Wikipiideɛ dgawiki https://dga.wikipedia.org/wiki/A_Gamp%C9%9Bl%C9%9B_zu MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Duoro bimbu zie Be o yoŋ Yeli Toma daana Toma daana yeli Wikipedia Wikipedia yeli Duoro kɔre Duoro kɔre yeli MediaWiki MediaWiki yeli Tɛmpileti Tɛmpileti yeli Sombo Sombo yeli Gbuli Gbuli yeli TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Alex Tetteh Djornobuah 0 143 63854 50775 2026-08-13T22:57:20Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63854 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694538}} '''Alex Tetteh Djornobuah''' e la [[Ghana]] pɔletesean. O e la Deɛpete Minisa ko [[Western North Region|Zẽɛbaa saazu sɛŋ Irigyiŋ]] ane mɛmba ko a begemaale die ayɔpoi soba, a Ghana republic anaare eŋɛ naŋ are ko [[Sefwi-Akontombra Gbandige]] naŋ be a Zẽɛbaa saazu sɛŋ Irigyiŋ a [[Wɔɔ paati]] [[yuori]] eŋɛ.<ref>https://web.archive.org/web/20240928000754/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5530</ref> O da koŋ ka ba maale a [[Wiawso-Akontombra]] sori a Bɔnne na naŋ da be naaŋ ka o tombare. == Pͻletese == Hon. Alex Tetteh Djornobuah e la [[Wͻͻ Naa]] neԑ naŋ are ko Sefwi-Akontombra gbandige a Begemaale die Ayopoi ko a Republic of Ghana Anaare soba.<ref>https://web.archive.org/web/20231106115230/https://parliament.gh/mps?mp=177</ref> === 2016 nu-neԑ === Tetteh da ŋmԑ la kpamkpire ko Sefwi- Akontombra gbandige begemaale kogi eŋԑ a Wͻͻ Naa yuori eŋԑ a [[2016 Ghana zaa nu-neԑ]] poͻ a da di ne noba 11, 922 naŋ are ko 42.98% a noba zaa naŋ neԑ nuuri poͻ. O da die la kyԑ ka o dataare Kenneth Yeboah ko [[Kataweԑ Naa]] da tage noba 11, 626 naŋ te manne ne 41.92%, begemaale kpamkiri-ŋmeԑrԑ ko IND Herod Cobbina da nyԑ noa 4, 108 naŋ te manne neŋ 14.81% ka a begemaale kpamkpir-ŋmeԑrԑ ko a [[Convention People's Party]] Awini Salifu da nyԑ noba 81 meŋ naŋ te manne neŋ 0.29% a noba zaa naŋ wat e neԑ nuuri baare poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20230930155921/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/westernnorth/sefwi_akontombra/</ref> === 2020 nu-neԑ === Hon. Tetteh da la maaleŋ di la bvegemaale kogi ko a [[Sefwi- Akontombra(Ghana begemaale gbandige)]] a Wͻͻ Naa yuori eŋԑ a [[2020 Ghana zaa nu-neԑ]] poͻ a da di ane noa 17, 976 naŋ manne neŋ 54.88% a noba zaa naŋ wat e neԑ nuuri baare poͻ kyԑ ka Issah Mumuni a Kataweԑ Naa neԑ da tage noba 14, 553 naŋ te manne neŋ 44.43% ka a begemaale kpamkpir-ŋmeԑrԑ ko GUM Bright Ofori meŋ da nyԑ noba 224 naŋ te manne neŋ 0.68% a noba zaa naŋ wat e neԑ nuuri baare poͻ.<ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?ID=276&mode=parliamentary</ref><ref>http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/westernnorth/sefwi_akontombra/</ref><ref>https://electiondatacenter.theghanareport.com/election-results/2020-2/western-north-region/sefwi-akontombra/</ref> == Meŋɛ Nyɔvore == Alex Tetteh e la [[kiristabie]] == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] 5oi0e4qi49ciby0jomi0ioy20nooooj Alhaji Yusif Sulemana 0 157 63855 48419 2026-08-13T22:59:07Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63855 wikitext text/x-wiki {{merge|Yusif Sulemana}} [[File:YUSIF SULEMANA.jpg|thumb|Mba Yusif Sulemana, Bole-Bamboi Gbandige Begemaale Die Mɛmba]] '''Alhaji Yusif Sulemana''' ( ba dɔge o la 29th Gyoonoɔre 1972) Bole poɔ naŋ be [[Savannah Region|savanna Irigyiŋ]]. O e la pɔleteesa ane begemaale die mɛmba, a begemaale die ayɔpoĩ soba eŋɛ ko a Ghana Republic anaare soba. A piili 7th Gyɛnoɔre 2017 poɔ. O e la [[Kataweɛ Paate]] mɛmba (NDC). A yuoni 2016 poɔ la k'o da are a kantaweɛ paate zu a di a begemaale die kogi ko [[Bole-Bamboi Gbandige]] naŋ be Savanna Irigyiŋ poɔ. A yuoni 2020 poɔ, ona la da la di a begemaale die dakogi kyɛ waana zenɛ.<ref>https://web.archive.org/web/20240927060636/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5287</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221117155117/https://www.parliament.gh/mps?mp=237</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221117155114/http://www.odekro.org/Profile/Details/41</ref> == Nyɔvore Piiluu ane Ganzanne == Sulemana baa la [[Bole]] poɔ. O taa la sɛtefekate ko monitoring ane evaluation yi GIMPA ane B. S. C ane E. M. B. A yi [[University of Ghana|Ghana Yuniveniti]].<ref name=":0">https://ghanamps.com/mp/yusif-sulemana/</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/person/Yusif-Sulemana-3166</ref> === Kɔmatee === Sulemana e la Trade, Industry ane Tourism Kɔmatee Mɛmba ane Public Accounts Kɔmatee Mɛmba. == Meŋɛ Nyɔvore == Sulemana e la silaama bie.<ref name=":0" /> == Sommo Yizie == <references /> [[Gbuli:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Gbuli:Dagaare]] [[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]] [[Gbuli:Dɔɔ]] [[Gbuli:Dɔɔloŋ]] [[Gbuli:Africa]] [[Gbuli:Ghana]] [[Gbuli:West Africa]] lgz1gk4qr972tnchbj3ons7ieso7ndc Alhassan Bashir Fuseini 0 158 63856 51100 2026-08-13T22:59:09Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63856 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q16146239}} '''Alhassan Bashir Fuseini''' noba yaga zie zaa maŋ boɔla ka Alhaji A.B.A Fuseini. Ba dɔge o la 2nd Fɛboɔre 1956. O e la duori terɛ,<ref>https://www.graphic.com.gh/news/politics/aba-fuseini-wins-sagnarigu-seat.html</ref> ane [[Ghana]] Pɔletesean ane Dagbɛn-Zabage deputi Irigyinal Minisa koraa Ghana.<ref>https://www.modernghana.com/news/469518/1/list-of-regional-ministers-in-ghana-with-their-dep.html</ref><ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/List-of-Regional-Ministers-in-Ghana-with-Their-Deputies-277257</ref><ref>https://web.archive.org/web/20131014214651/http://www.ghana.gov.gh/index.php/2012-02-08-08-18-09/regional-ministers</ref> O e la a begemaala kaŋa a [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale die naŋ e ayɔpoi soba]] a [[Ghana Republic anaare soba]] eŋɛ ko a [[Sagnarigu|Sagnarigu Gbandige]] ([[Ghana parliament constituency|Ghana begemaale die]]) naŋ be a [[Northern Region|Dagbɛn-Zabage Irigyiŋ]] paaloŋ a ko [[Kataweɛ paati|kataweɛ paate]]. == Meŋa Yɛlɛ == Fuseini e la [[silaama]] bie. O taa la [[pɔgesori.|pɔge]] ane biiri banaare.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20200922132830/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5379</ref> == Nyɔvore Piiluu ane O Sakuuri Gaabo Yelɛ == Fɛrboɔre 2, 1956 poɔ la ka ba da dɔge Fuseini. O baa la [[Tamale]] poɔ, naŋ be [[Northern Region|Dagbɛn-Zabage Irigyiŋ]] Ghana poɔ.<ref name=":0" /> O baare la Yendi Siniia Haae Sakuuri ane [[T.I. Ahmadiyya Senior High School, Kumasi|T.I. Ahmadiyya Siniia Haae Sakuuri, Kumasi]]. [[University of Ghana]] da la ka O da nyɛ O degree piilee. O da kpɛ la [[Essex University, UK]] paaloŋ a te nyɛ o masaɛɛ degeree ne Human Rights a yuoni 1993 poɔ.<ref name=":0" /> O da la nyɛ la Post Graduate Diploma a yi a International Institute of Journalism, Berlin.<ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=2404</ref> == Pɔletese Yɛlɛ == Fuseini e la a kataweɛ paate mɛmba (NDC). 2012 poɔ, O da yi are bɔ la a Sagnarigu kogi a [[Kataweɛ Paati|Kataweɛ Paate]] yuori eŋɛ, ba begemaale die ayoɔbo soba, a Ghana republic anaare eŋɛ, a di.<ref name=":0" /> === 2012 nu-neԑ === Fuseini da fͻrͻ ŋmԑ la kpamkpire ko Sagnarigu gbandige begemaale kogi a Kataweԑ Naa yuori eŋԑ a [[2012 Ghana zaa nu-neԑ]] poͻ a da di ne noba 29, 508 naŋ te manne neŋ 78.79% a noba zaa naŋ neԑ nuuri baare poͻ. O da die la kyԑ ka o dataare Yakubu Abdul Karim ko a [[Wͻͻ Naa]], Alhassan A Suhuyini ko [[Convention People's Party]], Abdul Jamaldeen Ahmed ko PPP ane Abdul Kahar Adam a NDP neԑ zaa le. Ba da nyԑ la noba 6, 935, 402, 371 ane noba 235 naŋ tutaa a lԑ ne o zu. A ŋaa da te manne la 18.52%, 1.07%, 0.99% ane 0.63% a noba zaa naŋ neԑ nuuri baare poͻ meŋ naŋ tutaa a lԑ ne o zu.<ref>https://web.archive.org/web/20230206121615/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/northern/sagnarigu/</ref> === 2016 nu-neԑ === Fuseini da la maaleŋ di la a begemaale kogi ko a Sagnarigu gbandige a Kataweԑ naa yuori eŋԑ a [[2016 Ghana zaa nu-neԑ]] poͻ a da di ane noba 26, 898 naŋ are ko 70.58% a noba zaa naŋ neԑ nuuri baare poͻ. O da di la a nu-neԑ kyԑ ka o dataare [[Habib Iddrisu]] ko Wͻͻ Naa da tage noba 7, 888 naŋ are ko 20.73%, begemaale kpamkpir-ŋmeԑrԑ ko Convention People's Party Zalia Issah da nyԑ noba 2, 820 naŋ are ko 7.41% ka a begemaale kpamkpir-ŋmeԑrԑko PPP Abdul Jamaldeen Ahmed meŋ da nyԑ noba 449 naŋ are ko 1.18% a noba zaa naŋ wa neԑ nuuri baare poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20231206005233/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/northern/sagnarigu/</ref> === 2020 nu-neԑ === Hon. Alhassan Bashir Fuseini da la maaleŋ ŋmԑ la kpamkpire a Sagnarigu gbandige begemaale kogi eŋԑ a Kataweԑ naa yuori eŋԑ a [[2020 Ghana zaa nu-neԑ]] poͻ a da la di ane noba 34, 989 naŋ are ko 56.96%. O da die la kyԑ ka o dataa a begemaale kpamkpir-ŋmeԑrԑ ko a Wͻͻ Naa Felicia Tettey naŋ da nyԑ noba 26, 434 naŋ are ko 43.04% da le a noba zaa naŋ wa neԑ nuuri baare poͻ.<ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?mode=parliamentary&ID=177</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231029181900/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/parliament/northern/sagnarigu/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250529222144/https://electiondatacenter.theghanareport.com/election-results/2020-2/northern-region/sagnarigu/</ref> === Kͻmatiiri === Hon. Fuseini e la neԑ naŋ paale yelyaga kͻmatii, yie kͻmatii ane yelsoore kͻmatii poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20231130065046/https://www.parliament.gh/mps?mp=233</ref> === NDC 2023 meŋԑ kpamkpire === A 2023 NDC meŋԑ kpamkpire ŋmeԑbo poͻ, Fuseini da le la a nu-neԑ ka Attah Issah da di ane noba 333 a noba naŋ da ko o 801 nuuri poͻ. Azuiŋ Attah Issah la na are ko a Sagnarigu gbandige a Kataweԑ naa yuori eŋԑ a [[2024 Ghana zaa nu-neԑ poͻ]].<ref>https://citinewsroom.com/2023/05/ndc-primaries-a-b-a-fuseini-booted-out-in-sagnarigu/</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/ndc-primaries-newcomer-attah-issah-unseats-a-b-a-fuseini/</ref><ref>https://www.ghanaiantimes.com.gh/ndc-parliamentary-primaries-winners-losers-nationwide/</ref> == Toma == * Night Editor at ''Daily Graphic'', Graphic Communications Group of Companies, Accra<ref name=":0" /> * Deputi Irigyinal Minisa ko Dagbɛn-Zabage Irigyiŋ, 2013–2017<ref name=":0" /> * Begemaale die mɛmba (Gyɛnoɔre 7, 2013–present; 2nd term)q<ref name=":0" /> * Consultant<ref name=":0" /> == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] t8vcaevk7tut7fcopkgvbemldxx6cb9 Anthony Akoto Osei 0 179 63857 55460 2026-08-13T23:01:30Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63857 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q572683 }} '''Anthony Akoto Osei''' (dɔgebo bebiri la 18 kyɛpire 1953 yuoni – 20 Maakye 2023) da e la [[Gaana]] libie tontona kyɛ naŋ e pɔletese neɛ meŋ.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20200714010617/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5279</ref> Osei da e la neɛ naŋ da poɔ gɔmmenɛnte kpaŋbeɛ naŋ poɔ a gɔmmenɛnte yelnyogree ako Perasedɛn [[John Agyekum Kufuor]] naaŋ saŋa ne o naŋ da e [[Begemaaleba|begemaala]] a ko [[State for Finance]] aneŋ [[Economic Planning]]. O da la e la begemaala a ko [[Finance]]. O da e la neɛ naŋ da e begemaala ako [[Epectoral district of old tarfo|electoral district of Old Tafo]] nan be [[Ashanti Region|Ashanti region]].<ref name=":0" /> == Nyɔvore Piiluu Aneŋ Sakuuri Gaabo Yɛlɛ == Ba dɔge la Osei a yi [[Kumasi]] poɔ, yikpoŋ naŋ be [[Ashanti Region]] poɔ. 18 Kyɛpire 1953 yuoni na la ka Ba dɔge o.<ref name=":0" /> O gaa la [[Achimota school|Achimota School]] aneŋ [[OPoku ware senior high schools|Opoku Ware Senior High School]]. O da la gaa la [[OBerlin college|Oberlin College]] naŋ be [[Ohio]], be la ka o da yineŋ gama mine ba naŋ boɔla [[Bachelor's degree]] a yi [[economics]].<ref name=":0" /> O taa la [[Master of Arts degree]] a yi [[applied economics]] a yi [[American university|American University]] naŋ be USA.<ref>https://www.parliament.gh/mps?mp=205</ref> O la gaa la [[Howard university|Howard University]] a 1987 yuoni ne poɔ ka o taa [[PhD a yi economics.]]<ref name=":0" /><ref name=":1">https://ifsghana.org/ranking-member-finance-standing-committee-ex-officio-member/</ref> == Toma Yele == Osei e la [[economist]] o Toma eŋa.<ref name=":0" /> 27 Maakye 2002, Osei e la [[Begemaaleba|begemaala]] a o toma eŋa O la e management board ko [[Merchant bank (Ghana ) ltd|Merchant Bank (Ghana) Ltd]]. O e la associate professor a [[Dillard university (USA)|Dillard University (USA)]] aneŋ assistant a [[Centre ko Policy Analysis]] (Ghana).<ref>http://otma.gov.gh/members-parliament.php</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/person/Anthony-Akoto-Osei-2527</ref> == Pɔletese Toma == === Begimaala Naŋ Kaara Libie Yele Potuuro. === Osei da e la begemaala naŋ kaa la libie potuuro aneŋ [[Economic Planning]] a May 2003 poɔ.O da la e economic advisor a ko gɔbena.<ref name=":1" /> O da waa la ana begemaala ŋa saŋa ne [[Kwadwo Baah wiredu|Kwadwo Baah Wiredu]] nan da e libie begemaala a da kpɛ<ref>https://www.modernghana.com/news/183626/ghanas-finance-minister-dies-baah-wiredu.html</ref>. O da be la ana kogi ŋa eŋa a waa na 6 Gyɛnoɔre 2009 saŋa ne a [[Kataweɛ Paati|katawie paati]] nan da die a 2008 vootiŋ kpoŋ.<ref name=":1" /><ref>https://www.modernghana.com/news/318872/i-deserve-another-term-akoto-osei.html</ref> === Begemaala ako Toma Zu Kaabu aneŋ Tonsonne Gyarebu === A February 2017, poɔ la ka Osei da e begemaala a ko [[Monitoring aneŋ Evaluation]] A Gaana yidaadɔkpoŋ, [[Nana Akufo-Addo|President Nana Akufo-Addo]] la da ko o ana begemaala ŋa a begemaale die poɔ.<ref>https://www.graphic.com.gh/news/general-news/2nd-batch-of-ministerial-nominees-ursula-akoto-osei-joe-ghartey-in.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170211080453/https://yen.com.gh/88693-president-akufo-addo-swears-otiko-djaba-al-ministers.html</ref> Monitoring and Evaluation da e la yiri paalaa ba nan da waane.<ref>https://web.archive.org/web/20231013183749/https://citifmonline.com/2017/01/dr-akoto-osei-heads-new-monitoring-and-evaluation-ministry/</ref> ==== Gɔbena kpaŋbeɛ Naŋ Poɔ A Gɔbena Yelnyogree Toma Poɔ. ==== A May 2017, poɔ la ka a yidaadɔ President Nana Akufo-Addo da erɛɛ Anthony Akoto Osei a paahiɛ o minista piɛ nie aweɛ eŋa a ko o cabinet noba. Ba da diɛɛ ana noba pie aneŋ bawieɛ ŋa gaa ne a bɛgemaale die poɔ. Ana youri ŋa la Right Honourable Professor Aaron Mike Oquaye.<ref>https://web.archive.org/web/20170731025902/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Arts-Minister-Catherine-Afeku-makes-it-to-Cabinet-542839</ref> === Arɛ zɛɛ Zaane === O da e la Centre for Policy Analysis (CEPA), a ko Accra; aneŋ consultant a ko World Bank (Korean Division), 1987 poɔ; O da la e la associate professor in economics a ko Howard University a yie 1984 a waa na 1995 poɔ;<ref>https://www.primenewsghana.com/politics/profile-of-dr-anthony-akoto-osei-minister-designate-for-monitoring-and-evaluation.html</ref> O la e la Special Advisor, o la waa la Ministry of Finance aneŋ Economic Planning, a yie 2001–2003; libeɛ bɛgemaala pɔtuuro a yie 2003 a waa na 2007 poɔ; bɛgemaala a ko a fState a yie a youni 2007 a waa na 2008 youni ne poɔ; libeɛ bɛgemaala a yie September 2008 a waa na 6 Gynɔry 2009; bɛgemaala a ko Old Tafo-Pankrono aneŋ, bɛgemaala a ko Old Tafo (Gyenɔry 2005 a waa Gynɔary 2017).<ref name=":0" /> == '''Nu-Neɛ''' == Osei da e la bɛgemaala a ko Old Tafo constituency nan be Ashanti Region a Ghana paaloŋ poɔ. A 2004 Ghanaian nu-neɛ kpoŋ da la o fara die bɔ.<ref>https://www.parliament.gh/mps?mp=205</ref><ref name=":2">https://web.archive.org/web/20231013194107/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/ashanti/37/index.php</ref><ref name=":3">[[:en:Anthony_Akoto_Osei#:~:text=Mobile%20view-,Elections%202004%3B%20Ghana%27s%20Parliamentary%20and%20Presidential%20Elections.%20Accra%3A%20Electoral%20Commission%20of%20Ghana%3B%20Friedrich%20Ebert%20Stiftung.%202005.%20p.%C2%A0129.|https://en.wikipedia.org/wiki/Anthony_Akoto_Osei#:~:text=Mobile%20view-,Elections%202004%3B%20Ghana%27s%20Parliamentary%20and%20Presidential%20Elections.%20Accra%3A%20Electoral%20Commission%20of%20Ghana%3B%20Friedrich%20Ebert%20Stiftung.%202005.%20p.%C2%A0129.]]</ref>O da die ko a wɔɔ paati.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> O constituency da paaheɛ a 36 bɛgemaale die kogi eŋa a yie kogi 39 nan da die ko a wɔɔ paati a kyaare ne Ashanti Region.<ref>https://www.fact-checkghana.com/statistics-presidential-parliamentary-election-results/</ref> A wɔɔ paati da la die kogi kyɛɛmaa a kyaare ne 128 a yie 230 bɛgemaale die kogi eŋa.<ref>https://web.archive.org/web/20231106102817/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/president/index.php</ref> A youni 2004 poɔ la ka o da die ana vootuu ŋa.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> O da die ne 34,957 vootuu a yie 44,000 vootuu zaa nan woɔno 79.4% vootuu zaa laŋ taa.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> O da die kyɛ barɛɛ Salu Ibrahim nan be a katawie paati. Andrews K Asamoah-Akoto nan be Convention People's Party anrŋAmediku Dominic D Quarshie an a e dependent candidate. Ba die ne 7,116 (16.2%), 426 (1%) aneŋ 1,501 vootuu (3.4%).<ref name=":2" /><ref name=":3" /> A youni 2008 poɔ la ka Osei da die a ko a wɔɔ paati nan ana paati on the constituency<ref name=":4">[[:en:Anthony_Akoto_Osei#:~:text=Mobile%20view-,Ghana%20Elections%202008.%20Ghana%3A%20Friedrich%20Ebert%20Stiftung.%202010.%20p.%C2%A066.|https://en.wikipedia.org/wiki/Anthony_Akoto_Osei#:~:text=Mobile%20view-,Ghana%20Elections%202008.