kalinli din yiɣisi 317 .<ref name=":Vieta"/> O nyɛla ŋun daa kpɛ jinaduu Silimiin goli June biɛɣ'pinaanu dali yuuni 1954. Pirinla o nyɛla ŋun daa zali taarihi yuuni 1954 piibu piibu ŋɔ ni zuɣu, Ako Adjei nyɛla bɛ ni daa piigi so Gold Coast cabinet Silimiin goli July biɛɣ'pihita ayi ka dali yuuni 1954 ka ŋun daa piigi o li ŋɔ nyɛ Nkrumah din daa niŋ ka o daa nya prime minister zuɣulan zaŋ n-ti gomnanyi daabilim la. Bɛ daa piigi o Minisata zaŋ n-ti Trade and Labour.<ref>{{cite book |author=Ministry of Trade and Labour |date=1955 |title=Gold Coast, Handbook on Trade and Commerce |url=https://books.google.com/books?id=54tpO-YYJ4AC&q=ako+adjei |page=3}}</ref> O ni daa nyɛ Minister of Trade and Labour, o nyɛla ŋun daa tumdi yaɣa pam n-tiri tiŋgbani maa, o nyɛla ŋun daa lihiri Agricultural Produce Marketing Board tuma zuɣu, Cocoa Marketing Board, Industrial Development Corporation, Trade Unions n-ti pahi "Cooperatives".<ref name=":Vieta"/> Silimiin goli February biɛɣ'pihita yini ka dali yuuni 1956 , bɛ daa piigi o Minista zaŋ n-ti Interior and Justice, zaashee shɛli [[Archie Casely-Hayford]] ni daa na gbubi. Lala yuuni maa, o nyɛla bɛ ni daa labi piigi so yuuni 1956 Gold Coast legislative piibu piibu ka o daa zani n-ti Accra East district electoral area din be Gold Coast Legislative Assembly. ==Post Ghanaian independence== ===Minister for Interior and Justice=== [[File:The National Archives UK - CO 1069-43-65.jpg|thumb|Ghana's first cabinet in 1957<br />''Standing (L to R):'' [[J. H. Allassani]], [[Nathaniel Azarco Welbeck|N.A. Welbeck]], [[Kofi Asante Ofori-Atta]], Ako Adjei, [[Kwame Sanaa-Poku Jantuah|J.E. Jantuah]], [[Imoru Egala]]<br />''Sitting (L to R):'' [[Archie Casely-Hayford|A. Casely-Hayford]], [[Kojo Botsio]], [[Kwame Nkrumah]], [[Komla Agbeli Gbedemah]], [[Edward Asafu-Adjaye|E.O. Asafu-Adjaye]]]] Din daa niŋ ka Ghana deegi di maŋsulinsi Silimiin goli March dabaa ayobu dali yuuni 1957, Prime Minister Dr. [[Kwame Nkrumah]] nyɛla ŋun daa piigi tondanima, Ako Adjeinyɛla bɛ ni daa piigi so Minista zaŋ n-ti "Interior and justice".<ref>{{cite book |last=Rathbone |first=Richard |date=2000 |title=Nkrumah & the Chiefs: The Politics of Chieftaincy in Ghana, 1951-60 |publisher=Ohio State University Press |isbn=9780821413067 |url=https://books.google.com/books?id=sDBclHlDsu8C&q=ako+adjei+interior&pg=PR15}}</ref> Silimiin goli August yuuni 1957, Ministry of Interior and Justice nyɛla bɛ ni daa waligi shɛli ka di pa nyɛ minista zaŋ n-ti Interior mini minista zaŋ n-ti Justice. Bɛ daa zaŋ Ministry of Interior n-ti Krobo Edusei ka Ako Adjei daa leei Minister of Justice.<ref name="NK">{{cite book |last=Nkrumah |first=Kwame |date=1957 |title=Ghana's Policy at Home and Abroad:Text of Speech Given in the Ghana Parliament, 29 August 1957, by Kwame Nkrumah, Prime Minister |url=https://books.google.com/books?id=vu42AAAAIAAJ&q=ako+adjei+interior&pg=PA13| page=13 |publisher=Information Office, Embassy of Ghana}}</ref> Wuma wuma nyɛla din daa yina wuhi ni ŋun daa niŋ lala taɣibu ŋɔ n daa ny Nkrumah, dama Ako Adjei daa nyɛla Ga daa nyɛla niriba pam neeni ni daa tiɣi so pam ka di bɛ to ni m bo yɛlimuɣisira niŋ Ga-Adangbe Shifimo Kpee ka di nyɛ bɛ ni daa piligi shɛli saha bela [[Accra]].<ref name="NC">{{cite web |title=New Commonwealth, Volume 38 |url=https://books.google.com/books?id=CEYlAQAAMAAJ&q=edusei+interior+justice+ga |publisher=Tothill Press |page=3 |date=1960}}</ref> ===Minister for Labour and Cooperatives=== Yuuni nyaaŋa, Ako Adjei nyɛla bɛ ni daa taɣi so Ministry of Labour and Cooperatives.<ref>{{cite web|title=Ghana Today, Volumes 1-2 |url=https://books.google.com/books?id=GsEqAAAAMAAJ&q=ako+adjei+labour+and+cooperative&pg=PA331 |publisher=Information Section, Ghana Office |page=11 |date=1957}}</ref> O ni daa nuyɛ Minister of Labour and Cooperatives, o nyɛla ŋun daa sɔŋsi di tooni chandi ka daa piligi so palla. O nyɛla ŋun daa tooi leeri kpɛma Ghananima laɣingu zaŋ n-ti [[United Nations]].<ref>{{cite web|title=Ghana Today, Volumes 1-2 |url=https://books.google.com/books?id=GsEqAAAAMAAJ&q=ako+adjei+labour+led+delegation&pg=RA26-PA2 |publisher=Information Section, Ghana Office |page=2 |date=1957}}</ref> ===Resident Minister in Guinea and Minister for Foreign Affairs=== Silimiin goli February yuuni 1959, Ako Adjei nyɛla ŋun daa deegi Nathaniel Azarco Wellbeck ka daa leei Resident Minister zaŋ n-ti [[Guinea]]. Din daa niŋ ka o nyɛ Ghana's chief ŋun zani n-ti Guinea, bɛ daa piigi o Minister of External Affairs Silimiin goli April lala yuuni maa.<ref name="FA">{{cite book |last=Grilli |first=Matteo |author-link=Kwame Nkrumah |date=6 August 2018 |title=Nkrumaism and African Nationalism:Ghana's Pan-African Foreign Policy in the Age of Decolonization |url=https://books.google.com/books?id=S4dnDwAAQBAJ&q=ako+adjei+foreign+affairs&pg=PA112| page=112 |publisher=Springer|isbn=9783319913254 }}</ref> O nyɛla ŋun daa gbubi lala nama yai ŋɔ din daa niŋ ka o nyɛ Ghana's resident minister in Guinea mini Ghana's Minister of External Affairs hali ni Silimiin goli September yuuni 1959din daa niŋ ka bɛ daa yihi o tuma zaŋ n-ti Guinea.<ref name="FA"/> Ŋun daa deegi o n daa nyɛ J. H Allassani ka daa leei Resident Minister of Guinea.<ref>{{cite book |last=Thompson |first=W. S. |date=1969 |title=Ghana's Foreign Policy, 1957-1966: Diplomacy Ideology, and the New State |url=https://books.google.com/books?id=rh7WCgAAQBAJ&q=Adjei+allassani&pg=PA75 |page=75 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400876303}}</ref> Silimiin goli April dabaa anii dali yuuni 1961, Ako Adjei nyɛla ŋun daa be [[New York City]] din daa niŋ ka Nkrumah, lala saha ŋɔ tiŋgbani zuɣulan zaŋ n-ti [[Ghana]] daa yɛlli ni o yihi African Affairs nam labisi Ministry of External Affairs ka daa piigi Imoru Egala ka o daa leei Minister of State zaŋ n-ti African Affairs, a position Egalanyɛla ŋun gbubi lala zaashee ŋɔ saha bela.