Wikipiideɛ
dgawiki
https://dga.wikipedia.org/wiki/A_Gamp%C9%9Bl%C9%9B_zu
MediaWiki 1.47.0-wmf.11
first-letter
Duoro bimbu zie
Be o yoŋ
Yeli
Toma daana
Toma daana yeli
Wikipedia
Wikipedia yeli
Duoro kɔre
Duoro kɔre yeli
MediaWiki
MediaWiki yeli
Tɛmpileti
Tɛmpileti yeli
Sombo
Sombo yeli
Gbuli
Gbuli yeli
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ghana
0
687
62635
61914
2026-07-17T17:50:49Z
Eric Gangman
92
PAALE dUORO
62635
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q117}}
A [[Ghana|Gaana]] poɔ la a [[West Africa]] tenne poɔ. Onaŋ la da faa omeŋa yi a nempeɛle nuuriŋ a [[Africa|Afrika]] zaa 6th March 1957 poɔ. O taa la origyin pie ane ayoɔbo. Ka o teŋkpoŋ e [[Àkàrà|AŋKara]]. [[Ashanti Region|Kɔmbɔnne]], [[Ewe]], Ga, Dagombare, [[Dagaaba]], la a nempaarɛɛ mine naŋ kpeɛrɛ a teŋɛ ŋa poɔ. Paaloŋ bɛrɛ mine ne Gaana naŋ law torebogo la [[Burkina Faso]], [[Togo]], [[Cote d'Ivore]] a paa de a mane kpoŋ naŋ gɔlle a teŋa ziiri mine .<ref>https://www.britannica.com/place/Ghana</ref>
== '''Gaana irigyini aneŋ a Teŋkpoŋni''' ==
# [[Ahafo Region]] Goaso
# [[Ashanti Region]] Kumasi
# [[Bono East Region]] Techiman
# [[Bono Region]] Sunyani
# [[Central Region]] Cape Coast
# [[Eastern Region]] Koforidua
# [[Greater Accra Region]] Accra
# [[North East Region]] Nalerigu
# [[Northern Region]] [[Tamale]]
# [[Oti Region]] Dambai
# [[Savannah Region]] Damango
# [[Upper East Region]] [[Bolgatanga]]
# [[Upper West Region]] [[Wa]]
# [[Volta Region]] [[Ho]]
# [[Western North Region]] Sefwi Wiawso
# [[Western Region]] [[Sekondi-Takoradi]]
== '''Gaana kɔkɔɛ Mine''' ==
[[Bɔrifɔ]]
Twi
[[Dagaare]]
[[Fante]]
Ewe
[[Dagbani]]
Ga-Adangbe
[[Frafra]]
== Sommo Yizie ==
9yxya1wid6wlk0p1j49yzi6cldfam4a
62636
62635
2026-07-17T17:57:38Z
Raphael Naakpi
1174
Maalembo la ka e eŋ.
62636
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q117}}
[[Ghana|A Gaana poɔ]] la a [[West Africa]] tenne poɔ. Onaŋ la da faa omeŋa yi a nempeɛle nuuriŋ a [[Africa|Afrika]] zaa 6th March 1957 poɔ. O taa la origyin pie ane ayoɔbo. Ka o teŋkpoŋ e [[Àkàrà|AŋKara]]. [[Ashanti Region|Kɔmbɔnne]], [[Ewe]], Ga, Dagombare, [[Dagaaba]], la a nempaarɛɛ mine naŋ kpeɛrɛ a teŋɛ ŋa poɔ. Paaloŋ bɛrɛ mine ne Gaana naŋ law torebogo la [[Burkina Faso]], [[Togo]], [[Cote d'Ivore]] a paa de a mane kpoŋ naŋ gɔlle a teŋa ziiri mine .<ref>https://www.britannica.com/place/Ghana</ref>
== '''Gaana irigyini aneŋ a Teŋkpoŋni''' ==
# [[Ahafo Region]] Goaso
# [[Ashanti Region]] Kumasi
# [[Bono East Region]] Techiman
# [[Bono Region]] Sunyani
# [[Central Region]] Cape Coast
# [[Eastern Region]] Koforidua
# [[Greater Accra Region]] Accra
# [[North East Region]] Nalerigu
# [[Northern Region]] [[Tamale]]
# [[Oti Region]] Dambai
# [[Savannah Region]] Damango
# [[Upper East Region]] [[Bolgatanga]]
# [[Upper West Region]] [[Wa]]
# [[Volta Region]] [[Ho]]
# [[Western North Region]] Sefwi Wiawso
# [[Western Region]] [[Sekondi-Takoradi]]
== '''Gaana kɔkɔɛ Mine''' ==
[[Bɔrifɔ]]
Twi
[[Dagaare]]
[[Fante]]
Ewe
[[Dagbani]]
Ga-Adangbe
[[Frafra]]
== Sommo Yizie ==
5394wjrt7vw62ldkmo8471mh0lsxnv1
Kuncheni
0
926
62638
18905
2026-07-17T18:02:59Z
Felix Azaas
1833
62638
wikitext
text/x-wiki
Kuncheni e la tembile kaŋa naŋ be a [[Upper West Region|Ɔpa Wɛse Irigyin]] poɔ. [[Jirapa]] la ba teŋkpoŋ. Kuŋkyɛnɛɛ e la Donaalɛɛ. Ba yikpoŋ la Nadowli. Ba toŋkpoŋ zaa la koɔbo ane donne guoluu. Boma mine banaŋ koɔrɔ la: kyi, bɛŋɛ, seŋkāā, mui, simie ane waare.
7wkc1b29rqyspyzo4b0ghv9hx6mq44h
Zinabu
0
6854
62642
60270
2026-07-17T18:48:31Z
Baŋfodeme
1357
toma
62642
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q15917635}}
'''Zinabu''' e la Ghana deme sinii William Akuffo ane Richard Quartey naŋ maale 1987 poↄ.<ref name=":0">https://books.google.com/books?id=cH0DaVXW0JMC&pg=PA46</ref>
Zinabu manna la a senselloŋ kyaare neŋ Soↄba naŋ leɛ kpɛ Kristaaloŋ poↄ.<ref name=":0" />
== Maaloo zie ==
A sinii ŋa da yi la 1985 video camera, kyɛ bare film camera. A sinii da e la zi-paala a wagre na poↄ, kyɛ Akuffo da nyɛ la a tↄnↄ na a video footage naŋ taa gaŋ a sinii, aŋa sinii celluloid da eɛ kpeɛŋaa kyɛ la taa yelwonni a ŋmɛ yaaro. Zinabu da eɛ Ghana deme movie dɛndɛŋe naŋ da maale eŋ video.<ref name=":0" />
== Distribution ==
A Zinabu maaloo vuo na, a Ghana deme wederɛ da de la merɛ bege neŋ video, a da boↄrↄ ka o sigili a yelfaare na ba naŋ da teɛre ka a American ane Chinese deme sinii naŋ da taa ko a Ghana deme lesiri. Ba da iri la bege na bare 1987 poↄ, a yi Akuffo zuiŋ. <ref name=":0" />
A sinii da deɛ o premere a Globe Cinema. A nyaanoo da maalɛ ka o wa yi neŋ a sinii meŋɛ nyaanoo: a sinii ŋmeɛra da ba sãã a kyɛlkyɛlba zieŋ, ka Akuffo meŋ da wa be la a kaafo dieŋ.<ref name=":0" />
== Legacy ==
Zinabu da la a Ghana deme sinii naŋ yi dɛndɛŋ, a piili neŋ yelpaala sinii maaloo naŋ na baa a 1990s piilaa. 1988 poↄ, sinii ayi la da yi, kyɛ a baa te tↄ ayↄpoi1991, kyɛ te pare lezaayi ne pie 1993 poↄ.<ref>https://books.google.com/books?id=BktpS2StnxQC&pg=PA265</ref>
Akuffo meŋ maale la three sequels a ko Zinabu.<ref>https://books.google.com/books?id=_laGAgAAQBAJ&pg=PT222</ref>
== Sommo Yizie ==
[[Category: Dagaare]]
[[Category: gampɛlɛ zaa]]
[[Gbuli:Mainpage]]
[[Gbuli:Sini]]
[[Gbuli:Ghana]]
[[Gbuli:Africa]]
[[Gbuli:West Africa]]
mipo83upzcottlwqdaavayvpecptq6o
La Binerie Mont-Royal
0
7266
62629
62612
2026-07-17T14:32:42Z
Mary Loor
55
62629
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Binerie Mont-Royal.jpg|thumb]]
'''La Binerie Mont-Royal''' e la ŋmenaa bondimaali zie a Montreal, Quebec, Canada poɔ, ka ba maŋ maala Quebec saakonnoo bondirii a lanne bɛŋɛ.<ref>https://web.archive.org/web/20120314153817/http://www2.canada.com/montrealgazette/news/story.html?id=3868f345-f51b-4b2a-908f-5bba9639df6c</ref><ref name="Gazette" />
A bondirii ŋa da bebe a yuoni 1938 poɔ a Léonide Lussier, a bondimaale zie ŋa da e la Yves Beauchemin's selloo ane sini ka ba boɔlɔ ''The Alley Cat (Le Matou)'', ka ba da maale o sini a toma ŋa zie.<ref>http://www2.canoe.com/cgi-bin/imprimer.cgi?id=374184</ref><ref name="Canoe" /> A Jocelyne ane Philippe Brunet da da a yaako toma ŋa zie a yuoni 2005 poɔ, kyɛ ka o yaga zie ba kyilli. A lanne o bɛŋɛ kɔɔroo, a bondimaale zie ŋa maŋ poɔ la lisiri bondirii mine ka ana la tourtières, Pâté chinois, pouding chômeur, pea zeɛre ane spruce dãã .<ref>https://web.archive.org/web/20250123175129/https://ici.radio-canada.ca/info/videos/media-8168462/binerie-mont-royal-demenage</ref><ref name="voir" />
