Wikipiideɛ
dgawiki
https://dga.wikipedia.org/wiki/A_Gamp%C9%9Bl%C9%9B_zu
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
first-letter
Duoro bimbu zie
Be o yoŋ
Yeli
Toma daana
Toma daana yeli
Wikipedia
Wikipedia yeli
Duoro kɔre
Duoro kɔre yeli
MediaWiki
MediaWiki yeli
Tɛmpileti
Tɛmpileti yeli
Sombo
Sombo yeli
Gbuli
Gbuli yeli
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Van Vicker
0
1514
61031
48598
2026-05-22T12:06:32Z
Edith Tangkur
310
Edit article
61031
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q3185896}}
Van Vicker e la a [[Ghana]] ne yuori kaŋa. Ba dɔge o la a ɔɔgore kyuu dendeŋ soba 1977. <ref>https://www.theafricandream.net/iconic-ghanaian-actor-philanthropist-kicks-off-the-van-vicker-43rd-birthday-global-giveaway/</ref>O yuori meŋɛ la Joseph van Vicker, O e la deɛdeɛne kaŋa naŋ be a Ghana ewuluu maaloŋ poɔŋ. Van Vicker da nyɛ la yuori bee iruu a kyaare neŋ "ewuluu gandaa a yi o ewuluu kɔnoɔre yɛlɛ poɔ" aneŋ "ewuluu gandaa naŋ waana" a Afirika ewuluu nyaaraa poɔ toma zannoo yɛlɛ [[kyɔɔtaare]] a 2008 yuoni poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20100208181413/http://www.screenafrica.com/news/industry/363428.htm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20100208181413/http://www.screenafrica.com/news/industry/363428.htm</ref>
== O Nyɔvore Piiluu ==
Ba dɔge la Vicker a [[Accra]], Ghana paaloŋ, O ma e la Ghanaian- Liberian <ref>http://allafrica.com/stories/200904200343.html</ref>kyɛ o saa meŋ e Dutch.<ref>http://www.sunnewsonline.com/webpages/features/showpiece/2010/jan/31/showpiece-31-01-2010-001.htm</ref><ref name=":0">https://web.archive.org/web/20090328190457/http://www.vanvickerlive.com/biography.asp</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120227030531/http://www.belmizikfm.com/index.php?option=com_content&view=article&id=14:vanvicker&Itemid=430</ref> O saa da kpi la a saŋa na van viɔker naŋ nyɛ yuomo ayoɔbo.<ref name=":0" />
Vicker gaa la Mfantsipim [[... Sakuuri|Sakuuri]],<ref>https://web.archive.org/web/20150212064850/http://www.ghanacelebrities.com/van-vicker/</ref> onaŋ ane actor [[Majid Miche]]<nowiki/>l. O gaa baarɛ la a African University kolaagi anaŋ kyaare neŋ yelyaga yelbo a yuoni 2021 poɔ.<ref>https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/van-vicker-finally-graduates-from-uni-after-24-years/f5smxq6</ref>
== Toma Yɛlɛ A Kyaare Neŋ Nyaaraa Poɔ enfuoni. ==
Vicker piili la o deɛne toma a Groove 106.3 fm a yuoni (1999–2000) ane Vibe 91.9fm a yi (2001–2004), a leɛ toŋ a TV3 Ghana (1997–1999) ane Metro TV (2000–2004), Vicker yi neŋ la o meŋɛ a Tv POɔ a saŋa na ba naŋ yi neŋ ''Sun city'', anaŋ la da wuli a ynivasiti nyɔvore. O deɛne yelzu la LeRoy King Jr.,. A yɛlɛ zaa da kyaare nɛŋ la sakuu bie kaŋa naŋ yi nasaale paaloŋ (US) wa ka o wa kyɔge ne o zannoo. A deɛne da kyɔge taa la dori pie (10) o poɔ.<ref>http://allafrica.com/stories/201001190212.html</ref>
== Deɛne ==
A da koɔre kyɛ ka ba de Vicker ka o poɔ deɛne kaŋa poɔ o yeli zu da e ''Divine Love''. A deɛne zu tuurebo da la Jackie Appiah ane Majid Michel meŋ yoŋ la da e pɔge ane dɔɔ a deɛne poɔ.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/artikel.php?ID=215868</ref>
Vicker, da la maŋ e a dɔɔ naŋ taa nɔmmo, a meŋ neŋ [[Jackie Appiah]] ane Nadia Buari. Ba da maŋ de o la mane neŋ a Ghana deɛdeɛnɛ actor Majid Michel ane a Nigerian [[Ramsey Nouah]].<ref name=":0" />.
== Nollywood Poɔ Kpeɛbo ==
Vicker kpɛ la a Nollywood film poɔ yaga, o da e la neŋ -yuori, a paaŋ de neŋ o taa ba mine naŋ di Tonto Dikeh, Mercy Johnson, Stephanie Okereke, Chika Ike ane Jim Iyke. O deɛne mine yelzuri la ; ''My Soul Mate'', ''Heart of Fire'', ''Popular King'', ''Gambling with [[Kultaa|Marriage]]'', ''Harvest of Love'', ''Stolen Will'', ''The Joy of a Prince'', ''Discovered'', ''The Kingdom'' ane ''Against the law''.