<ref name="WST">{{cite book |last=Thompson |first=W. S. |date=1969 |title=Ghana's Foreign Policy, 1957-1966: Diplomacy Ideology, and the New State |url=https://books.google.com/books?id=rh7WCgAAQBAJ&q=egala+foreign+affairs&pg=PA199 |page=199|publisher=Princeton University Press |isbn=9781400876303 }}</ref> Ako Adjei nyɛla ŋun daa labina Ghana ka bɛ daa bɛ ti o soli ni o naai o shikuru bɔhimbu yaɣa shɛli o ni daa niŋdi lala saha ŋɔ.<ref name="WST"/> O nyɛla ŋun daa niŋ kam ni gomnanti taɣi o yɛligu maa amaa ka daa leei bi di nasara .<ref name="WST"/> Silimiin goli May yuuni 1961 "portfolio" zaŋ n-ti Minister of External Affairs nyɛla bɛ ni daa taɣi shɛli labi boli Minister of Foreign Affairs.<ref name="FA" /> Ako Adjei nyɛla ŋun daa leei Ghana tuuli Minister of Foreign Affairs.<ref>{{cite book|last=Ebenezer|first=Ako Adjei|author-link=Ebenezer Ako-Adjei|date=1992|title=Life and work of George Alfred Grant (Paa Grant)|url=https://books.google.com/books?id=pC4uAQAAIAAJ&q=ako+adjei|page=34|publisher=Waterville Publishing House|isbn=9789964502331}}</ref> Din daa niŋ ka o leei Ghana's tuuli foreign minister,o nyɛla ŋun daa niŋ kpaŋmaŋ pam ka daa zali zalisi din nyɛ din yɛn sɔŋ tiŋgbani maa. Lahabali din yina Shrikh I. C Quaye wuhiya ni o nyɛla ŋun daa sɔŋ ka bɛ daa piligi "international relations at the height of the cold war"".<ref name="Dr. Ako Adjei">{{cite web |title=Sankara Interchange re-named after Dr. Ako Adjei |url=http://www.modernghana.com/news/73675/1/sankara-interchange-re-named-after-dr-ako-adjei.html |access-date=5 June 2011 |publisher=Modern Ghana}}</ref> Kwesi Armah nyɛla ŋun daa di alizama jɛndi saha shɛli Ako Adjei'sni gbubi lala minisata tali ŋɔ ka yɛlli ni o nyɛla ŋun daa sɔŋ ka Ghana ka di zani [[United Nations|UN]] mini tiŋduya laɣinsi."<ref>{{cite book |last=Armah |first=Kwesi |author-link=Kwesi Armah |date=2004 |title=Peace Without Power: Ghana's Foreign Policy, 1957-1966 |page=20}}</ref> Din daa niŋ ka o nyɛ Minister of Foreign Affairs, o nyɛla ŋun daa kari [[South Africa]]n neema zaŋ kpɛna Ghana ka daa yɛlli ni ni o nyɛla ŋun chɛ ka South Africans neema kpɛna Ghana di yi niŋ ka bɛ tiŋgbani ŋɔ yi saɣi n-ti "apartheid" .<ref>{{cite book |last=Asamoah |first=Obed |author-link=Obed Asamoah |date=2014 |title=The Political History of Ghana (1950-2013): The Experience of a Non-Conformist |url=https://books.google.com/books?id=O28ZBQAAQBAJ&q=ako+adjei+born&pg=PA106 |page=106|publisher=AuthorHouse |isbn=9781496985637 }}</ref> Lala saha ŋɔ , Ako Adjei nyɛla ŋun daa boli "a Union of African States, ni bɛ bo so'shɛŋa din yɛn kpaŋsi daabilim.<ref>{{cite book |last=Akinyemi |first=A. Bolaji |author-link=Bolaji Akinyemi |date=1974 |title=Foreign Policy and Federalism: The Nigerian Experience |page=160}}</ref> Din daa niŋ ka bɛ daa niŋ laɣingu ni African Foreign Ministers, bɛ ni daa niŋ li luɣ'shɛli nyɛ Addis Ababa Silimiin goli June yuuni 1960, o nyɛla ŋun daa yɛlli ni bɛ piligimi "complete political union" zaŋ n-ti Africa ka niŋ kam ni piligi Africa Customs Union, Africa Free Trade Zone n-ti pahi Africa Development Fund; zalikpani shɛŋa di ni daa chani nyɛla Organization Of African Unity (OAU) ni daa saɣi n-ti shɛli ka di daa nya nam zani saha shɛli o ni daa be sarika ni yuuni 1963 ka Africa Union (AU) nyɛ din daa zani OAU zaani yuuni 2001.<ref name="ellison" /> Ako Adjei n daa ma kuli nyɛ Ministry of Foreign Affairs hali ni Silimiin goli August yuuni 1962 din daa niŋ ka bɛ daa mali ʒilisigu ni o nyɛla ŋun daa be Kulungugu bompi bahibu la ni, bɛ daa niŋ li bɛ ku tiŋgbani zuɣulan kuro, Dr. Kwame Nkrumah's Silimiin goli August dahin yini dali yuuni 1962. Nkrumahnyɛla ŋun daa zaŋ o maŋmaŋ zali o zaashee ŋɔ, Minister of Foreign Affairs yuuni 1962.<ref>{{cite book |last=Asamoah |first=Obed |author-link=Obed Asamoah |date=2014 |title=The Political History of Ghana (1950-2013): The Experience of a Non-Conformist |url=https://books.google.com/books?id=O28ZBQAAQBAJ&q=ako+adjei+foreign+affairs&pg=PA57 |page=57|publisher=AuthorHouse |isbn=9781496985637 }}</ref> ==Treason trial and detention== [[File:Osagyefo Kwame Nkrumah Bomb Attack.jpg|thumb|The spot in [[Kulungugu]] where the bomb was thrown in an attempt to assassinate the then president Dr. [[Kwame Nkrumah]]]] [[Kwame Nkrumah]] daa goya chaŋ Tenkodogo silimin goli July 31, yuuni 1962 ni o mini Mourice Yameogo. Upper Volta din pa nyɛ [[Burkina Faso]] tiŋgbani zuɣulana ti di fiila. Bɛ alizama ŋɔ daa nyɛla bɛ ni yɛn gbaai shɛm n yihi baariyanim' din be Ghana mini Upper Volta sunsuuni. Niŋsim shɛli din daa wuhiri gbansabila tiŋgbani ni laɣim yim. Sa kurigu daa nyɛla ŋun luna ka di zuɣu che ka o-yi Tenkodogo n labi silimin goli August 1, yuuni 1962 daa niŋ tɔm, ka di daa che ka bɛ piigi fukumsi buɣibahi bahi pala din yoori tiŋsi ayi ŋɔ zuɣu. Lahabali daa yina n nwuhi ni bɛ bahi tiŋgbani zuɣulana bompi [Kulungugu, tiŋ din Upper Region, [[Ghana]] din daa niŋ ka o zani ni o deei pini bia sani.<ref name=ellison/> Ako Adjei, ŋun daa nyɛ minisita zaŋ n-ti diŋduya yɛltɔɣa, n-ti pahi Tawia Adamafio, ŋun daa nyɛ lahabali wuligibu minisita, Hugh Horatio Cofie Crabbe, lala saha CPP gbaŋ ŋmari kpɛma, Joseph Yaw Manu, gɔmnanti tuun' tumda ni ŋun daa be "United Party" (UP) ni Robert Benjamin Otchere, UP jintɔri kuro, bɛ daa pa ba sɔɣu ni bɛ ni n-bori ni bɛ ku tiŋgbani zuɣulana maa.