Wikipedija dsbwiki https://dsb.wikipedia.org/wiki/G%C5%82owny_bok MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Medija Specialne Diskusija Wužywaŕ Diskusija wužywarja Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija wó dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Pśedłoga Diskusija wó pśedłoze Pomoc Diskusija wó pomocy Kategorija Diskusija wó kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 13457 147852 147056 2026-07-19T07:36:17Z 1pśe160 14133 /* 1920 pśedstajony projekt */ wobraze 147852 wikitext text/x-wiki '''Kanal Łobjo-Sprjewja-Odra'''<ref>[https://www.nowycasnik.de/index.php/dsb/component/search/?searchword=kanal%20Odra%20%C5%81objo&ordering=newest&searchphrase=all&limit=20 Kanal Łobjo-Sprjewja-Odra na boce ''Nowego Casnika'']</ref> (nimski '''Elbe-Spree-Oder-Kanal''', ''ESOK'') dejała ako wódna droga w [[Dolna Łužyca|Dolnej Łužycy]] z cełkowneju 156,5 kilometrow rěki [[Łobjo]], [[Sprjewja]] a [[Odra|Odru]] mjazy sobu zwězaś. Prědne plany k łoźowemu kanaloju segaju slědk až do casa Prědneje swětoweje wójny, kenž pak njejsu se nejskerjej z pśicynow kostow žednje zwenka planowańskego stadija slědowali. [[Wobraz:Łobjo-Odra-kanal.PNG|mini|450px|Pśedstajenje kórtow wót pódpołnocnego a pódpołdnjowego Łobjo Sprjewini Odriny kanal w [[Dolna Łužyca|Dolnej Łužycy]].]] W lětach 1871 do 1931 jo k tomu wušy górnistwowy amt w [[Halle (Solawa)| Hala nad Solawu]] (''Halle (Saale)'', staroserbski teke ''Dobrogora'') pósuźowanje wuźěłało<ref>Landesarchiv Sachsen-Anhalt; Online-Recherche: [https://recherche.landesarchiv.sachsen-anhalt.de/Query/detail.aspx?ID=573733 ''F 38, III Nr. 63 Bau des Elbe-Spree-Kanals und Elbe-Oder-Kanals, auch Kanäle östlich der Elbe, 1871-1931 (Akte).'']</ref>, což mjazy drugim teke jogo wuznam za źinsa pólske pśistawne město [[Szczecin|Šćeśin]] ''(Szczecin/Stettin)'' a šćit [[Błota|Błotow]] rozpowědało, ako teke w [[Halšterski kraj|Halšterskeje kraju]]. Stakim jo była łoźowa wódna droga wót [[Mühlberg|Młyńska Góra nad Łobjom]] (''Mühlberg (Elbe)'', serbski teke ''Miłota'') pśez [[Wikow|Wikach]], pśez [[Głupsk (Łuchow)|Głupskego kněstwom]], pódpołnocnje města [[Rolany]] a pódpołdnjowy [[Dolsthaida (Łuchow)|Tołsty]] (''Dolsthaida'', źinsa ''Lauchhammer-Süd''), ako teke mjazy [[Šejkow|Šejkowu]] a [[Carny Gózd|Carnu Gózdu]], spóromje Zły Komorowskich a Drjowkojskich brunicowych rewěrow až do města [[Chóśebuz]] a k [[Gójacki jazor|Gójackim jazoru]] ako zwisk k Odrinymu Sprjewinemu kanaloju do [[Pśibrjog]]a (''Fürstenberg'', źinsa ''[[Eisenhüttenstadt]]'') njedaloko města [[Frankobrod nad Odru|Frankfurt pśi Odrje]] planowane. Mjazy [[Głupsk (Łuchow)|Głupskom]] (''Mückenberg'', źinsa ''Lauchhammer-West'') a Tołstu ako teke w Rolań a w [[Zły Komorow|Złem Komorowje]] su byli zjawne pśistawy pśedwiźone<ref>Lausitzer Allgemeine Zeitung/Lausitzer Rundschau: [https://www.lausitzer-allgemeine-zeitung.org/lausitzer-geschichte-elbe-spree-oder-kanal-ein-hypothetischer-kanal-quer-durch-die-lausitz/ ''Lausitzer Geschichte – Elbe-Spree-Oder-Kanal: Ein hypothetischer Kanal quer durch die Lausitz'']</ref>. == Prědne plany 1880tych lět == ''„W lětach góspodaŕskego rozmacha, pó Nimsko-francojskej wójnje (1870 – 1871), jo se k lěpšemu transportoju produktow mimo wutwarjenja zelezniskeje seśi zapołoženje kanalow póspěchowaś. Jadne take jo było pśedstajenje Łobjowe-Sprjewje-Odrinskego kanala [<nowiki />[[sic]]!].