== Kyɔɔtaare ==
{| class="wikitable sortable"
|+
!Year
!Award
!Category
!Recipient
!Result
|-
| rowspan="2" |2008
| rowspan="2" |4th Africa Movie Academy Awards
|Best Actor in a Leading Role
| rowspan="2" |''The Return of Beyonce''/''Princess Tyra''
|Nominated
|-
|Best Upcoming Actor
|Nominated
|-
|2009
|Afro-Hollywood Award
|Best Actor (African film category)
|
|Won
|-
|2010
|2010 Ghana Movie Awards
|Best Actor Leading Role (Local Film)
|''Dna Test''
|Nominated
|-
|2011
|2011 Ghana Movie Awards
|Best Actor Leading Role
|''Paparazzi''
|Nominated
|-
|2011
|Pan African Film Festival
|Africa Channel's Creative Achievement Award
|Himself
|Won
|-
|2012
|Nafca
|Best Comedy Movie
|''Joni Waka''
|Won
|-
| rowspan="2" |2013
|2013 Ghana Movie Awards
|Best Actor (Local Film)
|''Joni Waka''
|Won
|-
|Pyprus Magazine Screen Actors Awards
|Best International Actor
|
|Won
|-
|2014
|2014 Ghana Movie Awards
|Favourite Actor
|
|Nominated
|-
|2015
|Nafca
|Best Actor in a Leading role (Diaspora film)
|Heart Breaker's Revenge
|Nominated
|-
| rowspan="3" |2016
|2016 Africa Magic Viewers Choice Awards
|Best Actor Drama/Series
| rowspan="2" |''A long Night''
|Nominated
|-
|2016 Nigeria Entertainment Awards
|Best Actor Africa/Non Nigerian
|Nominated
|-
|KumaWood Awards
|Best Collaboration
|''Broni W'awu''
|Won
|}
== Filmography ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Notes
|-
|2004
|''Divine Love''
|
|with Majid Michel & Jackie Aygemang
|-
| rowspan="4" |2006
|''Beyonce: The President's Daughter''
|Raj
|with Nadia Buari & Jackie Aygemang
|-
|''Darkness of Sorrow''
|CK (Charles)
|with Nadia Buari
|-
|''Mummy's Daughter''
|
|with Nadia Buari & Jackie Aygemang & Okediji Alexandra
|-
|''The Return of Beyonce''
|Raj
|with Nadia Buari & Jackie Aygemang
|-
| rowspan="8" |2007
|''American Boy''
|"Nelly"
|with Nadia Buari
|-
|''I Hate Women''
|Rocky
|with Jackie Aygemang
|-
|''Innocent Soul''
|
|
|-
|''In the Eyes of My Husband''
|Leo
|with Nadia Buari
|-
|''Princess Tyra''
|Kay
|with Jackie Aygemang, Yvonne Nelson
|-
|''Royal Battle''
|Lawrence
|with Majid Michel & Jackie Aygemang
|-
|''Slave to Lust''
|
|with Nadia Buari, Ini Edo, Mike Ezuruonye & Olu Jacobs
|-
|''Wedlock of the Gods''
|
|
|-
| rowspan="6" |2008
|''Broken Tears''
|Ben
|with Genevieve Nnaji & Kate Henshaw-Nuttal
|-
|''Corporate Maid''
|Desmond
|
|-
|''Friday Night''
|
|
|-
|''Jealous Princess''
|Sam
|with Chika Ike & Oge Okoye
|-
|''River of Tears''
|Ben
|with Genevieve Nnaji & Kate Henshaw-Nuttal
|-
|''Total Love''
|Nick<sup>[''citation needed'']</sup>
|with Jackie Aygemang
|-
| rowspan="3" |2009
|''Twilight Sisters''
|Micky
|with Oge Okoye
|-
|''Royal War''
|Uzodimma
|with Ini Edo, Rachael Okonkwo
|-
|''Beyond Conspiracy''
|Michael
|
|-
| rowspan="4" |2010
|''Discovered''
|
|
|-
|''Loyal Enemies''
|Michael
|
|-
|''Kingdom in Flames''
|
|
|-
|''Mind Game''
|Richie
|
|-
| rowspan="1" |2011
|''Paparazzi Eye In The Dark''
|Rich
|
|-
|2012
|''Joni Waka''
|Joni Waka
|
|-
| rowspan="1" |2013
|''One Night In Vegas''
|Tony
|with Jimmy Jean-Louis, Michael Blackson, Sarodj Bertin
|-
| rowspan="1" |2014
|The Heart Breaker's Revenge
|Dalyboy
|with Dalyboy Belgason, Brittany Mayti, Sarodj Bertin
|-
| rowspan="1" |2016
|''Skinned''
|Robert/ Bobby
|with LisaRaye McCoy, Jasmine Burke
|-
|2017
|''Cop's Enemy''
|Christopher "Shadow" Ifechi
|
|-
|Pending
|''Day After Death''
|
|with Wema Sepetu
|}
== Sommo Yizie ==
idcm9jz17q760amuf92pk8mk668wuz5
Ghana-Lebanon Islamic School
0
6003
61035
54596
2026-05-23T10:57:34Z
Vision L1
19
61035
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q106282710}}
'''Ghana-Lebanon Islamic School''' ('''GLIS''') e la sommeŋɛ zie naŋ ba yire tɔna [[Accra]] poɔ, a [[Ghana]] yidaandɔɔ potuuro Aliu Mahama naŋ mɛ a yuoni 2000 poɔ ka o yuo Mɛnoɔre 2001 eŋɛ.<ref>{{Citation |last=|first=|year=|title=Schools in Ghana|url = https://www.schoolsingh.com/pages/senior-high-schools/private-senior-high-schools/ghana-lebanon-islamic-senior-high/ghana-lebanon-islamic-senior-high=2021-02-23}}</ref> A [[sakuuri]] kogele la Peramere Sakuuri, Gyuunia Haai Sakuuri (JHS), Siinia Haai Sakuuri (SHS) ane Arabic Studies Unit (ASU).<ref>{{Citation |last= |first= |year=2019 |title=GLIS Class of 2019 graduates|publisher=graphic.com.gh|publication-place= |page= |url=https://www.graphic.com.gh/news/education/glis-class-of-2019-graduates.html |access-date=2021-04-13}}</ref>
== Yelkorɔ ==