<ref name=ellison/> Ako Adjei, Tawiah Adamafio ni Cofie Crabbe ban daa nyɛla kootu ni yihi shɛba nuu ni bɛ bɛ tum taali ka wuhi shɛhira shɛŋa bɛ ni zaŋ di ba maa nyɛla yɛltɔɣa din niŋ dolisi lala yɛltɔɣa maa, ka di daliri yila bɛ bi niŋ zaɣa ni [[Convention People's Party]] (CPP) zuɣu n-daa tahi lala ŋmanpa maa.<ref name=ellison/> Jintɔri daa buɣisi bɛ taali ŋɔ la: {{blockquote|Solo ŋɔ ni... zaŋ chaŋ gamo ŋɔ niŋ bu, bana (Adamafio, Crabbe, and Ako Adjei), nyɛla ban waligi bɛ maŋa ka toondani maa, bɛ ni daa kongili so kamani bɛ yuri maa. Bɛ kpɛla loori konkoba n-chaŋ tooni pam ka che tiŋgbani zuɣulana bahi nyaaŋa.|F. E. Techie Menson fiila jinaduu silimin goli September6, yuuni 1962.<ref name=ellison/>}} Di daa lahi zami ni bɛ diba saliya din daa niŋ ka tindana so gba yɛli ni shɛhira zaŋ chaŋ lala niriba ata polo ka bɛ shiri gbaai ni bɛ ku tiŋgbani zuɣulana ŋɔ.<ref name=ellison/> Jaaji shɛba ban di lala niriba ata ŋɔ saliya maa – Justice Sir. [[Kobina&nbsp;Arku&nbsp;Korsah]], Justice [[Edward Akufo-Addo]] (Big Six]]) ni Justice Kofi Adumua Bossman – daa nyɛla bɛ ni niŋ shɛba firimiinsi ka bɛ che tuma. Jaajinima ayi ban daa pahi maa, William Bedford&nbsp;Van&nbsp;Lare ni Robert Samuel Blay (ŋun daa pahi ka bɛ kpa United Gold Coast Convention) daa nyɛla bɛ ni kari shɛba din daa daŋ tɔ ayirimo saɣisiri jaajinima ata karibu maa. Nkrumah daa naan pa kpa jaajinima pia ni ayi ka bɛ kpɛm nyɛ Justice [[Julius Sarkodee-Addo]],<ref name="Obed">{{cite book |last=Asamoah |first=Obed |author-link=Obed Asamoah |date=2014 |title=The Political History of Ghana (1950-2013): The Experience of a Non-Conformist |url=https://books.google.com/books?id=O28ZBQAAQBAJ&q=new+judges+sarkodee+addo+swanzy&pg=PA55 |page=55|publisher=AuthorHouse |isbn=9781496985637 }}</ref> ŋun daa nya ka lala niriba ŋɔ shiri tum taali zaŋ tindana maa yɛltɔɣa zuɣu. Ako Adjei mini lala niriba ayi ban pahi daa nyɛla jaaji ni wuhi ni bɛ kum shɛba, amaa, tiŋgbani zuɣulana daa zaɣisi kubu maa ka yɛli ni bɛ kpɛhi mi ba sarika bɛ yuun' pishi, o alizama jinaduu silimin goli March 26, yuuni 1965.<ref name=ellison/><ref name=":Vieta"/><ref name="Obed"/> Ako Adjei tiɛri yɛltɔɣa shɛli din daa niŋ silimin goli August 1, yuuni 1962 maa yɛliya:<blockquote>"N daa nyɛla ŋun bi tum taali ka niriba ban gba daa pahi maa, Tawia Adamafio and Cofie Crabbe be tum taali. Din daa niŋ nyɛla, ni daa nya tiŋduya minisita maa, n daa biɛli la Nkrumah chaŋ ni o mini tiŋgbani zuɣulana Yameogo ti di fiila Tenkudugu, din be Togo, Ghana ni Upper Volta&nbsp; silimin goli July 31, yuuni 1962. Di ni daa niŋ ka ti labiri na, n-daa biɛla tiŋgbani zuɣulana paati din zani Kulungugu shikuru. Saha bihi zuɣu din daa niŋ ka tiŋgbani zuɣulana paai na ti zani ka deei pini shikuru bil'sani, ka bɛ zaŋ bɛn kpulli lab' o na. Lala bia ŋɔ daa nyɛla di ni ŋmɛ ka ŋun kuli kpi di ni. Zuɣusuŋ maa, lala bɛni ŋɔ daa nyɛhigi tiŋgbani zuɣulana amaa di biɛla daa paai o nyaaŋa. Di daa kpuɣi Osagyefo tahi [[Bawku]] ka bɛ daa lahi zaŋ o tirisi Tamale. Ti ni daa labi na Accra binshɛɣu kam daa kuli chaŋla viɛnyɛla. Ka zaŋ chaŋ silimin goli July bahigu yuuni 1962, ka n deeilahibali din daa yina Dr.&nbsp;Okechuku&nbsp;Ekejeani, n Lincoln University mabia kuro ni n mini Nkrumah zo. O daa gomi chani [[London]] ka daa zani n mini tiŋgbani zuɣulana sani. Ni daa zaŋ wuhi Nkrumah, o daa yɛli ma ni n zaŋ mi o kuli n yiŋa ka o ti doni. N daa yɛn zaŋ chaŋ Flagstaff House biɛ kaali pɔi ka o daa naai labi [[Lagos]] wuntaŋ ni. Di daa ku beni ni ŋuna Alaaba dali, silimin goli August 29, yuuni 1962 ka bɛ daa kana di gbaai ma zaŋ ma chaŋ. Yuma din daa doli na, Naawuni ko n-daa mi din niŋ ma."<ref name=":Vieta"/></blockquote> Ako Adjei n-ti pahi niriba ata maa zuɣu daa pahila siyaasa niriba shɛba National Liberation Council ni daa yooi bahi din daa niŋ ka bɛ ŋmɛ n-paai Nkrumah mini o gɔmnanti silimin goli February 24, yuuni 1966. National Liberation Council daa yihi o Nsawam Medium Security Prison silimin goli September 6, yuuni 1966.<ref name=ellison/><ref name=":Vieta"/> == O Bahigu Biɛhigu == Dabsili shɛli din daa kana pɔi ni o sarika yiɣibu dabsili yuuni 1966 pulini, Ako Adjei daa yihila o nuu ka che siyaasa baayan o ni daa nye nyari sheli la zuɣu, bin shɛɣu o ni daa ʒiya ni bɛ ŋmala ʒiri n pa o n ti pahi o ni daa k[pe sarika puuni la. Baayan bɛ ni yiɣi o sarika puuni, o daa pa zaŋ la o maŋa n ti o daŋ mini o tuma zaŋ kpa kootu yɛltɔɣa polo. <ref name=":Vieta2">{{cite book|author=Vieta, Kojo T.|url=https://books.google.com/books?id=uw0OAQAAMAAJ&q=ebenezer+ako+adjei|title=The Flagbearers of Ghana:Profiles of One Hundred Distinguished Ghanaians|date=1999|publisher=Ena Publications|isbn=9789988001384|page=56}}</ref> O daa pa kula o saha n niŋ di o paɣa mini o bihi puuni, o paɣa mini o bihi daa nyɛla ban tabi n sɔŋ o pam saha shɛŋa bɛ ni daa duhi o kootu n kari o sariya, ka lahi bɔ saha shɛli bɛ ni daa lahi kari o sariya halli ni o sarika kpɛbu saha.<ref name=":Vieta3">{{cite book|author=Vieta, Kojo T.|url=https://books.google.com/books?id=uw0OAQAAMAAJ&q=ebenezer+ako+adjei|title=The Flagbearers of Ghana:Profiles of One Hundred Distinguished Ghanaians|date=1999|publisher=Ena Publications|isbn=9789988001384|page=56}}</ref> O daa labi mi m pu o tuma biɛhigu, ka daa di nasara zaŋ kpa o kootu mali zani polo, kootu shɛli din yuli booni Teianshi Chambers, ka daa pa labi o kootu tuma ni nti labi nye o alikaale tumtumda.<ref name=":Vieta5">{{cite book|author=Vieta, Kojo T.