“'' Pó słowach domowniskego slěźenja Heinz Petzold su se dejali tysacotonowe łoźi Młyńska Góra pśi Łobju, pódpołdnjowy Wikow a [[Plesow|Plesy]] a pódpołnocnje [[Der Schraden|Šražany]] (nim. ''Der Schraden''), tak mjenowanym Małym Błotam pśez ceru 35 kilometrow do tencas hyšći wjelgin daloko rozdrosćonego [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] wjasć. Pótom, su dejali w tegdy hyšći [[Dolna Šlazka|dolnošlazyńskem]] městačku Rolańu dalšny kanal wót Carnego Halštera na pódpołdnjowy ze Złego Komorowa do [[Wólšynka|Wólšynoweje łuki]] až do Chóśebuza wjasć, aby tam do Sprjewje dowjadli. Toś ta dejali až nižej [[Bezkow|Bezkowa]] k pśistawoju [[Gójac|Gójacach]] pśi Gójackem jazorje ako kanal wutwariś. ''„Za tu wiziju jo se wósebnje Chóśebuska wikowańska komora mócna, kenž jo 1898 samo zgromaźinu góspodaŕskich zastupnikow pśewjadła a jo pówołała swójsku "kanalowu komisiju". Drje su natwarili [[Odrino-Sprjewiny kanal]] ako źěl 1890, ale zwisk k Łobju jo tencasne mócnaŕstwo z pśicynow kostow wótpokazało. Weto jo se 1920 změnjony projekt z 186 kilometrami dłujkosću, kótaryž jo zachopił pla [[Ryzawa|Ryzawy]] pśedstajił. 110 milionow mócnarskich markow su za to pówoblicyli.'' ''Za popadnjenje "Špickow wusokeje wódy pśi mjeńšej mańi cełeje wódy abo dlejšych žwałach rěkěta" stej dejałej słužyś Gójacki a [[Mochojski jazor]] z 68 milionami kubiknych metrow ako gaśeński rum. Za to by dejali teke dwě pušćadle źaseś metrow respektiwnje sedym metrow spadu pla [[Hajnk]] a [[Dešno]] twariś. Tak by mógali tysacotonowe kanalowe łoźi z pó źewjeś metrami šyrokosći bźeze wlacaka abo tśi styristotonowe cołny ze wlacakom na dłujkem wjacorje wót Chóśebuza pśedwiźony pśistaw zalaś. Pśi zepěranej mańje wobalkow lětnje 250.000 tonow by k tomu trjebali dłujkosć měška 650 metrow. Financielne lěpšyny w kostach cołnowanja, wlacakańskego płaśenja a wótedankow za łoźnistwo napśeśiwo zeleznicy su se zwěsćili za wužywanje Chóśebuskego pśistawa za transporty cajkowego drjewa a librowanja zernow až do [[Hamburg]]a. Ideja pak jo se w casach inflacije zasej minuła.'' ''Teke ako jo w lěśe 1948 Chóśebuski wušy šołta Weihrauch na mysl wobgranicowaneje seśi zasej nawězał, njejo projektoju wuspěch wuspěch pśewinuł<ref>Informationen zum Thema: [https://pschulze-cottbus.de/wissenswertes_zum_wasser/cb_hafenstadt.htm Hafenstadt Cottbus] - ''pschulze-cottbus.de - Zitat: Heinz Petzold; Lausitzer Rundschau, 31. Dezember 2002''</ref> [<nowiki />[[sic]]!].“'' == 1920 pśedstajony projekt == [[Dataja:Pulsnitz Eda 02 2014 sj1.jpg|mini|right|Zawalowanje starego [[Groźćański kanal|Groźćańskego kanala]] do [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] pla [[Wikow]]a.]] [[Dataja:Pulsnitz Eda 02 2014 sj2a.jpg|mini|right|[[Wikow]] - [[Połčnica (rěka)|Połčnica]] mjazy [[Groźćański kanal|Groźćańskim kanalom]] a wuliwom do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]].]] [[Dataja:Mündung_der_Pulsnitz_1.JPG|mini|right|[[Wikow]] – wulew [[Połčnica|Połčnicy]] do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]].]] Z 1920 