A Ghana yidaandɔɔ potuuro Alhaji Aliu Mahama da mɛ la a Ghana-Lebanon Islamic School Complex (GLIS) Gyɛnoɔre 2000 eŋɛ, a yuo o 19 Mɛnoɔre 2001 poɔ. O piilee la e Ghana-Lebanon Islamic Secondary School (GLISS) ne zannoo bɔgere fẽẽ yoŋ sɛre kyɛ wa dɔle gaa niŋe a poɔ Gyuunia Haai Sakuuri ane Peramere Sakuuri. A Ghana Islamic Society ko Education ane Reformation (GISER), laŋgbuli naŋ e Lebanese yɛrroŋ noba yoŋ naŋ tona Ghana poɔ, la so a sakuuri a kaara.<ref>https://giser.org.gh/ghana-lebanon-islamic-secondary-school-gliss/</ref> A sakuuri da yuoe la a poɔ a GISER's noɔreyeni laŋkpeɛbo feroo toma.<ref>https://www.myjoyonline.com/ghana-lebanon-islamic-school-optimistic-of-excellent-results-as-2019-class-graduates/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240613084657/https://www.ghanayello.com/company/52402/Ghana_Lebanon_Islamic_Secondary_School%3Famp=1</ref><ref>https://books.google.com/books?id=g_P7e-V0LvgC&q=Ghana+Lebanon+Islamic+School&pg=PA13</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210413124011/https://www.graphic.com.gh/sports/sports-news/ghana-lebanon-islamic-secondary-school-tops-gsier-2018-unity-games.html</ref>
== Sommo Yizie ==
{{Reflist}}
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:Sakuuri]]
[[Gbuli:West Africa]]
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
7l82hjptxfyr460su2zfupuhv94rht7
Ugawood
0
6940
61032
60836
2026-05-22T20:43:23Z
Anthony Dery
16
/* External links */
61032
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q7877723}}
[[Duoro_kɔre:Jayant_Maru.jpg|thumb|Filmmaker Jayant Maru, 2015]]
A sinii maaloo zie naŋ be a Uganda meŋ e la a '''Ugawood'''<ref>{{Cite news|title=Ugawood, the Way Forward for Film Makers|url=http://allafrica.com/stories/200805050119.html|work=[[The Monitor (Uganda)|The Monitor]]|date=3 May 2008|access-date=17 November 2009}}</ref> bee wagere mine e '''Kinauganda''' neŋ a locals.<ref>{{Cite news|title=Local Film Distributors Raise the Flag of Kinauganda|url=http://allafrica.com/stories/200810130584.html|work=[[The Monitor (Uganda)|The Monitor]]|date=12 October 2008|access-date=17 November 2009}}</ref> A 2005 maaloo ''Feelings Struggle'' naŋ nyɛ daaraatin yi Ashraf Ssemwogerere gaa eɛ a dɛndɛŋ soba ko a Ugawood sinii.<ref>{{Cite news|title=Ugawood in, Hollywood, Nollywood out|url=http://www.monitor.co.ug/artman/publish/its_friday/Ugawood_in_Hollywood_Nollywood_out_79450.shtml|work=[[The Monitor (Uganda)|The Monitor]]|date=7 February 2009|access-date=17 November 2009|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009235742/https://www.monitor.co.ug/artman/publish/its_friday/Ugawood_in_Hollywood_Nollywood_out_79450.shtml/|url-status=dead}}</ref> Noba gyamaa nyɛɛ la a sinii maaloo ama gyamaa zie naŋ baara yie a Hollywood, meŋ naŋ waa yeni a Nollywood ane Bollywood.<ref>{{cite web|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20791:kayonga-ugawoods-rising-star|title=The Observer|first=Daniel|last=Ogwang|work=observer.ug|access-date=9 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ugscreen.com/gossip.php|title=Ugawood gossip : Ugandan Movies on Ugscreen|access-date=2013-01-28|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213083157/http://www.ugscreen.com/gossip.php|archive-date=2012-12-13}}</ref> A selloo na pukyaare a local newspaper a Uganda kyaare a sinii maaloo zie yuori poruu, filmmakers Kuddzu Isaac, Matt Bish ane Usama Mukwaya da taa la iribu kyaare a Ugawood naŋ da na eɛ a yosonne kyaare a yuori poruu.<ref>{{cite web|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=17873:ugawood-or-kinna-uganda-film-stars-split-over-name|title=The Observer|first=Polly|last=Kamukama|work=observer.ug|access-date=9 July 2016}}</ref>
Kyaare English-language wonneba gyamaa zie ane naasal sinii, video jockeys (VJs) commonly overdub a dialogue neŋ leɛroo ko Ugandan languages, primarily Luganda. Ba meŋ maŋ baŋ paalɛɛ bamenne gyogo be ane commentary a vɛŋ ka o e localize a sinii, kyɛ maŋ taa eebo ko a theatrical iribu ane yie sinii.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-32531558|title=Uganda's Tarantino and his $200 action movies|work=BBC News|date=2015-05-13|last1=Venema|first1=Vibeke}}</ref><ref>{{cite news|first1=Carlos|last1=Mureithi|access-date=2025-09-20|title=Video stars: the booming VJ scene localising Hollywood films for Ugandans|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/03/uganda-video-jockey-scene-movies|newspaper=The Guardian|date=3 June 2025|issn=0261-3077|via=The Guardian}}</ref> Patrons also rent DVDs and watch feature films on prime-time TV.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/baobab/2012/11/cinema-uganda|title=Coming to you live|date=2 Nov 2012|newspaper=The Economist}}</ref>
