Wikipedija dsbwiki https://dsb.wikipedia.org/wiki/G%C5%82owny_bok MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Medija Specialne Diskusija Wužywaŕ Diskusija wužywarja Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija wó dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Pśedłoga Diskusija wó pśedłoze Pomoc Diskusija wó pomocy Kategorija Diskusija wó kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 58 147881 146480 2026-07-24T01:24:52Z ~2026-41377-28 21262 wobnowiś datajow 147881 wikitext text/x-wiki {{Pódobny lema |tema1=[[kraj]] |lema2=[[Awstralija]] |tema2=[[kontinent]] }} {{Stat |mě swójske=Commonwealth of Australia |mě serbske=Zjadnośeństwo Awstralskeje |wopon=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg |chórgoj=Flag of Australia.svg |połoženje=Location Australia.svg |rěc=njama (de facto [[engelska rěc|engelska]]) |stolica=[[Canberra]] |forma kněžerstwa=parlamentarna a konstitucijna monarchija |głowny=kral Charles III. kótaregož tam zastupujo <br />guwerner David Hurley |šef=premierminister Anthony Albanese |płoń=7 686 850 |wobydlarje=20 555 300 |lěto=2006 |gustosć ludnosći=3 |pjenjeze=awstralski dolar |hymna=Advance Australia Fair |casowa cona=wót [[koordiněrowany swětowy cas|UTC]]+8 do UTC+10,5 <br /> <small>(lěśojski cas: wót UTC +9 do UTC+11,5)</small> |znamje za awta=AUS |TLD=.au |telefonowe pśedwólenje=+61 |kórta=As-map.png }} '''Awstralska''' jo kraj, kótaryž lažy na [[Awstralija|Awstralskem kontinenśe]]. Jeje [[stolica]] jo [[Canberra]], kótaraž lažy w krotkem zajtšu kraja. Nejwažnjejša rěc jo [[engelšćina]], pśi comž hyšći někotare rěcy prawobydlarjow se wužywaju. == Geografija == Nejwuše městno jo: Mount Kosciuszko (2 228 m nad normalneju nulu), a nejniše: Jazoro Eyre (15 m pód normalneju nulu). == Stawizny == {{Nawikašćik Oceanija}} [[Kategorija:Awstralija|!Awstralija]] [[Kategorija:Awstralska]] [[Kategorija:Geografija]] [[Kategorija:Śichy ocean]] [[Kategorija:Zjadnośone kralojstwo]] hrzqanydb33atcbjcwix3y42yc3m08q 0 4141 147879 147689 2026-07-23T16:15:02Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147879 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mě=Mandlowy bom |wobraz=Urueña almendro1 lou.jpg |wjelikosć=250px |wopis wobraza=Mandlowy bom (''Prunus dulcis'') |nadwótrěd=[[Semjenica|Semjenicy]] (Spermatophyta) |wótrěd=[[Pókšyty semjenjak]] (Magnoliophyta) |klasa=[[Rosopsida]] |pódklasa=(Rosidae) |pórěd=(Rosales) |swójźba=[[Róžowe rostliny]] (Rosaceae) |pódswójźba=(Amygdaloideae) |rod=[[Prunus]] |družyna=Mandlowy bom<ref name="dnw">[http://www.dolnoserbski.de/dnw/mandelbaum.html W internetowym słowniku: Mandelbaum]</ref> |wědomnostne mě=Prunus dulcis |slěźaŕ=([[Phillip Miller|Mill.]]) [[David Allardice Webb|D. A. Webb]] |lěto= }} '''Mandlowy bom'''<ref name="dnw"/> (''Prunus dulcis'') jo kerk abo bom ze swójźby [[Rožowe rostliny|rožowych rostlinow]]. Jogo [[płod]] jo [[mandel]]<ref>[http://www.dolnoserbski.de/dnw/mandel.html W internetowem słowniku: Mandel]</ref>. [[Dataja:Prunus dulcis flor.jpg|thumb|left|150px|[[Kwiśonka]]]] [[Dataja:Almond tree leaf.JPG|thumb|left|150px|[[Łopjeno]]]] [[Dataja:Almonds02.jpg|thumb|left|150px|[[Płód|Płody]]]] [[Dataja:Unripe almond on tree.jpg|thumb|left|150px|Płody]] [[Dataja:Illustration Prunus dulcis0.jpg|thumb|right|200px|Ilustracija, Otto Wilhelm Thomé (1885)]] == Wopis == Mandlowy bom dośěgnjo wusokosć wót 3 až do 10 m. Wótergi jo jano kerk. Krona jo kulojta až šyroko roznogata. === Łopjena === [[Łopjeno|Łopjena]] su owalne až dłujkojśe-lancetojte a dośěgnu dłujkosć wót 5 až do 12 cm. Jich wogonki dośěgnu dłujkosć wokoło 2 cm a njasu na bazy někotare załzy. === Kwiśonka === Kwiśo wót měrca až do apryla. Swětłorožojte abo běłe [[Kwiśonka|kwiśonki]] se pśed łopjenjami jawje a dośěgnu pśeměr wót 3 až do 5 cm. Wóni stoje pó pěśoch až pó šesćoch w promjenjach. === Płody === Płone, jajojte, zelene, filcojśe kósmate [[płod]]y wopśimjeju słabje brozdźonu [[packa|packu]] ze śańkej škórpiznu. Wóni dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 6 cm. Jich płodowe měso jo suche a packa jo wjelgin twarda. Eksistěruju górke a słodke mandle, pśi tom górke mandle wopśimjeju až do 8 % [[amygdalin]]a. Z amygdalina [[módrikowa kisalina]] nastanjo, tak až wjelika tšocha jo wjelgin gadojte. Z mandlow se [[mandlowy wólej]] a zgromadnu z [[cukor]]om a aromatiskimi maśiznami [[marcipan]] gótowujotej. Mimo togo wopśimjeju mineralne maśizny. == Stojnišćo == Rosćo na njesolonych, pśepušćatych zemjach. == Synonymy == * ''Amygdalus communis'' L. * ''Amygdalus dulcis'' Mill. * ''Prunus amygdalus'' (Linnaeus) Batsch. * ''Prunus communis'' L. * ''Prunus dulcis'' var. ''amara'' (DC.) Buchheim == Noty == <references/> == Žrědła == * Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, [[Special:Booksources/978-3-8331-4467-7|ISBN 978-3-8331-4467-7]], bok 682 {{ref-de}} * Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, [[Special:Booksources/978-3-440-10794-2|ISBN 978-3-440-10794-2]], bok 107 {{ref-de}} * Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, [[Special:Booksources/978-3-440-11273-1|ISBN 978-3-440-11273-1]], bok 176 {{ref-de}} == Eksterne wótkaze == {{commons|Prunus dulcis}} {{wikispecies|Prunus dulcis}} * [https://web.archive.org/web/20080515211341/http://www.biolib.cz/cz/taxon/id39534/ BioLib] {{ref-mix|cs|en}} * [https://web.archive.org/web/20110918062756/http://plants.usda.gov/java/nameSearch?keywordquery=Prunus+dulcis&mode=sciname USDA plants database] {{ref-en}} * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Prunus+dulcis Plants for a Future] {{ref-en}} <br style="clear:both;" /> {{zarodk botaniki}} [[Kategorija:Prunus]] [[Kategorija:Bomy]] [[Kategorija:Kerki]] rm2quynveu9amo1w6mriuwwln0vjeos 0 5915 147880 144314 2026-07-23T17:13:01Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147880 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Goldfisch 1.jpg|thumb|right|250px|[[złotna ryba]] (''Carassius auratus''), jo jadnu z nejdlěj [[Domesticěrowanje|domesticěrowanych]] rybow]] '''Ryby''', wědomnoski '''''Pisces''''' (wót [[Łatyńšćina|łatyńskego]] piscis = ryba), jo rozšyrjone pomjenjowanje za [[zymnokšejne zwěrje|zymnokšejne]], pśecej abo pśisamem pśecej we wóźe žywych [[rěpniki|rěpnikow]]. Dokulaž ryby w zmysle [[Kladistika|kladistiki]] pak žeden [[Kladistika#poměry pśiswójźbnosći|monofyletiski]] (z zgromadnego póchada nastaty) [[takson]] njepśestajuju, wóni buchu w coologiskej systematice cesto z pazorkoma pisane ("ryby", "pisces"), aby je z tym ako tak mjenjowany [[Kladistika#poměry pśiswójźbnosći|parafyletiski]] takson póznamjenili. Na swěśe jo wokoło 24 - 30 tysac družynow rybow. == Eksterne wótkaze == * [https://web.archive.org/web/20110525124822/http://www.biolib.cz/cz/taxontree/id15403/ Taxonomija rybow na BioLibu] {{pśeźěłuj|zarodk|sources}} [[Kategorija:Zwěrjeta]] e3ohoirzvp9a0okvaydoqjt5as1uqvx 0 6187 147882 147224 2026-07-24T08:40:46Z Nowinska 21258 kortu 147882 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Flag of Sorbs.svg|thumb|Chórgoj [[Serby|Serbow]]]] [[Dataja:Sorbisches Siedlungsgebiet Juni 2026.png|mini|Oficielny Serbski sedlišćowy teritorium (06/2026)]] '''Serbski sedleński rum'''<ref>[http://archive.is/jxMf3 Rozpyrjona diskusija dla sedleńskego ruma, ''Nowy Casnik'', 03.09.2013]</ref> - jo toś ten region w pódzajtšnej Sakskej a pódpołdnjowej Bramborskej, źož jo [[Pódwjacornosłowjańske rěcy|pódwjacornosłowjański]] serbski lud domorodny. == Historiski serbski sedleński rum == [[Dataja:Smoler korta01.jpg|thumb|upright=1.5|Sedleński rum po Smolerju 1843.]] Źinsajšny serbski sedleński rum jo jano mały źěl historiskego serbskego ruma. Serbski historiski teritorium jo se rozpśestrěwał wósrjejź 9. stolěśa na pódwjacorje wót rěki [[Solawa|Solawy]] a na pódzajtšu wót rěkoma [[Bobr]] a [[Kwisa]]. Kraj, kótaryž serbske rody su wót 6.do 10.stolěśa wobydlili a wobkněžyli, jo wobpśimjeł w cełem něźi 40 000 kwadratnych kilomejtarjow wjeliku płoninu. == Města a gmejny == K Serbskemu sedleńskemu rumoju słušaju slědujuce města a gmejny * W [[Sakska|Sakskej]]: ** [[Wokrejs Budyšyn]]: [[Bóšicy]], [[Budestecy]] (mimo Jiłoc), [[Budyšyn]], [[Bukecy]] (mimo Wujezda), [[Chrósćicy]], [[Dobruša-Huska]] (mimo Kosarnje a Noweje Wsy), [[Halštrow]] (jano Krěpjecy), [[Halštrowska hola]], [[Hodźij]], [[Hornja Hórka]], [[Kamjeńc]] (jano Brěznja, Hlinowc, Jěžow, Kamjeńc a Němske Pazlicy), [[Kubšicy]], [[Kulow]], [[Łaz]], [[Malešecy]], [[Njebjelčicy]], [[Njeswačidło]], [[Pančicy-Kukow]], [[Porchow]] (jano Nowy Dwór), [[Radwor]], [[Rakecy]], [[Ralbicy-Róžant]], [[Sprjewiny Doł]], [[Wórjejce]], [[Worklecy]], [[Wóslink]] (jano Jitro), [[Wóspork]] a [[Wulka Dubrawa]] ** [[Wokrejs Zgórjelc]]: [[Běła Woda]], [[Chrjebja-Nowa Wjes]], [[Dźěwin]], [[Hamor]], [[Jabłońc]], [[Krušwica]], [[Kwětanecy při jězoru]] (jano Hóršow a Hóznica), [[Mikow]], [[Mužakow]], [[Rěčicy]], [[Slepo]], [[Trjebin]], [[Wuskidź]] a [[Wysoka Dubrawa]] (mimo Drěnowa, Jerchec a Radšowa) * W [[Bramborska|Bramborskej]]: ** [[Wokrejs Damna-Błota]]: [[Běła Góra-Bělin]], [[Błośańska Góla]], [[Lubin (Błota)]], [[Markojska Góla]] (jano Dołgi, Lutol, Małe Linje a Mrocna), [[Nowa Niwa]], [[Slopišća]] a [[Tšupc]] ** [[Wokrejs Górne Błota-Łužyca]]: [[Kalawa]], [[Lubnjow]], [[Nowa Jazorina]], [[Nowe Wiki]], [[Wětošow]] a [[Zły Komorow]] ** [[Wokrejs Sprjewja-Nysa]]: [[Baršć]], [[Bórkowy]], [[Brjazyna (Błota)]], [[Derbno]] (jano Dubojce, Grano, Kerkojce a Wjeliki Gósćeraz), [[Dešno-Strjažow]], [[Drjenow]], [[Drjowk]], [[Feliksowy jazor]] (jano Błobošojce), [[Gatojce]], [[Gołkojce]], [[Góry]], [[Grodk]], [[Hochoza]], [[Janšojce]], [[Kopańce]] (jano Hažow a Wjelike Dobrynje), [[Łukojce]], [[Móst (gmejna)|Móst]], [[Picnjo]], [[Smogorjow-Prjawoz]], [[Turjej]], [[Turnow-Pśiłuk]] a [[Wjelcej]] == Literatura == * Peter Kunze, ''[[Serby w Dolnej Łužycy]]'', pśełožk do dolnoserbšćiny Uwe Gutšmidt, Podstupim 2001 (''[[Podstupimske pśinoski k Sorabistice]]'', No 4). == Wótkaze == <references /> [[Kategorija:Serbstwo]] dxd7pom5qype8ak8zbw70h6ebtqogwc