pśedstajonym projektom, by dejała se wutwaŕ 1742 do 1748 natwarjonego [[Groźćański kanal|Groźćańska kanala]] (nimski teke ''Elsterwerda-Grödel-Floßkanal'') fokusěrowaś. Ten pśez [[Rědora (rěka)|Mału]] a [[Rědora (reka)|Wjeliku Rědoru]] zjěźony kanal z cełkownje 36,85 kilometrow, zachopijo se w [[Nünchritz|Nuchach]] ''(Nünchritz)'' pódpołdnjowy Ryzawy pśi Łobju a wjeźo k [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] w Wikoje, kótaraž se gnjo direktnje na njen do Carnego Halštera. Toś ten projekt, kótaryž dej pśedewšym brunicowej industriji pódpołdnjowy wót Chóśebuza a wokoło Złego Komorowa pśispóraś. Pśedwiźeło jo cełkownje jadnasćo pśistawow. Jano Zły Komorow jo pśi tom dejało dwa pśistawa dostaś. Za to jo planowane, wót pśistawa Rolana paralelnje pśirodnych Halšterskich rukow kanal nad Złym Komorowom, [[Nowem Wiki|Nowem Wikom]] a [[Grodk|Grodkom]] k Chóśebuskej Sprjewi wjasć. Źož dejał dalšny kanal pódzajtšnje k Błotam zwisk do Gójacach pśi Gójackim jazorje twóriś. Pśez kanal, mógali napśeśiwo zeleznicy wětše kopice brunice lažko a tunjej pśez Carny Halšter a Sprjewju až do [[Barliń|Barlinja]], ako teke pśez Łobjo do Hamburga transportěrowaś. Jano do Barlinja měli wob lěto něźi 2,02 milionow tonow brunice z [[Łužyca|Łužyce]] dowóliś. Mimo togo by teke wódny transport zeleza, stala, gnojiwow, drjewa, kalka a cementa, cyglow, głažka a nic naslědku wót rolnikaŕskich produktow ako trajdy až ku skótu móžny był. Cełkowne twaŕske kosty za Łobjo-Sprjewiny kanal su z sumu něźi 55 milionow mócnarskich markow pódali. Na kanalowy kilometer by pótakem suma 418.300 mócnarskich markow napadnuła. Cogodla njejo se łoźowy zwisk skóńcnje natwarił, jo njerozjasnjone<ref>Informationen zum Thema: Hafenstadt Cottbus - ''pschulze-cottbus.de - Zitat: Torsten Richter; Lausitzer Rundschau, 13. Oktrober 2010''</ref>. Chóśebuz a Dolna Łužyca stej byłej srjejź 19. lětstotka pśez Sprjewju a [[Friedricha Wilhelmowy kanal]] z źinsa pólskim [[Wrocław|Wrocławjom]], [[Magdeburg|Źěwinom]] ''(Magdeburg)'', Dobrogorom ''(Halle (Saale))'' a wusokim mórskim pśistawom w Hamburgu a źinsa pólski Šćeśinu a [[Gduńsk]]u pśi kašubskim zalěwi, kaž teke něgajšny pódzajtšnopšuski [[Kaliningrad|Kralowc]] ''(Königsberg)'' a źinsajšny ruski Kaliningrad. Wóry su se pśewažnje w Gójacach pśi Gójackem jazorje pśepołožyli, dokulaž jo Sprjewja akle wóttam łoźowna była. Mimo pśizamknjenja łužyskego rewěra jo pśedewšym teke pśizamknjenje k něgajšnym nimskim wuchodnym pśistawam (''Stettin'' a ''Königsberg'') a jo pólskim Gduńsk ''(Danzig)'' z rewěrow a industrijowych stojnišćow w [[Sakska|Sakskej]], [[Srjejźna Nimska|Srjejźnej Nimskej]] a za transport tworow z [[Česky|pódpołnocnočeskimi]] pśistawami połobskich městow [[Děčín|Dźěćin]] a [[Ústí nad Labem|Wusće nad Łobjom]] wuznamom. == Plany za lěto 2000 a wušej togo == [[Wobraz:Hafen Schwedt.JPG|mini|300px|Zajězd Odrowego pśistawa do [[Swjecje|Swjecju]]]] 2001 dotwarjony a wót swójeje kapacity pśetrjefjony a wusoko móŕnje zamóžny Odrinski wustaw we městu [[Swjecje]] ''(Schwedt/Oder)'', industrijowy pomnik kursa ekspansije w młodšych stawiznach nutśikownych łoźnistwa 1990tych lět. Z tšašneju wusokeju wódu Odry wót 1997 a wusokeju wódu wót 2010, ako teke Łobja wusokeje wódy wót 2002 a 2006 how jo nastupiła kursowa změna. Odra, wót togo casa, ako jo wót nakładnego łoźnistwa a zrownanja do směra Šćeśin do dalokeje měry wuwzeła, a jo se stał k projektoju za renaturěrowanje a šćit pśed wjelikeju wódu. Wobstatk rybow a fawna mjazy Frankobrodom nad Odru a [[Šćeśinojski zalew|Šćeśinojskego zalewjom]] su mógali jasnje wódychnuś a tam mjaztym zemrěte družyny zasej swój habitat namakali. Weto a rowno togodla se doněnta njedopołnjony cowańk wó Łobjo-Sprjewino-Oderskem kanalu wót póznych 1990tych lět zasej góruco diskutěrujo. Z dojśpiśom [[Łužyske jazorišćo|Łužyskeje jazoriny]] w 2010tych a 2020tych lětach rozmysluju teke wó pśizamknjenju Łužyskeje jazoriny k europskej nutśikownej łoźowej a zwězkowej wódnej droze. [[Wobraz:Ilsowy kanal pśi Rańskem jazorje.jpeg|mini|300px|Wótběg Ilsowa kanala pśi [[Rański jazor|Rańskem jazorje]]]] [[Wobraz:Kanalowa tunela Ilsego směr Sedlišćowe jazoro.jpeg|mini|300px|Kanalowa tunela Ilsego mjazy [[Rański jazor|Rańskim]] a [[Sedlišćański jazor|Sedlišćańskim jazorom]] k pódwóźenju [[Wólšynka|Rajnica]], ako teke Chóśebuz-Wósešćańska/Lubnjow-Kamjeńska zeleznica a zwězkowa droga 96/169 ''(twaŕske lěto 2011)'']] Dwanasćo do tśinasćo kanalow buźo we Łužyskej jazorinje. Toś te zwězuju cełkownje źaseś kumštnych jazorow, kótarež su z něgajšnych jamow nastali. Nejdlejšy toś togo pśewódnika jo něźi tśi kilometry dłujki. Stakim jo jazorata wót na pódwjacorje, njepósrědnje k Carnemu Halšterju lažecego [[Złykomorojski jazor|Złykomorojska jazora]] a na pódzajtšu, w pśeśěgu Sprjewje lažecego [[Sprjewinodolski jazor|jazory Sprjewinodolskego]] k łoźowaś. Fokus we łoźowych wužywanskich śěžyšćach, w koncepśe wódneje drogi, wósebnje za krotkowjacornu Dolnu Łužycu, [[Łobjo-Halšterski kraj]], ako teke Łužyskeje jazoriny by směł na lutnych wódychańskich aspektach a turistiskem wužywanju bazěrowaś. W sportowem a wólnocasnem łoźnistwje, pśi pśerěznych 3 do 12 namórniskich sukow w regatowem a kanusowem sporśe, Błotam pódobnej cołnowej łoźni a pśi wužywanju srjejźnych motorskich cołnowych klasow a Yachtow až do maksimal 30 móŕskich sukow. Ako teke płachtakowanju na jazorach a organizacija wobswětoju pśichylonego pśewódnego a linijowego łoźnistwa ja ramik zjawnosćow. W saněrowanju a regulěrowanju spódneje wódy, w renaturěrowanju a slědkwjeźenju k spócetnym abo pśibližujucy spócetnje běgam rěkow. Šćitoju pśed wjelikeju wódu, zapołoženju polerowych płoninow, gaśenjow a regulěrowańskich basenkow. Nakładne Łoźowe wužywanje drje njejo nastupajucy powšykne wuwiśe wobswětoweje, wobchadoweje a góspodaŕskeje politiki, wósebnje teke cełkowneje situacije w zwězkowem planowanju wódowych drogow a zastojnstwje wuzamknjone, ale skerjej njewěrjeby se lěbda pótrjebnosći. ==Noty== <references/> ==Glej teke== * Annaburger Ortschronisten: [https://web.archive.org/web/20240812183014/https://annaburger-chronisten.de/inhalt/aus-unserer-region/die-schwarze-elster/wasserstrasse/spreeanbindung/ ''Spreeanbindung - Erste Pläne zum Bau eines Spree-Elster-Elbe-Kanal''] * Reichstagsprotokolle: ''[https://www.reichstagsprotokolle.de/Sach_bsb00000080_001577 Wasserstraßen, Nr.7]; Reichstagsprotokoll vom [https://www.reichstagsprotokolle.de/Blatt2_w3_bsb00000078_00372.html 