A sinii mine taa la eebo yi NGOs sommo yi saakonnoŋ yeltare zuiŋ.<ref>{{Cite web|url=https://vimeo.com/37641724|title=Guno Mukwano? (Is This Love?)|via=vimeo.com}}</ref> A sinii mine meŋ da taa eebo yi DIY equipment ane low production budgets. Neŋ a low production budgets zuiŋ, Uganda's film industry sereŋ taa la maaloo. Isaac Nabwana's Ramon Film Productions, bezie la Wakaliga naŋ kɔgele [[Kampala]], da maalɛɛ 40 low-budget eebo sinii sere. A maaloo zie yuori da la 2010 sinii ''Who Killed Captain Alex?'', ka a daaroo e $85 ka fooŋ na maale a.<ref>{{cite web|url=https://doubletoasted.com/shows/what-up-son-live-945-pm-cst-5/|title=ALAN HOFMANIS INTERVIEW – What Up, Son?! LIVE @ 9:30 PM CST|website=Double Toasted|date=July 8, 2019}}</ref>
A sinii maaloo zie soma la kyɛ naŋ waa acclaimed film player yi 2013. Jayant Maru ko MAHJ maaloo naŋ da e ko a Uganda gems a BOX Office teseŋ a ''The Route'',<ref>{{citation|url=http://english.cntv.cn/2014/05/05/VIDE1399235397335242.shtml#.U3pKWlhiOsQ.twitter|title=Uganda's filmmakers aim big|website=CCTV News|date=May 5, 2014|access-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115015041/http://english.cntv.cn/2014/05/05/VIDE1399235397335242.shtml#.U3pKWlhiOsQ.twitter|archive-date=2017-11-15|url-status=dead}}</ref> ''K3NT & KAT3'',<ref>{{citation|url=http://stagebrief.co.ug/news-and-reviews/2014/EXCLUSIVE-Jayant-Maru-Talks-K3NT-and-KAT3-in-Interview.html|title=EXCLUSIVE: Jayant Maru Talks K3NT & KAT3 in Interview|website=Stagebrief|date=December 17, 2014|first1=Peter|last1=Odongo|access-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007124539/http://stagebrief.co.ug/news-and-reviews/2014/EXCLUSIVE-Jayant-Maru-Talks-K3NT-and-KAT3-in-Interview.html|archive-date=2015-10-07|url-status=dead}}</ref> ane ''Sipi'', naŋ da ba taa iribu kyaare tendaa gyamaa tige kyɛ meŋ wa neŋ gyamaa ko a accolades, kyɛ meŋ ba inni a o sinii naŋ be a Amazon Prime plus in-flight deɛnoo gbalaa.<ref>{{citation|url=http://www.waafrikaonline.com/2014/02/ugandan-film-route-directed-by-jayant.html|title=Spotlight on Ugandan Film 'THE ROUTE' Directed by Jayant Maru|website=WaAfrika Online|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119094524/http://www.waafrikaonline.com/2014/02/ugandan-film-route-directed-by-jayant.html|archive-date=Nov 19, 2023}}</ref>
A Uganda Communications Commission la da maale a Uganda Film Festival ka o duori a sinii maaloo zie.<ref>{{Cite web|url=https://ugandafilmfestival.ug/about-the-festival/background-and-objectives/|title=» Background and Objectives|website=Uganda Film Festival|access-date=2022-06-12|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224080804/http://ugandafilmfestival.ug/about-the-festival/background-and-objectives/|url-status=dead}}</ref> A 2013, a sinii naŋ e ''State Research Bureau'' da nyɛɛ kyɔɔtaɛ anaare.<ref>{{Cite web|url=http://ugandafilmfestival.ug/2013-award-winners/|title=» 2013 Award Winners|access-date=2015-05-17|archive-date=2018-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010428/http://ugandafilmfestival.ug/2013-award-winners/|url-status=dead}}</ref> A 2014, ''The Felistas Fable'' da nyɛɛ kyɔɔtaɛ anaare, te paale a Best Director ko Dilman Dila. A [[Pearl International Film Festival]] na maŋ taa eebo yuoni la yuoni zaa a [[Kampala]].
== Meŋ kaa kyɛ ==
* List of Ugandan films
; Filmmakers
* Jayant Maru
* Matt Bish
* Mariam Ndagire
* Isaac Nabwana
; Studios
* Wakaliwood
[[Category: Dagaare]]
[[Category: gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Sini]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:West Africa]]
== External links ==
* [https://www.djerycom.ug/videos Watch Ugandan Movies Online] Official Movie Site
* [http://wakaliwood.com/ Wakaliwood] Official Site
* [https://devossmedia.com/ Devoss Media] movie database
* [https://web.archive.org/web/20150906122841/http://www.kampalafilmschool.org/country/uganda Kampala Film School] Uganda
* [http://maishafilmlab.org/country/uganda/ Maisha Film Lab] Uganda
* {{YouTube|sy0OOVTmsJI|The New Wave of Ultra-Violent Ugandan DIY Action Cinema: Wakaliwood}}.