%20Ghana%3A%20Friedrich%20Ebert%20Stiftung.%202010.%20p.%C2%A066.]]</ref><ref name=":5">https://web.archive.org/web/20231013183749/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/ashanti/37/index.php</ref>. O constituency da paa hɛ a 34 bɛgemaale die kogi a yie kogi 39 a ko a wɔɔ paati nan be Ashanti Region.<ref>https://web.archive.org/web/20230807211816/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/ashanti/index.php</ref> A wɔɔ paati la da die kogi kyɛɛmaa a kyaare ne 109 bɛgemaale die kogi nan woɔno 230 kogi.<ref>https://web.archive.org/web/20230530120836/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/index.php</ref> Osei da die ne 36,171 vootuu a yie 47,478<ref name=":5" /><ref name=":4" /> vootuu zaa nan woɔno 76.18% vootuu zaa laŋ taa.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> O da die kye barɛ Swallah Ali nan be People's National Convention, Dominic Kwabena Anomah nan be National Democratic Congress, Issah Abdul Salam of the Convention People's Party and Mohammed Rabui Umar of the Reformed Patriotic Democrats.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> 427, 10,386, 375 aneŋ 119 vootuu a yie 37.59%, 5.43% aneŋ1.28%, vootuu zaa.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> A youni 2012 poɔ la ka Osei da die bɛgemaale die vootuu kpoŋ a ko won the constituency<ref name=":8">http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/ashanti/37/index.php</ref>. O die ne 43,561 vootuu a yie 57,478 <ref name=":8" /> vootuuhɛ zaa nan woɔno 75.79% vootuu zaa. O die kye barɛ Memuna Kabore Abu-Bakr Siddique of man ne a katawie paati.<ref name=":8" /> Faruk Muhammed Tankoh of People's National Convention aneŋ Issah Abdul Salam nan be Convention People's Party.<ref name=":8" /> Ba da die ne obtained 13,454, 149 aneŋ 314 vootuu, a yie vootuu zaa, 23.41%, 0.26% aneŋ 0.55%, vootuu.<ref name=":8" /><ref>[[:en:Anthony_Akoto_Osei#:~:text=Mobile%20view-,Elections%202012.%20Ghana%3A%20Friedrich%20Ebert%20Stiftung.%202012.%20p.%C2%A0132.|https://en.wikipedia.org/wiki/Anthony_Akoto_Osei#:~:text=Mobile%20view-,Elections%202012.%20Ghana%3A%20Friedrich%20Ebert%20Stiftung.%202012.%20p.%C2%A0132.]]</ref> == Omeŋa Nyɔvore == Osei e la Kristo bie a ko Catholic.<ref name=":0" /> O da taa la pɔge aneŋ bebiri bata. 20 Maakye 2023 la ka o da kpi. O da e la yuomo lizare ata aneŋ yuomo awae 69.<ref name=":0" /> == Sommo yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] <references /> miet71iqaini166evxbdfqsflt03ym6 Black Sheriff 0 288 63860 59032 2026-08-13T23:22:28Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63860 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q107740983}} '''Mohammed Ismail Sharrif''' (ba dɔge o la a Gyenoɔre bebiri [[Kyuure|kyuuri]] awae 9, 2002), ka neɛ baŋ o ka ba boɔlɔ o Black Sherif, aka Blacko,<ref>https://www.thefader.com/2023/01/13/black-sherif-is-the-message</ref> o e la a [[Ghana]] yieli ŋmeɛre kaŋa naŋ be a Ghana poɔŋ. O nyɛ la o meŋɛ zagoo a 2021 poɔ ne a yieloo " First Sermon" o naŋ de yi neŋ a Maay kyu poɔ. A o naŋ wa baare a yieli dɛndɛŋ soba na, O leɛ yi neŋ la a ayi soba "Second Sermon"<ref name=":1" /> a o naŋ meŋ yi a Gyɔlaai kyu poɔ. O yieli mine la "kwaku the traveler na e a yieli dɛndɛŋ o naŋ ŋmɛ.<ref>https://audiomack.com/world/post/black-sherif-upnow-interview</ref> A yieli ŋa da yi la toɔre zaa the kpɛ Nigeria poɔ zaa. <ref>https://www.myjoyonline.com/i-didnt-know-the-sermons-will-be-hits-black-sherif/</ref>Noba yaga da kaa yieloŋ video aŋa 17 million noba wagere yeni poɔ. A yi soba " the villain i never was" a Ɔɔtoorebare kyu beri anuu 5, 2022 poɔ.<ref name=":0">https://www.thefader.com/2022/10/06/black-sherif-the-villain-i-never-was</ref> == Black Sherif Sakuuri Gaabo Ane O Nyɔvore Piiloŋ == Mohammed Ismail Sharif ba dɔge o la ka o baa a Konongo-Zongo poɔŋ, a Ghana kɔboŋ paaloŋ. O dɔgreba zaa da be la Nasaale paaloŋ, kyɛ ka o baa o Dɔgreba Neɛ kaŋa zie (puree) ane a yiri deme mine zie a o yuomo pie(10) poɔŋ. A lɛ a nyɔvore na da waa ŋa da vɛŋ la ka zanne yɛlɛ ane noba mine yipɔge zaa a o baabo na poɔ.<ref>https://audiomack.com/world/post/black-sherif-upnow-interview</ref> == Sherif Sakuuri == Black Sherif piile la a o paremare [[... Sakuuri|sakuuri]] a Konongo zongo Islamic sakuuriŋ a yi gaa a Pinamang Gyɔɔnia Haae [[... Sakuuri|sakuuri]] be la ka o baare O Gyɔɔnia Haae. O yi la a be gaa o Senia Haae a [[Kumasi]] Academy poɔ be la ka o zane seɛre ane a yieli yieloŋ. O e la a Univeniti a ko a professional studies (UPSA) a [[Ghana]] poɔŋ a Ɔɔtorebare kyu, 2022 poɔŋ. == Black Sherif Toma == Black Sherif piilɛ la yieli toma a 2019 kyu poɔ O naŋ da yi neŋ a o yieli dɛndɛŋ soba "cry for me" (kono koro ma) ka o da be a "youTupe" poɔ. A kaŋa meŋ da lɛ la "Money" [[Libie|(libie)]] da yi la a 25th Maay Kyu 2020, ane a yieli vedioɛ. A maay 2021 la ka " first sermon" da yi, a yieli da nyɛ la noba yaga a saŋa na, A yuoni na Gyɔlaai o naŋ ane Nigeria yieli ŋmeɛre Burna Boy da leɛ maale o.<ref name=":0" /> == A Maakye Kyu 2022 == A yi a Maakye 2022 ka ŋmɛ a " kwaku the traveler" na da e a yieli dɛndɛŋ a Nigeria poɔ a lɛ da vɛŋ la ka o e a yieli yuori a teŋɛ poɔŋ. O da leɛ yi neŋ la a yieli " The villain i never was" a Ɔɔtorebare kyu poɔŋ ane " 45" ane " soja".<ref>https://www.thefader.com/2022/10/06/black-sherif-the-villain-i-never-was</ref> Black Sherif da deɛne la a 25th dɛnee na da kyaare ne a yieli yiibu zie (MOBO) o na da nyɛ kyɔɔtaa a yi a deɛne na poɔ. A dɛne zie da la a OVO Arena a Wembley, London poɔ. <ref>https://www.myjoyonline.com/black-sherif-performs-at-25th-mobo-awards-in-the-uk/</ref>A Dencembare kyu 2022 poɔ la ka o da maale O yieli kaŋa " Mozama Disco Concert," a Accra paaloŋ. A Ferebare 20, 2023,Black Sherif da di la a nedendɛŋ soba kyaare ne a Hip Hop yieli o naŋ da de a kyɔɔtaa a Soundcity MVP, na e a Eko convention center a Lagos. <ref>https://web.archive.org/web/20230212153452/https://africanfolder.com/burnaboy-black-sherif-win-at-the-soundcity-mvp-awards-2023-full-winners-list/</ref>O yieli da ŋmɛ la gbɛ yaga a New York City a Maay 20th kyu poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20220816181637/https://grmdaily.com/black-sherif-interview/</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/black-sherif-a-once-homeless-kk-finds-a-home-in-over-thousands-of-hearts-at-mozama-disco/</ref><ref>https://myjoyonline.com/black-sherif-becomes-first-ghanaian-to-perform-at-wireless-festival-uk</ref> == A Maakye 2023 == A yi a Maakye 2023 kyu poɔ la ka o da deɛne a Wireless Tigri a Abu Dhabi, <ref>https://myjoyonline.com/black-sherif-pays-tribute-to-christian-atsu-at-wireless-festival/</ref>Yɛlɛ mine na kyaare ne a tigri Virgina Beach ane Afronation Miami. <ref>https://web.archive.org/web/20230531211110/https://3news.com/black-sherif-billed-to-perform-at-pharrell-williams-2023-something-in-the-water-music-festival/</ref><ref>https://www.pulse.com.gh/entertainment/music/black-sherif-overwhelmed-by-miami-says-the-city-feels-like-a-video-game/m5l1gkp</ref>Blacko la a need dendɛŋ soba na yi a Ghana paaloŋ kyɛ gaa deɛne a Wireless tigri a UK poɔŋ.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20230713193003/https://mobile.ghanaweb.com/person/Black-Sherif-6340</ref><ref>https://www.jambase.com/venue/palladium-times-square</ref><ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Black-Sherif-becomes-first-Ghanaian-act-to-perform-at-the-Wireless-Festival-in-the-UK-1801553</ref> == Blacko Yieli Toma == Black Sherif's yieli la highlife, reggae, ane hip-hop, a UK poɔ, O yieli sɔri, ane a pembo a U.S Chicago gɔɔloŋ a Brixton, London a 2012 saŋa, A o yieloŋ gɔɔloŋ kɔkɔre e la a Akan kɔkɔre, Two ane a o meŋɛ kɔkɔre la ka o dirɛ yaga ŋmeɛre neŋ a yieloŋ. A yeli la a o yieloŋ mine poɔ ka noba mime la ka o nyɛ kyɛ yiele a yieloŋ ,ba naŋ la yi Kanye West, Travis Scott, Saint, Dave, Stormzy, Jevana yiele meŋ poɔ e la Mugeez ane [[Sarkodie|Sarkodie.]]<ref>https://www.complex.com/music/a/jason-kwame-owusu-frimpong/black-sherif-interview</ref><ref>https://web.archive.org/web/20220412085106/https://starrfm.com.gh/2022/04/black-sherif-sued-over-contract-termination/</ref> == Yieli Mine Zuubo == A yi a Kyɛpira 2022, Ba da gaa ne la Black Sherif merɛ yiri poɔ a yi ba naŋ da lantaa noɔre kyɛ ka o leɛ yi ba puoriŋ o naŋ ane Empire Shadrack Agyei Owusu; a CEO a ko Waynes Chavis Consult, da boɔra ka ba vɛŋ a Black Sherif ŋmaa a o yieloŋ ŋmeɛbo bare.A [[Accra]] merɛ yikpeɛŋ da ŋmaa la a yɛlɛ bare bonso a CEO na da boɔrɔ a lɛ da ba tu a sori ane Yieli ŋmeɛre Black Sherif.<ref>http://ghananews.hrforum.uk/2022/04/black-sherif-sued-over-alleged-breach-of-contract-388.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230713195434/https://ghanamusic.com/news/top-stories/2022/07/26/black-sherif-wins-court-case-with-former-manager-makes-it-into-youtube-foundry-class-of-2022-as-only-ghanaian-artiste/</ref> == O Deɛne Mine == * Wireless Tigri 2023<ref>https://gna.org.gh/2023/01/black-sherif-to-perform-alongside-travis-scott-lil-uzi-vert-at-wireless-festival-2023/</ref> * Yɛlɛ mine a Koɔ tigri zie a 2023<ref>https://web.archive.org/web/20230531211110/https://3news.com/black-sherif-billed-to-perform-at-pharrell-williams-2023-something-in-the-water-music-festival/</ref> * Afronation Miami 2023<ref>https://www.pulse.com.gh/entertainment/music/black-sherif-overwhelmed-by-miami-says-the-city-feels-like-a-video-game/m5l1gkp</ref> == Sommo Yizie == 87k638riq6n8evzwlsv0rjdck75qz95 Collins Owusu Amankwah 0 351 63861 42355 2026-08-13T23:32:50Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63861 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q61695502}} '''Collins Owusu Amankwah''' E la [[Gaana]] pɔleteseɛŋ aneŋ begemaala naŋ poɔ a [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale die naŋ e ayɔpoi soba a fourth republic]] ako Gaana paaloŋ a are ko a [[Manhyia South]] nu-neɛ lombori naŋ be a [[Ashanti Region|kɔmbɔne irigyin]] a [[wɔɔ paati]] yuori eŋɛ.<ref name=":0">https://ghanamps.com/mp/owusu-amankwah-collins/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231004081917/https://www.peacefmonline.com/pages/local/news/202205/467293.php</ref><ref>https://citinewsroom.com/2021/07/help-government-to-succeed-ghana-is-in-competent-hands-collins-owusu-amankwah-to-ghanaians/</ref> == O Nyɔvore Piiluu Aneŋ O Sakuu == Ba dɔge la Collins a Ɔɔgore kyuu o bebie lizare aneŋ yeni daare a 1980 yuoni poɔ. O yi la tembile kaŋa ba naŋ boɔla [[Gyinyase]] naŋ be a kɔmbɔne irigyin teŋa poɔ. O nyɛ la gama mine ba naŋ boɔla Bachelor a Arts degeree yineŋ sociology a yi [[University of Ghana]] naŋ be a Legon teŋa poɔ. O lɛ nyɛ la gama mine ba naŋ boɔla LLB naŋ e begɛ yɛlɛ a ko sakuukpoŋ ŋa ba naŋ boɔla [[GIMPA]]<ref name=":0" /><ref name=":1">https://www.ghanaweb.com/person/Collins-Owusu-Amankwah-2734</ref> . O e la sakuu bie naŋ baare a [[Kumasi High School]]<ref>https://www.rawgist.com/kumasi-high-school-99-year-group-gives-back-to-alma-mater/</ref> == O Toma == Collins da e la neŋkpoŋ naŋ kaara duoro toma zie ŋa ba naŋ boɔla All Friends FM(94.5MHz) naŋ be a kɔmbɔŋ teŋa poɔ a yi 2011 yuoni poɔ a te tɔ 2013 yuoni poɔ sɛre oŋ wɔ gaa begemaale die<ref name=":0" />. O da lɛ e la neŋkpoŋ naŋ kaara toma zie ŋa ba boɔla Jakwapo Express Limited a yi 2002 yuoni to 2004. O da lɛ e la neŋkpoŋ a ko toma zie ŋa ba naŋ boɔla Clean City Initiative a yi 2008 a te tɔ 2018<ref name=":1" />. == O Naakoɔ̃ Toma == O e la a [[wɔɔ paati]] bikpeɛŋaa<ref>https://www.modernghana.com/news/1105522/my-support-for-npp-still-unflinching-collins.html</ref><ref>https://www.adomonline.com/near-blows-as-former-npp-mp-ndc-mp-clash-over-bagbin-video/</ref>. Ba da neɛ la nuuri a iri o ka kpɛ begemaale die fɔra a 2013 yuoni poɔ a yi wagre ŋa o naŋ da di a 2012 yuoni nu-neɛ kyaakyaa kpoŋ. O wa toŋ o yomo anaare toma a wa baare ba da la neɛ la nuuri a iri o aneŋ nuuri yaga ka lɛ da vɛŋ ka o daa neɛ kaŋa meŋ naŋ da are a lɔɔ, o da nyɛ la nuuri yaga, kɔɔ poɔŋ aŋ da e 71.80% a yi a nuuri zaa de lantaa<ref name=":0" />. == Omeŋa Nyɔvore Yɛlɛ == O e la kristabie. O taa la pɔge aneŋ bie<ref>https://web.archive.org/web/20200109123936/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5341</ref>. == Sombo Yiziiri == [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] 1we7tukn8qg8cmbzyqpgh89zsioelzm Daniel Kwesi Ashiamah 0 496 63862 42439 2026-08-13T23:35:32Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63862 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q61694572}} '''Daniel Kwesi Ashiamah''' e la [[Gaana pɔleteseɛ̃ŋ|Gaana pɔleteseɛŋ]] aneŋ [[begemaala]] naŋ poɔ a [[begimaale dié|begemaale die]] naŋ e ayɔpoi soba, a are ko a [[Buem]] nu-neɛ paaloŋ naŋ be a [[Volta region|Volta irigyin]] teŋa poɔ a [[kataweɛ paati]] yuori eŋɛ<ref>https://web.archive.org/web/20250124095701/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5413</ref>. == Pͻletese == Ashiamah e la a [[Kataweԑ Naa bie]] kaŋa a kyԑ da e neԑ naŋ e a begemaala a be a [[7th|begemaale die ayopoi ko a Republic of Ghana anaare soba]] poͻ naŋ are ko Buem gbandige naŋ be a Volta Irigyin poͻ.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Rushing-to-Parliament-without-working-experience-is-a-terrible-decision-Former-MP-1685258</ref> == 2016 nu-neԑ == Ashiamah da ŋmԑ la [[kpamkpire]] a [[Buem gandige]] [[begemaale kogi]] eŋԑ Kataweԑ Naa yuori eŋԑ a [[2016 Ghana zaa nu-neԑ]] poͻ a da di ne noba 14, 799 naŋ are ko 69.72% a noba zaa naŋ neԑ ba nuuri poͻ. O da die la kyԑ ka o [[dataare]], Aziale Lawrence Kwami a Wͻͻ Naa bie, Aziakpa Francis Kofi a PPP bie, Nelson Asafo a ko Convention People's Party ane David Kofi Ahose naŋ e IND le. Ba nyԑ la noba 5, 896, 233, 193 ane 106 naŋ tutaa a lԑ kyo-kyo. Aŋaa da are ko la 27.78%, 1.10%, 0.91%, ane 0.50% a noba zaa naŋ neԑ ba nuuri kyo-kyo.<ref>https://web.archive.org/web/20230930162600/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/oti/buem/</ref> == Sombo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] mkydv9m319h2frc8r32y4z8745zfdpt Daniel Okyem Aboagye 0 499 63863 6374 2026-08-13T23:35:35Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63863 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694574}} '''Daniel Okyem Aboagye''' (31 Desembare 1973 - 23 Sentɔmbare 2023) da e la Ghana pɔletesean naŋ e mɛmba ko a [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale die ayɔpõĩ a Ghana republic anaare eŋɛ]], a are ko a [[Bantama|Bantama Gbandige]] naŋ be a [[Ashanti Region|Sante Irigyiŋ]] poɔ, [[Wɔɔ paati|wɔɔ paate]] yuori eŋɛ.<ref>https://www.myjoyonline.com/home-grown-solutions-can-be-adopted-to-save-cedi-free-fall-former-bantama-mp/</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/ras-mubarak-okyem-aboagye-clash-over-scrapping-of-mps-common-fund/</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/npp-achievements-have-put-ndc-in-fear-ae-okyem-aboagye/</ref> == Nyɔvore Piiluu ane Ganzanne == Ba da dɔge la Okyem Aboagye [[Atwima Boko]] [[Ashanti Region|Sante Irigyiŋ]] poɔ, [[Ghana]] 31 Desembare 1973.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230927155700/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5310</ref><ref name=":1">https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/5-things-to-know-about-the-late-Okyem-Aboagye-MP-for-Bantama-1849619</ref> Aboagye zanne la [[University of Ghana]] zie o naŋ nyɛ Business Administration bakyila degeree. O baare la 2002 poɔ ne MBA ane MIS Accounting poɔ yi [[Troy university, Alabama, USA]]. Ba da sɛtefaa la Okyem Aboagye 2003 poɔ ka o e public accountant a [[United State Of America (USA)|USA]] sɛtefaa public Accountant.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Tonnoɔre == Aboagye piili la o toma e Manengya ko SINAPI ABA TRUST gbɛre 1998 poɔ. O leɛ la proyeɛt manengya a puoriŋ ko Opportunity International 2003-2006 vuo. Okyem Aboagye da la a libi-yɛlɛ leɛre leɛraa a ko Globe Union a US poɔ ane CEO ko MG/Microfinance 2008-2001 vuo. O da e la CEO ko 2M Express Transport Services .<ref name=":2">https://citinewsroom.com/2023/09/former-bantama-mp-okyem-aboagye-dead/</ref><ref name=":3">https://www.myjoyonline.com/former-bantama-mp-okyem-aboagye-reported-dead/</ref><ref name=":4">https://www.modernghana.com/news/1260975/former-bantama-mp-daniel-okyem-aboagye-dies-at.html</ref> == Pɔletese == 2015 poɔ, o da are la, a di a NPP begemaale die gyongyoŋ ko Bantam (Ghana begemaale die Gbandige ) a Sante Irigyiŋ poɔ, Ghana. O di la a begemaale die kogi a 2016 Ghana zaa gbuli nuuri neɛbo eŋɛ.<ref name=":0" /> Gyoone 2020 poɔ, o da lee la na areko a wɔɔ paate saŋa na o naŋ da le a gyongyoŋ eŋɛ ko [[Francis Asenso-Boakye|Francis Asenso-Baakye]], naŋ e a [[Begemaaleba|begemaale die mɛmba]] pampana ko a Bantam (Ghana begemaale die Gbandige).<ref>https://citinewsroom.com/2020/06/nppdecides-asenso-boakye-floors-okyem-aboagye-to-win-bantama/</ref> == Kɔmatee == Aboagye e la mɛmba ko a libi-yɛlɛ ane Economic kɔmatee bie a begemaale die ayɔpõĩ, a Ghana republic anaare eŋɛ.<ref name=":4" /> == Meŋɛ Nyɔvore == Aboagye be la [[kultaa]] die ane biiri. Okyem Aboagye kpie la a [[Komfo Anokye Teaching Hospital]] 23 Sentɔmbare 2023 poɔ, o yuomo 49 eŋɛ.