|url=https://books.google.com/books?id=uw0OAQAAMAAJ&q=ebenezer+ako+adjei|title=The Flagbearers of Ghana:Profiles of One Hundred Distinguished Ghanaians|date=1999|publisher=Ena Publications|isbn=9789988001384|page=56}}</ref> Baayan sooja govinanti shɛli din daa pahiri ayi din niŋ Ghana tiŋgbani puuni, bɛ daa zaŋ la Ako Adjei m pahi 'Commision' daambolo puuni. ka di nyɛla [[:en:Supreme_Military_Council_(Ghana)|Supreme Military Council]] n daa zaŋ o m pahi ŋa puuni, yuuni 1978, kabi tuma daa n nye ni bɛ sabi zali kpana kundu n ti Ghana tiŋgbani. A yi kana nti lihi lahabaya sabu yili dina ka bɛ booni The Ghanaian Chronicle vihigu puuni, saha shɛli bɛ ni daa nye Ako Adjei ka o bie asanzanima daambolo puuni daa nyɛla din dahinshɛli Ghana ninvuhi timsa ni daa laɣim ka di nyɛla Ghana zuɣulan kuro, Jerry John Rawlings, saha shɛli din daa paai o zuɣulan' tali bahigu. Amaa pirin la o ni daa be yɛli shɛli la puuni la zuɣu, o niriba daa bɛ saɣi ni lahabaya sabira bɔhi o bohisi,<ref name="AKO2">{{cite web|date=24 February 2002|title=Ako Adjei Laid to Rest|url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ako-Adjei-Laid-to-Rest-21991|access-date=23 April 2020|work=Ghana Web}}</ref> ==Kpibu mini soɣibu == Ako Adjei nyɛla ŋun daa pahi Big Six zuɣu. O nyɛla ŋun daa kpi Silimiin goli January biɛɣ'pinaanahi dali yuuni 2002 ashibiti yuli booni Korle-Bu Teaching Hospital saha shɛli o ni daa nyɛ yuun pihinii ni anu. O nyɛla ŋun daa mali paɣa ni bihi anahi .<ref name=ellison/> O ni daa kpi tiŋgbani ŋɔ ninvuɣ kara nyɛla ban daa chaŋ li la Ghana tiŋgbani zuɣulan kuro John Kufour nyɛ ŋun daa yɛlli ni bɛ yɛn ti o la "State burial".<ref name=ellison/><ref name="gna">{{cite web|url=https://www.modernghana.com/news/19729/dr-ako-adjei-would-be-given-state-burial.html |title=Dr Ako-Adjei would be given state burial - JAK |publisher=Ghanaweb | date=18 January 2002 |access-date=24 April 2020}}</ref> O nyɛla ŋun daa yɛlli ni tiŋgbani nyɛla din di Dr. Ako-Adjei samli pirinla kpaŋmaŋ shɛli o ni daa niŋ n-ti tiŋgbani maa zuɣu. O nyɛla ŋun pahi Big Six Ghana's siyaasa tali taarihi puuni, Dr. Ako-Adjei kpibu ŋɔ nyɛla din daa wuhi ni bɛ lala ninvuɣ shɛba ban daa niŋ kpaŋmaŋ ka Ghana di maŋsulinsi ŋɔ zaa kpi lala saha maa. Amaa yuli shɛli bɛ ni daa zali lala saha ŋɔ nyɛla din ku tooi kpihim. O fiila puuni yaha, o daa pahi o yɛligu,<nowiki>''</nowiki> ni Dr Ako Adjei nima daa kpaya siyaasa paati paati shɛli din yina ni di sɔŋ gɔvinanti maa pam. ka yƐli ni Ghana mulichi kam ŋun diri anfaani balibu kam ka di nɣela bɛ tuun shɛli ni kpaŋmaŋa shɛli bɛ ni niŋ zali Ghana, nyɛla ban simsi ni bɛ puhi ka pahi ba pam ka zaŋ bɛ sɔŋsim balibu kam n sɔŋ Dr. Ako-Adjei daŋ ka bɛ bo simsibu ni sɔɣibu ŋan gaɣim n ti o<nowiki>''</nowiki> <ref name="gna"/> Lala saha maa Ghana kpeen so Ŋun tuma daa jɛndi Alikaale mini maŋsulinsi zuɣu zabi bu, ka lahi nye Ghana zuyulan' kuro, H.E Nana Akufo-Addo, ŋun gba kana ni o ti zaŋ a bahigu jilima n ti Dr. Ako-Adjei, gab daa zaŋ o ziliŋ kɔm n ti ka o yɛltɔɣa n nye, <nowiki>''</nowiki> ni Dr. Ako-Adjeikum nyɛla ku' shɛli din kana n ti pa ti wuhiri Ghana mulichi kam ni ninvuƔi shɛba ban yina n ti zaŋ bɛ nyɛviya n pa talima ka tuhi n deei maŋ sulinsi n ti Ghana pa nyɛla ban zaa labi yƐlimaŋli shee zuŋɔ, ka di pa wuhiri ni Ghana pa nyɛla din yen zabi di maŋmaŋ zuɣu,<nowiki>''</nowiki> O daa lahi pahiya ni <nowiki>''</nowiki> ni nyari shɛli din daa kpaŋsi bɛ kɔba ni ni bɛ zaŋ govinanti shɛli din mali niriba sulinsi n tiriba yɔli daa nyɛla din nye nasara, ka di wuhiri ni bɛ daa nyɛla ban tum tuma pam n ti ti tiŋgbani ŋɔ ka o pahi ninvuɣi sheba ban nye ti Ghana waɣara<nowiki>''</nowiki><ref name=":1">{{Cite web|title=Dr Ako-Adjei would be given state burial - JAK|url=https://www.modernghana.com/blogs/19729/dr-ako-adjei-would-be-given-state-burial-jak.html|access-date=2025-06-20|website=Modern Ghana|language=en}}</ref> Yaha, Jake Obetsebi-Lamptey, ŋun gba daa kani la, ka gba daa nye kpeen so Ŋun su Ghana Alizam ni lahabaya wuligu, gba ziliŋ kɔm ni daa nye sheli n bɔ ŋɔ, <nowiki>''</nowiki> Ni Alizama sheli din wuhiri Ghana Pilli waɣara Ayɔbu la nƔela din bɛ kpi din niŋ ka bɛ bahigu niri pa nye gba kɔŋ o nyevuli zuŋɔ ŋɔ domi bɛ tuma nyɛla din kuliya yen be biɛhigu ni hali ni saha waɣila din be tooni n kan na. Ghana mulichi nima pam gba daa nyɛla ban za waɣara Ayɔbu ŋɔ nyaanga , ba n daa bie maŋsulinsi mini govinanti shɛli din mali niriba sulinsi n tiriba yɔli zabbu tooni, Ayi ku A maŋa n ti A tiŋgbani, A nyɛla tiŋgbani maa ni yɛn teeri sɔ yɛla saha kam."<ref name=":1" /> O daa pa labi mi m pu o tuma biɛhigu , ka lahi di nasara zaŋ kpa o kootu mali zani polo, din yuli nye Teianshi Chambers, ka daa pa labi piligu o ʒengama zuɣu kootu tuma tumbu.<ref name=":Vieta4">{{cite book|author=Vieta, Kojo T.|url=https://books.google.com/books?id=uw0OAQAAMAAJ&q=ebenezer+ako+adjei|title=The Flagbearers of Ghana:Profiles of One Hundred Distinguished Ghanaians|date=1999|publisher=Ena Publications|isbn=9789988001384|page=56}}</ref> ===State burial=== Dabisili shɛli bɛ ni daa yɛn soɣi o ŋɔ, bɛ nyɛla ban daa wuhi Ghana tuuta nima wuhiri kpaŋmaŋ shɛli o ni niŋ n-ti tiŋgbani maa.<ref name="gna"/> O kuli maa nyɛla din daa niŋ "state house". Ninvuɣ shɛba ban daa be o kuli yili ŋɔ n daa nyɛ siyaasa niriba, daabihi, minisata nima, council of state kpamba, Naanima, zosimnima ni ban kam daa pahi.