A bondimaale zie ŋa da be la a 367 east, Avenue du Mont-Royal, a Plateau Mont-Royal teŋkpoŋ poɔ kyɛ kaara a {{date|2019-08-31|MDY}}. O da leɛ wa yaare la a yuoni 2019 poɔ a Saint-Denis sori naŋ peɛle Rachel street.<ref>https://www.journaldemontreal.com/2019/07/28/une-institution-de-la-gastronomie-quebecoise-demenage</ref>
== Sommo yizie ==
sn3hjlpr3im4bzipf6ro3n8tuo9edt8
Traditional food
0
7269
62630
62551
2026-07-17T15:59:20Z
Mary Loor
55
62630
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre:Antica trattoria Bagutto.jpg|thumb]]
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Sweet potato
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.<gallery class="center" widths="210px" heights="145px">
</gallery>
merazypot7b357y8x92wamlkgu98fo5
62631
62630
2026-07-17T16:01:38Z
Mary Loor
55
62631
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre:Antica trattoria Bagutto.jpg|thumb]]
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.<gallery class="center" widths="210px" heights="145px">
</gallery>
t98blcgq35fvo65hny321yr7zwb0pis
62632
62631
2026-07-17T16:09:07Z
Mary Loor
55
62632
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre:Antica trattoria Bagutto.jpg|thumb]]
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
pacqrb12b9ytvvt9xhz006rt841rz6w
62633
62632
2026-07-17T16:11:46Z
Mary Loor
55
62633
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre:Antica trattoria Bagutto.jpg|thumb]]
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
2l33qj56tkm26mgf56tgjhpil8raryr
62634
62633
2026-07-17T16:15:14Z
Mary Loor
55
62634
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre:Antica trattoria Bagutto.jpg|thumb]]
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
k6cj5arga6imb0urjbpejq9x1tzpmso
62645
62634
2026-07-18T06:37:44Z
Mary Loor
55
62645
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
ps6hs8brzv1rsutn7jtd96xrutfsi4b
62646
62645
2026-07-18T07:01:44Z
Mary Loor
55
62646
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
1bo4plmtc3i2f0f7uouez4q4gcp50s5
62647
62646
2026-07-18T07:06:13Z
Mary Loor
55
62647
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
9bqrjg6qs0i8jdrs6nunhl245ldc984
62648
62647
2026-07-18T07:09:07Z
Mary Loor
55
62648
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
pljo3mgbymhb9g92w173rd66f6lille
62649
62648
2026-07-18T07:10:55Z
Mary Loor
55
62649
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
qptgcdoh8navtcdzz3to5ogdezmh9tr
62650
62649
2026-07-18T07:13:31Z
Mary Loor
55
62650
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
bl2fnwui33cc5z0n9dgz9k4vr2vnf4i
62651
62650
2026-07-18T07:15:19Z
Mary Loor
55
62651
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
l2k4u0gkxykgxo7x3q6glzonb829g2n
62652
62651
2026-07-18T07:16:03Z
Mary Loor
55
62652
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
d1y5rru5gvn56t8br9rl8inrwd1etj0
62653
62652
2026-07-18T07:24:40Z
Mary Loor
55
62653
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ<ref>https://books.google.com/books?id=D-K9CwAAQBAJ&pg=PA85</ref> kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire. Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
gsophcdosaq54a1gs2xco4v5512te3j
62654
62653
2026-07-18T07:27:08Z
Mary Loor
55
62654
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ<ref>https://books.google.com/books?id=D-K9CwAAQBAJ&pg=PA85</ref> kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire.<ref>http://agriculturesociety.com/politics-and-food/what-are-traditional-foods/</ref> Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
7z1i14tepji6pd7i347gnfls6shd4a9
62655
62654
2026-07-18T07:27:48Z
Mary Loor
55
62655
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ<ref>https://books.google.com/books?id=D-K9CwAAQBAJ&pg=PA85</ref> kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire.<ref>http://agriculturesociety.com/politics-and-food/what-are-traditional-foods/</ref> Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
5zfqytyxn62zj7mm8l0ss34s2nn4piz
62656
62655
2026-07-18T07:28:26Z
Mary Loor
55
62656
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ<ref>https://books.google.com/books?id=D-K9CwAAQBAJ&pg=PA85</ref> kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire.<ref>http://agriculturesociety.com/politics-and-food/what-are-traditional-foods/</ref> Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
4cqotofgn3qhhztsld4qt3zupt964ts
62657
62656
2026-07-18T07:29:04Z
Mary Loor
55
62657
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ<ref>https://books.google.com/books?id=D-K9CwAAQBAJ&pg=PA85</ref> kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire.<ref>http://agriculturesociety.com/politics-and-food/what-are-traditional-foods/</ref> Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
6dlb2fi1f94ymdf0w9jp8i6nv0qoiqb
62658
62657
2026-07-18T07:29:41Z
Mary Loor
55
62658
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ<ref>https://books.google.com/books?id=D-K9CwAAQBAJ&pg=PA85</ref> kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire.<ref>http://agriculturesociety.com/politics-and-food/what-are-traditional-foods/</ref> Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
68ax9l4bsgn5y80vnenhy35vv7hwal5
62659
62658
2026-07-18T07:30:14Z
Mary Loor
55
62659
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Espaguetis carbonara.jpg|thumb]]
'''Saaŋkompare bondirii''' e la bondirii ane seemaa, a e la bondirii naŋ piili ne te saaŋkommine a wa tɔ zenɛ<ref>https://books.google.com/books?id=D-K9CwAAQBAJ&pg=PA85</ref> kyɛ naŋ bebe, a e la bondirii ba dire yuomo naŋ pare a naŋ wa tɔ zenɛ ka ba naŋ dire.<ref>http://agriculturesociety.com/politics-and-food/what-are-traditional-foods/</ref> Saaŋkompare [[bondirii]] ane semaa e la saaŋkompare naŋ be teŋɛ zu kyɛ, a maŋ taa la saadayel a ko a paaloŋ na zaa a kyaare ne a bondirii,. Saaŋkompare bondirii ane bonnyuuri banaŋ maŋ maale yiri, bee a bondirii koɔroo zie ane zibibilii banaŋ maŋ maala bondirii, ane bondimaale zi bɛrɛ.