<ref>https://www.graphic.com.gh/news/general-news/former-bantama-mp-daniel-okyem-aboagye-passes-on.html</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" /> == Sommo Yizie == [[Category:Africa]] [[Category:West Africa]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Ghana]] [[Category:Nensaala]] [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] 40413xzonz85zo41gsz6i19c04ezkn8 Della Sowah 0 511 63864 42943 2026-08-13T23:36:30Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63864 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q26923790}} '''Hon. Della Sowah''' dɔgebo yuoni la 23 [[November]] 1959. O na la da e a Diputi minisiti na are ko Gender, Children ane Protection. <ref>http://thechronicle.com.gh/91828-2/</ref><ref>https://allafrica.com/stories/201603161564.html</ref>O na la a palemɛte neɛ na are ko a [[Kpando|Kpando paaloŋ]] poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20190924104720/http://ghana.gov.gh/index.php/governance/deputy-ministers</ref> == O Nyɔvore Yɛlɛ == Ba dɔge la Sowah Kpandu, a [[Volta Region|Volta irigyin]] poɔ, [[Ghana]], a November 1959 yuoni. == O Sakuuri Waaloŋ == Sowah gaa la Kwame [[Kwame Nkrumah University of Science and Technology|Nkrumah University of Science and Technology]] 1981 yuoni. Be la ka o te zanne digiriti Social science. O zanne la diploma yi neŋ Finance ane Master yineŋ Business Administration.<ref>https://web.archive.org/web/20160916192114/http://18microcreditsummit.org/portfolio/della-sowah/</ref> == Meŋɛ Yɛlɛ == Sowah e la khristo neɛ.O kulee serɛ a taa biiri bata.<ref name=":0" /> == Toma Waaloŋ == <nowiki>*</nowiki>Minisita potuuro kaŋa la <nowiki>*</nowiki>Palemɛte neɛ, 2012-2016 ( Ghana gɔbena)<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20240926202223/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5398</ref> <nowiki>*</nowiki>Partner, Finance planner, 2001-2022 (speed master)<ref name=":0" /> <nowiki>*</nowiki>Marketing, MD, 1990-2000 (DAPEG)<ref name=":0" /> <nowiki>*</nowiki>Research, 1986-1990 (ESSOR LTD)<ref>https://web.archive.org/web/20230426005618/https://www.parliament.gh/mps?mp=146</ref> == Yele Mine Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Pɔge]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] kxt5jc08xwxpcmvntydcssbkjoapeoc Dominic Akuritinga Ayine 0 523 63865 6610 2026-08-13T23:38:43Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63865 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694577}} '''Dominic Akuritinga Ayine''' (dɔgebo bebiri 6 Gyɛnoɔre 1966) e la [[Ghana]] deme pɔletesean ane mɛmba ko a [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale die ayɔpoĩ a Fourth Republic]] ko [[Ghana]] naŋ are ko [[Bolgatanga Ese Gbandige]] naŋ be a [[Upper East Region|Ɔpa Ese Irigyiŋ]] poɔ, [[Kataweɛ Paati|Kataweɛ paate]] yuori eŋɛ (NDC).<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20190225003011/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5630</ref><ref>https://mobile.ghanaweb.com/person/Dominic-Ayine-2740</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221029225301/https://harmattangh.com/dominic-ayine-biography-net-worth-age-wife-children-and-law-firm/</ref> == Nyɔvore Piiluu Yɛlɛ == Ayine dɔgebo bebiri da la a 6 Gyɛnoɔre 1966 a [[Zuarungu]], [[Upper East Region|Ɔpa Ese Irigyiŋ]] naŋ be a Ghana poɔ.<ref name=":0" /> == Sakuuri Gaabo Yɛlɛ == O nyɛ la Bachelor yineŋ Arts degree ne Law a yi [[University of Ghana]] naŋ be a [[Greater Accra Region]] a Ghana paaloŋ poɔ ane GSL a yuoni 1995. O nyɛ la o LLM ne (International Economic Law) a yi University of Michigan Law Sakuuri a yuoni 1998. O paaŋ leɛ gaa la Stanford University Law Sakuuri, a [[California]] US te nyɛ JSD (Trade and Democracy) a yuoni 2006.<ref name=":0" /> == Meŋa Nyɔvore Yɛlɛ == Ayine e la [[kiritabie]]. O de la pɔge a taa biiri bayɔpoi.<ref name=":0" /> == Toma Yɛlɛ == * O e la begemaala<ref name=":0" /> * [[Wuliwulo]] be Faculty of Law, [[University of Ghana]], Legon-Accra.<ref name=":0" /> * A ayi soba minista ko Justice.<ref name=":0" /> == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] 3rq945svk4mzhrq112dk9mnqlccbsx9 Fiifi Fiavi Kwetey 0 622 63866 54507 2026-08-13T23:45:51Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63866 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q16196930}} '''Fiifi Fiavi Kwetey''' (Doge o la 2 Gyoone a 1967 yuoni poɔ). O e la Gaana pɔleteseɛŋ aneŋ gaŋsɛgera zu soba a ko a [[Kataweɛ Paati|kataweɛ paati]],<ref>https://www.graphic.com.gh/news/politics/fifi-kwetey-elected-general-secretary-of-ndc.html</ref> o e la begemaala naŋ da are ko a Ketu south nu-neɛ lombori a poɔ<ref>http://www.graphic.com.gh/news/general-news/transport-ministry-pledges-to-support-gma-enhance-maritime-safety.html</ref><ref name=":0">https://web.archive.org/web/20131020075001/http://www.parliament.gh/members_details.php?ddt=364</ref> O da e la gaŋsɛgera ako a kataweɛ paati yeliwaanee aneŋ yelnyɔgree mine ako a kataweɛ paati.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=218080</ref><ref>https://web.archive.org/web/20160313082421/http://comment.peacefmonline.com/pages/features/201109/69266.php</ref><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20111109220801/http://www.ghanadot.com/news.ghanadot.npp.091411a.html</ref> == O Nyɔvore Piiluu Aneŋ O Sakuu Gaabo == Ba doge la Kwetey teŋa kaŋa ba naŋ boɔla Hohoe, kyɛ o paaŋ yi la Nogokpo a tenne ŋa zaa be a [[Volta Region|Volta irigyin]] teŋa a Gaana poɔ<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20200714010702/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5302</ref>. O da piile la o Sakuuri Gaabo Sakuu ŋa ba naŋ boɔla [[Bishop Herman College]] naŋ be [[Kpando]] a 1987 yuoni poɔ a sakuu ŋa poɔ la ka o da nyɛ gama mine ba naŋ boɔla O level certificate.<ref>https://www.graphic.com.gh/features/opinion/tears-for-lauretta-and-fiifi-kwetey.html</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/news/politics/boasting-about-one-s-academic-success-is-vanity-fifi-kwetey-tells-franklin-cudjoe.html</ref> O da lɛ gaa la nimitɔɔre a te gaa sakuukpoŋ kaŋa ba naŋ boɔla Achimota school a da yineŋ gama mine ba naŋ boɔla A level certificate. O taa la gambɛrɛ mine ba naŋ boɔla Bachelor of Arts in economics aneŋ zannoo nu kaŋa ba naŋ boɔla psychology a yi a [[university of Ghana]] poɔ. A 1994 yuoni poɔ o da nyɛ la gama mine ba naŋ boɔla Chamber of commerce aneŋ gama ŋa ba naŋ boɔla Industry's Higher Diploma a yi a Paris paaloŋ.<ref name=":2" /><ref name=":0" /> Kwetey taa la gama mine ba naŋ boɔla B.A HONs a yi a university of Ghana poɔ.<ref>https://www.ghanaweb.com/person/Fifi-Kwetey-2794</ref> == O Toma == O naŋ wa baare a o university zannoo, o da piile la toma a begemaale die a yi Ɔɔtoore 1993 yuoni poɔ a te tɔ Gyɛnoɔre 1994 yuoni.<ref name=":3">https://www.modernghana.com/news/958188/fis-journey-how-well-do-you-know-hon-fifi-fiavi.html</ref> Oŋ wa toŋ a o yuoni gbuli ferebo toma a wa baare o da gaa la nimitɔɔre a te toŋ toma zie kaŋa ba naŋ boɔla Financial Analyst aneŋ toma mine ba naŋ boɔla stockbroker a yi libie kpaarõõ ŋa ba naŋ boɔla investment banking firm, Strategic African securities Ltd a Gyɛnoɔre 1995 yuoni poɔ. O da lɛ gaa la nimitɔɔre a la te toŋ toma mine ba naŋ boɔla CDH financial holdings Ltd a ko libie toma yɛlɛ, investment Analyst aneŋ stockbroker be ka o da toŋ a yi Kyɛpire 1998 a te tɔ Fɛboɔre 2002 yuoni poɔ, kyɛ da lɛ e karakyikpoŋ a ko libie yɛlɛ zannoo ako a Ghana stock exchange.<ref name=":3" /> == Pͻletese == Onaŋ da neŋ be university poͻ, Kwetey da e la karembiiri wederԑ, a da tonͻ a Dakogizusoba toma a ko a Kataweԑ Naa noba naŋ be a [[University of Ghana|University of Legon Kampusi]] poͻ<ref name=":3" />. A Bonrnyԑ kyuu 2005 poͻ, Kwetey da are la a national NDC wederebԑ nu-neԑ a da di a e a ba chief communicator a ko a NDC. O naŋ da tona a chief communicator toma ka a o Naa noba da nyԑ ka o e ba Naa yelyage gansԑgerԑ, ba da nyԑԑ la ka ona la seŋ ka o maŋ zͻͻ ne a ba dataare Naa noba kyԑ maŋ wa ne yelsonne a kyaare a ba Naa a naŋ maŋ are ko a o Naa vuo zaa poͻ.<ref name=":3" /><ref name=":4">https://web.archive.org/web/20190917165509/http://tv3network.com/politics/ndc-propaganda-secretary-post-now-communications-officer</ref><ref name=":5">https://www.modernghana.com/news/205995/fiifi-fiavi-kwetey-daring-and-defiant-deputy.html</ref> A yelyage gansԑgerԑ vuo la ka ba da leԑ nyͻge maale eŋ a boͻlͻ National Communications Officer.<ref name=":4" /> == Deputi Minisita == A 2009 yuoni poͻ, John Atta Mills da iri la Kwetey ka o e a deputi minista a ko Finance a tuuro  Kwabena Duffuor naŋ da e a Minista ko a Finance puori. Ba da so o la eŋ ͻfere poͻ a April kyuu 2009 poͻ onaŋ wa baare peԑroo a begemaale dieŋ.<ref>https://www.myjoyonline.com/news/fiifi-kwetey-others-sworn-into-office/</ref><ref name=":5" /> O da toŋ la a ͻfere ŋa poͻŋ a wa te ta Gyԑnoͻre 2013.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2012/10/31/deputy-finance-minister-appeals-to-companies-to-honour-tax-obligations/</ref> == '''Begemaale neԑ leԑbo''' == 2012 poͻ, Kwetey da di la a Ketu South Kataweԑ Naa primaries a na gaa a 2012 Begemaaleba nu-neԑ. o da di la a primaries ane noba 403 kyԑ ka neԑ naŋ da e a begemaala Albert Ziga tage naba 60, o da e la a bata soba ka Raphael Alorwu da tage noba 82, kyԑ ka Nyphson Agbagedy meŋ da nyԑ noba 30<ref>https://www.modernghana.com/news/397938/fifi-kwetey-wins-ketu-south-primaries.html</ref>.<ref>https://www.myjoyonline.com/news/fiifi-kwetey-battles-mp-over-ketu-south-seat/</ref> Kwetey da la di la a puori Ketu South begemaale nu-neԑ ane onaŋ da nyԑ noba 77,837 naŋ manne seŋ 88.92% a noba zaa naŋ neԑ nuuri kyԑ ka neԑ naŋ da peԑle o kyԑ ba di Godwin Yayra Nkuawu a Wͻͻ Naa bie da nyԑ noba 4,122 naŋ are ko 4.71%.<ref>https://web.archive.org/web/20210803141456/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/volta/ketu_south/</ref> 2015 poͻ, ba da de la Fiifi Kwetey ka o e a Kataweԑ Naa kpamkpir-ŋmeԑrԑ a gԑrԑ a 2016 begemaale nu-neԑ. O da la a primaries ane noba 146,10 naŋ manne ne 86.13% a daa o dataare Sylvanus Amedorme naŋ da nyԑ noba 1,375 ka Famous Kuadugah da nyԑ noba 637 a Denu naŋ be a Volta Irigyin poͻ.<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2015/12/31/fifi-kwetey-wins-ketu-south-election/</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/news/politics/ketu-south-ndc-selects-2016-candidate.html</ref> Ba da la neԑ la nuuri iri o a 2016 nu-neԑ poͻ a e begemaale neԑ ko a Ketu South a na la maaleŋ toŋ a Ghana begemaale die poͻ onaŋ da wat age noba 48,723 naŋ manne neŋ 65.47% a noba zaa naŋ wa neԑ nuuri baare kyԑ ka neԑ naŋ da peԑle o Jim Yao Morti naŋ ba paale Naa kaŋa zaa poͻ da tage noba 18,643 naŋ manne ne 25.04%.<ref>https://web.archive.org/web/20211129123349/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/parliament/volta/ketu_south/</ref> Jim Yao Morti da e la a Kataweԑ Naa bikore kaŋa ba naŋ da iri ba peԑroo soriŋ ka lԑ vԑŋ ka o da leԑ are o yoŋ a ba paale Naa zaa poͻ a ŋmԑ a kpamkpire .<ref>https://www.modernghana.com/news/656643/suspended-and-disqualified-parliamentary-aspirant.html</ref><ref>https://dailyguidenetwork.com/ketu-south-political-giants-fall/</ref> == '''Minista ko a State''' == Yidaandͻͻ John Dramani Mahama da iri la Kwetey ka o e a Minista ko a State a zuzeɛ ko Financial ane Allied Institutions Ferebore kyuu, 2013 poͻ<ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2013/02/15/parliament-approves-nine-more-presidential-appointees/</ref>. O ferebo toma da la ka o ne a  finance ministry deme tona ne taa a yi a Yidaandͻͻ ͻfere poͻ ka lԑ naŋ vԑŋ ka o tõͻnͻ kaara kyԑ maala a financial ane allied institutions ennԑ. O naŋ da taa a toma kpēoŋ o maale la noba banuu kɔmatee a ko a National Pension Regulatory Authority (NPRA) ka ba na kaara yuomo ata yelmaale mine a kyaare capacity building agreement ane Swiss Gͻbenԑnte.<ref name=":6">https://newsghana.com.gh/fifi-kwetey-inaugurated-a-five-member-steering-committee-for-npra/</ref> A Swiss Gͻbenԑnte da ko la a Ghanaian Gͻbenԑnte libie 2.4million ka ba de soŋ ne a Authority ka ba soŋ ka noba maale, a mԑ zi sonne naŋ tona ka a soŋ ka ba t0ͻnͻ tonͻ ba toma ba naŋ kaara kyԑ maala a pension scheme ane system protects kyԑ sereŋ soŋ ka pensioners naŋ be Ghana poͻ boͻbo maale.<ref name=":6" /> == '''Minista ko Bomdirii ane Vͻlkͻlkya''' == O da toŋ la a vuo ŋa poͻ lԑԑŋ ka ba pãã wat e iri o ka o e a Minista ko Bomdirii ane Vͻlkͻlkya a are leԑre Clement Kofi Haumado<ref>https://www.myjoyonline.com/news/list-of-mahamas-new-ministers-and-deputy-ministers/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190905122216/http://www.tv3network.com/news/mahama-nominates-former-boss-spio-garbrah-as-trade-and-industry-minister</ref>. o toma o naŋ da e a finance neԑ la ka o da kaa kyԑ vԑŋ ka a Ghanaian Vͻlkͻlkya zie nyԑ baabo ane bonkoͻre maaloo a kyԑ ŋmaa lԑ te naŋ derԑ paaloŋ yobo boma ka a sigi kyԑ duori lԑ te naŋ terԑ boma ka a yire paaloŋ yobo. O teԑroŋ da la ka ka o daa a vͻlkͻlkya a gaa ne yԑroŋ vͻlͻkͻlkya ka a ta wuli ka bomdirii yoŋ yԑlԑ vͻlkͻlkya sector la.<ref>https://www.modernghana.com/news/958188/fis-journey-how-well-do-you-know-hon-fifi-fiavi.html</ref> Ba da la sԑre o la gaa ne Sori Minista Dzifa Ativor meŋԑ naŋ wa bare a toma a kyaare ne a GHS 3.6m bus-leԑ maalebokͻnteragye yelyaga. == Meŋԑ Nyͻvore == O de la pͻge ka ba boͻlͻ Naomi Kwetey ka bat aa biiri banaare.<ref name=":3" /> == Anti-Muslim Yɛlԑ == O naŋ da taa a kpeõŋ a e a yelyaga gansԑgerԑ a ko a Ktaweԑ Naa NDC kyԑ da e hakelteԑrԑ a ko Yidaandͻͻ koroŋ Rawlings, Fiifi Kwetey 2007 o ne US embassy officials yelyaga poͻ, o da yeli ka  "vuo zaa poͻ kyebe ka Muslim na baŋ e Yidaandͻͻ a ko a Republic of Ghana".<ref>http://www.modernghana.com/news/349263/1/muslims-cant-be-president-fifi-kwetey.html</ref> O da gaa la nimitͻͻre te yeli ka " Ghana deme yaga zaa koŋ sage a yeli ŋa gbangbaleŋ, Muslim koŋ baŋ di Ghana Yidaandͻͻloŋ". A yԑlԑ naŋ da wat e yi gbangbale anea US diplomatic cables 2010 poͻ, o yelyage da iri la Ghana Muslims suuri ka ba da yeli ka o luuri o noͻre kyԑ sͻre vԑŋkoobo. A te ta March 2015 poͻ, o da naŋ bag aa puori o yelyage eŋԑ a te sͻre a vԑŋkoobo yi a Muslim community deme zie.<ref name=":1" /> == Kaa nyԑ == ·        NDC pͻletesen ·        Ketu South Gbandige == Sommo yizie == {{Reflist}} [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] 4593q4utbpuvlkse4cwl0fubelmfbpy Francis Bawaana Dakura 0 629 63867 48593 2026-08-13T23:46:28Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63867 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694601 }} '''Francis Bawaana Dakura''' (dͻge o la Ɔͻtoorebare beri pie ne ayopoi daare, 1961 poͻ) <ref>https://mobile.ghanaweb.com/person/Francis-Bawaana-Dakura-2797</ref> e la Ghana pͻletesen a e neԑ naŋ e a [[Begemaaleba|begemaala]] a be a [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale die ayopoi ko a Republic of Ghana anaare soba]] poͻ a are ko a [[Gyerebaa Gbandige]] naŋ be a [[Upper West Region|Upper West Irigyin]] poͻ a [[Kataweɛ Paati|Kataweԑ]] Naa yuori eŋԑ.<ref>https://web.archive.org/web/20190225001022/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5559</ref> == Ganzanne Yԑlԑ == O da baare la [[University of St. Andrews Fife]] poͻ, Scotland paaloŋ poͻ, a de o Ph.D. ane M.LITT Masters degeree. O la maaleŋ taa la a Master's degeree kaŋa ayi ne [[University of London Goldsmiths College]], a la ne B.A. with honors a yi [[Havering College]] naŋ be a United Kingdom paaloŋ poͻ, ane Diploma a yi a [[Institute of Social Sciences]]. A Chartered Institute of Secretaries ane Administrators' CISA Finals zaa da e la a UK paaloŋ poͻ.<ref>https://mobile.ghanaweb.com/person/Francis-Bawaana-Dakura-2797</ref><ref>https://ghanamps.com/mp/dakura-francis-bawaana/</ref> == Pͻletese == Dakura da e la begemaala a ko [[Gyerebaa]] (Ghana begemaale die gbandige) naŋ be a Upper West Irigyin Ghana a begemaale die ayopoi ko a Republic of Ghana anaare soba poͻ. O da ŋmԑ la [[Kpamkpire|kpaŋkpire]] a 2016 [[Ghana zaa nu-neԑ]] poͻ a Kataweԑ Naa yuori eŋԑ a da di a [[Gyerebaa begemaale]] kogi ane noba 15, 390 naŋ are ko 59. 29% noba zaa naŋ neԑ ba nuuri poͻ. O da die la kyԑ ka o dataare, Paul Derigubaa naŋ IND neԑ da tage noba 8, 249 naŋ are ko 31. 78%, ka a Wͻͻ Naa [[Kpamkpiri-ŋmeԑrԑ|kpaŋkpiri-ŋmeԑrԑ]] Kpieta Jesse Sung da nyԑ noba 2, 071 meŋ naŋ are ko 7.98%, ka a begemaale [[kpampir-ŋmeԑrԑ]] naŋ da are a Convention people's Naa yuori eŋԑ Bagbulo Joseph meŋ da tage noba 90 meŋnaŋ are ko 0.35%, Kaawaasan Petter naŋ yi GCPP Naaŋ da tage la noba 89 naŋ are ko 0.34% ane APC [[begemaala kpamkir-ŋmeԑrԑ]] Paale Jacqueline meŋ da tage noba 70 naŋ are ko 0.27% a yi a noba zaa naŋ neԑ ba nuuri poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20231209190945/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/upperwest/jirapa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231106140536/https://www.thinkghana.com/pages/2016/upperwest/177/index.php</ref> == Sommo yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] aydklh7t776fckyen3q97kgqdvwplea Frederick Opare-Ansah 0 638 63868 42964 2026-08-13T23:46:43Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63868 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61674636 }} '''Frederick Opare-Ansah''' (dɔgebo bebiri da la Sentɔmbare 5, 1968) waa la Fentendigirii Ingyinɛɛ<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20160506154809/http://ghanamps.gov.gh/mps/details.php?id=198</ref><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20231130070345/https://www.parliament.gh/mps?mp=231</ref> aneŋ [[Begemaaleba|Ghana pɔleteesa]] ŋa naŋ waa mɛmba ko a Fourth aneŋ [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|Seventh Parliament of the Fourth Republic of Ghana]] are ko a [[Suhum Constituency|Suhum paaloo]] naŋ be a [[Eastern Region]] poɔ a yi a [[Wɔɔ paati]] deme poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20231130070345/https://www.parliament.gh/mps?mp=231</ref><ref name=":2">https://www.graphic.com.gh/news/politics/sammi-awuku-defends-records-of-party-executive.html</ref> == O Nyɔvore Piiloŋ Aneŋ Sakuuri Gaabo Yɛlɛ == Opare-Ansah dɔge bebiri da la a Sentɔmbare 5, 1958.<ref name=":0" /> O yi la a Amankokrom-Akuapem, yi ŋa naŋ be a Eastern Region a Ghana poɔ.