<ref name="AKO"/> <nowiki>''</nowiki>Wreath<nowiki>''</nowiki> din tooi zooi ka di nya <nowiki>''</nowiki>flowers<nowiki>''</nowiki> la nyɛla Ghana zuɣu lana lala saha maa, jilima lana John Agyekum Kufour, daa nyɛla o ni zani Ghana mulichi zaani n zaŋ m pa Dr. Ako-Adjei, kum adaka zuɣu, mr Hack man Owusu-Agyeman, ŋun gba daa nye minisa nti Ghana tiŋduya yɛli gɔla, gba daa zani la o yahili ni ban tum di nsɔŋ di o zaani m gnba zaŋ jilima bahigu pini ŋɔ maa n pa Dr. Ako-Adjei kum adaka zuɣu, Mr Paul Adu-Gyamfi, ŋun gba daa nye zuɣu lana nti Ghana Alikaale Yaɣili, daa nyƐla ŋun pahi ata n gba daa zani la o yahili ni ban tum di n sɔŋ di o zaani m gba zaŋ jilima bahigu pini ŋɔ maa n pa Dr. Ako-Adjei kum adaka zuɣu, ŋun daa pahi anahi maa daa nyɛla Dr. Ako-Adjei daŋ nira ŋun daa zani daŋ maa zaa zuɣu n zaŋ li m pa adaka maa zuɣu.<ref name=":2">{{Cite news|date=-001-11-30T00:00:00+00:00|title=Ako Adjei Laid to Rest|language=en-US|work=GhanaWeb|url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ako-Adjei-Laid-to-Rest-21991|access-date=2025-06-20}}</ref> Joseph Henry Mensah, ŋun daa nye Ghana minisa nima kpɛma daa zani Ghana govinanti zaani n karim bahigu jlima yɛltɔɣa n ti Dr Ako Adjei ka di nye: ''<nowiki>''</nowiki> Dr. Ako-Adjei daa ŋun pahi ninvuɣi shɛba ban daa tooi zooi ka bɛ yɛri din tu ni gbaŋsabila Africa tiŋgbana tu ni bɛ zaŋ bɛ kpalaŋ zuya n lo tabi shɛm n ti pahi dini tu ni bɛ dam siyaasa tiŋgbani maa puuni din yɛn zaŋ maŋsulinsi na. Baayan siyaasa paati din nye Convention Peoples' Party ti ni mi shɛli (CPP) la ni daa wɔligi di maŋ ka che paati kuro din daa nye United Gold Coast Convention di gba daa ŋmaai jia m bɔli (UGCC) la, Dr Ako Adjei daa pa leei la ko' dɔriko m bie siyaasa paati paati ayi maa sunsuuni. Ghana tiŋgbani nyɛla ŋan kɔŋ ninvuɣi gaɣindili domini Ghana ku tooi lahi di O tuma baŋsim n ti pahi o yɛm gɔlinga anfaani yaha. Ti yi tooi bɔɣim o biɛhigu puuni din che ka ti bɛ niŋ faliwaɣili ka ti kɔŋ niri o ti tabo ka mani ti ni koŋ o shɛm maa"''<ref name=":2" /> Din daa niŋ ka bɛ ti o "State burial" nyaaŋa, "private burial" nyɛla din daa niŋ mausoleum zaŋ n-ti Holy Church of God, Okoman, Dome din be [[Accra]].<ref>{{cite web|url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/Dr-Ebenezer-Ako-Adjei-An-Appreciation-21921 |title=Ghana: Ako Adjei Laid to Rest |work=GhanaWeb |date=30 November 2001 |publisher=AllAfrica |access-date=22 April 2020}}</ref> ==Maŋamaŋa biɛhigu== Ako Adjei nyɛla ŋun daa niŋTheodosia Ako Adjei (''née'' Kote-Amon) amiliya ka o mini o nyɛ ban mali bihi anahi ban zaa nyɛ paɣaba. O nyɛla dolodolo nira ka nyɛ ŋun daa chani Perisbyterian Church of Ghana. O ni daa nyɛ dolodolo nira ŋɔ, o nyɛla ŋun daa mali dihitabili ni Naawuni n nyɛ ŋun niŋdi binshɛɣu kam n-tiri vuhirigu kam ŋun be dunia ŋɔ ni. "Sokam ni tu ni bɛ niŋ shɛm nyɛla bɛ jamdi Naawuni ka o niŋ bɛ ni bori binshɛŋa zaa n-ti ba."<ref name=":Vieta"/> ==Tibiginsim== *Yuuni 1946, o nyɛla ŋun daa leei ŋun pahi Royal Institute of International Afairs nira <ref name="EAA">{{cite journal |title=Ghana Year Book 1959 | date=1959 |publisher=Graphic Corporation | page=143 |journal=Ghana Year Book}}</ref> *Yuuni 1952 o nyɛla ŋun daa leei ŋun pahi American Academy of Political and Social Science .<ref name="EAA"/> *Yuuni 1962 , o nyɛla ŋun daa deegi Honorary degree zaŋ n-ti Doctor of Laws ka di daa yina, Lincoln University, [[Pennsylvania]], [[United States]]<ref>{{cite web |title=Ako-Adjei, Ebenezer |url=http://www.s9.com/Biography/Ako-Adjei-Ebenezer |access-date=14 April 2007 |work=Biographies |publisher=}}</ref> *Silimiin goli March dabaa ayopɔin dali yuuni 1997 din daa niŋ ka Ghana nima daa yɛn niŋ 40th Maŋsulisi dabisili chuɣu puhibu, Ako Adjei nyɛla ninvuɣ so bɛ ni daa piigi ɔfisa zaŋ n-ti Order of the Star of Ghana –ka ŋun daa piigi o li ŋɔ nyɛ tiŋgbani zuɣulan kuro [[Jerry Rawlings|Jerry John Rawlings]] zaŋ n-ti kpaŋmaŋ shɛli o ni daa niŋ Ghana maŋsulinsi deebu ni"&nbsp;<ref name=ellison/> *Yuuni 1999, o nyɛla ŋun daa deegi Millennium Excellence Award for Outstanding Statesmen.<ref name="Dr. Ako Adjei"/> ==Yuli Zalibu== Ako Adjei Interchange din be Accra, bɛ ni daa na mi shɛli Sankara Interchange nyɛla bɛ ni daa labi taɣi shɛli yuli zaŋ n-ti o.<ref>{{Cite web|title=Sankara Interchange re-named after Dr. Ako Adjei|url=https://www.modernghana.com/news/73675/sankara-interchange-re-named-after-dr-ako-adjei.html|access-date=2020-12-26|website=Modern Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sankara Overpass Renamed After Ako Adjei|url=https://www.modernghana.com/news/27058/sankara-overpass-renamed-after-ako-adjei.html|access-date=2020-12-26|website=Modern Ghana|language=en}}</ref> Ako-Adjei Park gba nyɛla din be Osu, Accra. == Nolini yɛltɔɣa == <blockquote>"Ghana nyɛla ti tingbani . Ti ka shɛli polo pahi di zuɣu . Kpenŋ ŋɔ ka Naawuni zaŋti niŋ ka ti baŋ ni di nyɛla din vɛli ti ti zaa ."<ref name="ellison2" /></blockquote> ==Kundivihira== {{Reflist}} ==External links== *[http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/artikel.php?ID=21921 Ghana Home Page], ghanaweb.com *[http://www.s9.com/Biography/Ako-Adjei-Ebenezer Biography], s9.com *[https://web.archive.org/web/20110129025414/http://www.kokorokoo.com/LaaClub/LaHallOfFame.aspx Profile], kokorokoo.com via archive.org {{DEFAULTSORT:Adjei, Ako}} [[Pubu:Lahabaya zaa]] [[Pubu: Lahabaya zaa]] [[Pubu:Ninsala ŋun lahi ka o nyevuli ni]] [[Pubu:Daabihi]] [[Pubu:Ghana dolo dolo niraba]] [[Pubu:Paɣaba]] [[Pubu:Paɣa]] te3rva4urfjvii0fyg0k3vsic2fyvl1 Ousmane Sembène 0 33110 147916 147442 2026-10-15T23:36:48Z InternetArchiveBot 118 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 147916 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ousmane Sembène''' ( French: [usman sãbɛn]; 1 January 1923 bɛ 8 January 1923 - 9 June 2007 ) daa nyɛla Senegalese siini director, ŋun yihiri siini mini ŋun sabira siini. Los Angeles Time daa nyɛla ban yɛli ni Afrika zaa sabira binŋa n bala, ka bi daa tooi bolindi o Afrika  siini Baba ( Father of African Films.