11. November 1924]'' [[Kategorija:Dolna Łužyca]] [[Kategorija:Kanal w Bramborskej]] [[Kategorija:Geografija Łužyce]] [[Kategorija:Odra]] [[Kategorija:Sprjewja]] [[Kategorija:Rěckowy system Carny Halšter]] 5lwusa327l567elmxjb0f9xlshfytvk 147853 147852 2026-07-19T09:50:14Z 1pśe160 14133 link 147853 wikitext text/x-wiki '''Kanal Łobjo-Sprjewja-Odra'''<ref>[https://www.nowycasnik.de/index.php/dsb/component/search/?searchword=kanal%20Odra%20%C5%81objo&ordering=newest&searchphrase=all&limit=20 Kanal Łobjo-Sprjewja-Odra na boce ''Nowego Casnika'']</ref> (nimski '''Elbe-Spree-Oder-Kanal''', ''ESOK'') dejała ako wódna droga w [[Dolna Łužyca|Dolnej Łužycy]] z cełkowneju 156,5 kilometrow rěki [[Łobjo]], [[Sprjewja]] a [[Odra|Odru]] mjazy sobu zwězaś. Prědne plany k łoźowemu kanaloju segaju slědk až do casa Prědneje swětoweje wójny, kenž pak njejsu se nejskerjej z pśicynow kostow žednje zwenka planowańskego stadija slědowali. [[Wobraz:Łobjo-Odra-kanal.PNG|mini|450px|Pśedstajenje kórtow wót pódpołnocnego a pódpołdnjowego Łobjo Sprjewini Odriny kanal w [[Dolna Łužyca|Dolnej Łužycy]].]] W lětach 1871 do 1931 jo k tomu wušy górnistwowy amt w [[Halle (Solawa)| Hala nad Solawu]] (''Halle (Saale)'', staroserbski teke ''Dobrogora'') pósuźowanje wuźěłało<ref>Landesarchiv Sachsen-Anhalt; Online-Recherche: [https://recherche.landesarchiv.sachsen-anhalt.de/Query/detail.aspx?ID=573733 ''F 38, III Nr. 63 Bau des Elbe-Spree-Kanals und Elbe-Oder-Kanals, auch Kanäle östlich der Elbe, 1871-1931 (Akte).'']</ref>, což mjazy drugim teke jogo wuznam za źinsa pólske pśistawne město [[Szczecin|Šćeśin]] ''(Szczecin/Stettin)'' a šćit [[Błota|Błotow]] rozpowědało, ako teke w [[Halšterski kraj|Halšterskeje kraju]]. Stakim jo była łoźowa wódna droga wót [[Mühlberg|Młyńska Góra nad Łobjom]] (''Mühlberg (Elbe)'', serbski teke ''Miłota'') pśez [[Wikow|Wikach]], pśez [[Głupsk (Łuchow)|Głupskego kněstwom]], pódpołnocnje města [[Rolany]] a pódpołdnjowy [[Dolsthaida (Łuchow)|Tołsty]] (''Dolsthaida'', źinsa ''Lauchhammer-Süd''), ako teke mjazy [[Šejkow|Šejkowu]] a [[Carny Gózd|Carnu Gózdu]], spóromje Zły Komorowskich a Drjowkojskich brunicowych rewěrow až do města [[Chóśebuz]] a k [[Gójacki jazor|Gójackim jazoru]] ako zwisk k Odrinymu Sprjewinemu kanaloju do [[Pśibrjog]]a (''Fürstenberg'', źinsa ''[[Eisenhüttenstadt]]'') njedaloko města [[Frankobrod nad Odru|Frankfurt pśi Odrje]] planowane. Mjazy [[Głupsk (Łuchow)|Głupskom]] (''Mückenberg'', źinsa ''Lauchhammer-West'') a Tołstu ako teke w Rolań a w [[Zły Komorow|Złem Komorowje]] su byli zjawne pśistawy pśedwiźone<ref>Lausitzer Allgemeine Zeitung/Lausitzer Rundschau: [https://www.lausitzer-allgemeine-zeitung.org/lausitzer-geschichte-elbe-spree-oder-kanal-ein-hypothetischer-kanal-quer-durch-die-lausitz/ ''Lausitzer Geschichte – Elbe-Spree-Oder-Kanal: Ein hypothetischer Kanal quer durch die Lausitz'']</ref>. == Prědne plany 1880tych lět == ''„W lětach góspodaŕskego rozmacha, pó Nimsko-francojskej wójnje (1870 – 1871), jo se k lěpšemu transportoju produktow mimo wutwarjenja zelezniskeje seśi zapołoženje kanalow póspěchowaś. Jadne take jo było pśedstajenje Łobjowe-Sprjewje-Odrinskego kanala [<nowiki />[[sic]]!].