<ref name=":3">https://web.archive.org/web/20200107025405/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5411</ref> <ref name=":0" />O da geraadoyetiyeŋ a yi a [[Kwame Nkrumah University of Science and Technology]] a nyɛ Bakyela digirii neŋ electrical engineering yuoni 1994.<ref name=":3" /><ref name=":0" /> == O Toma Yɛlɛ == Opare-Ansah toŋ la a manegyiŋ daarɛta toma ko a Third Rail (Ghana) Limited.<ref name=":3" />O toŋ baŋnaa meŋa la Ingyinɛɛ toma.<ref name=":3" /> == O Pɔleteesa Toma == Opare-Ansah e la mɛmba ko a Wɔɔ paati (NPP). O waa la mɛmba ko a 4th, 5th, 6th aneŋ a 7th Parliament of the 4th Republic of Ghana.<ref name=":1" /> O dɛndɛŋ so la ka o da waa mɛmba ko a Ghana begemaale die kyɛ are ko a Suhum (Ghana parliament constituency) a Gyɛnoɔre 2005 yuoni poɔ saŋa na ka o da waa a zunoɔ daana a yi vootiŋ paaloŋ ŋa a yuoni 2004 vootiŋ kpoŋ a Disembare kyuu. O are la gbɛre bonaare tutaa wa tɔ pampana a ko o vootiŋ paaloŋ ŋa a yi a pampana 7th Parliament of Ghana poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20200107025405/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5411</ref> O waa la a kogi daana ko a [[Communications committee]] aneŋ a komatii mɛmba ko a Finance aneŋ a Business komatiiri.<ref name=":1" /> A yi a 5th parliament of the 4th parliament of Ghana saŋa na, o da waa la a Minority Chief Whip.<ref name=":1" /> == Vootiri == Opare-Ansah are ko la a Suhum vootiŋ paaloŋ aŋa ba bɛgemaala ko a 5th parliament of the 4th republic of Ghana<ref>https://web.archive.org/web/20201024033152/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/election2008/election.results.parliamentary.php</ref><ref name=":2" />O da are yi la a wɔɔ paati deme poɔ a nyɛ 17,461 vootiri a yi a 38,577 vootiri zaa poɔ ba naŋ da ŋmaa, ka lɛ wulo 45.3% a yi a vootiri zaa poɔ.<ref>https://library.fes.de/pdf-files/bueros/ghana/10489.pdf</ref>Ba da vooti ko o la kyɛ kyɛre Jacob Kwaku Arkoh naŋ be a People's National Convention deme poɔ, Samuel Fleischer Kwabi naŋ be a [[National Democratic Congress deme]] poɔ, Francis Darby Kobena Inkoom naŋ be a Convention People's Party poɔ,<ref name=":4">https://en.wikipedia.org/wiki/Frederick_Opare-Ansah#cite_note-:3-11</ref> Matilda Garbrah meŋ naŋ waa sommeŋa are-ara. A sɔrebie ama, 0.75%, 41.02%, 0.77% aneŋ 12.20% la da wulo ba vootiri naŋ tutaa lɛ na.<ref name=":4" /> O da ba la nyɛ zunoɔ a yi a Wɔɔ Paati meŋa poɔ vootiŋ na a yuoni 2021 poɔ kyɛ ka Kwadjo Asante da de o neŋ 272 vootiri a yi a 666 vootiri na zaa ba naŋ da ŋmaa poɔ.<ref>https://dailyguidenetwork.com/suhum-residents-shocked-over-opare-ansahs-defeat/</ref> == O Meŋa Nyɔvore Yɛlɛ == Opare-Ansah waa la kiristabie kaŋa. O de la pɔge. == Sommo Yizie == [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] ojrfd9j4dx4hwcqfotxa53dfgtq0dw6 Godfrey Tangu Bayon 0 713 63869 54294 2026-08-13T23:47:49Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63869 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q61694611}} '''Godfrey Tangu Bayon''' (Dɔge o la 1956 yuoni poɔ) o e la [[Gaana]] pɔleteseɛŋ aneŋ [[Begemaaleba|begemaala]] a ko [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale di naŋ e ayɔpoi soba a Gaana]] poɔ a are ko a [[Wa East]] nu-neɛ lombori naŋ be a [[Upper West Region|upper west irigyin]] paaloŋ poɔ, o are ko la [[wɔɔ paati]].<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20190226013642/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5492</ref> == O Nyɔvore Piiluu Aneŋ O Sakuu Gaabo == Ba dɔge la Bayon a Maakye Kyuu bibie ata daare a 1956 yuoni poɔ. O yi la Ducie naŋ be a upper west irigyin naŋ be a Gaana teŋa.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20200113084522/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=110</ref> O da e la karakyi a da kanna biiri sɛre oŋ wɔ kpɛ a nu-neɛ kyaakyaa yɛlɛ poɔ a 2001 yuoni poɔ. O da nyɛ la gama mine ba naŋ A'Level satefikate a yi karakire sakuu ŋa ba naŋ boɔla [[Gbewah training college]] a 1982 yuoni poɔ.<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20220630130537/https://www.parliament.gh/mps?mp=258</ref><ref name=":1" /> O meŋ la gaa la sakuu ŋa ba naŋ boɔla [[Institute of Adult Education]] a [[Wa]] teŋa poɔ a 1973 yuoni.<ref name=":0" /> == O Toma == Bayon e la karakyi a da tona a [[Gaana]] zannoo kpaarõõ toma a yi a 1977 yuoni a te tɔ a 2000 yuoni poɔ.<ref name=":2" />O da e la karemazuzie ako [[Ducie Primary sakuu]].<ref name=":1" /> Bayon e la karakyi ŋa naŋ nyɛ guoluu a da kanna biiri.<ref name=":3">[[:en:Godfrey_Tangu_Bayon#:~:text=Mobile%20view-,Ghana%20Parliamentary%20Register%2C%202004%2D2008.%20Ghana%3A%20The%20Office%20of%20Parliament.%202004.%20p.%C2%A0231.|https://en.wikipedia.org/wiki/Godfrey_Tangu_Bayon#:~:text=Mobile%20view-,Ghana%20Parliamentary%20Register%2C%202004%2D2008.%20Ghana%3A%20The%20Office%20of%20Parliament.%202004.%20p.%C2%A0231.]]</ref> == O Naakoɔ̃ Toma == Bayon e la a [[wɔɔ paati]] bie. O da e la a paaloŋ gbɛbogi ara a ko a [[Wa distriki]] a yi a 2001 yuoni a te tɔ a 2005 yuoni. Ba da iri o la gɔmmenɛnte kpambeɛ naŋ kaara Soɛ yɛlɛ a [[John Kufour]] naaŋ wagre a 2007 aneŋ a 2008 yuoni poɔ.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=2830</ref> O da are ko la a Wa east nu-neɛ lombori a [[8th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale die naŋ e anaare, anuu aneŋ ayɔpoi a fourth republic a ko a Gaana paaloŋ]].<ref name=":1" /> === A 2004 Nu-Neɛ Kyaakyaa === Ba da neɛ la nuuri a iri Bayon ka o da are ko a Wa East nu-neɛ lombori a 2004 nu-neɛ kpoŋ kyaakyaa poɔ.<ref name=":4">https://web.archive.org/web/20211022022601/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/upperwest/185/index.php</ref><ref name=":5">[[:en:Godfrey_Tangu_Bayon#:~:text=Mobile%20view-,Elections%202004%3B%20Ghana%27s%20Parliamentary%20and%20Presidential%20Elections.%20Accra%3A%20Electoral%20Commission%20of%20Ghana%3B%20Friedrich%20Ebert%20Stiftung.%202005.%20p.%C2%A0191.|https://en.wikipedia.org/wiki/Godfrey_Tangu_Bayon#:~:text=Mobile%20view-,Elections%202004%3B%20Ghana%27s%20Parliamentary%20and%20Presidential%20Elections.%20Accra%3A%20Electoral%20Commission%20of%20Ghana%3B%20Friedrich%20Ebert%20Stiftung.%202005.%20p.%C2%A0191.]]</ref> Be ka o da are ko a nu-neɛ lombori a begemaale die naŋ e anaare soba a fourth republic a ko Gaana.<ref name=":3" /> Ba da neɛ la nuuri yaga a iri o aneŋ nuuri naŋ e 10,947 a yi a nuuri zaa de lantaa naŋ da e 21,307 a nuuri sonne zaa poɔ.<ref name=":4" /> <ref name=":5" />Aŋaaŋ da e la 51.4% kɔɔ poɔ a nuuri sonne zaa poɔ.<ref name=":4" /><ref name=":5" />Ba da neɛ la nuuri iri o a kyɛ da bare Albert Solomon Bawah naŋ are ko a [[Kubé paati|Kube paati]] bie aneŋ Saliah Issaku Alhaji naŋ da e a kataweɛ paati bie. Ba da nyɛ la nuuri naŋ da 1,085 aneŋ 9,275 a tutaa a yi a nuuri zaa de laŋtaa. A nuuri da e la 5.1% aneŋ 43.5% kɔɔ poɔ a nuuri sonne zaa poɔ.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> Ba da neɛ la nuuri iri o a wɔɔ paati yuori eŋɛ. A nu-neɛ yɛlɛ zaa poɔ a wɔɔ paati da nyɛ la [[Begimaaleba|begemaaleba]] naŋ e yaga a da are ko a paati a begemaale die poɔ, a [[wɔɔ paati]] begemaleba da e la 194 a yi a begemaale kogri zaa naŋ da e 230 a begemaale die naŋ e anaare soba republic anaare a ko Gaana.<ref>https://www.fact-checkghana.com/statistics-presidential-parliamentary-election-results/</ref> == O Meŋa Nyɔvore == Bayon e la kristabie bie a puoro Naamwine mwinedié ŋa ba naŋ boɔla Baptist church, o taa la pɔge aneŋ biiri bayi.<ref name=":0" /> == Sombo Yiziiri == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] 7xsfvsbsn3mk5j7zgn9x1fu6a56i2xe Hardi Tufeiru Mohammed 0 744 63870 54298 2026-08-13T23:49:47Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63870 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694752}} '''Mohammed Hardi Tufeiru''' e la [[Begemaala|Ghana pɔlitiseɛ aneŋ begemaala]] kaŋa ko a [[7th|Seventh Parliament of the Fourth Republic of Ghana]] are ko a Nanton Vootiŋ Paaloŋ naŋ be a [[Northern Region]] a be a [[Wɔɔ paati]] poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20241211122629/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5372</ref> O e la bagena kpoŋ aneŋ accountant kpoŋ, a yi a [[Institute of Chartered Accountant]] (ICAG) aneŋ a taa MBA ne Accounting a yi a [[University of Ghana]] aneŋ Bachelor ne Commerce degree a yi a [[University of Cape Coast]]. Pampana o waa la a Deputi Minisita ko Agriculture.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230609221359/https://mofa.gov.gh/site/about-us/office-of-the-minister/deputy-ministers/361-hon-alhaji-hardi-tufeiru-deputy-minister</ref> == Kannoo Yɛlɛ == O nyɛ la GCE a yuoni 1996 aneŋ a gaa a University of Cape Coast te nyɛ B.Comm (Accounting) a yuoni 2000 poɔ. O la nyɛ la M.B.A ne accounting a yi a [[University of Ghana]] a yuoni 2006. O da la e la a neŋkpoŋ kaŋa ko a Institute of Chartered Accountant ( Accounting) a yuoni 2009. O la e la neŋpkopŋ ko IIA ( Auditing) 2016.<ref>https://web.archive.org/web/20230424005209/https://www.parliament.gh/mps?mp=230</ref><ref name=":1">https://www.ghanaweb.com/person/Mohammed-Hardi-Tuferu-2836</ref> == Toma Yɛlɛ == Hon. Mohamed Hardi Tuferu daaŋ e la Univeniti karema yi a yuoni 2001 te tɔ 2006 a yi a [[Tamale Technical University]] aneŋ a daaŋ e Weɛ soba ko a Audit a yuoni 2006 te tɔ 2016.<ref name=":1" /> O la ziŋ la a [[Audit Reports Implementation Komitii]] kogi ko gbɛre gambo Sɛkɔndere institutions a yi a yuomo 2008 aneŋ 2016, amine la a University for Development Studies aneŋ Tamale Technical University. A yi a yuoni 2007 te tɔ 2016, o daaŋ e la a weɛ soba ko a [[Tamale]] Technical University's Internal Audit Department. A yi a Tamale Technical University aneŋ a Institutes ko Distance Learning, o da kanne la accounting, [[Taxation]], Cost & Management Accounting, Auditing, MIS, Public Sector Accounting, aneŋ Quantitative Methods (University of Cape Coast, University of Ghana aneŋ [[Kwame Nkrumah University of Science and Technology]])<ref name=":0" /> == Bɛgemaaledie Tonton Yɛlɛ == A 7th parliament saŋa na, o da waa la a Deputy Ranking Member ko a Public Accounts Komitii (PAC) aneŋ a neɛ kaŋa ko a [[Komitii ko Environment]], [[Science aneŋ Technology]]. O da la e la African Parliamentary Union delegate. O da be la a [[Petroleum Commission]] Ghana Board of Directors a yi a yuoni 2017 te tɔ 2021, saŋa na o da waa a kogidaana ko a Finance aneŋ [[Local Content Komitiiri]]. A yi a yuoni 2017 wa tɔ 2021, o da la ziŋ paare la a Audit Komitii ko a Board of Ghana Gas Co. Ltd. O la e la neŋkpoŋ kaŋa ko a Public Accounts Komitii (PAC) aneŋ a Komitii ko a Local Government, Rural Development, aneŋ [[Decentralization]] Ko a pampana ŋa [[bɛgemaale die|begemaale die]] poɔ.<ref name=":0" /> == Sommo Yizie == [[Category:Nensaala]] [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] l7kgruo4wsatpgetbefpiyqjsm5qa0v Joseph Cudjoe 0 807 63871 43178 2026-08-13T23:56:29Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63871 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694627 }} '''Joe Cudjoe''' e la a Ghana politiseɛŋ kaŋa na are ko a seventh palemɛnte a fourth Republic a Ghana poɔ a Effia paaloŋ naŋ be a Western Region poɔ ane a wɔɔ pati (NPP).<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20241201191621/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5346</ref> == O nyɔvooroŋ ane o zannoo == Cudjoe dɔgebo yuoni e la 2 October 1964. O yi la Effia koraa kaŋa na be Western Region. O zanne la o digiriti yi neŋ Science ane Mathematics KNUST Kumasi poɔ, kyɛ la zanne o Masters Finance yi neŋ UG poɔ.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20231106095754/https://parliament.gh/mps?mp=109</ref><ref name=":2">https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=56</ref> == Toma == Joseph Cudjoe da e la Mathematics karema Archbishop porters Girls SHS a yi January 1995 te ta October 1995. Cudjoe da e la Takoradi University karema 1995 te ta 2000. O da poɔ la Eno international LLC, zie na o na toŋ Financial Analysis ane Planning Manager 2000 te ta 2001. O eɛ senior consultant SEM international Associates April 2002 te ta October 2003 kyɛ pãã leɛ e a general Manager SEM international LTD November 2004 te ta December 2012, Cudjoe da eɛ investment manager Accra cocoa Board.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Politisi == Cudjoe kpɛ la palemɛte 7January 2013 na are ko Effia paaloŋ a yi NPP pati. O da la di a are ko a Effia paaloŋ 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == O meŋɛ yɛlɛ == Cudjoe taa la pɔge ane biiri bata. O eɛ khristo bie.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Yɛlɛ peɛroo yiibu zie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] 1byldgggb6jpuvxc3alkzs6sdbmgbdp Joseph Osei Owusu 0 817 63872 55146 2026-08-13T23:56:46Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63872 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q28377798}} '''Joseph Osei Owusu''' dɔgebo bebiri da la 22 Gyɛnoɔre 1962 a Bekwai paaloŋ. O waa la [[Ghana]] Lɔɔya aneŋ Politiseɛŋ. Ona la a dipiti sipiika dɛndɛŋ soba a 8th palemɛte fourth Republic  poɔ kyɛ meŋ e a palemɛte mɛmba [[Bekwai paaloŋ]] a [[Ghana palemɛte]] poɔ. <ref>https://web.archive.org/web/20180106063601/http://citifmonline.com/2017/01/07/osei-owusu-bagbin-elected-1st-2nd-deputy-speakers/</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/we-may-never-be-able-to-rely-on-bagbin-for-successful-government-business-deputy-speaker/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170107175056/http://www.parliament.gh/parliamentarians/212</ref> == O nyɔvooroŋ ane o sakuuri zannoo == Osei Owusu dɔgebo yuoni e la 22 January 1962 a piili o sakuuri zannoo Bekwai.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230324065650/https://parliament.gh/mps?mp=132</ref>O nyɛ la o 'O' level sakuuri zannoo [[Juaben Sekondari sakuuri]] na be [[Juaben]] Ashanti region paaloŋ 1981.  A 1983, o la nyɛ o 'A' level Wenchi sakondari sakuuri . O pãã la gaa la zanne nimitɔɔre a nyɛ B.A Classics ane Law 1987 [[UG]], na e barrister of law (BL) [[Ghana law sakuuri]] 1989 kyɛ la e executive masta digiriti a yi Gɔbena ane leadership [[Ghana institute of Management ane Public administration GIMPA]] 2007.<ref>http://www.graphic.com.gh/news/politics/joe-osei-wusu-picked-as-first-deputy-speaker-of-parliament.html</ref><ref name=":0" /> == O toma == Osei Owusu toŋ la Lawyer toma yumo 29 kyɛ pãã baŋ nyɛ boɔloo a Bar 1990. O piili la a Bar toma ane Yaw Barimah neŋ Co kyɛ leɛ gaa poɔ Sarpong legal service be la ka ba leɛ o ka o e Assistant Head of Chambers. O da leɛ la Chief Executive Officer (CEO) a yi [[Driver ane Licensing Authority]] (DVLA) a yi nu teɛ kaŋa [[John Agyakum Kufour]] saŋa. <ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Minister-inaugurates-new-DVLA-office-at-Bekwai-148539</ref> === Ona e Diputi speaker dɛndɛŋ soba === Ona la ka ba iri ka o e a diputi speaker dɛndɛŋ soba a 7th palemɛte fourth republic kyɛ la leɛ nyɛ o a 8th republic. O MP dɛndɛŋ soba o na vooti o ka o gaa  la 2009 na e 86.06% a bie zaa na da lantaa. <ref>https://web.archive.org/web/20240928151043/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5313</ref> == Kɔmɛttee == Ona la a kyaa man na are ko Privileges kometii ane Appointment kometii a palemɛte poɔ. O la e la standing orders kometii ane Road neŋ Transport kometii.<ref name=":0" /> == O meŋɛ yɛlɛ == Osei-Owusu e la Khristo neɛ. <ref name=":0" /> == Yɛlɛ yiibu zie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] nl4907d7w2eefiuznw2bfok60kh95zu Kwabena Amankwa Asiamah 0 937 63873 52056 2026-08-14T00:04:03Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63873 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694638}} '''Kwabena Amankwa Asiamah''' ( dɔgebo biiri la a Ɔɔgore 28, 1958) <ref name=":0">http://www.odekro.org/Profile/Details/143</ref> waa la a Ghana economist aneŋ pɔleteesa. O waa la a bɛgɛmaala kaŋa a bɛgemaale die poɔ a ko a Seventh Parliament naŋ be a Fourth Republic a Gaana poɔ a ko [[Fanteakwa North Gbandige|Fanteakwa North]] naŋ be a [[Eastern Region|Eastern Irigyiŋ]] poɔ, Ghana, a ko a wɔɔ paati.<ref>https://web.archive.org/web/20190212013615/https://www.parliament.gh/mps?mp=118</ref> == Meŋɛ Nyɔvore == Asiamah e la Kristobie naŋ be a (Presbyterian) poɔ.<ref name=":0" /> O taa la pɔge aneŋ biiri ba yɔpoi.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20200113091456/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=87</ref> == O Nyɔvore Piiloŋ Ane Gane Zane Yɛlɛ == Asiamah dɔgebo bebiri la a ɔɔgore 28, 1958. O da baa la [[Begoro]], yiri naŋ be a Eastern Region a Ghana paaloŋ poɔ.<ref name=":1" /> O da gaa la a University of Hull a yie neɛ Master of Business Administration degree in strategic management a youni 1999 poɔ.<ref name=":1" /> O la maa leŋ neɛ EMGL degree a Ghana Institute of Management and Public Administration.<ref name=":0" /> == Toma == Asiamah waa la economist a neŋ banker o toma zeɛ.<ref name=":1" /> O da e la a nekpoŋ kaŋa a ko Fanteakwa Rural Bank.<ref name=":1" /> == Naakoɔŋ Yɛlɛ == Asiamah e la a wɔɔ paati neɛ kaŋa.<ref>https://web.archive.org/web/20200113091456/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=87</ref>O da waa la a bɛgɛmaale die nekpoŋ kaŋa a Ghana poɔ a youni January 2009, saŋa neɛ o naŋ da o naŋ da waa la a nekpoŋ kaŋa a Fifth Parliament of the Fourth Republic of Ghana poɔ. A youni December 2012, O da la arɛɛ a 2012 Ghanaian vootuu kpoŋ a kyaare neɛ o kogi a ko a wɔɔ paati. O da waa la a nekpoŋ ka ŋa a ko a Sixth Parliament of the Fourth Republic a Ghana.<ref name=":1" /> O da la maa lɛɛŋ deɛ a 2016 Ghanaian vootuu kpoŋ, o da deɛ neɛ 57% votes. O pampaŋa e la nekpoŋ a ko a begemaale die ayoɔpõĩ a Ghana Republic anaare eŋɛ.