== Sommo Yelzie ==
p1anr3xm0gvab10f0pu9tywxmn9zgth
61033
61032
2026-05-22T20:43:55Z
Anthony Dery
16
/* External links */
61033
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q7877723}}
[[Duoro_kɔre:Jayant_Maru.jpg|thumb|Filmmaker Jayant Maru, 2015]]
A sinii maaloo zie naŋ be a Uganda meŋ e la a '''Ugawood'''<ref>{{Cite news|title=Ugawood, the Way Forward for Film Makers|url=http://allafrica.com/stories/200805050119.html|work=[[The Monitor (Uganda)|The Monitor]]|date=3 May 2008|access-date=17 November 2009}}</ref> bee wagere mine e '''Kinauganda''' neŋ a locals.<ref>{{Cite news|title=Local Film Distributors Raise the Flag of Kinauganda|url=http://allafrica.com/stories/200810130584.html|work=[[The Monitor (Uganda)|The Monitor]]|date=12 October 2008|access-date=17 November 2009}}</ref> A 2005 maaloo ''Feelings Struggle'' naŋ nyɛ daaraatin yi Ashraf Ssemwogerere gaa eɛ a dɛndɛŋ soba ko a Ugawood sinii.<ref>{{Cite news|title=Ugawood in, Hollywood, Nollywood out|url=http://www.monitor.co.ug/artman/publish/its_friday/Ugawood_in_Hollywood_Nollywood_out_79450.shtml|work=[[The Monitor (Uganda)|The Monitor]]|date=7 February 2009|access-date=17 November 2009|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009235742/https://www.monitor.co.ug/artman/publish/its_friday/Ugawood_in_Hollywood_Nollywood_out_79450.shtml/|url-status=dead}}</ref> Noba gyamaa nyɛɛ la a sinii maaloo ama gyamaa zie naŋ baara yie a Hollywood, meŋ naŋ waa yeni a Nollywood ane Bollywood.<ref>{{cite web|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20791:kayonga-ugawoods-rising-star|title=The Observer|first=Daniel|last=Ogwang|work=observer.ug|access-date=9 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ugscreen.com/gossip.php|title=Ugawood gossip : Ugandan Movies on Ugscreen|access-date=2013-01-28|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213083157/http://www.ugscreen.com/gossip.php|archive-date=2012-12-13}}</ref> A selloo na pukyaare a local newspaper a Uganda kyaare a sinii maaloo zie yuori poruu, filmmakers Kuddzu Isaac, Matt Bish ane Usama Mukwaya da taa la iribu kyaare a Ugawood naŋ da na eɛ a yosonne kyaare a yuori poruu.<ref>{{cite web|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=17873:ugawood-or-kinna-uganda-film-stars-split-over-name|title=The Observer|first=Polly|last=Kamukama|work=observer.ug|access-date=9 July 2016}}</ref>
Kyaare English-language wonneba gyamaa zie ane naasal sinii, video jockeys (VJs) commonly overdub a dialogue neŋ leɛroo ko Ugandan languages, primarily Luganda. Ba meŋ maŋ baŋ paalɛɛ bamenne gyogo be ane commentary a vɛŋ ka o e localize a sinii, kyɛ maŋ taa eebo ko a theatrical iribu ane yie sinii.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-32531558|title=Uganda's Tarantino and his $200 action movies|work=BBC News|date=2015-05-13|last1=Venema|first1=Vibeke}}</ref><ref>{{cite news|first1=Carlos|last1=Mureithi|access-date=2025-09-20|title=Video stars: the booming VJ scene localising Hollywood films for Ugandans|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/03/uganda-video-jockey-scene-movies|newspaper=The Guardian|date=3 June 2025|issn=0261-3077|via=The Guardian}}</ref> Patrons also rent DVDs and watch feature films on prime-time TV.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/baobab/2012/11/cinema-uganda|title=Coming to you live|date=2 Nov 2012|newspaper=The Economist}}</ref>
A sinii mine taa la eebo yi NGOs sommo yi saakonnoŋ yeltare zuiŋ.<ref>{{Cite web|url=https://vimeo.com/37641724|title=Guno Mukwano? (Is This Love?)|via=vimeo.com}}</ref> A sinii mine meŋ da taa eebo yi DIY equipment ane low production budgets. Neŋ a low production budgets zuiŋ, Uganda's film industry sereŋ taa la maaloo. Isaac Nabwana's Ramon Film Productions, bezie la Wakaliga naŋ kɔgele [[Kampala]], da maalɛɛ 40 low-budget eebo sinii sere. A maaloo zie yuori da la 2010 sinii ''Who Killed Captain Alex?'', ka a daaroo e $85 ka fooŋ na maale a.<ref>{{cite web|url=https://doubletoasted.com/shows/what-up-son-live-945-pm-cst-5/|title=ALAN HOFMANIS INTERVIEW – What Up, Son?! LIVE @ 9:30 PM CST|website=Double Toasted|date=July 8, 2019}}</ref>
A sinii maaloo zie soma la kyɛ naŋ waa acclaimed film player yi 2013. Jayant Maru ko MAHJ maaloo naŋ da e ko a Uganda gems a BOX Office teseŋ a ''The Route'',<ref>{{citation|url=http://english.cntv.cn/2014/05/05/VIDE1399235397335242.shtml#.U3pKWlhiOsQ.twitter|title=Uganda's filmmakers aim big|website=CCTV News|date=May 5, 2014|access-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115015041/http://english.cntv.cn/2014/05/05/VIDE1399235397335242.shtml#.U3pKWlhiOsQ.twitter|archive-date=2017-11-15|url-status=dead}}</ref> ''K3NT & KAT3'',<ref>{{citation|url=http://stagebrief.co.ug/news-and-reviews/2014/EXCLUSIVE-Jayant-Maru-Talks-K3NT-and-KAT3-in-Interview.html|title=EXCLUSIVE: Jayant Maru Talks K3NT & KAT3 in Interview|website=Stagebrief|date=December 17, 2014|first1=Peter|last1=Odongo|access-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007124539/http://stagebrief.co.ug/news-and-reviews/2014/EXCLUSIVE-Jayant-Maru-Talks-K3NT-and-KAT3-in-Interview.html|archive-date=2015-10-07|url-status=dead}}</ref> ane ''Sipi'', naŋ da ba taa iribu kyaare tendaa gyamaa tige kyɛ meŋ wa neŋ gyamaa ko a accolades, kyɛ meŋ ba inni a o sinii naŋ be a Amazon Prime plus in-flight deɛnoo gbalaa.<ref>{{citation|url=http://www.waafrikaonline.com/2014/02/ugandan-film-route-directed-by-jayant.html|title=Spotlight on Ugandan Film 'THE ROUTE' Directed by Jayant Maru|website=WaAfrika Online|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119094524/http://www.waafrikaonline.com/2014/02/ugandan-film-route-directed-by-jayant.html|archive-date=Nov 19, 2023}}</ref>
A Uganda Communications Commission la da maale a Uganda Film Festival ka o duori a sinii maaloo zie.<ref>{{Cite web|url=https://ugandafilmfestival.ug/about-the-festival/background-and-objectives/|title=» Background and Objectives|website=Uganda Film Festival|access-date=2022-06-12|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224080804/http://ugandafilmfestival.ug/about-the-festival/background-and-objectives/|url-status=dead}}</ref> A 2013, a sinii naŋ e ''State Research Bureau'' da nyɛɛ kyɔɔtaɛ anaare.<ref>{{Cite web|url=http://ugandafilmfestival.ug/2013-award-winners/|title=» 2013 Award Winners|access-date=2015-05-17|archive-date=2018-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010428/http://ugandafilmfestival.ug/2013-award-winners/|url-status=dead}}</ref> A 2014, ''The Felistas Fable'' da nyɛɛ kyɔɔtaɛ anaare, te paale a Best Director ko Dilman Dila. A [[Pearl International Film Festival]] na maŋ taa eebo yuoni la yuoni zaa a [[Kampala]].