“'' Pó słowach domowniskego slěźenja Heinz Petzold su se dejali tysacotonowe łoźi Młyńska Góra pśi Łobju, pódpołdnjowy Wikow a [[Plesow|Plesy]] a pódpołnocnje [[Der Schraden|Šražany]] (nim. ''Der Schraden''), tak mjenowanym Małym Błotam pśez ceru 35 kilometrow do tencas hyšći wjelgin daloko rozdrosćonego [[Carny Halšter|Carnego Halštera]] wjasć. Pótom, su dejali w tegdy hyšći [[Dolna Šlazka|dolnošlazyńskem]] městačku Rolańu dalšny kanal wót Carnego Halštera na pódpołdnjowy ze Złego Komorowa do [[Wólšynka|Wólšynoweje łuki]] až do Chóśebuza wjasć, aby tam do Sprjewje dowjadli. Toś ta dejali až nižej [[Bezkow|Bezkowa]] k pśistawoju [[Gójac|Gójacach]] pśi Gójackem jazorje ako kanal wutwariś. ''„Za tu wiziju jo se wósebnje Chóśebuska wikowańska komora mócna, kenž jo 1898 samo zgromaźinu góspodaŕskich zastupnikow pśewjadła a jo pówołała swójsku "kanalowu komisiju". Drje su natwarili [[Odrino-Sprjewiny kanal]] ako źěl 1890, ale zwisk k Łobju jo tencasne mócnaŕstwo z pśicynow kostow wótpokazało. Weto jo se 1920 změnjony projekt z 186 kilometrami dłujkosću, kótaryž jo zachopił pla [[Ryzawa|Ryzawy]] pśedstajił. 110 milionow mócnarskich markow su za to pówoblicyli.'' ''Za popadnjenje "Špickow wusokeje wódy pśi mjeńšej mańi cełeje wódy abo dlejšych žwałach rěkěta" stej dejałej słužyś Gójacki a [[Mochojski jazor]] z 68 milionami kubiknych metrow ako gaśeński rum. Za to by dejali teke dwě pušćadle źaseś metrow respektiwnje sedym metrow spadu pla [[Hajnk]] a [[Dešno]] twariś. Tak by mógali tysacotonowe kanalowe łoźi z pó źewjeś metrami šyrokosći bźeze wlacaka abo tśi styristotonowe cołny ze wlacakom na dłujkem wjacorje wót Chóśebuza pśedwiźony pśistaw zalaś. Pśi zepěranej mańje wobalkow lětnje 250.000 tonow by k tomu trjebali dłujkosć měška 650 metrow. Financielne lěpšyny w kostach cołnowanja, wlacakańskego płaśenja a wótedankow za łoźnistwo napśeśiwo zeleznicy su se zwěsćili za wužywanje Chóśebuskego pśistawa za transporty cajkowego drjewa a librowanja zernow až do [[Hamburg]]a. Ideja pak jo se w casach inflacije zasej minuła.'' ''Teke ako jo w lěśe 1948 Chóśebuski wušy šołta Weihrauch na mysl wobgranicowaneje seśi zasej nawězał, njejo projektoju wuspěch wuspěch pśewinuł<ref>Informationen zum Thema: [https://pschulze-cottbus.de/wissenswertes_zum_wasser/cb_hafenstadt.htm Hafenstadt Cottbus] - ''pschulze-cottbus.de - Zitat: Heinz Petzold; Lausitzer Rundschau, 31. Dezember 2002''</ref> [<nowiki />[[sic]]!].“'' == 1920 pśedstajony projekt == [[Dataja:Pulsnitz Eda 02 2014 sj1.jpg|mini|300px||right|Zawalowanje starego [[Groźćański kanal|Groźćańskego kanala]] do [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] pla [[Wikow]]a.]] [[Dataja:Pulsnitz Eda 02 2014 sj2a.jpg|mini|300px|right|[[Wikow]] - [[Połčnica (rěka)|Połčnica]] mjazy [[Groźćański kanal|Groźćańskim kanalom]] a wuliwom do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]].]] [[Dataja:Mündung_der_Pulsnitz_1.JPG|mini|300px|right|[[Wikow]] – wulew [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] do [[Carny Halšter|Carnego Halštera]].]] Z 1920 pśedstajonym projektom, by dejała se wutwaŕ 1742 do 1748 natwarjonego [[Groźćański kanal|Groźćańska kanala]] (nimski teke ''Elsterwerda-Grödel-Floßkanal'') fokusěrowaś. Ten pśez [[Rědora (rěka)|Mału]] a [[Rědora (reka)|Wjeliku Rědoru]] zjěźony kanal z cełkownje 36,85 kilometrow, zachopijo se w [[Nünchritz|Nuchach]] ''(Nünchritz)'' pódpołdnjowy Ryzawy pśi Łobju a wjeźo k [[Połčnica (rěka)|Połčnicy]] w Wikoje, kótaraž se gnjo direktnje na njen do Carnego Halštera. Toś ten projekt, kótaryž dej pśedewšym brunicowej industriji pódpołdnjowy wót Chóśebuza a wokoło Złego Komorowa pśispóraś. Pśedwiźeło jo cełkownje jadnasćo pśistawow. Jano Zły Komorow jo pśi tom dejało dwa pśistawa dostaś. Za to jo planowane, wót pśistawa Rolana paralelnje pśirodnych Halšterskich rukow kanal nad Złym Komorowom, [[Nowem Wiki|Nowem Wikom]] a [[Grodk|Grodkom]] k Chóśebuskej Sprjewi wjasć. Źož dejał dalšny kanal pódzajtšnje k Błotam zwisk do Gójacach pśi Gójackim jazorje twóriś. Pśez kanal, mógali napśeśiwo zeleznicy wětše kopice brunice lažko a tunjej pśez Carny Halšter a Sprjewju až do [[Barliń|Barlinja]], ako teke pśez Łobjo do Hamburga transportěrowaś. Jano do Barlinja měli wob lěto něźi 2,02 milionow tonow brunice z [[Łužyca|Łužyce]] dowóliś. Mimo togo by teke wódny transport zeleza, stala, gnojiwow, drjewa, kalka a cementa, cyglow, głažka a nic naslědku wót rolnikaŕskich produktow ako trajdy až ku skótu móžny był. Cełkowne twaŕske kosty za Łobjo-Sprjewiny kanal su z sumu něźi 55 milionow mócnarskich markow pódali. Na kanalowy kilometer by pótakem suma 418.300 mócnarskich markow napadnuła. Cogodla njejo se łoźowy zwisk skóńcnje natwarił, jo njerozjasnjone<ref>Informationen zum Thema: Hafenstadt Cottbus - ''pschulze-cottbus.de - Zitat: Torsten Richter; Lausitzer Rundschau, 13. Oktrober 2010''</ref>. Chóśebuz a Dolna Łužyca stej byłej srjejź 19. lětstotka pśez Sprjewju a [[Friedricha Wilhelmowy kanal]] z źinsa pólskim [[Wrocław|Wrocławjom]], [[Magdeburg|Źěwinom]] ''(Magdeburg)'', Dobrogorom ''(Halle (Saale))'' a wusokim mórskim pśistawom w Hamburgu a źinsa pólski Šćeśinu a [[Gduńsk]]u pśi kašubskim zalěwi, kaž teke něgajšny pódzajtšnopšuski [[Kaliningrad|Kralowc]] ''(Königsberg)'' a źinsajšny ruski Kaliningrad. Wóry su se pśewažnje w Gójacach pśi Gójackem jazorje pśepołožyli, dokulaž jo Sprjewja akle wóttam łoźowna była. Mimo pśizamknjenja łužyskego rewěra jo pśedewšym teke pśizamknjenje k něgajšnym nimskim wuchodnym pśistawam (''Stettin'' a ''Königsberg'') a jo pólskim Gduńsk ''(Danzig)'' z rewěrow a industrijowych stojnišćow w [[Sakska|Sakskej]], [[Srjejźna Nimska|Srjejźnej Nimskej]] a za transport tworow z [[Česky|pódpołnocnočeskimi]] pśistawami połobskich městow [[Děčín|Dźěćin]] a [[Ústí nad Labem|Wusće nad Łobjom]] wuznamom. == Plany za lěto 2000 a wušej togo == [[Wobraz:Hafen Schwedt.JPG|mini|300px|Zajězd Odrowego pśistawa do [[Swjecje|Swjecju]]]] 2001 dotwarjony a wót swójeje kapacity pśetrjefjony a wusoko móŕnje zamóžny Odrinski wustaw we městu [[Swjecje]] ''(Schwedt/Oder)'', industrijowy pomnik kursa ekspansije w młodšych stawiznach nutśikownych łoźnistwa 1990tych lět. Z tšašneju wusokeju wódu Odry wót 1997 a wusokeju wódu wót 2010, ako teke Łobja wusokeje wódy wót 2002 a 2006 how jo nastupiła kursowa změna. Odra, wót togo casa, ako jo wót nakładnego łoźnistwa a zrownanja do směra Šćeśin do dalokeje měry wuwzeła, a jo se stał k projektoju za renaturěrowanje a šćit pśed wjelikeju wódu. Wobstatk