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=1213</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=1213</ref> O da e la kogi daa na potuuro a ko a finance kɔmɛtee o da la waa la kɔmɛtee neɛ kaŋa a ko Trade Industry and Tourism kɔmɛtee. == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] sd3vfwuk8qzj6flh4zr8aekbrfsgp2p Kwabena Donkor 0 939 63874 59945 2026-08-14T00:04:05Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63874 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q21908926}} '''Kwabena Donkor'''(dɔge 5 February 1958) e la a Ghana politiseɛŋ ane minisita koraa ko power.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20160806174604/http://www.parliament.gh/parliamentarians/291</ref>Ona la a palemɛte soba ko Pru East paaloŋ, Bono East irrigyin Ghana.<ref>https://web.archive.org/web/20170601125311/http://www.myjoyonline.com/news/2015/december-26th/acep-urges-kwabena-donkor-to-admit-failure-and-resign.php</ref> o da yi bare la o palemɛte toma a yi o naŋ da ba toɔŋ maale a Dumsor yeltare ka a baŋ ta 2015.<ref>https://web.archive.org/web/20160102181107/http://citifmonline.com/2015/12/31/power-minister-resigns-over-dumsor/</ref><ref>http://graphic.com.gh/news/general-news/55562-confirmed-kwabena-donkor-resigns-over-dumsor-controversy.html</ref> == O nyɔvore ane o sakuuri gaabo == Ba dɔge la Donkor February 5, 1958, a Lonto na be Yeji Bono East irrigyin paaloŋ  Ghana. O nyɛ PHD ane Masta's digiriti yineŋ University of Bristol, neŋ Business Administration masta's yineŋ Lancaster university.<ref name=":0" /> == O toma == Donkor toŋ la diputi information  minisita toma 2013 te tɔ 2014. O da poɔ la a petroleum commission toma poɔŋ ka o da e a nindeɛre 2014. A yuoni na poɔ la ka o da e kabina minisita a Ghana gɔbena. O e la palemɛte kogo neɛ 2015 kyɛ e Mines neŋ Energy kyaama. <ref>https://www.modernghana.com/news/922895/celebrating-the-man-dr-kwabena-donkor.html</ref><ref name=":0" />Pampana ona la are ko a Pru East paaloŋ Bono East irrigyin  a Ghana palemɛte poɔ neŋ a kataweɛŋ pati.<ref>https://web.archive.org/web/20200131111138/https://www.cwcghana.com/speakers/dr-kwabena-donkor-2/</ref><ref name=":0" /> == Politisi == Donkor gaa la a palemɛte kogo kyakya bee vooti a Pru East paaloŋ 2016 vootu a di. O nyɛ la 13,512 vootu na e 56.19% a bie zaa na da lantaa  a leɛre a o dataare lɔɔ teŋɛ te seŋ David Amoah, Danjumah Desmond, Noah Ken Boadai ane Zevor MattewTsiditsey.<ref>https://web.archive.org/web/20200131112549/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/brongahafo/54/index.php</ref> O zeŋ la a palemɛte kogo 2020 a Ghana gbuli zaa vootu.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?mode=parliamentary&ID=106</ref> == Kometii == Donkor la e s dɛndɛŋ soba toma, zie guubu neŋ tenne naŋkoɔroŋ yeltare;  kyɛ o la e la a standing orders kometii kaŋa; kyɛ meŋ la e Mines neŋ Energy kometii meŋ.<ref>https://web.archive.org/web/20230328044435/https://parliament.gh/mps?mp=207</ref> == O meŋɛ yeltare == Donkor e la khritabie. A taa pɔge neŋ biiri banaare.<ref>https://web.archive.org/web/20240927081723/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5532</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=66</ref> == Yɛlɛ yiibu zie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] 4dd796q1jlm0vj9wojnkqqbns59ifkf Kwabena Mintah Akandoh 0 940 63875 43011 2026-08-14T00:04:07Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63875 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694640}} '''Kwabena Mintah Akandoh''' e la a Ghanaian pɔlitiseɛ aneŋ begimaala naŋ poɔ a begimaale dié naŋ e ayɔpoi soba ako a fourth Republic ako [[Ghana]] O e la bɛgemaala kaŋa naŋ areko a Juaboso nu-neɛ lombori naŋ bé a Western irigyin a de o meŋa te mare neŋ a Kataweɛ paati (NDC).<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20240926142839/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5533</ref> == O Nyɔvore Piiluu Yɛlɛ aneŋ Sakuu Gaabo == Akandoh dɔgebo bebiri da la 19 Gyɛnoɔre 1980. O yi la Sefwi Antobia teŋe kaŋa naŋ be a [[Western Region]] a Ghana poɔ. O nyɛ la o Bachelor of science ne Statistics aneŋ Mathematics a yi a [[University of Cape Coast]] a yuoni 2007.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20230423192647/https://www.parliament.gh/mps?mp=235</ref><ref name=":2">https://web.archive.org/web/20200425025958/https://ukgcc.com.gh/hon-kwabena-mintah-akandoh/</ref> == O Toma Yɛlɛ == O naŋ wa kpeɛrɛ pɔlitis poɔ, Akandoh da e la assistant Director in charge of National voluntary programme ko a National Service Scheme Ɔɔfisi kpoŋ naŋ be Accra poɔ.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == O Naakõɔ Yɛlɛ == Akandoh kpɛ la a bɛgemaaledie a bieo ŋa 7 Gyɛnoɔre 2013 a areko a Juaboso Constituency a mare o meŋa neŋ NDC. O da nyɛ la zunɔɔ a areko a Constituency ŋa o ayi soba a yuoni 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == O Meŋa Yɛlɛ == Akandoh de la pɔge a taa biiri banuu. O e la kiritabie a ko a Anglican ŋmempuoruu deme.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Yɛlɛ Mine Yiibu Zie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] dvnh6dmj73o71f9gjj52u6srj0cnzqv Kwabena Ohemeng-Tinyase 0 941 63876 51960 2026-08-14T00:04:08Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63876 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694641}} '''Kwabena Ohemeng-Tinyase''' e la Ghana pͻletsen kyԑ poͻ a begemaale die ayopoi a Republic of Ghana anaare soba a are ko [[Kade Gbandige|Kade gbandige]] deme naŋ be a [[Eastern Region|Eastern Irigyin]] poͻ a be a [[Wɔɔ paati|Wͻͻ Naa]] poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20230502005722/https://www.parliament.gh/mps?mp=136</ref> == Nyͻvore piiluu ane Sakuuri yԑlԑ == Ba da dͻge la Ohemeng-Tinyase April beri ayoͻbo daare, 1962 poͻ a Kade naŋ be a Eastern Irigyin [[Ghana]] paaloŋ poͻ.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20210509165137/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5505</ref> O da nyԑ la o bachelor of Arts degeree Economics ane Political Science poͻa yi [[University of Ghana]] 1978 poͻ. 2004 poͻ, o da de la o sebentekate Charted Accountancy a yi Institute of Chartered Accountants Ghana poͻ, ane o master's degeree Business Administration poͻ a yi Warwick University.<ref name=":0" /> == Toma == Sԑre ka ba neԑ nuuri iri Ohemeng-Tinyase  ka o e a begemaala, o da e la chartered Accountant/ paaloŋ consultant a ko donԑԑ libie-die ( Rural ane private sector development project, Freetown, Sierra Leone a yi 2010 a te ta 2015, consultant with international fund for agricultural development, Freetown, Sierra Leone a yi 2015 te tɔ 2016.<ref name=":1">https://ghanamps.com/mp/ohemeng-kwabena-tinyase/</ref> == Pͻletese == Ohemeng-Tinyase e la a Wͻͻ Naa neԑ naŋ da e a begemaala neԑkaŋa a ko a Kade gbandige deme a Eastern Irigyin Ghana poͻ a begemaale die ayopoi a Republic of Ghana anaare soba.<ref name=":1" /><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/NPP-primaries-List-of-all-the-incumbent-MPs-kicked-out-985633</ref> == 2016 nu-neԑ == Ohemeng-Tinyasa da ŋmԑ la kpamkpire a Kade gbandige begemaaleba kogi eŋԑ a Eastern Irigyin poͻ a be a Wͻͻ Naa poͻ a 2016 Ghana zaa nu-neԑ saŋa a da di ane noba 33, 442 naŋ are ko 69.92% a noba zaa naŋ nu-nuuri poͻ. Ona la ka ba da iri kyԑ bare o dataa George Agyemang Duah naŋ be a Kataweԑ Naa poͻ o da tage la noba 14, 088 naŋ are ko 29.46% ane a a begemaale kpamkpiri-ŋmeԑrԑ naŋ da be a Convention People's Party Frank Eshun da nyԑ la noba 296 naŋ are ko 0.62% a noba zaa naŋ da neԑ nuuri baare.<ref>https://web.archive.org/web/20231028201105/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/eastern/kade/</ref> == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] j0pckbxyfjrhtzk1zo44zu8eo868qba Kwaku Ampratwum-Sarpong 0 954 63877 55151 2026-08-14T00:04:52Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63877 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694649}} '''Kwaku Ampratwum-Sarpong''' e la Ghana pɔletesean ane [[begemaale die ayɔpõĩ mɛmba a Ghana republic anaare]] ane [[begemaale die anii mɛmba a Ghana republic anaare]] eŋɛ a areko [[Mampong|Mampong Gbandige]] naŋ be [[Ashanti Region|Sante Irigyiŋ]] poɔ a [[Wɔɔ paati|wɔɔ paate]] yuori eŋɛ.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230425094649/https://www.parliament.gh/mps?mp=165</ref> Ona la a Deɛpete Minisa pampana ko a paaloŋ yuobo yɛlɛ and Regional Integration.<ref>https://mfa.gov.gh/index.php/deputy-foreign-minister-honourable-kwaku-ampratwum-sarpong-bids-farewell-to-outgoing-ambassador-of-the-philippines-to-ghana-h-e-ms-shirley-ho-vicario/</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/news/general-news/implementation-of-ecowas-protocols-relevant-kwaku-sarpong.html</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/deputy-foreign-affairs-minister-calls-for-action-to-curb-insurgency-in-west-africa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221004172208/https://3news.com/economic-prosperity-cant-be-achieved-without-peace-and-security-dep-foreign-affairs-minister/</ref> == Nyɔvore Piiluu ane Ganzanne == Ba dɔge la Kwaku Ampratwum-Sarpong 8 Gyɛnoɔre, 1958, Mampong poɔ, Sante Irigyiŋ eŋɛ. O taa la diploma in Housing Management a yi a [[University of Westminster]], London. <ref name=":1">https://web.archive.org/web/20190327090937/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5339</ref> O da la gaa la [[university of Ghana]] a yi neŋ B.A(Hons) Degeree. O la taa la nembeɛre sɛtefekate tɔnnaa yi a Graduate School of Governance and Leadership, [[Accra]] poɔ, [[Ghana]]. Ampratwum-Sarpong la e la associate member of the Chartered Institute of Housing ane a Institute of Directors [[United Kingdom]] poɔ.<ref name=":0" /><ref name=":2">https://web.archive.org/web/20220819161113/https://mfa.gov.gh/index.php/honourable-kwaku-ampratwum-sarpong-mp/</ref> == Toma == Kwaku Ampratwum-Sarpong da e la Deɛpete Haae Commissioner a ko Ghana paaloŋ yuobo minisiri a yi 2006 - 2009 ane meŋ executive director ko a Ghana-India Business Network, Accra.<ref name=":1" /> O e la dakogi zusoba potuuro a ko paaloŋ yuobo yɛlɛ kɔmatee begemaale die poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20181027130008/http://citifmonline.com/2017/08/04/govt-being-proactive-with-us-talks-over-gitmo-two-mp/</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/news/politics/don-t-treat-ghanaian-migrants-as-criminals.html</ref> sɛre o naŋ na kpɛ pɔletese, Ampratwum-Sarpong da e la divisional service manager at Hanover in Hackney Ltd, UK a yi 2002 te tɔ 2005. A yi 1991 te tɔ 2002 London Brough Hackney poɔ, UK, o da la e la divisional service manager. A yi 1990 te tɔ 1991 o da e la siinia administration ɔfesa a London Brought of Lambeth UK poɔ.<ref name=":0" /> == Pɔletese Yɛlɛ == O e la wɔɔ paate mɛmba ane begemaale die mɛmba ko a Mampong Gbandige.<ref>https://citinewsroom.com/2021/04/profile-of-deputy-foreign-affairs-minister-designate-kwaku-ampratwum-sarpong/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230430094533/https://www.pulse.com.gh/news/politics/npp-will-lose-if-elections-are-held-today-dep-foreign-affairs-minister/y1mx5yj</ref> O da di la a begemaale die gyongyoŋ kogi ko a Mampong Gbandige, a [[2016 Ghana zaa gbuli nuuri neɛbo]] wagere ne 36,532 nuuri yi a 48,085 nuuri zaa naŋ neɛ soŋ. Mohammed Kojo Aboasu [[Kataweɛ Paati|kataweɛ paate]] bie, Rebecca Otum PPP bie, Osei Kofi Edward Adepa naŋ e United Front Party bie, Ahmed Ibraham Saleh PNC bie, Christopher Adansi Bona CPP bie, ane Richmond Akuoko naŋ e Great Consolidated People's Party bie da la o kyakya ŋmɛ taa.<ref name=":1" /> <ref>https://web.archive.org/web/20190427151840/http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/parliament/ashanti/index.php</ref> O la maale di la a begemaale die gyongyoŋ kogi ko a Mampong Gbandige a 2020 nuuri neɛbo wagere ne 36,159 nuuri na e 69.8% kɔɔ poɔ a nuuri zaa naŋ soŋ. Frank Amoakohene kataweɛ paate bie nyɛ la 14,070 nuuri naŋ e 27.2% kɔɔ poɔ a nuuri zaa naŋ neɛ kyɛ ka Bright Adomako sommeŋɛ bie nyɛ 1,576 nuuri naŋ e 3% kɔɔ poɔ a nuuri zaa naŋ neɛ.<ref>https://web.archive.org/web/20230429211405/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/parliament/ashanti/mampong/</ref> == Kɔmatee == O e la Koɔroo, Industry ane nimipɛle ziiri kɔmatee mɛmba ane a Special Budget kɔmatee mɛmba<ref name=":0" /> == Meŋɛ Nyɔvore Yɛlɛ == O be la [[kultaa]] die ane biiri bata. Kwaku Ampratwum-Sarpong e la kiristabie.<ref name=":1" /> O nɔŋ la zonnyɔge, bɔle kaabo, kannoo ane yiele kyɛlloo.<ref name=":2" /> == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] 7k9q3p9a1omscmq3vl31skylto318us Kwame Anyimadu Antwi 0 960 63878 58011 2026-08-14T00:05:08Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63878 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q59180272}} '''Kwame Anyimadu Antwi''' (dɔgebo bebiri la 12 Kyɛpire 1962) da waa la a Ghanaian lɔɔyɛ aneŋ pɔleteesa.<ref name=":0">https://ukgcc.com.gh/hon-kwame-anyimadu-antwi/</ref> O waa la a bɛgemaala kaŋa a bɛgemaale die poɔ a ko Asante-Akim Central Gbandige naŋ be a [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|7th begemaale die a Ghana republic anaare]] eŋɛ ane a [[8th Parliament of the fourth Republic of Ghana|8th begemaale die mɛmba a Ghana republic anaare]] eŋɛ a [[Ashanti Region|Ashanti]] Irigyiŋ poɔ, o taa la ana kogi ŋa a yi 2009 saŋa zaa. O e la wɔɔ paate mɛmba.<ref>https://web.archive.org/web/20241214190407/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5296</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/I-have-lost-my-best-friend-Asante-Akim-MP-514848</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Parliamentarians-have-let-Ghanaians-down-Anyimadu-Antwi-469286</ref><ref>https://newsghana.com.gh/asante-akim-central-npp-youth-invades-party-office-over-nomination-forms/</ref> O waa la board member a ko VRA <ref>https://www.vra.com/about_us/board_chairman_and_members.php</ref>aneŋ kogi daa na a ko Ghana National fire service.<ref>https://www.mint.gov.gh/ghana-national-fire-service-council/</ref> == Sakuu Gaabo == Anyimadu-Antwi da gaa la [[KNUST]] a yiɛ neɛ BSc in Land Economy. O da la taa la certificate in Project Planning and Management a yi [[GIMPA]], aneŋ MBA a yi [[University of Ghana]], Legon poɔ. O da waa la Barrister in Law a yi a [[Ghana School of Law]] poɔ. O taa la masters of law (LLM) degree in Intellectual Property Law a yi [[University of London]].<ref>https://web.archive.org/web/20241214190407/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5296</ref><ref name=":1">https://www.parliament.gh/mps?mp=43#</ref> == Nyɔvore Piiluu == Anyimadu-Antwi dɔgebo bebiri la 12 Kyɛpire 1962. O da baa yɛŋ yi Patriensa naŋ be a [[Ashanti region]] poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20240927060614/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=76</ref> == Toma Yɛlɛ == O waa la Educationist.<ref name=":2">http://ghanamps.com/home/</ref>O waa la assistance valuer a ko Land valuation division a youni 1989 aneŋ 1991 poɔ. O da waa la Estate Officer a ko a manager of State Insurance Company Of Ghana kyɛ o pampana o waa la chief executive officer a ko real estate (private consultant).<ref name=":1" /> == Naakoɔŋ Yɛlɛ == O waa la a wɔɔ paati neɛ.<ref>https://www.fact-checkghana.com/members-of-parliament/</ref> O waa la a bɛgɛmaala a ko Asante-Akim North Constituency a kyaare neɛ a Minista korɛɛ a ko Finance and Economic Planning, Kwadwo Baah-Wiredu a kyaare nɛ a youni 2009 aneŋ 2013 poɔ.<ref>https://www.modernghana.com/ghanahome/ghanavotes/2008/result_constituency.asp?constituency_id=201</ref> <ref>https://www.modernghana.com/news/185926/anyimadu-antwi-succeeds-baah-wiredu-as-mp-for-asan.html</ref> A youni 2012, poɔ la ka Asante Akim North da poɔɔ ayɛɛ, ka a ŋa la [[Asante Akim Central]] vootiŋ paaloŋ naŋ be [[Asante Akim-Central Municipal]] anɛŋ [[Asante Akim North]] Vootiŋ paaloŋ naŋ da daŋ be bɛɛ. A youni 2012 parliamentary elections la ka o da waa la a bɛgɛmaale die neɛ ka ŋa a ko [[Asante Akim Central]]. O da waa la a bɛgɛmaale die neɛ ka ŋa a ko [[Asante Akim Central]] naŋ be [[Ashanti region]] a [[Ghana]] poɔ saŋa nɛ o naŋ da di a 2016 general elections. O da diɛɛ nɛ 75.90% votes.<ref>https://www.modernghana.com/ghanahome/ghanavotes/2016/result_constituency.asp?constituency_id=1065</ref> O da la maa leŋ diɛ a bɛgemaale die vootuu a youni December 2020 poɔ.<ref>https://www.modernghana.com/news/1010599/npp-parliamentary-primaries-possible-winning-cand.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230502135111/https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/202002/401391.php</ref> O da diɛɛ nɛ 22,681 votes naŋ wouno 52.72% . O da diɛɛ.kyɛ barɛɛ. Richard Adu Darko, an independent candidate naŋ neɛ 12,570 nuuri naŋ e 29.22% kɔɔ poɔ a nuuri zaa naŋ neɛ a are a 8th begemaale die, Ghana poɔ.<ref>https://www.modernghana.com/ghanahome/ghanavotes/2020/result_constituency.asp?constituency_id=1376</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230429154236/https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/202110/453981.php</ref> === Kɔmatee === O da waa la kogi daa na a ko Employment, Social Welfare and State Enterprises kɔmatee a ko a 7th begemaale die a Ghana republic anaare eŋɛ.<ref>https://web.archive.org/web/20201126235509/http://www.ghananews247.com/2020/01/06/chairpersons-of-parliamentary-select-committees-on-trade-transport-and-state-enterprise-evaluate-maritime-and-port-industry-in-2019/</ref><ref name=":0" /> O e la kogi daa na a ko Constitutional, Legal and Parliamentary Affairs komitii.