== Meŋ kaa kyɛ ==
* List of Ugandan films
; Filmmakers
* Jayant Maru
* Matt Bish
* Mariam Ndagire
* Isaac Nabwana
; Studios
* Wakaliwood
[[Category: Dagaare]]
[[Category: gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Sini]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:West Africa]]
== Ziiri mine liŋkiri ==
* [https://www.djerycom.ug/videos Watch Ugandan Movies Online] Official Movie Site
* [http://wakaliwood.com/ Wakaliwood] Official Site
* [https://devossmedia.com/ Devoss Media] movie database
* [https://web.archive.org/web/20150906122841/http://www.kampalafilmschool.org/country/uganda Kampala Film School] Uganda
* [http://maishafilmlab.org/country/uganda/ Maisha Film Lab] Uganda
* {{YouTube|sy0OOVTmsJI|The New Wave of Ultra-Violent Ugandan DIY Action Cinema: Wakaliwood}}.
== Sommo Yelzie ==
pnjfcqud74lxto8eeeq8lmwg7xx1skv
The Gods Must Be Crazy
0
6974
61034
60949
2026-05-23T03:15:17Z
Eric Gangman
92
maale emmo
61034
wikitext
text/x-wiki
'''The God Must Be Crazy,''' e la 1980 yuomo sinii kaŋa Jamie Uys naŋ sɛge, a wuli sobie na sinii naŋ tu kyɛ maale, a naŋ poɔ a maaloo poɔ, a naŋ poɔ a maale emmo. A sinii ŋa la a tendaazaa sinii danweɛŋ soba a Botswana ane South Afrika sinii maalemaaleba naŋ laŋ taa a maale a ''The Gods Must Be Crazy'' . A sinii ŋa da maale la a South Afrika poɔ, a deɛdeɛŋkare mine a sinii poɔ la South West African San farmer Nǃxau ǂToma ona la e Xi, a hunter-gatherer of the Kalahari Desert a bale la wane dãã kɔlebaa coca-cola poɔ dãã, a kɔlebaa ŋa da yi la alopelee poɔ le, ba sagedeebo la ka ŋmemɛ la bare kyɔɔtaa ko ba. A saŋa Xi naŋ wa nare ka o leɛ taa a kɔlebaa gaa ne te ko a saaŋkomine la, ka o sori gaabo na taa gbɛŋmɛ, a yi o a saaŋkompare poɔ,( Marius Weyers), a karema paala na ba naŋ de yi ne a koraa na poɔ (Sandra Prinsloo ) ane ŋmaadasaala.
The Gods Must Be Crazy sinii ŋa da yi la gbaŋgbale poɔ a Kpankyaa kyuu beri pie saŋa a 1980 yuoni poɔ, Ster-Kinekor la da yi ne a sinii ŋa, a sinii ŋa yuori da I yaga a kpɛ tatenne gyamaa poɔ a de yuori soŋ. Peɛro wuli ka a sinii ŋa nyɛ la libie gyamaa a yi South Afrikan sinii iribe naŋ da ba nyɛ. A sinii ŋa nyɛ la libie gyamaa a yi paaloŋ gyamaa poɔ,kyɛ a sinii ŋa nyɛ la wagere yaga sɛre ka o wa toɔ kpɛ United State paaloŋ poɔ, a be la ka ba da naane wa iri o ka yi gbaŋgbale poɔ a 1984 yuoni poɔ a 20<sup>th</sup> Century Fox, kyɛ ka ao paaloŋ ziyiraa la a Afrikan paaloŋ aneazaa ka bɔrefɔ kɔkɔre la ka ba de maale ne a sinii. Aneazaa ka a sinii ŋa nyɛ la arezie, a sinii da tage la noba naŋ taa babmmo a yi wɛletaa a South Afrika palloŋ poɔ.
A 1989 yuoni na poɔ, a sequel ''The Gods Must Be Crazy II sini ayi soba da yi la a tu o puori. A'' sequel ata zaa da yi a da ba e boma banaŋ sage ko ba kyɛ ka ba yi ne o, a sini ŋa da maale a Hong Kng poɔ, a be la ka N!xau deɛne.