Saaŋkompare bondirii taa la a maaloo zie ka naŋ nansala maŋ boɔle ka “ geographical indications and traditional specialties in the European Union” ba maale la aŋa lɛ European Union naŋ maale geographical indications and traditional specialties: Protected designation of origin (PDO), Protected geographical indication (PGI) and Traditional specialties guaranteed (TSG). A yelmaale binne ama maale biŋ la ka a gu ba koɔbo yɛroŋ soŋ ŋa yuori soŋ kyɛ soŋ ŋmɛ daworo bee a moɔle ka ba yuori gaa toɔre.
A atikile ama taa la duoro a kyaare ne a saaŋkompare bonnyuuri.
== '''Tɛɛtɛɛloŋ naŋ be a saaŋkompare bondirii ane a parɛɛ''' ==
[[Duoro kɔre
Aneazaa ka a pore la ka ba derɛ anaŋ yitaa zuiŋ, a yelmeŋa naŋ be a saaŋkompare bonimaale ziiri e la parɛɛ ayi a noba naŋ sage de tona ne toma, a yi culinary anthropology; naŋ manne.; a danweɛ soba la culinary anthropology; aŋa e la bone ba naŋ woŋ yi noba noɔre poɔ, dawuri bilee ane tembɛrɛ poore, kyɛle taa la ssaaŋkompare yeltuuri kyɛ ka ba mine meŋ taa ba waaloŋ. A yelkaŋa meŋ la ka tenneŋ wa yele yɛlɛ a maŋ pore la, cuisine e la zie kaŋa naŋ pore ka noba gyamaa a noŋ a be. Azuiŋ saakopare bondirii bee saaŋkompare yelerre bee a saaŋkompare yelerre kaŋa zaa.
Saaŋkompare bondirii gyamaa zie, yi la yiri pɔgeba gɔɔloŋ bommaale ane lɛ banaŋ maŋ de ziyuo yɛŋ a eŋ pale ba bondirii maaloo poɔ. Ka noba wa boŋkaŋa, o daaroŋ maŋ e la tuo kyɛ ka kyɛ ka neɛzaa maŋ boɔrɔ ka o meŋ e nyɛ. A yelkaŋa meŋ la o maŋ yaare la ka neɛzaa a tɔgelɔ a erɛ, azuiŋ a ba maŋ kɔɔre kyɛ ka o e boŋkpokpo ka neɛzaa boɔrɔ. A yelŋa zuiŋ, saaŋkompare bondimaale ziiri e la bone a maaloo naŋ e tɛɛtɛɛ a yi zie na banaŋ maala a. azuiŋ gbɛɛ a maŋ yi la a noba bale piilu zie aseŋ saaŋkompare bommaale mine bebe ana baŋ le a pare la kyɛ bore togitogi, kyɛ ka anaŋ wa di zuo, a maŋ faaŋ la kyɛ poɔ a cuisine bondirii maaloo ŋa zie. A Maxican culinary anthropologist Maru Toledo bommaala poɔ, eŋ la bonsaana ata soba a poɔ a ba bondirii maalo poɔ, a yelŋa e la bone naŋ daŋ ba kyebe a ba saaŋkonnoŋ poɔ sɛre ka ba wa baŋ piili, ka fooŋ kaa soŋ pampana ŋa bondirii maaloo ane a maalo zie taa la lɛ a na maŋ maale tutaa pampana ŋa.
== Bondirii maalo libie de boɔbo ==
A yɛroŋ bondimaale ziiri ama taa la meɛroŋ naŋ e a saaŋkomapre ( aneazaa ka amine yi la taa bee a gyamaa yietaa) kyɛ a yelnyɔgeraa zaa naane e tɔnɔ boma. A ŋaa zuiŋ, ba ba maŋ boɔrɔ ka kpɛ gaa nimitoɔre a wuli a yi waabo zie bee a piilu zie, bee ka o gaa bee ka a lambogir naŋ ba maaleŋ peɛle a bondirii yeltarre loori, a maŋ taa la daabo. A baara soba la, a gyamaa, maŋ e la ka a yɛŋ naŋ be a bondirii na maalo zie a e bone noba naŋ ba taa a yɛŋ na soba, ba sage la ka bondirii anaŋ ba naŋ maŋ daara maŋ e la ba meŋa bondirii, la ka ba maŋ la te maale maalo kaŋa, ka a nyuu ane a waaloŋ meŋ e a toɔraa, ane a gɔɔloŋ na naŋ be a maalo sobie poɔ, ane a saaakompare yeltuuri mine.
== '''A Tendaazaa''' ==
=== Africa poɔ ===
[[Duoro kɔre:Bambara nut unearthed..JPG|thumb]]
· Suŋgbulo -a e la saaŋkompare boŋkoɔre naŋ be a Africa paaloŋ poɔ.
Europe ( Tuure paaloŋ)
Saaŋkompare bondikoɔre e la boma ba naŋ bigiri ka a taa la tɔnɔ yaga a Europe laŋkpeɛbo poɔ, ba yelerre ne ba waaloŋ poɔ, ane ba yeltuuri.
== '''South America''' ==
[[Duoro kɔre:Humas - Flickr - Pepelo..jpg|thumb]]
· Humaita – e la a saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ be a Bolivia, Chile, Ecuador, ane Peru paaloŋ poɔ
·
=== '''A tatenne mine poɔ''' ===
Kaa kyɛ nyɛ: Canada deme bondirii maalo zie
Teŋɛ kaŋa bondirii e la ba saaŋkompare bondirii a Aboriginal noba naŋ neɛzaa naŋ baŋ ka banaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ (Canada paaloŋ danweɛ soba a di Metis, ane Inuit) a zuo a zaa kori naŋ be a northern irigiŋ a be la ka a Western bondirii a be, a bondirii ama de waabo maŋ e la kpeɛŋaa, kyɛ ka a saakompar bondirii naŋ maŋ are gu a anaŋ.
· Bareka puoru bondirii
==== '''Québec''' ====
Kaa kyɛ nyɛ: Bondirii maalo a
* [[Duoro kɔre:La Banquise Poutine.jpg|thumb]]Poutine[[//en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Banquise_Poutine.jpg|right|thumb|A classic poutine is made with french fries, cheese curds and gravy.]]
* Tourtière
* Sucre à la crème
* Pâté chinois
* Pouding chômeur
* St. Catherine's taffy
* Spruce beer
* Maple syrup
* Cretons
'''Acadia'''
Meŋ leɛ kaa kyɛ nyɛ : Acadian bondirii maaloo zie
=== China paaloŋ poɔ ===
* [[Duoro kɔre:Spring Pancake.jpg|thumb]]Ciba cake
* Dim sum
* Fuling Jiabing - e la saakompare bondirii snack bondirii naŋ e Beijing naŋ e bone na be a paaloŋ lambori kyɛlee poɔ. O maŋ waa ŋa a Pancake na, sikyiri zɔŋ ane fuling la ka ba maŋ de a maale a nyɔge pilli ne bombie, seo, ane boma mine ne a taaba.
* Spring Pancake - e la chinese deme saaŋkompare bondirii naŋ e bone naŋ pore a northern irigiŋ paaloŋ poɔ ka neɛzaa baŋ o. Noba maŋ di la Pancake a bebiri kaŋa banaŋ boɔlɔ Lichun, o e la tigiri ba naq maq piili o diibu a spring pare piila.
* Zhongzi - mui tage bee bonnoore mine na maŋ pɔge a vaɛ ka ba de doge.
Zhnogzi – e la mui nyɛnnoo bee bonnoore mine, ba naŋ maŋ de bamboo vaɛ a pɔge ne kyɛ a de doge. Ba maŋ maale la a boma ka ba de toori ne a ba paaloŋ paati neŋkpoŋ yuori naŋ di Qu Yuan a Dragon tigiri diibu saŋa bee wagere poɔ.