<ref name=":0">{{Cite web|date=2007-06-14|title=Ousmane Sembene, 84; Sengalese hailed as 'the father of African film'|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-jun-14-me-sembene14-story.html|access-date=2026-05-15|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> O kpaŋmaŋ o tuma maa ni zuɣu o daa nyɛla bini kpaŋsiri so French sitai ni Sembène Ousmane<ref>{{Cite web|title=Le cinéma de Sembène Ousmane, une (double) contre-ethnographie : (Notes pour une recherche) – Ethnologies|url=https://www.erudit.org/fr/revues/ethno/2010-v31-n2-ethno3691/039372ar/|access-date=2026-05-15|website=Érudit|language=en}}</ref> O daa nyɛla ŋun yi Serer daŋ ni na ka di nyɛ o ma yili yaɣali Matan Sène, Ousmane Sembène daa nyɛla ŋun bɛ Serer adiini churi ni. O daa nyɛla ŋun pahi ban puhiri Tuur chuɣu ni. == Piligu biɛhigu == Zahim gbahara mini o paɣa bidibiga Ousmane Sembène daa nyɛla bini dɔɣi so Ziguinchor din bɛ Casamance ban daa nyɛ Lebou zuliya. O bilim ni bi daa nyɛla ban zaŋ Serer adiini o mayili polo adiini n milisi o, kamani Tuur Chuɣu ni o daa nyɛla ŋun pahi <nowiki>''Cult Servant''</nowiki> maa zuɣu. Tuur daa nyɛla bini mali bihim n malidi di tiŋgbana ( pangool), Sembène daa nyɛla ŋun ka nimohi zaŋ chaŋ o Cult servant tuma maa ni ka bi daa mi o ka nyɛ ŋun nyori bihim shɛli bini daa mali tiri o ni o mali n tiri bi tiŋgbana maa. Serer theme daa nyɛla din pahi o tuma ni o ni daa bi balaga. O mayili yaapaɣa daa nyɛla ŋun kpaŋsiri o. Paɣaba n daa nyɛ ban wumsi o. Sembène zuliya balli Walof nyaaŋa o daa mali baŋsim zaŋ chaŋ French mini mahamadiya ŋɔ polo ka di nyɛla o daa chaŋla mamahamdiya shikuru din daa nyɛ talahi n ti musilinima bidibisi ka lahi nyɛ ŋun chaŋ French shikuru hali ni yuuni 1936, ni ka yɛtɔlɣa bihi daa kpe o mini shikurumaa Karimbakpema maa sunsuni. Sembène daa nyɛla ŋun tumdi n suŋdi o ba - doro daa nyɛla din gbaagi o - hali ni yuuni 1938. O ni daa nyɛ yum pia ni anu, o daa nyɛla ŋun chaŋ Dakar,ni ka o daa nyɛ ŋun tumdi tum kpema kam.<ref>{{Cite web|title=Ousmane Sembene: The Life of a Revolutionary Artist|url=https://newsreel.org/articles/ousmanesembene.htm|access-date=2026-05-15|website=newsreel.org}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Yuuni 1944, world war I la saha mini France nim ni daa lu n naagi, Sembène daa.nyɛla bini zaŋ so n pahi Senegalese Tirailleurs ( din daa nyɛ Corps n tu French Army maa). O tɔbu shɛli o ni daa lahi tuhi nyɛ world war II din ni ka o daa be Free French Force nim ni maa. Lala tɔbu maa nyaaŋa o daa nyɛla ŋun labi na o tiŋgbani. Yuuni 1947 puuni o daa nyɛla ŋun pahi Long railroad strike puuni, ni ka o daa sabi o  seminal buku God's Bit of Wood (1960) Yuuni 1947 puuni o daa nyɛla ŋun chaŋ France, ni ka o daa tumdi Citroën factory din bɛ Paris la. O daa nyɛla ŋun kpa south polo n ri tum Docks din bɛ Marseille ,ni ka o daa kpaŋsi oaŋ zaŋ jɛndi daabiligu polo ( French trade union movement). O daa kpe la Communist-led CGT mini Communist paati, o daa nyɛla ŋun suŋdi ni bi nyɛ tɔb nɛima din yɛn suŋba ka bi tooi tuhi French Colonial War di daa niŋ Vietnam. Lala saha ŋu o daa nyɛla ŋun baŋ Harlem Renaissance ŋun daa nyɛ ŋun sabiri gbana Claude McKay mini Haitian Marxist ŋun sabira  Jacques Roumain. == Piligu tuma == Sembène daa nyɛla ŋun bohim French sabu mini karimbu o maŋmaŋ. O buku shɛŋa o ni daa sabi maa pam daa nyɛla ŋun mamaŋ biɛhigu yɛtɔlɣa,  Le Docker Noir din daa nyɛ din sani French puuni, ( yuuni 1956 ni,  ka bi daa yihi di silimisili na din daa nyɛ The Black Docker)<ref name=":0" /> salima ŋɔ daa nyɛ Diaw dini, di daa yɛri la African Stevedore so bini daa nahinda Docks  zuɣu Marseille la. Diaw daa nyɛla ŋun sabi salinli ka silimi paɣa so daa nyɛ ŋun zuli ka yihi polo n ti salo ka di nyɛ Diaw yuli n pa di zuɣu. O ni daa chaŋ ni o ti baŋ di nin neeisim, o daa nyɛla ŋun bi mi ka ku paɣa maa. Sembène  ni daa nyɛ ŋun sabbu yaa bɛ bini daa nahindi Africans ban go n chaŋ lala tiŋsiaa ni shɛm,o daa lahi nyɛla ŋun niŋ vihigu pam zaŋ chaŋ bini nahindi Arab mini Spanish tumtumdiba shɛm. O daa neeili n suŋ ni jɛlinsi zaŋ ti tiŋshɛŋa nim daa ŋmanila daŋdaŋ ka bi niŋda. O daa nyɛla ŋun sabili n jɛndi biɛhigu maa kamani o ni yoli nyaaŋa n sabi salim shɛŋa maa.  O kpaŋmaŋ ŋun daa nyɛla di chɛ ka Sembène yuli yina. Lala salinli ŋun maa nasara dibu maa daa nyɛla din yihi ariziki pam na ka di nyɛ din kpaŋsi o sabibu maa. Sembène salinli din pahiri ayi, ' O Pays mon beau peuple!( oh Country, My beautiful people, 1957), daa nyɛla din yɛri Oumar. O daa nyɛla Senegalese pukpara ŋun tɛhiri biɛhinni ŋun daa labi o ya Casamance ni o silimi paɣa ka mali niya ni o kpaŋsi lala yaɣali maa pukparim tuma. Oumar daa nyɛla ŋun niŋ wahala pam zaŋ jɛndi French gomlanti shɛli bini daa bɛ di sulinsi ni maa ni tiŋgbani maa nim gba biɛhigu, ka bi daa nyɛ ban di o nyɛvilli. O Pays mon beau peuple! daa nyɛla di di nasara tiŋduya ni  ka Sembène daa nyɛ bini boli so tiŋduya maa shɛŋa ni kamani China, Cuba mini Soviet Union. Sembène salinli din pahi ata ka gahim n yi di ko n nyɛ Les Bouts de Dieu ( The God's Bits of Wood 1960);<ref name=":0" /> niriba pam daa yɛliya ni di nyɛla masterpiece naɣala Xala ko. Salinli ŋɔ daa nyɛla din jɛndi railroad strike Dakar-Niger line, din daa niŋ yuuni 1947 hali ni yuuni 1948. Hali Ibrahima Bakayoko ŋun daa mali jilima ka yɛri ka di zaana n daa nyɛ salinli maa  central figure amaa salinli maa daa ka daabolo naɣala tiŋgbani maa zaa. Salo maa daa nyɛla ban nyɛ miisim mini nahingu zaŋ chaŋ bi maŋ biɛhigu polo. Ban bɛ salinli maa ni daa nyɛla ban paagi bin pihinu (50) ka di nyɛ seneganima mini tiŋ shɛli din bapali maa din nyɛ Mali ka strike maa nyɛ di yiri laɣulikam na. Sembène daa nyɛla ŋun yihi salin shɛŋa na Les Bouts de Dieu nyaaŋa ni salin ŋmahi  balibu (Tribal Scars 1962), lala balibu ŋu maa daa nyɛla din mali salin ŋmahi, tales mini fables, kamani  <nowiki>''La Noire de...'' o ni daa ti zaŋ shɛli n ŋmaagi o tuuli siini. Yuuni 1964 puuni, o daa nyɛla ŋun yihi l'</nowiki>Harmattan  ( The Harmattan ) lala salinli ŋɔ daa nyɛla din jɛndi maŋ sulinsi dɛibu zaŋ ti African tiŋzuɣu. Yuuni 1962 hali ni yuuni 1963 puuni, Sembène daa nyɛla ŋun chaŋ n ti bohim siini ŋmaabu ( filmmaking) yuuni yini Gorky Films Studio puuni,Moscow,ka di nyɛ Soviet director Mark Donskey San. Ban gba daa bohindi ni n daa nyɛ Sarah Maldoror ŋun daa nyɛ French Guadeleupean Artist ŋun daa nyɛ tuuli paɣa ŋun pahi yihi African siini nima na. == Bahigu tuma == O ni daa daa yihi salin shɛli yuuni 1965 la puuni la,Le Mandat, prècèdè de Vehi Ciosane ( The Money Order and White Genesis ), Sembène niya daa nyɛla din ŋmaligira. Kamani o na min pun zabi racial mini laɣari nahingu zuɣu French gomlanti ni daa kpa shɛli la. Lala tuma ŋɔ maa daa nyɛla din ŋmaligi o hankali n kpa tayisigu Africa Tiŋgbani ( corrupt African Elites ) din daa piligi maŋ sulinsi dɛigi nyaaga maa. O daa nyɛla ŋun pahi ban tɔhi n sabi Lotus Magazine, shɛli bini daa lonchi Cairo yuuni 1968 la puuni ka Egypt mini Soviet Union ni daa nyɛ ban di ariziki n niŋ din ni.<ref>{{Cite web|title=The Rise and Significance of Lotus / Council for the Development of Social Science Research in Africa|url=https://codesria.org/spip.php?article1976|access-date=2026-05-15|website=codesria.org|archive-date=2021-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609082847/https://codesria.org/spip.php?article1976|url-status=dead}}</ref> Sembène daa nyɛla ŋun tuhi Xala salinli maa (1973), salin shɛli din daa jɛndi El Hadji Abdou Kader Beye, dabi laɣari lana maa. O ni daa niŋ o paɣasaribili villi so n pahi paɣa ata maa amiliya dali maa yoŋ, El Hadji daa nyɛ ŋun gbaagi doro ( <nowiki>''xala''</nowiki> in wolof) ka daa dihi tabili ni bi niŋ o mi. Le Deinier l'empire ( The Last of the Empire) Sembène salinli bahigu daa nyɛla din wuhiri tayiɣisigu mini military coup din daa niŋdi African tiŋgbani shɛli din yoli kuli dɛigi di maŋ sulinsi. O ni daa yihi salinli dibaa ayi shɛli na maa din n nyɛ Niiwan et Taaw ( Niiwan mini Taaw) din daa yɛri biɛhigu mini bɛri villi yɛtɔlɣa maa daa nyɛla din kpi Senegal tiŋgbani. Les Bouts de Bois de Dieu mini Xala, Sembène's  daa nyɛla bini zaŋ so n pahi ban bɛ tooni di yi kana African Postcolonial literature  puuni. Samba Gadjigo daa yɛliya ni o kpaŋ maŋ maa nyɛla di paari niriba n gari Francophone Africa zuɣu: Sembène ni daa yihi salin pi shɛŋa na maa puuni dibaa ayopoin daa nyɛla bini lɛbigi shɛli silimisili ni .<ref>{{Cite web|title=Ousmane Sembene: The Life of a Revolutionary Artist|url=https://newsreel.org/articles/ousmanesembene.htm|access-date=2026-05-15|website=newsreel.org}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Siini == O daa nyɛ salin sabira so ŋun zaŋsim bɛ biɛhigu lɛbigimsi,  Sembène ni daa bori ni o vo niriba pam hankali.  O daa baŋya ni o salin shɛŋa o ni sabi maa nyɛla ban chaŋ shikuru ko n ni tooi nyɛ hankali shɛli o ni kohiri maa, amaa siini nyɛla niriba pam yɔŋ shikuru<ref name=":0" /> ka di ni tooi chɛ ka o tooi kohi o hankali maa n ti African pam. Yuuni 1963 puuni,Sembène daa nyɛla ŋun yihi tuuli siini, zaŋ ŋmaha Barom Sarret ( The  Wagoner). Yuuni 1964 puuni, o daa lahi yihi zaŋ ŋma  na ka boli Niaye. Yuuni 1966 o daa nyɛla ŋun yihi o tuuli siini shɛli o ni daa feature La Noir de..., ka di nyɛ salin ŋmahi maa zaŋ yini; din n daa nyɛ tuuli feature siini shɛli Sub-Sahara African Director ni yihi shɛli na. Hali di waɣalim maa daa kuli nyɛ minti pihiyobu French siini maa zaa yoli, di daa nyɛla din di Prix Jean Vigo<ref name=":0" />, di daa nyɛla din zaŋ tiŋduya nim zaŋsim n labisina African siini nim puuni balatɛi Sembène siini nima. Sembène daa nyɛla ŋun daa zaŋ o nasara ŋɔ maa n kpaŋsi o maŋ ka daa yihi Mandabi yuuni 1968 ka di daa ti o nasara ka tooi yihi o balli Wolof siini na.<ref name=":0" /> O ni daa yihi o balli maa Wolof balli maa siini shɛŋa n pahi maa n nyɛ Xala (1975 ka di nyɛ o maŋmaŋ ni sabi salin shɛŋa maa yini), Ceddo (1977), Camp de Thiaroye (1987) mini Guelwaar (1992). Senegalese nim daa yihi Ceddo na ka bi bi saɣa n ti, hali di daliri daa kuli nyɛ Sembène salin shɛŋa din daa bɛ gbana ni kabi daa bori ni di paagi salo pam maa zaa yoli, bi daa yɛliya ni gamlanti zalikpana n bi sahi n ti li kadi nyɛla anti-Muslims yɛtɔlɣa m daa bɛ siini maa ni .<ref name=":1">{{Cite web|title=Women in Sembene's films byGorham H. Kindem and Martha Steele|url=https://www.ejumpcut.org/archive/onlinessays/JC36folder/Emitai-Ceddo.html|access-date=2026-05-15|website=www.ejumpcut.org}}</ref> Sembène daa nyɛla ŋun bi sahi n tili ka daa gilindi theatre nim ni n tari ti gbanbihi din wuhiri ni o yihi la siini maa  duniya zaa zuɣu. Yuuni 1971 puuni, Sembène daa nyɛla ŋun ŋmaagi siini French mini Diola puuni ka piigi yuli n boli Emitaĩ. Di daa nyɛla bini kpɛhi shɛli 7th Moscow International Films Festival ni ka di daa di Silver pini. Di daa nyɛla gomlanti zali kpana ni bi saɣi n ti shɛli French  West African tiŋgbana zaa puuni.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|date=1998-02-02|title=Senegal films are eloquent Movies: Ousmane Sembene’s powerful ‘Emitai’ and ‘Ceddo’ play at the Orpheum.