Lɛ a deɛne a deɛne naŋ deɛne tutaa
Xi ane San bale kpeɛrɛ la ne laafeɛloŋ, Kalahari Desert poɔ, a zie ŋa da be la toɔre ne a industrial civilisation. Daare kaŋa la, ka Coca-Cola kɔlebaa kaŋa la ka a alopelee mɔnɔ kaŋa a da de lɔɔ ka o sigi wa le teŋɛ kyɛ ka o ba ŋmare. Xi noba da de la a kɔlebaa ŋa ka o kyɔɔtaa kaŋa ba ŋmemɛ naŋ de ko ba, aŋa lɛ banaŋ ko ba teere ane dɔnne, ka a taa tontone gyamaa naŋ daŋ koŋ baŋ sɔre baare. A saŋa na, kɔlebaa yenaa yoŋ la da bebe, azuiŋ a bale na yideme zaa da sooro la o tontonnaa, ba danaŋ be la a sooro poɔ kyɛ ka zɔɔre gba ta iri o yɛlɛ, a paaloŋ ŋa da e zie naŋ taa emmaaroŋ. A Xi da polle la noɔre eŋ o meŋa ka o na yɔ la a tendaazaa a baŋ a kɔlbaa ŋa tontonaa.
A wagere na zaa poɔ la ka Andrew Steyn, naŋ e neɛ naŋ zanna dɔnne faare nyɔvore yɛlɛ a Bostwana poɔ e la neɛ ba naŋ da ko o toma ka o te bɔ koraa Kate Thompson wane, a minister la da ko o a tonnoɔre ŋa. Pɔge kaŋa naŋ yi Johannesburg a South Africa paaloŋ poɔ la bare o peɛroo ane dawori ŋmɛ toma kyɛ te leɛ koraa poɔ Karema a Botswana poɔ. Andrew e la karema naŋ taa yɛŋ ane kpimaroo, a Kate paaloŋ poɔ. O sori tuubu da e la kpeɛŋaa ane o Land Rover lɔre kaŋa, a lɔre da biriki ka pãã fere ka o vare yi kyɛ bare a lɔre, kyɛ zo te bɔ kuuri a na wa teɛ ne a lɔre ka o are. A lɔre da kyaare la baa kaŋa naŋ sigi ba peɛle ka a fere ka ba zaa yi a zisoɔre na a kyɛŋ, ka a lɛ pãã vɛŋ ka a Kate paaloŋ noba a nyɛ vuo a na toɔ fer ba. A Andrew naŋ sɛ o kurilee la, ka dobadaa kaŋ a vare yi a ŋmaa o. a be ka o vare kpɛ moɔ a leɛ zoro, ka o leɛ willi le. Kyɛ neɛzaa da ba nyɛ o. Kate teɛre ka Andrew eŋ la a vuu ka dabeɛŋ kpɛ o.
A puoriŋ la ka Xi wa be nempɔgre, Andrew da yɔɔ sane zaa kyɛ de o gaa ne. O da ba taa libiri tontonnaa, Xi da ba sage. A M’pudi kanne ne la Andrew naŋ wa Kate o zie a manne bone o naŋ boɔrɔ ane yɛlɛ anaŋ naŋ dɔɔnɔ o teɛroŋ ane pɔgeba banaŋ naŋ ŋmaa lage o, aneazaa o da naŋ ko la zu a ŋmeɛrɛ a bondimaale-boma ane a tabɔlɔ zaa lanna taaa a Kate naŋ biŋ viiri. Kate da mɔ la o moɔmɔ zaa a te nyɔge Andrew a moore o noɔre.
Xi pãã da naane wa ta la a sazu zikpeɛŋaa na, a sigi wa le zome lɛ, a bɛlle nyɔge a noba zaa ka a tendaa zaa ka o yɔ, o de la a kɔlbaa lɔɔ kyɛ leɛ kaa o yideme kpɛzie.
A deɛdeɛmɛ a sini poɔ
· Nǃxau ǂToma a sini poɔ ona la ka o yuori di Xi
· Marius Weyers a sini poɔ ona la ka o yuori di Dr. Andrew Steyn
· Sandra Prinsloo a sini poɔ ona la ka o yuori di Kate Thompson
· Voiced by Janet Meshad in the English dub
· Louw Verwey a sini poɔ ona la ka o yuori di Sam Boga
· Michael Thys a sini poɔ ona la ka o yuori di M'Pudi
· Voiced by Pip Freedman in the English dub
· Nic de Jager [af] a sini poɔ ona la ka o yuori di Jack Hind
· Fanyana Sidumo a sini poɔ ona la ka o yuori di Card #1
· Joe Seakatsias a sini poɔ ona la ka o yuori di Card #2
· Brian O'Shaughnessy a sini poɔ ona la ka o yuori di Mr. Thompson
· Ken Gampu a sini poɔ ona la ka o yuori di President
Director Jamie Uys appears in an uncredited role a sini poɔ ona la ka o yuori di the Reverend.
ex4xis8eq23a8ow0891g2gg1s5yd6xa
List of Nigerian Actors
0
6986
61036
2026-05-23T11:45:35Z
Edith Tangkur
310
Create article
61036
wikitext
text/x-wiki
= List of Nigerian actors =
A yoe ama e la naŋ koŋ baŋ e a zaa wagere na ba naŋ yi ne a yoe ŋa. Fo meŋ na baŋ soŋ la a poɔ a yoe mine naŋ ba kyɛbe a kyɛ.