=== '''Costa Rica paaloŋ poɔ''' ===
Mui ane bɛŋɛ
=== Croatia ===
· Lecsó
=== Cyprus ===
Tsamarella – e la saaŋkompare bondirii kyɛ naŋ cyprus ŋmenaa saŋa nɛmɛ
=== Czech Republic ===
· Lecsó
· Svíčková
=== Estonia ===
· Mulgipuder<sup>[''citation needed'']</sup>
· Sepik
'''Faroe Islands'''
* [[Duoro kɔre:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb]]Faroese puffin
* Garnatálg
* Skerpikjøt
* Whale meat
=== Eswatini ===
Atikile meŋa : Bondirii maaloo zie a Eswatini ane ba saaŋkompare bondirii
Faroe Islands
· Faroese puffin
· Garnatálg
· Skerpikjøt
· Whale Nɛmɛ
=== Finland ===
Karelian pasty
· Karelian stew
· Karelian pasty
· Kesäkeitto
· Sautéed reindeer
· Ruisreikäleipä
· Ryynimakkara
[[Duoro kɔre:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|thumb]]
· Mustamakkara
· Kalakukko
· Lörtsy
· Rönttönen
· Sultsina
· Mämmi
· Joulutorttu
=== France ===
A ''Appellation d'origine contrôlée'' - e la Franch bondirii a paaloŋ zaa naŋ sage de ka a e ba paaloŋ bondirii kyɛ a Franch paaloŋ zaa kyɛ a ziiri ama bondirii la wines, cheeses, kaaŋ ane a kɔreba bonkoɔre mine.
Nansaala noɔ peele - a French noore boma ne a appellation d’origine controlee zi araa
Appellation d’origine controlee liqueurs ane seeloŋ
Appellation d’origine controlee controlee daa kpeɛne mine.
=== Germany ===
Black Forest ham – maŋ maale la eŋ a black forest irigiŋ naŋ be a Germany paaloŋ poɔ, o e la bone kpaaroŋ kaŋa kpaaroŋ naŋ kaara ba zu ka onaŋ la Proected Designation of Origin (PDO) naŋ kaara a bondirii zu a European Union.
=== Guatemala ===
[[Duoro kɔre:Fiambre.JPG|thumb]]
Fiambre e la saaŋkompare Guatemalan bondirii, na maŋ maale dayeni yoŋ ka ba di yuoni zaa, o la tigiri bee yeltuuri ba naŋ maŋ di a kyaare a ne a bebiri na a Dia de Los Muetos ane All Saint Day (Dia de Todos Los Santos) naŋ kpi.
=== Iceland ===
Hakarl – o e la saaŋkompare bondiraa ane a paaloŋ zaa bondirii kaŋa naŋ be a Iceland paaloŋ poɔ.
Hangikjot
Þorramatur – e la Iceland saaŋkompare bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ kaa iri, o e la bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de a maale ne zɔne, ba maŋ maale o la a saaŋkompare maaloo, ba nyɔge a ŋmaare bibilee a paaŋ de eŋ rúgbrauð bondirii ( a de dɔgele borodo sɔgele maaroŋ zu), butler ane brennivin ( naŋ e Icelandic akvavit)
=== India ===
Atikile meŋa : Indian paaloŋ poɔ bondirii
· Kheer
· Roti and Sabzi
=== South India paaloŋ poɔ bondirii ===
· Idli
· Dosa
· Sambar and Chutneys
· Rasam
· Puttu
· Idiyappam
· Paniyaram
=== Indonesia ===
[[Duoro kɔre:Tumpeng-Jawa.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ: Indonesia bondi-parɛɛ
Brem – e la Snack ane va-diree bombiiru kaŋa banaŋ maq de yi ne Java ane Badi bee a e ba bommaale.
Docang – e la saaŋkompare bondirii naŋ maale yi Cirebon
Gado-gado – e la saaŋkompare salad bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ de seŋkaa kaaŋ a maale dɔgele.
Gudeg - unripe jackfruit baapaala la ka ba maŋ de maale ne zeɛre, a e la saaŋkompare bondirii naŋ yi Yogyakarta paaloŋ poɔ.
Ketupat – a e la saaŋkompare mui dogere banaŋ maŋ doge a peli ne vaɛ, a e la bondirii ba naŋ maŋ di a Lebaren , Indonesia idul fitri
Kuluban – Javanese saaŋkompare salad naŋ e yi zie kaŋa a wa
Lawar – Balinese zɛvaare bondirii naŋ e saaŋkompare bondirii
Opor ayam – noɔ ba naŋ maŋ de eŋ kube koɔ zeɛre poɔ, a e la ba saaŋkompare bondiraa kaŋa naŋ pore kyɛ gbɛɛ yaga a bondiraa ŋa diibu ba maŋ de di ne la ketupat a Lebaran diibu wagere.
Pallubasa – e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a Makassar, South Sulawesi banaŋ maŋ maale o yi ne offal nao bee wɛduo eŋɛ.
Papeda – saago ɔongee, e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Eastern Indonesia ( Maluku ane Papua) paaloŋ poɔ.
Rendang – Minangkabau e la saaŋkompare bondirii naŋ yi a West Sumatra paaloŋ poɔ.
Satay – e la nɛne ba naŋ maŋ ɛre dɔgele skewers zu, a saaŋkompare bondiraa ŋa taa la tɛɛtɛɛ a yi a paaloŋ na poɔ banaŋ maale a Indonesia poɔ
Soto – e la a Indonesia saaŋkompare zeɛre kaŋa, a zeɛre ama maalo taa la tɛɛtɛɛ a yi irigiŋ na poɔ a zeɛre naŋ maale
Tempeh – bɛŋɛ sɛnsɛ naŋ e saaŋkompare naŋ yi a Java paaloŋ poɔ
Tumpeng – a e la mui na maŋ doge wagere na banaŋ maŋ dire a Indonesia bondirii tigiri, a wagere ŋa poɔ ba maŋ doge la bondiparɛɛ parɛɛ a viiri a mui ama
=== Iran ===
· Chelow kabab
· Tahdig
· Ghormeh sabzi
· Fesenjān
· Sabzi polo
· Abgoosht
· Gheimeh
· Sholezard
· Āsh
· Mirza Ghassemi
* Nargesi
* Baghala ghatogh
=== Ireland ===
Biguo bondirii
Podaare bondi-seɛraa
=== Italy ===
[[Duoro kɔre:Traditional pizza from Napoli.jpg|thumb]]
Meŋ kaa kyɛ nyɛ; a Italian bondiparɛɛ ane ba bonnyuri ane a Italian bommaale ane a boŋguuri a ne a yiwaabo zie la a puliŋ kyɛ
· Abbacchio
· Affogato
· Arancini
· Asiago
· Biscotti
[[Duoro kɔre:Tiramisu - Raffaele Diomede.jpg|thumb]]
· Braciola
· Bruschetta
· Caciotta
· Cacciucco
· Caponata
· Cappuccino
· Cotechino
[[Duoro kɔre:Bucatini allamatriciana.jpg|thumb]]
· Crostata
· Crostini
· Espresso
· Focaccia
· Frittata
· Frittella
· Fritto misto
· Gelato
· Lasagna
· Mascarpone
· Minestrone
· Mozzarella
· Panettone
· Panna cotta
· Panino
· Panzerotto
· Parmigiano Reggiano
· Pasta
· Pecorino
[[Duoro kɔre:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|thumb]]
· Peperonata
· Pizza
· Polenta
· Porchetta
· Prosciutto
· Ravioli
· Risotto
· Salami
· Salumi
· Scamorza
· Semifreddo
· Spezzatino
· Strudel
· Tiramisu
· Tortellini
· Zabaione
· Zuppa inglese
'''A maaloo yiibu zie'''
[[Duoro kɔre:Waiter pouring Zardetto sparkling Prosecco.jpg|thumb]]
''Denominazione di origine controllata a'' e la Italian bondimaalaa banaŋ maŋ maale a sɛge mare lɛ a na soma seŋ, azuo a zaa Italian daa kpeɛŋaa ane cheese
· Italian DOC daa kpeɛŋaa
· Italian DOCG daa kpeɛŋaa
* ''Indicazione geografica tipica''
· ''Prodotti agroalimentari tradizionali e la'' a Italian saaŋkompare daa irigiŋ kaŋa naŋ be poɔ,ka a Protected Geographical Status of European Union.