<ref>https://www.myjoyonline.com/anti-lgbtq-bill-anyimadu-antwi-backs-speakers-decision-to-make-sitting-public/</ref><ref>https://newsghana.com.gh/ghana-affirms-commitment-towards-implementation-of-african-courts-decision/</ref> neɛ kaŋa a ko Finance komitii aneŋ neɛ kaŋa a ko Standing Orders komitii pampana ŋa.<ref>https://web.archive.org/web/20240302034946/https://parliament.gh/mps?mp=159</ref> == Meŋa Nyɔvore == O taa la pɔgɔ anŋ.biirɛ ba naahiɛ. O waa la a dagaara.nwin poɔɔ ho naŋ be a Presbyterian church poɔ.<ref name=":2" />O la waa la a member of the Ghana Bar Association.<ref name=":0" />O biɛ da kɔɔ la o meŋa.a youni 2017 poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20230430093036/https://citifmonline.com/2017/03/my-daughters-suicide-came-to-me-like-thunder-mp-breaks-silence/</ref> == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] 8m0ydnivebccb3z48evxkkupv2h7ert Kwesi Amoako Atta 0 976 63879 59948 2026-08-14T00:05:32Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63879 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q33134598}} '''Kwasi Amoako-Attah'''<ref>https://citinewsroom.com/2021/02/nana-addos-government-undertook-over-50-road-projects-in-first-term-amoako-attah/</ref> (dɔgebo bebiri 5 Ɔɔgore 1951) waa la [[Ghanaian|Ghana Serɛ dire]] management consultant ane pɔletesean. O e la [[Bɛgemaala|begemaala]] kaŋa naŋ be a begemaale die poɔ a ko [[Atiwa West constituency|Atiwa Wɛse Gbandige]] naŋ be a [[Eastern Region]] a [[Ghana]] poɔ. O waa la a [[Wɔɔ paati|wɔɔ paate]] mɛmba kaŋa a yuoni 2017 poɔ. O waa la Ghana Minista ko soe ane sore yɛlɛ pampana.<ref>https://www.myjoyonline.com/contractors-who-do-shoddy-work-to-pay-more-for-maintenance-roads-minister-warns/</ref> == Nyɔvore Piiluu ane Sakuuri Gaabo == Ba da dɔge la Kwesi Amoako Atta a bebiri 5 Ɔɔgore 1951 a yi Akyem-Awenare naŋ be [[Eastern Region]] a [[Ghana]] paaloŋ poɔ. O taa la GCE O-lɛvɛl sɛtefekate a yi [[Abuakwa State College]]. O la taa la GCE A-lɛvɛl sɛtefekate a yi [[Tarkwa Senior High School|Tarkwa Siinia haae Sakuuri.]] <ref>https://web.archive.org/web/20170728124723/http://www.odekro.org/person/kwasi-amoako-attah/</ref><ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230425090334/https://www.parliament.gh/mps?mp=62</ref> O taa la Bachelor of Science degree ane Administration a yi a [[University of Ghana|Ghana]] Yuniveniti kpoŋ a Legon poɔŋ. O da la gaa la a [[Ghana School of Law, Makola|Ghana Sakuuri a ko begɛ maaloŋ yɛlɛ, Makola]], be la ka ba da boɔle o a gaane Ghana Bar a yuoni 2002 poɔ.<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20240929223050/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5522</ref> O da la taa la Executive Master of Business Administration a yi [[University of Ghana|a Ghana Yuniveniti Kpoŋ a legon poɔŋ]].<ref>https://web.archive.org/web/20230109010259/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=74</ref> == Toma Nyɔvore == Saŋa na o naŋ da baare a [[University of Ghana|Ghana Yuniveniti]] la ka o da nyɛ toma a yi 1979 -1985. O waa la defunct Meat Marketing Board a ko a regional manager. O daa waa la brands manager ane head of logistics and marketing a ko Unilever Ghana.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20170725123011/http://www.ghana.gov.gh/index.php/governance/ministers/3425-kwasi-amoako-atta-roads-and-highways</ref> O da paaŋ iri la noba ŋa ba naŋ boɔla legal department deme eeŋa a saŋa na o naŋ da gaa Ghana Bar. Be la ka o da wa ne nobagbuli kaŋa ba naŋ boɔla Legal Advisor of Vlisco Ghana Group.<ref name=":1" /> O da yi ana Toma ŋa zie a youni 2010 a kyɛ te kpɛ pɔletese.<ref name=":0" /> == Pɔletese Yɛlɛ == Atta da kpɛ la a Ghana pɔletese a youni 2010 saŋa na o naŋ da are a ko [[Atiwa West]]. Noba bata meŋ da are yɛŋ. A noba bata la Emmanuel Atta Twum naŋ be a [[Kataweɛ paati|kataweɛ paate]], George Padmore Apreku naŋ be [[New Vision Party]], aneŋ Kasum Abdul-Karim naŋ be [[People's National Convention]] a youni 2010. Atta da di la a vootuu a kyaare neɛ 20,282 vootuu a yi 27,540 vootuu naŋ wulo 75.0% vootuu. O da waa la bɛgɛmaala kaŋa a bɛgemaale die naŋ be a Ghana paaloŋ a youni 19 October 2010.<ref>http://ghananewsagency.org/politics/amoako-atta-sworn-in-as-mp-for-new-atiwa--21542</ref> O da la die a Atiwa paaloŋ Vootuu na saŋa a 2012, bɛgɛmaale die Vootuu ane 2016 bɛgɛmaale die Vootuu.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=189487</ref> == Minista Ko Sore Maaloŋ Yɛlɛ == A Gyɛnoɔre 2017, la ka yiridaadɔkpoŋ Nana Akuffo-Addo da Ko Atta Ministor of Roads and Highways a Ghana paaloŋ. Ba da yelɛ Atta ka o maalɛ soɔpoŋ neɛ naŋ be kure ane koɔ zɛɛrɛ soɔpoŋ naŋ be a paaloŋ poɔ.<ref>https://www.modernghana.com/news/748870/full-list-of-ministers-designate.html</ref> === Begemaale die Peɛre Iruu === Ba da iruu la ka o e kɔmɛtee na naŋ be bɛgɛmaale die da boɔla la Atta a bebiri 2 Fɛrboɔre 2017 neɛ poɔ a te kyaare neɛ yala nɛ o naŋ bɔɔ ra ka o wa e. O da yele a kɔmɛtee ka o na automate toll booths naŋ be a paaloŋ poɔ. O da la yele yɛŋ ka nɛmbatuoni heɛ la ka o na ko a sore zu libie diibu poɔ. <ref>https://web.archive.org/web/20170724131707/http://www.myjoyonline.com/news/2017/February-1st/50-of-toll-booth-staff-to-be-persons-with-disability-roads-minister-designate.php</ref>A yelɛ ŋa na vɛɛ miŋ ka 50% of a nɛmbatuoni hie a neɛ Toma.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/politics/Kwesi-Amoako-Atta-appears-before-Appointments-Committee-Highlights-506398</ref> Akuffo-Addo da swore o minista neɛ a bɛgɛmaale die.<ref>https://web.archive.org/web/20170807193826/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/President-swears-in-last-batch-of-sector-ministers-509140</ref> A youni 10 Fɛrboɔre 2017. Atta da pãã yi la ana minista.pie neɛ eŋɛ.<ref>https://web.archive.org/web/20170807232637/http://www.myjoyonline.com/politics/2017/February-10th/akufo-addo-swears-in-final-batch-of-ministerial-nominees.php</ref> === Minista Toma === Gyoonoɔre 2017 la ka o da waa neɛ a neɛ ba tɔŋɛ yi la Sɔre Lampoo Deɛbo. Ba da wɔlɛɛ nɛbatɔnɛ hie 80 a toll booths Toma ka ba da pɛɛlɛɛ. <ref name=":3">https://web.archive.org/web/20240419214230/https://citifmonline.com/2017/07/05/toll-booth-job-for-pwds-govt-kicks-off-with-80-people/</ref>Atta arɛɛ la kpeɛŋaa ka nembatoɔne te ta noba Turi (200) ka ba de ba eŋ ana lampoo deɛbo toma ŋa. <ref name=":3" />Pampana o waa la a Minista ko Roads and Highways.<ref>https://www.graphic.com.gh/news/general-news/roads-being-fixed-since-2017-minister.html?fbclid=IwAR3tjnIqI1j-slKieMLz2A2CPCkar3YcuAlV4C6yEJlI2qe-SAWvK1cMqZQ</ref> == Meŋa Nyɔvore Yɛlɛ == Atta taa la pɔge ane biiri, O e la kiristabie naŋ be a Presbyterian Naaŋmene yiri a Ghana poɔ.<ref name=":2" /> == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] bgam0hp0zt7htlyz9y4m0xtgjjcux95 Laadi Ayii Ayamba 0 1009 63880 55155 2026-08-14T00:05:45Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63880 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q61694769}} '''Laadi Ayii Ayamba''' waa la a [[Gaanean pɔleteesa aneŋ a nekpoŋ a kyaare ne a 8th parliament of the 4th Republic of Ghana]] a ko [[Pusiga Gbandige]] naŋ be [[Upper East Region]] a kyaare a ko a [[kataweɛ paati]].<ref>http://www.ghanamps.com/mps/</ref> O da la e la a [[nekpoŋ kaŋa a ko a 6th and 7th parliament]]. O e la [[Pɔgesori.|pɔge]] ba [[nekpoŋ]] aneŋ o maŋ la yɛrɛ la pɔge ba yeltarre a [[Begemaaleba|begemaale]] die poɔ.<ref>https://www.mogcsp.gov.gh/gender-ministry-empowers-women-caucus-in-parliament/</ref><ref>https://www.businessghana.com/</ref> O la waa la a [[Kyaapɛɛsoŋ ko Gender ane bibiiri Komitii a yie a 6th parliament naŋ be a 4th Republic a Ghana poɔ]] a yi la a [[yuoni]] 2013 a waana 2017.<ref>https://web.archive.org/web/20230601175522/https://citifmonline.com/2014/07/gender-ministry-in-dire-need-of-resources/</ref><ref name=":0">https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-on-track-to-eliminate-discrimination-against-women.html</ref> == Nyɔvore Piiloŋ aneŋ Sakuu Gaabo == Laadi Ayi Ayamba dɔgebo bebiri la 26 December 1961, o yiri la [[Pusiga]] naŋ be Upper East Region. O da gaa la Pusiga Continuation Middle School. O da la gaa la Gbewaa Teacher Training College, bɛŋ la ka o da waa la trained teacher. O da la gaa la [[University of Education, Winneba]] a yie neɛ bachelor's degree in Basic Education.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20190226013647/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5495</ref> == Toma Yɛlɛ == Ayamba da e la teacher a yie a youni 1981 a waa ŋa a youni 1991 poɔ. O da e la head-teacher a waa na a youni 2000 poɔ ka o da waa la Officer in charge of Day Nursery Schools a ko [[Ghana Education Service]].<ref>https://web.archive.org/web/20231110231258/https://www.parliament.gh/mps?mp=209</ref> == Naakoɔŋ Yɛlɛ == === Bɛgemaala === Ayamba e la a kataweɛ paati neɛ kaŋa daa neɛ ka o da deɛ o kogi yie a bɛgɛmaale die a kyaare neŋ nekpoŋ a bɛgɛmaale die poɔ a ko Pusiga Constituency, Upper East Region saŋa neɛ ba naŋ deɛ kyɛ barɛɛ Simon Akunye Atingban aneŋ Osman Aludiba Ayuba naŋ mɛŋ da arɛɛ. O da deɛ neɛ 15,847 vootuu a yie 29,592 vootuu, a kyaare neɛ 46.78% vootuu.<ref name=":1" /> ==== ECOWAS ==== A yuoni 2021, Laadi neɛ [[Alexander Kwamena Afenyo-Markin,]] [[Abdul-Aziz Ayaba Musah]], [[Johnson Kwaku Adu]] aneŋ [[Emmanuel Kwasi Bedzrah]] da so o eŋ a Extraordinary Session 2021 a ko a bɛgɛmaale die naŋ be [[ECOWAS]] a kyaare neɛ [[Freetown]] naŋ be [[Sierra Leone]].<ref>https://parl.ecowas.int/2021-first-extraordinary-session-of-the-ecowas-parliament-adoption-of-the-strategic-plan-2020-2024-priority-among-other-events/</ref> ==== Kyaamaŋyɛ ko Gender and Children Komitii ==== O da e la kogi daa na a ko a bɛgɛmaale die Komitii ko a Gender aneŋ bebiri a ko Ghana a [[Geneva]], Switzerland a kyaare neɛ 59th daare ko UN [[Convention on the Elimination of all forms of Discrimination against Women]] (CEDAW) ka lɛ eŋ a Ghana faŋa ka o toɔŋ zɔɔ iri pɔgeba dɔgroo bare.<ref name=":0" /> O toma poɔ, o yeli la ka Ghana nara la o meŋa ka o toɔŋ zɔɔ iri yipɔge naŋ maŋ waa na neŋ dɔgeroo pɔgeba soŋaŋ bonso ba biŋ la merɛ te kyaare a.<ref name=":0" /> O la yeli te kyaare a paaloŋ narebo ne a Livelihood Empowerment Against Poverty (LEAP) yɛlɛ, anaa zaa ka a lɛ bi be kyɛ ba boɔra ka ba eŋ faŋe te kyaare pɔgebilii naŋ maŋ bare ba yie kyɛ gɛrɛ yizaane ka ba te bɔ toma ka a ŋmaa bare bonso ba na vɛŋ ka ba zanne nu toma mine naŋ na soŋ ba baabo yɛlɛ.<ref name=":0" /> O da la waa a weɛ soba ko a proposal of the gender Komitii ne o naŋ da e a kyaapɛɛsoŋ a wulo meŋa zannoo yɛlɛ a sakue poore ka lɛ na soŋ ŋmaa bipɔgebilii poore taabo bare.<ref name=":0" /><ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2016/03/06/parliament-calls-for-strict-implementation-of-childrens-act/</ref> ==== Affirmative Action Bɛge ==== O da waa la pɔge ŋa naŋ da nɔŋ ka o soŋ a Affirmative Action Bill aneŋ meŋ a la soŋ a bɛge ka ba ko 40% koota ko pɔgeba ka ba meŋ be pɔlitis poɔ aneŋ ka ba meŋ maŋ toɔ ŋme kyɛkyɛ a bɔ a <nowiki>''safe seats''</nowiki> a yi ba paatiri poɔ a are ko pɔgeba.<ref name=":0" /> ==== 2020 Vootiri ==== O la da di la a kogi ŋa a youni 2020 Disembare vootiri poɔ la ka o da diɛ o koɔkoɔ a kyaare neɛ 63 vootuu.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Laadi-wins-Pusiga-seat-by-63-votes-1129163</ref> O da diɛ a kyɛ barɛɛ Abdul-Karim Zanni Dubiure naŋ be a wɔɔ paati a kyaare neɛ 14,929 votes a yiɛ 42.31% kyɛ ka Abdul Karim Zanni Dubiure a neɛ 14,866 a yiɛ 42.13% poɔ.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?ID=220&mode=parliamentary</ref> == Meŋa Nyɔvore Yele == Ayamba e la silaama . O ba taa sila. (O taa la bibiiri pie aneŋ anu ).<ref>https://web.archive.org/web/20190226013647/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5495</ref> == Sommo Yizie == [[Category:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Pɔge]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] [[Category:Nensaala]] 9x37ctetwy2eyuq9uu4hqai2z53aig9 Mavis Nkansah Boadu 0 1062 63881 59955 2026-08-14T00:08:26Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63881 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q57915895}} '''Hon.''' '''Mavis Nkansah Boadu''' ( Ba doge o la 17 Mɛnoɔre 1989) yuoni poɔ, o e la [[Ghana|Gaana]] pɔleteseɛŋ aneŋ begemaala naŋ areko [[Afigya Sekyere East]] vooten lombori naŋ be [[Ashanti Region|Ashanti region]] teŋa poɔ, o poɔ la a [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale die naŋ e a ayɔpoi soba a fourth republic of Gaana.]] O e la a [[wɔɔ paati]] bikpeɛŋaa<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Mavis-Nkansah-Boadu-donates-340-bags-of-cement-for-a-project-at-the-Afigya-Sekyere-East-Constituency-572794</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181026064418/https://www.myjoyonline.com/politics/2017/august-24th/afigya-sekyere-east-mp-donates-340-bags-of-cement-for-completion-of-projects.php</ref><ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230328052116/https://parliament.gh/mps?mp=16</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230321215311/https://www.peacefmonline.com/pages/politics/parliament/201703/309112.php</ref> == O Nyɔvore Piiluu Aneŋ O Sakuu == Ba doge o la 17 Mɛnoɔre 1989 yuoni poɔ a yi [[Wiamoase]] naŋ be Ashanti region teŋa poɔ. O piilee o secondary sakuuri kannoo a yi [[Achimota sakuu]]<ref>https://citinewsroom.com/2020/06/nppdecides-profiles-of-aspirants-going-unopposed-in-ashanti-region/</ref>. O taa la gama mine ba naŋ boɔla MBA in International Business a yi [[Devry University]] naŋ be kɔŋparee teŋa kaŋa ba naŋ boɔla [[USA]] aneŋ Masters Degree in Human Resource Management a yi [[University college of Management Studies]]<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20181025225555/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5275</ref>. == O Toma == O da e la international sakuubie ambassador a ko [[Devry university]] [[New York]] paaloŋ poɔ a yi 2015 yuoni poɔ a te tɔ 2016 yuoni poɔ<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20230328052116/https://parliament.gh/mps?mp=16</ref>. O toŋ la Human Resource Assistant ako Kinsadus Company Limited a 2012 yuoni poɔ<ref name=":2" /> == O Naakoɔ Toma == A Gyoonoɔre 2015 yuoni poɔ o da e la yuomo lizare aneŋ ayoɔbo kyɛ da di a wɔɔ paati kyaakyaa, o da daa la neɛ naŋ da are ko a vooten lombori ŋa ka ba boɔla [[Hennric David Yeboah]] naŋ ba kyebe a lɔɔ, a dɔɔ ŋa da e la begemaala a ko a vooten lombori ŋa gbɛrebogi kyɛ ka Boadu da daa o lɔɔ<ref>https://www.modernghana.com/news/919051/former-afigya-sekyere-east-mp-died.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240925095519/https://citifmonline.com/2015/06/26-year-old-mp-aspirant-calls-on-nana-addo/</ref> Ba da ire la Boadu ka o e [[Begemaaleba|begemaala]] a yi wagre ŋa oŋ da nyɛ vootere 41,694 kɔɔ poɔ aŋ da e 80.44%, kyɛ ka neɛ naŋ da areko a kɔtɔweɛ paati ka ba boɔla Awudu Salim meŋ da nyɛ vootere 10,141 kɔɔ poɔ aŋ da e 19.56%<ref>https://web.archive.org/web/20211205170323/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/parliament/ashanti/afigya_sekyere_east/</ref> Ba da lɛ voote ire la Boadu a 2020 vootenkpoŋ yuoni poɔ ka o e [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaala naŋ poɔ a begemaale die naŋ e anii soba a republic anaare soba Gaana.]] A bommaale naŋ e soba a republic anaare soba Gaana poɔ, o da toŋ la a Foreign Affairs Kɔmetiiri aneŋ Public Kɔmetiiri<ref name=":0" /> A Fɛboɔre 2017 yuoni, a begemaale die yɛlenyɔgre saga, o da boɔra la ka ba eŋ begɛ naŋ na guuro te sobie kyɛne yɛlɛ ka a lɛ na gaa nimitɔɔre a ŋmaa sore zu nyagema a bare. O da lɛ yele ka anaa zaa ka ba mɔɔra la, ka kyɛ a ferɛɛ la yaga zaa ka nuba naŋ kaara te sore zu kyene nimizie aneŋ ba toma<ref>https://web.archive.org/web/20190306042926/http://www.myjoyonline.com/news/2017/february-15th/mp-demands-strict-enforcement-of-road-traffic-regulations.php</ref> == O Meŋa Nyɔvore == O ba taa serɛ, o e la kristabie<ref name=":1" /> == O Nimimaaroŋ Toma == A ɔɔgore 2017 yuoni poɔ o da de la salmante baagere turi aneŋ kɔɔraanu a dogle baagere anaare ako tenne mine naŋ be Afigya Sekyere East vooten lombori.<ref>https://www.myjoyonline.com/afigya-sekyere-east-mp-donates-340-bags-of-cement-for-completion-of-projects/</ref> == Yɛlɛ Yizie == [[Gbuli:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Gbuli:Dagaare]] [[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]] [[Gbuli:Pɔge]] [[Gbuli:Africa]] [[Gbuli:Ghana]] [[Gbuli:West Africa]] [[Gbuli:Nensaala]] 9ztiz0u6eux6m4cx0ff6z5sjlvcknzb Moses Anim 0 1077 63882 43116 2026-08-14T00:09:19Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63882 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61694667 }} '''Moses Anim''' e la Ghana pɔleteseɛŋ naŋ d mɛmba ko a [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|palemɛte ayɔpoi a republic anaare]] soba naŋ are ko Trobu paaloo in the [[Accra|Greater Accra Region]] naŋ are ko a [[Wɔɔ paati|wɔɔ paati.]]<ref>https://web.archive.org/web/20231106095754/https://parliament.gh/mps?mp=251</ref> == O Nyɔvore Ane o Sakuuri == Anim dɔgebo e la 25 April 1965. O yi la [[Adukrom]] a [[Eastern Region]] a [[Ghana]]. O gaa la [[University of Ghana]] zie na o naŋ da nyɛ [[Bachelor of Science]] degree [[Biochemistry]] be o naŋ da nyɛ [[Master of Business Administration]] degree yineŋ [[Project Management]] yineŋ 1991 a te tɔ 2005.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20200113193459/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=2727</ref><ref name=":1">https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=2398</ref><ref name=":2">https://web.archive.org/web/20200425030002/https://ukgcc.com.gh/hon-moses-anim/</ref><ref name=":3">https://web.archive.org/web/20231106095754/https://parliament.gh/mps?mp=251</ref><ref name=":4">http://www.odekro.org/Profile/Details/144</ref> == O Toma == O naŋ da kpɛ a Pɔletese poɔ, Anim da e la Project Manager ko Wilhelm Construction Company Limited in Accra.