|url=https://www.baltimoresun.com/1998/02/02/senegal-films-are-eloquent-movies-ousmane-sembenes-powerful-emitai-and-ceddo-play-at-the-orpheum/|access-date=2026-05-15|website=Baltimore Sun|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=1971 :: Moscow International Film Festival|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1971|access-date=2026-05-15|website=www.moscowfilmfestival.ru}}</ref> O yuuni 1975 siini Xala daa nyɛla din pahi 9th Moscow International Film Festival puuni.<ref>{{Cite web|title=1975 :: 34th Moscow International Film Festival|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1975|access-date=2026-05-15|website=www.moscowfilmfestival.ru}}</ref> Yuuni 1977 puuni o siini shɛli o ni daa boli Ceddo la gba daa nyɛla bini piigi shɛli n pahi 10th Moscow International Film Festival puuni.<ref>{{Cite web|title=1977 :: 34th Moscow International Film Festival|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1977|access-date=2026-05-15|website=www.moscowfilmfestival.ru}}</ref> Lala yuuni maa puuni Sembène daa nyɛla bini boli so ni o ti pahi bi Jury maa zuɣu 27th Berlin International Film Festival  zuɣu.<ref>{{Cite web|title=Juries|url=https://www.berlinale.de/en/archive/awards-juries/juries.html/y=1977/o=desc/p=1/rp=40|access-date=2026-05-15|website=www.berlinale.de|language=en}}</ref> 11th Moscow International Film Festival yuuni 1979 puuni bi daa ti o piin gahindili ka di o kpaŋ maŋ zaŋ chaŋ Cenima polo.<ref>{{Cite web|title=1979 :: Moscow International Film Festival|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1979|access-date=2026-05-15|website=www.moscowfilmfestival.ru}}</ref> Sembène siini reccurent theme nim maa shɛŋa n nyɛ Lahabali zaŋ jɛndi gbaŋpɛila ni daa su gbaŋsabila tiŋgbani shɛm,adiini nim ni daa bi zaani shɛm,mini African paɣaba yaa. O siini bahigu yuuni 2004 puuniMoolaadé, daa di pini yuuni 2004Cannes Film Festival<ref>{{Cite web|title=1979 :: Moscow International Film Festival|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1979|access-date=2026-05-15|website=www.moscowfilmfestival.ru}}</ref> mini FESPACO Film Festival  Ouagadougou, Burkina Faso tiŋgbani. Bi daa ŋmala siini maa tiŋkpaŋ bili shɛli Burkina Faso ka di daa yihi bi daa niŋdi bin shɛli ka boli Female Genital Mutilation. Sembène nyɛla ŋun niŋ cameo appearance  o siini nim puuni. Kamani Mandabi ŋun n nyɛ gbaŋ sabira post office maa ni.<ref>{{Cite journal|last=Francoise|first=Pfaff,|date=1993|title=The Uniqueness of Ousmane Sembene's Cinema|url=https://scholarworks.umass.edu/cibs/vol11/iss1/3/|journal=Contributions in Black Studies|language=en|volume=11|issue=1}}</ref> == Kum == Ousmane Sembène nyɛla ŋun daa kpi silimi gɔli June yuuni 2007, o yuma  pihinii ni anahi (84). O daa nyɛla ŋun daa ka Alaafee silimi gɔli December yuuni 2006 ka nyɛ ŋun daa kpi o Tiŋ Dakar, Senegal, ka bi daa suhi o shroud adorned ni alqurani aya nima.<ref>{{Cite web|title=IOL: News for South Africa and the World|url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1|access-date=2026-05-15|website=www.iol.co.za}}</ref> Sembène daa nyɛla ŋun mali bihi ata amiliya dibaa ayi puuni.<ref>{{Cite news|title=Ousmane Sembene|language=en-GB|work=The Independent|url=http://www.independent.co.uk:80/news/obituaries/ousmane-sembene-452880.html|access-date=2026-05-15|archive-date=2011-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012053001/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/ousmane-sembene-452880.html|url-status=dead}}</ref> Seipati Bulane Hopa ŋun daa nyɛ Secretary General n ti Pan African Federation of Filmmakers(FEPACI)  daa nyɛla neeisim din neeri ban bi tɛhi ni bi shɛba maa biɛhigu, ŋun yɛri ka dabɛm ka o yɛtɔlɣa puuni ni doo so ŋun mali baŋsim di ka ŋmali ka lahi nyɛ artistic so ŋun tumdi nyɛ yɛlimaŋli ni o suhi zaa.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.screenafrica.com/news/stop_press/956682.htm|access-date=2026-05-15|website=www.screenafrica.com}}</ref> == Tuma == === Kundinima === === Filmography === Sembène's siini shɛŋa n nyɛ ŋun doya ŋɔ {| class="wikitable" !Yuma !Siini !Genre !Role !Sha |- |1963 |''Borom Sarret'' |Drama short Portrait of a poor Senegalese man. First film made by a black African. |Director and writer |20 m |- |1964 |''Niaye'' |Drama short The scandal of a pregnant young girl |Director and writer |35 m |- |1966 |''Black Girl'' (original title: ''La noire de...'') |Drama feature A Senegalese girl becomes a servant in France |Director and writer |65 m |- |1968 |''Mandabi'' |Drama feature A Senegalese man has to cope with a money order from Paris |Director and writer |92 m |- |1970 |''Tauw'' |Drama short A young man makes a home for his pregnant girlfriend |Director and writer |24 m |- |1971 |''Emitaï'' |Drama feature Jola people protest World War II French conscription |Director and writer |103 m |- |1975 |''Xala'' |Comedy feature A corrupt politician is cursed with impotence |Director and writer |123 m |- |1977 |''Ceddo'' |Drama feature In protest outsiders (Ceddo, non-muslims) kidnap a black princess |Director and co-writer with Carrie Sembene |120 m |- |1988 |''Camp de Thiaroye'' |Historical drama feature In the 1944 Thiaroye massacre French troops kill rebelling returned black soldiers |Co-director and co-writer with Thierno Faty Sow |147 m |- |1992 |''Guelwaar'' |Drama feature Religious and political satire on an erroneous burial |Director and writer |115 m |- |2000 |''Faat Kiné'' |Drama feature An unwed mother succeeds professionally |Director and writer |120 m |- |2004 |''Moolaadé'' |Drama feature Women protest female genital mutilation |Director and writer |124 m |} == Kunduvihira == n5w2lqrjydmip3858f2fs1fvlv2asi5