· ''Strada dell'Olio, e la gastronomical'' naŋ be a Italy paaloŋ poɔ a e ba saaŋkompare bommaale aseŋ, PDOs ane PGIs, DOCs ane DOCGs naŋ be a Italy poɔ
=== Japan ===
[[Duoro kɔre:Outlet mall of KIKYOUYA 01.jpg|thumb]]
Mochi – maŋ di la yuoni zaa viiria a yuoni poɔ a Japan a yuoni gbuli zaa poɔ, mochi e la saaŋkompare bondirii naŋ be a Japan yuompaala diibu poɔ a e la bondirii naŋ pore ka maŋ koɔr ka noba daara dire a wagere na poɔ.
=== Jordan ===
Saaŋkompare bonnyuri naŋ be a Jordan paaloŋ poɔ a laŋ ne a sous ( anaŋ neŋ la ka ba boɔlɔ irqsus), a bonnyuri ama e la boma ba naŋ maŋ maale ne ''Glycyrrhiza glabra'' nyege-kuoni (liquorice) tamr hindi, a e la daa ba naŋ maŋ maale ne ''Tamarindus indica'' (tamarind), ane ''laban'' (''labneh''), bonkuoni. A e la bone ba naŋ maŋ de koɔ ane yogurt a maale ne. a yelnimizeɛ kaŋa naŋ be a maalo poɔ la ba maŋ de la labneh naŋ be a Jordan ane tenne anaŋ ŋmaa viiri bee a peɛle, a ama zaa maŋ maale la ane a saaŋkompare maaloo sobie na, a maŋ maale a eŋ a yogurt ɔrebare poore.
=== Korea ===
[[Duoro kɔre:Bibimbap at restaurant Korean Kitchen.jpg|thumb]]
· Bibimbap
· Bulgogi
· Kimchi
· Nurungji
· Sungnyung
=== Latvia ===
· Bombie
* [[Duoro kɔre:Grey peas at restaurant Milda in Riga.jpg|thumb]]Layered rye bread
* Sklandrausis
· Speķrauši
=== Lithuania ===
· Saaŋkompare daŋgeli
=== Malaysia ===
· Hinava
· Kelupis
· Ketupat
[[Duoro kɔre:Swordfish hinava.jpg|thumb]]
· Lamban
· Lemang
· Linopot
· Manuk pansuh
· Nasi lemak
· Penyaram
· Umai
=== Maldives ===
[[Duoro kɔre:Maldive fish91.JPG|thumb]]
Garudiya
Maldives zuma – saaŋkompare tuna zum ba naŋ maale Maldives paaloŋ poɔ. A e la Maldivian bondirii,
=== Malta ===
Lent naŋ be Malta poɔ & saaŋkompare bondirii ba naŋ maŋ di a wagere na zaa poɔ.
Kwarezimal – Lent sɛnsɛ
=== Maxico ===
Atole e la a ba saaqkompare tea nyu bone
[[Duoro kɔre:BolaTamale.JPG|thumb]]
Capirotada – e la bone gbɛɛ yaga ba naŋ maŋ di Lenten wagere poɔ (''comida de cuaresma'') o e la a bondiraa kaŋa ba naŋ maŋ di Friday soŋ daare
Sɛlemaa wogiri
Enchilada Mexico noba bondirii
Iguana Nɛne
Bombie, bɛŋɛ ane bɛŋkyeene
Kamaana
Tortilla
Mole Sauce
Doba-nɛne
Choizo
Mui – saaŋkompare poɔ, ba maŋ kyeeŋ la ka a waa ŋa salima sɛre ka paaŋ de a doge
Mui ane bɛŋɛ
Sope a e la Mexico bondirii ba naŋ maŋ de gyɛle a maale ne
Tamale – a e la bondirii mine ba naŋ maŋ maale eŋ kamapɛge poɔ
=== '''Nepal''' ===
Dhindo
=== '''Portugal''' ===
Denominação de Origem Controlada e la mere kaŋa banaŋ maale biŋ ka o kaara a ba daa-kpeɛne zu, cheeses, butter aane a Portugal bonkoɔre mine.
'''Saudi Arabia'''
· Hininy
· Kabsa
=== Singapore ===
[[Duoro kɔre:Hainanese Chicken Rice.jpg|thumb]]
Hainanese mui ane noɔ nɛne - a Singapore a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii
Teochew kookoo bee buuluŋ
=== Slovakia ===
Bryndzové halušky - a bondirii ama la ka ba de ka a e a ba saaŋkompare bondirii ana la halušky ane bryndza a Solvakia poɔ.
Lecso
=== South Africa ===
[[Boŋŋo Tigiri|Boboti]]<nowiki/>e
* Chakalaka and Pap
* Malva pudding
* Potjiekos
* Samosa
=== Spain ===
Borona - e la kamaana boroodo a e la saaŋkompare bondirii, naŋ be a Galicia, Asturias Cantabria, a Basque teŋɛ ane a Northen Castilla - Leon ( zie kaŋa naŋ be a Leon Palenɔia ane Burgos)
''Denominación de Origen'' ''-''
=== '''Sweden''' ===
* Falukorv
* [[Duoro kɔre:Falukorv.jpg|thumb]]Janssons frestelse
* Pyttipanna
Switzaerland
''Appellation d'origine protégée'' ''- A''
Capuns - e la saaŋkompare bondirii naŋ be a canton of Graubünden a Switzerland paaloŋ
=== Tanzania ===
Pare noba ane saaŋkompare bondirii
=== '''Thailand''' ===
Mango mui
pad Thai
=== Turkey ===
imam bayildi
Uganda
Malewa - bamboo seɛre ba naŋ maŋ deɛle ka a ko ka biŋ. A bondirii ama yiibu zie la Eastern Uganda, paaloŋ, a Bugisu naŋ be irigiŋ bilee kaŋa poɔ
=== '''United Kingdom''' ===
=== England ===
* [[Duoro kɔre:Shepherd's pie at restaurant Hell Hunt, Tallinn.jpg|thumb]]Bangers and mash
* Cottage pie
* Faggot
* Zuma ane chips
* Biguo bondirii
* Sunday roast
==== Wales ====
* Cawl
* Welsh koosee
* Glamorgan sausages
* Laver boroboro
* Welsh rarebit
* Bara dɔgebo
==== Scotland ====
[[Duoro kɔre:Haggis on a platter.jpg|thumb]]
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haggis_on_a_platter.jpg|right|thumb|Haggis on a platter at a Burns supper.]]
* Haggis
* Lorne sausage
* Neeps and tatties
* Cullen skink
* Arbroath smokies
* Reestit mutton
=== United States ===
Article zu zaa: paaloŋ bondirii mine
* Cardamom boroboro– de la ka o e a saaŋkoŋ bondiraa a Swedish Americans paaloŋ poɔ.
* Bareka puoruu bondirii
==== Southern United States ====
Meŋ la nyɛ: Southern United States bondirii
* Biscuit
* Cheese straw
* kamaana boroboro
* Collard greens
* Hoppin' John
* Daaŋkele
=== Vanuatu ===
Meŋ la nyɛ: Vanuatu bondirii §  saaŋkoŋ bondirii
* Laplap – a paaloŋ bondirii
=== Yemen ===
* Kabsa
== A paaloŋ poɔ ==
=== Arab states a Persian Gulf poɔ ===
* Khabees – saaŋkoŋ bondi-noɔ kaŋa a Arab states a Persian Gulf poɔ.
=== Commonwealth Caribbean ===
* Mui ane peas – saaŋkoŋ bondirii Anglo-Caribbean poɔ.
=== Levant (Eastern Mediterranean) ===
A saaŋkoŋ bondirii a Levant poɔ paale la, falafel, fuul, halawa, hummus, kanafeh, labaneh, medammis ane tahini ane a taa gyamaa. A bondirii na naŋ pore a paaloŋ poɔ la ana na ba naŋ maale yineŋ a legumes, gaŋaazaa, falafel, fuul, hummus ane medammis.