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> == Pɔletese Yɛlɛ == Anim kpɛ la a begemaale die 7 January 2013 aneŋ a wɔɔ paati a are ko [[Trobu paaloo]] a di neŋ bie 76,782 noɔre, ka o da di bie 46,446 naŋ e (58.96%). Ba da la vootu ko o la 2016 ka o da la zɛŋ a begemaale die yomo anaare (4 years).<ref name=":4" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name=":0" /> == Meŋɛ Yɛlɛ == O e la Christian naŋ puoro [[Pentecostal Church]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> == Sommo Yizie == [[Category:Nensaala]] [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] 7bouebc9ys7f7jjtw1uwrp73k7m24nx Mumuni Alhassan 0 1085 63883 58033 2026-08-14T00:09:34Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63883 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q61694760}} '''Alhassan Mumuni''' (dɔgebo e la 23 September 1967) e la [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|Ghana pɔleteseɛŋ a e mɛmba ko a palemɛte ayɔpoi soba a Ghana republic anaare soba]] are ko [[Salaga|Salaga North]] a are ko [[Northern Region]] aneŋ a [[Kataweɛ Paati|kataweɛ paati]] meŋ nu-kpala.<ref>https://web.archive.org/web/20250123233431/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5546</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/news/politics/list-of-john-mahama-s-94-mps.html</ref> == O Nyɔvore == Mumuni dɔgebo e la 23 September 1967 a Gbung a northern region a Ghana.<ref>https://web.archive.org/web/20231019150008/https://www.parliament.gh/mps?mp=212</ref> == O Sakuuri == Mumuni gaa [[University of Education, Winneba]], a baare Bachelor of Education degree.<ref>https://web.archive.org/web/20190427150753/https://ukgcc.com.gh/hon-mumuni-alhassan/</ref> == Meŋɛ Yɛlɛ == Mumuni e la Muslim, taa la pɔge aneŋ biiri bayoɔbo.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20211117132919/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=2544</ref> == Pɔletese Yɛlɛ == Mumuni e la neɛ naŋ are ko kataweɛ paati (NDC). A 2012, o da are ko la Salaga North Kogo neŋ a kataweɛ paati, NDC a palemɛte ayoɔbo soba a republic anaare soba a di.<ref name=":0" /> == 2012 Nu-neԑ == Mumuni da ŋmԑ la kpamkpire a 2012 Ghana zaa nu-neԑ poͻ a Kataweԑ Naa yuori eŋԑ a ko a Salaga North [[Begemaaleba|begemaale kogi]] naŋ be a Northern Irigyin a Ghana paaloŋ poͻ a da di ane noba 6, 772 naŋ manne teŋ 62.39% noba zaa naŋ neԑ ba nuuri baare. O da die la kyԑ ka Adam Mohammed Kamarudeen naŋ e a Wͻͻ Naa kpamkpir-ŋmeԑrԑ nyԑ noba 3, 462 naŋ manne seŋ 31.89% ka IND begemaale kpamkpir-ŋmeԑrԑ Abdul-Fataw Abdul-Wahab meŋ nyԑ noba 621 naŋ manne seŋ 5.72% a noba zaa naŋ neԑ ba nuuri baare poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20231024105604/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/savannah/salaga_north/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231024111832/https://www.thinkghana.com/pages/2012/parliament/northern/272/index.php</ref><ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/election2012/parliament.constituency.php?ID=214&res=pm</ref> == 2016 Nu-neԑ == Mumuni da la maaleŋ die la a 2016 Ghana zaa nu-neԑ poͻ a ko a e begemaala a ko a Salaga North gbandige deme a Kataweԑ Naa yuori eŋԑ. O da di la a nu-neԑ ane noba 6, 363 naŋ manne seŋ 52.22% noba zaa naŋ neԑ ba nuuri baare poͻ. O da di la begemaale kogi kyԑ ka Lucas Alhassan Abilla naŋ e a Wͻͻ Naa kpamkpir-ŋmeԑrԑ nyԑ noba 3, 037 naŋ manne seŋ 24.92%, Abdul-Fataw Abdul-Wahab a PPP [[begemaale kpamkpir-ŋmeԑrԑ]] nyԑ noba 2, 733 naŋ manne seŋ 22.43% ka a convention people's party begemaale kpamkpir-ŋmeԑrԑ tage noba 52 naŋ manne ne 0.43% a noba zaa naŋ wa neԑ ba nuuri baare poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20231209175229/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/savannah/salaga_north/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231106103149/https://www.thinkghana.com/pages/2016/northern/272/index.php</ref> == 2020 Nu-neԑ == Mumuni da la maaleŋ ŋmԑ la a 2020 [[Ghana zaa nu-neԑ]] a ko a Salaga North gbandige a Kaweԑ Naa yuori eŋԑ kyԑ o da ba la di, Alhassan Abdallah Iddi a Wͻͻ Naa bie la da di.<ref>https://web.archive.org/web/20231002102808/https://electiondatacenter.theghanareport.com/election-results/2020-2/savannah-region/salaga-north/</ref><ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?mode=parliamentary&ID=204</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231003205644/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/savannah/salaga_north/</ref> == O Toma == * Ghana Education Service (Circuit Supervisor, Rural North ‘B’ Circuit Salaga)<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20211117132919/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=2544</ref> * DCE (East Gonja District) April, 2009–January, 2013<ref name=":1" /> == Yɛlɛ Yizie == [[Category:Nensaala]] [[Category:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Category:Dagaare]] [[Category:Gampɛlɛ zaa]] [[Category:Dɔɔ]] [[Category:Dɔɔloŋ]] [[Category:Africa]] [[Category:Ghana]] [[Category:West Africa]] 3fxw145gl06fdv33uzm5akxw0g0jvaw Mustapha Ussif 0 1088 63884 52906 2026-08-14T00:09:57Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63884 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q84360315 }} '''Mustapha Ussif''' (dɔge la 16 August 1979) e la a [[Gaana]] politiseɛŋ kaŋa. O e la [[Wɔɔ paati|NPP paati]] mɛmba ane a palemɛte anii fourth republic Gaana na are ko [[Yagaba- Kubori paaloŋ]] [[North East region]] Gaana .<ref name=":0">https://citinewsroom.com/2020/12/nss-boss-heads-to-parliament-with-landslide-victory/</ref> 21St January 2021, [[Nana Akufo-Addo|Nana Akufo Addo]] da iri o la ka e [[Youth ane Sports minisita.]]<ref name=":1">https://www.graphic.com.gh/news/politics/akufo-addo-nominates-new-ministers-for-second-term.html</ref><ref name=":2">https://www.myjoyonline.com/nana-akufo-addo-presents-first-list-of-ministers-for-his-second-term-to-parliament/</ref> == O Nyɔvore Ane Sakuuri Gaabo == Ba dɔge la Ussif 16 August 1979. O yi la Tantaala Northern region, Gaana. O gaa la te zanne [[Bagabaga College of Education|Bagabaga karemamine wulibu sakuuri]] ane [[Angelia Ruskin University]] be la ka o te pɔge [[B.A digiri international Business ane Management]] 2010. O la gaa la [[Gloucestershire university]] a baare 2010 ane Finance neŋ investment masta digiri. <ref name=":3">https://web.archive.org/web/20200114073135/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=2672</ref><ref name=":4">https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=186</ref> == Toma == Ussif toŋ la [[investment Analysis Ray ane Associates]], [[United State Of America (USA)|UK]] 2010. Yuoni na poɔ o da la poɔ la [[Action Aid]] UK be ka o toŋ Freelance consultant toma.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == Politisi == === Palemɛte mɛmba === Ussif gaa la palemɛn January 7, 2013 yi neŋ a wɔbr paati (NPP)  o na da di [[Abdul-Rauf Tanko Ibrahim|Abdul Rauf Tanko Ibrahim]]. O are la ko [[Yagaba-kubori paaloŋ]] 2013 te tɔ 2017 a palemɛte ayoɔbo soba kyɛ da leɛre a kogo ko o dataa Abdul Rauf Tanko Ibrahim na are ko a [[Kataweɛ Paati|kataweɛŋ paati]] (NDC) a 2016 vootu.<ref name=":3" /><ref name=":4" />a palemɛte ayoɔbo soba o da tona la mine ane energy kometii toma, ane standing order toma.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> O gaa la a NPP peramere vootu o yoŋ a di a are a 2020 December vootu.<ref>https://www.modernghana.com/news/909632/nss-boss-to-go-unopposed-in-the-npp-primaries.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230430002036/https://www.dailymailgh.com/nss-boss-goes-unopposed-targets-yagaba-kubori-seat-in-2020/</ref>o da la gaa la a vootu ane o dataa Abdul Rauf Tanko Ibrahim ka la di neŋ bie 18,153  na e 64.01% ka [[bie]] zaa na da lantaa kyɛ ka o dataa meŋ da nyɛ 9,393 vootu na e 33.14%. <ref>https://www.modernghana.com/ghanahome/ghanavotes/2020/result_constituency.asp?constituency_id=1600</ref><ref name=":0" /> ==== NSS darata niŋe deɛre ==== 2017, ona a la ka prasidɛn Akufo Addo da iri ka o tona a darata niŋe deɛre toma kyaare [[National Service Personnel]] ona da gaa o gɔbena dɛndɛŋ soba. <ref>https://www.myjoyonline.com/news/akufo-addo-appoints-former-mp-mustapha-ussif-as-nss-boss/</ref> ===== '''Baapaaba ane Kɔɔdenne Minisita''' ===== O na da di a Yagaba-kubori paaloŋ palemɛte kogo 2020 vootu, prasidɛn Akufo Addo da iri o la ka o e baapaaba ane kɔɔadenine minisita January 21, 2021 ayi soba. <ref name=":1" /><ref name=":2" />o na da gaa palemɛte peɛroŋ baare ba da de o la zegele o a kogo March 5, 2021 neŋ minisitare 27 a [[jubilee House]] poɔ, [[Accra]]. <ref>https://www.modernghana.com/news/1066019/akufo-addo-swears-in-28-new-ministers.html</ref><ref>https://www.happyghana.com/mustapha-ussif-sworn-into-office-as-new-sports-minister/</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/sports/goc-congratulates-new-minister.html</ref> == O Meŋɛ Nyɔvooroŋ == Ussif taa la [[Pɔgesori.|pɔge]] neŋ [[Bie|biiri]]  bayi.  O e la kamori( Muslim ). <ref name=":3" /><ref name=":4" /> == Yɛlɛ Yizie == cy41bpqidan5yhf7s89fsu1b1xrtm1w Queenster Maame Pokua Sawyerr 0 1262 63885 54380 2026-08-14T00:16:14Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63885 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q16734040}} '''Queenstar Maame Pokua Sawyerr''' ba dɔge o la a Gyulaai kyi bebiri yenaa poɔ a yuoni 2964 Poɔŋ. O e la a Ghana pɔlɛtese neɛ kaŋa a ko a teŋɛ [[Central Region]]. O da e la [[minista|minisita]].<ref>http://www.modernghana.com/news/469518/1/list-of-regional-ministers-in-ghana-with-their-dep.html</ref><ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/artikel.php?ID=277257</ref><ref>https://web.archive.org/web/20131014214651/http://www.ghana.gov.gh/index.php/2012-02-08-08-18-09/regional-ministers</ref> O da e la a Ghana palammɔte mɛmba a ko Agona East paaloŋ deme zaa a yi a yuoni 2013.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20240418064908/https://www.parliament.gh/mps?mp=32</ref> == O Nyɔvore Piiloŋ Ane O Gan-Zanne Yɛlɛ == Sawyerr dɔgrbu kyu wa la a Gyulaai 1, 1964 poɔ. O bas la [[Agona Kwanyako]] a Central Region a Ghana poɔŋ.<ref name=":0" /> O da nyɛ la a diploma ganne yɔlɔ a [[Accra]] Polytechnic poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20190427151557/https://ukgcc.com.gh/hon-queenstar-pokuah-sawyerr-2/</ref><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20220204085744/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5405</ref> == Toma== Sawyerr e la yɛ yɛrɛɛ.<ref name=":1" /> Onaŋ la da so a Queenstar Real Estates a saŋ naŋ ka o kpɛ pɔletese poɔŋ.<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20220204085744/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5405</ref> == Pͻletese == Sawyerr e la a [[Kataweԑ Naa bie]]. Pampana ŋa o e la neԑ naŋ be a Begemaale dieŋ are ko a Agona East Gbandige naŋ be a Central Irigyin a Ghana paaloŋ poͻ.<ref name=":2" /> === 2020 elections === A yuoni [[2020 Ghana zaa nu-neԑ]] baaroo poͻ, Sawyerr da di la a Agona East [[begemaale kogi]] ane noba 23,247 naŋ manne te seŋ 50.6% a noba zaa naŋ wa neԑ nuuri baare poͻ kyԑ ka a NPP begemaale kpamkpiri-ŋmeԑrԑ Kwesi Yankah da nyԑ noba 22,292 naŋ are ko 48.5% a noba zaa naŋ wa neԑ nuuri baare poͻ ka a [[LPG]] begemaale kpamkpiri-ŋmeԑrԑ Samuel Aryeequaye meŋ nyԑ noba 204 meŋ naŋ are ko 0.4% a noba zaa naŋ wa neԑ nuuri baare poͻ, a [[CPP]] [[begemaale kpamkpiri-ŋmerԑ]] Appiah Kubi Sharfiu da nyԑ la noba 139 naŋ are ko 0.3% a noba zaa naŋ wa neԑ nuuri baare poͻ ka Anthony Adjetey Adjei naŋ da are o yoŋ a ba paale Naa kaŋa zaa poͻ meŋ da tage noba 97 naŋ manne 0.2% a noba zaa naŋ wa neԑ nuuri baare poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20230619172132/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/parliament/central/agona_east/</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?mode=parliamentary&ID=68</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ndc-s-pokuah-sawyerr-retains-agona-east-seat.html</ref> === Kͻmatiiri === Sawyerr e la neԑ naŋ paale [[Baapaaba]], [[Nimipԑle]] ane Saaŋkonnoŋ Kͻmatiiri poͻ; a e neԑ naŋ neŋ paale a Public Accounts Kͻmatiiŋ; ane meŋ, o naŋ paale la a [[Ganzanne yԑlԑ Kͻmatii]] poͻ.<ref name=":0" /> == Meŋԑ nyͻvore == Sawyerr kuli la serԑ ka ba taa biiri banaare.<ref name=":1" /> O e la [[Krista bie]] naŋ gԑrԑ a Anglican mesa.<ref name=":0" /> == Sonsonnͻ == Aŋa yuomo pie naŋ pare, Sawyerr wane la a Maame Pokua Loan Scheme (MPLS) a maŋ poŋ libie a soŋ pͻgea naŋ erԑ yԑroŋ o gbandige poͻ.<ref>https://web.archive.org/web/20221120144418/https://www.peacefmonline.com/pages/local/news/202011/432139.php</ref> A libie a pͻgeba naŋ maŋ leԑ wa yͻͻrͻ kõͻ ba maŋ paale a libie ananso la ka a soŋ baa a pͻgeba yԑroŋ.<ref>https://www.thepublisheronline.com/agona-east-mp-assists-traders-with-interest-free-loan/</ref> A yuoni 2014 poͻ, o da tere la mathematical sets naŋ na pare 1400 sakuuri biiri naŋ da sԑgerԑ a BECE enyԑ a o gbandige poͻ.<ref>https://newsghana.com.gh/queenster-pokuah-sawyerr/</ref> A yuoni 2017 poͻ, o da la maaleŋ eԑ3 la ka Laafēēloŋ deme wa kyaane kaa kopͻgeba ane nembԑrԑ Gomoa Adzentum naŋ be a [[Gomoa East Gbandige]] poͻ a Central Irigyin paaloŋ poͻ.<ref>https://www.businessghana.com/</ref> A 2017 poͻ, o da la maaleŋ ko la Muslims naŋ be Agona East Gbandige bomdirii a Ramadan kyuu poͻ.<ref>http://www.ghanadistricts.com/Home/ReaderDistrict/949</ref> A yuoni 2018 poͻ, o da la terԑԑ sakuuri naŋ ta anuu yi-mԑ bontarre ane sakuuri kogiria [[Agona East Gbandige]] poͻ.<ref>https://www.businessghana.com/</ref> == Yelbawontaa == A Ɔͻtoorebare kyuu 2020 poͻ, Nana Kojo Amuakwa V (the Chief of Agona Duakwa) da ba sage ka Sawyerr na ŋmԑ pͻletese a [[Agona teŋgane]] poͻ. O da yeli ka o ko la a Naa [[libie]] mine ka o de toŋ ne toma mine ka a Naa da zagere.<ref>https://www.pulse.com.gh/news/politics/agona-duakwa-chief-bans-ndc-mp-from-campaigning-over-alleged-disrespect/jgzdchm</ref> =Sommo Yizie== [[Gbuli:Nensaala]] [[Gbuli:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Gbuli:Dagaare]] [[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]] [[Gbuli:Pɔge]] [[Gbuli:Pɔgeloŋ]] [[Gbuli:Africa]] [[Gbuli:Ghana]] [[Gbuli:West Africa]] jpz6vh8041kfixw6yss2l68uxsugeps Sanja Nanja 0 1314 63886 59270 2026-08-14T00:20:27Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63886 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q83628051 }} '''Sanja Nanja''' (dɔgebo February 3, 1968) e la Gaana pɔleteesa a begemaale die anii eŋɛ, a Ghana Republic anaare soba poɔ a are ko [[Atebubu-Amantin|Atebubu Amantin gbandige]] naŋ be Bono East Irigyin. O e la [[Kataweɛ Paati|kataweɛ paati]] (NDC) mɛmba. <ref name=":0">https://www.graphic.com.gh/news/politics/surprises-in-b-a-parliamentary-contest.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200113094046/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=2705</ref> == O Meŋɛ Nyɔvooroŋ Ane O Sakuuri Gaabo == Nanja dɔgebo yuoni e la February 3, 1968. O yi la [[Saboba Desekyere|Saboba]], paaloŋ kaŋa na be a [[Northern Region|Northern Irigyin]] Gaana.<ref name=":1">https://www.parliament.gh/mps?mp=205</ref>  O gaa la [[University of Ghana]] be la ka o te pɔge [[Bachelor of Arts yineŋ Sociology ane History]] 2005 yuoni. <ref name=":0" /> == O meŋɛ yɛlɛ == Nanja e la [[Kiristabiiri|khristo]] ( [[Assemble of God)]]. O taɛ [[Pɔgesori.|pɔge]] ane [[Bie|biiri]] banuu.<ref name=":0" /> == Politisi == Nanja e la a kataweɛŋ (NDC) paati mɛmba. O are la ko a Atebubu Amantin  2012 palemɛte vootu ane a kataweɛŋ paati a palemɛte ayoɔbo fourth Republic Ghana a di.<ref name=":0" />o da do la a vootu ane bie 16,964 a yi neŋ bie 34,411 zaa na da lantaa a e 49.30% . <ref>https://web.archive.org/web/20221116162454/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/parliament/brongahafo/44/index.php</ref>o da are la a 2016 palemɛte vootu kyɛ da ba di a Atebubu Amantin paaloŋ a yi merɛ kaŋa a paaloŋ deme na da bini ko o. A merɛ da kyaare la o na da to a teŋɛ pɔge [[Naa]] zɔmɔ a teŋɛ [[kpamkparema dieŋ]] poɔ.