rybow a fawna mjazy Frankobrodom nad Odru a [[Šćeśinojski zalew|Šćeśinojskego zalewjom]] su mógali jasnje wódychnuś a tam mjaztym zemrěte družyny zasej swój habitat namakali. Weto a rowno togodla se doněnta njedopołnjony cowańk wó Łobjo-Sprjewino-Oderskem kanalu wót póznych 1990tych lět zasej góruco diskutěrujo. Z dojśpiśom [[Łužyske jazorišćo|Łužyskeje jazoriny]] w 2010tych a 2020tych lětach rozmysluju teke wó pśizamknjenju Łužyskeje jazoriny k europskej nutśikownej łoźowej a zwězkowej wódnej droze. [[Wobraz:Ilsowy kanal pśi Rańskem jazorje.jpeg|mini|300px|Wótběg Ilsowa kanala pśi [[Rański jazor|Rańskem jazorje]]]] [[Wobraz:Kanalowa tunela Ilsego směr Sedlišćowe jazoro.jpeg|mini|300px|Kanalowa tunela Ilsego mjazy [[Rański jazor|Rańskim]] a [[Sedlišćański jazor|Sedlišćańskim jazorom]] k pódwóźenju [[Wólšynka|Rajnica]], ako teke Chóśebuz-Wósešćańska/Lubnjow-Kamjeńska zeleznica a zwězkowa droga 96/169 ''(twaŕske lěto 2011)'']] Dwanasćo do tśinasćo kanalow buźo we Łužyskej jazorinje. Toś te zwězuju cełkownje źaseś kumštnych jazorow, kótarež su z něgajšnych jamow nastali. Nejdlejšy toś togo pśewódnika jo něźi tśi kilometry dłujki. Stakim jo jazorata wót na pódwjacorje, njepósrědnje k Carnemu Halšterju lažecego [[Złykomorojski jazor|Złykomorojska jazora]] a na pódzajtšu, w pśeśěgu Sprjewje lažecego [[Sprjewinodolski jazor|jazory Sprjewinodolskego]] k łoźowaś. Fokus we łoźowych wužywanskich śěžyšćach, w koncepśe wódneje drogi, wósebnje za krotkowjacornu Dolnu Łužycu, [[Łobjo-Halšterski kraj]], ako teke Łužyskeje jazoriny by směł na lutnych wódychańskich aspektach a turistiskem wužywanju bazěrowaś. W sportowem a wólnocasnem łoźnistwje, pśi pśerěznych 3 do 12 namórniskich sukow w regatowem a kanusowem sporśe, Błotam pódobnej cołnowej łoźni a pśi wužywanju srjejźnych motorskich cołnowych klasow a Yachtow až do maksimal 30 móŕskich sukow. Ako teke płachtakowanju na jazorach a organizacija wobswětoju pśichylonego pśewódnego a linijowego łoźnistwa ja ramik zjawnosćow. W saněrowanju a regulěrowanju spódneje wódy, w renaturěrowanju a slědkwjeźenju k spócetnym abo pśibližujucy spócetnje běgam rěkow. Šćitoju pśed wjelikeju wódu, zapołoženju polerowych płoninow, gaśenjow a regulěrowańskich basenkow. Nakładne Łoźowe wužywanje drje njejo nastupajucy powšykne wuwiśe wobswětoweje, wobchadoweje a góspodaŕskeje politiki, wósebnje teke cełkowneje situacije w zwězkowem planowanju wódowych drogow a zastojnstwje wuzamknjone, ale skerjej njewěrjeby se lěbda pótrjebnosći. ==Noty== <references/> ==Glej teke== * Annaburger Ortschronisten: [https://web.archive.org/web/20240812183014/https://annaburger-chronisten.de/inhalt/aus-unserer-region/die-schwarze-elster/wasserstrasse/spreeanbindung/ ''Spreeanbindung - Erste Pläne zum Bau eines Spree-Elster-Elbe-Kanal''] * Reichstagsprotokolle: ''[https://www.reichstagsprotokolle.de/Sach_bsb00000080_001577 Wasserstraßen, Nr.7]; Reichstagsprotokoll vom [https://www.reichstagsprotokolle.de/Blatt2_w3_bsb00000078_00372.html 11. November 1924]'' [[Kategorija:Dolna Łužyca]] [[Kategorija:Kanal w Bramborskej]] [[Kategorija:Geografija Łužyce]] [[Kategorija:Odra]] [[Kategorija:Sprjewja]] [[Kategorija:Rěckowy system Carny Halšter]] pcqvz19gqrut1bfwgy8fpp1jpizxeyw