[[Duoro kɔre:Hummus.jpg|thumb]]
'''Saaŋkoŋ bondirii mine naŋ pore a Eastern Mediterranean paaloŋ poɔ'''
[[Duoro kɔre:Falafels 2.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:PistHalva.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Kanafeh.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Labneh (5196911587).jpg|thumb]]
== Sommo yizie ==
3h1od4w6h80doogo4eh8xy5tigr075g
Cow lung
0
7294
62623
62575
2026-07-17T14:15:41Z
Mary Loor
55
62623
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Soto Banjar.JPG|thumb]]
'''Cow lung''' e la offal booree na ba naŋ maŋ de maale bondirii gyamaa aneŋ meŋ a la e zie ko pulmonary surfactants. A Peru poɔ ba boɔlɔ o la ''bofe'', ka Nigeria poɔ ka o e''Fùkù''. A Indonesia poɔ, Paru goreng la ka ba boɔlɔ o (naa-fulo kyeene) e la bondiraa na noba yaga naŋ baŋ a Padang poɔ, kyɛ Nasi kuning na baŋ maale neŋ naabo fulo. A Bangladesh poɔ ba boɔlɔ o la ''Fapsha.'' Naabo fulob be la Jewish noba mine bondiriiŋ, aseŋ Viennese ''Kalbsbeuschel'', na naŋ maŋ de veal lung maale neŋ.
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Paru_goreng_masakan_Padang.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Paru_goreng_masakan_Padang.JPG|thumb|Padang style fried cow lung from Padang, Indonesia]]
A lããfeeloŋ poɔ, donne maŋ nyɛ la surfactants a paale Beractants Alveofact maŋ ny'a la yiniŋ naabo fulo lavage kõɔ poɔ kyɛ ka Survanta meŋ maŋ yi minced cow lung a paale DPPC, palmitic acid ane tripalmitin.
Defibrotide e la deoxyribonucleic acid derivative (single-stranded) maŋ yi la cow lung.
== Sommo yizie ==
mepih6c67d2izck4186d0rks7iw00gp
62624
62623
2026-07-17T14:17:52Z
Mary Loor
55
62624
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Soto Banjar.JPG|thumb]]
[[Duoro kɔre:Chanfaina Peru.jpg|thumb]]
'''Cow lung''' e la offal booree na ba naŋ maŋ de maale bondirii gyamaa aneŋ meŋ a la e zie ko pulmonary surfactants. A Peru poɔ ba boɔlɔ o la ''bofe'', ka Nigeria poɔ ka o e''Fùkù''. A Indonesia poɔ, Paru goreng la ka ba boɔlɔ o (naa-fulo kyeene) e la bondiraa na noba yaga naŋ baŋ a Padang poɔ, kyɛ Nasi kuning na baŋ maale neŋ naabo fulo. A Bangladesh poɔ ba boɔlɔ o la ''Fapsha.'' Naabo fulob be la Jewish noba mine bondiriiŋ, aseŋ Viennese ''Kalbsbeuschel'', na naŋ maŋ de veal lung maale neŋ.
[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Paru_goreng_masakan_Padang.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Paru_goreng_masakan_Padang.JPG|thumb|Padang style fried cow lung from Padang, Indonesia]]
A lããfeeloŋ poɔ, donne maŋ nyɛ la surfactants a paale Beractants Alveofact maŋ ny'a la yiniŋ naabo fulo lavage kõɔ poɔ kyɛ ka Survanta meŋ maŋ yi minced cow lung a paale DPPC, palmitic acid ane tripalmitin.
Defibrotide e la deoxyribonucleic acid derivative (single-stranded) maŋ yi la cow lung.
== Sommo yizie ==
jiksunc39stmfyj9n50vrr1quv26cqc
62625
62624
2026-07-17T14:20:32Z
Mary Loor
55
62625
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Soto Banjar.JPG|thumb]]
[[Duoro kɔre:Chanfaina Peru.jpg|thumb]]
'''Cow lung''' e la offal booree na ba naŋ maŋ de maale bondirii gyamaa aneŋ meŋ a la e zie ko pulmonary surfactants. A Peru poɔ ba boɔlɔ o la ''bofe'', ka Nigeria poɔ ka o e''Fùkù''. A Indonesia poɔ, Paru goreng la ka ba boɔlɔ o (naa-fulo kyeene) e la bondiraa na noba yaga naŋ baŋ a Padang poɔ, kyɛ Nasi kuning na baŋ maale neŋ naabo fulo. A Bangladesh poɔ ba boɔlɔ o la ''Fapsha.'' Naabo fulob be la Jewish noba mine bondiriiŋ, aseŋ Viennese ''Kalbsbeuschel'', na naŋ maŋ de veal lung maale neŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Reaktion_Books</ref>
A lããfeeloŋ poɔ, donne maŋ nyɛ la surfactants a paale Beractants Alveofact maŋ ny'a la yiniŋ naabo fulo lavage kõɔ poɔ kyɛ ka Survanta meŋ maŋ yi minced cow lung a paale DPPC, palmitic acid ane tripalmitin.
Defibrotide e la deoxyribonucleic acid derivative (single-stranded) maŋ yi la cow lung.
== Sommo yizie ==
tkv73iyd4gagq3b5dgu8m8qjdwj3wy6
62626
62625
2026-07-17T14:21:30Z
Mary Loor
55
62626
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Soto Banjar.JPG|thumb]]
[[Duoro kɔre:Chanfaina Peru.jpg|thumb]]
'''Cow lung''' e la offal booree na ba naŋ maŋ de maale bondirii gyamaa aneŋ meŋ a la e zie ko pulmonary surfactants. A Peru poɔ ba boɔlɔ o la ''bofe'', ka Nigeria poɔ ka o e''Fùkù''. A Indonesia poɔ, Paru goreng la ka ba boɔlɔ o (naa-fulo kyeene) e la bondiraa na noba yaga naŋ baŋ a Padang poɔ, kyɛ Nasi kuning na baŋ maale neŋ naabo fulo. A Bangladesh poɔ ba boɔlɔ o la ''Fapsha.'' Naabo fulob be la Jewish noba mine bondiriiŋ, aseŋ Viennese ''Kalbsbeuschel'', na naŋ maŋ de veal lung maale neŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Reaktion_Books</ref>
A lããfeeloŋ poɔ, donne maŋ nyɛ la surfactants a paale Beractants Alveofact maŋ ny'a la yiniŋ naabo fulo lavage kõɔ poɔ kyɛ ka Survanta meŋ maŋ yi minced cow lung a paale DPPC, palmitic acid ane tripalmitin.
Defibrotide e la deoxyribonucleic acid derivative (single-stranded) maŋ yi la cow lung.
== Sommo yizie ==
<references />
2lcs8302xf9rm347p2xfu943vkg2viv
62627
62626
2026-07-17T14:23:13Z
Mary Loor
55
62627
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Soto Banjar.JPG|thumb]]
[[Duoro kɔre:Chanfaina Peru.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Paru goreng masakan Padang.JPG|thumb]]
'''Cow lung''' e la offal booree na ba naŋ maŋ de maale bondirii gyamaa aneŋ meŋ a la e zie ko pulmonary surfactants. A Peru poɔ ba boɔlɔ o la ''bofe'', ka Nigeria poɔ ka o e''Fùkù''. A Indonesia poɔ, Paru goreng la ka ba boɔlɔ o (naa-fulo kyeene) e la bondiraa na noba yaga naŋ baŋ a Padang poɔ, kyɛ Nasi kuning na baŋ maale neŋ naabo fulo. A Bangladesh poɔ ba boɔlɔ o la ''Fapsha.'' Naabo fulob be la Jewish noba mine bondiriiŋ, aseŋ Viennese ''Kalbsbeuschel'', na naŋ maŋ de veal lung maale neŋ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Reaktion_Books</ref>
A lããfeeloŋ poɔ, donne maŋ nyɛ la surfactants a paale Beractants Alveofact maŋ ny'a la yiniŋ naabo fulo lavage kõɔ poɔ kyɛ ka Survanta meŋ maŋ yi minced cow lung a paale DPPC, palmitic acid ane tripalmitin.