<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Atebubu-NDC-defies-chiefs-elects-Sanja-Nanja-as-Parliamentary-Candidate-775891</ref><ref>https://web.archive.org/web/20191030213129/http://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/201908/390073.php</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230520145500/https://citifmonline.com/2016/12/sanja-nanja-fails-to-recapture-atebubu-amantin-seat/</ref> === Kɔmɛtee === Nanja e la a Gaana merɛ kometiisi kaŋa kyɛ meŋ la e a [[Tengsoga ane Tere kometiisi.]] <ref name=":1" /> == Toma O Na Tona == <nowiki>*</nowiki>Gaana Sakuuri yeltare( karema, Atebubu SHS), Daaraata potuuro 11<ref name=":0" /> <nowiki>*</nowiki>Daaraatare mine nekpoŋ (DCE), (Atebubu Desekyere) May 7, 2009 - January 7, 2013<ref name=":0" /> <nowiki>*</nowiki>Gambanna kaŋa<ref name=":0" /> == Yɛlɛ Yizie == [[Gbuli:Dɔɔ]] [[Gbuli:Dɔɔloŋ]] [[Gbuli:Pɔleteesa]] [[Gbuli:Nensaala]] [[Gbuli:Dagaare]] [[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]] [[Gbuli:Ghana]] [[Gbuli:Africa]] [[Gbuli:Mainpage]] [[Gbuli:West Africa]] 3dmpqrzv6an9pfkkrnp68bwuk8eyr3u Wisdom Gidisu 0 1556 63887 58962 2026-08-14T00:32:16Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63887 wikitext text/x-wiki {{Databox|item= Q83796205 }} '''Wisdom Gidisu''' (dɔge 5 May 1967) a e Ghana politiseɛŋ a e palemɛte mɛmba Krachi East paaloŋ Oti Region Ghana. <ref name=":0">https://www.ghanabusinessnews.com/2017/12/17/ho-high-court-dismisses-election-petition-against-krachi-east-mp/</ref><ref>https://www.graphic.com.gh/news/politics/court-endorses-gyato-as-winner-of-krachi-west-seat.html</ref><ref>http://www.vra.com/media/2014/january/news_03.php</ref><ref>https://web.archive.org/web/20211117042012/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=2479</ref> == O nyɔvooroŋ ane o sakuuri gaabo == Ba dɔge la Gidisu 5th May 1967 Adidome paaloŋ Volta Region, Ghana. Gidisu baare la Harvard university's John F. Kennedy gɔbena Sakuuri ane BSc yi neŋ public Administration. O la gaa la a sakuuri na te baare o masta's yi neŋ Governance ane Leadership. O la nyɛ la o Executive MBA yi neŋ GIMPA 2012. O taa la o satifikate yi neŋ Executive Education, Managing change yineŋ Dynamic world a Harvard Kennedy a USA. O la nyɛ la satifikate yineŋ Advance Health system management Israel paaloŋ. <ref>https://web.archive.org/web/20200710075717/https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=79</ref> == O toma == Ona la a managing darata yɛroŋ yeltare Dubai poɔ. <ref>https://web.archive.org/web/20200710075705/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=79</ref> == Politisi toma == Gidisu piili la o politisi toma o na da e palemɛte mɛmba 2005 ona da di a 2004 palemɛte vootu ane a Kataweɛŋ pati (NDC). <ref>https://web.archive.org/web/20221226050044/http://ghheadlines.com/agency/ghana-news-agency/20190825/130799425/wisdom-gidisu-elected-ndc-parliamentary-candidate-for-krachi-east</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/news/politics/ndc-parliamentary-primaries-provisional-results/</ref> o di  la a palemɛte gbaa bota. [1] o da loosi la a kogo ko Michael Gyato na areko a wɔb pati (NPP) 2016 palemɛte vootu kyɛ la leɛ are 2020.<ref>https://dailyguidenetwork.com/kofi-adams-john-gidisu-floor-mps-in-oti/</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Former-Krachi-East-MP-Wisdom-Gidisu-bounces-back-to-contest-for-seat-740051</ref><ref>https://kasapafmonline.com/2017/12/krachi-east-npps-gyato-mp-wins-case-election-petition/</ref><ref>https://www.businessghana.com/</ref>O da e la Kyaaman potuuro soba kyɛ la e Privileges, Health ane House kometii mɛmba. <ref>https://web.archive.org/web/20221226050101/https://www.gbcghana.com/1.7671343</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200710075705/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=79</ref> == Omeŋɛ yɛlɛ == O taa la pɔge ane biiri bani.  O eɛ khristo(Evangelical Presbyterian ).<ref name=":0" /> == Filosofi == O mɛ la saku-yie ane kõɔŋ yeltare neŋ Dare a koraa sere a paaloŋ. O meŋ la soŋ la fintindigili yeltare a koraa sere. O meŋ la poŋ la 80 kamazoŋ ko korsiri mine o na da e a MP a o teŋe. <ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Former-Krachi-East-MP-Wisdom-Gidisu-bounces-back-to-contest-for-seat-740051</ref> == A yɛlɛ yiibu zie == 8pd5cij6eyzfm82oahbgzwp21w34k8k Yusif Sulemana 0 1608 63888 48418 2026-08-14T00:33:03Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63888 wikitext text/x-wiki {{merge|Alhaji Yusif Sulemana}} {{Databox|item=Q61694778 }} '''Yussif Sulemana''' e la [[Ghana]] pɔletesean ane [[7th Parliament of the 4th Republic of Ghana|begemaale die ayɔpõĩ mɛmba a Ghana republic anaare]] eŋɛ, a are ko [[Bole]] naŋ be a [[Northern Region|Northern Irigyiŋ]], [[Kataweɛ Paati|kataweɛ paate]] yuori eŋɛ. Ba dɔge o la [[Ghana]] poɔ. <ref>https://web.archive.org/web/20221117155117/https://www.parliament.gh/mps?mp=237</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221117155114/http://www.odekro.org/Profile/Details/41</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240927060636/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5287</ref> == O Nyɔvore Piiluu Ane Sakuuri Gaabo == Sulemana baa la Bole. O taa la sɛtefekate [[monitoring ane Evaluation]] yi [[GIMPA]] ane [[B.S.C]] ane [[E.M.B.A]] yi [[University of Ghana]]. <ref>https://www.ghanaweb.com/person/Yusif-Sulemana-3166</ref><ref>https://ghanamps.com/mp/yusif-sulemana/</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Yusif Sulemana |- | colspan="2" | |- | colspan="2" | |- ! colspan="2" |Ghana Bɛgemaala A KO Bole |- | colspan="2" |'''Incumbent''' |- | colspan="2" |'''Assumed office''' 7 January 2021 |- ! colspan="2" |Mɛŋa Yele |- !Dɔgebo |Yusif Sulemana 29 July 1972 (age 51) Bole |- !Nationality |Ghanaian |- !Political party |National Democratic Congress |- !TOMA Yele |Politician |- !Commɛtee |Trade, Industry and Tourism Committee, Public Accounts Committee |} == Sommo Yizie == <references /> [[Gbuli:Nensaala]] [[Gbuli:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]] [[Gbuli:Dagaare]] [[Gbuli:Gampɛlɛ zaa]] [[Gbuli:Dɔɔ]] [[Gbuli:Dɔɔloŋ]] [[Gbuli:Africa]] [[Gbuli:Ghana]] [[Gbuli:West Africa]] ks2uindcny496z9srcio15ssfik54h2 Benjamin Kofi Ayeh 0 2394 63858 56892 2026-08-13T23:19:21Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63858 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q83992804}} '''Benjamin Kofi Ayeh''' (ba naŋ dɔge 16 Nyɔgevenne 1962)<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20221220172108/http://staging.odekro.org/person/benjamin-kofi-ayeh/</ref> e la yɛroŋ erɛ, Ghana pɔleteesa ane akantaŋ.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20250125065630/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=2582</ref> O da e la begemaale die ayɔbo mɛmba a Ghana republic anaare eŋɛ ane a begemaale die anaare a Ghana republic anaare poɔ.<ref>https://doi.org/10.1111%2Fj.1750-0206.1994.tb00312.x</ref> O da areko la a [[Upper Denkyira West]] naŋ be a [[Central Region|Central irigyiŋ]] poɔ, [[Ghana]].<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20250125065630/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=2582</ref><ref>https://www.newsghana.com.gh/npp-primaries-benjamin-kofi-ayeh-elated-by-his-defeat/</ref><ref name=":3">https://web.archive.org/web/20221215220120/https://citifmonline.com/2015/06/im-not-surprised-by-my-defeat-former-deputy-minority-chief-whip/</ref> == Nyɔvore Piiluu ane Ganzanne == Ba da dɔge la Benjamin Kofi Ayeh 16 Nyɔgevenne 1962<ref name=":0" /> poɔ [[Ayanfuri]] naŋ be Central irigyiŋ.<ref name=":1" /> O nyɛ la o Charted Accountant (Ghana) Intermediate a yuoni 1986 poɔ a nyɛ o EMGL a yuoni 2008 poɔ yi [[Ghana Institute of Management and Public Administration]].<ref name=":1" /> O meŋ la e la kɔlefaai kyata akantaŋ.<ref name=":2" /> == Dompole == Benjamin Kofi Ayeh toŋ ne la '''Fambenycold Limited,''' Accra a e a kyif nembeɛrɛ ɔfesa (CEO).<ref name=":1" /> O da e la begemaale die mɛmba ko a [[Upper Denkyira West|Upper Denkyire West Gbandige]] a Central Irigyiŋ poɔ, Ghana, a wɔɔ paati yuori eŋɛ, a begemaale die anaare eŋɛ a Ghana republic anaare poɔ, a 2004 Ghana gyɛmaa zaa nuneɛ poɔ. O e la yɛroŋ erɛ, akantaŋ ane pɔleteesa.<ref name=":1" /> O meŋ da la e la dɛpete bayageroŋ kyif wip.<ref>https://web.archive.org/web/20221215220120/https://citifmonline.com/2015/06/im-not-surprised-by-my-defeat-former-deputy-minority-chief-whip/</ref> == Pɔletese == Benjamin Ayeh da la a dɛpete bayageroŋ kyif wip koroo ane mɛmba ko a wɔɔ paati.<ref name=":2" /><ref>https://www.modernghana.com/news/522366/greedy-mp-falls-victim-to.html</ref><ref name=":3" />2004 poɔ, o da ŋmɛ la kyakya a Ghana gyɛmaa zaa nuneɛ eŋɛ, a [[wɔɔ paati]] yuori eŋɛ a di a kogi ko a Upper Denkyira West gbandige begemaale die mɛmba bie, a begemaale die anaare soba eŋɛ a Ghana republic anaare poɔ.<ref name=":4">https://web.archive.org/web/20221220172114/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/central/82/index.php</ref><ref name=":5">https://library.fes.de/pdf-files/bueros/ghana/03610.pdf</ref><ref>Ghana Parliamentary Register, 2004-2008. Ghana: The Office of Parliament. 2004. p. 205.</ref> === 2004 Nuneɛ === A 2004 Ghana gyɛmaa zaa nuneɛ poɔ, Ayeh da nyɛ la 12,177 nuuri yi a 18,017 nuuri zaa lantaa neɛ soŋ. A ŋaaŋ da manne ne la 67.6% yi a nuuri zaa lantaa neɛ soŋ. Ba da ɛlɛte o la kyɛ bare Oduro-Bonsu Kwaku naŋ e [[Kataweɛ Paati|Kataweɛ paati]] bie ane Thomas Maxwell Aidoo naŋ e Nɔdaa paati bie. A bama da nyɛ la 30.2% ane 2.2% seŋ anaŋ tutaa lɛ yi a nuuri zaa lantaa neɛ soŋ.<ref name=":5" /><ref name=":4" /> Ayeh's gbandige da poɔ la a gbandigiri 16 na poɔ a wɔɔ paati naŋ da di ana nuneɛ na poɔ a Central irigyiŋ poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20240428070731/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/central/index.php</ref> A zaa lantaa, a wɔɔ paati da di la begemaale die kogiri 128 noɔre lantaa a begemaale die anaare poɔ, a Ghana republic anaare eŋɛ.<ref name=":7">https://www.fact-checkghana.com/statistics-presidential-parliamentary-election-results/</ref> === 2008 Nuneɛ === Ba da la leɛ ɛlɛte la Ayeh ka o e begemaale die mɛmba a 2008 Ghana gyɛmaa zaa nuneɛ poɔ ko a Upper Denkyira West gbandige.<ref name=":6">https://web.archive.org/web/20221222071218/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/central/82/index.php</ref> A lɛ na ka o areko a gbandige a begemaale die anuu poɔ a Ghana republic anaare eŋɛ. Ba da ɛlɛte o la ne 9,339 yi a 18,183 nuuri zaa lantaa neɛ soŋ. A ŋaaŋ da manne ne la 51.36% yi a nuuri zaa lantaa neɛ soŋ. Ba da ɛlɛte o la kyɛ bare Yankey M. Ackah naŋ e Kataweɛ paati bie, George Mensah naŋ e a Democratic Freedom Party bie ane Dr. Thomas Maxwell Aidoo naŋ e [[Nɔdaa paati]] bie. A bama da nyɛ la 38.45%, 0.46% ane 9.73% yi a nuuri zaa lantaa neɛ soŋ.<ref>https://library.fes.de/pdf-files/bueros/ghana/10489.pdf</ref> Ba da leɛ ɛlɛte la Ayeh a wɔɔ paati yuori eŋɛ.<ref name=":6" /> O gbandige da poɔ la a gbandigiri 8 poɔ a wɔɔ paati naŋ da di ana nuneɛ na poɔ a Central irigyiŋ poɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20221222071217/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/central/index.php</ref> A zaa lantaa, a wɔɔ paati da di la begemaale die kogiri 107 noɔre lantaa a begemaale die anuu eŋɛ a Ghana republic anaare poɔ.<ref name=":7" /> === 2012 Nuneɛ === O da ŋmɛ la kyakya a 2012 Ghana gyɛmaa zaa nuneɛ eŋɛ, ka ba da la leɛ ɛlɛte o ka o na toŋ o buyi soba a e begemaale die mɛmba a begemaale die ayɔbo soba eŋɛ, a Ghana republic anaare poɔ ko a Upper Denkyira West gbandige.<ref>https://web.archive.org/web/20200207094405/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/central/82/index.php</ref><ref name=":1" /> == Meŋɛ Nyɔvore == Benjamin Kofi Ayeh be la [[kultaa]] die.<ref>https://web.archive.org/web/20250125065630/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=2582</ref> O e la [[Kiristabiiri|kiristabie]] a puoro ne Church of Jesus Christ of Latter Day Saints.<ref name=":2" /> == Sommo Yizie == {{Reflist}} [[gbuli:dagaare]] [[gbuli:gampɛlɛ zaa]] [[Gbuli:Mainpage]] [[Gbuli:Ghana]] [[Gbuli:West Africa]] [[Gbuli:Africa]] [[Gbuli:Nensaala]] [[Gbuli:dɔɔ]] [[Gbuli:dɔɔloŋ]] 4w202ajbf71wopn3t39awo74yo0u254 Bertus Hendrik Basson 0 5753 63859 62852 2026-08-13T23:19:48Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63859 wikitext text/x-wiki {{databox|item=Q66363228}} '''Bertus Hendrik Basson'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bertus_Basson#cite_note-1</ref> (dɔgebo yuoni e la a 12 April 1979 yuoni poɔ )<ref>https://x.com/UltimateBraai/status/322636182582345728</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bertus_Basson#cite_note-:0-3</ref>o e la [[South African]] bondimaala neŋkpoŋ, neɛ naŋ kaara bondirii koɔroo zie, toma zu-daana ane TV tontona. Noba baŋ o la ne o toma o naŋ e a bondimaala neŋkpoŋ ko dambo piilibu a [[Stellenbosch]], Western Cape<ref>http://www.topbilling.com/articles/Chef-Bertus-Basson-treats-Top-Billing-.html?articleID=3825</ref>. == Nyɔvore piilluŋ == Ba naŋ da dɔge o a Cape Town puoriŋ a 1979 yuoni poɔ, Bertus guoli zie da e la Polokwane, Nelspruit ane Witbank<ref>https://insideguide.co.za/cape-town/bertus-basson-cape-town/</ref>. O da piili sonna la o ma ne o bondirii maaloo poɔ a zambere ka o da naŋ e la bibile <ref>https://web.archive.org/web/20190902173651/http://sourcefood.co.za/interview-chef-bertus-basson/</ref>. O naŋ da baara, Basson meŋ da tona la awa tuŋ boiboi toma a Spur Steak Ranches, a ne a dambugro kuori-zie ane bibilii bondienuu kuori-zie<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bertus_Basson#cite_note-7</ref> . == Toma == Bertus Basson da piili la bondimaale toma o naŋ da wa nyɛ yuomo pie ane ayopoi 17<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bertus_Basson#cite_note-8</ref>. O da la yi la be a gaa [[London]] o naŋ wa nyɛ yuomo pie ane awai 19 a te tonna Michelin starred restaurant Chez Bruce poɔ. Basson piilee o fora bondirii yaagu, Bung zaa siimaa yela, la a 2005 yuoni poɔ<ref>https://web.archive.org/web/20190903164717/https://www.tyi.co.za/our-people/mzansis-100/mzansis-100-influencerbertus-basson-53861605386160</ref>. A yi a 2007 yuoni poɔ, Bertus yuori da leɛ e la<ref name=":0">https://www.foodandhome.co.za/lifestyle/the-fantastic-four</ref> ''Unilever Chef of the Year'', seni o naŋ piile o fora bondirii daabo dizie, dambo piilibo a November<ref name=":0" />. Dambo piilibo da nyɛ la kyuuri ta boma kpakyagaŋ ‘yo-daanhuuyi a Eat Out Guide ane Rossouws Restaurant Guide kyɛ be o ‘yi-dieri toma muni<ref>http://www.eatout.co.za/article/top-10-restaurants-south-africa-2017/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250708020104/http://www.rossouwsrestaurants.com/index.php/2018/08/29/review-overture-restaurant/</ref> . Basson da e la gyaagye a wagere 1, 2, 3 ane 4 ko a paaloo bondirii maaloo wulibu ''The Ultimate Braai Master'' on SABC <ref>https://www.countrylife.co.za/local-flavours/behind-scenes-braai-master-bertus</ref>3. O da la yi la be a wa saana aminga beri po TV wulibu Top Billiŋ a neŋ e bebiri zaa yelyaga wulibu ''Expresso''<ref>https://www.youtube.com/watch?v=DRSTHp1IWZw</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=DRSTHp1IWZw</ref>. Basson da na zupiiluu neŋ "bondimaalaa neŋkpoŋ a yuoni poɔ" a 2019 South African EatOut kyeutaa ko o toma a Eike ane Overture<ref>https://web.archive.org/web/20191203224158/https://www.eatout.co.za/article/winners-2019-eat-mercedes-benz-restaurant-awards/</ref>. == O Nyɔvore Toma Mine == {| class="wikitable" !Yuobu yuoni !bondimaale zie !bezie ! |- |2007 |Overture |Hidden Valley Wine Estate, Stellenbosch, South Africa | |- |2016 |Spek & Bone |Stellenbosch, South Africa | |- |2017 |The Deck at Hidden Valley |Hidden Valley Wine Estate, Stellenbosch, South Africa | |- |2017 |Die Vrije Burger |Stellenbosch, South Africa | |- |2018 |Eike |Stellenbosch, South Africa | |} == Gama o Naŋ Sɛge == Bertus Basson taa la gama ayi naŋ taa yuori a poɔ. * ''Homegrown'' ( a yuoni 2017 poɔ, Jacana Media; [[ISBN 9781928247081]]) * ''Being Bertus Basson'' (2018, Jacana Media; [[ISBN 9781431426416]]) == Kyɔɔtaare ane Lugiribo == {| class="wikitable" !Year !Toma zie !Award !Work !Result !<abbr>Ref.</abbr> |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |EatOut Mercedes-Benz Restaurant Awards |Chef of the Year |Himself |Won | rowspan="2" | |- |Top 10 Restaurants |Eike |Included |} == Sommo Yizie == [[gbuli:ghana]] [[gbuli:dɔɔloŋ]] [[gbuli:gampɛlɛ zaa]] [[gbuli:dagaare]] [[gbuli:africa]] [[gbuli:mainpage]] [[gbuli:west africa]] niin223wz2ieg7tgkn8oijznh5wgtu3 Aki and Pawpaw 0 6994 63853 61087 2026-08-13T22:54:45Z InternetArchiveBot 38 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 63853 wikitext text/x-wiki '''''Aki and Pawpaw''''' '''''e la''''' 2021 Nigerian laare sini ka Play Network Studios ane Film One Entertainment<ref>https://pmnewsnigeria.com/2021/12/23/aki-and-pawpaw-remake-rakes-in-n30-million-in-first-week/</ref> maale o. Ka Biodun Stephen, maale o kyɛ la maaleŋ maale a yuoni 2002 Aki na Ukwa sini ka Chinedu Ikedieze ane Osita Iheme<ref>https://web.archive.org/web/20241129012941/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/check-out-the-new-teaser-for-biodun-stephens-aki-and-pawpaw-remake/t7x99qc</ref> <ref>https://tribuneonlineng.com/old-nollywood-glam-at-aki-and-pawpaw-premiere/</ref><ref name=":0">https://web.archive.org/web/20220816151709/https://vivacinemas.com/movies/aki-and-paw-paw/</ref>maale. O da yi la gbaŋgbale 15 December 2021, a piili yiri tiiviri zu a 17 December 2021<ref name=":0" />. A sini taa la deɛdeɛnebe ka ba mine la Amechi Muonagor, Real Warri Pikin, Blessing Jessica Obasi, Charles Inojie, Chioma Okafor, Uti Nwachukwu, Toyin Abraham, Stan Nze, Juliet Ibrahim, Calabar Chic, ane Francis Sule. == Synopsis == Aki ane Pawpaw ba baŋ kyɛ kpɛ bondannoo poɔ, a yi mannyigenoo, faabo a paa seŋ ba nyɛ a tuo na bondannoo naŋ taa<ref>https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/501407-movie-review-19-years-after-aki-and-pawpaw-fail-to-grow-up.html</ref> == Deɛdeɛnebe == * Chinedu Ikedieze naŋ e Aki * Osita Iheme naŋ e Pawpaw * Toyin Abraham naŋ e Mama Nkiru * Amaechi Muonagor naŋ e Mazi Mbakwe * Real Warri Pikin naŋ e Awenayerin * Uti Nwachukwu naŋ e Panshak * Stan Nze naŋ e Donald * Calabar Chic * MC Lively * Beverly Osu naŋ e Demide * Juliet Ibrahim naŋ e Brenda * Hanks Anuku naŋ e Chief Priest * Chioma Okafor naŋ e Samantha == Kyɔɔtaare ane iribu == {| class="wikitable" !Year !Award !Category !Recipient !Result !Ref |- |2023 |Africa Magic Viewers' Choice Awards |Best Actor In A Comedy Drama, Movie Or TV Series |Chinedu Ikedieze |Nominated |D<ref>https://dstv-fe-africamagic-prod.s3.us-east-1.amazonaws.com/africamagic/en-ng/show/amvca/season/9/news/full-list-here-are-all-our-amvca-9-nominees/news</ref> |} == Sommo yizie == d8i2m533kfg3dw8n59a9ef6hlawl0yx Gbuli:Redirects connected to a Wikidata item 14 7390 63889 2026-08-14T05:43:02Z PK2 386 Created blank page 63889 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1