A Nigerian deɛdeɛnebe yoe la ama naŋ tu:
== Deɛdeɛnebe naŋ e dɔba ==
* Abubakar Bashir Maishadda
* Adam A. Zango
* Adam Garba
* Adebayo Salami
* Adewale Akinnuoye-Agbaje
* Ado Gwanja
* Afeez Oyetoro
* Akin Lewis
* Ali Jita
* Ali Artwork
* Alex Ekubo
* Alex Usifo
* Ali Nuhu
* Aminu Shariff
* Aminu Saira
* Aminu Baba Ari
* Antar Laniyan
* Ayo Makun
* Babatunde Omidina
* Bimbo Manuel
* Blossom Chukwujekwu
* Bob-Manuel Udokwu
* Bovi
* Broda Shaggi
* Charles Inojie
* Chet Anekwe
* Chidi Mokeme
* Chinedu Ikedieze
* Chiwetel Ejiofor
* Chiwetalu Agu
* Chris Okagbue
* Clem Ohameze
* Damson Idris
* Daniel Etim Effiong
* David Oyelowo
* Dayo Okeniyi
* Dede One Day
* Dele Odule
* Desmond Elliot
* Deyemi Okanlawon
* Doris Simeon
* Efa Iwara
* Emeka Enyiocha
* Emeka Ike
* Emeka Ossai
* Falalu A Dorayi
* Falz
* Femi Adebayo
* Femi Branch
* Femi Jacobs
* Francis Duru
* Francis Odega
* Fred Amata
* Funso Adeolu
* Gbemisola Adeoti
* Hakeem Kae-Kazim
* Hanks Anuku
* Ibrahim Yekini
* Ifeanyi Emmanuel Igboke
* Ime Bishop Umoh
* Jide Kene Achufusi
* Jide Kosoko
* Jim Iyke
* Jimmie Akinsola
* Jimoh Aliu
* John Boyega
* John Okafor
* Joseph Benjamin
* Kanayo O. Kanayo
* Ken Erics
* Kenneth Okonkwo
* Kola Oyewo
* Kunle Remi
* Lateef Adedimeji
* Malam Nata'ala
* Mike Bamiloye
* Mike Ezuruonye
* Mr Macaroni
* Muyiwa Ademola
* Nazifi Asnanic
* Nkem Owoh
* Nonso Diobi
* Nuhu Abdullahi
* Nura M Inuwa
* O. C. Ukeje
* Odunlade Adekola
* Okey Bakassi
* Olu Jacobs
* Olumide Oworu
* Olumide Bakare
* Onuora Abuah
* Osita Iheme
* Pete Edochie
* Ramsey Nouah
* Richard Mofe Damijo
* Rotimi Salami
* Saheed Balogun
* Saint Obi
* Sam Dede
* Segun Arinze
* Sola Fosudo
* Sunday Omobolanle
* Taiwo Hassan
* Timini Egbuson
* Tobi Bakre
* Tobi Makinde
* Tope Tedela
* Tosin Igho
* Toyin Adewale
* Uzee Usman
* Uzor Arukwe
* Victor Osuagwu
* Wale Ojo
* Wasiu Alabi Pasuma
* Wole Ojo
* Yemi Ajibade
* Yemi Shodimu
* Yinka Quadri
* Yomi Fash-Lanso
* Yul Edochie
* Zack Orji
* Zubby Michael
* Zulu Adigwe
== Deɛdeɛnebe naŋ e pɔgeba ==
* Abimbola Craig
* Abiodun Duro-Ladipo
* Adebimpe Oyebade
* Adesua Etomi-Wellington
* Adunni Ade
* Alex Asogwa
* Alex Lopez
* Amal Umar
* Amina Amal
* Annie Macaulay-Idibia
* Ayo Adesanya
* Beverly Naya
* Beverly Osu
* Bimbo Ademoye
* Bimbo Oshin
* Biola Adebayo
* Bisi Komolafe
* Bukky Wright
* Carmen Ejogo
* Carol King
* Caroline Danjuma
* Chika Ike
* Chioma Chukwuka
* Chioma Okoye
* Clarion Chukwura
* Dolly Nwaduba
* Dorcas Shola-Fapson
* Efe Irele
* Empress Njamah
* Eucharia-Anunobi Ekwu
* Fathia Balogun
* Folake Olowofoyeku
* Funke Akindele
* Gbubemi Ejeye
* Genevieve Nnaji
* Genoveva Umeh
* Hadiza Gabon
* Hafsat Idris
* Helen Paul
* Hilda Dokubo
* Idowu Philips
* Ini Edo
* Iyabo Ojo
* Jamila Nagudu
* Jennifer Eliogu
* Joke Silva
* Kate Henshaw
* Kehinde Bankole
* Kiki Omeili
* Lilian Bach
* Lilian Esoro
* Lisa Omorodion
* Liz Benson
* Liz Da-Silva
* Lola Margaret
* Maryam Yahaya
* Mary Lazarus
* Mary Uranta
* Megalyn Echikunwoke
* Mercy Aigbe
* Mercy Johnson
* Moji Olaiya
* Momee Gombe
* Monalisa Chinda
* Muma Gee
* Nafisa Abdullahi
* Nancy Isime
* Ngozi Ezeonu
* Nikki Amuka-Bird
* Nkiru Sylvanus
* Nse Ikpe Etim
* Oge Okoye
* Oghenekaro Itene
* Omotola Jalade Ekeinde
* Osas Ighodaro
* Patience Ozokwor
* Racheal Oniga
* Rahama Sadau
* Rashida Adamu Abdullah
* Regina Askia
* Regina Daniels
* Rita Dominic
* Rita Nzelu
* Rosaline Meurer
* Rukayya Dawayya
* Ruth Kadiri
* Sandra Achums
* Shan George
* Sharon Ooja
* Simi Drey
* Sola Sobowale
* Sophie Okonedo
* Stella Damasus
* Steph-Nora Okere
* Stephanie Okereke Linus
* Taiwo Ajai Lycett
* Tamara Eteimo
* Tomi Odunsi
* Toni Tones
* Tonto Dikeh
* Toyin Abraham
* Uche Jumbo
* Uyoyou Adia
* Uzo Aduba
* Weruche Opia
* Yvonne Jegede
* Yvonne Orji
== Meŋ la nyɛ ==
* Cinema of Nigeria
== '''Sommo yizie''' ==
1r8c8hxosr016g21zgu1dihafaykbeg