Defibrotide e la deoxyribonucleic acid derivative (single-stranded) maŋ yi la cow lung.
== Sommo yizie ==
<references />
5mae0vgjm4b65fqt3m5tfrhudfmjwt9
Flipper pie
0
7300
62628
62592
2026-07-17T14:28:02Z
Mary Loor
55
62628
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Seal Flipper Pie - Woodstock Colonial Restaurant (6061055845) (cropped).jpg|thumb]]
'''Flipper pie''', meŋ ba naŋ boɔlɔ '''seal flipper pie'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781861896773</ref>, e la iEastern Canadian saakompare nɛne bonɔɔre mine naŋ yi ka ba maŋ maale yi harp seal flippers<ref name=":0">https://www.atlasobscura.com/foods/seal-flipper-pie-newfoundland</ref><ref name=":1">https://www.tasteatlas.com/flipper-pie</ref><ref name=":2">https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780735236950</ref>. A yi taa ne a pot pie a seal flippers poɔ ba maŋ maale la zɛvaare a eŋ sauce ka ba de pastry a pɔŋ <ref name=":0" /><ref name=":3">https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/on-the-menu-this-easter-in-newfoundland-seal-flipper-pie-10084829/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780762495061</ref>. A e la Newfoundland ane Labrador<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/on-the-menu-this-easter-in-newfoundland-seal-flipper-pie-10084829/</ref>bondirii ka ba maŋ di a April ane May kyuu poɔ, a yuoni zaa seal hunt.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1579580572</ref> Ane a zaa a naŋ pare, seal flippers ba da maŋ da a la a gbore poɔ daadaa ka naŋ maŋ di maale ne a sealseal hunt ( ba naŋ da nyɛ ka a ka a seal fur bonfaare), zenɛ ba maŋ da a la zeɛre boma sitɔɔre poɔ.<ref>https://www.macleans.ca/society/life/a-family-love-affair-with-seal-cookery/</ref> Seal nɛne ba maŋ manne ka a nuo ne soɔŋaa bee daabodaabo nɛne taa la yitaa ka o nyuu waa a lɛ noba naŋ diri o ba biiloŋ saga te baa.<ref>http://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/tbt-1976-flipper-pie-1.3535543</ref>
== Dakoroŋ ==
Flipper pie ba maŋ maale a a di a a nɔlɛge saga a ne a yuoni zaa seal hunt a yi a 1555 yuomo poɔ.<ref name=":1" /><ref name=":4" />
== Meŋ la nyɛ ==
* [[//en.wikipedia.org/wiki/File:Foodlogo2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foodlogo2.svg|alt=icon|class=noviewer|32x32px]]Food portal
* Seal meat
* Cuisine of Canada
== Sommo yizie ==
<references responsive="1"></references>
tvbi8hkt5zlh947bmrwtjqqvbg3p24j
Peasant foods
0
7302
62640
62621
2026-07-17T18:28:57Z
Edith Tangkur
310
Add reference
62640
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Acquacotta soup.jpg|thumb]]
'''Peasant food''' a nansaala kɔkɔre poɔ tɛgɛ la saaŋkomppare kɔreba banŋ na baanaŋ na ba taa a eebo a maŋ kɔ a ba bonoɔre a leɛ di dire anaŋ yoŋ. A bondirii ama maŋ e boma banaŋ kɔ nyɛ ka sane ŋmɛ zaa ba kye a poɔ.
Peɛroo ane zannoo wuli ka dasaŋa na kori poɔ bondirii a Sweden paaloŋ poɔ la da maŋ noma gaŋ a taaba zaa, a wagere ŋa poɔ ka a nandaa kɔreba bama bondikoɔre da baare a Sweden paaloŋ poɔ. A yi a ŋaa puoriŋ, bondi-da-diree la ka a Swedish paaloŋ noba kɔreba a maŋ leɛ ba niŋe eŋ ka lɛ naane ba nyɔvore koŋ baŋ voore gaa toɔre.<ref>https://doi.org/10.3390%2Fgastronomy2010002</ref>
Saadayel gyamaa bebe a wuli ka nandaa saaŋkompare kɔreba taa la kpimaroo ane ba koɔbo yeltuuri ka a taa nimiri.
== A Bondirii Parɛɛ Mine ==
[[Duoro kɔre:Plate of scrapple.jpg|thumb]]
=== Nɛne ane sausages bee mushes bondimaale boma mine ===
=== Nɛne ɛre bee vaɛ ane bombie mne naŋ ɛre pulli taa ne nɛne zaa maŋ gɛrɛ ka a te e yeni, a zaa la maŋ lantaa a maale loaf, sliced, bee boŋkyeene aseŋ; ===
· Balkenbrij
· Black pudding
· Boudin
· Daing, a lɛ banaŋ maŋ deɛle zoma a Philippines paaloŋ poɔ
· Goetta, a doba nɛen-ane-nanɛne ane pinhead oats sausage
· Groaty pudding
· Haggis, a e la bondirii naŋ maŋ taa penɛne (sukyiri, sɔgere, ane fulanfuuri), minced naŋ laŋ ne zama, oatmeal, suet, spices, ane nyɛnnoo, naŋ pulli ne stock, ane a bondirii ama maŋ maale la ne pepuori
· Knipp
· Livermush
· Lorne sausage
· Meatloaf
· Scrapple, a doba nɛne ama la ka ba maŋ de maale ne zɔŋ ane boma mine a koɔrɔ
· Slatur
=== Pasta ===
Pasta con i peperoni cruschi, e la Italian pasta bondirii kaŋa naŋ yi a Basiliɔata paaloŋ poɔ, a bondiraa ŋa sereŋ wuli bee are ko la ''{{langnf|it|cucina povera|cuisine of the poor}}'' (Italian nandaama bondimaaleba naŋ ba taa a eebo)
Pasta e fagioli, e laItalian paaloŋ poɔ saaŋkompare pasta zeɛre,
Pasta mollicata, e la Italian pasta bondirii naŋ yi a southern Italy paaloŋ poɔ, a zuo a zaa a Basilicata paaloŋ poɔ banaŋ boɔlɔ bee neɛzaa naŋ baŋ ka ana la e dɔɔ nansoba bondirii.
Testaroli
=== '''Sauces''' ===
[[Duoro kɔre:Fried cauliflower with agliata.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Pot-au-feu2.jpg|thumb]]
'''Agliata-''' a e la garlic sauce naŋ yi a Italian paaloŋ bondimaale poɔ, naŋ e nandaana bondirii, kyɛ naŋ e bondirii kaŋa bale a taraa bee libidaama naŋ dire.
=== Zeɛre ane a parɛɛ ('''Soups and stews)''' ===
Acquacotta, a zeɛre ama e la Italian poɔ zeɛre bondimaale boma naŋ taa saadayel yɛlkoro. A bondimaale boma mine la zama, toose, ane Olive kaaŋ, a paaŋ pale n zɛvaare parɛɛ gyamaa ane boma anaŋ zaa naŋ bebe a e bondirii a be be ko nensaala diibu.
Batchoy (Tagalog)
8hldtlvcvaow6e7whjh7jaj2hx3hww4
62641
62640
2026-07-17T18:31:14Z
Edith Tangkur
310
Add reference
62641
wikitext
text/x-wiki
[[Duoro kɔre:Acquacotta soup.jpg|thumb]]
'''Peasant food''' a nansaala kɔkɔre poɔ tɛgɛ la saaŋkomppare kɔreba banŋ na baanaŋ na ba taa a eebo a maŋ kɔ a ba bonoɔre a leɛ di dire anaŋ yoŋ. A bondirii ama maŋ e boma banaŋ kɔ nyɛ ka sane ŋmɛ zaa ba kye a poɔ.
Peɛroo ane zannoo wuli ka dasaŋa na kori poɔ bondirii a Sweden paaloŋ poɔ la da maŋ noma gaŋ a taaba zaa, a wagere ŋa poɔ ka a nandaa kɔreba bama bondikoɔre da baare a Sweden paaloŋ poɔ. A yi a ŋaa puoriŋ, bondi-da-diree la ka a Swedish paaloŋ noba kɔreba a maŋ leɛ ba niŋe eŋ ka lɛ naane ba nyɔvore koŋ baŋ voore gaa toɔre.<ref>https://doi.org/10.3390%2Fgastronomy2010002</ref>
Saadayel gyamaa bebe a wuli ka nandaa saaŋkompare kɔreba taa la kpimaroo ane ba koɔbo yeltuuri ka a taa nimiri.<ref>https://books.google.com/books?id=coTiVJiWS00C&pg=PA190</ref>
== A Bondirii Parɛɛ Mine ==
[[Duoro kɔre:Plate of scrapple.jpg|thumb]]
=== Nɛne ane sausages bee mushes bondimaale boma mine ===
=== Nɛne ɛre bee vaɛ ane bombie mne naŋ ɛre pulli taa ne nɛne zaa maŋ gɛrɛ ka a te e yeni, a zaa la maŋ lantaa a maale loaf, sliced, bee boŋkyeene aseŋ; ===
· Balkenbrij
· Black pudding
· Boudin
· Daing, a lɛ banaŋ maŋ deɛle zoma a Philippines paaloŋ poɔ
· Goetta, a doba nɛen-ane-nanɛne ane pinhead oats sausage
· Groaty pudding
· Haggis, a e la bondirii naŋ maŋ taa penɛne (sukyiri, sɔgere, ane fulanfuuri), minced naŋ laŋ ne zama, oatmeal, suet, spices, ane nyɛnnoo, naŋ pulli ne stock, ane a bondirii ama maŋ maale la ne pepuori
· Knipp
· Livermush
· Lorne sausage
· Meatloaf
· Scrapple, a doba nɛne ama la ka ba maŋ de maale ne zɔŋ ane boma mine a koɔrɔ
· Slatur
=== Pasta ===
Pasta con i peperoni cruschi, e la Italian pasta bondirii kaŋa naŋ yi a Basiliɔata paaloŋ poɔ, a bondiraa ŋa sereŋ wuli bee are ko la ''{{langnf|it|cucina povera|cuisine of the poor}}'' (Italian nandaama bondimaaleba naŋ ba taa a eebo)
Pasta e fagioli, e laItalian paaloŋ poɔ saaŋkompare pasta zeɛre,
Pasta mollicata, e la Italian pasta bondirii naŋ yi a southern Italy paaloŋ poɔ, a zuo a zaa a Basilicata paaloŋ poɔ banaŋ boɔlɔ bee neɛzaa naŋ baŋ ka ana la e dɔɔ nansoba bondirii.
Testaroli
=== '''Sauces''' ===
[[Duoro kɔre:Fried cauliflower with agliata.jpg|thumb]]
[[Duoro kɔre:Pot-au-feu2.jpg|thumb]]
'''Agliata-''' a e la garlic sauce naŋ yi a Italian paaloŋ bondimaale poɔ, naŋ e nandaana bondirii, kyɛ naŋ e bondirii kaŋa bale a taraa bee libidaama naŋ dire.
=== Zeɛre ane a parɛɛ ('''Soups and stews)''' ===
Acquacotta, a zeɛre ama e la Italian poɔ zeɛre bondimaale boma naŋ taa saadayel yɛlkoro. A bondimaale boma mine la zama, toose, ane Olive kaaŋ, a paaŋ pale n zɛvaare parɛɛ gyamaa ane boma anaŋ zaa naŋ bebe a e bondirii a be be ko nensaala diibu.
Batchoy (Tagalog)
pdixxtf1fnkk2v3qw3ampsorj7k3udr
Papu
0
7303
62637
2026-07-17T18:02:46Z
Eric Gangman
92
Created page with "'''papu''' e la tembile kaŊa naŊ be [[Upper West Region|Ɔpa wƐse irigyin]] poƆ. == be =="
62637
wikitext
text/x-wiki
'''papu''' e la tembile kaŊa naŊ be [[Upper West Region|Ɔpa wƐse irigyin]] poƆ.
== be ==
nvnxybxghodzlsk0kzgwxz1v9xb25ec
Dagaare bobo yeltarre
0
7304
62639
2026-07-17T18:04:53Z
Konbonbare Hassan
1850
Created page with "boŋ mɔɔ eŋ la bɔbɔ"
62639
wikitext
text/x-wiki
boŋ mɔɔ eŋ la bɔbɔ
ls6m0cffdarxlod3xa1577ufoql332h
Bɔl ŋmɛ
0
7305
62643
2026-07-17T18:49:35Z
Yere Titus
1839
bompaala maaloo
62643
wikitext
text/x-wiki
Bɔl ŋmɛ e la bibiiri deɛne kaŋa naŋ be Dagaaba laŋkpeɛbo poɔ
== Bɔl ŋmɛ Parɛɛ ==
=== nuri bɔl ŋmɛ ===
gbɛɛ bɔl ŋmeɛbo
== nuri bɔl ŋmɛ ==
nwaj7ruie6ildcuchjwyckfenpjx6tc
Ogogoro
0
7306
62644
2026-07-18T06:29:29Z
Eric Gangman
92
Bompaala maaloo
62644
wikitext
text/x-wiki
'''Akpeteshie''' e la boŋkoɔ mine banaŋ maŋ tɔgele a yi a abɛ teɛ eŋɛ, ba maŋ kyɔgele la daampelaa (palm wine) bee sikyiri daa eŋɛ, a boma yiibu zie e la a Western Irigiŋ Africa. A boma ama la e a Ghana paaloq zaa sekpeɛŋaa. A Nigeriaa poɔ ba baŋ o la ka ba boɔlɔ Ogogoro (Ogog), a yelbiri ŋa e la Urhobo, a yelŋa gbɛɛ yaga maŋ yi la Raffia Palm teɛ naŋ terɛ koɔ noɔ mine kaŋa. A be la ka baŋ o ka homebrew (yiri poɔ dogebo). Zenɛ, noba de la ka Ogogoro e la ethanol meŋa ne o zu, kyɛ saaŋkonnoŋ poɔ, a e la kpeɛŋaa ka fo na baŋ yi a abɛ teɛ zu a iri daampelaa.
A boma ama pore la yaga a West Africa, ona la ka boɔlɔ ka a yoe mine la, '''apio''', '''ogoglo''', '''ogogoro''' ('''Ogog''''), '''VC10,''' '''Kill Me Quick''', '''Efie Nipa, Kele, Kumepreko, Anferewoase, Apiatiti, Home Boy, Nana Drobo, One Touch''' ane a taaba gyamaa. Ona la ka ba boɔlɔ ka sapele koɔ (water) kparaga, kai-kai, Sun gbalaja, egun inu igo ka a tɛgɛ la ''he Masquerade in the Bottle'', daa ma ka n daabo (push-me-push-you,) and/bee crim-kena, sonsé ("do you do it?" a Yoruba kɔkɔre poɔ).
A Igbo kɔkɔre poɔ ona la ka baŋ ka ba boɔlɔ ka ''{{not a typo|Akpuru achia}}. Kyɛ a Nigerian eŋ paaloŋ poɔ'' ; ''Udi Ogagan'', ''{{not a typo|Agbagba}}'' Urhobo, a laŋ ne ''OHMS'' ( (a te yiri poɔ boma la ka te maŋ de maale ne)Our Home Made Stuff ), ''Iced koɔ Water, daa ma, ka n daa fo Craze man in the bottle.'' A Ghanaian moonshine la ka ba boɔlɔ ka a akpeteshie.
Saadayel ane a Yiwaabo Zie
Sɛre ka a yelŋa na piili a European colonization a te zenɛ Ghana paaloŋ ŋa poɔ, a Anlo daampele dogerba naŋ be a ba saaŋkompare poɔ la ka ba boɔlɔ ka "kpótomenui," ka o pare bee ka o teɛgɛ la boŋkaŋa naŋ sɔgele kube teɛ poɔ..
A British colonization na poɔ, a be poɔ la ka ba boɔlɔ o ka Gold Coast,, aseŋ a saaŋkompare dampele dogereba naŋ be be a yi a 1930s a waana ŋa,
ckvs9353bqltzyy26hou6x1ugr85ol1